অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া aswiki https://as.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A4 MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter মাধ্যম বিশেষ বাৰ্তা সদস্য সদস্য বাৰ্তা ৱিকিপিডিয়া ৱিকিপিডিয়া বাৰ্তা চিত্ৰ চিত্ৰ বাৰ্তা মিডিয়াৱিকি মিডিয়াৱিকি আলোচনা সাঁচ সাঁচ বাৰ্তা সহায় সহায় বাৰ্তা শ্ৰেণী শ্ৰেণী বাৰ্তা ৱিকিচ'ৰা ৱিকিচ'ৰা আলোচনা MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2232 648939 648643 2026-11-01T14:39:57Z Pranjana Saikia 52157 /* উল্লেখযোগ্য স্থান */ 648939 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দৰং জিলা | native_name = দৰং | native_name_lang = as | settlement_type = [[অসমৰ জিলা|জিলা]] | image_skyline = Patharughat.JPG | image_alt = | image_caption = পথৰুঘাটৰ শ্বহীদ স্তমভ | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | mottoeng = | image_map = Darrang in Assam (India).svg | map_alt = | map_caption = দৰং জিলা | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = |latd= |latm= |lats= |latNS=N |longd= |longm= |longs= |longEW=E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[States of India|ৰাজ্য]] | subdivision_name = [[অসম]] | subdivision_type1 = দেশ | subdivision_name1 = [[ভাৰত]] | subdivision_type2 = সদৰ | subdivision_name2 = [[মঙ্গলদৈ]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = [[মঙ্গলদৈ]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 908090 | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +05:30 | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = IN-AS-DA | website = http://darrang.gov.in/ | footnotes = }} '''দৰং জিলা:''' ({{lang-en|Darrang District}}) হৈছে [[ভাৰত]]বৰ্ষৰ [[অসম]] ৰাজ্যৰ ৩১খন [[অসমৰ জিলা|জিলা]]ৰ ভিতৰত এখন জিলা। প্ৰশাসনিক জিলাখনৰ সদৰ স্থান আৰু একমাত্ৰ মহকুমাৰ হৈছে [[মঙ্গলদৈ]]। দৰং জিলাৰ দুখন পৌৰ নগৰ হৈছে মংগলদৈ আৰু ছিপাঝাৰ। ১৯৮৩ চনত অবিভক্ত দৰং জিলাৰ বিভাজন হয় আৰু তেজপুৰ মহকুমাক লৈ [[শোণিতপুৰ জিলা]] গঠন হয়। পূৰ্বৰ মঙ্গলদৈ মহকুমাক দৰং জিলা নাম দিয়া হয়। ২০০৪ চনত পুনৰ দৰং জিলাৰ এটা অংশৰ পৰা [[ওদালগুৰি জিলা]] গঠন কৰা হয়। দৰং জিলাই বৰ্তমান ৩৪৮১ বৰ্গ কিলোমিটাৰ ঠাই অধিকাৰ কৰি আছে। ==নামৰ ইতিবৃত্ত== প্ৰাচীনকালত ভাৰতৰ [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ পূব প্ৰান্তৰ]] লৌহিত্যৰ উত্তৰ ফালে থকা প্ৰাকৃতিক সীমাৰ ভিতৰৰ ভূ-ভাগক '''দৌৰঙ্গ''' বা '''দ্যোৰঙ্গ''' বুলিছিল।<ref name="Mangaldai">{{cite web | url=http://darrang.nic.in/darrang_files/dist.htm | title=DISTRICT AT A GLANCE | publisher=NIC, Darrang District Unit | work=NIC, Darrang District Unit | accessdate=24 আগষ্ট 2013}}</ref> স্বগীয় দীন কৰুণাময় হৰিপদ দেৱগোস্বামীদেৱে আগবঢ়োৱা ব্যাখ্যা অনুসৰি ''''দ্যোৰ'''' শব্দৰ অৰ্থ দেৱতাৰ আৰু ''''ৰঙ্গ''''ৰ অৰ্থ আনন্দ বা সুখৰ ঠাই। কালক্ৰমত এই ভূ-খণ্ডই দৰঙ্গ বা '''দৰং''' নামেৰে জনাজাত হল। আনহাতে স্বৰ্গীয় দিনেশ্বৰ শৰ্মা ৰ দৰে পণ্ডিত সকলে দৰং শব্দটো সংস্কৃত শব্দ দ্বাৰম অৰ্থাত পদূলি বা দ্বাৰ'ৰ পৰা আহিছিল এনে মত পোষণ কৰে। প্ৰাচীন কালত এই ভূ-খণ্ডৰ উত্তৰ আৰু পশ্চিম দিশত গিৰিপথৰ মাজেৰে গমনা-গমনৰ বাবে ওঁঠৰখন এনে দুৱাৰ আছিল। তাৰ পৰা [[নেপাল]], চীন আদিলৈ যাতায়াত আছিল। [[বাণীকান্ত কাকতি| ড॰ বাণীকান্ত কাকতি]]ৰ মতে দৰং শব্দতো অষ্ট্ৰিক ভাষাৰ পৰা অহা।<ref>Assamese its Formation and Developement, Dr. Banikanta Kakati</ref> আন এজন ভাষাতাত্ত্বিক গ্ৰিয়াৰ্ছন চাহাবে তেওঁৰ গ্ৰন্থ 'ডি লেংগুইষ্টিক চাৰ্ভে অৱ ইণ্ডিয়া'ত দৰং শব্দটো বড়োমূলীয় বুলি মত পোষণ কৰিছে।<ref>মংগলদৈ নগৰৰ ইতিহাস, শ্ৰী ধনপতি কলিতা</ref> আন একাংশৰ মতে প্ৰাচীন কালত দৰঙত বেহা বেপাৰৰ বাবে চীন, নেপাল, ভুটান আদি ঠাইৰ সৈতে সম্পৰ্ক আছিল। সেই বাবে নামটো দ্বাৰ শব্দৰ পৰা অপ্ৰভংশ হোৱা বুলি বহুতে বিশ্বাস কৰে।<ref>দুনী সাহিত্য সভাৰ মুখপত্ৰ, শ্ৰীমিশ্ৰ কুমাৰ শৰ্মা</ref> ==ইতিহাস== [[File:Southern border of Bhutan1985.jpg|thumb|280px|১৮৬৫ চনত ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ভূটানৰ দক্ষিণ সীমান্তত অৱস্থিত দৰঙৰ দুৱাৰ অঞ্চলসমূহ।]] ===প্ৰাচীন আৰু মধ্যযুগীয় ইতিহাস=== দৰং অঞ্চলৰ প্ৰাক্‌-মধ্যযুগীয় ইতিহাস সম্পৰ্কে নিশ্চিত তথ্যৰ অভাৱ আছে। পৰম্পৰাগত বিৱৰণ অনুসৰি, বৰ্তমানৰ দৰং অঞ্চল প্ৰাচীন [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। এই বৃহত্তৰ ভূখণ্ডৰ সৈতে [[মহাভাৰত]]ৰ কাহিনীসমূহো সম্পৰ্কিত কৰা হয়। অৱশ্যে ইতিহাসবিদ [[মহেশ্বৰ নেওগ]]ৰ মতে, ''দৰং'' নামৰ এটা নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ উল্লেখ [[কোচ ৰাজ্য|কোচ ৰজা]] [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ উত্থানৰ পিছৰ পৰাহে স্পষ্টভাৱে পোৱা যায়। মধ্যযুগীয় বুৰঞ্জীসমূহত ঐতিহাসিক দৰঙৰ ৰৌতা অঞ্চলক [[বাৰভূঞা]]সকলৰ অন্যতম প্ৰধান অধিকাৰক্ষেত্ৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। এই অঞ্চল বৰ্তমানৰ দৰং আৰু [[ওদালগুৰি জিলা]]ৰ বিভিন্ন অংশত বিস্তৃত আছিল। ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ত ৰৌতা–তেমনি অঞ্চলৰ বাৰজন প্ৰধান ভূঞাৰ উল্লেখ আছে, যিসকলৰ প্ৰত্যেকৰে অধীনত আন আন সৰু মুখীয়াল আছিল। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''তো ৰৌতাৰ ভূঞাসকলৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে মধ্য অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলত তেওঁলোকৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ভূঞাসকলৰ সংঘবদ্ধ শাসন ভাঙি পৰে আৰু তেওঁলোকৰ বহু মুখীয়াল তথা অনুগামীক অন্য অঞ্চললৈ, বিশেষকৈ বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ–বিশ্বনাথ অঞ্চললৈ, স্থানান্তৰিত কৰি পুনৰ্বসতি স্থাপন কৰোৱা হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |edition=2nd |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1977 |page=27 |language=as}}</ref><ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Satsari Asam Buranji |publisher=Publication Department, Gauhati University |year=1960 |page=16 |language=as}}</ref> আনহাতে, ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এখন তাম্ৰশাসনৰ ভিত্তিত অনুমান কৰিছে যে চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগত [[শদিয়া|সাধয়াপুৰ]]ৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলৰ]] ৰাজনৈতিক অধিকাৰ পশ্চিমে [[কমতাপুৰ]]লৈকে বিস্তৃত হৈছিল। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি বৰ্তমানৰ দৰং অঞ্চলটোও সেই সময়ত চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ ভিতৰত পৰিছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |year=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |page=820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}}</ref> ===কোচ শাসন আৰু চুতীয়া–ভূঞা সম্পৰ্ক=== ষোড়শ শতিকাৰ মধ্যভাগলৈ দৰং অঞ্চল [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ কোচ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত কোচ ৰাজ্য বিভাজিত হোৱাৰ পিছত দৰং ৰঘুদেৱৰ অধীনস্থ [[কোচ হাজো]] ৰাজ্যৰ অংশ হয়। ৰৌতা আৰু শিঙৰি অঞ্চলসমূহ প্ৰথমতে ভূঞাসকলৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত এই ভূঞাসকলৰ ওপৰত কিছু পৰিমাণে আহোম প্ৰভাৱ বিস্তাৰ হৈছিল যদিও ১৫৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দত নৰনাৰায়ণৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ত তেওঁলোকে অৱশেষত কোচ ৰজাৰ অধীনতা স্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত অঞ্চলটো পূব কোচ ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক পৰিসৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ৰঘুদেৱক প্ৰদান কৰা পূব কোচ ৰাজ্যৰ ভূখণ্ড পশ্চিমে সংকোশ নদীৰ পৰা পূবে [[ভৰলু নদী|ভৰালী নদী]]লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers (India) |location=Guwahati |year=2016}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''ত সংৰক্ষিত পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত চুতীয়া ৰাজবংশৰ একাংশ সদস্যই নিজ ৰাজ্য এৰি পলাই আহি কোচ ৰজা নৰনাৰায়ণৰ আশ্ৰয় বিচাৰিছিল। নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকক দৰঙৰ বাহবাৰী নামৰ ঠাইত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ দিছিল। এই স্থানক বৰ্তমানৰ দৰঙৰ বাঁহবাৰীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোক কোচ ৰজাৰ মিত্ৰ হৈ পৰিছিল।<ref>{{cite book |author=Baladev Suryakhari Daivajna |editor-last=Sarma |editor-first=Nabin Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Bani Prakash |year=1973 |at=পদ ৩৭২–৩৭৩ |language=as}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Bapari |first=Parimal |title=King Naranarayan and His Times |degree=PhD |publisher=University of North Bengal |year=2010 |page=88}}</ref> ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন এটা পৰম্পৰাত ''চুতীয়া কোঁৱৰ'' নামৰ এটা ভূ-সম্পত্তি বা আঞ্চলিক অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই অধিকাৰক্ষেত্ৰক চুতীয়া ৰাজকোঁৱৰ সাধকনাৰায়ণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্য জয়ৰ পিছত সাধকনাৰায়ণক দৰঙৰ ৰৌতা–পকাৰিগুৰি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত এই অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ মুখীয়ালে নৰনাৰায়ণৰ অধীনতা স্বীকাৰ কৰিছিল। ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে ''চুতীয়া কোঁৱৰ'' অধিকাৰক্ষেত্ৰটোক প্ৰায় বৰ্তমানৰ দলগাঁও ৰাজহ চক্ৰৰ অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref>{{efn|১৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰস্তুত কৰা জন পিটাৰ ৱেডৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰত কছাৰীগাঁও আৰু পকাৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontia'' বা ''Soontiagown'' নামৰ এটা প্ৰশাসনিক অঞ্চলৰ উল্লেখ আছে। নিত্যানন্দ গগৈয়ে এই অঞ্চলটোক পূৰ্বৰ ''চুতীয়া কোঁৱৰ'' অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at=A Geographical Sketch of Assam, pp. 11–12}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref>}} ===মোগল আক্ৰমণ আৰু দৰঙীয়া ৰাজবংশ=== কোচ ৰাজ্য বিভাজিত হোৱাৰ পিছতো [[বৰনদী]] আৰু ভৰালী নদীৰ মাজৰ অঞ্চলত স্থানীয় ভূঞা মুখীয়ালসকলৰ শাসন অব্যাহত আছিল। ১৬১২ খ্ৰীষ্টাব্দত মোগলসকলে কোচ হাজো অধিকাৰ কৰাৰ পিছত তেওঁলোকৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ পূবে বৰনদীলৈকে বিস্তৃত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত মোগল সৈন্যই অধিক পূবলৈ আগবাঢ়ি বৰনদী–ভৰালী অঞ্চলৰ পৰা বাৰভূঞাসকলক বিতাড়িত কৰে।<ref name="Singh2023">{{cite web |last=Singh |first=Richa |title=Polities of North-Eastern India |year=2023 |publisher=Indira Gandhi National Open University |url=https://egyankosh.ac.in/handle/123456789/102536}}</ref> সপ্তদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মোগল আক্ৰমণৰ ফলত কোচ হাজোৰ শাসকবংশৰ সদস্য বলি নাৰায়ণে আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ আশ্ৰয় আৰু সামৰিক সহায় লাভ কৰে। ১৬১৫–১৬ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজাই তেওঁক ''ধৰ্মনাৰায়ণ'' নাম দি পূব কোচ ৰাজ্যৰ পুনৰুদ্ধাৰ কৰা অঞ্চলৰ শাসক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে। বৰনদী আৰু ভৰালীৰ মাজৰ এই ভূখণ্ড আহোম ৰজাৰ অধীনস্থ কৰতলীয়া দৰং ৰাজ্যত পৰিণত হয়।<ref name="Singh2023"/> আহোম শাসনৰ অধীনস্থ এই কোচ ৰাজবংশৰ প্ৰাৰম্ভিক শাসনকেন্দ্ৰ মনমোহনপুৰ বা হাউলি আছিল বুলি স্থানীয় ঐতিহাসিক বিৱৰণত উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=অসম দেশৰ বুৰঞ্জী}}</ref> বলি নাৰায়ণে মোগলসকলৰ অধিক আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ সংগঠিত কৰিছিল আৰু ১৬৩৭ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ বংশধৰসকলে দৰঙীয়া ৰজাসকলৰ এক বংশানুক্ৰমিক ৰাজবংশ গঠন কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |pages=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/65 65]–66}}</ref> বলি নাৰায়ণক ধৰ্মনাৰায়ণ নামেৰে দৰঙৰ কৰতলীয়া শাসক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ পিছত আহোম ৰাজ্যৰ [[উজনি অসম]]ৰ পৰা ৩,০০০ চুতীয়া লোকক স্থানান্তৰ কৰি [[মঙ্গলদৈ]] অঞ্চলত ''পাইক'' হিচাপে বসতি স্থাপন কৰোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4050}}</ref>{{efn|জন পিটাৰ ৱেডৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ধৰ্মনাৰায়ণক চুতীয়া দেশৰ পৰা ৩,০০০ লোক প্ৰদান কৰা হৈছিল। সুন্দৰনাৰায়ণৰ ৰাজত্বকালত এই ''চুতীয়া'' বা ''Soontia'' লোকসকল মঙ্গলদৈ অঞ্চলত বাস কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰজাৰ সৈতে হোৱা বিবাদৰ ফলত তেওঁলোকক তিনিজন হাজৰিকাৰ অধীনত ৰখা হয়।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>}} ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিছত তেওঁৰ নাবালক পুত্ৰ মহেন্দ্ৰনাৰায়ণ দৰঙৰ ৰজা হয়। জন পিটাৰ ৱেডৰ বিৱৰণত তেওঁক ''সুন্দৰনাৰায়ণ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁ মঙ্গলদৈত নিজৰ বাসস্থান স্থাপন কৰিছিল। পৰৱৰ্তী দৰঙীয়া ৰজাসকলৰ ভিতৰত সূৰ্যনাৰায়ণ, ইন্দ্ৰনাৰায়ণ আৰু তেওঁলোকৰ উত্তৰাধিকাৰীসকল উল্লেখযোগ্য। অৱশ্যে সপ্তদশ আৰু অষ্টাদশ শতিকাত তেওঁলোকৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ ক্ৰমে সংকুচিত হৈ আহে।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/359 359]}}</ref> দৰঙীয়া ৰাজসভাখন সাহিত্য আৰু শিল্পকলাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰো এটা কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগত দৰঙৰ ৰজা সমুদ্ৰনাৰায়ণৰ পৃষ্ঠপোষকতাত সূৰ্যখৰি দৈৱজ্ঞই কোচ ৰাজবংশসমূহৰ পদ্যবদ্ধ ইতিহাস ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' ৰচনা কৰিছিল। এই গ্ৰন্থখনত চিত্ৰাংকিত পুথিৰ পৰম্পৰাও সংৰক্ষিত হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Studies in the Literature of Assam |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1962 |page=114}}</ref> ===ভূটানৰ অধীনস্থ দুৱাৰ অঞ্চল=== সপ্তদশ শতিকাৰ মধ্যভাগৰ পৰা [[ভূটান]] ৰাজ্যই উত্তৰ দৰঙৰ দুৱাৰ অঞ্চল সমূহৰ ওপৰত নিজৰ অধিকাৰ বিস্তাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। কোচ হাজোৰ পতন আৰু আহোম–মোগল সংঘাতৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ ভূটানীসকলে পাহাৰৰ দক্ষিণৰ উৰ্বৰ সমতলভূমিৰ বিভিন্ন অংশ অধিকাৰ কৰে। কিছুমান ঠাইত তেওঁলোকৰ অধিকাৰ দক্ষিণে [[গোহাঁই কমল আলি]]লৈকে বিস্তৃত হৈছিল।<ref>{{cite thesis |last=Das |first=Smriti |title=Assam Bhutan Relations with Special Reference to Duars from 1681 to 1949 |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1998 |pages=13, 59 |hdl=10603/67909}}</ref> ভূটানী শাসনব্যৱস্থাত ''পনলপ'' (''Ponlop'') নামেৰে পৰিচিত প্ৰাদেশিক শাসকসকলৰ দ্বাৰা নিযুক্ত বা তত্ত্বাৱধান কৰা স্থানীয় বিষয়াসকলৰ মাধ্যমেৰে দুৱাৰ অঞ্চলসমূহ পৰিচালনা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Phuntsho |first=Karma |title=The History of Bhutan |publisher=Penguin Books |year=2013 |page=394 |isbn=9781908323583}}</ref> দৰঙৰ এই দুৱাৰ অঞ্চলসমূহ ১৮৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দলৈ বিভিন্ন পৰিমাণে ভূটানী নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনত আছিল। দুৱাৰ যুদ্ধ আৰু পৰৱৰ্তী সিনচুলা সন্ধিৰ পিছত সেই বছৰতে ব্ৰিটিছ ভাৰতে অঞ্চলসমূহ নিজৰ অধীনলৈ আনে। ===অষ্টাদশ শতিকাৰ ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা=== অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগত উজনি অসমত হোৱা ৰাজনৈতিক সংঘাত আৰু [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত বহু লোক আশ্ৰয়ৰ সন্ধানত দৰং অঞ্চললৈ আহিছিল। এইসকলৰ কিছুমানৰ লুণ্ঠনকাৰ্য আৰু অঞ্চলটোত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ ফলত স্থানীয় জনসাধাৰণৰ মাজত অসন্তোষ বৃদ্ধি পাইছিল। এই অসন্তোষৰ সৈতে দৰঙীয়া ৰাজকোঁৱৰ কৃষ্ণনাৰায়ণৰ বিদ্ৰোহৰ সম্পৰ্ক আছিল। [[কামৰূপ]]ৰ একাংশ বাসিন্দাইও তেওঁক সমৰ্থন কৰিছিল। বিশেষকৈ কামৰূপীয়া ব্যৱসায়ী আৰু বিষয়াসকলৰ [[গুৱাহাটী]]ত যাতায়াত আৰু অৱস্থানৰ ওপৰত আৰোপ কৰা বাধা-নিষেধে তেওঁলোকৰ মাজত ক্ষোভৰ সৃষ্টি কৰিছিল। বৰফুকনৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ গুৱাহাটীত কামৰূপীয়া ব্যৱসায়ী বা বিষয়াসকলক নিশা কটাবলৈ অনুমতি দিয়া নহৈছিল বুলি বিৱৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1985 |page=323}}</ref> আহোম ৰাজতন্ত্ৰৰ কেন্দ্ৰীয় ক্ষমতা দুৰ্বল হৈ অহাৰ সুযোগ লৈ দৰঙীয়া ৰজাসকলে প্ৰায় ১৭৮৫ খ্ৰীষ্টাব্দত পুনৰ স্বাধীনতা প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। অৱশ্যে ১৭৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত কেপ্তেইন টমাছ ৱেলছৰ নেতৃত্বত অহা ব্ৰিটিছ অভিযানকাৰী বাহিনীৰ হাতত তেওঁলোক পৰাস্ত হয়। স্থানীয় ঐতিহাসিক বিৱৰণত এই অভিযানৰ সৈতে লেফটেনেণ্ট উইলিয়ামছৰ নামো জড়িত কৰা হৈছে আৰু ১৭৯২ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত কৃষ্ণনাৰায়ণ পৰাজিত হোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ কোম্পানীৰ ব্যৱসায়িক প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰিবলৈ বাধ্য হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite encyclopedia |title=Darrang |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |edition=11th |volume=7 |year=1911 |page=837}}</ref> তথাপিও দৰঙীয়া ৰজাসকলৰ নিজস্ব সৈন্যবাহিনী পৰৱৰ্তী সময়তো বৰ্তি আছিল। পৰৱৰ্তী কছাৰী–মোৱামৰীয়া সংঘাতৰ সময়ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ২,০০০ সৈন্যসহ জাগীচকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পোৱা যায়। বুৰঞ্জীখনত এই সৈন্যসকলক ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ সৈন্য বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই সামৰিক গোটটো সম্ভৱতঃ দৰঙত থকা ঐতিহাসিক ''চুতীয়া কোঁৱৰ'' অধিকাৰক্ষেত্ৰ আৰু তাৰ অধীনস্থ জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289 |url=https://archive.org/details/dli.csl.3954 |quote=The two Rajas of Darang with their two thousand soldiers of the Chutia-kowanr unit ... came up to Jagi-choki.}}</ref> ===ব্ৰিটিছ শাসন=== ১৮২৬ খ্ৰীষ্টাব্দত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]]ৰ পিছত দৰং অঞ্চল [[ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ শাসনৰ অধীনলৈ যায়। ব্ৰিটিছে অসমৰ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা পুনৰ্গঠন কৰাৰ সময়ত ১৮৩৩ খ্ৰীষ্টাব্দত দৰং জিলা স্থাপন কৰি মঙ্গলদৈক জিলাখনৰ প্ৰশাসনিক সদৰ কৰে। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত জিলাখনৰ সদৰ [[মঙ্গলদৈ]]ৰ পৰা [[তেজপুৰ]]লৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়। সেই সময়ৰ অবিভক্ত দৰং জিলাত তেজপুৰ আৰু মঙ্গলদৈ মহকুমা অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{cite web |title=History |url=https://sonitpur.assam.gov.in/about-us/history |publisher=Sonitpur District Administration, Government of Assam}}</ref> ১৮৯৪ চনৰ ২৮ জানুৱাৰীত দৰং জিলাৰ [[পথৰুঘাট]]ত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ভূমিৰ খাজনা বৃদ্ধি কৰাৰ প্ৰতিবাদত কৃষকসকল সমবেত হৈছিল। ব্ৰিটিছ সেনাই প্ৰতিবাদকাৰী কৃষকসকলৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰে। কিছুমান প্ৰকাশিত বিৱৰণ অনুসৰি, এই ঘটনাত প্ৰায় ১৪০ গৰাকী কৃষকৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু প্ৰায় ১৫০ গৰাকী আহত হৈছিল। এই ঘটনাটো অসমৰ ঔপনিৱেশিক শাসনবিৰোধী কৃষক আন্দোলনৰ ইতিহাসত ''পথৰুঘাটৰ কৃষক বিদ্ৰোহ'' নামেৰে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Patharughat martyrs yet to get recognition |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jan2816/state053 |website=The Assam Tribune |access-date=22 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201023160946/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jan2816/state053 |archivedate=23 October 2020 |deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Deepali |title=Urban History of India: A Case Study |publisher=Mittal Publications |location=New Delhi |year=1994 |page=149 |isbn=81-7099-538-8}}</ref> ===আধুনিক জিলা গঠন=== ঐতিহাসিক অবিভক্ত দৰং জিলাৰ পৰিসৰ বৰ্তমানৰ দৰং জিলাতকৈ যথেষ্ট বৃহৎ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ [[শোণিতপুৰ জিলা]] আৰু [[ওদালগুৰি জিলা]]ৰ অঞ্চলসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ১৯৮৩ চনৰ ১ জুলাইত অবিভক্ত দৰং জিলা বিভক্ত কৰি তেজপুৰ মহকুমাক লৈ পৃথক শোণিতপুৰ জিলা আৰু মঙ্গলদৈ মহকুমাক লৈ বৰ্তমানৰ দৰং জিলা গঠন কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত তেজপুৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ সদৰ আৰু মঙ্গলদৈ পুনৰ্গঠিত দৰং জিলাৰ সদৰ হয়।<ref>{{cite web |title=About the District |url=https://kvkdarrang.aau.ac.in/index.php/about-the-district/ |publisher=Krishi Vigyan Kendra, Darrang, Assam Agricultural University}}</ref><ref>{{cite web |title=History |url=https://sonitpur.assam.gov.in/about-us/history |publisher=Sonitpur District Administration, Government of Assam}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ২০০৪ চনৰ ১৪ জুনত দৰং জিলাৰ উত্তৰ অংশৰ পৰা [[ওদালগুৰি জিলা]] গঠন কৰা হয়। এই নতুন জিলাখন "বড়োলেণ্ড স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ"ৰ অধীনৰ জিলাসমূহৰ অন্যতম হিচাপে সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref name="Statoids">{{cite web |last=Law |first=Gwillim |title=Districts of India |url=http://www.statoids.com/yin.html |work=Statoids |date=25 September 2011 |access-date=11 October 2011}}</ref><ref>{{cite web |title=District at a glance |url=https://udalguri.assam.gov.in/about-district/district-glance |publisher=Udalguri District Administration, Government of Assam}}</ref> ==ভৌগোলিক তথ্য== ; চাৰিসীমা: দৰং জিলাৰ ভূ অৱয়বৰ পৰা ইয়াক সমভূমি অঞ্চল বুলিব পাৰি। এই জিলাৰ উত্তৰে [[ওদালগুৰি জিলা ]]আৰু দক্ষিণ সীমাত মহাবাহু ব্ৰহ্মপুত্ৰ বৈ গৈছেl পূবে [[শোণিতপুৰ জিলা]] আৰু পশ্চিমে [[কামৰূপ জিলা]]l জিলাখনৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য উপনৈ সমূহ হ’ল- বৰনদী, নোৱানৈ, কুলশীক নৈ,মঙ্গলদৈ নৈ আৰু ধনশিৰি নৈ। ; জলবায়ু: দৰং জিলাৰ জলবায়ু বেছ আনন্দদায়ক। শীতকালত জিলাখনৰ উত্তৰ ভাগত অন্য অংশতকৈ বেছি শীতল হয় কিয়নো এই অংশত ওডালগুৰি জিলাৰ হাবি-বননি আৰু পাহাৰ-পৰ্বতে আগুৰা। গড় উষ্ণতা ১০ ৰ পৰা ৩০ ডিগ্ৰী চেণ্টিগ্ৰেড। ২১২০ মিলি হ’ল বাৰ্ষিক বৰষুণৰ পৰিমাণ। ; অৱস্থিতি: দৰং জিলা ২০ ডিগ্ৰী 9 মিনিট উত্তৰৰ পৰা ২৬ ডিগ্ৰী ৯৫ মিনিট উত্তৰ অক্ষাংশলৈ আৰু ৯১ ডিগ্ৰী ৪৫ মিনিট পূৱৰ পৰা ৯২ ডিগ্ৰী ২২ মিনিট পূৱ দ্ৰাঘিমাৰ মাজত অৱস্থিত মধ্য অসমৰ এখন জিলা। জিলা সদৰ [[মঙ্গলদৈ]]। ৬টা ৰাজহ চক্ৰত খণ্ডিত জিলাখনৰ মাটিকালি ১৪২০.৫১ বৰ্গ কি.মি.<ref name='Reference Annual'>{{cite book | last1 = Srivastava, Dayawanti et al. (ed.) | title = India 2010: A Reference Annual | chapter = States and Union Territories: Assam: Government | edition = 54th | publisher = Additional Director General, Publications Division, [[Ministry of Information and Broadcasting (India)]], [[Government of India]] | year = 2010 | location = New Delhi, India | pages = 1116 | accessdate = 2011-10-11 | isbn = 978-81-230-1617-7}}</ref>। ২০০১ চনৰ পৰিসংখ্যা মতে জিলাখনৰ মুঠ জনসংখ্যা ৭,৫৯,৭১২জন আৰু শিক্ষিতৰ হাৰ ৫৫ শতাংশ। ; ভূ-অবয়ৱ জিলাখন সমভূমি আৰু ওখ চাপৰ মাটিভাগেৰে আগুৰা। দক্ষিণ দিশত হাবি বননিৰে বেষ্টিত। ভূ ভাগ ক্ৰমে উত্তৰৰ পৰা দক্ষিণলৈ হেলনীয়া। সমুদ্ৰ পৃষ্টৰ পৰা ৫০ মিটাৰৰ - ২৫০মিটাৰলৈ ঠাই ভেদে উন্নতি আছে। [[ওৰাং ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ কিছু অংশ দৰং জিলাত অৱস্থিত। ==জনগাঁথনি== ২০১১ চনৰ লোক পিয়ল তথ্য মতে প্ৰকৃত জনসংখ্যা ৯০৮,০৯০ জনৰ বিপৰীতে ২০০১ চনৰ লোক পিয়ল মতে ৭৫৯৮৫৮ জন।<ref name=districtcensus>{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | accessdate = 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref> ইয়াৰে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ সংখ্যা ক্ৰমে ৪৭২১৩৮ আৰু ৪৩৫৯৫৬ যদিও ২০০১ চনৰ পিয়ল মতে ৩৯২৩৬২ আৰু ৩৬৭৪৯৬ গৰাকী জনা যায়। জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ ২০১১ চনত ১৯.৫১ % বিপৰীতে ২০০১ চনত ২২.১৮ % হৈছিল। ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কি.মি ৪৯১ জনৰ এতিয়াৰ সলনি ২০০১ চনৰ লোক পিয়ল মতে ৪১১জন আছিল। [[অসম]] ৰাজ্যৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ [[দৰং জিলা]]ৰ অংশ ২০১১ চনৰ পিয়লত ২.৯১ শতাংশ যি ২০০১ চনত ২.৮৫ শতাংশ আছিল। লিংগ অনুপাত (প্ৰতি ১০০০ জন) ২০১১ চনত ৯২৩জন আৰু ২০০১ চনত ৯৩৭জন পিয়ল মতে জনা যায়। ০-৬ বছৰৰ শিশুৰ লিংগ অনুপাত ২০১১ চনত ৯৪১ জন, সেই সংখ্যা ২০০১ চনত ৯৭৭জন আছিল। ২০১১ চনত গড় শিক্ষিতৰ হাৰ ৬৪.৫৫ % আৰু ইয়াৰে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ হাৰ ক্ৰমে ৬৮.৩৬ আৰু ৬০.৪০ যি আগৰ দহকত গড় শিক্ষিতৰ হাৰ ৫৪.৩১, পুৰুষ আৰু মহিলাৰ হাৰ যথাক্ৰমে ৬১.৭০ আৰু ৪৬.৩৪ আছিল। মুঠ শিশু জনসংখ্যা(০-৬ বছৰ) ২০১১ চনৰ লোক পিয়ল মতে ১৪৯৬২৬জন যি ২০০১ চনৰ মতে ১৪৬৮১৮জন আছিল। লৰা- ছোৱালীৰ (০-৬ বছৰ ) পৰিসংখ্যা ক্ৰমে ৭৭০৯৬, ৭২৫৩০ যিতো সংখ্যা ৭৪২৭৪, ৭২৫৪৪জন পূৰ্বৰ দহকত (২০০১ লোক পিয়লত) আছিল। ২০১১ চনৰ লোক পিয়লত পুৰুষ আৰু মহিলা শিক্ষিত ক্ৰমে ২৭০০৩৬জন আৰু ২১৯৫২৩ জনী, (২৬৩৭৪৪ জন, ২০৬৫২১জনী ২০০১ চন মতে)। মুঠ শিক্ষিতৰ পৰিসংখ্যা ক্ৰমে ২০১১/২০০১ চন মতে ৪৮৯৫৫৯ আৰু ৪৭০২৬৬।<ref>All details regarding Darrang District have been processed from Govt. of India. We are not responsible for errors to population census details of Darrang District</ref> ==ভাষা== দৰং জিলাত সাধাৰণতে [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[বাংলা ভাষা|বাংলা]], [[বড়ো ভাষা|বড়ো]], [[নেপালী ভাষা|নেপালী]], [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]], ইংৰাজী আদি ভাষা প্ৰচলিত। ইয়াৰ উপৰি দৰং জিলাত দৰঙীয়া ভাষা নামেৰে স্থায়ী ভাষাৰ যথেষ্ট প্ৰচলন আছে। দৰং জিলাৰ স্থায়ী বাসিন্দাসকলে এই ভাষাতে অধিক কথা বতৰা পাতে। এই ভাষাৰ শব্দ হৈছে - ঝিয়া-লিকিৰা (ল'ৰা-ছোৱালী)। লগতে ঠাই লৈ যেনে - দেওমৰনৈ, পাতিদৰং, দুনী,ঠেকেৰাবাৰী, মহলীয়াপাৰা, গড়গড়ী, বৈৰাগী পাৰা, ব্যাসপাৰা আদি অঞ্চলৰ লৰাসমূহৰ মাজত ''ঠাৰভাষা'' নামে একপ্ৰকাৰৰ ভাষা প্ৰচলিত আছে। ইয়াৰ বিভিন্ন অঞ্চল সমূহৰ ভাষা শৈলীৰ প্ৰতি দৃষ্টি প্ৰদান কৰিলে এই কথা ধৰা পৰে। ==সংস্কৃতি== অতীজৰে পৰা পৰম্পৰাগত ভাবে দৰং জিলা বিশেষকৈ মঙ্গলদৈ অঞ্চলৰ জনসাধাৰণৰ মাজত প্ৰৱৰ্তন হৈ অহা গীত আৰু কথাৰ ৰূপত মানুহৰ মুখে মুখে বাগৰি প্ৰকাশ লাভ কৰা ব্যাসৰ ওজাপালি, সুকন্নানী [[ওজাপালি]], দেওধনী নৃত্য, বৰঢুলীয়া, ঢেপাঢুলীয়া, কালীয়া, খুলীয়া ভাউৰীয়া, বিয়া গীত, নাঙেলী গীত, মহৌখুন্দা গীত, আইনাম, অপেশ্বৰীৰ নাম, চেওঁচাপৰি নাম,থিয়ানাম, আৰু চেৰাঢেক আদিয়ে হ’ল দৰঙী কলা-কৃষ্টি ৰুপে খ্যাত। দৰঙী কলা-কৃষ্টিত সাধাৰণতে ব্যক্তি মনৰ ভাব চিন্তা আৰু অনুভূতি আদি প্ৰকাশিত হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে লোক জীৱনৰ আশা নিৰাশা, হৰ্ষ বিষাদ, ভয় ভক্তি, প্ৰেম প্ৰণয় আনন্দ উৎসৱ, লোক বিশ্বাস, চিন্তাধাৰা আৰু সহজ সৰল জীৱন পদ্ধতি আদি লোক জীৱনৰ সমগ্ৰতা প্ৰকাশ হৈ আছে। ==বিধানসভা আৰু লোকসভা সমষ্টি== দৰং জিলাত মুঠ চাৰিটা বিধানসভা সমষ্টি আৰু এটা লোকসভা সমষ্টি আছে। সেইসমূহ হৈছে - ১) ৬৫ নং কলাইগাঁও বিধানসভা সমষ্টি। ২) ৬৬ নং [[ছিপাঝাৰ]] বিধানসভা সমষ্টি। ৩) ৬৭ নং [[মঙ্গলদৈ]] বিধানসভা সমষ্টি। ৪) ৬৮ নং দলগাঁও বিধানসভা সমষ্টি। ৫) মংগলদৈ লোকসভা সমষ্টি ==উল্লেখযোগ্য স্থান== [[File:mangaldaiSdsabha.jpg|thumb|180px|মঙলদৈ সনাতন ধৰ্ম সভা]] * '''[[মঙ্গলদৈ]]''': দৰং জিলাৰ এখন মুখ্য নগৰ। ইষ্ট-ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বনিক চাহাবসকলে এই নগৰখনৰ আৰম্ভণি কৰিছিল। ইংৰাজ সকলে কোঁচ ৰজাৰ পৰা দৰং ৰাজ্য কাঢ়ি লৈ মঙলদৈতে দৰঙৰ শাসন কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰে। ১৯৮৩ চনৰ জুলাইত নৱগঠিত দৰং জিলাৰ সদৰ স্থাপন কৰা হয় মঙলদৈ নগৰত। ইয়াৰ আগলৈকে মঙলদৈ আছিল একে নামৰ মহকুমাটোৰ সদৰ ঠাই।<ref name="Mangaldai" /> * '''[[ছিপাঝাৰ]]''': দৰং জিলাৰ এখন অন্যতম চহৰ। পুৰণি ছিফা নদীৰ পাৰৰ ঝাৰণি অঞ্চলেই বৰ্তমানৰ ছিপাঝাৰ বুলি পণ্ডিতসকলে কয়। মঙ্গলদৈ নগৰৰ পৰা ১৫ কিলোমিটাৰ পশ্চিমত অৱস্থিত এই অঞ্চলটো এসময়ত এৰী, [[মুগা]] আৰু পাটপলু প্ৰতিপালনৰ বাবে বিখ্যাত আছিল। * '''ছিপাঝাৰ মহাবিদ্যালয়''': ছিপাঝাৰৰ মাজ মজিয়াতে অৱস্থিত এই মহাবিদ্য়ালয় খনে কলা বিষয়ক শিক্ষা প্ৰদান কৰি 1971 চনৰ পৰাই অঞ্চলটিক শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত গতিশীলতা প্ৰদান কৰি আহিছে। মঙ্গলদৈ, কলাইগাও, ডুমুনিচকী, কুৰুৱা, সোণাপুৰ আৰু টংলা আদি দূৰ দূৰণিৰ পৰা শিক্ষাৰ্থী আহি ইয়াত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি আছে। * '''পথৰুঘাট:''' ইংৰাজ শাসন কালত হোৱা কৃষক বিদ্ৰোহৰ সমূহৰ অন্যতম আৰু ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ হৈছে - পথৰুঘাটৰ কৃষক বিদ্ৰোহ। দৰং জিলাত ইংৰাজৰ অত্যধিক কৰ আৰু খাজনা বৃদ্ধিৰ প্ৰতিবাদ কৰি উক্ত স্থানত ইংৰাজ চিপাহীৰে সংঘাতত লিপ্ত হৈ বহু কৃষকে (প্ৰায় ১৪০জন) প্ৰাণ আহুতি দিলে। এই ঠাইখিনি বৰ্তমান পাথৰিঘাট নামেৰে জনাজাত। দৰং জিলাৰ ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান - ইয়াত কৃষক শ্বহীদ স্মৃতি ক্ষেত্ৰ আছে। * '''দেওমৰনৈ:''' দৰং জিলাৰ এক অন্যতম ইতিহাস প্ৰসিদ্ধ ঠাই তথা মংগলদৈ,ছিপাঝাৰ আৰু কলাইগাঁও বিধান সভা সমষ্টিৰ সংযোগ স্থলী। পূৰ্বতে দ্বিগ্বাসা নদীৰ পাৰত এই স্থান অৱস্থিত আছিল আৰু এই স্থানৰ সমীপতে ঐতিহাসিক শিয়ালা বৈষ্ণৱ সত্ৰ অৱস্থিত। সত্ৰৰ মূল ব্যক্তি তথা ঈশ্বৰিক পুৰুষ শিয়ালা গোহাঁইৰ অভিশাপত দ্বিগ্বাসা নদী মৰানৈ লৈ ৰূপান্তৰ হয় আৰু ঠাইখন ক্ৰমে দেৱে মৰা নৈ-দেৱমৰনৈ আৰু শেষত দেওমৰনৈ হয়‌। দেওমৰনৈ দৰং জিলাৰ শিক্ষাৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ স্বৰূপ কিয়নো ইয়াত আছে - বহু কেইখন প্ৰাথমিক বিদ্যালয়,জাতীয় বিদ্যালয়,শংকৰদেৱ শিশু নিকেতন,সাহিত্য সভাৰ বিদ্যালয়,দেওমৰনৈ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়(বিজ্ঞান),স্ত্ৰী শিক্ষাৰ বাবে দেওমৰনৈ ছোৱালী হাইস্কুল,দেওমৰনৈ মহাবিদ্যালয় (কনিষ্ঠ),দেওমৰনৈ স্নাতক মহাবিদ্যালয়, দেওমৰনৈ বি.এড মহাবিদ্যালয়,দেওমৰনৈ সংগীত মহাবিদ্যালয় আদি ইয়াৰ লগতে দেওমৰনৈ চিকিৎসালয়,,পশু চিকিৎসালয়,হস্ততাত শিল্পকেন্দ্ৰ,বেংক ব্যৱস্থা,সাপ্তাহিক বজাৰ,ঐতিহাসিক শ্ৰীশ্ৰীশিয়ালা বৈষ্ণৱ দেওমৰনৈ সত্ৰ,দুৰ্গা মন্দিৰ,ৰজাদিনীয়া পুখুৰী। দেওমৰনৈ অঞ্চলত আছে স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সংগ্ৰামী,অসম আন্দোলনৰ শ্বহীদ,অসম সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি ড° পৰমানন্দ ৰাজবংশী,প্ৰধান সম্পাদক যাদৱ শৰ্মা আদি দেওমৰনৈৰ সন্তান। * '''শ্ৰীশ্ৰীশিয়ালা বৈষ্ণৱ দেওমৰনৈ সত্ৰ''' : ''শিয়ালা বৈষ্ণৱ চৰিত'' পুথি আৰু জনশ্ৰুতি অনুসৰি, খ্ৰীষ্টীয় নৱম–দশম শতিকাত ধৰ্মদেৱ বিপ্ৰ ভূঞা নামৰ এজন বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণ দৰঙলৈ আহি প্ৰথমে বৰাবাৰীত আৰু পিছলৈ দ্বিগ্বাসা নদীৰ পাৰত সত্ৰ স্থাপন কৰি দুই পত্নী কুণ্ডতৰা আৰু চান্দতৰাৰ সৈতে বসবাস কৰিছিল। জনশ্ৰুতি অনুসৰি, ধৰ্মদেৱ তীৰ্থভ্ৰমণলৈ যোৱাৰ সময়ত চান্দতৰাই এটি পুত্ৰসন্তান জন্ম দিয়ে। কিন্তু কুণ্ডতৰাই শিশুটিক অৰণ্যত এৰি অহাত এজনী শিয়ালীয়ে তাক প্ৰতিপালন কৰে। ধৰ্মদেৱে উভতি আহি শিশুটিক উদ্ধাৰ কৰি সম্বৎসৰ ভূঞা নাম দিয়ে। শিয়ালীৰ দ্বাৰা প্ৰতিপালিত হোৱা বাবে তেওঁ পিছলৈ শিয়ালা বৈষ্ণৱ বা শিয়ালা গোসাঁই নামেৰে পৰিচিত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত সম্বৎসৰে ৰম্ভাৱতীক বিবাহ কৰি সত্ৰৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। কথিত আছে যে এদিন নাঁৱৰীয়াসকলে দ্বিগ্বাসা নদীৰ ঘাট বন্ধ কৰি ৰখাত ৰম্ভাৱতীয়ে পানী আনিব নোৱাৰিলে। ইয়াত ক্ষুব্ধ হৈ শিয়ালা গোসাঁয়ে অভিশাপ দিয়াৰ ফলত নাওসমূহ ডুব যায় আৰু নদীখনৰ গতিপথ বিচ্ছিন্ন হৈ মৰানৈত পৰিণত হয়। এই লোককথাৰ পৰাই ঠাইখনৰ নাম ''দেৱে-মৰা-নৈ''ৰ পৰা কালক্ৰমত ''দেওমৰনৈ'' হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত মহামাৰীৰ ফলত অঞ্চলটো জনশূন্য হৈ পৰে যদিও বহু বছৰৰ পিছত পুনৰ জনবসতি গঢ় লৈ উঠে। স্বাধীনতাৰ পিছত স্থানীয় ৰাইজৰ উদ্যোগত জলজলীৰ বৈৰাগী সত্ৰৰ সত্ৰাধিকাৰ নৰেন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামীৰ সহযোগত পুৰণি শিয়ালা মন্দিৰটো সত্ৰৰূপে পুনঃপ্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। প্ৰথমে ভাৰত চন্দ্ৰ কুমাৰে আৰু পিছলৈ শশীন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্যই ইয়াৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য পৰিচালনাৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। সত্ৰখনত মূলত শ্ৰীকৃষ্ণৰ উপাসনা কৰা হয় আৰু জন্মাষ্টমী তথা দৌল উৎসৱ পালন কৰা হয়। * নাৰিকলি মন্দিৰ * '''পাতিদৰং অৰ্দ্ধনাৰীশ্বৰ শিৱ মন্দিৰ''' :পাতিদৰং অৰ্ধনাৰীশ্বৰ শিৱ মন্দিৰ দৰং জিলাৰ পথৰিঘাট অঞ্চলৰ পাতিদৰং গাঁৱত অৱস্থিত অৰ্ধনাৰীশ্বৰ শিৱ মন্দিৰ অসমৰ এক উল্লেখযোগ্য ঐতিহ্যমণ্ডিত শিৱ মন্দিৰ। পাতিদৰং গাঁও দৰং জিলাৰ পথৰিঘাট উপ-বিভাগৰ অন্তৰ্গত আৰু মন্দিৰটো বৰদৌলগুৰি–দেওমৰনৈ পথৰ কাষত অৱস্থিত। এই মন্দিৰৰ অধিষ্ঠিত দেৱতা হৈছে অৰ্ধনাৰীশ্বৰ। অৰ্ধনাৰীশ্বৰ হৈছে ভগৱান শিৱ আৰু দেৱী পাৰ্বতীৰ একত্ৰিত ৰূপ। এই ৰূপত শিৱৰ অর্ধেক আৰু পাৰ্বতীৰ অর্ধেকৰ প্ৰতীকী সমন্বয় দেখা যায়। ই শিৱ আৰু শক্তিৰ ঐক্য, পুৰুষ আৰু নাৰী শক্তিৰ পৰস্পৰ-পূৰকতা আৰু সাম্যৰ এক সুন্দৰ প্ৰতীক। পাতিদৰং অৰ্ধনাৰীশ্বৰ মন্দিৰৰ সৈতে দৰংৰ প্ৰাচীন ৰাজনৈতিক আৰু ধৰ্মীয় ইতিহাসৰ সম্পৰ্ক আছে। এটা গৱেষণামূলক অধ্যয়নত উল্লেখ কৰা হৈছে যে কোচ শাসনকালত ৰঘুদেৱ নাৰায়ণে পাতিদৰং গাঁৱৰ সৰাবাৰী মৌজাত এটা শিৱ মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু ইয়াৰ কেন্দ্ৰত অৰ্ধনাৰীশ্বৰ শিৱৰ মূৰ্তি স্থাপন কৰা হৈছিল। মন্দিৰটোৰ প্ৰাচীনতা সম্পৰ্কে স্থানীয়ভাৱে বিভিন্ন মত প্ৰচলিত আছে। এটা স্থানীয় ভ্ৰমণ-বিৱৰণীত মন্দিৰটোক প্ৰায় ৫০০ বছৰ পুৰণি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। একে উৎসত ৰজাদিনৰ সৈতে মন্দিৰটোৰ নিৰ্মাণৰ সম্পৰ্কৰ কথাও স্থানীয় পৰম্পৰা হিচাপে উল্লেখ আছে। এই তথ্যসমূহক নিশ্চিত ঐতিহাসিক তথ্যতকৈ স্থানীয় লোকবিশ্বাস আৰু পৰম্পৰা হিচাপে উল্লেখ কৰাটোৱেই উপযুক্ত। মন্দিৰৰ পৰিৱেশ অতি শান্ত আৰু মনোমোহা। মন্দিৰৰ ওচৰত থকা পুখুৰীটোও এই স্থানৰ অন্যতম আকৰ্ষণ। স্থানীয় লোক আৰু দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে মন্দিৰৰ এই প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশে আধ্যাত্মিক পৰিৱেশটো অধিক সুন্দৰ কৰি তোলে। ইয়াত বিভিন্ন পূজা-পাৰ্বণ অনুষ্ঠিত হয়। বিশেষকৈ বাসন্তী পূজা আৰু জগদ্ধাত্ৰী পূজাৰ সৈতে মন্দিৰটোৰ সম্পৰ্কৰ কথা স্থানীয় তথ্যত পোৱা যায়। এই উৎসৱসমূহৰ সময়ত মন্দিৰত ভক্ত আৰু স্থানীয় ৰাইজৰ সমাগম বৃদ্ধি পায়। সামগ্ৰিকভাৱে, পাতিদৰং অৰ্ধনাৰীশ্বৰ শিৱ মন্দিৰ কেৱল এটা ধৰ্মীয় স্থান নহয়; ই দৰং জিলাৰ ইতিহাস, লোকবিশ্বাস, শৈৱ পৰম্পৰা আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ সৈতে জড়িত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান। অৰ্ধনাৰীশ্বৰ ৰূপৰ মাজেৰে শিৱ আৰু শক্তিৰ ঐক্যৰ যি বাৰ্তা প্ৰকাশ পায়, সেয়া এই মন্দিৰৰ বিশেষ আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য। সেয়েহে দৰং জিলাৰ ঐতিহ্য আৰু ধৰ্মীয়-সাংস্কৃতিক স্থানসমূহৰ বিষয়ে জানিবলৈ বিচৰা যিকোনো ব্যক্তিৰ বাবে পাতিদৰং অৰ্ধনাৰীশ্বৰ শিৱ মন্দিৰ এক আকৰ্ষণীয় দৰ্শনীয় স্থান। * লখিমপুৰ পুখুৰী * বুঢ়ীনগৰ পুখুৰী * মহলীয়াপাৰা * হাজৰিকাপাৰা * কাপোৰপুৰি মন্দিৰ * '''দুনী''' * '''ভেৰুৱা''' * '''দিপীলা''' * ৰত্নাৱলী সত্ৰ * '''বেছিমাৰী''' * '''খটৰা:''' খটৰাত ঐতিহাসিক খটৰা সত্ৰ অৱস্থিত। ৫০০ বছৰীয়া এই সত্ৰখন দৰং জিলাৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ। * '''দেৱানন্দ সত্ৰ''' * নামখলা * কলাইগাঁও * খাৰুপেটীয়া * দলগাও * ডুমুনীচকী * বেছিমাৰী শাক পাচলিৰ বাবে অসমৰ এখন বিখ্যাত ঠাই আৰু এই ঠাইৰ পৰা শাক পাচলি অসমৰ সকলো ঠাইত বিয়পে। * ইয়াৰোপৰি বহুতো সৰু ডাঙৰ ৰজাদিনীয়া পুখুৰী আছে বাবে দৰঙক পুষ্কৰিণীৰ দেশ বুলিও কোৱা হয়। বিশেষকৈ ৰজা আৰিমত্তৰ দিনত খন্দোৱা এক কাউন পুখুৰী এইক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য। মাৰৈ স্বৰ্ণ শাখা সাহিত্য সভা ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite book |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |year=1985 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite thesis |last=Das |first=Smriti |year=1998 |title=Assam Bhutan Relations with Special Reference to Duars from 1681 to 1949 |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |hdl=10603/67909 |url=https://ir.nbu.ac.in/handle/123456789/195}} * {{cite book |last=Phuntsho |first=Karma |title=The History of Bhutan |year=2013 |publisher=Penguin Books |isbn=9781908323583}} {{refend}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://darrang.gov.in/ দৰং জিলা প্ৰশাসনৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট] {{Geographic location |Centre = দৰং জিলা |North = [[ওদালগুৰি জিলা]] |Northeast = |East = [[শোণিতপুৰ জিলা]] |Southeast = |South = [[মৰিগাঁও জিলা]] |Southwest = |West = [[কামৰূপ জিলা]] |Northwest = }} {{অসমৰ জিলা}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জিলা]] [[শ্ৰেণী:দৰং জিলা]] 7yvkvcwgxvpon7dp5pvp4419ccno8qi 648940 648939 2026-11-01T14:40:43Z Pranjana Saikia 52157 /* উল্লেখযোগ্য স্থান */ 648940 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দৰং জিলা | native_name = দৰং | native_name_lang = as | settlement_type = [[অসমৰ জিলা|জিলা]] | image_skyline = Patharughat.JPG | image_alt = | image_caption = পথৰুঘাটৰ শ্বহীদ স্তমভ | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | mottoeng = | image_map = Darrang in Assam (India).svg | map_alt = | map_caption = দৰং জিলা | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = |latd= |latm= |lats= |latNS=N |longd= |longm= |longs= |longEW=E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[States of India|ৰাজ্য]] | subdivision_name = [[অসম]] | subdivision_type1 = দেশ | subdivision_name1 = [[ভাৰত]] | subdivision_type2 = সদৰ | subdivision_name2 = [[মঙ্গলদৈ]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = [[মঙ্গলদৈ]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 908090 | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +05:30 | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = IN-AS-DA | website = http://darrang.gov.in/ | footnotes = }} '''দৰং জিলা:''' ({{lang-en|Darrang District}}) হৈছে [[ভাৰত]]বৰ্ষৰ [[অসম]] ৰাজ্যৰ ৩১খন [[অসমৰ জিলা|জিলা]]ৰ ভিতৰত এখন জিলা। প্ৰশাসনিক জিলাখনৰ সদৰ স্থান আৰু একমাত্ৰ মহকুমাৰ হৈছে [[মঙ্গলদৈ]]। দৰং জিলাৰ দুখন পৌৰ নগৰ হৈছে মংগলদৈ আৰু ছিপাঝাৰ। ১৯৮৩ চনত অবিভক্ত দৰং জিলাৰ বিভাজন হয় আৰু তেজপুৰ মহকুমাক লৈ [[শোণিতপুৰ জিলা]] গঠন হয়। পূৰ্বৰ মঙ্গলদৈ মহকুমাক দৰং জিলা নাম দিয়া হয়। ২০০৪ চনত পুনৰ দৰং জিলাৰ এটা অংশৰ পৰা [[ওদালগুৰি জিলা]] গঠন কৰা হয়। দৰং জিলাই বৰ্তমান ৩৪৮১ বৰ্গ কিলোমিটাৰ ঠাই অধিকাৰ কৰি আছে। ==নামৰ ইতিবৃত্ত== প্ৰাচীনকালত ভাৰতৰ [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ পূব প্ৰান্তৰ]] লৌহিত্যৰ উত্তৰ ফালে থকা প্ৰাকৃতিক সীমাৰ ভিতৰৰ ভূ-ভাগক '''দৌৰঙ্গ''' বা '''দ্যোৰঙ্গ''' বুলিছিল।<ref name="Mangaldai">{{cite web | url=http://darrang.nic.in/darrang_files/dist.htm | title=DISTRICT AT A GLANCE | publisher=NIC, Darrang District Unit | work=NIC, Darrang District Unit | accessdate=24 আগষ্ট 2013}}</ref> স্বগীয় দীন কৰুণাময় হৰিপদ দেৱগোস্বামীদেৱে আগবঢ়োৱা ব্যাখ্যা অনুসৰি ''''দ্যোৰ'''' শব্দৰ অৰ্থ দেৱতাৰ আৰু ''''ৰঙ্গ''''ৰ অৰ্থ আনন্দ বা সুখৰ ঠাই। কালক্ৰমত এই ভূ-খণ্ডই দৰঙ্গ বা '''দৰং''' নামেৰে জনাজাত হল। আনহাতে স্বৰ্গীয় দিনেশ্বৰ শৰ্মা ৰ দৰে পণ্ডিত সকলে দৰং শব্দটো সংস্কৃত শব্দ দ্বাৰম অৰ্থাত পদূলি বা দ্বাৰ'ৰ পৰা আহিছিল এনে মত পোষণ কৰে। প্ৰাচীন কালত এই ভূ-খণ্ডৰ উত্তৰ আৰু পশ্চিম দিশত গিৰিপথৰ মাজেৰে গমনা-গমনৰ বাবে ওঁঠৰখন এনে দুৱাৰ আছিল। তাৰ পৰা [[নেপাল]], চীন আদিলৈ যাতায়াত আছিল। [[বাণীকান্ত কাকতি| ড॰ বাণীকান্ত কাকতি]]ৰ মতে দৰং শব্দতো অষ্ট্ৰিক ভাষাৰ পৰা অহা।<ref>Assamese its Formation and Developement, Dr. Banikanta Kakati</ref> আন এজন ভাষাতাত্ত্বিক গ্ৰিয়াৰ্ছন চাহাবে তেওঁৰ গ্ৰন্থ 'ডি লেংগুইষ্টিক চাৰ্ভে অৱ ইণ্ডিয়া'ত দৰং শব্দটো বড়োমূলীয় বুলি মত পোষণ কৰিছে।<ref>মংগলদৈ নগৰৰ ইতিহাস, শ্ৰী ধনপতি কলিতা</ref> আন একাংশৰ মতে প্ৰাচীন কালত দৰঙত বেহা বেপাৰৰ বাবে চীন, নেপাল, ভুটান আদি ঠাইৰ সৈতে সম্পৰ্ক আছিল। সেই বাবে নামটো দ্বাৰ শব্দৰ পৰা অপ্ৰভংশ হোৱা বুলি বহুতে বিশ্বাস কৰে।<ref>দুনী সাহিত্য সভাৰ মুখপত্ৰ, শ্ৰীমিশ্ৰ কুমাৰ শৰ্মা</ref> ==ইতিহাস== [[File:Southern border of Bhutan1985.jpg|thumb|280px|১৮৬৫ চনত ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ভূটানৰ দক্ষিণ সীমান্তত অৱস্থিত দৰঙৰ দুৱাৰ অঞ্চলসমূহ।]] ===প্ৰাচীন আৰু মধ্যযুগীয় ইতিহাস=== দৰং অঞ্চলৰ প্ৰাক্‌-মধ্যযুগীয় ইতিহাস সম্পৰ্কে নিশ্চিত তথ্যৰ অভাৱ আছে। পৰম্পৰাগত বিৱৰণ অনুসৰি, বৰ্তমানৰ দৰং অঞ্চল প্ৰাচীন [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। এই বৃহত্তৰ ভূখণ্ডৰ সৈতে [[মহাভাৰত]]ৰ কাহিনীসমূহো সম্পৰ্কিত কৰা হয়। অৱশ্যে ইতিহাসবিদ [[মহেশ্বৰ নেওগ]]ৰ মতে, ''দৰং'' নামৰ এটা নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ উল্লেখ [[কোচ ৰাজ্য|কোচ ৰজা]] [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ উত্থানৰ পিছৰ পৰাহে স্পষ্টভাৱে পোৱা যায়। মধ্যযুগীয় বুৰঞ্জীসমূহত ঐতিহাসিক দৰঙৰ ৰৌতা অঞ্চলক [[বাৰভূঞা]]সকলৰ অন্যতম প্ৰধান অধিকাৰক্ষেত্ৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। এই অঞ্চল বৰ্তমানৰ দৰং আৰু [[ওদালগুৰি জিলা]]ৰ বিভিন্ন অংশত বিস্তৃত আছিল। ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ত ৰৌতা–তেমনি অঞ্চলৰ বাৰজন প্ৰধান ভূঞাৰ উল্লেখ আছে, যিসকলৰ প্ৰত্যেকৰে অধীনত আন আন সৰু মুখীয়াল আছিল। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''তো ৰৌতাৰ ভূঞাসকলৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে মধ্য অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলত তেওঁলোকৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ভূঞাসকলৰ সংঘবদ্ধ শাসন ভাঙি পৰে আৰু তেওঁলোকৰ বহু মুখীয়াল তথা অনুগামীক অন্য অঞ্চললৈ, বিশেষকৈ বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ–বিশ্বনাথ অঞ্চললৈ, স্থানান্তৰিত কৰি পুনৰ্বসতি স্থাপন কৰোৱা হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |edition=2nd |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1977 |page=27 |language=as}}</ref><ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Satsari Asam Buranji |publisher=Publication Department, Gauhati University |year=1960 |page=16 |language=as}}</ref> আনহাতে, ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এখন তাম্ৰশাসনৰ ভিত্তিত অনুমান কৰিছে যে চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগত [[শদিয়া|সাধয়াপুৰ]]ৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলৰ]] ৰাজনৈতিক অধিকাৰ পশ্চিমে [[কমতাপুৰ]]লৈকে বিস্তৃত হৈছিল। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি বৰ্তমানৰ দৰং অঞ্চলটোও সেই সময়ত চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ ভিতৰত পৰিছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |year=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |page=820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}}</ref> ===কোচ শাসন আৰু চুতীয়া–ভূঞা সম্পৰ্ক=== ষোড়শ শতিকাৰ মধ্যভাগলৈ দৰং অঞ্চল [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ কোচ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত কোচ ৰাজ্য বিভাজিত হোৱাৰ পিছত দৰং ৰঘুদেৱৰ অধীনস্থ [[কোচ হাজো]] ৰাজ্যৰ অংশ হয়। ৰৌতা আৰু শিঙৰি অঞ্চলসমূহ প্ৰথমতে ভূঞাসকলৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত এই ভূঞাসকলৰ ওপৰত কিছু পৰিমাণে আহোম প্ৰভাৱ বিস্তাৰ হৈছিল যদিও ১৫৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দত নৰনাৰায়ণৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ত তেওঁলোকে অৱশেষত কোচ ৰজাৰ অধীনতা স্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত অঞ্চলটো পূব কোচ ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক পৰিসৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ৰঘুদেৱক প্ৰদান কৰা পূব কোচ ৰাজ্যৰ ভূখণ্ড পশ্চিমে সংকোশ নদীৰ পৰা পূবে [[ভৰলু নদী|ভৰালী নদী]]লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers (India) |location=Guwahati |year=2016}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''ত সংৰক্ষিত পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত চুতীয়া ৰাজবংশৰ একাংশ সদস্যই নিজ ৰাজ্য এৰি পলাই আহি কোচ ৰজা নৰনাৰায়ণৰ আশ্ৰয় বিচাৰিছিল। নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকক দৰঙৰ বাহবাৰী নামৰ ঠাইত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ দিছিল। এই স্থানক বৰ্তমানৰ দৰঙৰ বাঁহবাৰীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোক কোচ ৰজাৰ মিত্ৰ হৈ পৰিছিল।<ref>{{cite book |author=Baladev Suryakhari Daivajna |editor-last=Sarma |editor-first=Nabin Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Bani Prakash |year=1973 |at=পদ ৩৭২–৩৭৩ |language=as}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Bapari |first=Parimal |title=King Naranarayan and His Times |degree=PhD |publisher=University of North Bengal |year=2010 |page=88}}</ref> ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন এটা পৰম্পৰাত ''চুতীয়া কোঁৱৰ'' নামৰ এটা ভূ-সম্পত্তি বা আঞ্চলিক অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই অধিকাৰক্ষেত্ৰক চুতীয়া ৰাজকোঁৱৰ সাধকনাৰায়ণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্য জয়ৰ পিছত সাধকনাৰায়ণক দৰঙৰ ৰৌতা–পকাৰিগুৰি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত এই অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ মুখীয়ালে নৰনাৰায়ণৰ অধীনতা স্বীকাৰ কৰিছিল। ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে ''চুতীয়া কোঁৱৰ'' অধিকাৰক্ষেত্ৰটোক প্ৰায় বৰ্তমানৰ দলগাঁও ৰাজহ চক্ৰৰ অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref>{{efn|১৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰস্তুত কৰা জন পিটাৰ ৱেডৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰত কছাৰীগাঁও আৰু পকাৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontia'' বা ''Soontiagown'' নামৰ এটা প্ৰশাসনিক অঞ্চলৰ উল্লেখ আছে। নিত্যানন্দ গগৈয়ে এই অঞ্চলটোক পূৰ্বৰ ''চুতীয়া কোঁৱৰ'' অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at=A Geographical Sketch of Assam, pp. 11–12}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref>}} ===মোগল আক্ৰমণ আৰু দৰঙীয়া ৰাজবংশ=== কোচ ৰাজ্য বিভাজিত হোৱাৰ পিছতো [[বৰনদী]] আৰু ভৰালী নদীৰ মাজৰ অঞ্চলত স্থানীয় ভূঞা মুখীয়ালসকলৰ শাসন অব্যাহত আছিল। ১৬১২ খ্ৰীষ্টাব্দত মোগলসকলে কোচ হাজো অধিকাৰ কৰাৰ পিছত তেওঁলোকৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ পূবে বৰনদীলৈকে বিস্তৃত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত মোগল সৈন্যই অধিক পূবলৈ আগবাঢ়ি বৰনদী–ভৰালী অঞ্চলৰ পৰা বাৰভূঞাসকলক বিতাড়িত কৰে।<ref name="Singh2023">{{cite web |last=Singh |first=Richa |title=Polities of North-Eastern India |year=2023 |publisher=Indira Gandhi National Open University |url=https://egyankosh.ac.in/handle/123456789/102536}}</ref> সপ্তদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মোগল আক্ৰমণৰ ফলত কোচ হাজোৰ শাসকবংশৰ সদস্য বলি নাৰায়ণে আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ আশ্ৰয় আৰু সামৰিক সহায় লাভ কৰে। ১৬১৫–১৬ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজাই তেওঁক ''ধৰ্মনাৰায়ণ'' নাম দি পূব কোচ ৰাজ্যৰ পুনৰুদ্ধাৰ কৰা অঞ্চলৰ শাসক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে। বৰনদী আৰু ভৰালীৰ মাজৰ এই ভূখণ্ড আহোম ৰজাৰ অধীনস্থ কৰতলীয়া দৰং ৰাজ্যত পৰিণত হয়।<ref name="Singh2023"/> আহোম শাসনৰ অধীনস্থ এই কোচ ৰাজবংশৰ প্ৰাৰম্ভিক শাসনকেন্দ্ৰ মনমোহনপুৰ বা হাউলি আছিল বুলি স্থানীয় ঐতিহাসিক বিৱৰণত উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=অসম দেশৰ বুৰঞ্জী}}</ref> বলি নাৰায়ণে মোগলসকলৰ অধিক আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ সংগঠিত কৰিছিল আৰু ১৬৩৭ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ বংশধৰসকলে দৰঙীয়া ৰজাসকলৰ এক বংশানুক্ৰমিক ৰাজবংশ গঠন কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |pages=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/65 65]–66}}</ref> বলি নাৰায়ণক ধৰ্মনাৰায়ণ নামেৰে দৰঙৰ কৰতলীয়া শাসক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ পিছত আহোম ৰাজ্যৰ [[উজনি অসম]]ৰ পৰা ৩,০০০ চুতীয়া লোকক স্থানান্তৰ কৰি [[মঙ্গলদৈ]] অঞ্চলত ''পাইক'' হিচাপে বসতি স্থাপন কৰোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4050}}</ref>{{efn|জন পিটাৰ ৱেডৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ধৰ্মনাৰায়ণক চুতীয়া দেশৰ পৰা ৩,০০০ লোক প্ৰদান কৰা হৈছিল। সুন্দৰনাৰায়ণৰ ৰাজত্বকালত এই ''চুতীয়া'' বা ''Soontia'' লোকসকল মঙ্গলদৈ অঞ্চলত বাস কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰজাৰ সৈতে হোৱা বিবাদৰ ফলত তেওঁলোকক তিনিজন হাজৰিকাৰ অধীনত ৰখা হয়।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>}} ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিছত তেওঁৰ নাবালক পুত্ৰ মহেন্দ্ৰনাৰায়ণ দৰঙৰ ৰজা হয়। জন পিটাৰ ৱেডৰ বিৱৰণত তেওঁক ''সুন্দৰনাৰায়ণ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁ মঙ্গলদৈত নিজৰ বাসস্থান স্থাপন কৰিছিল। পৰৱৰ্তী দৰঙীয়া ৰজাসকলৰ ভিতৰত সূৰ্যনাৰায়ণ, ইন্দ্ৰনাৰায়ণ আৰু তেওঁলোকৰ উত্তৰাধিকাৰীসকল উল্লেখযোগ্য। অৱশ্যে সপ্তদশ আৰু অষ্টাদশ শতিকাত তেওঁলোকৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ ক্ৰমে সংকুচিত হৈ আহে।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/359 359]}}</ref> দৰঙীয়া ৰাজসভাখন সাহিত্য আৰু শিল্পকলাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰো এটা কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগত দৰঙৰ ৰজা সমুদ্ৰনাৰায়ণৰ পৃষ্ঠপোষকতাত সূৰ্যখৰি দৈৱজ্ঞই কোচ ৰাজবংশসমূহৰ পদ্যবদ্ধ ইতিহাস ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' ৰচনা কৰিছিল। এই গ্ৰন্থখনত চিত্ৰাংকিত পুথিৰ পৰম্পৰাও সংৰক্ষিত হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Studies in the Literature of Assam |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1962 |page=114}}</ref> ===ভূটানৰ অধীনস্থ দুৱাৰ অঞ্চল=== সপ্তদশ শতিকাৰ মধ্যভাগৰ পৰা [[ভূটান]] ৰাজ্যই উত্তৰ দৰঙৰ দুৱাৰ অঞ্চল সমূহৰ ওপৰত নিজৰ অধিকাৰ বিস্তাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। কোচ হাজোৰ পতন আৰু আহোম–মোগল সংঘাতৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ ভূটানীসকলে পাহাৰৰ দক্ষিণৰ উৰ্বৰ সমতলভূমিৰ বিভিন্ন অংশ অধিকাৰ কৰে। কিছুমান ঠাইত তেওঁলোকৰ অধিকাৰ দক্ষিণে [[গোহাঁই কমল আলি]]লৈকে বিস্তৃত হৈছিল।<ref>{{cite thesis |last=Das |first=Smriti |title=Assam Bhutan Relations with Special Reference to Duars from 1681 to 1949 |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1998 |pages=13, 59 |hdl=10603/67909}}</ref> ভূটানী শাসনব্যৱস্থাত ''পনলপ'' (''Ponlop'') নামেৰে পৰিচিত প্ৰাদেশিক শাসকসকলৰ দ্বাৰা নিযুক্ত বা তত্ত্বাৱধান কৰা স্থানীয় বিষয়াসকলৰ মাধ্যমেৰে দুৱাৰ অঞ্চলসমূহ পৰিচালনা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Phuntsho |first=Karma |title=The History of Bhutan |publisher=Penguin Books |year=2013 |page=394 |isbn=9781908323583}}</ref> দৰঙৰ এই দুৱাৰ অঞ্চলসমূহ ১৮৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দলৈ বিভিন্ন পৰিমাণে ভূটানী নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনত আছিল। দুৱাৰ যুদ্ধ আৰু পৰৱৰ্তী সিনচুলা সন্ধিৰ পিছত সেই বছৰতে ব্ৰিটিছ ভাৰতে অঞ্চলসমূহ নিজৰ অধীনলৈ আনে। ===অষ্টাদশ শতিকাৰ ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা=== অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগত উজনি অসমত হোৱা ৰাজনৈতিক সংঘাত আৰু [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত বহু লোক আশ্ৰয়ৰ সন্ধানত দৰং অঞ্চললৈ আহিছিল। এইসকলৰ কিছুমানৰ লুণ্ঠনকাৰ্য আৰু অঞ্চলটোত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ ফলত স্থানীয় জনসাধাৰণৰ মাজত অসন্তোষ বৃদ্ধি পাইছিল। এই অসন্তোষৰ সৈতে দৰঙীয়া ৰাজকোঁৱৰ কৃষ্ণনাৰায়ণৰ বিদ্ৰোহৰ সম্পৰ্ক আছিল। [[কামৰূপ]]ৰ একাংশ বাসিন্দাইও তেওঁক সমৰ্থন কৰিছিল। বিশেষকৈ কামৰূপীয়া ব্যৱসায়ী আৰু বিষয়াসকলৰ [[গুৱাহাটী]]ত যাতায়াত আৰু অৱস্থানৰ ওপৰত আৰোপ কৰা বাধা-নিষেধে তেওঁলোকৰ মাজত ক্ষোভৰ সৃষ্টি কৰিছিল। বৰফুকনৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ গুৱাহাটীত কামৰূপীয়া ব্যৱসায়ী বা বিষয়াসকলক নিশা কটাবলৈ অনুমতি দিয়া নহৈছিল বুলি বিৱৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1985 |page=323}}</ref> আহোম ৰাজতন্ত্ৰৰ কেন্দ্ৰীয় ক্ষমতা দুৰ্বল হৈ অহাৰ সুযোগ লৈ দৰঙীয়া ৰজাসকলে প্ৰায় ১৭৮৫ খ্ৰীষ্টাব্দত পুনৰ স্বাধীনতা প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। অৱশ্যে ১৭৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত কেপ্তেইন টমাছ ৱেলছৰ নেতৃত্বত অহা ব্ৰিটিছ অভিযানকাৰী বাহিনীৰ হাতত তেওঁলোক পৰাস্ত হয়। স্থানীয় ঐতিহাসিক বিৱৰণত এই অভিযানৰ সৈতে লেফটেনেণ্ট উইলিয়ামছৰ নামো জড়িত কৰা হৈছে আৰু ১৭৯২ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত কৃষ্ণনাৰায়ণ পৰাজিত হোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ কোম্পানীৰ ব্যৱসায়িক প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰিবলৈ বাধ্য হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite encyclopedia |title=Darrang |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |edition=11th |volume=7 |year=1911 |page=837}}</ref> তথাপিও দৰঙীয়া ৰজাসকলৰ নিজস্ব সৈন্যবাহিনী পৰৱৰ্তী সময়তো বৰ্তি আছিল। পৰৱৰ্তী কছাৰী–মোৱামৰীয়া সংঘাতৰ সময়ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ২,০০০ সৈন্যসহ জাগীচকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পোৱা যায়। বুৰঞ্জীখনত এই সৈন্যসকলক ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ সৈন্য বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই সামৰিক গোটটো সম্ভৱতঃ দৰঙত থকা ঐতিহাসিক ''চুতীয়া কোঁৱৰ'' অধিকাৰক্ষেত্ৰ আৰু তাৰ অধীনস্থ জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289 |url=https://archive.org/details/dli.csl.3954 |quote=The two Rajas of Darang with their two thousand soldiers of the Chutia-kowanr unit ... came up to Jagi-choki.}}</ref> ===ব্ৰিটিছ শাসন=== ১৮২৬ খ্ৰীষ্টাব্দত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]]ৰ পিছত দৰং অঞ্চল [[ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ শাসনৰ অধীনলৈ যায়। ব্ৰিটিছে অসমৰ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা পুনৰ্গঠন কৰাৰ সময়ত ১৮৩৩ খ্ৰীষ্টাব্দত দৰং জিলা স্থাপন কৰি মঙ্গলদৈক জিলাখনৰ প্ৰশাসনিক সদৰ কৰে। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত জিলাখনৰ সদৰ [[মঙ্গলদৈ]]ৰ পৰা [[তেজপুৰ]]লৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়। সেই সময়ৰ অবিভক্ত দৰং জিলাত তেজপুৰ আৰু মঙ্গলদৈ মহকুমা অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{cite web |title=History |url=https://sonitpur.assam.gov.in/about-us/history |publisher=Sonitpur District Administration, Government of Assam}}</ref> ১৮৯৪ চনৰ ২৮ জানুৱাৰীত দৰং জিলাৰ [[পথৰুঘাট]]ত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ভূমিৰ খাজনা বৃদ্ধি কৰাৰ প্ৰতিবাদত কৃষকসকল সমবেত হৈছিল। ব্ৰিটিছ সেনাই প্ৰতিবাদকাৰী কৃষকসকলৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰে। কিছুমান প্ৰকাশিত বিৱৰণ অনুসৰি, এই ঘটনাত প্ৰায় ১৪০ গৰাকী কৃষকৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু প্ৰায় ১৫০ গৰাকী আহত হৈছিল। এই ঘটনাটো অসমৰ ঔপনিৱেশিক শাসনবিৰোধী কৃষক আন্দোলনৰ ইতিহাসত ''পথৰুঘাটৰ কৃষক বিদ্ৰোহ'' নামেৰে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Patharughat martyrs yet to get recognition |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jan2816/state053 |website=The Assam Tribune |access-date=22 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201023160946/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jan2816/state053 |archivedate=23 October 2020 |deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Deepali |title=Urban History of India: A Case Study |publisher=Mittal Publications |location=New Delhi |year=1994 |page=149 |isbn=81-7099-538-8}}</ref> ===আধুনিক জিলা গঠন=== ঐতিহাসিক অবিভক্ত দৰং জিলাৰ পৰিসৰ বৰ্তমানৰ দৰং জিলাতকৈ যথেষ্ট বৃহৎ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ [[শোণিতপুৰ জিলা]] আৰু [[ওদালগুৰি জিলা]]ৰ অঞ্চলসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ১৯৮৩ চনৰ ১ জুলাইত অবিভক্ত দৰং জিলা বিভক্ত কৰি তেজপুৰ মহকুমাক লৈ পৃথক শোণিতপুৰ জিলা আৰু মঙ্গলদৈ মহকুমাক লৈ বৰ্তমানৰ দৰং জিলা গঠন কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত তেজপুৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ সদৰ আৰু মঙ্গলদৈ পুনৰ্গঠিত দৰং জিলাৰ সদৰ হয়।<ref>{{cite web |title=About the District |url=https://kvkdarrang.aau.ac.in/index.php/about-the-district/ |publisher=Krishi Vigyan Kendra, Darrang, Assam Agricultural University}}</ref><ref>{{cite web |title=History |url=https://sonitpur.assam.gov.in/about-us/history |publisher=Sonitpur District Administration, Government of Assam}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ২০০৪ চনৰ ১৪ জুনত দৰং জিলাৰ উত্তৰ অংশৰ পৰা [[ওদালগুৰি জিলা]] গঠন কৰা হয়। এই নতুন জিলাখন "বড়োলেণ্ড স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ"ৰ অধীনৰ জিলাসমূহৰ অন্যতম হিচাপে সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref name="Statoids">{{cite web |last=Law |first=Gwillim |title=Districts of India |url=http://www.statoids.com/yin.html |work=Statoids |date=25 September 2011 |access-date=11 October 2011}}</ref><ref>{{cite web |title=District at a glance |url=https://udalguri.assam.gov.in/about-district/district-glance |publisher=Udalguri District Administration, Government of Assam}}</ref> ==ভৌগোলিক তথ্য== ; চাৰিসীমা: দৰং জিলাৰ ভূ অৱয়বৰ পৰা ইয়াক সমভূমি অঞ্চল বুলিব পাৰি। এই জিলাৰ উত্তৰে [[ওদালগুৰি জিলা ]]আৰু দক্ষিণ সীমাত মহাবাহু ব্ৰহ্মপুত্ৰ বৈ গৈছেl পূবে [[শোণিতপুৰ জিলা]] আৰু পশ্চিমে [[কামৰূপ জিলা]]l জিলাখনৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য উপনৈ সমূহ হ’ল- বৰনদী, নোৱানৈ, কুলশীক নৈ,মঙ্গলদৈ নৈ আৰু ধনশিৰি নৈ। ; জলবায়ু: দৰং জিলাৰ জলবায়ু বেছ আনন্দদায়ক। শীতকালত জিলাখনৰ উত্তৰ ভাগত অন্য অংশতকৈ বেছি শীতল হয় কিয়নো এই অংশত ওডালগুৰি জিলাৰ হাবি-বননি আৰু পাহাৰ-পৰ্বতে আগুৰা। গড় উষ্ণতা ১০ ৰ পৰা ৩০ ডিগ্ৰী চেণ্টিগ্ৰেড। ২১২০ মিলি হ’ল বাৰ্ষিক বৰষুণৰ পৰিমাণ। ; অৱস্থিতি: দৰং জিলা ২০ ডিগ্ৰী 9 মিনিট উত্তৰৰ পৰা ২৬ ডিগ্ৰী ৯৫ মিনিট উত্তৰ অক্ষাংশলৈ আৰু ৯১ ডিগ্ৰী ৪৫ মিনিট পূৱৰ পৰা ৯২ ডিগ্ৰী ২২ মিনিট পূৱ দ্ৰাঘিমাৰ মাজত অৱস্থিত মধ্য অসমৰ এখন জিলা। জিলা সদৰ [[মঙ্গলদৈ]]। ৬টা ৰাজহ চক্ৰত খণ্ডিত জিলাখনৰ মাটিকালি ১৪২০.৫১ বৰ্গ কি.মি.<ref name='Reference Annual'>{{cite book | last1 = Srivastava, Dayawanti et al. (ed.) | title = India 2010: A Reference Annual | chapter = States and Union Territories: Assam: Government | edition = 54th | publisher = Additional Director General, Publications Division, [[Ministry of Information and Broadcasting (India)]], [[Government of India]] | year = 2010 | location = New Delhi, India | pages = 1116 | accessdate = 2011-10-11 | isbn = 978-81-230-1617-7}}</ref>। ২০০১ চনৰ পৰিসংখ্যা মতে জিলাখনৰ মুঠ জনসংখ্যা ৭,৫৯,৭১২জন আৰু শিক্ষিতৰ হাৰ ৫৫ শতাংশ। ; ভূ-অবয়ৱ জিলাখন সমভূমি আৰু ওখ চাপৰ মাটিভাগেৰে আগুৰা। দক্ষিণ দিশত হাবি বননিৰে বেষ্টিত। ভূ ভাগ ক্ৰমে উত্তৰৰ পৰা দক্ষিণলৈ হেলনীয়া। সমুদ্ৰ পৃষ্টৰ পৰা ৫০ মিটাৰৰ - ২৫০মিটাৰলৈ ঠাই ভেদে উন্নতি আছে। [[ওৰাং ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ কিছু অংশ দৰং জিলাত অৱস্থিত। ==জনগাঁথনি== ২০১১ চনৰ লোক পিয়ল তথ্য মতে প্ৰকৃত জনসংখ্যা ৯০৮,০৯০ জনৰ বিপৰীতে ২০০১ চনৰ লোক পিয়ল মতে ৭৫৯৮৫৮ জন।<ref name=districtcensus>{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | accessdate = 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref> ইয়াৰে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ সংখ্যা ক্ৰমে ৪৭২১৩৮ আৰু ৪৩৫৯৫৬ যদিও ২০০১ চনৰ পিয়ল মতে ৩৯২৩৬২ আৰু ৩৬৭৪৯৬ গৰাকী জনা যায়। জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ ২০১১ চনত ১৯.৫১ % বিপৰীতে ২০০১ চনত ২২.১৮ % হৈছিল। ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কি.মি ৪৯১ জনৰ এতিয়াৰ সলনি ২০০১ চনৰ লোক পিয়ল মতে ৪১১জন আছিল। [[অসম]] ৰাজ্যৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ [[দৰং জিলা]]ৰ অংশ ২০১১ চনৰ পিয়লত ২.৯১ শতাংশ যি ২০০১ চনত ২.৮৫ শতাংশ আছিল। লিংগ অনুপাত (প্ৰতি ১০০০ জন) ২০১১ চনত ৯২৩জন আৰু ২০০১ চনত ৯৩৭জন পিয়ল মতে জনা যায়। ০-৬ বছৰৰ শিশুৰ লিংগ অনুপাত ২০১১ চনত ৯৪১ জন, সেই সংখ্যা ২০০১ চনত ৯৭৭জন আছিল। ২০১১ চনত গড় শিক্ষিতৰ হাৰ ৬৪.৫৫ % আৰু ইয়াৰে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ হাৰ ক্ৰমে ৬৮.৩৬ আৰু ৬০.৪০ যি আগৰ দহকত গড় শিক্ষিতৰ হাৰ ৫৪.৩১, পুৰুষ আৰু মহিলাৰ হাৰ যথাক্ৰমে ৬১.৭০ আৰু ৪৬.৩৪ আছিল। মুঠ শিশু জনসংখ্যা(০-৬ বছৰ) ২০১১ চনৰ লোক পিয়ল মতে ১৪৯৬২৬জন যি ২০০১ চনৰ মতে ১৪৬৮১৮জন আছিল। লৰা- ছোৱালীৰ (০-৬ বছৰ ) পৰিসংখ্যা ক্ৰমে ৭৭০৯৬, ৭২৫৩০ যিতো সংখ্যা ৭৪২৭৪, ৭২৫৪৪জন পূৰ্বৰ দহকত (২০০১ লোক পিয়লত) আছিল। ২০১১ চনৰ লোক পিয়লত পুৰুষ আৰু মহিলা শিক্ষিত ক্ৰমে ২৭০০৩৬জন আৰু ২১৯৫২৩ জনী, (২৬৩৭৪৪ জন, ২০৬৫২১জনী ২০০১ চন মতে)। মুঠ শিক্ষিতৰ পৰিসংখ্যা ক্ৰমে ২০১১/২০০১ চন মতে ৪৮৯৫৫৯ আৰু ৪৭০২৬৬।<ref>All details regarding Darrang District have been processed from Govt. of India. We are not responsible for errors to population census details of Darrang District</ref> ==ভাষা== দৰং জিলাত সাধাৰণতে [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[বাংলা ভাষা|বাংলা]], [[বড়ো ভাষা|বড়ো]], [[নেপালী ভাষা|নেপালী]], [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]], ইংৰাজী আদি ভাষা প্ৰচলিত। ইয়াৰ উপৰি দৰং জিলাত দৰঙীয়া ভাষা নামেৰে স্থায়ী ভাষাৰ যথেষ্ট প্ৰচলন আছে। দৰং জিলাৰ স্থায়ী বাসিন্দাসকলে এই ভাষাতে অধিক কথা বতৰা পাতে। এই ভাষাৰ শব্দ হৈছে - ঝিয়া-লিকিৰা (ল'ৰা-ছোৱালী)। লগতে ঠাই লৈ যেনে - দেওমৰনৈ, পাতিদৰং, দুনী,ঠেকেৰাবাৰী, মহলীয়াপাৰা, গড়গড়ী, বৈৰাগী পাৰা, ব্যাসপাৰা আদি অঞ্চলৰ লৰাসমূহৰ মাজত ''ঠাৰভাষা'' নামে একপ্ৰকাৰৰ ভাষা প্ৰচলিত আছে। ইয়াৰ বিভিন্ন অঞ্চল সমূহৰ ভাষা শৈলীৰ প্ৰতি দৃষ্টি প্ৰদান কৰিলে এই কথা ধৰা পৰে। ==সংস্কৃতি== অতীজৰে পৰা পৰম্পৰাগত ভাবে দৰং জিলা বিশেষকৈ মঙ্গলদৈ অঞ্চলৰ জনসাধাৰণৰ মাজত প্ৰৱৰ্তন হৈ অহা গীত আৰু কথাৰ ৰূপত মানুহৰ মুখে মুখে বাগৰি প্ৰকাশ লাভ কৰা ব্যাসৰ ওজাপালি, সুকন্নানী [[ওজাপালি]], দেওধনী নৃত্য, বৰঢুলীয়া, ঢেপাঢুলীয়া, কালীয়া, খুলীয়া ভাউৰীয়া, বিয়া গীত, নাঙেলী গীত, মহৌখুন্দা গীত, আইনাম, অপেশ্বৰীৰ নাম, চেওঁচাপৰি নাম,থিয়ানাম, আৰু চেৰাঢেক আদিয়ে হ’ল দৰঙী কলা-কৃষ্টি ৰুপে খ্যাত। দৰঙী কলা-কৃষ্টিত সাধাৰণতে ব্যক্তি মনৰ ভাব চিন্তা আৰু অনুভূতি আদি প্ৰকাশিত হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে লোক জীৱনৰ আশা নিৰাশা, হৰ্ষ বিষাদ, ভয় ভক্তি, প্ৰেম প্ৰণয় আনন্দ উৎসৱ, লোক বিশ্বাস, চিন্তাধাৰা আৰু সহজ সৰল জীৱন পদ্ধতি আদি লোক জীৱনৰ সমগ্ৰতা প্ৰকাশ হৈ আছে। ==বিধানসভা আৰু লোকসভা সমষ্টি== দৰং জিলাত মুঠ চাৰিটা বিধানসভা সমষ্টি আৰু এটা লোকসভা সমষ্টি আছে। সেইসমূহ হৈছে - ১) ৬৫ নং কলাইগাঁও বিধানসভা সমষ্টি। ২) ৬৬ নং [[ছিপাঝাৰ]] বিধানসভা সমষ্টি। ৩) ৬৭ নং [[মঙ্গলদৈ]] বিধানসভা সমষ্টি। ৪) ৬৮ নং দলগাঁও বিধানসভা সমষ্টি। ৫) মংগলদৈ লোকসভা সমষ্টি ==উল্লেখযোগ্য স্থান== [[File:mangaldaiSdsabha.jpg|thumb|180px|মঙলদৈ সনাতন ধৰ্ম সভা]] * '''[[মঙ্গলদৈ]]''': দৰং জিলাৰ এখন মুখ্য নগৰ। ইষ্ট-ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বনিক চাহাবসকলে এই নগৰখনৰ আৰম্ভণি কৰিছিল। ইংৰাজ সকলে কোঁচ ৰজাৰ পৰা দৰং ৰাজ্য কাঢ়ি লৈ মঙলদৈতে দৰঙৰ শাসন কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰে। ১৯৮৩ চনৰ জুলাইত নৱগঠিত দৰং জিলাৰ সদৰ স্থাপন কৰা হয় মঙলদৈ নগৰত। ইয়াৰ আগলৈকে মঙলদৈ আছিল একে নামৰ মহকুমাটোৰ সদৰ ঠাই।<ref name="Mangaldai" /> * '''[[ছিপাঝাৰ]]''': দৰং জিলাৰ এখন অন্যতম চহৰ। পুৰণি ছিফা নদীৰ পাৰৰ ঝাৰণি অঞ্চলেই বৰ্তমানৰ ছিপাঝাৰ বুলি পণ্ডিতসকলে কয়। মঙ্গলদৈ নগৰৰ পৰা ১৫ কিলোমিটাৰ পশ্চিমত অৱস্থিত এই অঞ্চলটো এসময়ত এৰী, [[মুগা]] আৰু পাটপলু প্ৰতিপালনৰ বাবে বিখ্যাত আছিল। * '''ছিপাঝাৰ মহাবিদ্যালয়''': ছিপাঝাৰৰ মাজ মজিয়াতে অৱস্থিত এই মহাবিদ্য়ালয় খনে কলা বিষয়ক শিক্ষা প্ৰদান কৰি 1971 চনৰ পৰাই অঞ্চলটিক শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত গতিশীলতা প্ৰদান কৰি আহিছে। মঙ্গলদৈ, কলাইগাও, ডুমুনিচকী, কুৰুৱা, সোণাপুৰ আৰু টংলা আদি দূৰ দূৰণিৰ পৰা শিক্ষাৰ্থী আহি ইয়াত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি আছে। * '''পথৰুঘাট:''' ইংৰাজ শাসন কালত হোৱা কৃষক বিদ্ৰোহৰ সমূহৰ অন্যতম আৰু ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ হৈছে - পথৰুঘাটৰ কৃষক বিদ্ৰোহ। দৰং জিলাত ইংৰাজৰ অত্যধিক কৰ আৰু খাজনা বৃদ্ধিৰ প্ৰতিবাদ কৰি উক্ত স্থানত ইংৰাজ চিপাহীৰে সংঘাতত লিপ্ত হৈ বহু কৃষকে (প্ৰায় ১৪০জন) প্ৰাণ আহুতি দিলে। এই ঠাইখিনি বৰ্তমান পাথৰিঘাট নামেৰে জনাজাত। দৰং জিলাৰ ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান - ইয়াত কৃষক শ্বহীদ স্মৃতি ক্ষেত্ৰ আছে। * '''দেওমৰনৈ:''' দৰং জিলাৰ এক অন্যতম ইতিহাস প্ৰসিদ্ধ ঠাই তথা মংগলদৈ,ছিপাঝাৰ আৰু কলাইগাঁও বিধান সভা সমষ্টিৰ সংযোগ স্থলী। পূৰ্বতে দ্বিগ্বাসা নদীৰ পাৰত এই স্থান অৱস্থিত আছিল আৰু এই স্থানৰ সমীপতে ঐতিহাসিক শিয়ালা বৈষ্ণৱ সত্ৰ অৱস্থিত। সত্ৰৰ মূল ব্যক্তি তথা ঈশ্বৰিক পুৰুষ শিয়ালা গোহাঁইৰ অভিশাপত দ্বিগ্বাসা নদী মৰানৈ লৈ ৰূপান্তৰ হয় আৰু ঠাইখন ক্ৰমে দেৱে মৰা নৈ-দেৱমৰনৈ আৰু শেষত দেওমৰনৈ হয়‌। দেওমৰনৈ দৰং জিলাৰ শিক্ষাৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ স্বৰূপ কিয়নো ইয়াত আছে - বহু কেইখন প্ৰাথমিক বিদ্যালয়,জাতীয় বিদ্যালয়,শংকৰদেৱ শিশু নিকেতন,সাহিত্য সভাৰ বিদ্যালয়,দেওমৰনৈ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়(বিজ্ঞান),স্ত্ৰী শিক্ষাৰ বাবে দেওমৰনৈ ছোৱালী হাইস্কুল,দেওমৰনৈ মহাবিদ্যালয় (কনিষ্ঠ),দেওমৰনৈ স্নাতক মহাবিদ্যালয়, দেওমৰনৈ বি.এড মহাবিদ্যালয়,দেওমৰনৈ সংগীত মহাবিদ্যালয় আদি ইয়াৰ লগতে দেওমৰনৈ চিকিৎসালয়,,পশু চিকিৎসালয়,হস্ততাত শিল্পকেন্দ্ৰ,বেংক ব্যৱস্থা,সাপ্তাহিক বজাৰ,ঐতিহাসিক শ্ৰীশ্ৰীশিয়ালা বৈষ্ণৱ দেওমৰনৈ সত্ৰ,দুৰ্গা মন্দিৰ,ৰজাদিনীয়া পুখুৰী। দেওমৰনৈ অঞ্চলত আছে স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সংগ্ৰামী,অসম আন্দোলনৰ শ্বহীদ,অসম সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি ড° পৰমানন্দ ৰাজবংশী,প্ৰধান সম্পাদক যাদৱ শৰ্মা আদি দেওমৰনৈৰ সন্তান। * '''শ্ৰীশ্ৰীশিয়ালা বৈষ্ণৱ দেওমৰনৈ সত্ৰ''' : ''শিয়ালা বৈষ্ণৱ চৰিত'' পুথি আৰু জনশ্ৰুতি অনুসৰি, খ্ৰীষ্টীয় নৱম–দশম শতিকাত ধৰ্মদেৱ বিপ্ৰ ভূঞা নামৰ এজন বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণ দৰঙলৈ আহি প্ৰথমে বৰাবাৰীত আৰু পিছলৈ দ্বিগ্বাসা নদীৰ পাৰত সত্ৰ স্থাপন কৰি দুই পত্নী কুণ্ডতৰা আৰু চান্দতৰাৰ সৈতে বসবাস কৰিছিল। জনশ্ৰুতি অনুসৰি, ধৰ্মদেৱ তীৰ্থভ্ৰমণলৈ যোৱাৰ সময়ত চান্দতৰাই এটি পুত্ৰসন্তান জন্ম দিয়ে। কিন্তু কুণ্ডতৰাই শিশুটিক অৰণ্যত এৰি অহাত এজনী শিয়ালীয়ে তাক প্ৰতিপালন কৰে। ধৰ্মদেৱে উভতি আহি শিশুটিক উদ্ধাৰ কৰি সম্বৎসৰ ভূঞা নাম দিয়ে। শিয়ালীৰ দ্বাৰা প্ৰতিপালিত হোৱা বাবে তেওঁ পিছলৈ শিয়ালা বৈষ্ণৱ বা শিয়ালা গোসাঁই নামেৰে পৰিচিত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত সম্বৎসৰে ৰম্ভাৱতীক বিবাহ কৰি সত্ৰৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। কথিত আছে যে এদিন নাঁৱৰীয়াসকলে দ্বিগ্বাসা নদীৰ ঘাট বন্ধ কৰি ৰখাত ৰম্ভাৱতীয়ে পানী আনিব নোৱাৰিলে। ইয়াত ক্ষুব্ধ হৈ শিয়ালা গোসাঁয়ে অভিশাপ দিয়াৰ ফলত নাওসমূহ ডুব যায় আৰু নদীখনৰ গতিপথ বিচ্ছিন্ন হৈ মৰানৈত পৰিণত হয়। এই লোককথাৰ পৰাই ঠাইখনৰ নাম ''দেৱে-মৰা-নৈ''ৰ পৰা কালক্ৰমত ''দেওমৰনৈ'' হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত মহামাৰীৰ ফলত অঞ্চলটো জনশূন্য হৈ পৰে যদিও বহু বছৰৰ পিছত পুনৰ জনবসতি গঢ় লৈ উঠে। স্বাধীনতাৰ পিছত স্থানীয় ৰাইজৰ উদ্যোগত জলজলীৰ বৈৰাগী সত্ৰৰ সত্ৰাধিকাৰ নৰেন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামীৰ সহযোগত পুৰণি শিয়ালা মন্দিৰটো সত্ৰৰূপে পুনঃপ্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। প্ৰথমে ভাৰত চন্দ্ৰ কুমাৰে আৰু পিছলৈ শশীন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্যই ইয়াৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য পৰিচালনাৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। সত্ৰখনত মূলত শ্ৰীকৃষ্ণৰ উপাসনা কৰা হয় আৰু জন্মাষ্টমী তথা দৌল উৎসৱ পালন কৰা হয়। * নাৰিকলি মন্দিৰ * '''পাতিদৰং অৰ্দ্ধনাৰীশ্বৰ শিৱ মন্দিৰ''' :দৰং জিলাৰ পথৰিঘাট অঞ্চলৰ পাতিদৰং গাঁৱত অৱস্থিত অৰ্ধনাৰীশ্বৰ শিৱ মন্দিৰ অসমৰ এক উল্লেখযোগ্য ঐতিহ্যমণ্ডিত শিৱ মন্দিৰ। পাতিদৰং গাঁও দৰং জিলাৰ পথৰিঘাট উপ-বিভাগৰ অন্তৰ্গত আৰু মন্দিৰটো বৰদৌলগুৰি–দেওমৰনৈ পথৰ কাষত অৱস্থিত। এই মন্দিৰৰ অধিষ্ঠিত দেৱতা হৈছে অৰ্ধনাৰীশ্বৰ। অৰ্ধনাৰীশ্বৰ হৈছে ভগৱান শিৱ আৰু দেৱী পাৰ্বতীৰ একত্ৰিত ৰূপ। এই ৰূপত শিৱৰ অর্ধেক আৰু পাৰ্বতীৰ অর্ধেকৰ প্ৰতীকী সমন্বয় দেখা যায়। ই শিৱ আৰু শক্তিৰ ঐক্য, পুৰুষ আৰু নাৰী শক্তিৰ পৰস্পৰ-পূৰকতা আৰু সাম্যৰ এক সুন্দৰ প্ৰতীক। পাতিদৰং অৰ্ধনাৰীশ্বৰ মন্দিৰৰ সৈতে দৰংৰ প্ৰাচীন ৰাজনৈতিক আৰু ধৰ্মীয় ইতিহাসৰ সম্পৰ্ক আছে। এটা গৱেষণামূলক অধ্যয়নত উল্লেখ কৰা হৈছে যে কোচ শাসনকালত ৰঘুদেৱ নাৰায়ণে পাতিদৰং গাঁৱৰ সৰাবাৰী মৌজাত এটা শিৱ মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু ইয়াৰ কেন্দ্ৰত অৰ্ধনাৰীশ্বৰ শিৱৰ মূৰ্তি স্থাপন কৰা হৈছিল। মন্দিৰটোৰ প্ৰাচীনতা সম্পৰ্কে স্থানীয়ভাৱে বিভিন্ন মত প্ৰচলিত আছে। এটা স্থানীয় ভ্ৰমণ-বিৱৰণীত মন্দিৰটোক প্ৰায় ৫০০ বছৰ পুৰণি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। একে উৎসত ৰজাদিনৰ সৈতে মন্দিৰটোৰ নিৰ্মাণৰ সম্পৰ্কৰ কথাও স্থানীয় পৰম্পৰা হিচাপে উল্লেখ আছে। এই তথ্যসমূহক নিশ্চিত ঐতিহাসিক তথ্যতকৈ স্থানীয় লোকবিশ্বাস আৰু পৰম্পৰা হিচাপে উল্লেখ কৰাটোৱেই উপযুক্ত। মন্দিৰৰ পৰিৱেশ অতি শান্ত আৰু মনোমোহা। মন্দিৰৰ ওচৰত থকা পুখুৰীটোও এই স্থানৰ অন্যতম আকৰ্ষণ। স্থানীয় লোক আৰু দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে মন্দিৰৰ এই প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশে আধ্যাত্মিক পৰিৱেশটো অধিক সুন্দৰ কৰি তোলে। ইয়াত বিভিন্ন পূজা-পাৰ্বণ অনুষ্ঠিত হয়। বিশেষকৈ বাসন্তী পূজা আৰু জগদ্ধাত্ৰী পূজাৰ সৈতে মন্দিৰটোৰ সম্পৰ্কৰ কথা স্থানীয় তথ্যত পোৱা যায়। এই উৎসৱসমূহৰ সময়ত মন্দিৰত ভক্ত আৰু স্থানীয় ৰাইজৰ সমাগম বৃদ্ধি পায়। সামগ্ৰিকভাৱে, পাতিদৰং অৰ্ধনাৰীশ্বৰ শিৱ মন্দিৰ কেৱল এটা ধৰ্মীয় স্থান নহয়; ই দৰং জিলাৰ ইতিহাস, লোকবিশ্বাস, শৈৱ পৰম্পৰা আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ সৈতে জড়িত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান। অৰ্ধনাৰীশ্বৰ ৰূপৰ মাজেৰে শিৱ আৰু শক্তিৰ ঐক্যৰ যি বাৰ্তা প্ৰকাশ পায়, সেয়া এই মন্দিৰৰ বিশেষ আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য। সেয়েহে দৰং জিলাৰ ঐতিহ্য আৰু ধৰ্মীয়-সাংস্কৃতিক স্থানসমূহৰ বিষয়ে জানিবলৈ বিচৰা যিকোনো ব্যক্তিৰ বাবে পাতিদৰং অৰ্ধনাৰীশ্বৰ শিৱ মন্দিৰ এক আকৰ্ষণীয় দৰ্শনীয় স্থান। * লখিমপুৰ পুখুৰী * বুঢ়ীনগৰ পুখুৰী * মহলীয়াপাৰা * হাজৰিকাপাৰা * কাপোৰপুৰি মন্দিৰ * '''দুনী''' * '''ভেৰুৱা''' * '''দিপীলা''' * ৰত্নাৱলী সত্ৰ * '''বেছিমাৰী''' * '''খটৰা:''' খটৰাত ঐতিহাসিক খটৰা সত্ৰ অৱস্থিত। ৫০০ বছৰীয়া এই সত্ৰখন দৰং জিলাৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ। * '''দেৱানন্দ সত্ৰ''' * নামখলা * কলাইগাঁও * খাৰুপেটীয়া * দলগাও * ডুমুনীচকী * বেছিমাৰী শাক পাচলিৰ বাবে অসমৰ এখন বিখ্যাত ঠাই আৰু এই ঠাইৰ পৰা শাক পাচলি অসমৰ সকলো ঠাইত বিয়পে। * ইয়াৰোপৰি বহুতো সৰু ডাঙৰ ৰজাদিনীয়া পুখুৰী আছে বাবে দৰঙক পুষ্কৰিণীৰ দেশ বুলিও কোৱা হয়। বিশেষকৈ ৰজা আৰিমত্তৰ দিনত খন্দোৱা এক কাউন পুখুৰী এইক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য। মাৰৈ স্বৰ্ণ শাখা সাহিত্য সভা ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite book |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |year=1985 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite thesis |last=Das |first=Smriti |year=1998 |title=Assam Bhutan Relations with Special Reference to Duars from 1681 to 1949 |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |hdl=10603/67909 |url=https://ir.nbu.ac.in/handle/123456789/195}} * {{cite book |last=Phuntsho |first=Karma |title=The History of Bhutan |year=2013 |publisher=Penguin Books |isbn=9781908323583}} {{refend}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://darrang.gov.in/ দৰং জিলা প্ৰশাসনৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট] {{Geographic location |Centre = দৰং জিলা |North = [[ওদালগুৰি জিলা]] |Northeast = |East = [[শোণিতপুৰ জিলা]] |Southeast = |South = [[মৰিগাঁও জিলা]] |Southwest = |West = [[কামৰূপ জিলা]] |Northwest = }} {{অসমৰ জিলা}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জিলা]] [[শ্ৰেণী:দৰং জিলা]] gi0nuqtub56o774rbeqfofgepfyek5f 648941 648940 2026-11-01T14:42:18Z Pranjana Saikia 52157 /* উল্লেখযোগ্য স্থান */ 648941 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = দৰং জিলা | native_name = দৰং | native_name_lang = as | settlement_type = [[অসমৰ জিলা|জিলা]] | image_skyline = Patharughat.JPG | image_alt = | image_caption = পথৰুঘাটৰ শ্বহীদ স্তমভ | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | mottoeng = | image_map = Darrang in Assam (India).svg | map_alt = | map_caption = দৰং জিলা | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = |latd= |latm= |lats= |latNS=N |longd= |longm= |longs= |longEW=E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[States of India|ৰাজ্য]] | subdivision_name = [[অসম]] | subdivision_type1 = দেশ | subdivision_name1 = [[ভাৰত]] | subdivision_type2 = সদৰ | subdivision_name2 = [[মঙ্গলদৈ]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = [[মঙ্গলদৈ]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 908090 | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +05:30 | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = IN-AS-DA | website = http://darrang.gov.in/ | footnotes = }} '''দৰং জিলা:''' ({{lang-en|Darrang District}}) হৈছে [[ভাৰত]]বৰ্ষৰ [[অসম]] ৰাজ্যৰ ৩১খন [[অসমৰ জিলা|জিলা]]ৰ ভিতৰত এখন জিলা। প্ৰশাসনিক জিলাখনৰ সদৰ স্থান আৰু একমাত্ৰ মহকুমাৰ হৈছে [[মঙ্গলদৈ]]। দৰং জিলাৰ দুখন পৌৰ নগৰ হৈছে মংগলদৈ আৰু ছিপাঝাৰ। ১৯৮৩ চনত অবিভক্ত দৰং জিলাৰ বিভাজন হয় আৰু তেজপুৰ মহকুমাক লৈ [[শোণিতপুৰ জিলা]] গঠন হয়। পূৰ্বৰ মঙ্গলদৈ মহকুমাক দৰং জিলা নাম দিয়া হয়। ২০০৪ চনত পুনৰ দৰং জিলাৰ এটা অংশৰ পৰা [[ওদালগুৰি জিলা]] গঠন কৰা হয়। দৰং জিলাই বৰ্তমান ৩৪৮১ বৰ্গ কিলোমিটাৰ ঠাই অধিকাৰ কৰি আছে। ==নামৰ ইতিবৃত্ত== প্ৰাচীনকালত ভাৰতৰ [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ পূব প্ৰান্তৰ]] লৌহিত্যৰ উত্তৰ ফালে থকা প্ৰাকৃতিক সীমাৰ ভিতৰৰ ভূ-ভাগক '''দৌৰঙ্গ''' বা '''দ্যোৰঙ্গ''' বুলিছিল।<ref name="Mangaldai">{{cite web | url=http://darrang.nic.in/darrang_files/dist.htm | title=DISTRICT AT A GLANCE | publisher=NIC, Darrang District Unit | work=NIC, Darrang District Unit | accessdate=24 আগষ্ট 2013}}</ref> স্বগীয় দীন কৰুণাময় হৰিপদ দেৱগোস্বামীদেৱে আগবঢ়োৱা ব্যাখ্যা অনুসৰি ''''দ্যোৰ'''' শব্দৰ অৰ্থ দেৱতাৰ আৰু ''''ৰঙ্গ''''ৰ অৰ্থ আনন্দ বা সুখৰ ঠাই। কালক্ৰমত এই ভূ-খণ্ডই দৰঙ্গ বা '''দৰং''' নামেৰে জনাজাত হল। আনহাতে স্বৰ্গীয় দিনেশ্বৰ শৰ্মা ৰ দৰে পণ্ডিত সকলে দৰং শব্দটো সংস্কৃত শব্দ দ্বাৰম অৰ্থাত পদূলি বা দ্বাৰ'ৰ পৰা আহিছিল এনে মত পোষণ কৰে। প্ৰাচীন কালত এই ভূ-খণ্ডৰ উত্তৰ আৰু পশ্চিম দিশত গিৰিপথৰ মাজেৰে গমনা-গমনৰ বাবে ওঁঠৰখন এনে দুৱাৰ আছিল। তাৰ পৰা [[নেপাল]], চীন আদিলৈ যাতায়াত আছিল। [[বাণীকান্ত কাকতি| ড॰ বাণীকান্ত কাকতি]]ৰ মতে দৰং শব্দতো অষ্ট্ৰিক ভাষাৰ পৰা অহা।<ref>Assamese its Formation and Developement, Dr. Banikanta Kakati</ref> আন এজন ভাষাতাত্ত্বিক গ্ৰিয়াৰ্ছন চাহাবে তেওঁৰ গ্ৰন্থ 'ডি লেংগুইষ্টিক চাৰ্ভে অৱ ইণ্ডিয়া'ত দৰং শব্দটো বড়োমূলীয় বুলি মত পোষণ কৰিছে।<ref>মংগলদৈ নগৰৰ ইতিহাস, শ্ৰী ধনপতি কলিতা</ref> আন একাংশৰ মতে প্ৰাচীন কালত দৰঙত বেহা বেপাৰৰ বাবে চীন, নেপাল, ভুটান আদি ঠাইৰ সৈতে সম্পৰ্ক আছিল। সেই বাবে নামটো দ্বাৰ শব্দৰ পৰা অপ্ৰভংশ হোৱা বুলি বহুতে বিশ্বাস কৰে।<ref>দুনী সাহিত্য সভাৰ মুখপত্ৰ, শ্ৰীমিশ্ৰ কুমাৰ শৰ্মা</ref> ==ইতিহাস== [[File:Southern border of Bhutan1985.jpg|thumb|280px|১৮৬৫ চনত ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ভূটানৰ দক্ষিণ সীমান্তত অৱস্থিত দৰঙৰ দুৱাৰ অঞ্চলসমূহ।]] ===প্ৰাচীন আৰু মধ্যযুগীয় ইতিহাস=== দৰং অঞ্চলৰ প্ৰাক্‌-মধ্যযুগীয় ইতিহাস সম্পৰ্কে নিশ্চিত তথ্যৰ অভাৱ আছে। পৰম্পৰাগত বিৱৰণ অনুসৰি, বৰ্তমানৰ দৰং অঞ্চল প্ৰাচীন [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। এই বৃহত্তৰ ভূখণ্ডৰ সৈতে [[মহাভাৰত]]ৰ কাহিনীসমূহো সম্পৰ্কিত কৰা হয়। অৱশ্যে ইতিহাসবিদ [[মহেশ্বৰ নেওগ]]ৰ মতে, ''দৰং'' নামৰ এটা নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ উল্লেখ [[কোচ ৰাজ্য|কোচ ৰজা]] [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ উত্থানৰ পিছৰ পৰাহে স্পষ্টভাৱে পোৱা যায়। মধ্যযুগীয় বুৰঞ্জীসমূহত ঐতিহাসিক দৰঙৰ ৰৌতা অঞ্চলক [[বাৰভূঞা]]সকলৰ অন্যতম প্ৰধান অধিকাৰক্ষেত্ৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। এই অঞ্চল বৰ্তমানৰ দৰং আৰু [[ওদালগুৰি জিলা]]ৰ বিভিন্ন অংশত বিস্তৃত আছিল। ''পুৰণি অসম বুৰঞ্জী''ত ৰৌতা–তেমনি অঞ্চলৰ বাৰজন প্ৰধান ভূঞাৰ উল্লেখ আছে, যিসকলৰ প্ৰত্যেকৰে অধীনত আন আন সৰু মুখীয়াল আছিল। ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''তো ৰৌতাৰ ভূঞাসকলৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে মধ্য অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলত তেওঁলোকৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ভূঞাসকলৰ সংঘবদ্ধ শাসন ভাঙি পৰে আৰু তেওঁলোকৰ বহু মুখীয়াল তথা অনুগামীক অন্য অঞ্চললৈ, বিশেষকৈ বৰ্তমানৰ লখিমপুৰ–বিশ্বনাথ অঞ্চললৈ, স্থানান্তৰিত কৰি পুনৰ্বসতি স্থাপন কৰোৱা হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hemchandra |title=Purani Asam Buranji |edition=2nd |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1977 |page=27 |language=as}}</ref><ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Satsari Asam Buranji |publisher=Publication Department, Gauhati University |year=1960 |page=16 |language=as}}</ref> আনহাতে, ইতিহাসবিদ মহেশ্বৰ নেওগে এখন তাম্ৰশাসনৰ ভিত্তিত অনুমান কৰিছে যে চতুৰ্দশ শতিকাৰ শেষভাগত [[শদিয়া|সাধয়াপুৰ]]ৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলৰ]] ৰাজনৈতিক অধিকাৰ পশ্চিমে [[কমতাপুৰ]]লৈকে বিস্তৃত হৈছিল। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি বৰ্তমানৰ দৰং অঞ্চলটোও সেই সময়ত চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ ভিতৰত পৰিছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |year=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |page=820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}}</ref> ===কোচ শাসন আৰু চুতীয়া–ভূঞা সম্পৰ্ক=== ষোড়শ শতিকাৰ মধ্যভাগলৈ দৰং অঞ্চল [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ কোচ ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত কোচ ৰাজ্য বিভাজিত হোৱাৰ পিছত দৰং ৰঘুদেৱৰ অধীনস্থ [[কোচ হাজো]] ৰাজ্যৰ অংশ হয়। ৰৌতা আৰু শিঙৰি অঞ্চলসমূহ প্ৰথমতে ভূঞাসকলৰ অধিকাৰক্ষেত্ৰ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত এই ভূঞাসকলৰ ওপৰত কিছু পৰিমাণে আহোম প্ৰভাৱ বিস্তাৰ হৈছিল যদিও ১৫৬৩ খ্ৰীষ্টাব্দত নৰনাৰায়ণৰ অসম আক্ৰমণৰ সময়ত তেওঁলোকে অৱশেষত কোচ ৰজাৰ অধীনতা স্বীকাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত অঞ্চলটো পূব কোচ ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক পৰিসৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয়। ৰঘুদেৱক প্ৰদান কৰা পূব কোচ ৰাজ্যৰ ভূখণ্ড পশ্চিমে সংকোশ নদীৰ পৰা পূবে [[ভৰলু নদী|ভৰালী নদী]]লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |publisher=EBH Publishers (India) |location=Guwahati |year=2016}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''ত সংৰক্ষিত পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত চুতীয়া ৰাজবংশৰ একাংশ সদস্যই নিজ ৰাজ্য এৰি পলাই আহি কোচ ৰজা নৰনাৰায়ণৰ আশ্ৰয় বিচাৰিছিল। নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকক দৰঙৰ বাহবাৰী নামৰ ঠাইত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ দিছিল। এই স্থানক বৰ্তমানৰ দৰঙৰ বাঁহবাৰীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোক কোচ ৰজাৰ মিত্ৰ হৈ পৰিছিল।<ref>{{cite book |author=Baladev Suryakhari Daivajna |editor-last=Sarma |editor-first=Nabin Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Bani Prakash |year=1973 |at=পদ ৩৭২–৩৭৩ |language=as}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Bapari |first=Parimal |title=King Naranarayan and His Times |degree=PhD |publisher=University of North Bengal |year=2010 |page=88}}</ref> ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন এটা পৰম্পৰাত ''চুতীয়া কোঁৱৰ'' নামৰ এটা ভূ-সম্পত্তি বা আঞ্চলিক অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই অধিকাৰক্ষেত্ৰক চুতীয়া ৰাজকোঁৱৰ সাধকনাৰায়ণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্য জয়ৰ পিছত সাধকনাৰায়ণক দৰঙৰ ৰৌতা–পকাৰিগুৰি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত এই অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ মুখীয়ালে নৰনাৰায়ণৰ অধীনতা স্বীকাৰ কৰিছিল। ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে ''চুতীয়া কোঁৱৰ'' অধিকাৰক্ষেত্ৰটোক প্ৰায় বৰ্তমানৰ দলগাঁও ৰাজহ চক্ৰৰ অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref>{{efn|১৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰস্তুত কৰা জন পিটাৰ ৱেডৰ ভৌগোলিক বিৱৰণত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰত কছাৰীগাঁও আৰু পকাৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontia'' বা ''Soontiagown'' নামৰ এটা প্ৰশাসনিক অঞ্চলৰ উল্লেখ আছে। নিত্যানন্দ গগৈয়ে এই অঞ্চলটোক পূৰ্বৰ ''চুতীয়া কোঁৱৰ'' অধিকাৰক্ষেত্ৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at=A Geographical Sketch of Assam, pp. 11–12}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref>}} ===মোগল আক্ৰমণ আৰু দৰঙীয়া ৰাজবংশ=== কোচ ৰাজ্য বিভাজিত হোৱাৰ পিছতো [[বৰনদী]] আৰু ভৰালী নদীৰ মাজৰ অঞ্চলত স্থানীয় ভূঞা মুখীয়ালসকলৰ শাসন অব্যাহত আছিল। ১৬১২ খ্ৰীষ্টাব্দত মোগলসকলে কোচ হাজো অধিকাৰ কৰাৰ পিছত তেওঁলোকৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ পূবে বৰনদীলৈকে বিস্তৃত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত মোগল সৈন্যই অধিক পূবলৈ আগবাঢ়ি বৰনদী–ভৰালী অঞ্চলৰ পৰা বাৰভূঞাসকলক বিতাড়িত কৰে।<ref name="Singh2023">{{cite web |last=Singh |first=Richa |title=Polities of North-Eastern India |year=2023 |publisher=Indira Gandhi National Open University |url=https://egyankosh.ac.in/handle/123456789/102536}}</ref> সপ্তদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মোগল আক্ৰমণৰ ফলত কোচ হাজোৰ শাসকবংশৰ সদস্য বলি নাৰায়ণে আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ আশ্ৰয় আৰু সামৰিক সহায় লাভ কৰে। ১৬১৫–১৬ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজাই তেওঁক ''ধৰ্মনাৰায়ণ'' নাম দি পূব কোচ ৰাজ্যৰ পুনৰুদ্ধাৰ কৰা অঞ্চলৰ শাসক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে। বৰনদী আৰু ভৰালীৰ মাজৰ এই ভূখণ্ড আহোম ৰজাৰ অধীনস্থ কৰতলীয়া দৰং ৰাজ্যত পৰিণত হয়।<ref name="Singh2023"/> আহোম শাসনৰ অধীনস্থ এই কোচ ৰাজবংশৰ প্ৰাৰম্ভিক শাসনকেন্দ্ৰ মনমোহনপুৰ বা হাউলি আছিল বুলি স্থানীয় ঐতিহাসিক বিৱৰণত উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Devi |first=Lakshmi |title=অসম দেশৰ বুৰঞ্জী}}</ref> বলি নাৰায়ণে মোগলসকলৰ অধিক আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধ সংগঠিত কৰিছিল আৰু ১৬৩৭ খ্ৰীষ্টাব্দত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ বংশধৰসকলে দৰঙীয়া ৰজাসকলৰ এক বংশানুক্ৰমিক ৰাজবংশ গঠন কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |pages=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/65 65]–66}}</ref> বলি নাৰায়ণক ধৰ্মনাৰায়ণ নামেৰে দৰঙৰ কৰতলীয়া শাসক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ পিছত আহোম ৰাজ্যৰ [[উজনি অসম]]ৰ পৰা ৩,০০০ চুতীয়া লোকক স্থানান্তৰ কৰি [[মঙ্গলদৈ]] অঞ্চলত ''পাইক'' হিচাপে বসতি স্থাপন কৰোৱা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=68 |url=https://archive.org/details/dli.csl.4050}}</ref>{{efn|জন পিটাৰ ৱেডৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ধৰ্মনাৰায়ণক চুতীয়া দেশৰ পৰা ৩,০০০ লোক প্ৰদান কৰা হৈছিল। সুন্দৰনাৰায়ণৰ ৰাজত্বকালত এই ''চুতীয়া'' বা ''Soontia'' লোকসকল মঙ্গলদৈ অঞ্চলত বাস কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ৰজাৰ সৈতে হোৱা বিবাদৰ ফলত তেওঁলোকক তিনিজন হাজৰিকাৰ অধীনত ৰখা হয়।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>}} ধৰ্মনাৰায়ণৰ পিছত তেওঁৰ নাবালক পুত্ৰ মহেন্দ্ৰনাৰায়ণ দৰঙৰ ৰজা হয়। জন পিটাৰ ৱেডৰ বিৱৰণত তেওঁক ''সুন্দৰনাৰায়ণ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁ মঙ্গলদৈত নিজৰ বাসস্থান স্থাপন কৰিছিল। পৰৱৰ্তী দৰঙীয়া ৰজাসকলৰ ভিতৰত সূৰ্যনাৰায়ণ, ইন্দ্ৰনাৰায়ণ আৰু তেওঁলোকৰ উত্তৰাধিকাৰীসকল উল্লেখযোগ্য। অৱশ্যে সপ্তদশ আৰু অষ্টাদশ শতিকাত তেওঁলোকৰ ৰাজনৈতিক অধিকাৰ ক্ৰমে সংকুচিত হৈ আহে।<ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/359 359]}}</ref> দৰঙীয়া ৰাজসভাখন সাহিত্য আৰু শিল্পকলাৰ পৃষ্ঠপোষকতাৰো এটা কেন্দ্ৰলৈ পৰিণত হৈছিল। অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগত দৰঙৰ ৰজা সমুদ্ৰনাৰায়ণৰ পৃষ্ঠপোষকতাত সূৰ্যখৰি দৈৱজ্ঞই কোচ ৰাজবংশসমূহৰ পদ্যবদ্ধ ইতিহাস ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' ৰচনা কৰিছিল। এই গ্ৰন্থখনত চিত্ৰাংকিত পুথিৰ পৰম্পৰাও সংৰক্ষিত হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=Suryya Kumar |title=Studies in the Literature of Assam |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Gauhati |year=1962 |page=114}}</ref> ===ভূটানৰ অধীনস্থ দুৱাৰ অঞ্চল=== সপ্তদশ শতিকাৰ মধ্যভাগৰ পৰা [[ভূটান]] ৰাজ্যই উত্তৰ দৰঙৰ দুৱাৰ অঞ্চল সমূহৰ ওপৰত নিজৰ অধিকাৰ বিস্তাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। কোচ হাজোৰ পতন আৰু আহোম–মোগল সংঘাতৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ ভূটানীসকলে পাহাৰৰ দক্ষিণৰ উৰ্বৰ সমতলভূমিৰ বিভিন্ন অংশ অধিকাৰ কৰে। কিছুমান ঠাইত তেওঁলোকৰ অধিকাৰ দক্ষিণে [[গোহাঁই কমল আলি]]লৈকে বিস্তৃত হৈছিল।<ref>{{cite thesis |last=Das |first=Smriti |title=Assam Bhutan Relations with Special Reference to Duars from 1681 to 1949 |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1998 |pages=13, 59 |hdl=10603/67909}}</ref> ভূটানী শাসনব্যৱস্থাত ''পনলপ'' (''Ponlop'') নামেৰে পৰিচিত প্ৰাদেশিক শাসকসকলৰ দ্বাৰা নিযুক্ত বা তত্ত্বাৱধান কৰা স্থানীয় বিষয়াসকলৰ মাধ্যমেৰে দুৱাৰ অঞ্চলসমূহ পৰিচালনা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Phuntsho |first=Karma |title=The History of Bhutan |publisher=Penguin Books |year=2013 |page=394 |isbn=9781908323583}}</ref> দৰঙৰ এই দুৱাৰ অঞ্চলসমূহ ১৮৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দলৈ বিভিন্ন পৰিমাণে ভূটানী নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনত আছিল। দুৱাৰ যুদ্ধ আৰু পৰৱৰ্তী সিনচুলা সন্ধিৰ পিছত সেই বছৰতে ব্ৰিটিছ ভাৰতে অঞ্চলসমূহ নিজৰ অধীনলৈ আনে। ===অষ্টাদশ শতিকাৰ ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা=== অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগত উজনি অসমত হোৱা ৰাজনৈতিক সংঘাত আৰু [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত বহু লোক আশ্ৰয়ৰ সন্ধানত দৰং অঞ্চললৈ আহিছিল। এইসকলৰ কিছুমানৰ লুণ্ঠনকাৰ্য আৰু অঞ্চলটোত সৃষ্টি হোৱা অস্থিৰতাৰ ফলত স্থানীয় জনসাধাৰণৰ মাজত অসন্তোষ বৃদ্ধি পাইছিল। এই অসন্তোষৰ সৈতে দৰঙীয়া ৰাজকোঁৱৰ কৃষ্ণনাৰায়ণৰ বিদ্ৰোহৰ সম্পৰ্ক আছিল। [[কামৰূপ]]ৰ একাংশ বাসিন্দাইও তেওঁক সমৰ্থন কৰিছিল। বিশেষকৈ কামৰূপীয়া ব্যৱসায়ী আৰু বিষয়াসকলৰ [[গুৱাহাটী]]ত যাতায়াত আৰু অৱস্থানৰ ওপৰত আৰোপ কৰা বাধা-নিষেধে তেওঁলোকৰ মাজত ক্ষোভৰ সৃষ্টি কৰিছিল। বৰফুকনৰ প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ গুৱাহাটীত কামৰূপীয়া ব্যৱসায়ী বা বিষয়াসকলক নিশা কটাবলৈ অনুমতি দিয়া নহৈছিল বুলি বিৱৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1985 |page=323}}</ref> আহোম ৰাজতন্ত্ৰৰ কেন্দ্ৰীয় ক্ষমতা দুৰ্বল হৈ অহাৰ সুযোগ লৈ দৰঙীয়া ৰজাসকলে প্ৰায় ১৭৮৫ খ্ৰীষ্টাব্দত পুনৰ স্বাধীনতা প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। অৱশ্যে ১৭৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত কেপ্তেইন টমাছ ৱেলছৰ নেতৃত্বত অহা ব্ৰিটিছ অভিযানকাৰী বাহিনীৰ হাতত তেওঁলোক পৰাস্ত হয়। স্থানীয় ঐতিহাসিক বিৱৰণত এই অভিযানৰ সৈতে লেফটেনেণ্ট উইলিয়ামছৰ নামো জড়িত কৰা হৈছে আৰু ১৭৯২ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত কৃষ্ণনাৰায়ণ পৰাজিত হোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ কোম্পানীৰ ব্যৱসায়িক প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰিবলৈ বাধ্য হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite encyclopedia |title=Darrang |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |edition=11th |volume=7 |year=1911 |page=837}}</ref> তথাপিও দৰঙীয়া ৰজাসকলৰ নিজস্ব সৈন্যবাহিনী পৰৱৰ্তী সময়তো বৰ্তি আছিল। পৰৱৰ্তী কছাৰী–মোৱামৰীয়া সংঘাতৰ সময়ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ২,০০০ সৈন্যসহ জাগীচকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পোৱা যায়। বুৰঞ্জীখনত এই সৈন্যসকলক ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ সৈন্য বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। এই সামৰিক গোটটো সম্ভৱতঃ দৰঙত থকা ঐতিহাসিক ''চুতীয়া কোঁৱৰ'' অধিকাৰক্ষেত্ৰ আৰু তাৰ অধীনস্থ জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289 |url=https://archive.org/details/dli.csl.3954 |quote=The two Rajas of Darang with their two thousand soldiers of the Chutia-kowanr unit ... came up to Jagi-choki.}}</ref> ===ব্ৰিটিছ শাসন=== ১৮২৬ খ্ৰীষ্টাব্দত [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]]ৰ পিছত দৰং অঞ্চল [[ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ শাসনৰ অধীনলৈ যায়। ব্ৰিটিছে অসমৰ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা পুনৰ্গঠন কৰাৰ সময়ত ১৮৩৩ খ্ৰীষ্টাব্দত দৰং জিলা স্থাপন কৰি মঙ্গলদৈক জিলাখনৰ প্ৰশাসনিক সদৰ কৰে। ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত জিলাখনৰ সদৰ [[মঙ্গলদৈ]]ৰ পৰা [[তেজপুৰ]]লৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়। সেই সময়ৰ অবিভক্ত দৰং জিলাত তেজপুৰ আৰু মঙ্গলদৈ মহকুমা অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{cite web |title=History |url=https://sonitpur.assam.gov.in/about-us/history |publisher=Sonitpur District Administration, Government of Assam}}</ref> ১৮৯৪ চনৰ ২৮ জানুৱাৰীত দৰং জিলাৰ [[পথৰুঘাট]]ত ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ভূমিৰ খাজনা বৃদ্ধি কৰাৰ প্ৰতিবাদত কৃষকসকল সমবেত হৈছিল। ব্ৰিটিছ সেনাই প্ৰতিবাদকাৰী কৃষকসকলৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰে। কিছুমান প্ৰকাশিত বিৱৰণ অনুসৰি, এই ঘটনাত প্ৰায় ১৪০ গৰাকী কৃষকৰ মৃত্যু হৈছিল আৰু প্ৰায় ১৫০ গৰাকী আহত হৈছিল। এই ঘটনাটো অসমৰ ঔপনিৱেশিক শাসনবিৰোধী কৃষক আন্দোলনৰ ইতিহাসত ''পথৰুঘাটৰ কৃষক বিদ্ৰোহ'' নামেৰে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Patharughat martyrs yet to get recognition |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jan2816/state053 |website=The Assam Tribune |access-date=22 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201023160946/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jan2816/state053 |archivedate=23 October 2020 |deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite book |last=Barua |first=Deepali |title=Urban History of India: A Case Study |publisher=Mittal Publications |location=New Delhi |year=1994 |page=149 |isbn=81-7099-538-8}}</ref> ===আধুনিক জিলা গঠন=== ঐতিহাসিক অবিভক্ত দৰং জিলাৰ পৰিসৰ বৰ্তমানৰ দৰং জিলাতকৈ যথেষ্ট বৃহৎ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ [[শোণিতপুৰ জিলা]] আৰু [[ওদালগুৰি জিলা]]ৰ অঞ্চলসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ১৯৮৩ চনৰ ১ জুলাইত অবিভক্ত দৰং জিলা বিভক্ত কৰি তেজপুৰ মহকুমাক লৈ পৃথক শোণিতপুৰ জিলা আৰু মঙ্গলদৈ মহকুমাক লৈ বৰ্তমানৰ দৰং জিলা গঠন কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত তেজপুৰ শোণিতপুৰ জিলাৰ সদৰ আৰু মঙ্গলদৈ পুনৰ্গঠিত দৰং জিলাৰ সদৰ হয়।<ref>{{cite web |title=About the District |url=https://kvkdarrang.aau.ac.in/index.php/about-the-district/ |publisher=Krishi Vigyan Kendra, Darrang, Assam Agricultural University}}</ref><ref>{{cite web |title=History |url=https://sonitpur.assam.gov.in/about-us/history |publisher=Sonitpur District Administration, Government of Assam}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ২০০৪ চনৰ ১৪ জুনত দৰং জিলাৰ উত্তৰ অংশৰ পৰা [[ওদালগুৰি জিলা]] গঠন কৰা হয়। এই নতুন জিলাখন "বড়োলেণ্ড স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ"ৰ অধীনৰ জিলাসমূহৰ অন্যতম হিচাপে সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref name="Statoids">{{cite web |last=Law |first=Gwillim |title=Districts of India |url=http://www.statoids.com/yin.html |work=Statoids |date=25 September 2011 |access-date=11 October 2011}}</ref><ref>{{cite web |title=District at a glance |url=https://udalguri.assam.gov.in/about-district/district-glance |publisher=Udalguri District Administration, Government of Assam}}</ref> ==ভৌগোলিক তথ্য== ; চাৰিসীমা: দৰং জিলাৰ ভূ অৱয়বৰ পৰা ইয়াক সমভূমি অঞ্চল বুলিব পাৰি। এই জিলাৰ উত্তৰে [[ওদালগুৰি জিলা ]]আৰু দক্ষিণ সীমাত মহাবাহু ব্ৰহ্মপুত্ৰ বৈ গৈছেl পূবে [[শোণিতপুৰ জিলা]] আৰু পশ্চিমে [[কামৰূপ জিলা]]l জিলাখনৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মুখ্য উপনৈ সমূহ হ’ল- বৰনদী, নোৱানৈ, কুলশীক নৈ,মঙ্গলদৈ নৈ আৰু ধনশিৰি নৈ। ; জলবায়ু: দৰং জিলাৰ জলবায়ু বেছ আনন্দদায়ক। শীতকালত জিলাখনৰ উত্তৰ ভাগত অন্য অংশতকৈ বেছি শীতল হয় কিয়নো এই অংশত ওডালগুৰি জিলাৰ হাবি-বননি আৰু পাহাৰ-পৰ্বতে আগুৰা। গড় উষ্ণতা ১০ ৰ পৰা ৩০ ডিগ্ৰী চেণ্টিগ্ৰেড। ২১২০ মিলি হ’ল বাৰ্ষিক বৰষুণৰ পৰিমাণ। ; অৱস্থিতি: দৰং জিলা ২০ ডিগ্ৰী 9 মিনিট উত্তৰৰ পৰা ২৬ ডিগ্ৰী ৯৫ মিনিট উত্তৰ অক্ষাংশলৈ আৰু ৯১ ডিগ্ৰী ৪৫ মিনিট পূৱৰ পৰা ৯২ ডিগ্ৰী ২২ মিনিট পূৱ দ্ৰাঘিমাৰ মাজত অৱস্থিত মধ্য অসমৰ এখন জিলা। জিলা সদৰ [[মঙ্গলদৈ]]। ৬টা ৰাজহ চক্ৰত খণ্ডিত জিলাখনৰ মাটিকালি ১৪২০.৫১ বৰ্গ কি.মি.<ref name='Reference Annual'>{{cite book | last1 = Srivastava, Dayawanti et al. (ed.) | title = India 2010: A Reference Annual | chapter = States and Union Territories: Assam: Government | edition = 54th | publisher = Additional Director General, Publications Division, [[Ministry of Information and Broadcasting (India)]], [[Government of India]] | year = 2010 | location = New Delhi, India | pages = 1116 | accessdate = 2011-10-11 | isbn = 978-81-230-1617-7}}</ref>। ২০০১ চনৰ পৰিসংখ্যা মতে জিলাখনৰ মুঠ জনসংখ্যা ৭,৫৯,৭১২জন আৰু শিক্ষিতৰ হাৰ ৫৫ শতাংশ। ; ভূ-অবয়ৱ জিলাখন সমভূমি আৰু ওখ চাপৰ মাটিভাগেৰে আগুৰা। দক্ষিণ দিশত হাবি বননিৰে বেষ্টিত। ভূ ভাগ ক্ৰমে উত্তৰৰ পৰা দক্ষিণলৈ হেলনীয়া। সমুদ্ৰ পৃষ্টৰ পৰা ৫০ মিটাৰৰ - ২৫০মিটাৰলৈ ঠাই ভেদে উন্নতি আছে। [[ওৰাং ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ কিছু অংশ দৰং জিলাত অৱস্থিত। ==জনগাঁথনি== ২০১১ চনৰ লোক পিয়ল তথ্য মতে প্ৰকৃত জনসংখ্যা ৯০৮,০৯০ জনৰ বিপৰীতে ২০০১ চনৰ লোক পিয়ল মতে ৭৫৯৮৫৮ জন।<ref name=districtcensus>{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | accessdate = 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref> ইয়াৰে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ সংখ্যা ক্ৰমে ৪৭২১৩৮ আৰু ৪৩৫৯৫৬ যদিও ২০০১ চনৰ পিয়ল মতে ৩৯২৩৬২ আৰু ৩৬৭৪৯৬ গৰাকী জনা যায়। জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ ২০১১ চনত ১৯.৫১ % বিপৰীতে ২০০১ চনত ২২.১৮ % হৈছিল। ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কি.মি ৪৯১ জনৰ এতিয়াৰ সলনি ২০০১ চনৰ লোক পিয়ল মতে ৪১১জন আছিল। [[অসম]] ৰাজ্যৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ [[দৰং জিলা]]ৰ অংশ ২০১১ চনৰ পিয়লত ২.৯১ শতাংশ যি ২০০১ চনত ২.৮৫ শতাংশ আছিল। লিংগ অনুপাত (প্ৰতি ১০০০ জন) ২০১১ চনত ৯২৩জন আৰু ২০০১ চনত ৯৩৭জন পিয়ল মতে জনা যায়। ০-৬ বছৰৰ শিশুৰ লিংগ অনুপাত ২০১১ চনত ৯৪১ জন, সেই সংখ্যা ২০০১ চনত ৯৭৭জন আছিল। ২০১১ চনত গড় শিক্ষিতৰ হাৰ ৬৪.৫৫ % আৰু ইয়াৰে পুৰুষ আৰু মহিলাৰ হাৰ ক্ৰমে ৬৮.৩৬ আৰু ৬০.৪০ যি আগৰ দহকত গড় শিক্ষিতৰ হাৰ ৫৪.৩১, পুৰুষ আৰু মহিলাৰ হাৰ যথাক্ৰমে ৬১.৭০ আৰু ৪৬.৩৪ আছিল। মুঠ শিশু জনসংখ্যা(০-৬ বছৰ) ২০১১ চনৰ লোক পিয়ল মতে ১৪৯৬২৬জন যি ২০০১ চনৰ মতে ১৪৬৮১৮জন আছিল। লৰা- ছোৱালীৰ (০-৬ বছৰ ) পৰিসংখ্যা ক্ৰমে ৭৭০৯৬, ৭২৫৩০ যিতো সংখ্যা ৭৪২৭৪, ৭২৫৪৪জন পূৰ্বৰ দহকত (২০০১ লোক পিয়লত) আছিল। ২০১১ চনৰ লোক পিয়লত পুৰুষ আৰু মহিলা শিক্ষিত ক্ৰমে ২৭০০৩৬জন আৰু ২১৯৫২৩ জনী, (২৬৩৭৪৪ জন, ২০৬৫২১জনী ২০০১ চন মতে)। মুঠ শিক্ষিতৰ পৰিসংখ্যা ক্ৰমে ২০১১/২০০১ চন মতে ৪৮৯৫৫৯ আৰু ৪৭০২৬৬।<ref>All details regarding Darrang District have been processed from Govt. of India. We are not responsible for errors to population census details of Darrang District</ref> ==ভাষা== দৰং জিলাত সাধাৰণতে [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[বাংলা ভাষা|বাংলা]], [[বড়ো ভাষা|বড়ো]], [[নেপালী ভাষা|নেপালী]], [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]], ইংৰাজী আদি ভাষা প্ৰচলিত। ইয়াৰ উপৰি দৰং জিলাত দৰঙীয়া ভাষা নামেৰে স্থায়ী ভাষাৰ যথেষ্ট প্ৰচলন আছে। দৰং জিলাৰ স্থায়ী বাসিন্দাসকলে এই ভাষাতে অধিক কথা বতৰা পাতে। এই ভাষাৰ শব্দ হৈছে - ঝিয়া-লিকিৰা (ল'ৰা-ছোৱালী)। লগতে ঠাই লৈ যেনে - দেওমৰনৈ, পাতিদৰং, দুনী,ঠেকেৰাবাৰী, মহলীয়াপাৰা, গড়গড়ী, বৈৰাগী পাৰা, ব্যাসপাৰা আদি অঞ্চলৰ লৰাসমূহৰ মাজত ''ঠাৰভাষা'' নামে একপ্ৰকাৰৰ ভাষা প্ৰচলিত আছে। ইয়াৰ বিভিন্ন অঞ্চল সমূহৰ ভাষা শৈলীৰ প্ৰতি দৃষ্টি প্ৰদান কৰিলে এই কথা ধৰা পৰে। ==সংস্কৃতি== অতীজৰে পৰা পৰম্পৰাগত ভাবে দৰং জিলা বিশেষকৈ মঙ্গলদৈ অঞ্চলৰ জনসাধাৰণৰ মাজত প্ৰৱৰ্তন হৈ অহা গীত আৰু কথাৰ ৰূপত মানুহৰ মুখে মুখে বাগৰি প্ৰকাশ লাভ কৰা ব্যাসৰ ওজাপালি, সুকন্নানী [[ওজাপালি]], দেওধনী নৃত্য, বৰঢুলীয়া, ঢেপাঢুলীয়া, কালীয়া, খুলীয়া ভাউৰীয়া, বিয়া গীত, নাঙেলী গীত, মহৌখুন্দা গীত, আইনাম, অপেশ্বৰীৰ নাম, চেওঁচাপৰি নাম,থিয়ানাম, আৰু চেৰাঢেক আদিয়ে হ’ল দৰঙী কলা-কৃষ্টি ৰুপে খ্যাত। দৰঙী কলা-কৃষ্টিত সাধাৰণতে ব্যক্তি মনৰ ভাব চিন্তা আৰু অনুভূতি আদি প্ৰকাশিত হোৱাৰ পৰিৱৰ্তে লোক জীৱনৰ আশা নিৰাশা, হৰ্ষ বিষাদ, ভয় ভক্তি, প্ৰেম প্ৰণয় আনন্দ উৎসৱ, লোক বিশ্বাস, চিন্তাধাৰা আৰু সহজ সৰল জীৱন পদ্ধতি আদি লোক জীৱনৰ সমগ্ৰতা প্ৰকাশ হৈ আছে। ==বিধানসভা আৰু লোকসভা সমষ্টি== দৰং জিলাত মুঠ চাৰিটা বিধানসভা সমষ্টি আৰু এটা লোকসভা সমষ্টি আছে। সেইসমূহ হৈছে - ১) ৬৫ নং কলাইগাঁও বিধানসভা সমষ্টি। ২) ৬৬ নং [[ছিপাঝাৰ]] বিধানসভা সমষ্টি। ৩) ৬৭ নং [[মঙ্গলদৈ]] বিধানসভা সমষ্টি। ৪) ৬৮ নং দলগাঁও বিধানসভা সমষ্টি। ৫) মংগলদৈ লোকসভা সমষ্টি ==উল্লেখযোগ্য স্থান== [[File:mangaldaiSdsabha.jpg|thumb|180px|মঙলদৈ সনাতন ধৰ্ম সভা]] * '''[[মঙ্গলদৈ]]''': দৰং জিলাৰ এখন মুখ্য নগৰ। ইষ্ট-ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বনিক চাহাবসকলে এই নগৰখনৰ আৰম্ভণি কৰিছিল। ইংৰাজ সকলে কোঁচ ৰজাৰ পৰা দৰং ৰাজ্য কাঢ়ি লৈ মঙলদৈতে দৰঙৰ শাসন কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰে। ১৯৮৩ চনৰ জুলাইত নৱগঠিত দৰং জিলাৰ সদৰ স্থাপন কৰা হয় মঙলদৈ নগৰত। ইয়াৰ আগলৈকে মঙলদৈ আছিল একে নামৰ মহকুমাটোৰ সদৰ ঠাই।<ref name="Mangaldai" /> * '''[[ছিপাঝাৰ]]''': দৰং জিলাৰ এখন অন্যতম চহৰ। পুৰণি ছিফা নদীৰ পাৰৰ ঝাৰণি অঞ্চলেই বৰ্তমানৰ ছিপাঝাৰ বুলি পণ্ডিতসকলে কয়। মঙ্গলদৈ নগৰৰ পৰা ১৫ কিলোমিটাৰ পশ্চিমত অৱস্থিত এই অঞ্চলটো এসময়ত এৰী, [[মুগা]] আৰু পাটপলু প্ৰতিপালনৰ বাবে বিখ্যাত আছিল। * '''ছিপাঝাৰ মহাবিদ্যালয়''': ছিপাঝাৰৰ মাজ মজিয়াতে অৱস্থিত এই মহাবিদ্য়ালয় খনে কলা বিষয়ক শিক্ষা প্ৰদান কৰি 1971 চনৰ পৰাই অঞ্চলটিক শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত গতিশীলতা প্ৰদান কৰি আহিছে। মঙ্গলদৈ, কলাইগাও, ডুমুনিচকী, কুৰুৱা, সোণাপুৰ আৰু টংলা আদি দূৰ দূৰণিৰ পৰা শিক্ষাৰ্থী আহি ইয়াত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি আছে। * '''পথৰুঘাট:''' ইংৰাজ শাসন কালত হোৱা কৃষক বিদ্ৰোহৰ সমূহৰ অন্যতম আৰু ঐতিহাসিক বিদ্ৰোহ হৈছে - পথৰুঘাটৰ কৃষক বিদ্ৰোহ। দৰং জিলাত ইংৰাজৰ অত্যধিক কৰ আৰু খাজনা বৃদ্ধিৰ প্ৰতিবাদ কৰি উক্ত স্থানত ইংৰাজ চিপাহীৰে সংঘাতত লিপ্ত হৈ বহু কৃষকে (প্ৰায় ১৪০জন) প্ৰাণ আহুতি দিলে। এই ঠাইখিনি বৰ্তমান পাথৰিঘাট নামেৰে জনাজাত। দৰং জিলাৰ ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান - ইয়াত কৃষক শ্বহীদ স্মৃতি ক্ষেত্ৰ আছে। * '''দেওমৰনৈ:''' দৰং জিলাৰ এক অন্যতম ইতিহাস প্ৰসিদ্ধ ঠাই তথা মংগলদৈ,ছিপাঝাৰ আৰু কলাইগাঁও বিধান সভা সমষ্টিৰ সংযোগ স্থলী। পূৰ্বতে দ্বিগ্বাসা নদীৰ পাৰত এই স্থান অৱস্থিত আছিল আৰু এই স্থানৰ সমীপতে ঐতিহাসিক শিয়ালা বৈষ্ণৱ সত্ৰ অৱস্থিত। সত্ৰৰ মূল ব্যক্তি তথা ঈশ্বৰিক পুৰুষ শিয়ালা গোহাঁইৰ অভিশাপত দ্বিগ্বাসা নদী মৰানৈ লৈ ৰূপান্তৰ হয় আৰু ঠাইখন ক্ৰমে দেৱে মৰা নৈ-দেৱমৰনৈ আৰু শেষত দেওমৰনৈ হয়‌। দেওমৰনৈ দৰং জিলাৰ শিক্ষাৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ স্বৰূপ কিয়নো ইয়াত আছে - বহু কেইখন প্ৰাথমিক বিদ্যালয়,জাতীয় বিদ্যালয়,শংকৰদেৱ শিশু নিকেতন,সাহিত্য সভাৰ বিদ্যালয়,দেওমৰনৈ উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়(বিজ্ঞান),স্ত্ৰী শিক্ষাৰ বাবে দেওমৰনৈ ছোৱালী হাইস্কুল,দেওমৰনৈ মহাবিদ্যালয় (কনিষ্ঠ),দেওমৰনৈ স্নাতক মহাবিদ্যালয়, দেওমৰনৈ বি.এড মহাবিদ্যালয়,দেওমৰনৈ সংগীত মহাবিদ্যালয় আদি ইয়াৰ লগতে দেওমৰনৈ চিকিৎসালয়,,পশু চিকিৎসালয়,হস্ততাত শিল্পকেন্দ্ৰ,বেংক ব্যৱস্থা,সাপ্তাহিক বজাৰ,ঐতিহাসিক শ্ৰীশ্ৰীশিয়ালা বৈষ্ণৱ দেওমৰনৈ সত্ৰ,দুৰ্গা মন্দিৰ,ৰজাদিনীয়া পুখুৰী। দেওমৰনৈ অঞ্চলত আছে স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সংগ্ৰামী,অসম আন্দোলনৰ শ্বহীদ,অসম সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি ড° পৰমানন্দ ৰাজবংশী,প্ৰধান সম্পাদক যাদৱ শৰ্মা আদি দেওমৰনৈৰ সন্তান। * '''শ্ৰীশ্ৰীশিয়ালা বৈষ্ণৱ দেওমৰনৈ সত্ৰ''' : ''শিয়ালা বৈষ্ণৱ চৰিত'' পুথি আৰু জনশ্ৰুতি অনুসৰি, খ্ৰীষ্টীয় নৱম–দশম শতিকাত ধৰ্মদেৱ বিপ্ৰ ভূঞা নামৰ এজন বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণ দৰঙলৈ আহি প্ৰথমে বৰাবাৰীত আৰু পিছলৈ দ্বিগ্বাসা নদীৰ পাৰত সত্ৰ স্থাপন কৰি দুই পত্নী কুণ্ডতৰা আৰু চান্দতৰাৰ সৈতে বসবাস কৰিছিল। জনশ্ৰুতি অনুসৰি, ধৰ্মদেৱ তীৰ্থভ্ৰমণলৈ যোৱাৰ সময়ত চান্দতৰাই এটি পুত্ৰসন্তান জন্ম দিয়ে। কিন্তু কুণ্ডতৰাই শিশুটিক অৰণ্যত এৰি অহাত এজনী শিয়ালীয়ে তাক প্ৰতিপালন কৰে। ধৰ্মদেৱে উভতি আহি শিশুটিক উদ্ধাৰ কৰি সম্বৎসৰ ভূঞা নাম দিয়ে। শিয়ালীৰ দ্বাৰা প্ৰতিপালিত হোৱা বাবে তেওঁ পিছলৈ শিয়ালা বৈষ্ণৱ বা শিয়ালা গোসাঁই নামেৰে পৰিচিত হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত সম্বৎসৰে ৰম্ভাৱতীক বিবাহ কৰি সত্ৰৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। কথিত আছে যে এদিন নাঁৱৰীয়াসকলে দ্বিগ্বাসা নদীৰ ঘাট বন্ধ কৰি ৰখাত ৰম্ভাৱতীয়ে পানী আনিব নোৱাৰিলে। ইয়াত ক্ষুব্ধ হৈ শিয়ালা গোসাঁয়ে অভিশাপ দিয়াৰ ফলত নাওসমূহ ডুব যায় আৰু নদীখনৰ গতিপথ বিচ্ছিন্ন হৈ মৰানৈত পৰিণত হয়। এই লোককথাৰ পৰাই ঠাইখনৰ নাম ''দেৱে-মৰা-নৈ''ৰ পৰা কালক্ৰমত ''দেওমৰনৈ'' হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত মহামাৰীৰ ফলত অঞ্চলটো জনশূন্য হৈ পৰে যদিও বহু বছৰৰ পিছত পুনৰ জনবসতি গঢ় লৈ উঠে। স্বাধীনতাৰ পিছত স্থানীয় ৰাইজৰ উদ্যোগত জলজলীৰ বৈৰাগী সত্ৰৰ সত্ৰাধিকাৰ নৰেন্দ্ৰ দেৱ গোস্বামীৰ সহযোগত পুৰণি শিয়ালা মন্দিৰটো সত্ৰৰূপে পুনঃপ্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। প্ৰথমে ভাৰত চন্দ্ৰ কুমাৰে আৰু পিছলৈ শশীন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্যই ইয়াৰ ধৰ্মীয় কাৰ্য পৰিচালনাৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰে। সত্ৰখনত মূলত শ্ৰীকৃষ্ণৰ উপাসনা কৰা হয় আৰু জন্মাষ্টমী তথা দৌল উৎসৱ পালন কৰা হয়। * নাৰিকলি মন্দিৰ * '''পাতিদৰং অৰ্দ্ধনাৰীশ্বৰ শিৱ মন্দিৰ''' :দৰং জিলাৰ পথৰিঘাট অঞ্চলৰ পাতিদৰং গাঁৱত অৱস্থিত অৰ্ধনাৰীশ্বৰ শিৱ মন্দিৰ অসমৰ এক উল্লেখযোগ্য ঐতিহ্যমণ্ডিত শিৱ মন্দিৰ। পাতিদৰং গাঁও দৰং জিলাৰ পথৰিঘাট উপ-বিভাগৰ অন্তৰ্গত আৰু মন্দিৰটো বৰদৌলগুৰি–দেওমৰনৈ পথৰ কাষত অৱস্থিত। এই মন্দিৰৰ অধিষ্ঠিত দেৱতা হৈছে অৰ্ধনাৰীশ্বৰ। অৰ্ধনাৰীশ্বৰ হৈছে ভগৱান শিৱ আৰু দেৱী পাৰ্বতীৰ একত্ৰিত ৰূপ। এই ৰূপত শিৱৰ অর্ধেক আৰু পাৰ্বতীৰ অর্ধেকৰ প্ৰতীকী সমন্বয় দেখা যায়। ই শিৱ আৰু শক্তিৰ ঐক্য, পুৰুষ আৰু নাৰী শক্তিৰ পৰস্পৰ-পূৰকতা আৰু সাম্যৰ এক সুন্দৰ প্ৰতীক। পাতিদৰং অৰ্ধনাৰীশ্বৰ মন্দিৰৰ সৈতে দৰংৰ প্ৰাচীন ৰাজনৈতিক আৰু ধৰ্মীয় ইতিহাসৰ সম্পৰ্ক আছে। এটা গৱেষণামূলক অধ্যয়নত উল্লেখ কৰা হৈছে যে কোচ শাসনকালত ৰঘুদেৱ নাৰায়ণে পাতিদৰং গাঁৱৰ সৰাবাৰী মৌজাত এটা শিৱ মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু ইয়াৰ কেন্দ্ৰত অৰ্ধনাৰীশ্বৰ শিৱৰ মূৰ্তি স্থাপন কৰা হৈছিল। মন্দিৰটোৰ প্ৰাচীনতা সম্পৰ্কে স্থানীয়ভাৱে বিভিন্ন মত প্ৰচলিত আছে। এটা স্থানীয় ভ্ৰমণ-বিৱৰণীত মন্দিৰটোক প্ৰায় ৫০০ বছৰ পুৰণি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। একে উৎসত ৰজাদিনৰ সৈতে মন্দিৰটোৰ নিৰ্মাণৰ সম্পৰ্কৰ কথাও স্থানীয় পৰম্পৰা হিচাপে উল্লেখ আছে। এই তথ্যসমূহক নিশ্চিত ঐতিহাসিক তথ্যতকৈ স্থানীয় লোকবিশ্বাস আৰু পৰম্পৰা হিচাপে উল্লেখ কৰাটোৱেই উপযুক্ত।মন্দিৰৰ পৰিৱেশ অতি শান্ত আৰু মনোমোহা। মন্দিৰৰ ওচৰত থকা পুখুৰীটোও এই স্থানৰ অন্যতম আকৰ্ষণ। স্থানীয় লোক আৰু দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে মন্দিৰৰ এই প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশে আধ্যাত্মিক পৰিৱেশটো অধিক সুন্দৰ কৰি তোলে। ইয়াত বিভিন্ন পূজা-পাৰ্বণ অনুষ্ঠিত হয়। বিশেষকৈ বাসন্তী পূজা আৰু জগদ্ধাত্ৰী পূজাৰ সৈতে মন্দিৰটোৰ সম্পৰ্কৰ কথা স্থানীয় তথ্যত পোৱা যায়। এই উৎসৱসমূহৰ সময়ত মন্দিৰত ভক্ত আৰু স্থানীয় ৰাইজৰ সমাগম বৃদ্ধি পায়। সামগ্ৰিকভাৱে, পাতিদৰং অৰ্ধনাৰীশ্বৰ শিৱ মন্দিৰ কেৱল এটা ধৰ্মীয় স্থান নহয়; ই দৰং জিলাৰ ইতিহাস, লোকবিশ্বাস, শৈৱ পৰম্পৰা আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ সৈতে জড়িত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান। অৰ্ধনাৰীশ্বৰ ৰূপৰ মাজেৰে শিৱ আৰু শক্তিৰ ঐক্যৰ যি বাৰ্তা প্ৰকাশ পায়, সেয়া এই মন্দিৰৰ বিশেষ আধ্যাত্মিক তাৎপৰ্য। সেয়েহে দৰং জিলাৰ ঐতিহ্য আৰু ধৰ্মীয়-সাংস্কৃতিক স্থানসমূহৰ বিষয়ে জানিবলৈ বিচৰা যিকোনো ব্যক্তিৰ বাবে পাতিদৰং অৰ্ধনাৰীশ্বৰ শিৱ মন্দিৰ এক আকৰ্ষণীয় দৰ্শনীয় স্থান। * লখিমপুৰ পুখুৰী * বুঢ়ীনগৰ পুখুৰী * মহলীয়াপাৰা * হাজৰিকাপাৰা * কাপোৰপুৰি মন্দিৰ * '''দুনী''' * '''ভেৰুৱা''' * '''দিপীলা''' * ৰত্নাৱলী সত্ৰ * '''বেছিমাৰী''' * '''খটৰা:''' খটৰাত ঐতিহাসিক খটৰা সত্ৰ অৱস্থিত। ৫০০ বছৰীয়া এই সত্ৰখন দৰং জিলাৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ। * '''দেৱানন্দ সত্ৰ''' * নামখলা * কলাইগাঁও * খাৰুপেটীয়া * দলগাও * ডুমুনীচকী * বেছিমাৰী শাক পাচলিৰ বাবে অসমৰ এখন বিখ্যাত ঠাই আৰু এই ঠাইৰ পৰা শাক পাচলি অসমৰ সকলো ঠাইত বিয়পে। * ইয়াৰোপৰি বহুতো সৰু ডাঙৰ ৰজাদিনীয়া পুখুৰী আছে বাবে দৰঙক পুষ্কৰিণীৰ দেশ বুলিও কোৱা হয়। বিশেষকৈ ৰজা আৰিমত্তৰ দিনত খন্দোৱা এক কাউন পুখুৰী এইক্ষেত্ৰত উল্লেখযোগ্য। মাৰৈ স্বৰ্ণ শাখা সাহিত্য সভা ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite book |last=Baruah |first=S. L. |title=A Comprehensive History of Assam |year=1985 |publisher=Munshiram Manoharlal}} * {{cite thesis |last=Das |first=Smriti |year=1998 |title=Assam Bhutan Relations with Special Reference to Duars from 1681 to 1949 |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |hdl=10603/67909 |url=https://ir.nbu.ac.in/handle/123456789/195}} * {{cite book |last=Phuntsho |first=Karma |title=The History of Bhutan |year=2013 |publisher=Penguin Books |isbn=9781908323583}} {{refend}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://darrang.gov.in/ দৰং জিলা প্ৰশাসনৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট] {{Geographic location |Centre = দৰং জিলা |North = [[ওদালগুৰি জিলা]] |Northeast = |East = [[শোণিতপুৰ জিলা]] |Southeast = |South = [[মৰিগাঁও জিলা]] |Southwest = |West = [[কামৰূপ জিলা]] |Northwest = }} {{অসমৰ জিলা}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জিলা]] [[শ্ৰেণী:দৰং জিলা]] avyvlaxi5sr6irorde4kt1dg6daj05o 0 2258 649045 648071 2026-11-01T21:41:54Z Ananya Taye 28065 /* ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন */ 649045 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = অৰুণাচল প্ৰদেশ | type = [[ভাৰতৰ ৰাজ্য|ৰাজ্য]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = TawangMonastery-ArunachalPradesh-1.jpg | photo2a = Ita Fort 01.JPG | photo2b = Bhismaknagar fort ruins.jpg | photo3a = Golden Pagoda Namsai Arunachal Pradesh.jpg | photo3b = Ziro valley of Aruncahl in summer season.jpg | photo4a = Aji Lamu Folk Dance of Arunachal Pradesh.jpg | photo4b = 13,700 feet Sela Lake,in west Kameng, Arunachal Pradesh.jpg | size = 280 | spacing = 1 | position = centre | border = 0 | color = white }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা তললৈ: [[টাৱাং মঠ]], [[ইটা দুৰ্গ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], নামছাইৰ গোল্ডেন পেগোডা, [[জিৰ'|জিৰ' উপত্যকা]], মনপা লোকনৃত্য আৰু [[ছেলা পাছ]] | image_seal = Arunachal Pradesh Seal.svg | seal_alt = অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মোহৰ | image_map = Arunachal Pradesh in India (disputed hatched).svg | map_caption = ভাৰতৰ মানচিত্ৰত অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অৱস্থান | image_map1 = Arunachal Pradesh locator map.svg | map_caption1 = অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মানচিত্ৰ | coordinates = {{coord|27.06|93.37|region:IN-AR_type:adm1st|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|ভাৰত}} | established_title = কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চল হিচাপে গঠন | established_date = ২১ জানুৱাৰী ১৯৭২ | established_title1 = পূৰ্ণ ৰাজ্যৰ মৰ্যাদা | established_date1 = ২০ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৮৭ | parts_type = জিলা | parts_style = para | p1 = ২৮ | seat_type = ৰাজধানী | seat = [[ইটানগৰ]] | seat1_type = বৃহত্তম নগৰ | seat1 = [[ইটানগৰ]] | leader_title = ৰাজ্যপাল | leader_name = কৈৱল্য ত্ৰিবিক্ৰম পাৰনাইক | leader_title1 = মুখ্যমন্ত্ৰী | leader_name1 = পেমা খান্দু ([[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি|ভাজপা]]) | leader_title2 = উপ-মুখ্যমন্ত্ৰী | leader_name2 = চৌনা মেইন | leader_title3 = বিধানসভাৰ আসন | leader_name3 = ৬০ | leader_title4 = লোকসভাৰ আসন | leader_name4 = ২ | leader_title5 = ৰাজ্যসভাৰ আসন | leader_name5 = ১ | leader_title6 = উচ্চ ন্যায়ালয় | leader_name6 = [[গুৱাহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়]]ৰ ইটানগৰ বিচাৰপীঠ | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 83743 | area_rank = ১৪শ | population_total = 1383727 | population_as_of = ২০১১ | population_rank = ২৭শ | population_density_km2 = 17 | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +05:30 | iso_code = IN-AR | registration_plate = AR | blank_name_sec1 = মানৱ উন্নয়ন সূচক (২০২৩) | blank_info_sec1 = ০.৭২২ | blank1_name_sec1 = সাক্ষৰতা (২০২৪) | blank1_info_sec1 = ৮৪.২% | blank_name_sec2 = চৰকাৰী ভাষা | blank_info_sec2 = [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] | website = [https://arunachalpradesh.gov.in/ arunachalpradesh.gov.in] }} '''অৰুণাচল প্ৰদেশ''' ({{lang-hi|अरुणाचल प्रदेश}}, {{IPA-hns|ərʊˈɳaːtɕəl prəˈd̪eːɕ|pron|Arunachal.ogg}}) [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ এখন [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ৰাজ্য]]। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দক্ষিণে [[অসম]] আৰু [[নাগালেণ্ড]], পশ্চিমে [[ভূটান]], পূৱে [[ম্যানমাৰ]] আৰু উত্তৰে [[চীন|চীন দেশ]], তিনিওপিনৰ পৰা দেশৰ সীমা হোৱা বাবে অৰুণাচলৰ ৰাজনৈতিক গুৰুত্ব অধিক। সংস্কৃতত অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অৰ্থ "পুৱতিৰ আলোকেৰে আলোকিত দেশ "<ref>{{Cite book | title = Discovery of North-East India | author = ঊষা শৰ্মা | isbn = 9788183240345 | page = ৬৫ | publisher = মিট্টল প্ৰকাশ | year = ২০০৫ }}</ref> উত্তৰ-পূব ভাৰতত ইয়াৰ অৱস্থানৰ বাবে অৰুণাচল প্ৰদেশক সূৰ্য্য উঠা দেশ বুলিও জনা যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.indyahills.com/arnp/ |title=Arunachal Pradesh - The Land of the Rising Sun |publisher=ইণ্ডিহিলচ.কম |date= |accessdate=২০১০-১০-০৬ |archivedate=2007-10-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071015145927/http://indyahills.com/arnp/ |deadurl=yes }}</ref> ("প্ৰদেশৰ" অৰ্থ "ৰাজ্য", বা "অঞ্চল")। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন আন ৰাজ্যৰ দৰে অৰুণাচল প্ৰদেশৰো সৰহ সংখ্যক লোক তিব্বতীয় বংশোদ্ভৱ। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ৰ চীন ভাৰতৰ একমাত্ৰ সংযোগকাৰী বিখ্যাত [[লিডু]]-[[বাৰ্মা]] পথ ([[ষ্টিলৱেল পথ]])ৰাজ্যখনৰ পূৱ প্ৰান্তেদি গৈছে। ==ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অৰ্থ হৈছে ডন-লিট পৰ্বতমালাৰ ভূমি, যিটো সংস্কৃতত ৰাজ্যখনৰ নাম উপনাম।<ref>{{Cite book |title=Discovery of North-East India |first=Usha |last=Sharma |isbn=978-81-8324-034-5 |page=65 |publisher=Mittal Publications |year=2005}}</ref> ৰাজ্য গঠনৰ সময়ত এই শব্দটোৰ উদ্ভাৱন হৈছিল। ১৯৭২ চনৰ আগতে ইয়াক নৰ্থ-ইষ্ট ফ্ৰন্টিয়াৰ এজেন্সী বুলি কোৱা হৈছিল। ==ইতিহাস== বৰ্তমানৰ [[অসম]]ৰ সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চল আৰু উত্তৰ-পশ্চিম কোণৰ বাহিৰে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰাচীন ইতিহাসৰ বিষয়ে তুলনামূলকভাৱে কম তথ্য জনা যায়। উত্তৰ-পশ্চিমৰ অঞ্চলসমূহ [[মনপা জনগোষ্ঠী|মনপা]] আৰু [[তিব্বত]]ৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহিছিল, আনহাতে সমতল ভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশসমূহ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অধীনত আছিল। চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] সমতল ভূমিৰ কিছুমান অংশ অধিকাৰ কৰিছিল। আনহাতে পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহে সমতল ভূমিৰ অৱশিষ্ট অংশ আৰু পাহাৰৰ পাদদেশসমূহ অধিকাৰ কৰিছিল। ===চুতীয়া ৰাজত্ব=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} মধ্যযুগত অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পাহাৰৰ পাদদেশ আৰু সমতল অঞ্চলসমূহ অসমৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলৰ]] নিয়ন্ত্ৰণত আছিল। ঐতিহাসিক নিত্যনন্দ গগৈয়ে চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভৌগোলিক বিস্তৃতি পুনৰ্গঠন কৰি উল্লেখ কৰিছে যে বিভিন্ন সময়ত ৰাজ্যখনৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ কিছুমান অংশ, ''ইটানগৰকে ধৰি'', আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সংলগ্ন অঞ্চলসমূহ পশ্চিমে বিশ্বনাথৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। তেওঁ এই ভৌগোলিক পুনৰ্গঠনৰ সমৰ্থনত শদিয়াৰ পুৰণি প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ, বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ প্ৰত্নস্থলী আৰু বৰগাং তথা ডিকাই নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰৰ নক্সাপাহাৰত উদ্ধাৰ হোৱা শিলৰ একেধৰণৰ চিহ্নসমূহ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="NityanandaGogoi1994">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. }}</ref> গগৈয়ে চুতীয়া ৰজাসকলৰ চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনসমূহৰ ভিত্তিতো সিদ্ধান্ত লৈছে যে শদিয়া বা সাধয়াপুৰক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা এই ৰাজবংশই উজনি অসম আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশ সামৰি এখন ''বিস্তৃত দেশ'' শাসন কৰিছিল। এই শাসনসমূহৰ ভিতৰত ১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ সত্যনাৰায়ণৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসন, একে বছৰৰে সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ ধৰ্মনাৰায়ণৰ বৰমুটিয়া বিল তাম্ৰশাসন, ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ঘিলামৰা তাম্ৰশাসন, ১৪২৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চপাখোৱা তাম্ৰশাসন আৰু ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ মুক্ত (যুৱ) ধৰ্মনাৰায়ণৰ পায়া–তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ শিলালিপি উল্লেখযোগ্য।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D. }}</ref> এই অঞ্চলত চুতীয়াসকলৰ উপস্থিতি পাহাৰৰ অধিক থিয় ভিতৰুৱা অঞ্চলৰ তুলনাত [[লোহিত নদী|লোহিত]], [[দিবাং নদী|দিবাং]], ছিয়াং, [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]], ডিক্ৰং, বৰগাং আৰু [[কামেং নদী|কামেং]] নদীপ্ৰণালীৰ পাদদেশ, নদী উপত্যকা আৰু সংলগ্ন সমতল অঞ্চলত অধিক শক্তিশালী আছিল।<ref>{{Citation |last=Nath |first=D. |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J. B. |editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R. |place=Delhi |publisher=Regency Publications |isbn=978-81-89233-86-0 |page=27 |quote=In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith. }}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ বিভিন্ন ঠাইত সিঁচৰতি হৈ থকা [[ভীষ্মকনগৰ]] (লোহিত জিলা), ৰুক্মিণীনগৰ (নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা), গোমচি (পূব ছিয়াং জিলা), [[মালিনী থান]] (নামনি ছিয়াং জিলা), ৰামঘাট–তৰাছো (পাপুমপাৰে জিলা), [[ইটা দুৰ্গ]] (পাপুমপাৰে জিলা), নক্সাপৰ্বত (পাক্কে-কেচাং জিলা) আৰু মানভূম দুৰ্গ (নামছাই জিলা) আদি প্ৰত্নস্থলী চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ অন্তৰ্গত। ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত পূৰ্বৰ বহুতো সীমান্তৱৰ্তী বসতিস্থলী আৰু দুৰ্গীকৃত স্থানৰ অৱনতি ঘটিছিল অথবা সেইসমূহ পৰিত্যক্ত হৈছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়। আহোম ৰাজ্যই শদিয়া অঞ্চলৰ এটা অংশ নিজৰ অধীনলৈ আনিছিল যদিও সংলগ্ন সমতল ভূমি, পাহাৰৰ পাদদেশ আৰু ভিতৰুৱা পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহৰ ওপৰত একেধৰণৰ প্ৰত্যক্ষ নিয়ন্ত্ৰণ স্থাপন কৰা নাছিল। চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো কেইবাদশক ধৰি এই অঞ্চলত আহোম কৰ্তৃত্বক প্ৰত্যাহ্বান জনোৱা হৈছিল। চুতীয়াসকলে বিদ্ৰোহ সংগঠিত কৰি গৈছিল।{{efn|শদিয়াত প্ৰথম লিপিবদ্ধ চুতীয়া বিদ্ৰোহ ১৫২৭ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত হৈছিল। এই বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হৈছিল। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত ইয়াতকৈ বৃহৎ বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল, য'ত চন্দনগিৰি, দৈথাং, মৰঙ্কাও আৰু দিবাং–লোহিত সীমান্ত অঞ্চলত যুদ্ধ হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1930 |pages=60–64 |url=https://ocrdigitalfile.nvli.in/cslrepository/4028/RB860-ocr.pdf }}</ref><ref name="LohitGazResistance">{{cite book |editor-last=Choudhury |editor-first=S. Dutta |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, Lohit District |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1978 |pages=41–42 }}</ref> ষোড়শ শতিকাত আৰু কেইবাটাও চুতীয়া বিদ্ৰোহ আৰু আক্ৰমণৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ইয়াৰ ভিতৰত ১৫৫০–১৫৫৩ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াত কংশপাত্ৰৰ নেতৃত্বত সংঘটিত বিদ্ৰোহ আৰু ১৫৭২ খ্ৰীষ্টাব্দত ''সেনাপতি'' উপাধিধাৰী এজন নেতাৰ অধীনত সংঘটিত আন এটা বিদ্ৰোহ উল্লেখযোগ্য।<ref name="LohitGazResistance"/>{{harvcol|Khanikar|2003|pp=96–97}}{{harvcol|Baruah|2007|pp=179–186}} এই ঘটনাসমূহে পূৰ্বৰ চুতীয়া সীমান্ত অঞ্চল আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো তাৎক্ষণিক নহৈ দীৰ্ঘকালজোৰা আছিল বুলি সূচায়। চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ কেৱল ষোড়শ শতিকাতেই সীমাবদ্ধ নাছিল। ১৬৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত উত্তৰ সীমান্তত মিৰি আৰু ডফলাসকলৰ সৈতে চুতীয়া গোটসমূহেও এটা বিদ্ৰোহত যোগদান কৰা বুলি উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Khanikar|2003|pp=97–98}}</ref><ref>{{harvcol|Baruah|2007|pp=224–230}}</ref>}} সময়ৰ লগে লগে ওচৰৰ পাহাৰসমূহৰ জনজাতীয় জনগোষ্ঠীসমূহে কম জনবসতিপূৰ্ণ অথবা পৰিত্যক্ত হোৱা সমতল ভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ অঞ্চলসমূহলৈ বিস্তাৰ লাভ কৰিছিল।{{efn|''Lohit District Gazetteer'' অনুসৰি, চুতীয়াসকল নিজৰ পূৰ্বৰ গৃহভূমিৰ পৰা অন্তৰ্ধান হোৱাৰ সময়ৰ সৈতে শদিয়া অঞ্চললৈ প্ৰাৰম্ভিক মিচিমি প্ৰব্ৰজনকাৰীসকলৰ আগমনৰ সময়ৰ মিল থকা যেন লাগে।<ref name="LohitGazMishmi">{{cite book |editor-last=Choudhury |editor-first=S. Dutta |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, Lohit District |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1978 |page=41 }}</ref> অৱশ্যে সীমান্ত অঞ্চলৰ পৰিৱৰ্তন কেৱল এটা জনগোষ্ঠীৰ মাজতেই সীমাবদ্ধ নাছিল। চুতীয়া যুদ্ধসমূহৰ পিছত আহোমসকলে পশ্চিম দিশে নিজৰ কৰ্তৃত্ব বিস্তাৰ কৰাৰ লগে লগে ওচৰৰ পাহাৰসমূহত বসবাস কৰা মিচিমি, আদি, মিৰি (মিচিং), নিশি আৰু অকা জনগোষ্ঠীৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিছিল।<ref name="LohitGazetteer1978Frontier">{{cite book |editor-last=Choudhury |editor-first=S. Dutta |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, Lohit District |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1978 |pages=41–43 |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf }}</ref> গেজেটিয়াৰখনত লগতে উল্লেখ আছে যে নিশি (সেই সময়ত সাধাৰণতে ডফলা নামেৰে পৰিচিত), অকা, মিৰি আৰু উত্তৰ সীমান্তৰ আন জনগোষ্ঠীসমূহে সমতল ভূমিৰ নিৰ্দিষ্ট গাঁৱৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ''পোচা'' অধিকাৰ লাভ কৰিছিল। আনহাতে আহোম প্ৰশাসনৰ সৈতে মিচিমিসকলৰ সম্পৰ্ক মূলতঃ কৰ, বাণিজ্য আৰু সীমান্তৱৰ্তী বসতিৰ ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে নিয়ন্ত্ৰিত হৈছিল।<ref name="LohitGazetteer1978Frontier"/>}} পৰৱৰ্তী শতাব্দীসমূহত শদিয়াৰ সমতল অঞ্চলৰ কিছুমান অংশ মিচিমিসকলক প্ৰদান কৰা হৈছিল। আনহাতে অষ্টাদশ শতিকাৰ মাজভাগত আহোম ৰজাৰ অনুমতি সাপেক্ষে নামছাইৰ সমতল অঞ্চলত [[খামটি জনগোষ্ঠী|খামটিসকলে]] বসতি স্থাপন কৰিছিল।{{efn|খামতিসকলে পাটকাই পাৰ হৈ প্ৰায় ১৭৫১ খ্ৰীষ্টাব্দত টেঙাপানী অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰিছিল। অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষভাগত তেওঁলোকৰ পিছত [[চিংফৌ জনগোষ্ঠী|চিংফৌসকল]] আহিছিল। আহোম শাসনৰ অন্তিম কালৰ ৰাজনৈতিক অস্থিৰতাৰ সময়ত তেওঁলোকে বুঢ়ীদিহিং, ন-দিহিং আৰু টেঙাপানী অঞ্চলৰ কিছুমান অংশলৈ বিস্তাৰ লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=History |url=https://namsai.nic.in/history/ |website=District Namsai |publisher=Government of Arunachal Pradesh |access-date=28 September 2026 }}</ref><ref>{{cite book |editor-last=Choudhury |editor-first=S. Dutta |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, Lohit District |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1978 |pages=44–45 |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf }}</ref>}} একেদৰে মিৰিসকলেও পাহাৰৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যাত অসমৰ সমতল ভূমিলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতো এই প্ৰব্ৰজন অব্যাহত আছিল। ১৮২৬ খ্ৰীষ্টাব্দত লোহিত উপত্যকাৰ পৰা মিচিমিসকলৰ এটা বৃহৎ গোট শদিয়ালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকক তাত থাকিবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Ghosh |first=Nabajyoti |title=The Friends Who Never Were: “Reclamation” in British India’s Northeast Frontier, 1820s–1860s |journal=South Asia Multidisciplinary Academic Journal |volume=33 |year=2024 |doi=10.4000/14clz |url=https://journals.openedition.org/samaj/9907 |doi-access=free }}</ref> [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|ইদু মিচিমিসকলৰ]] পৰম্পৰাতো দিবাং আৰু লোহিত উপত্যকাৰ মাজেদি দক্ষিণমুখী প্ৰব্ৰজনৰ বিৱৰণ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Idu Mishmi |url=https://roing.nic.in/culture-heritage/idu-mishmi/ |website=District Lower Dibang Valley |publisher=Government of Arunachal Pradesh |access-date=28 September 2026 }}</ref> এই পৰৱৰ্তী প্ৰব্ৰজনসমূহে চুতীয়া শক্তিৰ পতনৰ পিছত পূৰ্বৰ চুতীয়া সীমান্ত অঞ্চলৰ কেইবাটাও অংশ পাহাৰীয়া আৰু সীমান্তপাৰৰ জনগোষ্ঠীসমূহৰ দ্বাৰা ক্ৰমে পুনৰ বসতিপূৰ্ণ হৈছিল বুলি সূচায়। ===মনপা ৰাজত্ব=== {{Main|মনপা জনগোষ্ঠী}} [[File:Thembang msb.jpg|thumb|250px|দ্বাদশ শতিকাত নিৰ্মিত থেমবাং জং। এইধৰণৰ জং ভূটান আৰু তিব্বতত সাধাৰণতে পোৱা যায়।]] এই অঞ্চলৰ উত্তৰ-পশ্চিম অংশ তিব্বতৰ অধীনত থকা মনপা ৰাজ্য মন্যুলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহিছিল। এই ৰাজ্য খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫০০ৰ পৰা খ্ৰীষ্টাব্দ ৬০০ৰ ভিতৰত বিকাশ লাভ কৰিছিল। [[মনপা জনগোষ্ঠী|মনপা]] আৰু শ্বাৰডুকপেন জনগোষ্ঠীসমূহৰ ঐতিহাসিক নথিতো উত্তৰ-পশ্চিম অঞ্চলত স্থানীয় মুখীয়ালসকলৰ অধীনস্থ সৰু সৰু ৰাজ্যৰ অস্তিত্বৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Mizuno|Tenpa|2015|pp=15–16}}</ref> তিব্বতী বুৰঞ্জী অনুসৰি মন্যুলত গংকাৰ গ্যালে শাসন কৰিছিল। তেওঁ তিব্বতী ৰজা ৰালপাকানৰ ভাতৃ তথা নিৰ্বাসিত তিব্বতী শাসক লাটচে ছাংমাৰ বংশধৰ আছিল। লাটচে ছাংমা ৮৩৭ খ্ৰীষ্টাব্দ বা তাৰ আগতে মন্যুলত উপস্থিত হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mizuno|Tenpa|2015|p=16}}</ref> গংকাৰ গ্যালৰ এজন বংশধৰ ভূটানৰ ট্ৰাছিয়াংচে অঞ্চলৰ শাসক হৈছিল। তেওঁৰ আন এজন বংশধৰ গাপদে ছান বৰ্তমানৰ [[পশ্চিম কামেং জিলা]]ৰ থেমবাং চহৰৰ খোৰৱং উপত্যকাৰ শাসক হৈছিল।<ref name="ReferenceB">{{harvcol|Mizuno|Tenpa|2015|pp=16–17}}</ref> [[File:Dirang Monastery.jpg|thumb|250px|পঞ্চম দালাই লামা ঙাৱাং লবছাং গ্যাটছোৰ নিৰ্দেশত নিৰ্মিত ডিৰাং জং।]] পিছলৈ গংকাৰ গ্যালৰ দ্বিতীয় পুত্ৰ ৱংমে পালডে খোৰৱং উপত্যকাৰ দৰিদ্ৰতাৰ বাবে তিব্বতলৈ উভতি গৈছিল। তাৰ পিছত তেওঁ পুনৰ মন্যুললৈ আহি ইয়াৰ শাসক হৈছিল।<ref name="ReferenceB"/> ১৬৬৮ অথবা ১৭২৮ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰচিত ''Rgyal rigs'' নামৰ তিব্বতী গ্ৰন্থত সংগ্ৰহ কৰা কৰৰ বিৱৰণ পোৱা যায়। বৰ্তমানৰ কামেং আৰু [[টাৱাং জিলা]]ৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহৰ পৰা মুদ্ৰা, খাদ্যসামগ্ৰী অথবা পশুধনৰ ৰূপত কৰ আদায় কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mizuno|Tenpa|2015|p=27}}</ref> মনপাসকলক (তিব্বতী: མོན་པ) চীনাসকলে ''মেনবা'' নামেৰে জনিছিল।<ref>{{harvcol|Eilmer|2014|p=127}}</ref> মনপাসকলে অসম আৰু তিব্বতৰ মাজৰ বাণিজ্যত ভূমিকা পালন কৰিছিল আৰু অসমৰ [[শোণিতপুৰ জিলা]]ৰ কোৰিয়াপাৰ দুৱাৰ তেওঁলোকৰ নিয়ন্ত্ৰণত আছিল। মনপা মুখীয়ালসকল [[টাৱাং]]ৰ শাসকৰ অধীনস্থ আছিল। আনহাতে টাৱাঙৰ শাসক তিব্বতৰ লাছাত অৱস্থিত গাণ্ডেন ফড্ৰাং চৰকাৰৰ অধীনস্থ আছিল।<ref name="Das1998">{{harvcol|Das|1998|p=38}}</ref> লাছাৰ তিব্বতী চৰকাৰে স্থানীয় মনপা মুখীয়ালসকলৰ তদাৰক কৰিবলৈ ''গেলং'' নামৰ তিব্বতী বিষয়া নিযুক্ত কৰিছিল। দুৱাৰ অঞ্চলৰ তত্ত্বাৱধান কৰা মনপা মুখীয়ালৰ পদটোক ''টছৰ্গন'' বুলি কোৱা হৈছিল। এই পদ ষোড়শ শতিকাত সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref name="Das1998"/> ঐতিহাসিক তিব্বতী গ্ৰন্থ অনুসৰি, বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ''লোয়ু'' নামেৰে পৰিচিত অঞ্চল খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকাত টুবো ৰাজ্য বা [[তিব্বত|তিব্বতী সাম্ৰাজ্য]]ৰ অধীনলৈ আহিছিল।<ref>{{cite book |title=China's Tibet |url=https://archive.org/details/chinastibet0000zhan |author=Xiaoming Zhang |publisher=五洲传播出版社 |year=2004 |page=[https://archive.org/details/chinastibet0000zhan/page/23 23] |isbn=7-5085-0608-1 |quote=According to historical records, in the 7th century and thereafter, Lhoyu fell under the jurisdiction of the Tubo Kingdom and of the local government of Tibet }}</ref> [[File:Tibetan empire greatest extent 780s-790s CE.png|thumb|250px|খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম আৰু অষ্টম শতিকাত তিব্বতী সাম্ৰাজ্যৰ অধীনত থকা অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অঞ্চলসমূহ।]] সপ্তদশ শতিকাত পঞ্চম দালাই লামা ঙাৱাং লবছাং গ্যাটছো (১৬১৭–১৬৮২), যিয়ে ১৬৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত তিব্বতৰ ওপৰত ৰাজনৈতিক আধিপত্য লাভ কৰিছিল, মন্যুলৰ ওপৰত ''খ্ৰে'' (''Khrey'') নামৰ এটা কৰ আৰোপ কৰিছিল। তেওঁ মনপা অঞ্চলত প্ৰশাসন আৰু কৰ সংগ্ৰহৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ ''জং'' (''Dzong'') নামৰ দুৰ্গ নিৰ্মাণৰ নিৰ্দেশ দিছিল।<ref name="Mizuno2015p32">{{harvcol|Mizuno|Tenpa|2015|p=32}}</ref> ক্ৰমে ডিৰাং মনপা, কল্কটাং মনপা আৰু টাৱাং মনপাসকলৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ ডিৰাং জং, টকলাং জং আৰু গিয়াংখৰ জং নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কৰ সংগ্ৰহৰ দায়িত্বত থকা বিষয়াসকলক ''জংপন'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="Mizuno2015p32"/> সংগ্ৰহ কৰা কৰ প্ৰথমে [[টাৱাং মঠ]]লৈ আৰু তাৰ পিছত বৰ্তমানৰ চীনত অৱস্থিত ছ'না চহৰ হৈ লাছালৈ পঠিওৱা হৈছিল।<ref name="Mizuno2015p32"/> অৰুণাচল প্ৰদেশ তিব্বতৰ খাম (ཁམས་) আৰু উ-ছাং (དབུས་གཙང་) সাংস্কৃতিক অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত আছিল। এই সাংস্কৃতিক অঞ্চলসমূহৰ ভিতৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ জলবিভাজিকাও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ষষ্ঠ [[দালাই লামা]] ছাংয়াং গ্যাটছো (১৬৮৩–১৭০৬) টাৱাঙত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল।কিং ৰাজবংশৰ কাংছি সম্ৰাটৰ অনুমোদনত খোছুত খানাতৰ অন্তিম শাসক ল্হা-বজাং খানৰ অধীনস্থ মংগোল বাহিনীয়ে তেওঁক অপহৰণ কৰিছিল। বেইজিংলৈ নিয়াৰ পথত বৰ্তমানৰ চীনত অৱস্থিত আমডোত তেওঁৰ মৃত্যু হৈছিল।মৃত্যুৰ আগতে ষষ্ঠ দালাই লামাই লাছাৰ বৰখোৰত থকা ট্ৰমজিখাংকে ধৰি কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য গাঁথনি নিৰ্মাণৰ নিৰ্দেশ দিছিল। [[File:Tawang Monastery second largest monastery in Asia Arunachal Pradesh India.jpg|thumb|upright=1.13|সপ্তদশ শতিকাত পঞ্চম দালাই লামাৰ নিৰ্দেশত নিৰ্মিত [[টাৱাং মঠ]] ভাৰতৰ বৃহত্তম আৰু তিব্বতৰ লাছাৰ পোটালা ৰাজপ্ৰাসাদৰ পিছত বিশ্বৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম মঠ। ই তিব্বতী বৌদ্ধধৰ্মৰ সেইসমূহ মঠৰ অন্যতম, যিবোৰ মাও চেতুঙৰ সাংস্কৃতিক বিপ্লৱৰ সময়তো ক্ষতিগ্ৰস্ত নোহোৱাকৈ সুৰক্ষিত হৈ আছিল।{{sfn|Richardson|1984|p=210}}]] [[File:Tsangyang Gyatso birth place.jpg|thumb|১৪৮৯ খ্ৰীষ্টাব্দত উৰ্গেন ছাংপোৱে টাৱাঙত নিৰ্মাণ কৰা উৰ্গেলিং মঠ। ইয়াত ষষ্ঠ দালাই লামা ছাংয়াং গ্যাটছোৰ জন্ম হৈছিল।]] [[File:Lhasa khrom gzigs khang 2014.09.23 11-19-07.jpg|thumb|ষষ্ঠ দালাই লামাৰ নিৰ্দেশত লাছাত নিৰ্মিত ট্ৰমজিখাং।]] ===জনজাতীয় মুখীয়ালসকলৰ শাসন=== বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ভিতৰুৱা পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহ বহুলাংশে অসম আৰু তিব্বতৰ উপত্যকাকেন্দ্ৰিক ৰাজ্যসমূহৰ প্ৰত্যক্ষ প্ৰশাসনিক নিয়ন্ত্ৰণৰ বাহিৰত আছিল। এই অঞ্চলসমূহত বহুতো জনজাতীয় জনগোষ্ঠীয়ে বসবাস কৰিছিল। তেওঁলোকৰ প্ৰত্যেকৰে নিজস্ব পৰম্পৰাগত আইন, বংশ বা গোত্ৰৰ কৰ্তৃত্ব, গাঁও পৰিষদ, মুখীয়াল অথবা পুৰোহিতকেন্দ্ৰিক প্ৰতিষ্ঠান আছিল। অঞ্চলভেদে ৰাজনৈতিক সংগঠনৰ ৰূপ পৃথক আছিল। কিছুমান জনগোষ্ঠীৰ শাসন বংশানুক্ৰমিক মুখীয়ালৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল, আনহাতে আন কিছুমান জনগোষ্ঠীৰ শাসন অধিক বিকেন্দ্ৰীকৃত গাঁও অথবা গোত্ৰভিত্তিক ব্যৱস্থাৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত আছিল। ভাৰতীয় লোকপিয়লৰ নৃগোষ্ঠীয় সমীক্ষা আৰু পৰৱৰ্তী গৱেষণাত অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পৰম্পৰাগত শাসনব্যৱস্থাসমূহৰ ভিতৰত বংশানুক্ৰমিক মুখীয়ালকেন্দ্ৰিক শাসন, গাঁও পৰিষদ আৰু জ্যেষ্ঠসকলৰ কৰ্তৃত্বভিত্তিক ব্যৱস্থাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name="CensusTribalInstitutions">{{cite book |title=Land and Landlock, Part Misc (a) (i), Series-24, Arunachal Pradesh |publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/30996/download/34177/26096_1971_MOD.pdf}}</ref><ref name="RGUInstitutions">{{cite book |title=Traditional Self-governing Political Institutions in Arunachal Pradesh—Typologies, Characteristics and Relevance |publisher=Rajiv Gandhi University |url=https://rgu.ac.in/wp-content/uploads/2023/06/MAPOLS-408.pdf}}</ref> ৰাজ্যখনৰ পশ্চিম আৰু মধ্যভাগত [[নিশি জনগোষ্ঠী|নিশি]], আপাতানি, তাগিন, গালো আৰু অন্যান্য তানি ভাষাভাষী জনগোষ্ঠীসমূহে নিজস্ব স্বায়ত্তশাসিত সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক প্ৰতিষ্ঠান বজাই ৰাখিছিল। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ কেইবাটাৰ মাজত বিবাদ নিষ্পত্তি, ভূমি ব্যৱহাৰ নিয়ন্ত্ৰণ, ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ আয়োজন আৰু চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্ক বজাই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত গাঁও পৰিষদ আৰু গোত্ৰৰ জ্যেষ্ঠসকলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা আছিল।<ref name="RGUInstitutions"/> আদিসকলৰ পৰম্পৰাগত গাঁও পৰিষদক ''কেবাং'' (''Kebang'') বুলি কোৱা হয়। এই প্ৰতিষ্ঠানে গাঁৱৰ প্ৰশাসনিক কাৰ্য, সামাজিক বিবাদ নিষ্পত্তি আৰু পৰম্পৰাগত আইনৰ প্ৰয়োগত ভূমিকা পালন কৰে।<ref>{{cite journal |last1=Koyu |first1=Jumri |last2=Singh |first2=Pradeep |title=KEBANG: A Self-Governing Indigenous Institution of the Adi Tribe of Arunachal Pradesh |journal=Indian Journal of Law and Justice |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=267–285 |url=https://ir.nbu.ac.in/handle/123456789/3683}}</ref> একেদৰে আপাতানিসকলৰ গাঁও পৰিষদ ''বুলিয়াং'' (''Buliang'') নামেৰে পৰিচিত। নিশিসকলৰ মাজত ''ন্যেলে'' বা ''য়ালুং'', মনপাসকলৰ মাজত ''ছোৰ্গন'', শ্বাৰডুকপেনসকলৰ মাজত ''জুং মে'' আৰু ইদু মিচিমিসকলৰ মাজত ''আব্বালা'' আদি পৰম্পৰাগত প্ৰতিষ্ঠানৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name="RGUInstitutions"/><ref>{{cite report |title=Handbook on Panchayati Raj System in Arunachal Pradesh |publisher=Government of Arunachal Pradesh |chapter=Evolution of Panchayati Raj System in Arunachal Pradesh |url=https://sirdpr.arunachal.gov.in/public/upload/document/training/Handbook_on_Panchayati_Raj_System_in_Arunachal_Pradesh.pdf}}</ref> এই সমাজসমূহ সাধাৰণতে বৃহৎ ভূখণ্ডভিত্তিক ৰাজ্য হিচাপে সংগঠিত নাছিল যদিও পাহাৰৰ নিৰ্দিষ্ট পাৰিপাৰ্শ্বিক অঞ্চল, বাণিজ্যপথ আৰু বসতিসমূহৰ ওপৰত তেওঁলোকৰ নিয়ন্ত্ৰণ আছিল। ৰাজ্যখনৰ পূব আৰু দক্ষিণ-পূব অঞ্চলত আদি, মিচিমি, চিংফৌ, তাংচা, নক্টে আৰু ৱাঞ্চো জনগোষ্ঠীসমূহেও স্বাধীন বা অৰ্ধস্বাধীন মুখীয়ালকেন্দ্ৰিক শাসনব্যৱস্থা আৰু গাঁওভিত্তিক ৰাজনৈতিক সংগঠন বজাই ৰাখিছিল। ইয়াৰে কিছুমান জনগোষ্ঠীৰ অসমৰ সমতল ভূমিৰ সৈতে অধিক ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছিল। আন কিছুমান জনগোষ্ঠী বৰ্তমানৰ ম্যানমাৰ আৰু তিব্বতৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল। নক্টে আৰু ৱাঞ্চো জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত বংশানুক্ৰমিক মুখীয়ালকেন্দ্ৰিক শাসনব্যৱস্থা বিদ্যমান আছিল। ৱাঞ্চোসকলৰ পৰম্পৰাগত মুখীয়ালক ''ৱাংহাম'' (''Wangham'') বুলি কোৱা হয়। তেওঁ গাঁও পৰিষদ আৰু পৰম্পৰাগত আইনৰ সহায়ত শাসনকাৰ্য পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last1=Wangsa |first1=John |last2=Panigrahi |first2=P. K. |title=Indigenous Tribal Chieftainship Among the Wanchos of Arunachal Pradesh |journal=Aryan Culture |volume=32 |year=2023 |pages=48–66 |url=https://aryanculture.org/records/5138}}</ref><ref name="CensusTribalInstitutions"/> আনহাতে বহুতো আদি আৰু মিচিমি গোটৰ সামাজিক-ৰাজনৈতিক সংগঠন গাঁও পৰিষদ, গোত্ৰৰ প্ৰধান আৰু ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ বিশেষজ্ঞসকলৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল।<ref name="RGUInstitutions"/> এই জনজাতীয় জনগোষ্ঠীসমূহে বাণিজ্য, কৰ বা উপঢৌকন, যুদ্ধ, কূটনীতি আৰু ধৰ্মীয় আদান-প্ৰদানৰ জৰিয়তে চুবুৰীয়া ৰাজ্যসমূহৰ সৈতে যোগাযোগ ৰাখিছিল। পাহাৰ আৰু সমতল ভূমিৰ মাজত নিমখ, মণি, ধাতুৰ সামগ্ৰী, কাপোৰ, পশুধন, বনজ সামগ্ৰী আৰু কৃষিজাত উৎপাদনৰ আদান-প্ৰদান হৈছিল। সেয়েহে পাহাৰৰ পাদদেশৰ গিৰিপথ আৰু নদী উপত্যকাসমূহ ভিতৰুৱা পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠী আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বৃহৎ ৰাজনৈতিক শক্তিসমূহৰ মাজৰ সংযোগস্থল হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছিল। এই শক্তিসমূহৰ ভিতৰত [[চুতীয়া ৰাজ্য]], [[আহোম ৰাজ্য]] আৰু পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক প্ৰশাসন অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। এই সকলো সম্পৰ্ক থকাৰ পিছতো ভিতৰুৱা পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহে উচ্চ পৰিমাণৰ স্বায়ত্তশাসন বজাই ৰাখিছিল। বাহিৰৰ ৰাজ্যসমূহে গভীৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ তুলনাত পাহাৰৰ পাদদেশ, বাণিজ্যপথ আৰু সীমান্তৱৰ্তী বসতিসমূহৰ ওপৰত অধিক শক্তিশালী প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিছিল। সেয়েহে ঔপনিৱেশিক যুগৰ আগৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰাজনৈতিক ইতিহাস কেৱল এখন ৰাজ্য বা কেন্দ্ৰীভূত কৰ্তৃত্বৰ দ্বাৰা গঢ় লৈ উঠা নাছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে সীমান্তৱৰ্তী ৰাজ্য, স্থানীয় মুখীয়ালকেন্দ্ৰিক শাসনব্যৱস্থা, গাঁও গণৰাজ্য, গোত্ৰীয় ভূখণ্ড আৰু পৰিৱৰ্তনশীল বাণিজ্যিক তথা সামাজিক সম্পৰ্কৰ সমন্বয়ত ইয়াৰ বিকাশ ঘটিছিল। ===ব্ৰিটিছ ভাৰত=== ১৯১২–১৩ চনত ব্ৰিটিছ ভাৰত চৰকাৰে উত্তৰ-পূব সীমান্ত প্ৰদেশ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ইয়াক তিনিটা ভাগত বিভক্ত কৰি শেষত বল্লীপাৰা সীমান্ত প্ৰদেশ, লখিমপুৰ সীমান্ত প্ৰদেশ আৰু শদিয়া সীমান্ত প্ৰদেশ বুলি কোৱা হ’ল।{{sfnp|State Gazetteer of Arunachal Pradesh|2010|pp=1–2}} ===ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন=== ৰাজ্যখনৰ প্ৰধান প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ'ল।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jaatir Buranji |year=2004 |publisher=Banalata Publications |location=Guwahati }}</ref> {| class="wikitable" |- ! প্ৰত্নস্থলী !! নিৰ্মাণকাল !! নিৰ্মাণকাৰী |- | ডিৰাং জং, পশ্চিম কামেং || সপ্তদশ শতিকা || [[মনপা জনগোষ্ঠী|মনপা]] |- | [[টাৱাং মঠ]], টাৱাং || সপ্তদশ শতিকা (১৬৮০–১৬৮১) || মেৰাক লামা লোড্ৰে গ্যাটছো |- | [[ভীষ্মকনগৰ]] দুৰ্গ, ৰ'ইং || অষ্টম–পঞ্চদশ শতিকা<ref name="roing.nic.in">{{cite web |url=https://roing.nic.in/tourism/ |title=Tourism | District Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=11 June 2020 |archive-date=15 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210515105256/https://roing.nic.in/tourism/ |url-status=live }}</ref> || চুতীয়া ৰজাসকল |- | [[গোম্চি]], পূব ছিয়াং || ত্ৰয়োদশ শতিকা<ref>{{cite web |url=http://nmma.nic.in/nmma/nmma_doc/Indian%20Archaeology%20Review/Indian%20Archaeology%201996_97%20A%20Review.pdf |title=Indian Archaeology 1996–97: A Review |access-date=11 June 2020 }}</ref> || চুতীয়া ৰজাসকল |- | [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], ৰ'ইং || চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা<ref name="roing.nic.in"/> || চুতীয়া ৰজাসকল |- |[[ নক্সাপৰ্বত]], পূব কামেং || চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা<ref>Borah, D. K., ''Archaeological Ruins of Naksabat'', p. 32.</ref> || চুতীয়া ৰজাসকল |- | [[ইটা দুৰ্গ]], ইটানগৰ || চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Ita Fort | Itanagar Capital Complex |website=itanagar.nic.in |access-date=17 December 2022 }}</ref> || চুতীয়া ৰজাসকল |- | [[ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ|ৰামঘাট–তাৰাছো বা বুঢ়ৈ দুৰ্গ]], পাপুমপাৰে || ত্ৰয়োদশ শতিকা<ref>{{cite web |url=http://archive.org/details/in.gov.ignca.2613 |title=Early History of Kamarupa |first=Rai K. L. |last=Barua |date=27 January 1933 |via=Internet Archive }}</ref> || চুতীয়া ৰজাসকল |- | [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], পায়া || অজ্ঞাত || চুতীয়া ৰজাসকল |- | পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ, পায়া || চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা<ref name="APArchaeology">{{cite report |title=List of Archaeological Sites and Monuments in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |chapter=Archaeology }}</ref><ref name="DCHB2001">{{cite book |title=District Census Handbook: Lohit |publisher=Directorate of Census Operations, Arunachal Pradesh |year=2001 |page=24 }}</ref> || চুতীয়া ৰজাসকল |- | [[মালিনী থান]], লিকাবালি || ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref>{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |year=2004 |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |pages=1185–1196 |jstor=44144827 }}</ref> || চুতীয়া ৰজাসকল |- | বলুং দুৰ্গ, বলুং || ত্ৰয়োদশ শতিকা || চুতীয়া ৰজাসকল |- | তেজু দুৰ্গ, ৰ'ইং || চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা<ref>{{cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/159414/8/08_chapter%203.pdf |title=Chattopadhyay, S., History and Archaeology of Arunachal Pradesh, p. 71 |access-date=11 June 2020 }}</ref> || চুতীয়া ৰজাসকল |- | মানভূম মাটিৰ দুৰ্গ, নামছাই || চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা<ref>{{cite web |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |title=Archaeology: Directorate of Research |website=arunachal.gov.in |access-date=21 June 2026 }}</ref> || চুতীয়া ৰজাসকল |- | হাতীদুবা মাটিৰ দুৰ্গ, লোহিত || চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা || চুতীয়া ৰজাসকল |- | ইটা পুখুৰী, ইথিলি || ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="IthiliGaz">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/12/1214_PART_A_DCHB_LOWER%20DIBANG%20VALLEY.pdf |title=District Census Handbook: Lower Dibang Valley |access-date=22 August 2020 }}</ref> || চুতীয়া ৰজাসকল |- | পদুম পুখুৰী, ইথিলি || ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="IthiliGaz"/> || চুতীয়া ৰজাসকল |- | কামপোনা ইটাৰ পুখুৰী, ইডিলি || ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="IthiliGaz"/> || চুতীয়া ৰজাসকল |- | কানয়িং ইটাৰ পুখুৰী, ইডিলি || ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="IthiliGaz"/> || চুতীয়া ৰজাসকল |- | বলুং ইটাৰ খাল, দিবাং উপত্যকা || ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref>{{cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/159414/8/08_chapter%203.pdf |title=Chattopadhyay, S., History and Archaeology of Arunachal Pradesh, p. 76 |access-date=22 August 2020 }}</ref> || চুতীয়া ৰজাসকল |- | দিবাং–ডিক্ৰং উপত্যকাৰ দুৰ্গসমূহ || ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref>{{cite web |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/124005#page/581/mode/1up |title=Notes on Ancient Temples and Other Remains in the Vicinity of Sadiya |author=S. F. Hannay |access-date=22 August 2020 }}</ref> || চুতীয়া ৰজাসকল |- | ডিমাচুং–বেটালি, পশ্চিম কামেং || ত্ৰয়োদশ শতিকা || চুতীয়া ৰজাসকল |} ==ভূগোল== [[File:Mountains of Arunachal Pradesh.jpg|thumb|টাৱাং জিলাৰ ছেলা পাছৰ ওচৰৰ হ্ৰদ।]] অৰুণাচল প্ৰদেশ ২৬.২৮° উত্তৰৰ পৰা ২৯.৩০° উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯১.২০° পূবৰ পৰা ৯৭.৩০° পূব দ্ৰাঘিমাংশৰ মাজত অৱস্থিত। ৰাজ্যখনৰ মুঠ মাটিকালি ৮৩,৭৪৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। পাহাৰে আৱৰা ৰাজ্যখনৰ অসমৰ সৈতে সংলগ্ন কিছুমান অংশ সমতল ভূমি। ৰাজ্যখনৰ বিস্তীৰ্ণ অঞ্চল ঘন অৰণ্যৰে আৱৰা। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ সৰ্বোচ্চ পৰ্বতশৃংগ কাংটো, যাৰ উচ্চতা প্ৰায় ৭,০৬০ মিটাৰ। নেগি কাংছাং, গৰিচেনৰ মূল শৃংগ আৰু পূব গৰিচেন ৰাজ্যখনৰ আন উল্লেখযোগ্য উচ্চ হিমালয়ীয় পৰ্বতশৃংগ। ভাৰতৰ পূব প্ৰান্তত অৱস্থিত এই পৰ্বতমালাসমূহক ঐতিহাসিক ভাৰতীয় গ্ৰন্থসমূহত সূৰ্যোদয়ৰ স্থান হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। এই পৰ্বতসমূহক অৰুণ পৰ্বত নামেৰে জনা গৈছিল আৰু ইয়াৰ পৰাই ৰাজ্যখনৰ নামকৰণৰ অনুপ্ৰেৰণা আহিছে। ডং আৰু ম্যানমাৰৰ সীমান্তৱৰ্তী বিজয়নগৰ ভাৰতত প্ৰথম সূৰ্যৰ পোহৰ লাভ কৰা স্থানসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ডং গাড়ীৰে তুলনামূলকভাৱে সহজে যাব পৰা ঠাই আৰু ইয়াৰ সূৰ্যোদয় দৰ্শনৰ স্থান পৰ্যটকসকলৰ মাজত জনপ্ৰিয়। [[File:Salna Bari, Bhalukpong.jpg|thumb|হিমালয়ৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ [[ভালুকপুং]] চহৰৰ পৰা দেখা দৃশ্য।]] অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰধান নদীসমূহ হৈছে [[কামেং নদী|কামেং]], [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]], ছিয়াং বা ব্ৰহ্মপুত্ৰ, [[দিবাং নদী|দিবাং]], [[লোহিত নদী|লোহিত]] আৰু [[দিহিং নদী|ন-দিহিং]]। ভূগৰ্ভস্থ জলপ্ৰবাহ আৰু গ্ৰীষ্মকালত বৰফ গলাৰ ফলত এই নদীসমূহৰ জলপ্ৰবাহ বৃদ্ধি পায়। ছিয়াং নদীলৈকে বিস্তৃত পৰ্বতমালাসমূহ পূব হিমালয়ৰ অন্তৰ্গত। ছিয়াং আৰু ন-দিহিং নদীৰ মাজৰ পৰ্বতমালাসমূহ [[মিচিমি পাহাৰ]] হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হয়। এই পাহাৰসমূহ হেংডুৱান পৰ্বতমালাৰ অংশ হ'ব পাৰে। টিৰাপ আৰু লংডিং জিলাত ন-দিহিং নদীৰ দক্ষিণফালে অৱস্থিত পৰ্বতমালাসমূহ [[পাটকাই পৰ্বতমালা]]ৰ অংশ। ===জলবায়ু=== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ জলবায়ু উচ্চতাৰ সৈতে সলনি হয়। কম উচ্চতাৰ অঞ্চলসমূহত আৰ্দ্ৰ উপক্ৰান্তীয় জলবায়ু দেখা যায়। ৩,৫০০–৫,৫০০ মিটাৰ উচ্চতাৰ অঞ্চলসমূহত উপক্ৰান্তীয় উচ্চভূমিৰ জলবায়ু আৰু আল্পীয় জলবায়ু পোৱা যায়। অৰুণাচল প্ৰদেশত বছৰি প্ৰায় ২,০০০–৫,০০০ মিলিমিটাৰ বৰষুণ হয়। ইয়াৰ প্ৰায় ৭০–৮০ শতাংশ বৰষুণ মে' মাহৰ পৰা অক্টোবৰ মাহৰ ভিতৰত হয়।<ref>{{cite journal |last1=Dhar |first1=O. N. |last2=Nandargi |first2=S. |date=1 June 2004 |title=Rainfall Distribution over the Arunachal Pradesh Himalayas |journal=Weather |volume=59 |issue=6 |pages=155–157 |doi=10.1256/wea.87.03 }}</ref> ===জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য=== [[File:Clean ziro green ziro.jpeg|thumb|জিৰো উপত্যকা।]] ভাৰতৰ ভিতৰত স্তন্যপায়ী প্ৰাণী আৰু চৰাইৰ বৈচিত্ৰ্যৰ ক্ষেত্ৰত অৰুণাচল প্ৰদেশ অন্যতম সমৃদ্ধ ৰাজ্য। ৰাজ্যখনত প্ৰায় ৭৫০ প্ৰজাতিৰ চৰাই<ref name="Choudhury2006">{{cite book |last=Choudhury |first=A. U. |title=A Pocket Guide to the Birds of Arunachal Pradesh |publisher=Gibbon Books and The Rhino Foundation for Nature in North East India |location=Guwahati |year=2006 |isbn=81-900866-5-0}}</ref> আৰু ২০০তকৈ অধিক প্ৰজাতিৰ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী পোৱা যায়।<ref name="Choudhury2003">{{cite book |last=Choudhury |first=A. U. |title=The Mammals of Arunachal Pradesh |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2003 |isbn=978-81-87498-80-3}}</ref> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ বনাঞ্চলসমূহে হিমালয়ৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ বিশেষ সমৃদ্ধ অঞ্চলৰ প্ৰায় এক-তৃতীয়াংশ বাসস্থান সামৰি লৈছে।<ref>{{cite book |last=Mittermeier |first=Russell A. |title=Hotspots Revisited |publisher=Cemex |year=2004}}</ref> ২০১৩ চনত অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৩১,২৭৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ বনাঞ্চলক ম্যানমাৰ, চীন আৰু ভূটানলৈ বিস্তৃত প্ৰায় ৬৫,৭৩০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ আয়তনৰ অখণ্ড বনাঞ্চলীয় ভূদৃশ্যৰ অংশ হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last1=Potapov |first1=Peter |last2=Hansen |first2=Matthew C. |last3=Laestadius |first3=Lars |last4=Turubanova |first4=Svetlana |last5=Yaroshenko |first5=Alexey |last6=Thies |first6=Christoph |last7=Smith |first7=Wynet |last8=Zhuravleva |first8=Ilona |last9=Komarova |first9=Anna |date=2017 |title=The Last Frontiers of Wilderness: Tracking Loss of Intact Forest Landscapes from 2000 to 2013 |journal=Science Advances |volume=3 |issue=1 |article-number=e1600821 |doi=10.1126/sciadv.1600821 }}</ref> ৰাজ্যখনত তিনিটা বাঘ সংৰক্ষণ অঞ্চলৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এইবোৰ হৈছে [[নামদফা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ সংৰক্ষিত অঞ্চল, মৌলিং ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু পাক্কে বাঘ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল।<ref name="ArunachalForest">{{cite web |title=Protected Areas |url=http://arunachalforests.gov.in/protected_areas.html |publisher=Department of Forests and Environment, Government of Arunachal Pradesh |access-date=7 June 2021}}</ref> ===উদ্ভিদজগত=== ২০০০ চনত অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰায় ৬৩,০৯৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চল বৃক্ষাচ্ছাদিত আছিল, যিটো ৰাজ্যখনৰ মুঠ ভূমিৰ প্ৰায় ৭৭ শতাংশ।<ref>{{cite journal |last1=Hansen |first1=M. C. |last2=Potapov |first2=P. V. |last3=Moore |first3=R. |last4=Hancher |first4=M. |last5=Turubanova |first5=S. A. |last6=Tyukavina |first6=A. |last7=Thau |first7=D. |last8=Stehman |first8=S. V. |last9=Goetz |first9=S. J. |date=2013 |title=High-Resolution Global Maps of 21st-Century Forest Cover Change |journal=Science |volume=342 |issue=6160 |pages=850–853 |doi=10.1126/science.1244693 }}</ref> ৰাজ্যখনত ৫,০০০তকৈ অধিক প্ৰকাৰৰ উদ্ভিদ পোৱা যায়।<ref>{{cite web |title=Official Web Page of Government of Arunachal Pradesh |url=http://arunachalpradesh.gov.in/bio.htm |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20160415005713/http://arunachalpradesh.gov.in/bio.htm |archive-date=15 April 2016}}</ref> সৰ্বনিম্ন উচ্চতাৰ অঞ্চলসমূহত, বিশেষকৈ অসমৰ সীমান্তৰ ওচৰত, ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ অৰ্ধ-চিৰসেউজ বনাঞ্চল পোৱা যায়। হিমালয়ৰ পাদদেশ আৰু পাটকাই পাহাৰকে ধৰি ৰাজ্যখনৰ বহু অংশত পূব হিমালয়ৰ বহল পাতযুক্ত বনাঞ্চল বিস্তৃত। উত্তৰফালে তিব্বতৰ সীমান্তৰ দিশে উচ্চতা বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে পূব আৰু উত্তৰ-পূব হিমালয়ৰ উপ-আল্পীয় শংকুজাতীয় বনাঞ্চল দেখা যায়। ইয়াৰ ওপৰৰ অঞ্চলসমূহত আল্পীয় জোপোহা আৰু তৃণভূমি পোৱা যায়। সৰ্বোচ্চ পৰ্বতশৃংগসমূহ শিল আৰু বৰফেৰে আবৃত। অৰুণাচল প্ৰদেশত বহুতো ঔষধি উদ্ভিদ পোৱা যায়। নামনি সোৱণশিৰি জিলাৰ জিৰো উপত্যকাত স্থানীয় বাসিন্দাসকলে ১৫৮ প্ৰকাৰৰ ঔষধি উদ্ভিদ ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{cite journal |last=Kala |first=C. P. |title=Ethnomedicinal Botany of the Apatani in the Eastern Himalayan Region of India |journal=Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine |year=2005 |volume=1 |article-number=11 |doi=10.1186/1746-4269-1-11}}</ref> ৰাজ্যখনৰ পাহাৰ আৰু পৰ্বতৰ ঢালসমূহ আল্পীয়, নাতিশীতোষ্ণ আৰু উপক্ৰান্তীয় বনাঞ্চলেৰে আবৃত। ইয়াত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ ৰড'ডেণ্ড্ৰন, ওক, পাইন, মেপল আৰু ফাৰ গছ পোৱা যায়।<ref>{{cite book |last1=Champion |first1=H. G. |last2=Seth |first2=Shiam Kishore |title=A Revised Survey of the Forest Types of India |url=https://archive.org/details/revisedsurveyoff0000sirh |year=1968}}</ref> ৰাজ্যখনৰ প্ৰধান ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানসমূহৰ ভিতৰত [[মৌলিং ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু [[নামদফা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] অন্যতম। ===প্ৰাণীজগত=== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰধান বন্যপ্ৰাণীসমূহৰ ভিতৰত বাঘ, [[নাহৰফুটুকী বাঘ]], হিম নাহৰফুটুকী, [[হাতী|এছীয় হাতী]], সম্বৰ হৰিণ, চিতল হৰিণ, হৰিণা, ভালুক, মিথুন (''Bos frontalis''), গৌৰ, বনৰীয়া কুকুৰ, বৃহৎ কাছমেকুৰী, মাৰ্বল্ড কেট আৰু লেপাৰ্ড কেট উল্লেখযোগ্য।<ref>{{cite web |title=Flora and Fauna |url=http://arunachalforests.gov.in/wildlife_special.html |publisher=Department of Forests and Environment, Government of Arunachal Pradesh |access-date=7 June 2021}}</ref> ৰাজ্যখনৰ পৰা হুলক গিবনৰ এটা নতুন উপপ্ৰজাতিৰ বিৱৰণ দিয়া হৈছে, যাক মিচিমি পাহাৰৰ হুলক গিবন (''Hoolock hoolock mishmiensis'') নামেৰে জনা যায়।<ref>{{cite journal |last=Choudhury |first=A. U. |title=Description of a New Subspecies of Hoolock Gibbon Hoolock hoolock from North East India |journal=The Newsletter and Journal of the Rhino Foundation for Nature in North East India |volume=9 |year=2013 |pages=49–59}}</ref> ইয়াৰ উপৰি বিগত ডেৰ দশকত অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পৰা বৃহৎ উৰণীয়া কাছমেকুৰীৰ তিনিটা নতুন প্ৰজাতিৰ বিৱৰণ দিয়া হৈছিল। এইবোৰ হৈছে মেচুকা বৃহৎ উৰণীয়া কাছমেকুৰী,<ref>{{cite journal |last=Choudhury |first=A. U. |title=A New Flying Squirrel of the Genus Petaurista Link from Arunachal Pradesh in North-East India |journal=The Newsletter and Journal of the Rhino Foundation for Nature in North East India |volume=7 |year=2007 |pages=26–32}}</ref> মিচিমি পাহাৰৰ বৃহৎ উৰণীয়া কাছমেকুৰী<ref>{{cite journal |last=Choudhury |first=A. U. |title=One More New Species of Giant Flying Squirrel of the Genus Petaurista Link, 1795 from Arunachal Pradesh in North-East India |journal=The Newsletter and Journal of the Rhino Foundation for Nature in North East India |volume=8 |year=2009 |pages=27–35}}</ref> আৰু মেবো বৃহৎ উৰণীয়া কাছমেকুৰী।<ref>{{cite journal |last=Choudhury |first=A. U. |title=Description of a New Species of Giant Flying Squirrel of the Genus Petaurista Link, 1795 from Siang Basin, Arunachal Pradesh in North East India |journal=The Newsletter and Journal of the Rhino Foundation for Nature in North East India |volume=9 |year=2013 |pages=30–38}}</ref> ==জনগাঁথনি== [[File:Nishi tribal from Arunachal - Diganta Talukdar.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজপাৰ পৰিহিত নিশি জনগোষ্ঠীৰ এজন লোক।]] ২০১১ চনৰ ভাৰতীয় লোকপিয়ল অনুসৰি অৰুণাচল প্ৰদেশৰ জনসংখ্যা আছিল ১৩,৮৩,৭২৭ জন। প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত মাত্ৰ ১৭ জনকৈ লোকৰ বসতি থকা ৰাজ্যখন ভাৰতৰ আটাইতকৈ কম জনঘনত্বৰ ৰাজ্য। ৰাজ্যখনৰ জনসংখ্যাৰ ৬৮.৭৯ শতাংশ অনুসূচীত জনজাতিৰ অন্তৰ্গত আছিল। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ৰাজ্যখনত ১২টা অনুসূচীত জনজাতীয় গোটৰ উল্লেখ আছে। ভাষা, ধৰ্ম, জনজাতীয় পৰিচয় আৰু বস্তুগত সংস্কৃতিৰ ভিত্তিত অৰুণাচল প্ৰদেশক কেইবাটাও বৃহৎ সাংস্কৃতিক অঞ্চলত ভাগ কৰিব পাৰি। পশ্চিম অংশত ভূটানৰ সীমান্তত তিব্বতীয় ভাষাভাষী মনপা জনগোষ্ঠীৰ প্ৰাধান্য আছে। মধ্যভাগত তানি ভাষাভাষী জনগোষ্ঠীসমূহৰ বসতি। ইয়াৰ পূবফালে মিচিমিসকলৰ অঞ্চল, ম্যানমাৰৰ সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চলত টাই, চিংফৌ আৰু তাংচা জনগোষ্ঠীৰ বসতি আৰু দক্ষিণ অংশত নাগা জনগোষ্ঠীসমূহৰ প্ৰাধান্য দেখা যায়। এই অঞ্চলসমূহৰ মাজত অকা, হ্ৰুছো, মিজি আৰু শ্বাৰডুকপেন জনগোষ্ঠীসমূহৰ দৰে অন্তৱৰ্তী সাংস্কৃতিক গোটো আছে। ৰাজ্যখনৰ বিভিন্ন স্থানত সুলুং বা পুৰইকসকলৰ দৰে তুলনামূলকভাৱে বিচ্ছিন্ন জনগোষ্ঠীসমূহো বসবাস কৰে। পশ্চিমৰ তিব্বতীয় সাংস্কৃতিক অঞ্চলত মনপাসকলৰ কেইবাটাও উপগোষ্ঠী আছে। তেওঁলোকে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক থকা, কিন্তু পৰস্পৰে সম্পূৰ্ণৰূপে বুজিব নোৱৰা বিভিন্ন ভাষা কয়। এই অঞ্চলত যথেষ্ট সংখ্যক তিব্বতী শৰণাৰ্থীও আছে। মধ্য অৰুণাচলৰ তানি অঞ্চলত নিশি, আপাতানি, তাগিন, গালো, বোকাৰ, আদি, পদাম, পাচি আৰু মিনয়ং জনগোষ্ঠীসমূহ আছে। গালো জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত কাৰ্কা, লোদু, বগুম, লাৰে আৰু পুগো আদি উপগোষ্ঠী উল্লেখযোগ্য। এই সাংস্কৃতিক অঞ্চল ৰামো আৰু পাইলিবো অঞ্চললৈও বিস্তৃত। পূব দিশত আদি জনগোষ্ঠীৰ বিভিন্ন উপগোষ্ঠীৰ ভিতৰত পদাম, পাচি, মিনয়ং আৰু বোকাৰ উল্লেখযোগ্য। মিলাং জনগোষ্ঠীও বৃহত্তৰ আদি সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰ অংশ যদিও বহু ক্ষেত্ৰত পৃথক বৈশিষ্ট্য বহন কৰে। ইয়াৰ অধিক পূবফালে ইদু, মিজু আৰু দিগাৰু জনগোষ্ঠীসমূহে মিচিমি সাংস্কৃতিক আৰু ভাষিক অঞ্চল গঠন কৰে। দক্ষিণ-পূব অৰুণাচলত টাই খামতিসকল ভাষিকভাৱে চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ পৰা পৃথক। তেওঁলোকে থেৰবাদ বৌদ্ধধৰ্ম অনুসৰণ কৰে। চিংফৌ আৰু তাংচা নাগা জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতেও তেওঁলোকৰ সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আছে। নক্টে আৰু ৱাঞ্চো ৰাজ্যখনৰ আন দুটা প্ৰধান নাগা জনগোষ্ঠী। এই দুয়োটা জনগোষ্ঠীৰ মাজত যথেষ্ট সাংস্কৃতিক সাদৃশ্য পোৱা যায়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]]ও অৰুণাচল প্ৰদেশৰ এটা উল্লেখযোগ্য জনগোষ্ঠী। দেউৰীসকল চুতীয়া ৰাজ্যৰ পুৰোহিত শ্ৰেণীৰ বংশধৰ। চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছতো তেওঁলোকে নিজৰ জীৱিকা আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ঐতিহাসিক নথিত উল্লেখ থকা অৰুণাচল প্ৰদেশৰ জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত দেউৰীসকল অন্যতম। ইয়াৰ পৰা দিবাং আৰু লোহিত উপত্যকাৰ হিমালয়ীয় অঞ্চলত ১৬০০–১৯০০ চনৰ ভিতৰত আন বহুতো জনগোষ্ঠীৰ আগমনৰ পূৰ্বেই তেওঁলোকৰ বসতি আছিল বুলি সূচায়। ===ধৰ্ম=== [[File:Parshuram Kund .jpg|thumb|লোহিত জিলাৰ [[পৰশুৰাম কুণ্ড]], এটা উল্লেখযোগ্য হিন্দু তীৰ্থস্থান।]] [[File:BuddhaTwang.jpg|thumb|টাৱাঙত থকা [[গৌতম বুদ্ধ]]ৰ প্ৰতিমূৰ্তি।]] ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় জনগাঁথনি আছিল: {| class="wikitable" ! ধৰ্ম !! জনসংখ্যা !! শতাংশ |- | খ্ৰীষ্টান || ৪,১৮,৭৩২ || ৩০.২৬% |- | হিন্দু || ৪,০১,৮৭৬ || ২৯.০৪% |- | ডনি-পল'কে ধৰি বিভিন্ন পৰম্পৰাগত বিশ্বাস || ৩,৬২,৫৫৩ || ২৬.২০% |- | বৌদ্ধ || ১,৬২,৮১৫ || ১১.৭৭% |- | মুছলমান || ২৭,০৪৫ || ১.৯৫% |- | শিখ || ৩,২৮৭ || ০.২৪% |- | জৈন || ৭৭১ || ০.০৬% |} <ref name="ReligionCensus">{{cite web |title=Census of India – Religious Composition |publisher=Government of India, Ministry of Home Affairs |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |access-date=27 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150913045700/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |archive-date=13 September 2015}}</ref> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় পৰিৱেশ বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ। কোনো এটা ধৰ্মীয় গোটেই ৰাজ্যখনৰ জনসংখ্যাৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ অংশ গঠন নকৰে। অৱশ্যে ভাৰতৰ যিকেইখন ৰাজ্যত খ্ৰীষ্টধৰ্মৰ অনুগামীসকল আটাইতকৈ বৃহৎ ধৰ্মীয় গোট, অৰুণাচল প্ৰদেশ সেইবোৰৰ অন্যতম। ৰাজ্যখনৰ বহুতো লোক প্ৰকৃতি-উপাসনাকেন্দ্ৰিক পৰম্পৰাগত ধৰ্ম অনুসৰণ কৰে। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ নিজস্ব ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান আছে। নিশিসকলৰ ''ন্যেদাৰ নামলো'', তাংচা আৰু নক্টেসকলৰ ''ৰাংফ্ৰা'', আপাতানিসকলৰ ''মেদাৰ নেলো'', গালোসকলৰ ''কাৰ্গু গামগি'' আৰু আদিসকলৰ ''ডনি-পল' দেৰে'' এনে প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য। এইবোৰ ডনি-পল' পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় পৰিসৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান লোকে পৰম্পৰাগতভাৱে নিজকে হিন্দু হিচাপে পৰিচয় দিয়ে।<ref>{{cite news |last=Katiyar |first=Prerna |title=How Churches in Arunachal Pradesh Are Facing Resistance over Conversion of Tribals |work=The Economic Times |date=19 November 2017 |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/how-churches-in-arunachal-pradesh-are-facing-resistance-over-conversion-of-tribals/articleshow/61703687.cms}}</ref> পৰম্পৰাগত প্ৰাণবাদী ধৰ্মীয় বিশ্বাসসমূহ হিন্দুধৰ্মৰ সৈতে একীভূত হোৱাৰ লগে লগে এই সংখ্যা বৃদ্ধি পাব পাৰে। টাৱাং, পশ্চিম কামেং আৰু তিব্বতৰ সীমান্তৱৰ্তী কিছুমান অঞ্চলত তিব্বতী বৌদ্ধধৰ্মৰ প্ৰাধান্য আছে। আনহাতে ম্যানমাৰৰ সীমান্তৰ ওচৰত বসবাস কৰা জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত থেৰবাদ বৌদ্ধধৰ্ম প্ৰচলিত। অৰুণাচল প্ৰদেশলৈ খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকাত তিব্বতৰ পৰা বৌদ্ধধৰ্মৰ আগমন ঘটিছিল।<ref>{{cite web |title=Theravada Buddhist Monasteries of Arunachal Pradesh: A Study of Art and Visual Culture |url=https://www.sahapedia.org/theravada-buddhist-monasteries-arunachal-pradesh-study-art-and-visual-culture |publisher=Sahapedia |access-date=24 June 2022}}</ref> ১৯৭১ চনত ৰাজ্যখনত খ্ৰীষ্টান জনসংখ্যাৰ শতাংশ আছিল ০.৭৯। ১৯৯১ চনলৈ ই ১০.৩ শতাংশলৈ বৃদ্ধি পাইছিল আৰু ২০১১ চনত ২৫ শতাংশ অতিক্ৰম কৰিছিল।<ref>{{cite news |last1=Bansal |first1=Samarth |last2=Ramachandran |first2=Smriti Kak |title=Christian Population on the Rise in Arunachal Pradesh, Manipur |work=Hindustan Times |date=8 March 2017 |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/christian-population-on-the-rise-in-arunachal-pradesh-manipur/story-8Go2uITu2BLFJ547MPwohM.html}}</ref> ===ভাষা=== ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰধান মাতৃভাষাসমূহৰ জনসংখ্যাৰ শতাংশ আছিল: {| class="wikitable sortable" ! ভাষা !! জনসংখ্যাৰ শতাংশ |- | নিশি || ২০.৭৪% |- | আদি (গালংসহ) || ১৭.৩৫% |- | নেপালী || ৬.৮৯% |- | তাগিন || ৪.৫৪% |- | ভোটীয়া || ৪.৫১% |- | ৱাঞ্চো || ৪.২৩% |- | অসমীয়া || ৩.৯০% |- | বাংলা || ৩.৬৫% |- | হিন্দী || ৩.৪৫% |- | চাকমা || ৩.৪০% |- | আপাতানি || ৩.২১% |- | মিচিমি || ৩.০৪% |- | তাংচা || ২.৬৪% |- | নক্টে || ২.১৯% |- | ভোজপুৰী || ২.০৪% |- | সাদ্ৰী || ১.০৩% |} <ref name="LanguageCensus">{{cite web |title=Census of India: Population by Mother Tongue, Arunachal Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10194/download/13306/DDW-C16-STMT-MDDS-1200.XLSX |publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India |access-date=10 August 2022}}</ref> ৰাজ্যখনৰ অধিকাংশ স্থানীয় জনগোষ্ঠীয়ে তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় ভাষা পৰিয়ালৰ অন্তৰ্গত তানি ভাষাসমূহ কয়। মধ্য অৰুণাচল প্ৰদেশৰ তানি জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত পশ্চিমৰ পৰা পূবলৈ নিশি, আপাতানি, তাগিন, গালো, বোকাৰ, আদি, পদাম, পাচি আৰু মিনয়ং উল্লেখযোগ্য। তানি ভাষাসমূহৰ মাজত তুলনামূলকভাৱে উচ্চ পৰিমাণৰ সাদৃশ্য দেখা যায়। এই বৈশিষ্ট্যই বৰ্তমানৰ বসতিপ্ৰধান অঞ্চলত এই ভাষাসমূহৰ তুলনামূলকভাৱে সাম্প্ৰতিক বিস্তাৰৰ ইংগিত দিয়ে। অধিকাংশ তানি ভাষাৰ ভাষাভাষীয়ে অন্ততঃ আন এটা তানি ভাষা কিছু পৰিমাণে বুজিব পাৰে। ইয়াৰ ফলত অঞ্চলটোত এটা উপভাষিক শৃংখল গঠিত হৈছে। ইউৰোপৰ বহু অঞ্চলতো অতীতত এনে উপভাষিক শৃংখল আছিল। তানি ভাষাসমূহৰ ভিতৰত আপাতানি আৰু মিলাং তুলনামূলকভাৱে পৃথক বৈশিষ্ট্যযুক্ত। অঞ্চলটোৰ ভাষাসমূহৰ ভিতৰত তানি ভাষাসমূহ অধিক অধ্যয়ন কৰা ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্যতম। তানি অঞ্চলৰ পূবফালে তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় পৰিয়ালৰ মিচিমি গোটৰ তিনিটা অত্যন্ত বিপন্ন ভাষা আছে—ইদু, দিগাৰু আৰু মিজু। তিব্বততো এই ভাষাসমূহৰ কিছুমান ভাষাভাষী লোক আছে। এই ভাষাসমূহৰ পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক আৰু অঞ্চলটোৰ আন ভাষাসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্ক এতিয়াও সম্পূৰ্ণভাৱে নিৰ্ধাৰিত হোৱা নাই। ইয়াৰ দক্ষিণফালে চিংফৌ বা কাচিন ভাষা পোৱা যায়, যিটো মূলতঃ ম্যানমাৰৰ কাচিন ৰাজ্যত বৃহৎ সংখ্যাত প্ৰচলিত। নক্টে আৰু ৱাঞ্চো ভাষাসমূহৰ বৰ্তমানৰ নাগালেণ্ডৰ নাগা ভাষাসমূহৰ কিছুমানৰ সৈতে সম্পৰ্ক আছে। তানি অঞ্চলৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰফালে ডাকপা আৰু ছাংলাসহ অন্ততঃ এটা আৰু সম্ভৱতঃ চাৰিটালৈকে ভোটীয় ভাষা আছে। ভাৰতৰ ভিতৰত এই ভাষাসমূহৰ ভাষাভাষীসকলক মনপা আৰু মেম্বা নামেৰে জনা যায়। ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কীয় ভাষাসমূহৰ অধিকাংশ ভাষাভাষী চুবুৰীয়া ভূটান আৰু তিব্বতত বাস কৰে। ভোটীয় আৰু তানি অঞ্চলৰ মাজত শ্বাৰডুকপেন, বুগুন, হ্ৰুছো, কৰো, মিজি, বাংৰু আৰু পুৰইক বা সুলুং ভাষাসমূহ পোৱা যায়। এই ভাষাসমূহৰ বহুতো এতিয়াও পৰ্যাপ্তভাৱে অধ্যয়ন আৰু শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হোৱা নাই। এইবোৰত বিশেষ গাঁথনিগত আৰু শব্দভাণ্ডাৰগত বৈশিষ্ট্য দেখা যায়, যিয়ে অঞ্চলটোত দীৰ্ঘ ভাষিক ইতিহাস আৰু চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ সৈতে জটিল ভাষিক যোগাযোগৰ প্ৰতিফলন ঘটাব পাৰে। ইয়াৰ ভিতৰত পুৰইক ভাষা আৰু সংস্কৃতি প্ৰাগৈতিহাসিক আৰু নৃভাষাবৈজ্ঞানিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা বিশেষ গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি বিবেচিত। তথাপি এই ভাষা আৰু সংস্কৃতিৰ বিষয়ে নিৰ্ভৰযোগ্য প্ৰকাশিত তথ্য তুলনামূলকভাৱে সীমিত। ভোটীয় আৰু তানি ভাষাগোষ্ঠীৰ বাহিৰেও আধুনিক অৰুণাচল প্ৰদেশত বিভিন্ন চৰকাৰী বিভাগ আৰু প্ৰতিষ্ঠানত নিয়োজিত প্ৰব্ৰজনকাৰী আৰু কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ কৰ্মচাৰীসকলে কোৱা ভাষাও আছে। ভাৰতীয় সংবিধানৰ বিধান অনুসৰি এইবোৰৰ ভাষাভাষীসকলক অজনজাতীয় হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হয়। তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় পৰিয়ালৰ বাহিৰত ৰাজ্যখনত টাই ভাষা পৰিয়ালৰ একমাত্ৰ প্ৰতিনিধি হৈছে টাই খামতি ভাষা। ইয়াৰ ম্যানমাৰৰ শান ৰাজ্যৰ শান ভাষাৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে। খামতি ভাষাৰ উপস্থিতি অষ্টাদশ অথবা ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে উত্তৰ ম্যানমাৰৰ পৰা হোৱা প্ৰব্ৰজনৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। ইংৰাজীৰ উপৰি অসমীয়া, বাংলা, নেপালী আৰু বিশেষকৈ হিন্দী ভাষাৰ ব্যৱহাৰ ৰাজ্যখনত বৃদ্ধি পাইছে। বিশেষকৈ প্ৰাথমিক শিক্ষা ব্যৱস্থাত বিহাৰ আৰু উত্তৰ ভাৰতৰ আন হিন্দীভাষী অঞ্চলৰ পৰা অহা শিক্ষকসকলৰ প্ৰভাৱৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ জনসংখ্যাৰ এটা বৃদ্ধি পোৱা অংশই হিন্দীৰ এক আঞ্চলিক মিশ্ৰিত ৰূপ মাতৃভাষা হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লৈছে। হিন্দী ৰাজ্যখনৰ বিভিন্ন ভাষিক জনগোষ্ঠীৰ মাজত সংযোগী ভাষা হিচাপে ব্যৱহৃত হয়।<ref>{{cite web |title=How Hindi Became the Language of Choice in Arunachal Pradesh |url=https://scroll.in/article/675419/how-hindi-became-the-language-of-choice-in-arunachal-pradesh |date=22 August 2014 |publisher=Scroll.in}}</ref> ২০১১ চনৰ দ্বিভাষিকতা আৰু ত্ৰিভাষিকতাৰ তথ্য অনুসৰি, ৰাজ্যখনৰ প্ৰায় ৬২.৮ শতাংশ লোক, অৰ্থাৎ প্ৰায় ন লাখ মানুহে, হিন্দীক প্ৰথম, দ্বিতীয় অথবা অতিৰিক্ত ভাষা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{cite web |title=C-17: Population by Bilingualism and Trilingualism, Arunachal Pradesh – 2011 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10274/download/13386/DDW-C17-1200.XLSX |publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, India}}</ref> এই ভাষিক বৈচিত্ৰ্যৰ মাজতো ৰাজ্যখনৰ একমাত্ৰ স্বীকৃত চৰকাৰী ভাষা হৈছে ইংৰাজী। ===সাক্ষৰতা=== চৰকাৰী পৰিসংখ্যা অনুসৰি অৰুণাচল প্ৰদেশৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ ২০০১ চনৰ ৫৪.৭৪ শতাংশৰ পৰা ২০১১ চনত ৬৬.৯৫ শতাংশলৈ বৃদ্ধি পাইছিল। ২০১১ চনত ৰাজ্যখনৰ সাক্ষৰ লোকৰ সংখ্যা আছিল ৭,৮৯,৯৪৩ জন। ইয়াৰে ৪,৫৪,৫৩২ জন পুৰুষ (৭৩.৬৯%) আৰু ৩,৩৫,৪১১ গৰাকী মহিলা (৫৯.৫৭%) আছিল।<ref>{{cite web |title=Census of India: Provisional Population Tables – Census 2011 |url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/Table-2(3)_literacy.pdf |publisher=Census of India |access-date=11 April 2011}}</ref> ==প্ৰশাসনিক বিভাজন== {{Main|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ জিলাসমূহ}} অৰুণাচল প্ৰদেশক পশ্চিম, মধ্য আৰু পূব নামৰ তিনিটা প্ৰশাসনিক সংমণ্ডলত বিভক্ত কৰা হৈছে। প্ৰতিটো সংমণ্ডলৰ দায়িত্বত এজনকৈ সংমণ্ডল আয়ুক্ত থাকে। ৰাজ্যখনত ২৮খন প্ৰশাসনিক জিলা আছে। প্ৰতিখন জিলাৰ প্ৰশাসনিক দায়িত্ব এজন জিলা উপায়ুক্তৰ অধীনত থাকে। বিভিন্ন চৰকাৰী বিভাগে জিলা উপায়ুক্তক প্ৰশাসন পৰিচালনাত সহায় কৰে। জিলাসমূহৰ আইন-শৃংখলা সম্পৰ্কীয় কাৰ্যত আৰক্ষী অধীক্ষকে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। মাটিকালিৰ ফালৰ পৰা পশ্চিম ছিয়াং ৰাজ্যখনৰ বৃহত্তম জিলা আৰু টাৱাং আটাইতকৈ সৰু জিলা। জনসংখ্যাৰ ফালৰ পৰা পাপুমপাৰে বৃহত্তম আৰু দিবাং উপত্যকা আটাইতকৈ সৰু জিলা।<ref>{{cite web |title=Arunachal Pradesh Districts |url=https://www.arunachalpradesh.gov.in/ |website=Government of Arunachal Pradesh |access-date=22 December 2025}}</ref> {| class="wikitable" |- ! পশ্চিম সংমণ্ডল !! মধ্য সংমণ্ডল !! পূব সংমণ্ডল |- | valign="top" | * পূব কামেং * কামলে * ক্ৰা দাদি * কুৰুং কুমেই * নামনি সোৱণশিৰি * পাক্কে-কেচাং * পাপুমপাৰে * টাৱাং * পশ্চিম কামেং | valign="top" | * লেপা ৰাদা * নামনি ছিয়াং * শি-য়োমি * উজনি সোৱণশিৰি * পশ্চিম ছিয়াং | valign="top" | * অনজৌ * চাংলাং * দিবাং উপত্যকা * পূব ছিয়াং * লোহিত * লংডিং * নামনি দিবাং উপত্যকা * নামছাই * ছিয়াং * টিৰাপ * উজনি ছিয়াং |} ===প্ৰধান নগৰসমূহ=== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নগৰ নিগম, নগৰ পৰিষদ আৰু নগৰ সমিতিসমূহৰ ভিতৰত তলত উল্লেখিত স্থানসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। ====নগৰ নিগম==== * [[ইটানগৰ]] নগৰ নিগম ====নগৰ পৰিষদ==== * পাচিঘাট নগৰ পৰিষদ ====নগৰ সমিতিসমূহ==== * দেওমালি * আলং * চেপ্পা * [[তেজু]] * দাপৰিজো * নামছাই * জিৰো * ৰ'ইং * টাৱাং * খোন্সা * বমডিলা * পাচিঘাট ==অৰ্থনীতি== তলৰ তালিকাত ভাৰত চৰকাৰৰ পৰিসংখ্যা আৰু কাৰ্যসূচী ৰূপায়ণ মন্ত্ৰালয়ৰ বজাৰ মূল্য অনুসৰি অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মুঠ ৰাজ্যিক ঘৰুৱা উৎপাদনৰ পৰিৱৰ্তন দেখুওৱা হৈছে। পৰিমাণসমূহ ভাৰতীয় টকাৰ বিলিয়ন এককত দিয়া হৈছে।{{citation needed}} {| class="wikitable" |- ! বছৰ !! মুঠ ৰাজ্যিক ঘৰুৱা উৎপাদন (বিলিয়ন টকা) |- | ১৯৮০ || ১.০৭০ |- | ১৯৮৫ || ২.৬৯০ |- | ১৯৯০ || ৫.০৮০ |- | ১৯৯৫ || ১১.৮৪০ |- | ২০০০ || ১৭.৮৩০ |- | ২০০৫ || ৩১.৮৮০ |- | ২০১০ || ৬৫.২১০ |- | ২০১৫ || ১৫৫.৮৮০ |} ২০০৪ চনত বৰ্তমানৰ মূল্য অনুসৰি অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মুঠ ৰাজ্যিক ঘৰুৱা উৎপাদন প্ৰায় ৭০৬ নিযুত আমেৰিকান ডলাৰ আৰু ২০১২ চনত প্ৰায় ১.৭৫ বিলিয়ন আমেৰিকান ডলাৰ বুলি অনুমান কৰা হৈছিল। ৰাজ্যখনৰ অৰ্থনীতি মূলতঃ কৃষিনিৰ্ভৰ। স্থানান্তৰিত কৃষিপদ্ধতিক স্থানীয়ভাৱে ''ঝুম'' বুলি জনা যায় আৰু ই জনজাতীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত ব্যাপকভাৱে প্ৰচলিত। অৱশ্যে শেহতীয়া বছৰসমূহত উপাৰ্জনৰ বিকল্প উৎস বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত আগৰ তুলনাত ঝুম খেতিৰ প্ৰচলন কিছু হ্ৰাস পাইছে। অৰুণাচল প্ৰদেশত প্ৰায় ৬১,০০০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ বনাঞ্চল আছে। বনজ সামগ্ৰী ৰাজ্যখনৰ অৰ্থনীতিৰ দ্বিতীয় উল্লেখযোগ্য ক্ষেত্ৰ। ৰাজ্যখনত ধান, মাকৈ, বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ ক্ষুদ্ৰ শস্য, ঘেঁহু, মাহজাতীয় শস্য, কুঁহিয়াৰ, আদা আৰু তৈলবীজৰ খেতি কৰা হয়। উদ্যানশস্য আৰু ফলমূলৰ বাগিচাৰ বাবেও অৰুণাচল প্ৰদেশ উপযোগী। ৰাজ্যখনৰ প্ৰধান উদ্যোগসমূহৰ ভিতৰত চাউল কল, ফল সংৰক্ষণ আৰু প্ৰক্ৰিয়াকৰণ উদ্যোগ, তাঁতশিল্প আৰু হস্তশিল্প অন্যতম। আইন অনুসৰি কাঠ কটা কল আৰু প্লাইউড বাণিজ্য নিষিদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Arunachal Pradesh Economy |url=http://www.thisismyindia.com/arunachal-pradesh/arunachal-pradesh-economy.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160508051639/http://www.thisismyindia.com/arunachal-pradesh/arunachal-pradesh-economy.html |archive-date=8 May 2016}}</ref> অৱশ্যে ৰাজ্যখনত বহুতো কাঠ কটা কল আছে।<ref>{{cite web |title=Economy of Arunachal Pradesh |url=http://www.mapsofindia.com/arunachal-pradesh/economy.html |access-date=26 November 2016}}</ref> ভাৰতৰ এতিয়াও সম্পূৰ্ণৰূপে ব্যৱহাৰ নোহোৱা জলবিদ্যুৎ উৎপাদন ক্ষমতাৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থিত। ২০০৮ চনত অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰে বিভিন্ন কোম্পানীৰ সৈতে কেইবাখনো বুজাবুজিৰ চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিছিল। এই চুক্তিসমূহত ৪২টামান জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ প্ৰস্তাৱ আছিল। প্ৰকল্পসমূহৰ সম্ভাব্য মুঠ বিদ্যুৎ উৎপাদন ক্ষমতা ২৭,০০০ মেগাৱাটতকৈ অধিক আছিল।<ref>{{cite web |title=Massive Dam Plans for Arunachal |url=http://www.indiatogether.org/2008/feb/env-arunachal.htm |date=17 February 2008 |publisher=India Together}}</ref> প্ৰায় ১০,০০০–১২,০০০ মেগাৱাট বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ লক্ষ্য থকা উজনি ছিয়াং জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰ নিৰ্মাণকাৰ্য ২০০৯ চনৰ এপ্ৰিলত আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{cite web |title=India Pre-empts Chinese Design in Arunachal |url=http://newindianexpress.com/nation/article53042.ece |work=The New Indian Express}}</ref> ==পৰিবহণ== ===বিমানপথ=== ইটানগৰ বিমানবন্দৰ হৈছে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰাজধানী ইটানগৰক সেৱা আগবঢ়োৱা বিমানবন্দৰ। হলংগীত প্ৰায় ৬.৫ বিলিয়ন টকা ব্যয়েৰে এই নতুন বিমানবন্দৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite news |title=PMO Ends Tussle between AAI and Arunachal |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/pmo-ends-tussle-between-aai-and-arunachal/article3696836.ece |work=The Hindu |date=28 July 2012}}</ref> ২০২২ চনত ইণ্ডিগ'ই মুম্বাই আৰু কলকাতাৰ পৰা ইটানগৰলৈ প্ৰত্যক্ষ বিমানসেৱা আৰম্ভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=IndiGo Commences Operations from Donyi Polo Airport, Itanagar |url=https://www.goindigo.in/press-releases/indigo-commences-operations-from-donyi-polo-airport-itanagar.html |publisher=IndiGo |date=28 November 2022}}</ref> এলায়েন্স এয়াৰে কলকাতাৰ পৰা গুৱাহাটী হৈ পাচিঘাট বিমানবন্দৰলৈ বিমানসেৱা পৰিচালনা কৰে। এই বিমানপথটো ভাৰত চৰকাৰৰ আঞ্চলিক সংযোগ আঁচনি ''উড়ান''ৰ অধীনত ২০১৮ চনৰ মে' মাহত আৰম্ভ হৈছিল। ২০১৭ চনত পাচিঘাট বিমানবন্দৰত যাত্ৰীবাহী টাৰ্মিনেলৰ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হৈছিল।<ref>{{cite news |title=Arunachal's First Commercial Flight Lands at Pasighat Airport |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/itanagar/arunachals-first-commercial-flight-lands-at-pasighat-airport/articleshow/64271968.cms |work=The Times of India |date=22 May 2018}}</ref> ৰাজ্য চৰকাৰৰ অধীনস্থ দাপৰিজো, জিৰো, আলং আৰু তেজু বিমানবন্দৰসমূহ সৰু বিমানবন্দৰ আৰু ইংৰাজী খচৰাৰ বিৱৰণ অনুসৰি সেই সময়ত কাৰ্যক্ষম নাছিল। চৰকাৰে এই বিমানবন্দৰসমূহৰ উন্নয়নৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল।<ref>{{cite news |title=Govt Considering Setting up of 3 Greenfield Airports in NE |url=http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/logistics/govt-considering-setting-up-of-3-greenfield-airports-in-ne/article6312413.ece |work=The Hindu BusinessLine |date=13 August 2014}}</ref> ৰাজ্যখন স্থলপথেৰে সংযুক্ত হোৱাৰ আগতে এই বিমানপথসমূহ খাদ্যসামগ্ৰী বিতৰণৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ===পথ পৰিবহণ=== [[File:Parsuram.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ পৰা [[পৰশুৰাম কুণ্ড]]লৈ যোৱা পথ।]] [[File:Hunli Signboard Arunachal Pradesh.jpg|thumb|হুনলিৰ পথ নিৰ্দেশক ফলক।]] অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰধান ঘাইপথ হৈছে ট্ৰান্স-অৰুণাচল ঘাইপথ বা ১৩ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ। এই পথটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১,২৯৩ কিলোমিটাৰ। আগতে ইয়াক ২২৯ আৰু ৫২ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ হিচাপে জনা গৈছিল। ঘাইপথটো টাৱাঙৰ পৰা আৰম্ভ হৈ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰায় সমগ্ৰ প্ৰস্থ অতিক্ৰম কৰে। তাৰ পিছত দক্ষিণলৈ অসমত প্ৰৱেশ কৰি ৱাক্ৰোত শেষ হয়। প্ৰকল্পটো তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং]]হে ২০০৮ চনত ঘোষণা কৰিছিল। ২০১৫–১৬ চনৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লক্ষ্য আছিল যদিও ই ২০১৮ চনত কাৰ্যক্ষম হৈছিল। অসমৰ মাজেদি যোৱা ১৫ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দক্ষিণ সীমান্ত অনুসৰণ কৰে। অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ ওপৰত নিৰ্মিত ভূমিকম্প-প্ৰতিৰোধী ৰেল আৰু পথ দলং [[বগীবিল দলং]]ৰ ফলত মধ্য অৰুণাচল প্ৰদেশলৈ যোগাযোগ সহজ হৈছে। ২০১৮ চনৰ ২৫ ডিচেম্বৰত প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে এই দলংখন জনসাধাৰণৰ বাবে মুকলি কৰিছিল। ৪১৫ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথে ইটানগৰক সেৱা আগবঢ়ায়। ৰাজ্য চৰকাৰৰ অধীনস্থ অৰুণাচল প্ৰদেশ ৰাজ্যিক পৰিবহণ সেৱাই ইটানগৰৰ পৰা বিভিন্ন জিলাৰ সদৰলৈ দৈনিক বাছসেৱা পৰিচালনা কৰে। ইয়াৰ লগতে অসমৰ তেজপুৰ আৰু গুৱাহাটী, মেঘালয়ৰ শ্বিলং আৰু নাগালেণ্ডৰ ডিমাপুৰলৈও বাছসেৱা আছে।<ref>{{cite news |title=Itanagar-Dimapur Bus Service Flagged Off |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/itanagar-dimapur-bus-service-flagged-off/articleshow/56168153.cms |work=The Times of India |date=25 December 2016}}</ref><ref>{{cite web |title=Night Coach Bus Services Introduced |url=http://www.arunachalpradesh.gov.in/csp_ap_portal/night-bus-service-again.html |publisher=Government of Arunachal Pradesh}}</ref> ২০০৭ চনৰ তথ্য অনুসৰি, কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ আৰ্থিক সাহায্যৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ প্ৰতিখন গাঁও পথৰ সৈতে সংযুক্ত হৈছিল। প্ৰায় প্ৰতিখন সৰু চহৰত দৈনিক বাছসেৱাৰ সুবিধাসহ নিজস্ব বাছ আস্থান আছে। অসমৰ সৈতে উন্নত পথ যোগাযোগৰ ফলত বাণিজ্যও বৃদ্ধি পাইছে। ২০১৪ চনত পূব–পশ্চিম দিশত দুটা অতিৰিক্ত ঘাইপথৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়োৱা হৈছিল। ইয়াৰে এটা পাহাৰৰ নামনি অংশৰ ঔদ্যোগিক কৰিডৰ ঘাইপথ আৰু আনটো মেকমোহন ৰেখাৰ সমান্তৰাল সীমান্ত ঘাইপথ।<ref>{{cite news |title=Top Officials to Meet to Expedite Road Building along China Border |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Top-officials-to-meet-to-expedite-road-building-along-China-border/articleshow/44831871.cms |work=The Times of India |date=16 October 2014}}</ref><ref>{{cite news |title=Indian Government Plans Highway along Disputed China Border |url=https://thediplomat.com/2014/10/indian-government-plans-highway-along-disputed-china-border/ |work=The Diplomat |date=2014}}</ref> সীমান্ত ঘাইপথৰ প্ৰস্তাৱিত গতিপথৰ মানচিত্ৰও প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Proposed Frontier Highway Alignment |url=https://www.tribuneindia.com/2014/20141016/nat7.jpg}}</ref> ===ৰেলপথ=== ২০১৩ চনৰ শেষভাগত অৰুণাচল প্ৰদেশে প্ৰথম ৰেলপথ লাভ কৰে। অসমৰ মূল ৰে'লপথৰ হাৰমতীৰ পৰা অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নাহৰলগুনলৈ নতুন সংযোগ ৰেলপথ মুকলি কৰা হৈছিল। ৩৩ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ ব্ৰডগজ ৰেলপথটোৰ নিৰ্মাণ ২০১২ চনত সম্পূৰ্ণ হৈছিল। অসমৰ মূল ৰেলপথটো ব্ৰডগজলৈ ৰূপান্তৰিত কৰাৰ পিছত নতুন সংযোগটো কাৰ্যক্ষম হৈছিল। ২০১৪ চনৰ ১২ এপ্ৰিলত নতুনকৈ নিৰ্মিত ২০ কিলোমিটাৰ হাৰমতী–নাহৰলগুন ৰেলপথৰ জৰিয়তে ইটানগৰ ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত অন্তৰ্ভুক্ত হয়। সেইদিনা অসমৰ ডেকাৰগাঁৱৰ পৰা এখন ৰেল ইটানগৰৰ কেন্দ্ৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ নাহৰলগুন ৰেল ষ্টেচনত উপস্থিত হৈছিল। মুঠ যাত্ৰাপথৰ দৈৰ্ঘ্য আছিল ১৮১ কিলোমিটাৰ।<ref>{{cite web |title=Arunachal Pradesh Capital Itanagar Put on India's Railway Map |url=http://www.indiatimes.com/lifestyle/travel/arunachal-pradesh-capital-itanagar-put-on-indias-railway-map-139950.html |work=Indiatimes |date=8 April 2014}}</ref><ref>{{cite news |title=Arunachal Pradesh Now on Railway Map, Train Reaches Naharlagun |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-04-12/news/49080232_1_harmuti-railway-map-arunachal-pradesh |work=The Economic Times |date=12 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140819090627/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-04-12/news/49080232_1_harmuti-railway-map-arunachal-pradesh |archivedate=2014-08-19 |access-date=2026-10-25 |deadurl=yes}}</ref> ২০১৫ চনৰ ২০ ফেব্ৰুৱাৰীত নতুন দিল্লীৰ পৰা নাহৰলগুনলৈ প্ৰথমখন প্ৰত্যক্ষ ৰেলসেৱা আৰম্ভ হৈছিল। প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে এই সেৱাৰ শুভাৰম্ভ কৰিছিল। ভাৰত চৰকাৰে পৰৱৰ্তী সময়ত চীনৰ সীমান্তৰ ওচৰৰ টাৱাংলৈ ৰেলপথ সম্প্ৰসাৰণৰ পৰিকল্পনা কৰিছে।<ref>{{cite news |last=Kalita |first=Prabin |title=Modi to Flag Off First Train from Arunachal to Delhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Modi-to-flag-off-first-train-from-Arunachal-to-Delhi/articleshow/46307403.cms |work=The Times of India |date=20 February 2015}}</ref> ==শিক্ষা== [[File:NERIST academic block.jpg|thumb|নৰ্থ ইষ্টাৰ্ণ ৰিজিঅ'নেল ইনষ্টিটিউট অৱ ছায়েন্স এণ্ড টেকন'লজিৰ শিক্ষাভৱন।]] [[File:NIT Arunachal Pradesh.jpg|thumb|য়ুপিয়াত অৱস্থিত ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অস্থায়ী চৌহদ।]] অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰে বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰৰ দৰে বেচৰকাৰী সংগঠনৰ সহযোগত ৰাজ্যখনৰ শিক্ষা ব্যৱস্থাৰ উন্নয়নৰ বাবে কাম কৰি আহিছে। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ সাক্ষৰতাৰ হাৰ যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে। ৰাজ্যখনৰ প্ৰধান বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত [[ৰাজীৱ গান্ধী বিশ্ববিদ্যালয়]] (পূৰ্বৰ অৰুণাচল বিশ্ববিদ্যালয়), ইন্দিৰা গান্ধী প্ৰযুক্তি আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞান বিশ্ববিদ্যালয় আৰু হিমালয়ান বিশ্ববিদ্যালয় অন্যতম। ৰাজীৱ গান্ধী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধীনত নিয়মীয়া স্নাতক পাঠ্যক্ৰম, শিক্ষক শিক্ষা, স্বাস্থ্যবিজ্ঞান আৰু নাৰ্ছিং শিক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ৩৬খন প্ৰতিষ্ঠান আছে। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহ চৰকাৰী আৰু ব্যক্তিগত উভয় খণ্ডৰ অধীনত পৰিচালিত। ৰাজ্যখনৰ প্ৰথম মহাবিদ্যালয় জৱাহৰলাল নেহৰু মহাবিদ্যালয় ১৯৬৪ চনত পাচিঘাটত স্থাপিত হৈছিল। ২০১৪ চনত ৰাজ্যখনৰ প্ৰথম কাৰিকৰী বিশ্ববিদ্যালয় নৰ্থ ইষ্ট ফ্ৰন্টিয়াৰ টেকনিকেল ইউনিভাৰ্চিটি (NEFTU) স্থাপন কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন পশ্চিম ছিয়াং জিলাৰ আলংত ভাৰতীয় অটোমোবাইল ছ'চাইটি, নতুন দিল্লীৰ উদ্যোগত স্থাপিত হৈছিল। ৰাজ্যখনত নৰ্থ ইষ্টাৰ্ণ ৰিজিঅ'নেল ইনষ্টিটিউট অৱ ছায়েন্স এণ্ড টেকন'লজি](NERIST) নামৰ এখন ডিমড বিশ্ববিদ্যালয়ো আছে। ইয়াৰ লগতে ২০১০ চনৰ ১৮ আগষ্টত স্থাপিত ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, অৰুণাচল প্ৰদেশ (NIT) ইটানগৰৰ সদৰ য়ুপিয়াত অৱস্থিত।<ref>{{cite web |title=NIT Arunachal Pradesh, Government of India |url=http://www.nitap.in |access-date=30 April 2019}}</ref> [[File:St Claret College Ziro.JPG|thumb|জিৰোৰ ছেইণ্ট ক্লেৰেট মহাবিদ্যালয়।]] NERIST-এ কাৰিকৰী আৰু ব্যৱস্থাপনা শিক্ষাৰ উচ্চ পৰ্যায়ত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। কাৰিকৰী শিক্ষা সঞ্চালকালয়ে প্ৰতি বছৰে পৰীক্ষা অনুষ্ঠিত কৰে, যাতে উত্তীৰ্ণ শিক্ষাৰ্থীসকলে আন ৰাজ্যত উচ্চশিক্ষা গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। ইংৰাজী খচৰাত উল্লেখিত ৰাষ্ট্ৰীয় মূল্যায়ন আৰু স্বীকৃতি পৰিষদ (NAAC)ৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত শিক্ষানুষ্ঠানসমূহৰ ভিতৰত আছে— * জৱাহৰলাল নেহৰু মহাবিদ্যালয়, পাচিঘাট — A গ্ৰেড * ছেইণ্ট ক্লেৰেট মহাবিদ্যালয়, জিৰো — A গ্ৰেড * ইন্দিৰা গান্ধী চৰকাৰী মহাবিদ্যালয়, তেজু — B++ গ্ৰেড * ৰাজীৱ গান্ধী বিশ্ববিদ্যালয় — B গ্ৰেড * ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান, অৰুণাচল প্ৰদেশ — B গ্ৰেড * দেৰা নাটুং চৰকাৰী মহাবিদ্যালয়, ইটানগৰ — B গ্ৰেড * চৰকাৰী মহাবিদ্যালয়, বমডিলা — B গ্ৰেড * ডনি-পল' চৰকাৰী মহাবিদ্যালয়, কামকি — B গ্ৰেড * ৰাংফ্ৰা চৰকাৰী মহাবিদ্যালয়, চাংলাং — C গ্ৰেড দেওমালিৰ ৱাংচা ৰাজকুমাৰ চৰকাৰী মহাবিদ্যালয় ৰাজ্যখনৰ দক্ষিণ-পূব অংশৰ একমাত্ৰ মহাবিদ্যালয় হিচাপে ইংৰাজী খচৰাত উল্লেখ আছে। ইয়াত টিৰাপ, চাংলাং আৰু লংডিং জিলাৰ শিক্ষাৰ্থীসকলে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite web |title=Wangcha Rajkumar Government College |url=https://www.wrgcollege.edu.in/ |access-date=13 September 2023}}</ref> ৰাজ্যখনত বৌদ্ধ ধৰ্মীয় সংস্থাৰ অধীনত পৰিচালিত পালি বিদ্যাপীঠৰ দৰে শিক্ষানুষ্ঠানো আছে। এই প্ৰতিষ্ঠানসমূহত সাধাৰণ শিক্ষাৰ লগতে পালি আৰু খামতি লিপিও শিক্ষা দিয়া হয়। অৰুণাচল প্ৰদেশত নিজস্ব লিপি থকা একমাত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে খামতিসকলক ইংৰাজী খচৰাত উল্লেখ কৰা হৈছে। লোহিত জিলাৰ বিভিন্ন স্থানত ধৰ্মীয় গ্ৰন্থৰ পুথিভঁৰাল আছে। ইয়াৰ ভিতৰত বৃহত্তম পুথিভঁৰালটো চৌখামত অৱস্থিত। ৰাজ্যখনত দুখন পলিটেকনিক প্ৰতিষ্ঠান আছে। ২০০২ চনত স্থাপিত ৰাজীৱ গান্ধী চৰকাৰী পলিটেকনিক ইটানগৰত আৰু ২০০৬ চনত স্থাপিত টমি পলিটেকনিক মহাবিদ্যালয় বাছাৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ উপৰি আইন শিক্ষাৰ বাবে ইটানগৰৰ ব্যক্তিগত খণ্ডৰ অৰুণাচল ল' একাডেমী আৰু ইটানগৰৰ জোটেত অৱস্থিত চৰকাৰী জাৰবম গামলিন চৰকাৰী আইন মহাবিদ্যালয় আছে। উদ্যানপালন আৰু বনবিদ্যা মহাবিদ্যালয় [[ইম্ফল]]ৰ কেন্দ্ৰীয় কৃষি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সৈতে সংযুক্ত। ==ৰাজনীতি== ২০১৬ চনৰ এপ্ৰিলৰ পৰা ডিচেম্বৰলৈ অৰুণাচল প্ৰদেশে এক ৰাজনৈতিক সংকটৰ সন্মুখীন হৈছিল। ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ মুখ্যমন্ত্ৰী নাবাম টুকীয়ে ২০১১ চনৰ ১ নৱেম্বৰত জাৰবম গামলিনৰ স্থানত মুখ্যমন্ত্ৰীৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁ ২০১৬ চনৰ জানুৱাৰীলৈ এই পদত আছিল। ২০১৬ চনৰ ৰাজনৈতিক সংকটৰ পিছত ৰাজ্যখনত ৰাষ্ট্ৰপতি শাসন জাৰি কৰা হৈছিল আৰু তেওঁৰ মুখ্যমন্ত্ৰিত্বৰ কাৰ্যকালৰ অন্ত পৰিছিল। ২০১৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত ভাৰতৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে অযোগ্য ঘোষণা কৰা ১৪জন বিধায়কক পুনৰ পদত বাহাল ৰখাৰ পিছত কালিখো পুল মুখ্যমন্ত্ৰী হৈছিল। ২০১৬ চনৰ ১৩ জুলাইত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ৰাজ্যপাল জে. পি. ৰাজখোৱাই বিধানসভাৰ অধিৱেশন ২০১৬ চনৰ ১৪ জানুৱাৰীৰ পৰা ২০১৫ চনৰ ১৬ ডিচেম্বৰলৈ আগুৱাই নিয়াৰ নিৰ্দেশ বাতিল কৰিছিল। এই নিৰ্দেশৰ ফলত অৰুণাচল প্ৰদেশত ৰাষ্ট্ৰপতি শাসন জাৰি কৰা হৈছিল। উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি ২০১৬ চনৰ ১৩ জুলাইত নাবাম টুকীক পুনৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে বাহাল ৰখা হয়। কিন্তু বিধানসভাত আস্থা ভোটৰ কেইঘণ্টামান আগতে ১৬ জুলাইত তেওঁ মুখ্যমন্ত্ৰী পদৰ পৰা পদত্যাগ কৰে। তাৰ পিছত পেমা খান্দু কংগ্ৰেছৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হয়। ২০১৬ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত পেমা খান্দুৱে সংখ্যাগৰিষ্ঠ বিধায়কৰ সৈতে পিপলছ পাৰ্টি অৱ অৰুণাচলত যোগদান কৰে। তাৰ পিছত ২০১৬ চনৰ ডিচেম্বৰত তেওঁ সংখ্যাগৰিষ্ঠ বিধায়কৰ সৈতে ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিত যোগদান কৰে। অৰুণাচল প্ৰদেশ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ মুকলি স্থানত মলত্যাগমুক্ত (ODF) মৰ্যাদা লাভ কৰা দ্বিতীয়খন ৰাজ্য হয়।<ref>{{cite news |title=Arunachal Becomes 2nd NE State to Achieve ODF Status |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/arunachal-becomes-2nd-ne-state-to-achieve-odf-status/articleshow/62348405.cms |work=The Times of India |date=3 January 2018}}</ref> ২০১৭, ২০২১ আৰু ২০২৩ চনত চীনে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ বিভিন্ন স্থানৰ নাম চীনা আৰু তিব্বতী ভাষাত সলনি কৰাৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰিছিল। চীনে এই অঞ্চলসমূহক ''দক্ষিণ তিব্বত''ৰ অংশ আৰু চীনৰ অবিচ্ছেদ্য ভূখণ্ড বুলি দাবী কৰে। এই নাম সলনিৰ প্ৰস্তাৱসমূহত ১১টা স্থান অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত পৰ্বতশৃংগ, নদী আৰু জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চল আছিল।<ref name="ChinaNameClaims">{{cite news |title=China Provokes India, Includes Arunachal Pradesh, Aksai Chin in New Standard Map |work=Himalayan Times |date=30 August 2023 |page=3}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ভূখণ্ডৰ ওপৰত চীনৰ দাবী প্ৰত্যাখ্যান কৰি আহিছে। ভাৰত আৰু চীন উভয়েই সীমান্তত সামৰিক উপস্থিতি বৃদ্ধি কৰিছে।<ref>{{cite news |title=Arunachal Pradesh: India Rejects China's Attempt to Rename Disputed Places |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-65134534 |work=BBC News |date=4 April 2023}}</ref> ২০২৩ চনৰ ২৮ আগষ্টত চীন গণপ্ৰজাতন্ত্ৰৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদ মন্ত্ৰালয়ে এখন নতুন ''মানক মানচিত্ৰ'' প্ৰকাশ কৰে। এই মানচিত্ৰত অৰুণাচল প্ৰদেশক চীনৰ অংশ হিচাপে দেখুওৱা হৈছিল। ইয়াৰ লগতে আন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয়ভাৱে বিবাদিত ভূমি আৰু জলভাগসমূহকো চীনৰ ভূখণ্ড হিচাপে দেখুওৱা হৈছিল।<ref name="ChinaNameClaims"/> ==ৰাজ্যিক প্ৰতীকসমূহ== {| class="wikitable" ! প্ৰতীক !! নাম !! ছবি |- | ৰাজ্যিক মোহৰ || অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মোহৰ || [[File:Arunachal Pradesh Seal.svg|50px]] |- | ৰাজ্যিক প্ৰাণী || মিথুন (''Bos frontalis'') || [[File:Wild Bos gaurus Upparabeeranahalli.jpg|50px]] |- | ৰাজ্যিক চৰাই || ধনেশ (''Buceros bicornis'') || [[File:Great-Hornbill.jpg|50px]] |- | ৰাজ্যিক ফুল || কপৌফুল (''Rhynchostylis retusa'') || [[File:Rhynchostylis retusa.JPG|50px]] |- | ৰাজ্যিক গছ || হলং (''Dipterocarpus retusus'')<ref>{{cite web |title=Arunachal Pradesh Symbols |url=http://knowindia.gov.in/national-identity-elements/states-ut-symbol.php |publisher=Government of India |access-date=19 November 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171127114512/http://knowindia.gov.in/national-identity-elements/states-ut-symbol.php |archivedate=27 November 2017 |deadurl=yes}}</ref> || [[File:Dipterocarpus macrocarpus Hollong young leafIMG 1920 05.jpg|50px]] |} ==ভৌগোলিক সূচক== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ খাও টাই বা খামতি চাউলে ২০২৩ চনৰ ৩ অক্টোবৰত ভাৰত চৰকাৰৰ ভৌগোলিক সূচক পঞ্জীয়নৰ অধীনত GI মৰ্যাদা লাভ কৰে। এই স্বীকৃতি ২০৩১ চনৰ ১২ ডিচেম্বৰলৈ বৈধ।<ref>{{cite news |title=18 Lesser-Known GI-Certified Products of Arunachal Pradesh |url=https://timesofindia.indiatimes.com/etimes/trending/18-lesser-known-gi-certified-products-of-arunachal-pradesh/photostory/108183979.cms |work=The Times of India |date=3 March 2024}}</ref> লোহিত জিলাৰ নামছাই অৰ্গেনিক স্পাইচেছ এণ্ড এগ্ৰিকালচাৰেল প্ৰডিউচাৰ কোম্পানী লিমিটেডে খাও টাই চাউলৰ GI পঞ্জীয়নৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল। ২০২১ চনৰ ডিচেম্বৰত আবেদন দাখিল কৰাৰ পিছত ২০২৩ চনত চেন্নাইস্থিত ভৌগোলিক সূচক পঞ্জীয়নে এই চাউলক GI স্বীকৃতি প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ ফলত ''অৰুণাচল প্ৰদেশ খাও টাই (খামতি ৰাইচ)'' নামটো সেই অঞ্চলত উৎপাদিত চাউলৰ বাবে সংৰক্ষিত হয়। ই অৰুণাচল প্ৰদেশৰ GI স্বীকৃতি লাভ কৰা প্ৰথম চাউলৰ প্ৰকাৰ আৰু ৰাজ্যখনৰ GI স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত সামগ্ৰীৰ তৃতীয় প্ৰকাৰ। GI স্বীকৃতিয়ে এই চাউলৰ অবৈধ বিক্ৰী আৰু বিপণনৰ বিৰুদ্ধে আইনী সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে আৰু ইয়াক এক পৃথক পৰিচয় দিয়ে। ==টোকা== {{notelist}} == তথ্য সংগ্ৰহ == {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Arunachal Pradesh|অৰুণাচল প্ৰদেশ}} *{{Official website|http://arunachalpradesh.nic.in/}} * [http://arunachaltourism.com/ অৰুণাচল প্ৰদেশত পৰ্যটন] (আনুষ্ঠানিক) * {{wikivoyage|Arunachal Pradesh|অৰুণাচল প্ৰদেশ}} * [http://reviewne.com/ reviewNE - উত্তৰ পূব ভাৰতৰ বিষয়ে সবিশেষ] * [http://std-codes.in/stdcodes-of-Arunachal-Pradesh.html অৰুণাচল প্ৰদেশৰ এচ টি ডি (STD) সংকেতসমূহ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160531221349/http://std-codes.in/stdcodes-of-Arunachal-Pradesh.html |date=2016-05-31 }} * [http://www1.american.edu/ted/ice/india-china.htm Arunachal Pradesh Territorial Dispute between India and China] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101001034140/http://www1.american.edu/ted/ice/india-china.htm |date=2010-10-01 }}, Inventory of Conflict and Environment {{Geographic location |Centre = অৰুণাচল প্ৰদেশ |North = {{flagicon|PRC}} [[তিব্বত স্বায়ত্তশাসিত অঞ্চল]], [[চীন]] |Northeast = |East = {{flagicon|Burma}} [[Kachin State|কচিন ৰাজ্য]], [[বাৰ্মা]] |Southeast = {{flagicon|Burma}} [[Sagaing Region|চাগায়িং অঞ্চল]], বাৰ্মা |South = [[নাগালেণ্ড]] |Southwest = [[অসম]] |West = {{flagicon|Bhutan}} [[Dzongdey#Zone_Statistics|পূব অঞ্চল]], [[ভূটান]] |Northwest = }} {{Arunachal Pradesh}} {{ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ}} {{উত্তৰ পূব ভাৰত}} [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:পোখালি (ভাৰত)]] [[শ্ৰেণী:সাতভনী ৰাজ্যসমূহ]] i9byimnsm0ux2pkfpoqcm22o860d66o 0 2309 649055 648638 2026-11-01T21:59:34Z Ananya Taye 28065 /* পৌৰাণিক বিহুৰ ৰীতি-নীতি */ 649055 wikitext text/x-wiki {{Infobox Holiday |image =Bihu Dance-This photo crosses 28000 Views.jpg |caption = বিহু নৃত্য শিল্পী |holiday_name = বিহু |observedby = [[অসম|অসমীয়া]] |date = |observances = |type = cultural |longtype = কৃষিভিত্তিক উৎসৱ<br />ভাৰতীয় উৎসৱ |significance = |date2010 = |date2011 = }} {{বিহু}} '''বিহু''' [[অসম]]ৰ জাতীয় উৎসৱ। অসমৰ লগতে দাঁতি-কাষৰীয়া কিছুমান ৰাজ্যৰ কোনো কোনো জাতি-জনজাতিৰ মাজতো বিহু বা ইয়াৰ সমধৰ্মী উৎসৱ পালন কৰা দেখা যায়। বিহুৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হ’ল—ই জাতি-বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে সকলো লোকে একেলগে উদযাপন কৰিব পৰা উৎসৱ।<ref name="festival">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Bihu Festival | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL) | work=www.festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বিহু মূলতঃ কৃষিভিত্তিক উৎসৱ। "কৃষি উৎসৱ ঘাইকৈ তিনিটা: খেতিৰ আৰম্ভণিৰ বেলিকা, খেতিৰ বাঢ়নী বতৰত আৰু খেতি চপোৱাৰ ‍শেষত।"<ref>অসমৰ সংস্কৃতি: ড॰ লীলা গগৈ</ref> অসমত পালন কৰা বিহু তিনিটা হ’ল: [[ব'হাগ বিহু]] বা ৰঙালী বিহু, [[কাতি বিহু]] বা কঙালী বিহু, আৰু [[মাঘ বিহু]] বা ভোগালী বিহু। == বিহু শব্দৰ উৎপত্তি == ''বিহু'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে নানা মত আছে, কিন্তু কোনো মতেই সৰ্বসন্মত নহয়। কিছুমান পণ্ডিতৰ মতে [[সংস্কৃত ভাষা|সংস্কৃত]] 'বিষুবত' শব্দৰ পৰা বিহু শব্দৰ উদ্ভৱ হৈছে।<ref>[https://tholgiri.com/%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a7%b0-%e0%a6%89%e0%a7%8e%e0%a6%aa%e0%a6%a4%e0%a7%8d%e0%a6%a4%e0%a6%bf-%e0%a6%86%e0%a7%b0%e0%a7%81-%e0%a6%ac%e0%a6%bf%e0%a6%b9%e0%a7%81%e0%a6%a8%e0%a7%83/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230331070705/https://tholgiri.com/%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A7%B0-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%AA%E0%A6%A4%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%86%E0%A7%B0%E0%A7%81-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%A8%E0%A7%83/ |date=2023-03-31 }}বিহুৰ উৎপত্তি আৰু বিহু নৃত্য।</ref><ref name="festivalsofindia.in">{{cite web | url=http://www.festivalsofindia.in/bihu/ | title=Origin of the Word Bihu | publisher=Pan India Internet Private Limited (PIIPL | work=festivalsofindia.in | accessdate=2013-04-13}}</ref> বৈদিক 'বিষুবন' পদে এবছৰজুৰি অনুষ্ঠিত হোৱা 'সত্ৰ' বা 'যজ্ঞ'ৰ মধ্যৱৰ্তী দিনটোক বুজায়; অৰ্থাৎ [[দিন]] আৰু ৰাতিৰ সমান হোৱা দিনটোৱেই 'বিষুবত' ৰূপে পৰিচিত। এই ব্যাখ্যা অনুসৰি ব’হাগ বিহুৰ দিনটো "বসন্ত বিষুবত",‌ মাঘ বিহুৰ দিনটো "উত্তৰায়ণ" আৰু কাতি বিহুৰ দিনা "হেমন্ত বিষুবত" ধৰা হয়।<ref>[https://www.boloji.com/articlephotos/a8002.png Dr. Rajen Barua, ''Reinventing the Indian (Hindu) Calendar'']</ref> সংস্কৃতৰ বিষুৱ শব্দৰ পৰা এপ্ৰিল মাহৰ ১৪/১৫ তাৰিখে উদযাপন কৰা অন্য বসন্ত উৎসৱ, যেনে কেৰেলাৰ বিচু (വിഷു)<ref>{{Cite web |title=विषुव (viṣuva) |website=Spoken Sanskrit Dictionary |url=http://spokensanskrit.org/index.php?mode=3&script=hk&tran_input=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%81%E0%A4%B5&direct=au&anz=100 |language=sa |access-date=2026-10-22}}</ref> উৎপত্তি হৈছে। লীলা গগৈয়ে এই ব্যুৎপত্তিৰ বিষয়ে সন্দেহ প্ৰকাশ কৰি উল্লেখ কৰিছে যে জ্যোতিষশাস্ত্ৰই সহজ-সৰল গাঁৱলীয়া সমাজক স্পৰ্শ কৰাৰ আগতেও কৃষিভিত্তিক বিহু প্ৰচলিত আছিল। তেওঁৰ মতে, বিহু মূলতঃ আদিম মানুহৰ সমূহীয়া আনন্দ প্ৰকাশৰ উৎসৱৰূপে গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৫, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> তেওঁ লগতে যুক্তি দিছে যে যিহেতু বিহু কৃষিৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত, সেয়েহে ইয়াৰ উৎপত্তি কেৱল জ্যোতিষশাস্ত্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ‘বিষুৱন’ শব্দৰ পৰা হোৱা বুলি ধৰি লোৱাটো যুক্তিসংগত নহয়। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ‘বিষুৱন’ শব্দৰ পৰাই ‘বিহু’ শব্দৰ সৃষ্টি হোৱা হ’লে ইয়াৰ এক সৰ্বভাৰতীয় ৰূপ পৰিলক্ষিত হ’লহেঁতেন। কিন্তু বিহুৱে অসমৰ মাটিতহে নিজৰ স্বকীয় বৈশিষ্ট্য অক্ষুণ্ণ ৰাখি বিকাশ লাভ কৰিছে।<ref>বিহু আৰু বিহুৰ ক্ৰমবিকাশ, বিহু এটি সমীক্ষা, লীলা গগৈ, পৃ: নং ৩৬, প্ৰকাশক: মাখন হাজৰিকা, বনলতা, চতুৰ্থ সংস্কৰণ, ২০১০</ref> এই দৃষ্টিভংগী অনুসৰি বিহু আৰ্য-অনাৰ্য সকলো জনগোষ্ঠীৰ সমূহীয়া আনন্দ-উল্লাসৰ প্ৰতিফলন, যি সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে ‘বিহু’ নাম গ্ৰহণ কৰি অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰিছে। আন এটা মত অনুসৰি, [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]]সকলৰ বৈচাগু, [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ বুচু, কোচসকলৰ বিচুৱা, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বিহুৰ উৎসও উজনি অসমৰ [[বড়ো-কছাৰী]] মূলীয় [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]], [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] আৰু সোণোৱালসকলৰ "বিচু" পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত। এই মতৰ সমৰ্থকসকলে "বিচু" শব্দৰ অৰ্থ "আটাইতকৈ পবিত্ৰ দিন" এই ব্যাখ্যা অনুসৰি পৰৱৰ্তীকালত [[অসমীয়া ভাষা]]ত "চ" ধ্বনি "হ"লৈ ৰূপান্তৰিত হয়; উদাহৰণস্বৰূপে, চিলৈ হিলৈ হ’ল, চাৰি শাড়ী হ’ল বা চাপ সাপ হ’ল। ড° পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়াই ‘দেউৰী চুতীয়া’ত উল্লেখ কৰিছে: ''"চুতীয়া ভাষাত বিহুক "বিচু" বুলি কোৱা হয়। "বি" মানে অতি, "চু" মানে আনন্দময় বুজায়। গতিকে, "বিচু" শব্দটি অপ্ৰভ্ৰংশ হৈ ‘বিহু’ শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে।"''<ref>পৱন চন্দ্ৰ শইকীয়া, ‘কাতি বিহুৰ ৰূপৰেখা’, দেউৰী চুতীয়া, পৃষ্ঠাঃ ১০৯</ref> আনহাতে, গৱেষক ডিম্বেশ্বৰ গগৈয়ে মত প্ৰকাশ কৰিছে: "টাই ভাষাৰ ‘পয়হু’ শব্দই গো-পূজা বা গো-উৎসৱ বুজায়। "পয়" মানে উৎসৱ আৰু "হু" মানে গৰু। ... বহাগ বিহুৰ আগদিনা গৰুক গা-ধুৱাই গো-পূজা কৰা,...আৰু পবিত্ৰ গৰুৰ ছালৰ বাদ্যক আগস্থান দি গো-পূজাৰ দৰে সন্মান জনোৱা হয় বাবে এই উৎসৱক "পয়হু" বোলা হয়। সেই "পয়হু" শব্দৰ অপভ্ৰংশই "বিহু" হোৱা বুলি কৰা ধাৰণা অমুলক নহয়।"<ref>ডিম্বেশ্বৰ গগৈ, ‘অসমৰ বিহু সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা’, পৃষ্ঠাঃ ১৮-১৯</ref> ৰিদিপ কুমাৰে এই ব্যাখ্যাৰ বিপৰীতে যুক্তি দিছে যে ৰঙালী বিহু সম্পূৰ্ণৰূপে গৰুকেন্দ্ৰিক উৎসৱ নহয় আৰু কাতি বা মাঘ বিহুত গৰু-কেন্দ্ৰিক অনুৰূপ নিয়ম নাই; সেয়ে তেওঁ বিহুৰ ভাব আৰু অৰ্থৰ দিশৰ পৰা চুতীয়া ‘বিচু’ শব্দৰ সৈতে ইয়াৰ ব্যুৎপত্তিগত সম্পৰ্ক অধিক সম্ভাৱ্য বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>[https://www.sahapedia.org/%E0%A6%85%E0%A6%B8%E0%A6%AE%E0%A7%B0-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A4%E0%A7%80%E0%A7%9F-%E0%A6%89%E0%A7%8E%E0%A6%B8%E0%A7%B1-%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%AA%E0%A7%87-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A7%81%E0%A6%83-%E0%A6%8F%E0%A6%95-%E0%A6%90%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%B7%E0%A6%A8#_ftn1 ৰিদিপ কুমাৰ, ''অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুঃ এক ঐতিসাহিক বিশ্লেষণ'']</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি, বৈদিক প্ৰভাৱ পৰাৰ আগতে বিহু/বিচু ব’হাগ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল। [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ লোকসকলৰ লগতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]<ref>{{cite web |title=Festival Celebrations |website=Majuli District |publisher=Government of Assam |url=https://majuli.assam.gov.in/tourist-place-detail/276| quote=The Bisu of the Deoris begins in the first Wednesday of the (mid-April) month of Bohag. The Bisu is both a secular and a religious festival.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Bharali |first=Anup Jyoti |title=Spirit Possession: An Anthropological Interpretation on the Practice of Deo-Utha among the Deoris of Assam and Arunachal Pradesh |journal=Paripex Indian Journal of Research |volume=12 |issue=9 |year=2023 |page=19}}</ref> আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]] সম্প্ৰদায়ৰ{{efn|মৰাণসকলে ব'হাগৰ প্ৰথম মঙলবাৰে উৰুকা আৰু বুধবাৰে গৰু বিহু পালন কৰে। এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ মৰাণসকলৰ পুৰণি বিহুনামতো পোৱা যায়।<ref>{{cite web |last=Bhuyan |first=Sadananda |title=উজনি অসমৰ মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ ব'হাগ বিহুৰ পৰম্পৰা আৰু মৌখিক গীতি সাহিত্য |website=Xobdochitra |date=17 April 2022 |url=https://xobdochitra.com/2022/04/উজনি-অসমৰ-মৰাণ-জনগোষ্ঠীৰ/}}</ref>}} লোকসকলে আজিও সেই দিনটোতে বিহু আৰম্ভ কৰে।{{efn|পূৰ্বতে [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া]] সকলেও ব'হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা বিহু আৰম্ভ কৰিছিল। প্ৰথমে গোঁসানী থানত হুঁচৰি গাই তাৰ পাছত গাঁৱে-গাঁৱে হুঁচৰি গোৱাৰ প্ৰথা আছিল। এই পৰম্পৰা দেউৰী আৰু মৰাণসকলৰ মাজত বৰ্তি আছে; আনহাতে বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱত আন বহু চুতীয়াই বিহুৰ দিনাৰ পৰা হুঁচৰি আৰম্ভ কৰিবলৈ লয়।<ref>{{cite book|last=Barua|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007|pages=388–390 |ref=harv}}</ref> এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ পুৰণি বিহুনামতো পোৱা যায়। পুৰণি হুঁচৰিৰ গীতত মঙলবাৰে উৰুকা আৰু বুধবাৰে বিহু পালনৰ কথা কোৱা হৈছে। গোঁসানীৰ পূজাৰ সৈতে জড়িত ''দেউ-বিহু'' আৰু পৰৱৰ্তী ''সাত-বিহু'', ''চেৰা-বিহু'' বা ''এৰা-বিহু''ৰ পৰম্পৰাও পোৱা যায়।।<ref>{{harvcol|Barua|2007|pp=388-390}}</ref>}} কিছুমান পুৰণি বিহু-হুঁচৰিৰ গীতত এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{harvcol|Barua|2007|p=390}}</ref> ''{{Quote|text=“হাচতি ঐ চʼত বিচুতি ঐ চʼত<br />বুধে গৰু বিহু মঙ্গলে উৰুকাৰ,<br />বিহু গৈ আছিলি ক'ত?”}}'' ==বিহুৰ ইতিহাস== ===উৎপত্তি=== <!-- [[File:বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ.jpg|thumb|বিহু নাচনীৰ চিত্ৰ]] --> অসমৰ সামাজিক গাঁথনিৰ দৰেই বিহু উৎসৱত মংগোলীয় আৰু আৰ্য সংস্কৃতিৰ সংমিশ্ৰণ আছে। বিহুৰ বিৱৰ্তনৰ মাজতো অসমীয়া সংস্কৃতিৰ গঠন-প্ৰক্ৰিয়াৰ বিভিন্ন স্তৰ প্ৰতিফলিত হৈছে। মানুহে কৃষিক মূল জীৱিকা হিচাপে গ্ৰহণ কৰাৰ পাছৰে পৰা খেতি চপোৱাৰ সময়ৰ আনন্দোৎসৱে সমূহীয়া ৰূপ লাভ কৰি ক্ৰমে ৰীতি-নীতিত পৰিণত হয় আৰু কালক্ৰমত বিহুৰ দৰে কৃষিভিত্তিক উৎসৱৰ বিকাশ ঘটে। অসমত কৃষিৰ প্ৰাথমিক বিকাশ অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক আৰু তিব্বতীয়-বৰ্মীয় জনগোষ্ঠীৰ সৈতে জড়িত বুলি ধৰা হয়; সেই অনুসৰি বিহুৰ প্ৰাথমিক ৰূপকো এই গোষ্ঠীসমূহৰ কৃষি-সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছে। উল্লেখযোগ্য যে অসমত বৰ্তমান পৃথক অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক ভাষাভাষী গোষ্ঠী দেখা নাযায়; ডি.এন.এ.-ভিত্তিক গৱেষণা অনুসৰি অষ্ট্ৰ-এছিয়াটিক জনগোষ্ঠীৰ বহু অংশ তিব্বতীয়-বৰ্মীয় জনগোষ্ঠীৰ মাজত বিলীন হৈ যায়।<ref>{{Cite web |title=Austroasiatics absorbed by Tibeto-burman groups |url=https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |access-date=2019-03-24 |archivedate=2019-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190405000120/https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/anre.2016.79.issue-3/anre-2016-0019/anre-2016-0019.pdf |deadurl=yes }}</ref> প্ৰমোদচন্দ্ৰ ভট্টাচাৰ্যৰ মতে, পৰৱৰ্তী ইন্দো-আৰ্য সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱৰ ফলত থলুৱা ''বিচু'' উৎসৱক ''বিষুৱ'' বা বিষুৱ-সংক্ৰান্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰি ব্যাখ্যা কৰা হয় আৰু ব’হাগৰ এই বসন্তোৎসৱে ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ সমসাময়িক বসন্তকালীন উৎসৱসমূহৰ সৈতে কেলেণ্ডাৰগত সম্পৰ্ক লাভ কৰে।<ref>{{cite book |last=Bhattacharya |first=Pramod Chandra |title=Asamar Loka Utsav |year=1969 |location=Guwahati }}</ref> আগৰ দিনত বিহুৰ সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে মিলি চ'ত মাহৰ ৰাতি নাচি গাই আনন্দ কৰিছিল। এই কালছোৱাত ব্যক্তিগত উচাহ আৰু প্ৰেমৰ প্ৰকাশেই বিহুত প্ৰাধান্য পাইছিল যদিও ধৰ্ম আৰু কৃষিও সমান্তৰালভাৱে জড়িত আছিল। দীনেশ গগৈৰ মতে, ''বিহু'' শব্দটো দেউৰী-চুতীয়া ভাষাৰ ''বিচু'' শব্দৰ পৰা উদ্ভূত, যাৰ অৰ্থ "অতি আনন্দ" বা "অত্যধিক আনন্দ"।<ref>Gogoi, Dinesh (2015), ''Baapoti Hahun Bihu'', pp. 17–18.</ref> লোকপৰম্পৰাত ''বিচু''ৰ উৎপত্তিক আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতেও জড়িত কৰা হয়। মামণি মহন্তৰ মতে, প্ৰাচীন চুতীয়া কৃষিব্যৱস্থাত আহু ধানৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছিল; খেতিয়কসকলে দিন-ৰাতি বনৰীয়া জীৱ-জন্তুৰ পৰা আহু খেতি ৰক্ষা কৰি থাকোঁতে গান, নাচ আৰু ৰং-ধেমালিৰে সময় কটাইছিল। আহু শস্যৰ সজীৱ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত এই বাৰ্ষিক আনন্দোৎসৱেই লোকপৰম্পৰাত ''বিচু'' নামেৰে পৰিচিত হৈছিল।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=156–157 }}</ref> বৰ্তমানৰ বিহুৰ বিকাশ উজনি অসমৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত বুলি কিছুমান লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনে লিখিছে, ''"বিহু কামৰূপে নাই, সৌমাৰে (উজনি অসম) অধিক"''<ref>হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকনৰ ৰচনাৱলী, p. 80</ref>। বড়োসকলৰ বৈচাগু, ডিমাছাসকলৰ বুচু, ত্ৰিপুৰিসকলৰ বিজু বা তিৱাসকলৰ পিচুৰ দৰে উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী মূলীয় জনগোষ্ঠীসমূহ—চুতীয়া, দেউৰী, মৰাণ আৰু সোণোৱালসকলে বিহু/বিচু উদযাপন কৰি আহিছে। চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত এই উৎসৱ প্ৰধান উৎসৱ হিচাপে গঢ়ি উঠিছিল বুলি কোৱা হয়। সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিড-ফি বা অক্ষয় বুৰঞ্জীৰ মতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] ৰাজধানী [[শদিয়া|শদিয়াৰ]] কেঁচাইখাতী বা কলীমতী দেৱী বিহুৰ স্ৰষ্টা।<ref>শৰ্মা, নয়নমণি, "বিহু-সংস্কৃতি",p. 67,"সাঁচিপতীয়া দেওবুৰঞ্জী বা লিট ফি বা অক্ষয় বিহু বুৰঞ্জীৰ মতে শদিয়াত কেঁচাইখাতী বা কলীমতীহে বিহুৰ স্ৰষ্টা।"</ref> ইতিহাসবিদ স্বৰ্গীয় হেম বুঢ়াগোহাঞিৰ অন্বেষণ অনুসৰি, মানুহৰ তেজ খাবলৈ চঞ্চল হৈ ফুৰা শিৱৰ ভণিয়েক কলীমতিয়ে বিহু আৰম্ভ কৰিছিল বুলি এক পৰম্পৰা আছে;<ref>বুঢ়াগোহাঞি, দুৰ্লভ, "কলীমতি", p.23</ref> দেউৰীসকলে কেঁচাইখাতী আৰু বলিয়া বাবাক বুঢ়া-বুঢ়ীৰ সতি-সন্ততি বুলি বিশ্বাস কৰে।<ref>{{cite book |last1=Bordoloi |first1=B. N. |last2=Sharmah Thakur |first2=G. C. |last3=Saikia |first3=M. C. |title=Tribes of Assam, Part I |publisher=Tribal Research Institute |location=Guwahati |year=1987|pages=30–31}}</ref> কামৰূপ যুগৰ কেইখনমান তাম্ৰশাসনত বিষুৱ আৰু সংক্ৰান্তিৰ দৰে বিশেষ দিনত ভূমিদান কৰাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। বলবৰ্মনৰ নগাঁও তাম্ৰশাসনখন ''বিষুৱৎ তিথি''ত জাৰি কৰা হৈছিল, যিটো বি. কে. বৰুৱাৰ মতে সম্ভৱতঃ চ'ত সংক্ৰান্তিৰ সৈতে মিলে। বৈদ্যদেৱৰ কামৌলি তাম্ৰশাসনখনো বৈশাখ মাহৰ ''বিষুৱতী সংক্ৰান্তি''ৰ একাদশী তিথিত জাৰি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Venis |first=Arthur |title=Copper-plate Grant of Vaidya Deva, King of Kamarupa |journal=Epigraphia Indica |volume=2 |year=1893 |pages=347–358 |at=pp. 349, 357}}</ref> ''বিষুৱৎ সংক্ৰান্তি'' সূৰ্যৰ মেষ আৰু তুলা ৰাশিত প্ৰৱেশৰ দিনত পৰে, যি অসমত যথাক্ৰমে [[ব'হাগ বিহু]] আৰু [[কাতি বিহু]]ৰ সৈতে মিলে। ===পৌৰাণিক বিহুৰ ৰীতি-নীতি=== আগৰ দিনত ব’হাগ বিহুৰ উৎসৱ চ’ত মাহৰ পৰাই আৰম্ভ হোৱা বুলি পৰম্পৰাত পোৱা যায়। মূল ব’হাগী উৎসৱৰ আগৰ এই সময়ছোৱাক ''ৰাতি বিহু'' বা ''চ’তৰ বিহু'' বুলি কোৱা হৈছিল। এই সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে ৰাতি চাকি জ্বলাই ডাঙৰ গছৰ তলত আৰু থান আদি পৱিত্ৰ স্থানৰ চোতালত বিহু নাচিছিল। এক পৰম্পৰা অনুসৰি তাম্ৰেশ্বৰী‌(কলীমতী) শালৰ পৰা ৰাতিৰ ভাগত বিহু নমাই আনি আম বা আঁহত আদি ডাঙৰ গছৰ তলত নৃত্য-গীত কৰা হৈছিল। ''তৰুৱা কদম'' ফুলাক কলীমতীৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ প্ৰতীক আৰু চ’তৰ বিহু আৰম্ভ হোৱাৰ সংকেত বুলিও গণ্য কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-Chot">{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=146–152, 200–203 }}</ref> চ’তৰ ৰাতি বিহুৰ এনে স্থানীয় ৰূপ আজিও যোৰহাট-গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দৈয়াং, আদি ঠাইত দেখা যায়। এইবোৰত ডেকা-গাভৰুসকলে ডাঙৰ আম বা আঁহত গছৰ তলত ৰাতি বিহু কৰে; ''জোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত আৰু পেঁপা বজোৱাৰ প্ৰতিযোগিতাও এই পৰম্পৰাৰ অংগ।<ref name="Richa-Chot"/> দেউৰীসকলৰ মাজতো তুলনীয় ''ৰাতি বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ’ত মাহত ডেকা-গাভৰুসকলে সমূহীয়াকৈ বিচুৰ গীত-নাচৰ অনুশীলন কৰে আৰু ব’হাগীয়া বিচুৰ সময়ত ৰাতিও নৃত্য-গীত চলে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 }}</ref> ৰাতি বিহুৰ সামৰণি চ’তৰ শেষ দিন বা ব’হাগৰ প্ৰথম মঙলবাৰে কৰা হৈছিল। এই দিনটোক ''উৰুকা'' বোলা হৈছিল; ''উৰুকা'' শব্দটোক দেউৰী-চুতীয়া ''উৰুকুৱা'' ("শেষ কৰা") শব্দৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। উৰুকাৰ ৰাতি দেওধনীসকলে গোটেই ৰাতি নৃত্য কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ দেহত কেঁচাইখাতী বা কলীমতী অধিষ্ঠিত হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল। এই ঘটনাক দেৱী স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নামি অহা বা ''বিহু নমাই অনা''ৰ সৈতে জড়িত কৰা হৈছিল। চ’তৰ বিহুৰ সামৰণিৰ পাছত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ দিনা থানঘৰত পূজা আৰম্ভ কৰা হৈছিল। পুৱাৰ ভাগত গৰু গা ধুৱাই গৰু বিহু পালন কৰা হৈছিল; এই প্ৰথা আজিও আগৰ দৰেই পালন কৰা হয়। এই প্ৰথা বড়োসকলৰ বৈচাগু উৎসৱতো কৰা হয়। [[কণী যুঁজ]], [[কুকুৰা যুঁজ]] আদি ৰং-ধেমালিৰো আয়োজন কৰা হৈছিল। এই দিনা আবেলি বিহু গাই গাই থানঘৰৰ চোতাললৈ বিহু লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কেঁচাইখাতী (কলীমতী) দেৱীকে ধৰি চাৰি শাল গোসানীক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহুৰ আশীৰ্বাদ দিবলৈ নমাই অনা হৈছিল। ইয়াকেই "বিহু নমাই অনা" বোলা হৈছিল। কিছুমান প্ৰচলিত বিহুনামত আজিও কলীমতী (কেঁচাইখাতী)ৰ আগমনৰ কথা উল্লেখ কৰা হয়। তেনে এটা বিহুনাম হৈছে: ''{{Quote|text="কলীমতী এ বাই ঘূৰি ব’হাগলৈ<br />আহিবি নে নাই?<br />আমি থাকিম আমি থাকিম<br />বাটলৈ চাই। "}}'' বৃহস্পতিবাৰৰ পৰা বলি-বিধান আৰম্ভ কৰা হৈছিল। সেইদিনা, অৰ্থাৎ মানুহ বিহুৰ দিনা দুপৰীয়া, ‘দেওধনি’ আৰু ‘বাৰিক’সকলে গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰুক থানঘৰৰ বিহুলৈ যাবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল। দেওধনিসকলে আবেলি বলি-বিধান শেষ হোৱাৰ পাছত সাজ-পাৰ পিন্ধি, মণিকুটত ৰখা ৰূপৰ ফুল মূৰত আৰু কেৰু কাণত পিন্ধিছিল। বলি কটা স্থানত বহি গাঁৱৰ কুশল-মংগল অথবা বিপদ-আপদৰ বিষয়ে বাতৰি কোৱা হৈছিল। বাতৰি কোৱা শেষ কৰি দেওধনিয়ে নৃত্য কৰিছিল আৰু বিষয়ববীয়াসকলে সহযোগ কৰিছিল। ঢুলীয়াই ঢোলৰ চেৱত ঢোল বজাইছিল। থানঘৰৰ চোতালত পুৰুষ আৰু মহিলাৰ নাচৰ চেও বেলেগ বেলেগ আছিল। দেওধনি নৃত্য শেষ হোৱাৰ পাছত গাঁৱৰ ডেকা-গাভৰু বিহুৱাসকলে ঘৰে ঘৰে গৈ বিহু কৰিছিল; ইয়াকেই হুঁচৰি বুলি কোৱা হয়। পিছৰ সপ্তাহৰ বুধবাৰে সকলোৱে পুনৰবাৰ থানঘৰৰ পৰা বিহু উলিয়াই গাঁৱৰ এমূৰত থকা নদী অথবা পুখুৰীৰ পাৰত থৈ আহিছিল। সেই সময়ত প্ৰতিবছৰে হুঁচৰি গোৱা নহৈছিল; কেৱল দেওধনিৰ নিৰ্দেশ পালেহে সেই বছৰত হুঁচৰি গোৱা হৈছিল। শেষৰ দিনা কলঢকুৱাৰে নাও সাজি, নাওখন জবা আৰু তগৰ ফুলেৰে সজোৱা হৈছিল; লগতে এটা সৰু কুকুৰা পোৱালি নাৱতে বান্ধি উটুৱাই দিয়া হৈছিল। তাৰ পাছত ঢোল-পেঁপা সামৰি বিহুৱা সমাজ গাঁৱলৈ ঘূৰি আহিছিল। [[File:Deori Bisu ritual.jpg|thumb|দেউৰী বিচুৰ দিনা পানীত উটুৱা ফুলেৰে সজোৱা কলঢকুৱাৰ নাও।]] ''{{quote|text="ল'হ ল'হৰি প্ৰাণৰ ভাই<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />চহৰা লিপিৰি সোধে আঁঠু কাঢ়ি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />কি খায় বুলালি দাঁতে সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />শদিয়াৰ ৰাজতে হোলেং হাতে পোৱা<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়...<br />ৰূপৰ নাও এখনি সোণৰ বঠাডালি<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়<br />ভাটিলৈ ভটিয়াই যায় সৰিলৰে<br />ফুলত ভৰ দি নাও মেলি যায়। "}}'' বিহুৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে এটা লোককথা প্ৰচলিত আছে। লোককথা অনুসৰি বৰদৈচিলা এই ভূমিৰ দেৱতাৰ জীয়ৰী আছিল আৰু কোনোবা সুদূৰ দেশলৈ বিয়া হৈ গৈছিল। প্ৰতি বছৰে বসন্ত ঋতুত বৰদৈচিলা মাকৰ ঘৰলৈ আহে বুলি কোৱা হয়; ইয়াক ধুমুহাৰ আগমনৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। সেই সময়তে বিহুৰ আৰম্ভণি হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয় আৰু বৰদৈচিলা ঘূৰি যোৱা দিনা বিহুৰ সামৰণি পৰে। ‘বৰদৈচিলা’ শব্দটোক বড়ো-কছাৰী মূলীয় ‘বৰদৈচিখলা’ শব্দৰ পৰা উদ্ভূত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়, যাৰ অৰ্থ "বায়ু (বৰ)-পানীৰ (দৈ) ছোৱালী (চিখলা)"—অৰ্থাৎ এবিধ ধুমুহা। একেই লোককথা বড়োসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত। [[বড়ো জনগোষ্ঠী]]ৰ লোকসকলে বিহু/বৈচাগুৰ সময়ত "বৰদৈচিখলা" নামৰ এটা নৃত্যও পৰিৱেশন কৰে। এই সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত বিহুক বড়ো-কছাৰী মূলীয় উৎসৱ-পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত কৰি ব্যাখ্যা কৰা হয়। ===হুৰাই ৰঙালী আৰু হুঁচৰিৰ পৰম্পৰা=== এটি ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত ব’হাগ বিহুৰ আনুষ্ঠানিক আৰম্ভণিক শদিয়াৰ পৱিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। ইয়াত ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে ''হুৰাই ৰঙালী'' নামৰ অনুষ্ঠান কৰা হয়। পৰম্পৰাগত ব্যাখ্যামতে ''হুৰাই'' হৈছে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে বিহুক স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ নমাই অনাৰ অনুষ্ঠান। আৰম্ভণিতে কেঁচাইখাতী আৰু আন শালসমূহত প্ৰাৰ্থনা কৰা হয় আৰু বিহুৰ সৈতে জড়িত ''আই কলীমতী''য়ে বিহু পৃথিৱীলৈ নমাই আনে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। হুৰাইৰ আৰম্ভণিৰ গীতত বিহু ক’ত আছিল বুলি সোধা হয় আৰু উত্তৰত শদিয়াৰ আঁহত গছৰ তলত আছিল বুলি কোৱা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=203–207 }}</ref> {{Quote|text= হাচতি ঐ চ’ত<br /> বিচতি ঐ চ’ত<br /> বিহু গৈ আছিলি ক’ত?<br /> শদিয়াৰ আঁহতৰ তলত।<br /> ...<br /> হুৰাই ল’ আঁহতৰ পাত,<br /> আইয়ে-বাইয়ে দিয়া চেলেংখনি ঐ আমাৰ গাত।<br /> শদিয়া ৰাজ্যতে চাৰি শাল গোঁসানী,<br /> আইয়ে-বাইয়ে দিয়া চেলেং ঐ আমাৰ গাত।<br /> হুৰাই ল’... }} হুঁচৰিৰ বিকাশৰ সৈতেও এই মন্দিৰকেন্দ্ৰিক বিহু-পৰম্পৰাক জড়িত কৰা হৈছে। মামণি মহন্তৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ডেকা-গাভৰুসকলে প্ৰথমে [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সন্মুখত বিহু পৰিৱেশন কৰি তাৰ পাছত গাঁৱলৈ লৈ গৈছিল। ৰাজ্যখনৰ পতনৰ পাছত প্ৰথম বিহু স্থানীয় থানত আৰম্ভ হ’বলৈ ধৰে আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত থানৰ ঠাইত [[নামঘৰ]]ে এই স্থান গ্ৰহণ কৰে; তাৰ পৰাই হুঁচৰি দল ঘৰে ঘৰে যোৱাৰ পৰম্পৰা বিকশিত হয়।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=158–159 }}</ref> ''দেওলৰা মণিকোঁৱৰ'' নামৰ লোককথাত চোতালৰ বিহু আৰু হুঁচৰিৰ উৎপত্তিৰ আন এটা পৰম্পৰাগত ব্যাখ্যা পোৱা যায়। কাহিনীটোত [[শদিয়া]]ৰ কুণ্ডিল অঞ্চলৰ এজন ৰজাই দৈৱিকভাৱে জন্ম লাভ কৰা মণিকোঁৱৰক লাভ কৰে। মণিকোঁৱৰে গীত-নৃত্য শিকি আৰু ৰচনা কৰি কৃষিজীৱী লোকসকলৰ চোতালত সেইবোৰ পৰিৱেশন কৰে আৰু গৃহস্থসকলক আশীৰ্বাদ দিয়ে। কাহিনীটোৱে এই পৰিৱেশনক চোতালৰ বিহু আৰু ৰাতি হুঁচৰি গোৱাৰ আৰম্ভণিৰ সৈতে স্পষ্টভাৱে জড়িত কৰে।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=58–59 }}</ref> দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ মাজতো ঘৰে ঘৰে গৈ হুঁচৰি পৰিৱেশন কৰাৰ এক স্বকীয় ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা প্ৰচলিত। দেউৰীসকলৰ এই হুঁচৰি প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত নহয়; দেওধাই, দেওধনী, পুৰোহিত আৰু গাঁৱৰ ৰাইজৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি নিৰ্দিষ্ট বছৰত ইয়াৰ আয়োজন কৰা হয়। হুঁচৰি প্ৰথমে দেওশাল বা দেওঘৰত আৰম্ভ কৰি তাৰ পাছত বৰদেউৰী, সৰুদেউৰী, বৰভৰালী, সৰুভৰালী আৰু বাৰিক আদি পৰম্পৰাগত বিষয়ববীয়াসকলৰ ঘৰত পৰিৱেশন কৰা হয়। ইয়াৰ পাছত ধনী-দুখীয়া নিৰ্বিশেষে গাঁৱৰ প্ৰতিঘৰ মানুহৰ চোতালত হুঁচৰি গোৱা হয়। এই পৰম্পৰাত নামতি, টেকেলা আদি অংশগ্ৰহণকাৰীৰ লগতে বাঁহৰ হেতামাৰি আৰু বিশেষ নৃত্য-গীতৰ প্ৰচলন আছে। অৱশেষত নৈৰ পাৰত বিশেষ লোকাচাৰৰ জৰিয়তে হুঁচৰি উটুৱা হয়।<ref>{{Cite report |title=Documentation on Life and Culture of Deori |institution=Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes |url=https://repository.tribal.gov.in/bitstream/123456789/74136/1/AIRT_2018_0003_report.pdf}}</ref><ref>{{Cite web |last=দেউৰী |first=প্ৰাঞ্জল |title=দেউৰী বিচু, বিচু উটুৱা উৎসৱ আৰু দেউৰী হুঁচৰি |url=https://assam.nenow.in/deori-bisu-deori-bisu-farewell-and-bisu-husori/ |website=NE Now Assamese |date=2021-04-28 |language=as}}</ref> ===ইতিহাস=== অসমীয়া সমাজত এটা জনপ্ৰবাদ প্ৰচলিত আছে। <blockquote> ''"ঢোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''খোল বাই কʼত? ৰতনপুৰত। ''<br> ''পুৱাই কলকলাই বান্দৰী নচুৱাই ''<br> ''বাঁহবাৰী বাঁহবাৰী চুতীয়াৰ ঘৰত।" '' </blockquote> ৰতনপুৰ আছিল [[চুতীয়া]] ৰজা ৰত্নধ্বজপালে গঢ়া এখন নগৰ।<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/170951/4/chapter%20iii.pdf Ratanpur was the capital of Chutia king Ratnadhwajpal]</ref> এসময়ত ই সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈছিল আৰু ঢোল, খোল আদি বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ বজোৱা হৈছিল। উল্লেখযোগ্য যে ৰতনপুৰৰ খোল কাঠেৰে নিৰ্মিত আছিল, মণিপুৰ আৰু মায়ামৰাসকলৰ খোলৰ দৰে।<ref>{{Cite web |title=কাঠেৰে নিৰ্মিত পোঙ খোল |url=https://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |access-date=2020-04-23 |archivedate=2020-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407130306/http://chandrakantha.com/articles/indian_music/pung.html |deadurl=yes }}</ref> পৰৱৰ্তীকালত শংকৰদেৱে উত্তৰ ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ দৰে মাটিৰে খোল নিৰ্মাণ কৰি নৃত্য, নাট আদিত ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লয়। ইয়াৰ পৰা বিহু বা বিহুৰ ঢোলে উজনি অসমৰ ৰাইজৰ মাজত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়। ‌‌ ১৯৩৫ চনত [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ ঘিলামৰা অঞ্চলত উদ্ধাৰ হোৱা ভূমিদানৰ তাম্ৰফলিৰ মতে, [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া]] ৰজা সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ উগ্ৰবীৰ্য লক্ষ্মীনাৰায়ণে ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত 'পবিত্ৰ বিহু'ৰ দিনা ব্ৰাহ্মণক ভূমি দান কৰিছিল।<ref>Neog, Maheswar, "Prachya Sasanavali", Introduction, p.189</ref><ref>Barua, Swarnalata, "Chutia Jatir Buranji",p.40-41, "ফলিখনত স্বধয়াপুৰীশ্বৰ নন্দিশ্বৰৰ পুত্ৰ সত্যনাৰায়ণ আৰু এই সত্যনাৰায়ণৰ পুত্ৰ লক্ষ্মীনাৰায়ণ ৰজাই ৰবিদেৱ নামৰ এজন ব্ৰাহ্মণক বখনা গ্ৰামত ১৩২৩ শক (১৪০১ খ্ৰীঃ)ৰ বিষুব সংক্ৰান্তিৰ দিনা (অৰ্থাৎ ১ বহাগৰ বিহুৰ দিনা) ২০০ পুটি‌(পুৰা) ভূমি দান কৰাৰ কথা খোদিত আছে।"</ref> <blockquote> ''"এতস্মৈ শাসনপ্ৰাদা লক্ষ্মীনাৰায়ণো নৃপঃ''<br> ''উৎসৃজ্য বিষুবে (বিহুৱে) পুণ্য ৰবিদেৱ দ্বিজন্মনে...। "'' </blockquote> অৰ্থাৎ, তাম্ৰপত্ৰখনৰ মতে ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে দ্বিজ ৰবিদেৱক পুণ্য বিহুৰ দিনা ভূমি দান কৰিছিল। এই তাম্ৰশাসনক চুতীয়া ৰজাসকলৰ দিনত বিহুৰ ৰাজকীয় স্বীকৃতিৰ নিদৰ্শন হিচাপে উল্লেখ কৰা হয়। উল্লেখযোগ্য যে ৰাজধানী শদিয়াতো ৰজাসকলৰ আদেশত ৰাজপুৰোহিত [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলে চাৰি শাল গোসাঁনীক স্মৰণ কৰি বিহু ৰাজ্যলৈ নমাই আনিছিল বুলি পৰম্পৰাত কোৱা হয়। এই বিষয়ে তেওঁলোকে বিচু-গীতত এনেদৰে গায়: <blockquote> ''"কুণ্ডিলৰ আগৰিত ওখৈক শিমলু''<br> ''তাতে লয় কুৰুৱাই বাহ।''<br> ''শদিয়া ৰাজত ঐ চাৰিশাল গোঁসাঁনী''<br> ''তালে নমস্কাৰ কৰো।''<br> ''সোণৰে জখলা, ৰূপৰ হেতামাৰি''<br> ''আহে চাৰিশালি নামি সৰিলৰে।"''<br> </blockquote> চুতীয়া ৰাজ্যৰ দৰে [[আহোম ৰাজ্য|আহোম]] ৰাজ্যতো ঢোল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। চীন, থাইলেণ্ড আদি দেশৰ বিভিন্ন তাই জনগোষ্ঠীয়েও নিজৰ উৎসৱ বা ৰীতি-নীতি পালন কৰোঁতে ঢোল ব্যৱহাৰ কৰে। অৱশ্যে, সেই ঢোলৰ গঠন আৰু বজোৱাৰ শৈলী অসমৰ থলুৱা ঢোলতকৈ পৃথক। তাই [[আহোম]] সমাজৰ লোকবিশ্বাসমতে ঢোল মাংগলিক বাদ্য। ঢোলৰ শব্দই প্ৰজনন শক্তি বৃদ্ধি কৰে, পৃথিৱীৰ মাটি কোমল আৰু উৰ্বৰা কৰে আৰু উন্মাদনা বৃদ্ধি কৰে বুলি আহোম সমাজত জনবিশ্বাস আছে। বিয়া, ওমফা পূজা, চোমদেউ পূজা আদিত ঢোল-বাদন অপৰিহাৰ্য। ওজাসকলে ৰচনা কৰা বিহু-মালিতাৰ পৰা জানিব পৰা যায় যে আহোম ৰাজসভাত আন বাদ্যৰ লগতে ঢোলো বজোৱা হৈছিল। ঢুলীয়া ওজাসকলে মালিতা গাওঁতে এইদৰে গায়— ''{{Quote|text=“স্বৰ্গৰ পৰা নামি ছ্যুকাফা স্বৰ্গদেও<br />কৰিলা ৰাজত্ব যাৰ নাহি সম কেউ।<br />নানা বাদ্য বাজনা কৰা সভাত<br />ঢাক ঢোল কৰতাল বাদ্য অসংখ্যাত।” }}'' অৱশ্যে, এই বাদ্য কোন জনগোষ্ঠীৰ লোকে বজাইছিল বা এই মালিতা কেতিয়া ৰচনা কৰা হৈছিল, সেই কথা জনা নাযায়। আহোম ৰাজসভা বা আহোম সমাজত ১৭ শতিকাৰ পৰাহে তাই ভাষাৰ সলনি অসমীয়া ভাষা প্ৰচলিত হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়; সেয়ে এই ৰচনাসমূহ সেই যুগৰ বুলি ধৰা হয়। [[চিত্ৰ:Deori Bihu dance.webm|thumb|দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ বিহু]] সেই একেই মালিতাত সোধন ঢুলীয়া নামৰ এজন ওজাই আহোম ৰাজসভাত ঢোল বজাইছিল বুলি উল্লেখ আছে। ওজাৰ মালিতাত শুনা যায়— ''{{Quote|text=“কলি যুগে ইন্দ্ৰবংশী ৰজা নামি যায়,<br />সোধন ওজাই ঢোল বাই আনিলে নমাই।<br />আদিতে আছিল মাত্ৰ ঢোলৰ বাজনা,<br />সোধন ওজাই বাদ্য কৰিলে ৰচনা।” }}'' বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায় যে চুকাফা ৰজাই পৰ্বতৰ পৰা নামি আহোঁতে বাটত পোৱা অসংখ্য স্থানীয় চুতীয়া, মৰাণ, বৰাহী, কছাৰী আদি লোকক নিজৰ লগত লৈ আহিছিল। <ref>"Along the way, a number of people were captured. They were either Chutias, Morans or Borahis...given names according to the tasks they performed.", Saikia, Yasmin,''Fragmented Memories'', p.115</ref>‌‌ সেয়ে এই ওজাজন তাই লোক আছিল নে বাটত লগ পোৱা থলুৱা মৰাণ, বৰাহী, চুতীয়া বা কছাৰী লোক আছিল, সেই কথা জনা নাযায়। তদুপৰি ইতিহাসৰ পৰা জনা যায় যে ব্ৰাহ্মণ পূজাৰীসকলে ১৭ শতিকাতহে আহোম ৰজাসকলক হিন্দু ৰীতি-নীতিৰ মাজলৈ আনি "ইন্দ্ৰবংশী" বুলি ঘোষণা কৰিছিল। গতিকে এই মালিতা সেই যুগতে ৰচিত হৈছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। দেওধাই অসম বুৰঞ্জী আৰু সুকুমাৰ মহন্তৰ ঘৰত পোৱা বুৰঞ্জী অনুসৰি, ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ৭ ব’হাগৰ দিনা চুতীয়া সেনাপতি গজৰাজ বৰুৱাই আহোম সেনাপতি ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁইক চুতীয়া ৰজাই আশ্ৰয় লৈ থকা ঠাইডোখৰ দেখুৱাই দিছিল। ১৫২৪ চনত সেই দিনা আছিল ‘ওজা বিচু’। ইয়াৰ পাছত আন কিছুমান চুতীয়া লোকৰ পৰামৰ্শত ফ্ৰাচেংমুঙে আত্মসমৰ্পণকাৰী চুতীয়া সৈনিকসকলক পৰ্বত বগাই ঘিলাগছত উঠি ঢোল বজাবলৈ আদেশ দিয়ে। ইয়াৰ ফলত পাহাৰত আশ্ৰয় লৈ থকা চুতীয়া ৰজা আৰু সৈন্যসকলে যুদ্ধত জয়লাভ কৰা হৈছে বুলি ভাবি বিহু নাচিবলৈ ধৰে আৰু শেষত ঘাপ লৈ থকা আহোম সৈন্যৰ হাতত পৰাজিত হয়। ====ফাট বিহু আৰু আধুনিক বিহুনাচৰ বিকাশ==== শদিয়াৰ ''হুৰাই ৰঙালী'' পৰম্পৰাৰ এটা ৰূপ ঢকুৱাখনাৰ [[হাৰ্হি দেৱালয়]]তো বৰ্তি আছে, য’ত ব’হাগৰ সপ্তম দিনা এই অনুষ্ঠান পালন কৰা হয়। স্থানীয় পৰম্পৰাত হাৰ্হি দেৱালয়ক ১৫২৪ চনত চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়াৰ পৰা [[কেঁচাইখাতী]]ৰ উপাসনা স্থানান্তৰ কৰাৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2026 |pages=203–207 }}</ref> উপেন ৰাভা হাকাচামেও ঢকুৱাখনাৰ ফাট বিহুৰ পৰম্পৰাক শদিয়াৰ পৰা স্থানচ্যুত হৈ শেষত হাৰ্হি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰা লোকসকলৰ সৈতে জড়িত কৰিছে।<ref name="Hakacham-Faat">{{cite book |last=Hakacham |first=Upen Rabha |title=Origin of Bihu |year=2010 |location=Guwahati }}</ref> ''ফাট'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে একাধিক লোকব্যাখ্যা আছে। এটা পৰম্পৰাত ''ফাট''‌ শব্দক "বিচ্ছেদ" বা জনগোষ্ঠীৰ ছিন্ন-বিচ্ছিন্ন হৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ অৰ্থত ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই ব্যাখ্যাত বিহু-পৰম্পৰা শদিয়াৰ পৰা ঢকুৱাখনালৈ স্থানান্তৰিত কৰাৰ কথা কোৱা হয়। আন এক পৰম্পৰাত বিহু চাবলৈ হোৱা বৃহৎ জনসমাগমৰ ফলত পথাৰত ''ফাট'' বা চিৰা পৰা বুলি কোৱা হয় আৰু তাৰ পৰাই ''ফাট বিহু'' নাম হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=161–162 }}</ref> কিছুমান লেখকে ফাট বিহুক আধুনিক বিহুনাচৰ ৰূপ-বিকাশৰ সৈতে জড়িত কৰিছে। পৰম্পৰাগত বিৱৰণত আহোম ৰজা [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত ফাট বিহুৰ শিল্পীসকলক ৰাজকীয় অনুষ্ঠানত নৃত্য প্ৰদৰ্শনৰ বাবে আমন্ত্ৰণ জনোৱা হৈছিল বুলি কোৱা হয়। ঊনবিংশ শতিকাত এই বিহুৰ ৰূপ ঢকুৱাখনা অঞ্চলৰ আন জনগোষ্ঠীৰ মাজতো বিস্তৃত হৈ মহঘুলী চাপৰিত চুতীয়া, সোণোৱাল, দেউৰী, আহোম, মিচিং আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="Hakacham-Faat"/> [[File:Faat Bihu dance at Harhi dewaloi.jpg|thumb|হাৰ্হি দেৱালয়ত প্ৰতিবছৰে আয়োজিত কৰি অহা পৌৰাণিক ফাট বিহু]] আন এক বিহুগীতত মান দেশলৈকে বিহুৰ খ্যাতি বিয়পি পৰাৰ কাব্যিক উল্লেখ পোৱা যায়। ''{{Quote|text=“লাহে লাহে ঐ<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />পূৱে পশ্চিমে উত্তৰে দক্ষিণে<br />বিহু কোনে ঢালে আহে। <br />মান দেশত মানতৰা এযুৰি<br />আছিলে নৰিয়াত পৰি,<br />যেতিয়া শুনিলে বিহুৰে বতৰা<br />আহিলে লাখুটি ধৰি।”}}'' গীতটোৰ ভাবাৰ্থত বিহুৰ আকৰ্ষণ ইমানেই আছিল বুলি কাব্যিকভাৱে কোৱা হৈছে যে মান দেশৰ ([[ম্যানমাৰ]]) নৰিয়াত পৰি থকা মান (বাৰ্মিজ) বুঢ়া-বুঢ়ীসকলেও লাখুটি লৈ বিহু চাবলৈ আহিবলৈ মন কৰিছিল। সেইবাবে বুঢ়া-বুঢ়ীসকলে গম নোপোৱাকৈ লাহে লাহে বিহু নাচিবলৈ কোৱা হৈছিল। [[চিত্ৰ:Bihu dance performer.jpg|thumb|250px |পশ্চিম বংগৰ কলকাতাত অনুষ্ঠিত ভাৰত সাংস্কৃতিক উৎসৱ ২০২৩ত অসমৰ দুলীয়াজানৰ এগৰাকী বিহু নৃত্য পৰিবেশক।]] ১৬ শতিকাৰ শেষ ভাগত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ|শংকৰদেৱে]] প্ৰচাৰ কৰা একশৰণ নামধৰ্মৰ বিস্তৃত প্ৰভাৱ অসমৰ জনসাধাৰণৰ মাজত পৰাৰ লগে লগে বিহুৰ ওপৰতো উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন আহিছিল। আনহাতে, বিহুৰ নৃত্য-গীতৰ প্ৰভাৱো গুৰুজনাৰ বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিত পৰিছিল। এই সময়তে বিহুৱে এক পূৰ্ণাংগ সামাজিক উৎসৱৰ ৰূপ পায় আৰু [[উজনি অসম|উজনি অসমৰ]] বড়ো-কছাৰী মূলীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজৰ পৰা অসমৰ বাকী জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত হয়। এই যুগৰ পৰা বিহুনামসমূহত পূৰ্বৰ "গোসাঁনী"ৰ স্থানত 'কৃষ্ণ/ৰাম'ৰ নাম লোৱা আৰম্ভ হয়। এই সম্পৰ্কে শঙ্কৰদেৱৰ 'কীৰ্ত্তন উৰেষা বৰ্ণন' আৰু ৰামচৰণ ঠাকুৰে লিখা 'গুৰু চৰিত'ত এনেদৰে লিখা হৈছে। {{Quote|text=উৰেষা বৰ্ণনাত লিখিছে-<br />''"বিষুদিনা বিধিমতে পঞ্চতীৰ্থ কৰি<br /> শুদ্ধ মনে দেখয়ে শুভদ্ৰা ৰাম হৰি <br />সিয়োজনে সমন্ত যজ্ঞৰ ফল পাইৰ<br /> পাতক নিস্তাৰি বিষ্ণুৰ ভুৱনক যাইব।"''}}{{Quote|text=গুৰু চৰিতত লিখিছে-<br />''"এহিবুলি তিনিজনে কৰন্ত কাতৰ<br />শুনি সৰ্বজয় বুলি মাতিলা শঙ্কৰ<br />চৈত্ৰ বিষু সংক্ৰমণে আসিয়া মিলিব<br />সেহিদিনা ৰুক্মিণীৰ মন্দিৰ উঠিব।"''}} [[চিত্ৰ:Bihubihu.jpg|thumb|right|300px|<center>বিহু নাচ<center>]] পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত আহোম স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰ সিংহ|ৰুদ্ৰ সিংহই]] চহা ৰাইজৰ বিহুলৈ পোনপতীয়া ৰজাঘৰীয়া পৃষ্ঠপোষকতা আগবঢ়োৱা বুলি কোৱা হয়। এই বিৱৰণ অনুসৰি তেওঁ গছতলৰ বিহুক [[ৰংঘৰ|ৰংঘৰৰ]] বাকৰিলৈ আনে আৰু অংশগ্ৰহণকাৰী বিহুৱাসকলক পুৰস্কাৰ দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰে। অৱশ্যে, বহু লেখক-গৱেষকে আহোম স্বৰ্গদেউসকলে বিহুৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰা নাছিল বুলিও মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই সন্দৰ্ভত পদ্মেশ্বৰ গগৈৰ ভাষ্য এনেধৰণৰ: <blockquote>কোনো বুৰঞ্জীত আহোম ৰজাই ৰংঘৰৰ বাকৰিত বিহু চোৱা কথাৰ উল্লেখ নাই। সাতসৰী অসম বুৰঞ্জীৰ মতে, ৰংঘৰৰ ওপৰ মহলাত কোন ক’ত বহিব তাক নিৰ্দিষ্ট কৰা থাকে। সেইমতে ৰজা বহাৰ যিখন ঠাই, তাত যদি এজন মানুহ চকীটো বহে, তেওঁ ৰংঘৰৰ বাকৰিখন তাৰপৰা দেখা নেপায়। দ্বিতীয়তে, যদি ৰজাই তাত বিহু চাইছিল- এজন ৰজাই চাওক বা ধাৰাবাহিক কেইবাজনো ৰজাই চাওক- তেতিয়াহ’লে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি এটা বিষয়বাব সৃষ্টি হ’লহেতেন। কিন্তু তেনে কোনো শ্ৰেণী আমি নেপাওঁ। 'আহোম ৰজাসকলে বিহুক কেন্দ্ৰ কৰি বিষয়বাব বা ধাৰক–বাহক হিচাপে এটা শ্ৰেণীৰ সৃষ্টি নকৰিলেও তেওঁলোকৰ বিহু প্ৰীতি সৰ্বজন বিদিত।</blockquote> এইজন স্বৰ্গদেৱেই [[হুঁচৰি]] দলৰ আগত মূৰ দোৱাই আশীৰ্বাদ লোৱাৰ পৰম্পৰা আৰম্ভ কৰিছিল বুলিও কোৱা হয়। ইয়াৰ আগলৈকে বিহুৱা হুঁচৰি দলে থানৰ পৰা আৰম্ভ কৰি শেষত থানতে সামৰণি মাৰিছিল। কিন্তু স্বৰ্গদেৱৰ ইচ্ছামতে প্ৰথমে ৰজাঘৰলৈ আৰু ক্ৰমে ডা-ডাঙৰীয়াসকলৰ ঘৰলৈ গৈ হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়া প্ৰথা প্ৰচলিত হয়। এই সকলোবোৰ পৰিঘটনাই বিহুৰ আচাৰ-নীতিত আমূল পৰিৱৰ্তন আনিলেও বিহুৰ মূল বৈশিষ্ট্যৰ ওপৰত বিশেষ প্ৰভাৱ নপৰিল বুলি কোৱা হয়।{{cn}} ১৮২৬ চনৰ [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] অনুসৰি [[অসম]] ব্ৰিটিছৰ অধীনলৈ যোৱাৰ লগে লগে অসমৰ সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক সকলো দিশতে যুগান্তকাৰী পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা হয়। পশ্চিমীয়া শিক্ষা আৰু ভিক্টোৰিয়ান-ইংৰাজ সভ্যতাৰ প্ৰভাৱে অসমৰ একাংশ ৰাইজক নিজৰ থলুৱা কৃষ্টিৰ প্ৰতি উদাসীন কৰি তোলে। ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত অসমৰ শিক্ষিত সমাজৰ একাংশৰ মাজত বিহুৰ প্ৰতি বিৰূপ মনোভাব গঢ় লৈ উঠিছিল। সেই সময়ৰ কিছুমান উচ্চশিক্ষিত সমাজ-সংস্কাৰকে বিহুৰ নৃত্য-গীতক অশ্লীল বুলি সমালোচনা কৰি ইয়াৰ সামাজিক গুৰুত্বক অৱজ্ঞা কৰিছিল। ১৮৯৮ চনৰ ২৪ আগষ্টত বুদ্ধীন্দ্ৰনাথ দিলিহিয়াল ভট্টাচাৰ্যই ইংলেণ্ডৰ ''The National Guardian'' কাকতত ''The Assamese Bihoo'' শীৰ্ষক এটা প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰিছিল। প্ৰবন্ধটোত তেওঁ বিহু নৃত্য-গীতক অশ্লীল আৰু সমাজৰ বাবে ক্ষতিকাৰক বুলি সমালোচনা কৰি বিহু নিষিদ্ধ কৰিবলৈ আইন প্ৰণয়নৰ বাবে ব্ৰিটিছ চৰকাৰক আহ্বান জনাইছিল।<ref>{{Cite web |last=Kandali |first=Moushumi |title=Imagining the Community: The Making of the Spectacle of Bihu |url=https://www.nezine.com/info/VkhHQTk0cStWdzc3L2FLb0ZkTG9uZz09/imagining-the-community--the-making-of-the-spectacle-of-bihu.html |website=Nezine |date=2016-04-14 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=গগৈ |first=টুনুজ্যোতি |title=বৰ্ণবাদ বনাম বিহু |url=https://muktosinta.org/bornobad-bonam-bihu/ |website=মুক্ত চিন্তা |language=as}}</ref> এই সময়ত ৰত্নেশ্বৰ মহন্তয়েও বিহুগীতৰ কিছুমান দিশৰ সমালোচনা কৰিছিল। তেওঁৰ ৰচনাত বিহুগীতক অশালীন বুলি গণ্য কৰাৰ মনোভাব প্ৰকাশ পায়। একেদৰে হলিৰাম ঢেকিয়াল ফুকন, গুণাভিৰাম বৰুৱা আৰু কমলাকান্ত ভট্টাচাৰ্য আদিয়েও বিহুৰ নৃত্য-গীতৰ কিছুমান প্ৰচলিত ৰূপৰ বিৰোধিতা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=বিহু আৰু অসমীয়া মধ্যবিত্ত : ঐতিহাসিক ভূমিকা আৰু সাম্প্ৰতিক প্ৰত্যাহ্বান |url=https://bohona.glmruc.in/বিহু-আৰু-অসমীয়া-মধ্যবিত/ |website=বহনা |date=2024 |language=as}}</ref> আনহাতে, [[লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা]], [[ৰজনীকান্ত বৰদলৈ]] প্ৰমুখ্যে অসমীয়া সাহিত্যিকসকলে বিহুৰ সপক্ষে মত প্ৰকাশ কৰিছিল। বেজবৰুৱাই তেওঁৰ ''ভাবৰ বুৰবুৰণি'' গ্ৰন্থৰ ''বিহু'' শীৰ্ষক ৰচনাত বিহুৰ প্ৰতি নগৰীয়া সমাজৰ একাংশৰ নেতিবাচক মনোভাবক ব্যংগ কৰিছিল। ৰজনীকান্ত বৰদলৈয়েও তেওঁৰ সাহিত্যকৃতিত, বিশেষকৈ ''ৰঙিলী'' উপন্যাসত, বিহুৰ বিভিন্ন দিশ চিত্ৰিত কৰিছিল।<ref>{{Cite journal |last=Sarma |first=Momi |title=Source and Evolution of Bihu Song: An Analytical Study |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=9 |issue=4 |year=2020 |pages=262–263 |url=https://modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/211/159/306}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগৰ পৰা অসমীয়া সাংস্কৃতিক স্বকীয়তাৰ প্ৰতীক হিচাপে বিহুৰ প্ৰতি শিক্ষিত সমাজৰ একাংশৰ আগ্ৰহ বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰে। অৱশ্যে, বিহুৰ প্ৰচলিত ৰূপৰ প্ৰতি মধ্যবিত্ত সমাজৰ একাংশৰ বিৰোধিতা অব্যাহত আছিল। বিংশ শতিকাত বিহুৰ পুনৰুজ্জীৱন আৰু সাংস্কৃতিক স্বীকৃতিৰ প্ৰচেষ্টাই অধিক গতি লাভ কৰে।<ref>{{Cite journal |last=Dewri |first=Prachee |title=Bishnuprasad Rava and the Rural in Assam: Inspiration and Intervention through Music |journal=Review of Agrarian Studies |url=https://ras.org.in/articles/192/text/article.html}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত বিংশ শতিকাৰ তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ দশকৰ পৰা বিহু নৃত্য-গীতৰ ৰাজহুৱা তথা মঞ্চভিত্তিক পৰিৱেশনো বিস্তাৰ লাভ কৰিবলৈ ধৰে।<ref>{{Cite journal |last=Sarma |first=Momi |title=Source and Evolution of Bihu Song: An Analytical Study |journal=International Journal of Modern Agriculture |volume=9 |issue=4 |year=2020 |pages=263–264 |url=https://modern-journals.com/index.php/ijma/article/download/211/159/306}}</ref> ইতিমধ্যে অসমৰ বিভিন্ন ঠাইত পশ্চিমীয়া আৰ্হিৰ মঞ্চ নিৰ্মাণ হৈছিল আৰু তাত আন আন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান ৰাইজৰ আগত প্ৰদৰ্শনৰ ধাৰাও প্ৰচলিত হৈছিল। সেই সময়তে [[গোলাঘাট|গোলাঘাটৰ]] বেতিয়নীত ১৯২৯ চনত পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Scholar-throws-light-on-Bihus-origin/articleshow/8172141.cms?referral=PM First stage Bihu organised in Betioni, Golaghat]</ref> ১৯৪১ চনত [[মহেশ্বৰ নেওগ]] আদি ব্যক্তিৰ প্ৰচেষ্টাত শিৱসাগৰত মঞ্চত বিহু প্ৰদৰ্শন কৰা হয়। ১৯৫১ চনত [[ৰাধাগোবিন্দ বৰুৱা]]ৰ পৃষ্ঠপোষকতাত [[গুৱাহাটী]]ত বিহু সন্মিলনৰ আয়োজন কৰা হয়। তাৰ পাছতে মঞ্চবিহুৱে সমগ্ৰ অসমজুৰি জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। মঞ্চবিহুত বিহু প্ৰদৰ্শনৰ লগতে বিভিন্ন প্ৰতিযোগিতাৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দিয়া হয় আৰু এই ৰূপ মূলতঃ দৰ্শকৰ মনোৰঞ্জনৰ উদ্দেশ্যে অনুষ্ঠিত হয়। ফলত মঞ্চবিহু নিৰ্দিষ্ট নীতি-নিৰ্দেশনা আৰু উপস্থাপনৰ ব্যাকৰণৰ মাজত পৰিৱেশিত হ’বলৈ ধৰে। ইয়াৰ ফলত বিহু নৃত্য-গীতে প্ৰদৰ্শনমূলক কলাৰ ৰূপ লাভ কৰে। মঞ্চবিহুৰ জনপ্ৰিয়তাৰ প্ৰভাৱত স্বতঃস্ফূৰ্ত গছতলৰ বিহু ক্ৰমে বিলুপ্তপ্ৰায় হৈ পৰে। [[File:বিহু নাচনী.JPG|thumb|বিহু নাচনী]] বৰ্তমান মঞ্চবিহু আৰু ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাই আশীৰ্বাদ দিয়াৰ পৰম্পৰা—এই দুয়ো ধৰণৰ বিহু অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত উদযাপন কৰা দেখা যায়। বিহু সন্দৰ্ভত আন এটা উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন হৈছে দৃশ্য-শ্ৰব্য মাধ্যমেৰে প্ৰচাৰিত বিহু-সুৰীয়া গীত-মাতৰ জনপ্ৰিয়তা। নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত এই গীতসমূহ বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয়। অৱশ্যে, এইবোৰক পৰম্পৰাগত বিহুনাচ বা বিহুনামৰ সলনি বিহু আৰু আধুনিক গীতৰ সংমিশ্ৰণ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। এই গীতসমূহত বিহুৰ থলুৱা সুৰৰ ভিত্তিত নতুনকৈ সুৰাৰোপণ কৰাৰ লগতে আধুনিক বাদ্যযন্ত্ৰও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বিহু গীতৰ উদাহৰণ<ref>[[লীলা গগৈ]], বিহুগীত আৰু বনঘোষা। </ref>: <blockquote> অতিকৈ চেনেহৰ মুগাৰে মহুৰা, তাতোকৈ চেনেহৰ মাকো<br /> তাতোকৈ চেনেহৰ ব’হাগৰ বিহুটি নাপাতি কেনৈকৈ থাকোঁ।<br /> </blockquote> <blockquote> আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু<br />চিৰে গৰখীয়াই তৰা;<br />সীতাই কুমাৰে বাদতি মাৰিলে<br />চ'তৰ বাৰে খৰৰপৰা। </blockquote> <blockquote> আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু <br /> আমাৰ বিহু কাপোৰ নাই;<br /> সমনীয়া সুধিলে কামে কি এবুলি<br /> সৰুতে একাজি আই।<br /> </blockquote> এইসমূহক যোজনা বুলি কোৱা হয়। বিহুনাচ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে যোজনা গোৱা হয়। যোজনাবোৰে বহু ক্ষেত্ৰত সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক তথ্য প্ৰতিফলিত কৰে।<ref> [https://essayinassamese.blogspot.com/2023/03/bihu-essay.html অসমৰ জাতীয় উৎসৱ - বিহুৰ বিষয়ে ৰচনা | Assamese Essay On Bihu]</ref> <blockquote> আজি বিহু বিহু কালি বিহু বিহু <br /> নাহৰ ফুল ফুলিবৰ বতৰ<br /> ফুলপানী ছিগাতে ঢোলৰ মাত শুনিলো<br /> উজুটিত ভাঙি যাওঁ যঁতৰ।<br /> </blockquote> ==ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু== [[File:Bihu dance হুঁচৰি.jpg|thumb|right|ব'হাগ বিহুত সৰু ল'ৰা-ছোৱালীয়ে হুঁচৰি গোৱা পৰম্পৰা]] {{মূল|ব'হাগ বিহু}} বসন্তৰ আগমনত উদযাপন কৰা ব'হাগ বিহু বা ৰঙালী বিহু অসমৰ মুখ্য বিহু উৎসৱ। বসন্তত প্ৰকৃতি নতুন ৰূপে জিলিকি উঠাৰ সময়ত চহা ৰাইজে উৎসৱমুখৰ হৈ জীৱন উপভোগ কৰে। ৰঙালী বিহুক যৌৱনৰ উৎসৱ বুলিও কোৱা হয়। ডেকা-গাভৰুৱে ৰাতি বিহু পাতে আৰু বিহুৰ মাজতে নিজৰ জীৱনসংগী বিচাৰি উলিওৱাৰ পৰম্পৰাও আছে। [[কৃষি]]-সংস্কৃতিৰ আৰম্ভণিৰে পৰা এনেধৰণৰ উৎসৱ চলি আহিছে বুলি কোৱা হয়। যৌৱনৰ সৈতে খেতিমাটিৰ উৰ্বৰতাৰ সম্পৰ্ক আছে বুলি লোকবিশ্বাস আছে; সেয়ে খেতি আৰম্ভ কৰাৰ আগতে পালন কৰা ৰঙালী বিহুৰ সৈতে কৃষিৰ ওতপ্ৰোত সম্পৰ্ক আছে। ব'হাগ বা ৰঙালী বিহু একেৰাহে সাত দিন ধৰি উদযাপন কৰা হয়। চ’তৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ব’হাগৰ ৬ তাৰিখলৈ এই সাত দিন ধৰি থাকে। প্ৰতিটো দিনৰ বিহুৰ সুকীয়া নাম আছে; ইয়াক ‘সাত বিহু’ বুলি জনা যায়। চ'তৰ দোমাহীৰ দিনা গৰু বিহুৰে আৰম্ভ হৈ ক্ৰমে মানুহ বিহু, হাত বিহু, চেনেহী বিহু, মাইকী বিহু, ৰঙালী বিহু আৰু শেষৰ দিনা চেৰা বিহুৰে ব'হাগ বিহুৰ সামৰণি পৰে। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰত ইয়াৰে এটা দিনক ‘গোসাঁই বিহু’ বুলিও পালন কৰা হয়। ==কাতি বিহু বা কঙালী বিহু== {{মূল|কাতি বিহু}} আহিন আৰু কাতি মাহৰ সংক্ৰান্তিৰ দিনা [[কাতি বিহু]] পালন কৰা হয়। এই সময়ত আহু ধান শেষ হৈ যায়, আনহাতে শালি ধান চপোৱাৰ সময়ো নহয়। সেইবাবে বহু ঘৰত খাদ্যৰ নাটনি দেখা দিয়ে আৰু এই বিহুক [[কঙালী বিহু]] বোলা হয়। এই বিহুত ঘৰে ঘৰে তুলসীৰ পুলি ৰুই গধূলি তাৰ গুৰিত চাকি জ্বলাই নাম গোৱা হয়; ঘৰৰ চোতালৰ চাৰিওফালে আৰু খেতিপথাৰতো চাকি জ্বলোৱা হয়। ==মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু== {{মূল|মাঘ বিহু}} খেতি চপোৱাৰ ঠিক পাছতে পুহ-মাঘৰ দোমাহীত মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু পালন কৰা হয়। ই লগে-ভাগে খাই আনন্দ কৰাৰ উৎসৱ। পুহ-মাঘৰ সংক্ৰান্তিৰ সময়ত ভোগালী বিহু বা মাঘ বিহু সাধাৰণতে তিনিদিন ধৰি পালন কৰা হয়। পুহ মাহত শালি ধান, মাহ, তিল, মগু আদি শস্য চপাই মানুহে ভঁৰাল ভৰায়। এই সময়ত ধনী-দুখীয়া সকলোৰে ঘৰত ধান-চাউলৰ যোগান থাকে; সেইবাবে এই বিহুত খোৱা-বোৱাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়। সান্দহ, চিৰা, নানা তৰহৰ পিঠা-পনা, লাডু, [[আখৈ]] আদি খাদ্য ঘৰে ঘৰে প্ৰস্তুত কৰা হয়। মাঘ বিহুৰ মূল আকৰ্ষণ হ’ল [[মেজি]] জ্বলোৱা। গাঁৱৰ ডেকাসকলে পুহ মাহতে নৰা কাটি মেজি প্ৰস্তুত কৰে। উৰুকাৰ দিনা তেওঁলোকে লগ লাগি ভোজ-ভাত খাই, গীত গাই উজাগৰে থাকে। পুৱা হোৱাৰ লগে লগে গা-পা ধুই মেজিত জুই লগাই দিয়ে। জুই জ্বলি উঠিলে মন্ত্ৰ মাতি মাহ, মগু, পিঠা, চাউল, ঘিঁউ আদি দি অগ্নিক সেৱা জনায়। মেজি পোৰাৰ পাছত তাৰ ছাঁইৰে সকলোৱে ফোঁট লয়। অৱশ্যে, নৰাৰ সুবিধা নথকা ঠাইত কাঠ-বাঁহ আদিৰেই মেজি বনোৱা হয়। মেজি পোৰাৰ এই প্ৰথাক অগ্নিপূজাৰ এক ৰূপ বুলিও বিবেচনা কৰা হয়। জাতীয় উৎসৱ হিচাপে বিহুৱে অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য আৰু মিলা-প্ৰীতিৰ ভাব অটুট ৰখাত ভূমিকা পালন কৰে বুলি কোৱা হয়। বিহুৰ বহু কাম সমূহীয়াভাৱে সম্পন্ন হয়, যিয়ে মানুহৰ মাজত ঐক্যবোধ বৃদ্ধি কৰে। ==পৰম্পৰা== বিহু অনুসৰি অসমৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিভিন্ন পৰম্পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে: <gallery class="center" widths="200" perrow="10"> File:হুঁচৰি বিহু Husori bihu.jpg|<br />বিহু উপলক্ষে ঘৰে ঘৰে হুঁচৰি গাবলৈ যোৱা বিহুৰ দল। File:Magha Bihu megi 1.jpg|<br />মাঘ বিহুৰ [[মেজি]] জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:গৰু বিহুত বনোৱা চাত.jpg|<br />গৰু বিহুত বনোৱা চাত। File:Tradition of Bohag Bihu.jpg|<br />ব'হাগ বিহুত নাহৰৰ পাতত মন্ত্ৰ লিখাৰ পৰম্পৰা। File:Bhogali Bihu Delicacies.jpg|<br />বিহুৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা পিঠা-জলপান। File:বিহুৰ এশ এবিধ শাক.jpg|<br />বিহুৰ দিনত এশ এবিধ শাক খোৱাৰ পৰম্পৰা। File:Woman performing kati bihu rituals.jpg|<br />কাতি বিহুত শস্যৰ পথাৰত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:Kaati Bihu.jpg|<br />কাতি বিহুত তুলসীৰ তলত চাকি জ্বলোৱা পৰম্পৰা। File:Mukuli bihu dance performance at Guwahati Assam.JPG|<br />ব'হাগ বিহুৰ সময়ত অনুষ্ঠিত মুকলি বিহু। File:Group Fishing at the occasion of Magh Bihu.jpg|<br />মাঘ বিহুত সমজুৱাকৈ মাছধৰা পৰম্পৰা। File:Bathing cattle in Rongali Bihu.jpg|ব'হাগ বিহুৰ গৰু বিহুৰ দিনা নৈত গৰুক গা ধুৱাই দিয়াৰ নিয়ম। File:Koni-juj.jpg|<br />বিহুৰ দিনত খেলা পৰম্পৰাগত খেল কণী যুঁজ। File:Meji burning in Kamrup, Assam.jpg|<br />মাঘ বিহুত জ্বলোৱা মেজি। </gallery> ==লগতে চাওক== * [[বিহুগীত]] * [[বিহু নৃত্য]] * [[বিহুৰ বাদ্যযন্ত্ৰ]] * [[বিহুৰ খাদ্য]] * [[বিহুৰ সাজ-পোচাক আৰু অলংকাৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|Category:Bihu|বিহু}} {{Wikiquote}} * [[oldwikisource:বিহু গীত]] (ৱিকিউৎসত বিহুগীতসমূহৰ লিপি সন্নিবিষ্ট কৰা আছে।) * {{YouTube|id=IbupI6r5SxQ|title=মুকলি বিহু নৃত্য প্ৰতিযোগিতাৰ এটা দৃশ্য}} * {{YouTube|id=AqWF2MxvUow|title=দেউৰী বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * {{YouTube|id=1G1ebEXnOb8|title=মিচিং বিহু নৃত্য প্ৰদৰ্শন}} * অসমীয়া সংস্কৃতিৰ কণিকা — সম্পাদনা: ড॰ নাৰায়ণ দাস, ড॰ পৰমানন্দ ৰাজবংশী; পৃষ্ঠা ২৪০–২৪২ * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit2 Rongali Bihu-the spring festival of Assam]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Sawpon Dowerah * [http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=apr1407\edit3 Rongali Bihu through the ages]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} An article by Debendra Prasad Das * [https://web.archive.org/web/20160307192221/http://www.indigenousherald.com/features/25-bihu-the-lifeline-of-assamese-culture.html/edit4 Bihu: The lifeline of Assamese culture] An article by Journalist Md. Sabir Nishat {{অসমৰ উৎসৱ আৰু মেলাসমূহ}} {{অসম}} [[শ্ৰেণী:বিহু|*]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ উৎসৱসমূহ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ৰাজ্যিক প্ৰতীক]] hl0kowqmmi5sav2q2t0yh00b1dphhwh 0 4100 648968 440837 2026-11-01T18:45:30Z ~2026-58088-46 52609 /* */ পত্নী প্ৰবীণা শইকীয়া 648968 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়া <!-- এই শাৰীটো মচি পেলালে প্ৰবন্ধৰ শিৰোনামই পৃষ্ঠাখনৰ নাম হিচাপে ব্যৱহৃত হ'ব। --> | image = chandraprasad saikia.jpg | image_size = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1927|7|8}} | birth_place = জালুকগাঁও, আমগুৰি, [[শিৱসাগৰ জিলা]] | death_date = {{Death date and age|2006|8|8|1927|7|8}} | death_place = | resting_place = | occupation = | language = [[অসমীয়া ভাষা]] | nationality = | ethnicity = | citizenship = | education = [[কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়]] | genre = | subject = | movement = | notableworks = [[মহাৰথী (উপন্যাস)|মহাৰথী]] | spouse = প্ৰবীণা শইকীয়া | partner = | children = শান্তনুৰ (পুত্ৰ), জীনা (কন্যা) | relatives = দুৰ্লভ চন্দ্ৰ শইকীয়া (পিতৃ) <br> দুৰ্গেশ্বৰী শইকীয়া (মাতৃ) | influences = | influenced = | awards = | signature = | website = }} '''চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়া''' (১৯২৭-২০০৬) [[অসমীয়া]] সাহিত্য জগতৰ এজন গল্পকাৰ আৰু ঔপন্যাসিক আছিল। ছাত্ৰাৱস্থাতে তেখেতে [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰাম]]ত যোগ দি কাৰাৰূদ্ধ হৈছিল। [[কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ [[ইংৰাজী]] বিষয়ত এম.এ. শ‍ইকীয়াই সাংবাদিকতাক বৃত্তি হিচাপে গ্ৰহণ কৰি কৰ্মজীৱনৰ পাতনি মেলে। এখন অসমীয়া তিনিদিনীয়া আৰু এখন দৈনিক কাকতৰ প্ৰতিষ্ঠাপক-সম্পাদক চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়াই অসম প্ৰকাশন পৰিষদৰ সচিব হিচাপে সফলতাৰে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে। "[[মহাৰথী (উপন্যাস)|মহাৰথী]]" উপন্যাসৰ বাবে তেখেতে [[সাহিত্য অকাডেমি বঁটা]]<ref>{{cite web | url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/showSearchAwardsResult.jsp?year=&author=&awards=AA&language=ASSAMESE| title=সাহিত্য অকাডেমি বঁটা বিজয়ী অসমীয়াসকলৰ তথ্য |publisher=সাহিত্য অকাডেমি | accessdate=নৱেম্বৰ ১৬, ২০১২}}</ref> লাভ কৰে আৰু ২০০২ চনত [[অসম উপত্যকা সাহিত্য বঁটা]]ও লাভ কৰে। অসমীয়া সাহিত্যৰ ধাৰাবাহিক প্ৰবাহ ৰক্ষা কৰি চন্দ্ৰপ্ৰসাদ শইকীয়াই "অসমীয়া", "প্ৰকাশ" আৰু "[[গৰীয়সী]]" কাকতৰ সম্পাদনাৰে মৃত্যু পৰ্যন্ত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰি যায়। তেখেতে ১৯৯৯ আৰু ২০০০ চনত [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ সভাপতিৰ পদো অলংকৃত কৰিছিল।<ref>[http://www.asamsahityasabha.com/index.php?option=com_content&view=article&id=46&Itemid=56 ১৯১৭ চনৰ পৰা অসম সাহিত্য সভাৰ সভাপতিসকলৰ তালিকা] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130129233721/http://www.asamsahityasabha.com/index.php?option=com_content&view=article&id=46&Itemid=56 |date=2013-01-29 }} [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ ৱেবছাইট, আহৰণ: ১৮ নৱেম্বৰ, ২০১২।</ref> ==সময়ৰেখা== * ১৯২৭ — শিৱসাগৰৰ আমগুৰিৰ জালুকগাঁৱত ৮ জুলাইত জন্ম। পিতৃ — দুৰ্লভ চন্দ্ৰ শইকীয়া। মাতৃ — দুৰ্গেশ্বৰী শইকীয়া। * ১৯৩০ — পিতৃৰ আকস্মিক বিয়োগ। * ১৯৩৩ — প্ৰাথমিক শিক্ষা আৰম্ভ, ভূঞাহাত প্ৰাথমিক বিদ্যালয়, আমগুৰি শিৱসাগৰ। * ১৯৩৮ — আমগুৰি এম. ই. বিদ্যালয়ত নামভৰ্তি। * ১৯৪১ — জাঁজী হাইস্কুলত নামভৰ্তি। * ১৯৪২ — ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ। * ১৯৪৩ — স্বাধীনতা আন্দোলনত অংশ। গ্ৰেপ্তাৰ, চাৰিমাহ কাৰাবাস। * ১৯৪৪ — পুনৰ গ্ৰেপ্তাৰ। ন-মাহ কাৰাদণ্ড। * ১৯৪৫ — প্ৰাইভেট পৰীক্ষাৰ্থীৰূপে মেট্ৰিক পৰীক্ষাত প্ৰথম বিভাগত উত্তীৰ্ণ শিৱসাগৰ চৰকাৰী উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যাৱয়ৰ পৰা। কটন কলেজত আই. এ.ত নাম ভৰ্তি। * ১৯৪৭ — আই. এ. পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ, কটনৰ স্নাতক মহলাত নামভৰ্তি। * ১৯৫০ — ইংৰাজীত অনাৰ্চসহ বি.এ. পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ আৰু আমগুৰি হাইস্কুলত কম সময়ৰ বাবে শিক্ষকতা। * ১৯৫১ — কলিকতা বিশ্ববিদ্যালয়ত এম. এ.ত নামভৰ্তি। * ১৯৫৪ — ইংৰাজী বিষয়ত এম. এ. উত্তীৰ্ণ আৰু গুৱাহাটীলৈ প্ৰত্যাৱৰ্তন। * ১৯৫৬ — দ্য আচাম ট্ৰিবিউনত উপ সম্পাদক ৰূপে যোগদান। * ১৯৫৬, ১০ মাৰ্চ — প্ৰবীণা দাসৰ সতে বিবাহ। * ১৯৫৯ — শান্তনুৰ (পুত্ৰ) জন্ম। * ১৯৬৩ — দ্য আচাম ট্ৰিবিউন ত্যাগ আৰু অসম বাতৰিত যোগদান। প্ৰথমা কন্যা মৈত্ৰেয়ীৰ জন্ম। * ১৯৬৪ — চুটি গল্প সংকলন 'মায়ামৃগ' প্ৰকাশ। * ১৯৬৫ — ভাৰতীয় প্ৰতিনিধিৰূপে আমেৰিকাৰ 'ইণ্টাৰনেশ্যনেল জাৰ্ণেলিষ্ট গ্ৰুপ'ত যোগদান; ছমাহৰ বাবে আমেৰিকা চৰকাৰৰ নিমন্ত্ৰণ। * ১৯৬৬ — সম্পাদক ৰূপে 'মণিদ্বীপ' (মাহেকীয়া সাহিত্য আলোচনী)ত যোগদান। * ১৯৬৭ — অসম বাতৰি ত্যাগ আৰু অসম প্ৰকাশন পৰিষদৰ সচিবৰ দায়িত্ব গ্ৰহণ ষ * ১৯৬৮ — মাহেকীয়া সাহিত্য আলোচনী 'অসমীয়া'ৰ সম্পাদক। * ১৯৬৯ — উপন্যাস 'এদিন' প্ৰকাশ। * ১৯৭১ — দ্বিতীয়া কন্যা জীনাৰ জন্ম। * ১৯৭২ — উত্তৰকাল উপন্যাস প্ৰকাশ। * ১৯৭৪ — নাচপতিফুল (চুটি গল্প সংকলন) প্ৰকাশ। * ১৯৭৫ — অসমীয়া আলোচনী 'প্ৰকাশ'ৰ সম্পাদক। * ১৯৭৬ — উপন্যাস 'জন্মান্তৰ' প্ৰকাশ। মাতৃৰ বিয়োগ। * ১৯৮৩ — জাৰ্মানীৰ বিখ্যাত 'ফ্ৰাংকফুৰ্ট' গ্ৰন্থমেলাত অংশগ্ৰহণ। * ১৯৮৪ — গুৱাহাটীৰ জজ ফিল্ডত প্ৰথমখন গুৱাহাটী গ্ৰন্থমেলাৰ আয়োজন। * ১৯৮৬ — অসম প্ৰকাশন পৰিষদৰ সচিব পদ ত্যাগ। * ১৯৮৭ — চুটি গল্পৰ সংকলন 'চক্ৰৱত' প্ৰকাশ। * ১৯৮৮ — দৈনিক কাকত 'নতুন দৈনিক'ৰ সম্পাদক। * ১৯৮৯ — চুটি গল্পৰ সংকলন 'অংগীকাৰ' প্ৰকাশ। * ১৯৯১ — 'মহাৰথী' আৰু 'তোৰে মোৰে আলোকৰে যাত্ৰা'ৰ প্ৰথম খণ্ড প্ৰকাশ। * ১৯৯৩ — নতুন দৈনিকৰ সম্পাদক পদ ত্যাগ আৰু মাহেকীয়া সাহিত্য আলোচনী 'গৰিয়সী'ৰ সম্পাদক পদ গ্ৰহণ। 'মহাৰথী'ৰ দ্বিতীয় খণ্ড প্ৰকাশ। * ১৯৯৫ — 'মহাৰথী'ৰ বাবে সাহিত্য অকাডেমি বঁটা। সম্পাদকীয় সংকলন 'দৃষ্টিকোণ' আৰু 'নিৰ্বাচিত সম্পাদকীয়' প্ৰকাশ। * ১৯৯৬-৯৮ — গৰিয়সীৰ বাবে 'কথা' বঁটা লাভ। * ১৯৯৮ — 'অসম বাণী'ৰ সম্পাদক। অসম সাহিত্য সভাৰ ৬৫ সংখ্যক হাজো অধিৱেশনৰ সভাপতি। ' অসমৰ বাতৰি কাকত-আলোচনীৰ ডেৰশ বছৰীয়া ইতিহাস' সম্পাদনা। * ১৯৯৯ — 'তোৰে মোৰে আলোকৰে যাত্ৰা'ৰ ২য় খণ্ড প্ৰকাশ। * ২০০৬ — অন্তিম শয়ন। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} {{পদ্ম বঁটা বিজয়ী অসমৰ ব্যক্তি}} {{অসমীয়া ভাষাত সাহিত্য অকাডেমি বঁটা লাভ কৰা সাহিত্যিকসকল}} {{অসম উপত্যকা সাহিত্য বঁটা}} {{অসমৰ প্ৰসিদ্ধ ব্যক্তি}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মৃত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া গল্পকাৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া ঔপন্যাসিক]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী]] [[শ্ৰেণী:পদ্মভূষণ বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:অসমীয়া ভাষাৰ সাহিত্য অকাডেমি বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:অসম উপত্যকা সাহিত্য বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:অসম সাহিত্য সভাৰ সভাপতি]] qpb33x2o59x226vwa8fo91xoc97ci1c 0 6866 648919 648574 2026-11-01T12:17:31Z Ananya Taye 28065 This is already added in the history section. The article and etymology is about "Dibru" region, not Tiphao. 648919 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = [[ডিব্ৰু নদী]] | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}}), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] দখল কৰাৰ অভিজানত আহোম সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈয়েদি উজাই আহি ডিব্ৰু নৈৰ পাৰত গড় এটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তাৰ পৰাই ডিব্ৰুগড় নাম পৰিল।<ref name="Dibrugarh">{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|page=534|quote=The Buranjis refer to the Ahom-Chutiya conflict from the fourteenth century which continued up to the sixteenth century. The Ahoms built a garh (fort) on the bank of the river Dibru to resist the attack of the Chutiyas from which the name ‘Dibrugarh’ was derived (Nath, 2001, p.81). Thus, the present name of the town Dibrugarh has its root in the contention over the territory between the Ahoms and the Chutiyas.}}</ref> নদী সূচোৱা 'ডি'/'দি' শব্দাংশ তিব্বত-বৰ্মী<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} পৰা আহিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation.}}</ref> আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী ''ডিব্ৰু''ৰ এটা ঐতিহাসিক ৰূপ হিচাপে ''Ti-phāo'' নামটো পোৱা যায়। ভাষাবিদ শৰৎ কুমাৰ ফুকনে ১৯৯৬ চনৰ ''Tai Elements in the Place Names of Assam'' প্ৰবন্ধত ''Dibrugarh — Ti-phāo''-ক “Rechristened Place Names”ৰ অন্তৰ্গত কৰি উল্লেখ কৰিছে আৰু এই শ্ৰেণীৰ টাই নামসমূহ “are not in use now” বুলি কৈছে.<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=1996 |title=Tai Elements in the Place Names of Assam |page=1030 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927095150/https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archivedate=2026-09-27 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ==ইতিহাস== ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে নগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> <!-- ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> --> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহণ== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] *  শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত 'টাইমছ অফ আছাম'ৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] s704l4olt194vdqhbavvbu908jvz0u4 648920 648919 2026-11-01T12:20:33Z Ananya Taye 28065 Added the details about Tiphao in the relevant history section. This is about history, not etymology 648920 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = [[ডিব্ৰু নদী]] | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}}), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] দখল কৰাৰ অভিজানত আহোম সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈয়েদি উজাই আহি ডিব্ৰু নৈৰ পাৰত গড় এটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তাৰ পৰাই ডিব্ৰুগড় নাম পৰিল।<ref name="Dibrugarh">{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|page=534|quote=The Buranjis refer to the Ahom-Chutiya conflict from the fourteenth century which continued up to the sixteenth century. The Ahoms built a garh (fort) on the bank of the river Dibru to resist the attack of the Chutiyas from which the name ‘Dibrugarh’ was derived (Nath, 2001, p.81). Thus, the present name of the town Dibrugarh has its root in the contention over the territory between the Ahoms and the Chutiyas.}}</ref> নদী সূচোৱা 'ডি'/'দি' শব্দাংশ তিব্বত-বৰ্মী<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} পৰা আহিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation.}}</ref> আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী ''ডিব্ৰু''ৰ এটা ঐতিহাসিক ৰূপ হিচাপে ''Ti-phāo'' নামটো পোৱা যায়। ভাষাবিদ শৰৎ কুমাৰ ফুকনে ১৯৯৬ চনৰ ''Tai Elements in the Place Names of Assam'' প্ৰবন্ধত ''Dibrugarh — Ti-phāo''-ক “Rechristened Place Names”ৰ অন্তৰ্গত কৰি উল্লেখ কৰিছে আৰু এই শ্ৰেণীৰ টাই নামসমূহ “are not in use now” বুলি কৈছে.<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=1996 |title=Tai Elements in the Place Names of Assam |page=1030 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927095150/https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archivedate=2026-09-27 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ==ইতিহাস== ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। ১৫২৩ চনৰ জেঠ মাহত গড়টোৰ কাষৰীয়া অঞ্চলটো আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ অহাৰ পাছত এখন [[মু’ঙ]] হিচাপে ''মু'ঙ টিফাও'' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜣𑜧𑜇𑜧) নামকৰণ কৰি চাওলুং চুলুংক শাসন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom-Buranji |year=1939 |publisher= |page=61 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/61/mode/1up |access-date=30 October 2026}}</ref> ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে নগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> <!-- ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> --> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহণ== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] *  শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত 'টাইমছ অফ আছাম'ৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] k4qxzs9iy19s0xbza6wuw0ioywplbta 648921 648920 2026-11-01T12:21:40Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস */ 648921 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = [[ডিব্ৰু নদী]] | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}}), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] দখল কৰাৰ অভিজানত আহোম সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈয়েদি উজাই আহি ডিব্ৰু নৈৰ পাৰত গড় এটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তাৰ পৰাই ডিব্ৰুগড় নাম পৰিল।<ref name="Dibrugarh">{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|page=534|quote=The Buranjis refer to the Ahom-Chutiya conflict from the fourteenth century which continued up to the sixteenth century. The Ahoms built a garh (fort) on the bank of the river Dibru to resist the attack of the Chutiyas from which the name ‘Dibrugarh’ was derived (Nath, 2001, p.81). Thus, the present name of the town Dibrugarh has its root in the contention over the territory between the Ahoms and the Chutiyas.}}</ref> নদী সূচোৱা 'ডি'/'দি' শব্দাংশ তিব্বত-বৰ্মী<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} পৰা আহিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation.}}</ref> আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী ''ডিব্ৰু''ৰ এটা ঐতিহাসিক ৰূপ হিচাপে ''Ti-phāo'' নামটো পোৱা যায়। ভাষাবিদ শৰৎ কুমাৰ ফুকনে ১৯৯৬ চনৰ ''Tai Elements in the Place Names of Assam'' প্ৰবন্ধত ''Dibrugarh — Ti-phāo''-ক “Rechristened Place Names”ৰ অন্তৰ্গত কৰি উল্লেখ কৰিছে আৰু এই শ্ৰেণীৰ টাই নামসমূহ “are not in use now” বুলি কৈছে.<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=1996 |title=Tai Elements in the Place Names of Assam |page=1030 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927095150/https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archivedate=2026-09-27 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ==ইতিহাস== ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। সেই চনৰে জেঠ মাহত গড়টোৰ কাষৰীয়া অঞ্চলটো আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ অহাৰ পাছত এখন [[মু’ঙ]] হিচাপে ''মু'ঙ টিফাও'' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜣𑜧𑜇𑜧) নামকৰণ কৰি চাওলুং চুলুংক শাসন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom-Buranji |year=1939 |publisher= |page=61 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/61/mode/1up |access-date=30 October 2026}}</ref> ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে নগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> <!-- ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> --> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহণ== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] *  শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত 'টাইমছ অফ আছাম'ৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] iiqnq2algiztxataeguzd1hba2gxh8r 648923 648921 2026-11-01T12:34:47Z Ananya Taye 28065 Fixed the year. Khutshen is 1526, not 1523. Raishi is 1522, Mungsheu is 1523, Plekshinga is 1524, Katmut is 1525, Khutshan is 1526, Rungrao is 1527 and Taomit is 1528. Check GC Barua, Ahom Buranji, pp.54-62. The year Rungrao was incorrectly recorded as 1524 in page 61. Check Ahom cyclic calender Lakni years list for reference. 648923 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = [[ডিব্ৰু নদী]] | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}}), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] দখল কৰাৰ অভিজানত আহোম সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈয়েদি উজাই আহি ডিব্ৰু নৈৰ পাৰত গড় এটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তাৰ পৰাই ডিব্ৰুগড় নাম পৰিল।<ref name="Dibrugarh">{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|page=534|quote=The Buranjis refer to the Ahom-Chutiya conflict from the fourteenth century which continued up to the sixteenth century. The Ahoms built a garh (fort) on the bank of the river Dibru to resist the attack of the Chutiyas from which the name ‘Dibrugarh’ was derived (Nath, 2001, p.81). Thus, the present name of the town Dibrugarh has its root in the contention over the territory between the Ahoms and the Chutiyas.}}</ref> নদী সূচোৱা 'ডি'/'দি' শব্দাংশ তিব্বত-বৰ্মী<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} পৰা আহিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation.}}</ref> আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী ''ডিব্ৰু''ৰ এটা ঐতিহাসিক ৰূপ হিচাপে ''Ti-phāo'' নামটো পোৱা যায়। ভাষাবিদ শৰৎ কুমাৰ ফুকনে ১৯৯৬ চনৰ ''Tai Elements in the Place Names of Assam'' প্ৰবন্ধত ''Dibrugarh — Ti-phāo''-ক “Rechristened Place Names”ৰ অন্তৰ্গত কৰি উল্লেখ কৰিছে আৰু এই শ্ৰেণীৰ টাই নামসমূহ “are not in use now” বুলি কৈছে.<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=1996 |title=Tai Elements in the Place Names of Assam |page=1030 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927095150/https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archivedate=2026-09-27 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ==ইতিহাস== ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। ১৫২৬‌ খৃষ্টাব্দৰ জেঠ মাহত গড়টোৰ কাষৰীয়া অঞ্চলটো আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ অহাৰ পাছত এখন [[মু’ঙ]] হিচাপে ''মু'ঙ টিফাও'' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜣𑜧𑜇𑜧) নামকৰণ কৰি চাওলুং চুলুংক শাসন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom-Buranji |year=1939 |publisher= |page=58-61 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/61/mode/1up |access-date=30 October 2026|quote=In Lakni Khutshan, (i.e 1526), the heavenly king created Klangseng of Dhanudharia family, Bhatialia Gohain and stationed him at Habung...In the month of Jaistha, Chaolung Shulung was sent to govern the country, Tiphao (Dibrugarh).}}</ref> ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে নগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> <!-- ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> --> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহণ== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] *  শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত 'টাইমছ অফ আছাম'ৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] h8czyjxfftaaxopq3po5r8qgqj9q43i 648924 648923 2026-11-01T12:38:46Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস */ Tiphao is the Ahoms word for Dibru region/Dibru river, not just Dibrugarh. 648924 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = [[ডিব্ৰু নদী]] | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}}), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] দখল কৰাৰ অভিজানত আহোম সেনাই ব্ৰহ্মপুত্ৰ নৈয়েদি উজাই আহি ডিব্ৰু নৈৰ পাৰত গড় এটা নিৰ্মাণ কৰিছিল আৰু তাৰ পৰাই ডিব্ৰুগড় নাম পৰিল।<ref name="Dibrugarh">{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|page=534|quote=The Buranjis refer to the Ahom-Chutiya conflict from the fourteenth century which continued up to the sixteenth century. The Ahoms built a garh (fort) on the bank of the river Dibru to resist the attack of the Chutiyas from which the name ‘Dibrugarh’ was derived (Nath, 2001, p.81). Thus, the present name of the town Dibrugarh has its root in the contention over the territory between the Ahoms and the Chutiyas.}}</ref> নদী সূচোৱা 'ডি'/'দি' শব্দাংশ তিব্বত-বৰ্মী<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} পৰা আহিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation.}}</ref> আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী ''ডিব্ৰু''ৰ এটা ঐতিহাসিক ৰূপ হিচাপে ''Ti-phāo'' নামটো পোৱা যায়। ভাষাবিদ শৰৎ কুমাৰ ফুকনে ১৯৯৬ চনৰ ''Tai Elements in the Place Names of Assam'' প্ৰবন্ধত ''Dibrugarh — Ti-phāo''-ক “Rechristened Place Names”ৰ অন্তৰ্গত কৰি উল্লেখ কৰিছে আৰু এই শ্ৰেণীৰ টাই নামসমূহ “are not in use now” বুলি কৈছে.<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=1996 |title=Tai Elements in the Place Names of Assam |page=1030 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927095150/https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archivedate=2026-09-27 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ==ইতিহাস== ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। ১৫২৬‌ খৃষ্টাব্দৰ জেঠ মাহত ডিব্ৰু অঞ্চলটো আহোম ৰাজ্যৰ অধীনলৈ অহাৰ পাছত এখন [[মু’ঙ]] হিচাপে ''মু'ঙ টিফাও'' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜣𑜧𑜇𑜧) নামকৰণ কৰি চাওলুং চুলুংক শাসন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom-Buranji |year=1939 |publisher= |page=58-61 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/61/mode/1up |access-date=30 October 2026|quote=In Lakni Khutshan, (i.e 1526), the heavenly king created Klangseng of Dhanudharia family, Bhatialia Gohain and stationed him at Habung...In the month of Jaistha, Chaolung Shulung was sent to govern the country, Tiphao (Dibrugarh).}}</ref> ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে নগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> <!-- ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> --> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহণ== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] *  শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত 'টাইমছ অফ আছাম'ৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] 2f8l9xmt1midk1mm3ischzuceg49mbt 649010 648924 2026-11-01T20:52:10Z KhiLanTzi 23530 সম্পাদনা সমূহ ব্যুৎপত্তিমূলক (Etymological) আছিল। প্ৰথম শাৰীটো গড়ৰ বিষয়ে আৰু দ্বিতীয় শাৰীটো সেই গড়ৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা প্ৰদেশখনৰ বিষয়ে আছিল। ব্যৱহাৰকাৰীগৰাকীয়ে নিৰ্বাচিতভাৱে আহোম সম্পৰ্কীয় তথ্য আঁতৰাই পেলাইছে, যিটো নিৰপেক্ষতাৰ নীতিৰ পৰিপন্থী। ব্যক্তিগত মতানৈক্য Wikipedia-ৰ প্ৰবন্ধসমূহত প্ৰতিফলিত হ'ব নালাগে। 649010 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = ডিব্ৰুগড় (ডিব্ৰু নদীৰ ওপৰত [[আহোম সেনা]]ই নিৰ্মাণ কৰা গড়)<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}}), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড় নামটো সৰ্বপ্ৰথমে [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঞি আৰু ক্লিংলুং বৰগোহাঞিৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰু নদীৰ মুখত [[আহোম সেনা]]ই চুতীয়া সেনাৰ বিৰুদ্ধে বনোৱা গড়টোৰ নামেৰেই আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> ১৫২৩ চনৰ জেঠ মাহত গড়টোৰ কাষৰীয়া অঞ্চলটো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অধীনলৈ অহাৰ পাছত এখন [[মু’ঙ]] হিচাপে '''মু'ঙ টিফাও''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜣𑜧𑜇𑜧) বা '''ডিব্ৰুগড়''' নামকৰণ কৰি চাওলুং চুলুংক শাসন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom-Buranji |year=1939 |publisher= |page=61 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/61/mode/1up |access-date=30 October 2026}}</ref> নদী সূচোৱা 'ডি'/'দি' শব্দাংশ তিব্বত-বৰ্মী<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} পৰা আহিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation.}}</ref> আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী ''ডিব্ৰু''ৰ এটা ঐতিহাসিক ৰূপ হিচাপে ''Ti-phāo'' নামটো পোৱা যায়। ভাষাবিদ শৰৎ কুমাৰ ফুকনে ১৯৯৬ চনৰ ''Tai Elements in the Place Names of Assam'' প্ৰবন্ধত ''Dibrugarh — Ti-phāo''-ক “Rechristened Place Names”ৰ অন্তৰ্গত কৰি উল্লেখ কৰিছে আৰু এই শ্ৰেণীৰ টাই নামসমূহ “are not in use now” বুলি কৈছে.<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=1996 |title=Tai Elements in the Place Names of Assam |page=1030 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927095150/https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archivedate=2026-09-27 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ==ইতিহাস== ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে নগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = ht p2e8kkaxue633u0tajsur5qk52wo56f 649013 649010 2026-11-01T21:03:59Z KhiLanTzi 23530 /* নামৰ উৎপত্তি */ অসমীয়া "গড়", শব্দটোৰো ব্যাখ্যা থকা উচিত কেৱল ডিব্ৰু অংশৰে ব্যাখ্যা দি থোৱা হৈছে 649013 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = ডিব্ৰুগড় (ডিব্ৰু নদীৰ ওপৰত [[আহোম সেনা]]ই নিৰ্মাণ কৰা গড়)<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}}), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড় নামটো সৰ্বপ্ৰথমে [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঞি আৰু ক্লিংলুং বৰগোহাঞিৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰু নদীৰ মুখত [[আহোম সেনা]]ই চুতীয়া সেনাৰ বিৰুদ্ধে বনোৱা গড়টোৰ নামেৰেই আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> ১৫২৩ চনৰ জেঠ মাহত গড়টোৰ কাষৰীয়া অঞ্চলটো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অধীনলৈ অহাৰ পাছত এখন [[মু’ঙ]] হিচাপে '''মু'ঙ টিফাও''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜣𑜧𑜇𑜧) বা '''ডিব্ৰুগড়''' নামকৰণ কৰি চাওলুং চুলুংক শাসন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom-Buranji |year=1939 |publisher= |page=61 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/61/mode/1up |access-date=30 October 2026}}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ শব্দটো ডিব্ৰু শব্দটো নদী সূচোৱা 'ডি'/'দি' শব্দাংশ তিব্বত-বৰ্মী<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} পৰা আহিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation.}}</ref> আৰু গড় শব্দটো অসমীয়া ভাষাৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ Rampart (প্ৰতিৰক্ষামূলক দুৰ্গ) <ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Pranjal |date=December 2025 |title=History of Growth and Development of Dibrugarh City of Assam: An Overview |journal=International Journal of Recent Development in Engineering and Technology |volume=14 |issue=12 |page=925 |issn=2347-6435 |quote=This rampart called "garh" in Assamese language.}}</ref> আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী ''ডিব্ৰু''ৰ এটা ঐতিহাসিক ৰূপ হিচাপে ''Ti-phāo'' নামটো পোৱা যায়। ভাষাবিদ শৰৎ কুমাৰ ফুকনে ১৯৯৬ চনৰ ''Tai Elements in the Place Names of Assam'' প্ৰবন্ধত ''Dibrugarh — Ti-phāo''-ক “Rechristened Place Names”ৰ অন্তৰ্গত কৰি উল্লেখ কৰিছে আৰু এই শ্ৰেণীৰ টাই নামসমূহ “are not in use now” বুলি কৈছে.<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=1996 |title=Tai Elements in the Place Names of Assam |page=1030 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927095150/https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archivedate=2026-09-27 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ==ইতিহাস== ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে নগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = ht hs5hvbme5ymi1k1sogn89bxl1p5f75a 649014 649013 2026-11-01T21:08:09Z KhiLanTzi 23530 /* ভূগোল */ Restore 649014 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = ডিব্ৰুগড় (ডিব্ৰু নদীৰ ওপৰত [[আহোম সেনা]]ই নিৰ্মাণ কৰা গড়)<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}}), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড় নামটো সৰ্বপ্ৰথমে [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঞি আৰু ক্লিংলুং বৰগোহাঞিৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰু নদীৰ মুখত [[আহোম সেনা]]ই চুতীয়া সেনাৰ বিৰুদ্ধে বনোৱা গড়টোৰ নামেৰেই আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> ১৫২৩ চনৰ জেঠ মাহত গড়টোৰ কাষৰীয়া অঞ্চলটো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অধীনলৈ অহাৰ পাছত এখন [[মু’ঙ]] হিচাপে '''মু'ঙ টিফাও''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜣𑜧𑜇𑜧) বা '''ডিব্ৰুগড়''' নামকৰণ কৰি চাওলুং চুলুংক শাসন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom-Buranji |year=1939 |publisher= |page=61 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/61/mode/1up |access-date=30 October 2026}}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ শব্দটো ডিব্ৰু শব্দটো নদী সূচোৱা 'ডি'/'দি' শব্দাংশ তিব্বত-বৰ্মী<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} পৰা আহিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation.}}</ref> আৰু গড় শব্দটো অসমীয়া ভাষাৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ Rampart (প্ৰতিৰক্ষামূলক দুৰ্গ) <ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Pranjal |date=December 2025 |title=History of Growth and Development of Dibrugarh City of Assam: An Overview |journal=International Journal of Recent Development in Engineering and Technology |volume=14 |issue=12 |page=925 |issn=2347-6435 |quote=This rampart called "garh" in Assamese language.}}</ref> আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী ''ডিব্ৰু''ৰ এটা ঐতিহাসিক ৰূপ হিচাপে ''Ti-phāo'' নামটো পোৱা যায়। ভাষাবিদ শৰৎ কুমাৰ ফুকনে ১৯৯৬ চনৰ ''Tai Elements in the Place Names of Assam'' প্ৰবন্ধত ''Dibrugarh — Ti-phāo''-ক “Rechristened Place Names”ৰ অন্তৰ্গত কৰি উল্লেখ কৰিছে আৰু এই শ্ৰেণীৰ টাই নামসমূহ “are not in use now” বুলি কৈছে.<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=1996 |title=Tai Elements in the Place Names of Assam |page=1030 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927095150/https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archivedate=2026-09-27 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ==ইতিহাস== ডিব্ৰুগড় নামটো 'ডিব্ৰু' (ডিবাৰু-এখন নদীৰ নাম) আৰু 'গড়' (অৰ্থ-প্ৰাচীৰ বা দুৰ্গ)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত এটি দুৰ্গ আছিল। সেয়েহে পাছলৈ চহৰ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ বাবে আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে নগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = ht| archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> <!-- ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> --> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহণ== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] * শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত 'টাইমছ অফ আছাম'ৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] iiqlott6ydexu2rpmfozatlz5jkn9hz 649015 649014 2026-11-01T21:11:40Z KhiLanTzi 23530 /* ইতিহাস */ 649015 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = ডিব্ৰুগড় (ডিব্ৰু নদীৰ ওপৰত [[আহোম সেনা]]ই নিৰ্মাণ কৰা গড়)<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}}), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড় নামটো সৰ্বপ্ৰথমে [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঞি আৰু ক্লিংলুং বৰগোহাঞিৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰু নদীৰ মুখত [[আহোম সেনা]]ই চুতীয়া সেনাৰ বিৰুদ্ধে বনোৱা গড়টোৰ নামেৰেই আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> ১৫২৩ চনৰ জেঠ মাহত গড়টোৰ কাষৰীয়া অঞ্চলটো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অধীনলৈ অহাৰ পাছত এখন [[মু’ঙ]] হিচাপে '''মু'ঙ টিফাও''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜣𑜧𑜇𑜧) বা '''ডিব্ৰুগড়''' নামকৰণ কৰি চাওলুং চুলুংক শাসন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom-Buranji |year=1939 |publisher= |page=61 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/61/mode/1up |access-date=30 October 2026}}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ শব্দটো ডিব্ৰু শব্দটো নদী সূচোৱা 'ডি'/'দি' শব্দাংশ তিব্বত-বৰ্মী<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} পৰা আহিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation.}}</ref> আৰু গড় শব্দটো অসমীয়া ভাষাৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ Rampart (প্ৰতিৰক্ষামূলক দুৰ্গ) <ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Pranjal |date=December 2025 |title=History of Growth and Development of Dibrugarh City of Assam: An Overview |journal=International Journal of Recent Development in Engineering and Technology |volume=14 |issue=12 |page=925 |issn=2347-6435 |quote=This rampart called "garh" in Assamese language.}}</ref> আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী ''ডিব্ৰু''ৰ এটা ঐতিহাসিক ৰূপ হিচাপে ''Ti-phāo'' নামটো পোৱা যায়। ভাষাবিদ শৰৎ কুমাৰ ফুকনে ১৯৯৬ চনৰ ''Tai Elements in the Place Names of Assam'' প্ৰবন্ধত ''Dibrugarh — Ti-phāo''-ক “Rechristened Place Names”ৰ অন্তৰ্গত কৰি উল্লেখ কৰিছে আৰু এই শ্ৰেণীৰ টাই নামসমূহ “are not in use now” বুলি কৈছে.<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=1996 |title=Tai Elements in the Place Names of Assam |page=1030 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927095150/https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archivedate=2026-09-27 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ==ইতিহাস== ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত [[আহোম সেনা]]ই এটি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছে। আৰু পাছলৈ গড়টোক কেন্দ্ৰ কৰি ওচৰ প্ৰদেশ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ অন্তত [[আহোম-চুতীয়া ৰণ]]ত আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে নগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = ht| archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> <!-- ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> --> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহণ== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] * শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত 'টাইমছ অফ আছাম'ৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] k3zjyflc85c2lea8c8p6em5uicx0f5j 649016 649015 2026-11-01T21:12:18Z KhiLanTzi 23530 649016 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = ডিব্ৰুগড় (ডিব্ৰু নদীৰ ওপৰত [[আহোম সেনা]]ই নিৰ্মাণ কৰা গড়)<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}}), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড় নামটো সৰ্বপ্ৰথমে [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঞি আৰু ক্লিংলুং বৰগোহাঞিৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰু নদীৰ মুখত [[আহোম সেনা]]ই চুতীয়া সেনাৰ বিৰুদ্ধে বনোৱা গড়টোৰ নামেৰেই আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> ১৫২৩ চনৰ জেঠ মাহত গড়টোৰ কাষৰীয়া অঞ্চলটো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অধীনলৈ অহাৰ পাছত এখন [[মু’ঙ]] হিচাপে '''মু'ঙ টিফাও''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜣𑜧𑜇𑜧) বা '''ডিব্ৰুগড়''' নামকৰণ কৰি চাওলুং চুলুংক শাসন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom-Buranji |year=1939 |publisher= |page=61 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/61/mode/1up |access-date=30 October 2026}}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ শব্দটো ডিব্ৰু শব্দটো নদী সূচোৱা 'ডি'/'দি' শব্দাংশ তিব্বত-বৰ্মী<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} পৰা আহিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation.}}</ref> আৰু গড় শব্দটো অসমীয়া ভাষাৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ Rampart (প্ৰতিৰক্ষামূলক দুৰ্গ) <ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Pranjal |date=December 2025 |title=History of Growth and Development of Dibrugarh City of Assam: An Overview |journal=International Journal of Recent Development in Engineering and Technology |volume=14 |issue=12 |page=925 |issn=2347-6435 |quote=This rampart called "garh" in Assamese language.}}</ref> আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী ''ডিব্ৰু''ৰ এটা ঐতিহাসিক ৰূপ হিচাপে ''Ti-phāo'' নামটো পোৱা যায়। ভাষাবিদ শৰৎ কুমাৰ ফুকনে ১৯৯৬ চনৰ ''Tai Elements in the Place Names of Assam'' প্ৰবন্ধত ''Dibrugarh — Ti-phāo''-ক “Rechristened Place Names”ৰ অন্তৰ্গত কৰি উল্লেখ কৰিছে আৰু এই শ্ৰেণীৰ টাই নামসমূহ “are not in use now” বুলি কৈছে.<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=1996 |title=Tai Elements in the Place Names of Assam |page=1030 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927095150/https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archivedate=2026-09-27 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ==ইতিহাস== ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত [[আহোম সেনা]]ই এটি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছে। আৰু পাছলৈ গড়টোক কেন্দ্ৰ কৰি ওচৰ প্ৰদেশ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ অন্তত [[আহোম-চুতীয়া ৰণ]]ত আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে নগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = ht| archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> <!-- ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> --> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহণ== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] * শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত 'টাইমছ অফ আছাম'ৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] 31cqz0jnq2ttyei7yw3etv4pdkckj0x 649017 649016 2026-11-01T21:19:49Z KhiLanTzi 23530 /* নামৰ উৎপত্তি */ অসমীয়া আৰু বড়ো কছাৰী অংশৰৰ উৎপত্তি মূলক তথ্য 649017 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = ডিব্ৰুগড় (ডিব্ৰু নদীৰ ওপৰত [[আহোম সেনা]]ই নিৰ্মাণ কৰা গড়)<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}}), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড় নামটো সৰ্বপ্ৰথমে [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঞি আৰু ক্লিংলুং বৰগোহাঞিৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰু নদীৰ মুখত [[আহোম সেনা]]ই চুতীয়া সেনাৰ বিৰুদ্ধে বনোৱা গড়টোৰ নামেৰেই আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> ১৫২৩ চনৰ জেঠ মাহত গড়টোৰ কাষৰীয়া অঞ্চলটো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অধীনলৈ অহাৰ পাছত এখন [[মু’ঙ]] হিচাপে '''মু'ঙ টিফাও''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜣𑜧𑜇𑜧) বা '''ডিব্ৰুগড়''' নামকৰণ কৰি চাওলুং চুলুংক শাসন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom-Buranji |year=1939 |publisher= |page=61 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/61/mode/1up |access-date=30 October 2026}}</ref> ডিব্ৰুগড় শব্দটো দুটা ভাষা [[বড়ো-কছাৰী]] আৰু [[অসমীয়া ভাষা]]ৰ পঢ়া আহিছে।<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰু শব্দটো নদী সূচোৱা 'ডি'/'দি' শব্দাংশ তিব্বত-বৰ্মী<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} পৰা আহিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation.}}</ref> আৰু গড় শব্দটো অসমীয়া ভাষাৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ Rampart (প্ৰতিৰক্ষামূলক দুৰ্গ) <ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Pranjal |date=December 2025 |title=History of Growth and Development of Dibrugarh City of Assam: An Overview |journal=International Journal of Recent Development in Engineering and Technology |volume=14 |issue=12 |page=925 |issn=2347-6435 |quote=This rampart called "garh" in Assamese language.}}</ref> আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী ''ডিব্ৰু''ৰ এটা ঐতিহাসিক ৰূপ হিচাপে ''Ti-phāo'' নামটো পোৱা যায়। ভাষাবিদ শৰৎ কুমাৰ ফুকনে ১৯৯৬ চনৰ ''Tai Elements in the Place Names of Assam'' প্ৰবন্ধত ''Dibrugarh — Ti-phāo''-ক “Rechristened Place Names”ৰ অন্তৰ্গত কৰি উল্লেখ কৰিছে আৰু এই শ্ৰেণীৰ টাই নামসমূহ “are not in use now” বুলি কৈছে.<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=1996 |title=Tai Elements in the Place Names of Assam |page=1030 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927095150/https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archivedate=2026-09-27 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ==ইতিহাস== ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত [[আহোম সেনা]]ই এটি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছে। আৰু পাছলৈ গড়টোক কেন্দ্ৰ কৰি ওচৰ প্ৰদেশ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ অন্তত [[আহোম-চুতীয়া ৰণ]]ত আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে নগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = ht| archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> <!-- ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> --> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহণ== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] * শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত 'টাইমছ অফ আছাম'ৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] 7dauftje5msm6wvrqej81y52fo2pjgq 649026 649017 2026-11-01T21:30:46Z KhiLanTzi 23530 /* নামৰ উৎপত্তি */ বানান 649026 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = ডিব্ৰুগড় (ডিব্ৰু নদীৰ ওপৰত [[আহোম সেনা]]ই নিৰ্মাণ কৰা গড়)<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}}), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড় নামটো সৰ্বপ্ৰথমে [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঞি আৰু ক্লিংলুং বৰগোহাঞিৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰু নদীৰ মুখত [[আহোম সেনা]]ই চুতীয়া সেনাৰ বিৰুদ্ধে বনোৱা গড়টোৰ নামেৰেই আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> ১৫২৩ চনৰ জেঠ মাহত গড়টোৰ কাষৰীয়া অঞ্চলটো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অধীনলৈ অহাৰ পাছত এখন [[মু’ঙ]] হিচাপে '''মু'ঙ টিফাও''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜣𑜧𑜇𑜧) বা '''ডিব্ৰুগড়''' নামকৰণ কৰি চাওলুং চুলুংক শাসন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom-Buranji |year=1939 |publisher= |page=61 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/61/mode/1up |access-date=30 October 2026}}</ref> ডিব্ৰুগড় শব্দটো দুটা ভাষা [[বড়ো-কছাৰী]] আৰু [[অসমীয়া ভাষা]]ৰ পৰা আহিছে।<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰু শব্দটো নদী সূচোৱা 'ডি'/'দি' শব্দাংশ তিব্বত-বৰ্মী<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} পৰা আহিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation.}}</ref> আৰু গড় শব্দটো অসমীয়া ভাষাৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ Rampart (প্ৰতিৰক্ষামূলক দুৰ্গ) <ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Pranjal |date=December 2025 |title=History of Growth and Development of Dibrugarh City of Assam: An Overview |journal=International Journal of Recent Development in Engineering and Technology |volume=14 |issue=12 |page=925 |issn=2347-6435 |quote=This rampart called "garh" in Assamese language.}}</ref> আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী ''ডিব্ৰু''ৰ এটা ঐতিহাসিক ৰূপ হিচাপে ''Ti-phāo'' নামটো পোৱা যায়। ভাষাবিদ শৰৎ কুমাৰ ফুকনে ১৯৯৬ চনৰ ''Tai Elements in the Place Names of Assam'' প্ৰবন্ধত ''Dibrugarh — Ti-phāo''-ক “Rechristened Place Names”ৰ অন্তৰ্গত কৰি উল্লেখ কৰিছে আৰু এই শ্ৰেণীৰ টাই নামসমূহ “are not in use now” বুলি কৈছে.<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=1996 |title=Tai Elements in the Place Names of Assam |page=1030 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927095150/https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archivedate=2026-09-27 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ==ইতিহাস== ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত [[আহোম সেনা]]ই এটি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছে। আৰু পাছলৈ গড়টোক কেন্দ্ৰ কৰি ওচৰ প্ৰদেশ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ অন্তত [[আহোম-চুতীয়া ৰণ]]ত আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে নগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = ht| archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> <!-- ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> --> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহণ== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] * শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত 'টাইমছ অফ আছাম'ৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] dv3sq2y8j4i99usqfbcb3eqc4yvhi11 649059 649026 2026-11-01T22:36:45Z KhiLanTzi 23530 /* ইতিহাস */ বৰ্মন বংশৰ দিনৰ মন্দিৰ 649059 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = ডিব্ৰুগড় (ডিব্ৰু নদীৰ ওপৰত [[আহোম সেনা]]ই নিৰ্মাণ কৰা গড়)<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}}), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড় নামটো সৰ্বপ্ৰথমে [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঞি আৰু ক্লিংলুং বৰগোহাঞিৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰু নদীৰ মুখত [[আহোম সেনা]]ই চুতীয়া সেনাৰ বিৰুদ্ধে বনোৱা গড়টোৰ নামেৰেই আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> ১৫২৩ চনৰ জেঠ মাহত গড়টোৰ কাষৰীয়া অঞ্চলটো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অধীনলৈ অহাৰ পাছত এখন [[মু’ঙ]] হিচাপে '''মু'ঙ টিফাও''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜣𑜧𑜇𑜧) বা '''ডিব্ৰুগড়''' নামকৰণ কৰি চাওলুং চুলুংক শাসন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom-Buranji |year=1939 |publisher= |page=61 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/61/mode/1up |access-date=30 October 2026}}</ref> ডিব্ৰুগড় শব্দটো দুটা ভাষা [[বড়ো-কছাৰী]] আৰু [[অসমীয়া ভাষা]]ৰ পৰা আহিছে।<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰু শব্দটো নদী সূচোৱা 'ডি'/'দি' শব্দাংশ তিব্বত-বৰ্মী<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} পৰা আহিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation.}}</ref> আৰু গড় শব্দটো অসমীয়া ভাষাৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ Rampart (প্ৰতিৰক্ষামূলক দুৰ্গ) <ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Pranjal |date=December 2025 |title=History of Growth and Development of Dibrugarh City of Assam: An Overview |journal=International Journal of Recent Development in Engineering and Technology |volume=14 |issue=12 |page=925 |issn=2347-6435 |quote=This rampart called "garh" in Assamese language.}}</ref> আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী ''ডিব্ৰু''ৰ এটা ঐতিহাসিক ৰূপ হিচাপে ''Ti-phāo'' নামটো পোৱা যায়। ভাষাবিদ শৰৎ কুমাৰ ফুকনে ১৯৯৬ চনৰ ''Tai Elements in the Place Names of Assam'' প্ৰবন্ধত ''Dibrugarh — Ti-phāo''-ক “Rechristened Place Names”ৰ অন্তৰ্গত কৰি উল্লেখ কৰিছে আৰু এই শ্ৰেণীৰ টাই নামসমূহ “are not in use now” বুলি কৈছে.<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=1996 |title=Tai Elements in the Place Names of Assam |page=1030 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927095150/https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archivedate=2026-09-27 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ==ইতিহাস== ডিব্ৰুগড়ৰ প্ৰাচীনতম ইতিহাস কামৰূপৰ দিনত পোৱা যায়। ভিন্ন মন্দিৰৰ অৱশেষ সমূহে কামৰূপৰ দিনত অঞ্চলটোৰ প্ৰভাৱৰ বিষয়ে তথ্য দাঙি ধৰে। জকাই বনাঞ্চলৰ এখন নদীৰ পাৰত থকা এটা মন্দিৰৰ ভেটিক কামৰূপৰ বৰ্মন বংশৰ দিনত স্থাপন বুলি সন্দেহ কৰা হৈছে। বুৰঞ্জীৰ তথ্য অনুসৰি ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দত ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত [[আহোম সেনা]]ই এটি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছে। আৰু পাছলৈ গড়টোক কেন্দ্ৰ কৰি ওচৰ প্ৰদেশ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ অন্তত [[আহোম-চুতীয়া ৰণ]]ত আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে নগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = ht| archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> <!-- ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> --> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহণ== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] * শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত 'টাইমছ অফ আছাম'ৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] gig95qgb3wu3pevz48fmqijjpk8dbzw 649060 649059 2026-11-01T22:38:40Z KhiLanTzi 23530 /* ইতিহাস */ বৰ্মন ৰাজবংশৰ মন্দিৰৰ উৎস 649060 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = ডিব্ৰুগড় (ডিব্ৰু নদীৰ ওপৰত [[আহোম সেনা]]ই নিৰ্মাণ কৰা গড়)<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}}), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড় নামটো সৰ্বপ্ৰথমে [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঞি আৰু ক্লিংলুং বৰগোহাঞিৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰু নদীৰ মুখত [[আহোম সেনা]]ই চুতীয়া সেনাৰ বিৰুদ্ধে বনোৱা গড়টোৰ নামেৰেই আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> ১৫২৩ চনৰ জেঠ মাহত গড়টোৰ কাষৰীয়া অঞ্চলটো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অধীনলৈ অহাৰ পাছত এখন [[মু’ঙ]] হিচাপে '''মু'ঙ টিফাও''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜣𑜧𑜇𑜧) বা '''ডিব্ৰুগড়''' নামকৰণ কৰি চাওলুং চুলুংক শাসন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom-Buranji |year=1939 |publisher= |page=61 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/61/mode/1up |access-date=30 October 2026}}</ref> ডিব্ৰুগড় শব্দটো দুটা ভাষা [[বড়ো-কছাৰী]] আৰু [[অসমীয়া ভাষা]]ৰ পৰা আহিছে।<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰু শব্দটো নদী সূচোৱা 'ডি'/'দি' শব্দাংশ তিব্বত-বৰ্মী<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} পৰা আহিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation.}}</ref> আৰু গড় শব্দটো অসমীয়া ভাষাৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ Rampart (প্ৰতিৰক্ষামূলক দুৰ্গ) <ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Pranjal |date=December 2025 |title=History of Growth and Development of Dibrugarh City of Assam: An Overview |journal=International Journal of Recent Development in Engineering and Technology |volume=14 |issue=12 |page=925 |issn=2347-6435 |quote=This rampart called "garh" in Assamese language.}}</ref> আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী ''ডিব্ৰু''ৰ এটা ঐতিহাসিক ৰূপ হিচাপে ''Ti-phāo'' নামটো পোৱা যায়। ভাষাবিদ শৰৎ কুমাৰ ফুকনে ১৯৯৬ চনৰ ''Tai Elements in the Place Names of Assam'' প্ৰবন্ধত ''Dibrugarh — Ti-phāo''-ক “Rechristened Place Names”ৰ অন্তৰ্গত কৰি উল্লেখ কৰিছে আৰু এই শ্ৰেণীৰ টাই নামসমূহ “are not in use now” বুলি কৈছে.<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=1996 |title=Tai Elements in the Place Names of Assam |page=1030 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927095150/https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archivedate=2026-09-27 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ==ইতিহাস== ডিব্ৰুগড়ৰ প্ৰাচীনতম ইতিহাস কামৰূপৰ দিনত পোৱা যায়। ভিন্ন মন্দিৰৰ অৱশেষ সমূহে কামৰূপৰ দিনত অঞ্চলটোৰ প্ৰভাৱৰ বিষয়ে তথ্য দাঙি ধৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জকাই বনাঞ্চলৰ এখন নদীৰ পাৰত থকা এটা মন্দিৰৰ ভেটিক কামৰূপৰ বৰ্মন বংশৰ দিনত স্থাপন বুলি সন্দেহ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref> বুৰঞ্জীৰ তথ্য অনুসৰি ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দত ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত [[আহোম সেনা]]ই এটি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছে। আৰু পাছলৈ গড়টোক কেন্দ্ৰ কৰি ওচৰ প্ৰদেশ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ অন্তত [[আহোম-চুতীয়া ৰণ]]ত আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref>। ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে নগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = ht| archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> <!-- ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> --> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহণ== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] * শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত 'টাইমছ অফ আছাম'ৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] 7zernuewwv2adeyd3d7ox4gk2edc8pk 649061 649060 2026-11-01T22:50:49Z KhiLanTzi 23530 /* ইতিহাস */ 649061 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = ডিব্ৰুগড় (ডিব্ৰু নদীৰ ওপৰত [[আহোম সেনা]]ই নিৰ্মাণ কৰা গড়)<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}}), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড় নামটো সৰ্বপ্ৰথমে [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঞি আৰু ক্লিংলুং বৰগোহাঞিৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰু নদীৰ মুখত [[আহোম সেনা]]ই চুতীয়া সেনাৰ বিৰুদ্ধে বনোৱা গড়টোৰ নামেৰেই আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> ১৫২৩ চনৰ জেঠ মাহত গড়টোৰ কাষৰীয়া অঞ্চলটো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অধীনলৈ অহাৰ পাছত এখন [[মু’ঙ]] হিচাপে '''মু'ঙ টিফাও''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜣𑜧𑜇𑜧) বা '''ডিব্ৰুগড়''' নামকৰণ কৰি চাওলুং চুলুংক শাসন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom-Buranji |year=1939 |publisher= |page=61 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/61/mode/1up |access-date=30 October 2026}}</ref> ডিব্ৰুগড় শব্দটো দুটা ভাষা [[বড়ো-কছাৰী]] আৰু [[অসমীয়া ভাষা]]ৰ পৰা আহিছে।<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰু শব্দটো নদী সূচোৱা 'ডি'/'দি' শব্দাংশ তিব্বত-বৰ্মী<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} পৰা আহিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation.}}</ref> আৰু গড় শব্দটো অসমীয়া ভাষাৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ Rampart (প্ৰতিৰক্ষামূলক দুৰ্গ) <ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Pranjal |date=December 2025 |title=History of Growth and Development of Dibrugarh City of Assam: An Overview |journal=International Journal of Recent Development in Engineering and Technology |volume=14 |issue=12 |page=925 |issn=2347-6435 |quote=This rampart called "garh" in Assamese language.}}</ref> আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী ''ডিব্ৰু''ৰ এটা ঐতিহাসিক ৰূপ হিচাপে ''Ti-phāo'' নামটো পোৱা যায়। ভাষাবিদ শৰৎ কুমাৰ ফুকনে ১৯৯৬ চনৰ ''Tai Elements in the Place Names of Assam'' প্ৰবন্ধত ''Dibrugarh — Ti-phāo''-ক “Rechristened Place Names”ৰ অন্তৰ্গত কৰি উল্লেখ কৰিছে আৰু এই শ্ৰেণীৰ টাই নামসমূহ “are not in use now” বুলি কৈছে.<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=1996 |title=Tai Elements in the Place Names of Assam |page=1030 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927095150/https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archivedate=2026-09-27 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাক আহোম শাসন=== ডিব্ৰুগড়ৰ প্ৰাচীনতম ইতিহাস কামৰূপৰ দিনত পোৱা যায়। ভিন্ন মন্দিৰৰ অৱশেষ সমূহে কামৰূপৰ দিনত অঞ্চলটোৰ প্ৰভাৱৰ বিষয়ে তথ্য দাঙি ধৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জকাই বনাঞ্চলৰ এখন নদীৰ পাৰত থকা এটা মন্দিৰৰ ভেটিক কামৰূপৰ বৰ্মন বংশৰ দিনত স্থাপন বুলি সন্দেহ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref> বুৰঞ্জীৰ তথ্য অনুসৰি ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দত ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> === ডিব্ৰুগড় ৰাজ্য বা মুং টিফাও (আহোম ৰাজ্য)=== ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ বাবে এই চহৰ খনৰ ঠাইত ডিবাৰু নৈৰ পাৰত [[আহোম সেনা]]ই এটি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছে। আৰু পাছলৈ গড়টোক কেন্দ্ৰ কৰি ওচৰ প্ৰদেশ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ অন্তত [[আহোম-চুতীয়া ৰণ]]ত আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref> ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে নগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = ht| archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> <!-- ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> --> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহণ== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] * শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত 'টাইমছ অফ আছাম'ৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] me6htokuhe2gbyf1oihncsud379uz6m 649062 649061 2026-11-01T22:53:00Z KhiLanTzi 23530 /* ডিব্ৰুগড় ৰাজ্য বা মুং টিফাও (আহোম ৰাজ্য) */ 649062 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = ডিব্ৰুগড় (ডিব্ৰু নদীৰ ওপৰত [[আহোম সেনা]]ই নিৰ্মাণ কৰা গড়)<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}}), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড় নামটো সৰ্বপ্ৰথমে [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঞি আৰু ক্লিংলুং বৰগোহাঞিৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰু নদীৰ মুখত [[আহোম সেনা]]ই চুতীয়া সেনাৰ বিৰুদ্ধে বনোৱা গড়টোৰ নামেৰেই আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> ১৫২৩ চনৰ জেঠ মাহত গড়টোৰ কাষৰীয়া অঞ্চলটো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অধীনলৈ অহাৰ পাছত এখন [[মু’ঙ]] হিচাপে '''মু'ঙ টিফাও''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜣𑜧𑜇𑜧) বা '''ডিব্ৰুগড়''' নামকৰণ কৰি চাওলুং চুলুংক শাসন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom-Buranji |year=1939 |publisher= |page=61 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/61/mode/1up |access-date=30 October 2026}}</ref> ডিব্ৰুগড় শব্দটো দুটা ভাষা [[বড়ো-কছাৰী]] আৰু [[অসমীয়া ভাষা]]ৰ পৰা আহিছে।<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰু শব্দটো নদী সূচোৱা 'ডি'/'দি' শব্দাংশ তিব্বত-বৰ্মী<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} পৰা আহিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation.}}</ref> আৰু গড় শব্দটো অসমীয়া ভাষাৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ Rampart (প্ৰতিৰক্ষামূলক দুৰ্গ) <ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Pranjal |date=December 2025 |title=History of Growth and Development of Dibrugarh City of Assam: An Overview |journal=International Journal of Recent Development in Engineering and Technology |volume=14 |issue=12 |page=925 |issn=2347-6435 |quote=This rampart called "garh" in Assamese language.}}</ref> আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী ''ডিব্ৰু''ৰ এটা ঐতিহাসিক ৰূপ হিচাপে ''Ti-phāo'' নামটো পোৱা যায়। ভাষাবিদ শৰৎ কুমাৰ ফুকনে ১৯৯৬ চনৰ ''Tai Elements in the Place Names of Assam'' প্ৰবন্ধত ''Dibrugarh — Ti-phāo''-ক “Rechristened Place Names”ৰ অন্তৰ্গত কৰি উল্লেখ কৰিছে আৰু এই শ্ৰেণীৰ টাই নামসমূহ “are not in use now” বুলি কৈছে.<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=1996 |title=Tai Elements in the Place Names of Assam |page=1030 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927095150/https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archivedate=2026-09-27 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাক আহোম শাসন=== ডিব্ৰুগড়ৰ প্ৰাচীনতম ইতিহাস কামৰূপৰ দিনত পোৱা যায়। ভিন্ন মন্দিৰৰ অৱশেষ সমূহে কামৰূপৰ দিনত অঞ্চলটোৰ প্ৰভাৱৰ বিষয়ে তথ্য দাঙি ধৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জকাই বনাঞ্চলৰ এখন নদীৰ পাৰত থকা এটা মন্দিৰৰ ভেটিক কামৰূপৰ বৰ্মন বংশৰ দিনত স্থাপন বুলি সন্দেহ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref> বুৰঞ্জীৰ তথ্য অনুসৰি ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দত ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> === ডিব্ৰুগড় ৰাজ্য বা মুং টিফাও (আহোম ৰাজ্য)=== ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ সময়ত ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিংলুং বৰগোহাঞিৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰু নৈৰ মুখত [[আহোম সেনা]]ই এটি গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল যাৰ নাম ডিব্ৰুগড় আছিল। পাছলৈ গড়টোক কেন্দ্ৰ কৰি ওচৰ প্ৰদেশ খনক ডিব্ৰুগড় নামেৰে জনা যায়। ১৫২৩ চুতীয়া ৰজা নীতিপালৰ দুৰ্বল শাসনৰ অন্তত [[আহোম-চুতীয়া ৰণ]]ত আহোমসকলে ইয়াক নিজ ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।<ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Assam Buranji'',chapter 31</ref> ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে নগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = ht| archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> <!-- ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> --> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহণ== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] * শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত 'টাইমছ অফ আছাম'ৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] czygosdku5wt66xnj9ovnb965dpu5cg 649063 649062 2026-11-01T22:59:09Z KhiLanTzi 23530 /* ডিব্ৰুগড় ৰাজ্য বা মুং টিফাও (আহোম ৰাজ্য) */ 649063 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = ডিব্ৰুগড় (ডিব্ৰু নদীৰ ওপৰত [[আহোম সেনা]]ই নিৰ্মাণ কৰা গড়)<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}}), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড় নামটো সৰ্বপ্ৰথমে [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঞি আৰু ক্লিংলুং বৰগোহাঞিৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰু নদীৰ মুখত [[আহোম সেনা]]ই চুতীয়া সেনাৰ বিৰুদ্ধে বনোৱা গড়টোৰ নামেৰেই আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> ১৫২৩ চনৰ জেঠ মাহত গড়টোৰ কাষৰীয়া অঞ্চলটো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অধীনলৈ অহাৰ পাছত এখন [[মু’ঙ]] হিচাপে '''মু'ঙ টিফাও''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜣𑜧𑜇𑜧) বা '''ডিব্ৰুগড়''' নামকৰণ কৰি চাওলুং চুলুংক শাসন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom-Buranji |year=1939 |publisher= |page=61 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/61/mode/1up |access-date=30 October 2026}}</ref> ডিব্ৰুগড় শব্দটো দুটা ভাষা [[বড়ো-কছাৰী]] আৰু [[অসমীয়া ভাষা]]ৰ পৰা আহিছে।<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰু শব্দটো নদী সূচোৱা 'ডি'/'দি' শব্দাংশ তিব্বত-বৰ্মী<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} পৰা আহিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation.}}</ref> আৰু গড় শব্দটো অসমীয়া ভাষাৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ Rampart (প্ৰতিৰক্ষামূলক দুৰ্গ) <ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Pranjal |date=December 2025 |title=History of Growth and Development of Dibrugarh City of Assam: An Overview |journal=International Journal of Recent Development in Engineering and Technology |volume=14 |issue=12 |page=925 |issn=2347-6435 |quote=This rampart called "garh" in Assamese language.}}</ref> আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী ''ডিব্ৰু''ৰ এটা ঐতিহাসিক ৰূপ হিচাপে ''Ti-phāo'' নামটো পোৱা যায়। ভাষাবিদ শৰৎ কুমাৰ ফুকনে ১৯৯৬ চনৰ ''Tai Elements in the Place Names of Assam'' প্ৰবন্ধত ''Dibrugarh — Ti-phāo''-ক “Rechristened Place Names”ৰ অন্তৰ্গত কৰি উল্লেখ কৰিছে আৰু এই শ্ৰেণীৰ টাই নামসমূহ “are not in use now” বুলি কৈছে.<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=1996 |title=Tai Elements in the Place Names of Assam |page=1030 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927095150/https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archivedate=2026-09-27 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাক আহোম শাসন=== ডিব্ৰুগড়ৰ প্ৰাচীনতম ইতিহাস কামৰূপৰ দিনত পোৱা যায়। ভিন্ন মন্দিৰৰ অৱশেষ সমূহে কামৰূপৰ দিনত অঞ্চলটোৰ প্ৰভাৱৰ বিষয়ে তথ্য দাঙি ধৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জকাই বনাঞ্চলৰ এখন নদীৰ পাৰত থকা এটা মন্দিৰৰ ভেটিক কামৰূপৰ বৰ্মন বংশৰ দিনত স্থাপন বুলি সন্দেহ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref> বুৰঞ্জীৰ তথ্য অনুসৰি ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দত ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> === ডিব্ৰুগড় ৰাজ্য বা মুং টিফাও (আহোম ৰাজ্য)=== ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ সময়ত ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিংলুং বৰগোহাঞিৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰু নৈৰ মুখত [[আহোম সেনা]]ই এটি গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল যাৰ নাম ডিব্ৰুগড় আছিল। পাছলৈ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধত আহোম সকল বিজয়ী হয়। আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হোৱাৰ পাছত গড়টোক কেন্দ্ৰ কৰি '''ডিব্ৰুগড়''' বা '''মু'ঙ টিফাও''' নামেৰ মু'ঙ (প্ৰশাসনিক একক) গঠন কৰা হৈছিল আৰু তাৰ শাসনভাৰ ত্যাওলুং চুলুংক দিয়া হৈছিল।{{sfn|Bhuyan|2025|p=925}} ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে নগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = ht| archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> <!-- ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> --> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহণ== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] * শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত 'টাইমছ অফ আছাম'ৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] ke80iaa5w05rup1wlx1xvu5oxsor5ho 649064 649063 2026-11-01T23:11:21Z KhiLanTzi 23530 /* ডিব্ৰুগড় ৰাজ্য বা মুং টিফাও (আহোম ৰাজ্য) */ 649064 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = ডিব্ৰুগড় (ডিব্ৰু নদীৰ ওপৰত [[আহোম সেনা]]ই নিৰ্মাণ কৰা গড়)<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}}), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড় নামটো সৰ্বপ্ৰথমে [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঞি আৰু ক্লিংলুং বৰগোহাঞিৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰু নদীৰ মুখত [[আহোম সেনা]]ই চুতীয়া সেনাৰ বিৰুদ্ধে বনোৱা গড়টোৰ নামেৰেই আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> ১৫২৩ চনৰ জেঠ মাহত গড়টোৰ কাষৰীয়া অঞ্চলটো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অধীনলৈ অহাৰ পাছত এখন [[মু’ঙ]] হিচাপে '''মু'ঙ টিফাও''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜣𑜧𑜇𑜧) বা '''ডিব্ৰুগড়''' নামকৰণ কৰি চাওলুং চুলুংক শাসন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom-Buranji |year=1939 |publisher= |page=61 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/61/mode/1up |access-date=30 October 2026}}</ref> ডিব্ৰুগড় শব্দটো দুটা ভাষা [[বড়ো-কছাৰী]] আৰু [[অসমীয়া ভাষা]]ৰ পৰা আহিছে।<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰু শব্দটো নদী সূচোৱা 'ডি'/'দি' শব্দাংশ তিব্বত-বৰ্মী<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} পৰা আহিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation.}}</ref> আৰু গড় শব্দটো অসমীয়া ভাষাৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ Rampart (প্ৰতিৰক্ষামূলক দুৰ্গ) <ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Pranjal |date=December 2025 |title=History of Growth and Development of Dibrugarh City of Assam: An Overview |journal=International Journal of Recent Development in Engineering and Technology |volume=14 |issue=12 |page=925 |issn=2347-6435 |quote=This rampart called "garh" in Assamese language.}}</ref> আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী ''ডিব্ৰু''ৰ এটা ঐতিহাসিক ৰূপ হিচাপে ''Ti-phāo'' নামটো পোৱা যায়। ভাষাবিদ শৰৎ কুমাৰ ফুকনে ১৯৯৬ চনৰ ''Tai Elements in the Place Names of Assam'' প্ৰবন্ধত ''Dibrugarh — Ti-phāo''-ক “Rechristened Place Names”ৰ অন্তৰ্গত কৰি উল্লেখ কৰিছে আৰু এই শ্ৰেণীৰ টাই নামসমূহ “are not in use now” বুলি কৈছে.<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=1996 |title=Tai Elements in the Place Names of Assam |page=1030 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927095150/https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archivedate=2026-09-27 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাক আহোম শাসন=== ডিব্ৰুগড়ৰ প্ৰাচীনতম ইতিহাস কামৰূপৰ দিনত পোৱা যায়। ভিন্ন মন্দিৰৰ অৱশেষ সমূহে কামৰূপৰ দিনত অঞ্চলটোৰ প্ৰভাৱৰ বিষয়ে তথ্য দাঙি ধৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জকাই বনাঞ্চলৰ এখন নদীৰ পাৰত থকা এটা মন্দিৰৰ ভেটিক কামৰূপৰ বৰ্মন বংশৰ দিনত স্থাপন বুলি সন্দেহ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref> বুৰঞ্জীৰ তথ্য অনুসৰি ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দত ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> === ডিব্ৰুগড় ৰাজ্য বা মুং টিফাও (আহোম ৰাজ্য)=== ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ সময়ত ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিংলুং বৰগোহাঞিৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰু নৈৰ উত্তৰ পাৰত [[আহোম সেনা]]ই এটি গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল যাৰ নাম ডিব্ৰুগড় আছিল। এই গড়টো প্ৰাৰম্ভিক অৱস্থাত চুতীয়া সকলৰ বিৰূদ্ধে সজা হৈছিল যদিও পাছলৈ এই গড়টো অন্যান্য জনজাতীয় লোকৰ পৰাও আহোম ৰাজ্যক ৰক্ষা কৰিছিল আৰু ইয়াক শদিয়াৰ গৰৰ সমানেই গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল {{sfn|Bhuyan|2025|p=925}} ১৫২৩ খ্ৰীষ্টাবদত চাওঁফা চুহুংমুঙৰ শাসনকালত চুতীয়া-আহোম যুদ্ধত আহোম সকল বিজয়ী হয়। আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হোৱাৰ পাছত গড়টোক কেন্দ্ৰ কৰি '''ডিব্ৰুগড়''' বা '''মু'ঙ টিফাও''' নামেৰ মু'ঙ (প্ৰশাসনিক একক) গঠন কৰা হৈছিল আৰু তাৰ শাসনভাৰ ত্যাওলুং চুলুংক দিয়া হৈছিল।{{sfn|Bhuyan|2025|p=925}} চাওঁফা চুচেংফাৰ দিনত ডিব্ৰু ৰাজ্যকে ধৰি উজনি অসম [[বৰবৰুৱা]]ৰ শাসনত আহিছিল।{{sfn|Bhuyan|2025|p=925}} ১৭৮৭ চনত [[গৌৰীনাথ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে নগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = ht| archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> <!-- ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> --> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহণ== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] * শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত 'টাইমছ অফ আছাম'ৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] m7f1vbm1ig7p78v4vlllcxlzo4gzod3 649065 649064 2026-11-01T23:13:59Z KhiLanTzi 23530 649065 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = ডিব্ৰুগড় (ডিব্ৰু নদীৰ ওপৰত [[আহোম সেনা]]ই নিৰ্মাণ কৰা গড়)<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}}), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড় নামটো সৰ্বপ্ৰথমে [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঞি আৰু ক্লিংলুং বৰগোহাঞিৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰু নদীৰ মুখত [[আহোম সেনা]]ই চুতীয়া সেনাৰ বিৰুদ্ধে বনোৱা গড়টোৰ নামেৰেই আৰম্ভ হৈছিল।<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> ১৫২৩ চনৰ জেঠ মাহত গড়টোৰ কাষৰীয়া অঞ্চলটো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অধীনলৈ অহাৰ পাছত এখন [[মু’ঙ]] হিচাপে '''মু'ঙ টিফাও''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜣𑜧𑜇𑜧) বা '''ডিব্ৰুগড়''' নামকৰণ কৰি চাওলুং চুলুংক শাসন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom-Buranji |year=1939 |publisher= |page=61 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/61/mode/1up |access-date=30 October 2026}}</ref> ডিব্ৰুগড় শব্দটো দুটা ভাষা [[বড়ো-কছাৰী]] আৰু [[অসমীয়া ভাষা]]ৰ পৰা আহিছে।<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰু শব্দটো নদী সূচোৱা 'ডি'/'দি' শব্দাংশ তিব্বত-বৰ্মী<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} পৰা আহিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation.}}</ref> আৰু গড় শব্দটো অসমীয়া ভাষাৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ Rampart (প্ৰতিৰক্ষামূলক দুৰ্গ) <ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Pranjal |date=December 2025 |title=History of Growth and Development of Dibrugarh City of Assam: An Overview |journal=International Journal of Recent Development in Engineering and Technology |volume=14 |issue=12 |page=925 |issn=2347-6435 |quote=This rampart called "garh" in Assamese language.}}</ref> আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী ''ডিব্ৰু''ৰ এটা ঐতিহাসিক ৰূপ হিচাপে ''Ti-phāo'' নামটো পোৱা যায়। ভাষাবিদ শৰৎ কুমাৰ ফুকনে ১৯৯৬ চনৰ ''Tai Elements in the Place Names of Assam'' প্ৰবন্ধত ''Dibrugarh — Ti-phāo''-ক “Rechristened Place Names”ৰ অন্তৰ্গত কৰি উল্লেখ কৰিছে আৰু এই শ্ৰেণীৰ টাই নামসমূহ “are not in use now” বুলি কৈছে.<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=1996 |title=Tai Elements in the Place Names of Assam |page=1030 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927095150/https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archivedate=2026-09-27 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাক আহোম শাসন=== ডিব্ৰুগড়ৰ প্ৰাচীনতম ইতিহাস কামৰূপৰ দিনত পোৱা যায়। ভিন্ন মন্দিৰৰ অৱশেষ সমূহে কামৰূপৰ দিনত অঞ্চলটোৰ প্ৰভাৱৰ বিষয়ে তথ্য দাঙি ধৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জকাই বনাঞ্চলৰ এখন নদীৰ পাৰত থকা এটা মন্দিৰৰ ভেটিক কামৰূপৰ বৰ্মন বংশৰ দিনত স্থাপন বুলি সন্দেহ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref> বুৰঞ্জীৰ তথ্য অনুসৰি ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দত ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> === ডিব্ৰুগড় ৰাজ্য বা মুং টিফাও (আহোম ৰাজ্য)=== ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ সময়ত ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিংলুং বৰগোহাঞিৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰু নৈৰ উত্তৰ পাৰত [[আহোম সেনা]]ই এটি গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল যাৰ নাম ডিব্ৰুগড় আছিল। এই গড়টো প্ৰাৰম্ভিক অৱস্থাত চুতীয়া সকলৰ বিৰূদ্ধে সজা হৈছিল যদিও পাছলৈ এই গড়টো অন্যান্য জনজাতীয় লোকৰ পৰাও আহোম ৰাজ্যক ৰক্ষা কৰিছিল আৰু ইয়াক শদিয়াৰ গৰৰ সমানেই গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল {{sfn|Bhuyan|2025|p=925}} ১৫২৩ খ্ৰীষ্টাবদত চাওঁফা চুহুংমুঙৰ শাসনকালত চুতীয়া-আহোম যুদ্ধত আহোম সকল বিজয়ী হয়। আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হোৱাৰ পাছত গড়টোক কেন্দ্ৰ কৰি '''ডিব্ৰুগড়''' বা '''মু'ঙ টিফাও''' নামেৰ মু'ঙ (প্ৰশাসনিক একক) গঠন কৰা হৈছিল আৰু তাৰ শাসনভাৰ ত্যাওলুং চুলুংক দিয়া হৈছিল।{{sfn|Bhuyan|2025|p=925}} চাওঁফা চুচেংফাৰ দিনত ডিব্ৰু ৰাজ্যকে ধৰি উজনি অসম [[বৰবৰুৱা]]ৰ শাসনত আহিছিল।{{sfn|Bhuyan|2025|p=925}} ===মটক ৰাজ্য=== ১৮০৫ চনত [[কমলেশ্বৰ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> ===ব্ৰিটিছ শাসন=== [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে নগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = ht| archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> <!-- ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> --> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহণ== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] * শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত 'টাইমছ অফ আছাম'ৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] daygolg3iykl4befexw1ipi9gwlpztl 649066 649065 2026-11-01T23:20:55Z KhiLanTzi 23530 /* নামৰ উৎপত্তি */ বুৎপত্তিৰ বিস্তৃত ব্যাখ্যা 649066 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = ডিব্ৰুগড় (ডিব্ৰু নদীৰ ওপৰত [[আহোম সেনা]]ই নিৰ্মাণ কৰা গড়)<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}}), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড় নামটো সৰ্বপ্ৰথমে [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঞি আৰু ক্লিংলুং বৰগোহাঞিৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰু নদীৰ উত্তৰ পাৰত [[আহোম সেনা]]ই চুতীয়া সেনাৰ বিৰুদ্ধে বনোৱা গড় '''ডিব্ৰুমুখৰ গড়'''ৰ পৰা উৎপত্তি হৈছিল।<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> পাছলৈ সেই '''ডিব্ৰুমুখৰ গড়''' চুটি হৈ গড় আৰু আহোম প্ৰশাসনিক শাখাটোৰ নাম '''ডিব্ৰুগড়''' হয়।{{sfn|Bhuyan|2025|p=925}} বুৰঞ্জী অনুসৰি ১৫২৬ চনৰ জেঠ মাহত গড়টোৰ কাষৰীয়া অঞ্চলটো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অধীনলৈ অহাৰ পাছত এখন [[মু’ঙ]] হিচাপে '''মু'ঙ টিফাও''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜣𑜧𑜇𑜧) বা '''ডিব্ৰুগড়''' নামকৰণ কৰি চাওলুং চুলুংক শাসন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom-Buranji |year=1939 |publisher= |page=61 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/61/mode/1up |access-date=30 October 2026}}</ref> ডিব্ৰুগড় শব্দটো দুটা ভাষা [[বড়ো-কছাৰী]] আৰু [[অসমীয়া ভাষা]]ৰ পৰা আহিছে।<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰু শব্দটো নদী সূচোৱা 'ডি'/'দি' শব্দাংশ তিব্বত-বৰ্মী<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} পৰা আহিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation.}}</ref> আৰু গড় শব্দটো অসমীয়া ভাষাৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ Rampart (প্ৰতিৰক্ষামূলক দুৰ্গ) <ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Pranjal |date=December 2025 |title=History of Growth and Development of Dibrugarh City of Assam: An Overview |journal=International Journal of Recent Development in Engineering and Technology |volume=14 |issue=12 |page=925 |issn=2347-6435 |quote=This rampart called "garh" in Assamese language.}}</ref> আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী ''ডিব্ৰু''ৰ এটা ঐতিহাসিক ৰূপ হিচাপে ''Ti-phāo'' নামটো পোৱা যায়। ভাষাবিদ শৰৎ কুমাৰ ফুকনে ১৯৯৬ চনৰ ''Tai Elements in the Place Names of Assam'' প্ৰবন্ধত ''Dibrugarh — Ti-phāo''-ক “Rechristened Place Names”ৰ অন্তৰ্গত কৰি উল্লেখ কৰিছে আৰু এই শ্ৰেণীৰ টাই নামসমূহ “are not in use now” বুলি কৈছে.<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=1996 |title=Tai Elements in the Place Names of Assam |page=1030 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927095150/https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archivedate=2026-09-27 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাক আহোম শাসন=== ডিব্ৰুগড়ৰ প্ৰাচীনতম ইতিহাস কামৰূপৰ দিনত পোৱা যায়। ভিন্ন মন্দিৰৰ অৱশেষ সমূহে কামৰূপৰ দিনত অঞ্চলটোৰ প্ৰভাৱৰ বিষয়ে তথ্য দাঙি ধৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জকাই বনাঞ্চলৰ এখন নদীৰ পাৰত থকা এটা মন্দিৰৰ ভেটিক কামৰূপৰ বৰ্মন বংশৰ দিনত স্থাপন বুলি সন্দেহ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref> বুৰঞ্জীৰ তথ্য অনুসৰি ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দত ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> === ডিব্ৰুগড় ৰাজ্য বা মুং টিফাও (আহোম ৰাজ্য)=== ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ সময়ত ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিংলুং বৰগোহাঞিৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰু নৈৰ উত্তৰ পাৰত [[আহোম সেনা]]ই এটি গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল যাৰ নাম ডিব্ৰুগড় আছিল। এই গড়টো প্ৰাৰম্ভিক অৱস্থাত চুতীয়া সকলৰ বিৰূদ্ধে সজা হৈছিল যদিও পাছলৈ এই গড়টো অন্যান্য জনজাতীয় লোকৰ পৰাও আহোম ৰাজ্যক ৰক্ষা কৰিছিল আৰু ইয়াক শদিয়াৰ গৰৰ সমানেই গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল {{sfn|Bhuyan|2025|p=925}} ১৫২৩ খ্ৰীষ্টাবদত চাওঁফা চুহুংমুঙৰ শাসনকালত চুতীয়া-আহোম যুদ্ধত আহোম সকল বিজয়ী হয়। আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হোৱাৰ পাছত গড়টোক কেন্দ্ৰ কৰি '''ডিব্ৰুগড়''' বা '''মু'ঙ টিফাও''' নামেৰ মু'ঙ (প্ৰশাসনিক একক) গঠন কৰা হৈছিল আৰু তাৰ শাসনভাৰ ত্যাওলুং চুলুংক দিয়া হৈছিল।{{sfn|Bhuyan|2025|p=925}} চাওঁফা চুচেংফাৰ দিনত ডিব্ৰু ৰাজ্যকে ধৰি উজনি অসম [[বৰবৰুৱা]]ৰ শাসনত আহিছিল।{{sfn|Bhuyan|2025|p=925}} ===মটক ৰাজ্য=== ১৮০৫ চনত [[কমলেশ্বৰ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> ===ব্ৰিটিছ শাসন=== [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে নগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = ht| archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> <!-- ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> --> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহণ== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] * শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত 'টাইমছ অফ আছাম'ৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] j5j2v0etwkcnj9mp2txp4mqvcj8iie1 649067 649066 2026-11-01T23:28:25Z KhiLanTzi 23530 /* নামৰ উৎপত্তি */ 𑀕𑀠 (প্ৰাকৃত উৎস) 649067 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = ডিব্ৰুগড় (ডিব্ৰু নদীৰ ওপৰত [[আহোম সেনা]]ই নিৰ্মাণ কৰা গড়)<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}}), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড় নামটো সৰ্বপ্ৰথমে [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঞি আৰু ক্লিংলুং বৰগোহাঞিৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰু নদীৰ উত্তৰ পাৰত [[আহোম সেনা]]ই চুতীয়া সেনাৰ বিৰুদ্ধে বনোৱা গড় '''ডিব্ৰুমুখৰ গড়'''ৰ পৰা উৎপত্তি হৈছিল।<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> পাছলৈ সেই '''ডিব্ৰুমুখৰ গড়''' চুটি হৈ গড় আৰু আহোম প্ৰশাসনিক শাখাটোৰ নাম '''ডিব্ৰুগড়''' হয়।{{sfn|Bhuyan|2025|p=925}} বুৰঞ্জী অনুসৰি ১৫২৬ চনৰ জেঠ মাহত গড়টোৰ কাষৰীয়া অঞ্চলটো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অধীনলৈ অহাৰ পাছত এখন [[মু’ঙ]] হিচাপে '''মু'ঙ টিফাও''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜣𑜧𑜇𑜧) বা '''ডিব্ৰুগড়''' নামকৰণ কৰি চাওলুং চুলুংক শাসন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom-Buranji |year=1939 |publisher= |page=61 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/61/mode/1up |access-date=30 October 2026}}</ref> ডিব্ৰুগড় শব্দটো দুটা ভাষা [[বড়ো-কছাৰী]] আৰু [[অসমীয়া ভাষা]]ৰ পৰা আহিছে।<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰু শব্দটো নদী সূচোৱা 'ডি'/'দি' শব্দাংশ তিব্বত-বৰ্মী<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} পৰা আহিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation.}}</ref> আৰু গড় শব্দটো অসমীয়া ভাষাৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ Rampart (প্ৰতিৰক্ষামূলক দুৰ্গ) যাৰ উৎস [[প্ৰাকৃত ভাষা]]ৰ [[wiktionary:𑀕𑀠|𑀕𑀠]] (gaḍha) <ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Pranjal |date=December 2025 |title=History of Growth and Development of Dibrugarh City of Assam: An Overview |journal=International Journal of Recent Development in Engineering and Technology |volume=14 |issue=12 |page=925 |issn=2347-6435 |quote=This rampart called "garh" in Assamese language.}}</ref> আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী ''ডিব্ৰু''ৰ এটা ঐতিহাসিক ৰূপ হিচাপে ''Ti-phāo'' নামটো পোৱা যায়। ভাষাবিদ শৰৎ কুমাৰ ফুকনে ১৯৯৬ চনৰ ''Tai Elements in the Place Names of Assam'' প্ৰবন্ধত ''Dibrugarh — Ti-phāo''-ক “Rechristened Place Names”ৰ অন্তৰ্গত কৰি উল্লেখ কৰিছে আৰু এই শ্ৰেণীৰ টাই নামসমূহ “are not in use now” বুলি কৈছে.<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=1996 |title=Tai Elements in the Place Names of Assam |page=1030 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927095150/https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archivedate=2026-09-27 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাক আহোম শাসন=== ডিব্ৰুগড়ৰ প্ৰাচীনতম ইতিহাস কামৰূপৰ দিনত পোৱা যায়। ভিন্ন মন্দিৰৰ অৱশেষ সমূহে কামৰূপৰ দিনত অঞ্চলটোৰ প্ৰভাৱৰ বিষয়ে তথ্য দাঙি ধৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জকাই বনাঞ্চলৰ এখন নদীৰ পাৰত থকা এটা মন্দিৰৰ ভেটিক কামৰূপৰ বৰ্মন বংশৰ দিনত স্থাপন বুলি সন্দেহ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref> বুৰঞ্জীৰ তথ্য অনুসৰি ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দত ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> === ডিব্ৰুগড় ৰাজ্য বা মুং টিফাও (আহোম ৰাজ্য)=== ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ সময়ত ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিংলুং বৰগোহাঞিৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰু নৈৰ উত্তৰ পাৰত [[আহোম সেনা]]ই এটি গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল যাৰ নাম ডিব্ৰুগড় আছিল। এই গড়টো প্ৰাৰম্ভিক অৱস্থাত চুতীয়া সকলৰ বিৰূদ্ধে সজা হৈছিল যদিও পাছলৈ এই গড়টো অন্যান্য জনজাতীয় লোকৰ পৰাও আহোম ৰাজ্যক ৰক্ষা কৰিছিল আৰু ইয়াক শদিয়াৰ গৰৰ সমানেই গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল {{sfn|Bhuyan|2025|p=925}} ১৫২৩ খ্ৰীষ্টাবদত চাওঁফা চুহুংমুঙৰ শাসনকালত চুতীয়া-আহোম যুদ্ধত আহোম সকল বিজয়ী হয়। আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হোৱাৰ পাছত গড়টোক কেন্দ্ৰ কৰি '''ডিব্ৰুগড়''' বা '''মু'ঙ টিফাও''' নামেৰ মু'ঙ (প্ৰশাসনিক একক) গঠন কৰা হৈছিল আৰু তাৰ শাসনভাৰ ত্যাওলুং চুলুংক দিয়া হৈছিল।{{sfn|Bhuyan|2025|p=925}} চাওঁফা চুচেংফাৰ দিনত ডিব্ৰু ৰাজ্যকে ধৰি উজনি অসম [[বৰবৰুৱা]]ৰ শাসনত আহিছিল।{{sfn|Bhuyan|2025|p=925}} ===মটক ৰাজ্য=== ১৮০৫ চনত [[কমলেশ্বৰ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> ===ব্ৰিটিছ শাসন=== [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে নগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = ht| archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> <!-- ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> --> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহণ== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] * শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত 'টাইমছ অফ আছাম'ৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] 6h4nhjj76xwxk2cmj0odt0ui648ix09 649087 649067 2026-11-02T04:15:16Z KhiLanTzi 23530 /* ডিব্ৰুগড় ৰাজ্য বা মুং টিফাও (আহোম ৰাজ্য) */ উৎস অনুসৰি 649087 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = ডিব্ৰুগড় (ডিব্ৰু নদীৰ ওপৰত [[আহোম সেনা]]ই নিৰ্মাণ কৰা গড়)<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}}), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড় নামটো সৰ্বপ্ৰথমে [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঞি আৰু ক্লিংলুং বৰগোহাঞিৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰু নদীৰ উত্তৰ পাৰত [[আহোম সেনা]]ই চুতীয়া সেনাৰ বিৰুদ্ধে বনোৱা গড় '''ডিব্ৰুমুখৰ গড়'''ৰ পৰা উৎপত্তি হৈছিল।<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> পাছলৈ সেই '''ডিব্ৰুমুখৰ গড়''' চুটি হৈ গড় আৰু আহোম প্ৰশাসনিক শাখাটোৰ নাম '''ডিব্ৰুগড়''' হয়।{{sfn|Bhuyan|2025|p=925}} বুৰঞ্জী অনুসৰি ১৫২৬ চনৰ জেঠ মাহত গড়টোৰ কাষৰীয়া অঞ্চলটো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অধীনলৈ অহাৰ পাছত এখন [[মু’ঙ]] হিচাপে '''মু'ঙ টিফাও''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜣𑜧𑜇𑜧) বা '''ডিব্ৰুগড়''' নামকৰণ কৰি চাওলুং চুলুংক শাসন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom-Buranji |year=1939 |publisher= |page=61 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/61/mode/1up |access-date=30 October 2026}}</ref> ডিব্ৰুগড় শব্দটো দুটা ভাষা [[বড়ো-কছাৰী]] আৰু [[অসমীয়া ভাষা]]ৰ পৰা আহিছে।<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰু শব্দটো নদী সূচোৱা 'ডি'/'দি' শব্দাংশ তিব্বত-বৰ্মী<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} পৰা আহিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation.}}</ref> আৰু গড় শব্দটো অসমীয়া ভাষাৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ Rampart (প্ৰতিৰক্ষামূলক দুৰ্গ) যাৰ উৎস [[প্ৰাকৃত ভাষা]]ৰ [[wiktionary:𑀕𑀠|𑀕𑀠]] (gaḍha) <ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Pranjal |date=December 2025 |title=History of Growth and Development of Dibrugarh City of Assam: An Overview |journal=International Journal of Recent Development in Engineering and Technology |volume=14 |issue=12 |page=925 |issn=2347-6435 |quote=This rampart called "garh" in Assamese language.}}</ref> আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী ''ডিব্ৰু''ৰ এটা ঐতিহাসিক ৰূপ হিচাপে ''Ti-phāo'' নামটো পোৱা যায়। ভাষাবিদ শৰৎ কুমাৰ ফুকনে ১৯৯৬ চনৰ ''Tai Elements in the Place Names of Assam'' প্ৰবন্ধত ''Dibrugarh — Ti-phāo''-ক “Rechristened Place Names”ৰ অন্তৰ্গত কৰি উল্লেখ কৰিছে আৰু এই শ্ৰেণীৰ টাই নামসমূহ “are not in use now” বুলি কৈছে.<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=1996 |title=Tai Elements in the Place Names of Assam |page=1030 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927095150/https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archivedate=2026-09-27 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাক আহোম শাসন=== ডিব্ৰুগড়ৰ প্ৰাচীনতম ইতিহাস কামৰূপৰ দিনত পোৱা যায়। ভিন্ন মন্দিৰৰ অৱশেষ সমূহে কামৰূপৰ দিনত অঞ্চলটোৰ প্ৰভাৱৰ বিষয়ে তথ্য দাঙি ধৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জকাই বনাঞ্চলৰ এখন নদীৰ পাৰত থকা এটা মন্দিৰৰ ভেটিক কামৰূপৰ বৰ্মন বংশৰ দিনত স্থাপন বুলি সন্দেহ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref> বুৰঞ্জীৰ তথ্য অনুসৰি ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দত ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> === ডিব্ৰুগড় ৰাজ্য বা মুং টিফাও (আহোম ৰাজ্য)=== ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ সময়ত ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিংলুং বৰগোহাঞিৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰু নৈৰ উত্তৰ পাৰত [[আহোম সেনা]]ই এটি গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল যাৰ নাম ডিব্ৰুগড় আছিল। এই গড়টো প্ৰাৰম্ভিক অৱস্থাত চুতীয়া সকলৰ বিৰূদ্ধে সজা হৈছিল যদিও পাছলৈ এই গড়টো সীমান্তবৰ্তী জনজাতীয় লোকৰ পৰাও আহোম ৰাজ্যক ৰক্ষা কৰিছিল আৰু ইয়াক শদিয়াৰ গৰৰ সমানেই গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল {{sfn|Bhuyan|2025|p=925}} ১৫২৩ খ্ৰীষ্টাবদত চাওঁফা চুহুংমুঙৰ শাসনকালত চুতীয়া-আহোম যুদ্ধত আহোম সকল বিজয়ী হয়। আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হোৱাৰ পাছত গড়টোক কেন্দ্ৰ কৰি '''ডিব্ৰুগড়''' বা '''মু'ঙ টিফাও''' নামেৰ মু'ঙ (প্ৰশাসনিক একক) গঠন কৰা হৈছিল আৰু তাৰ শাসনভাৰ ত্যাওলুং চুলুংক দিয়া হৈছিল।{{sfn|Bhuyan|2025|p=925}} চাওঁফা চুচেংফাৰ দিনত ডিব্ৰু ৰাজ্যকে ধৰি উজনি অসম [[বৰবৰুৱা]]ৰ শাসনত আহিছিল।{{sfn|Bhuyan|2025|p=925}} ===মটক ৰাজ্য=== ১৮০৫ চনত [[কমলেশ্বৰ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> ===ব্ৰিটিছ শাসন=== [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে নগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = ht| archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> <!-- ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> --> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহণ== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] * শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত 'টাইমছ অফ আছাম'ৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] 4yuvkcvzlsdoxd2z0od051t5xynuzu1 649088 649087 2026-11-02T04:16:58Z KhiLanTzi 23530 /* ডিব্ৰুগড় ৰাজ্য বা মুং টিফাও (আহোম ৰাজ্য) */ বানান 649088 wikitext text/x-wiki {{About|ডিব্ৰুগড় মহানগৰ|একে নামৰ জিলা|ডিব্ৰুগড় জিলা}} {{Infobox settlement | name = ডিব্ৰুগড় | nickname = অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী<br>ভাৰতৰ চাহ নগৰী<br>উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ | native_name_lang = aho | other_name = | settlement_type = মহানগৰ | image_skyline = {{photomontage | photo1a = A_tea_garden_in_Dibrugarh.jpg | photo2a = OPD,_Assam_Medical_College_&_Hospital,_Dibrugarh.jpg | photo2b = Shrikshetra_Dham,_Dibrugarh.jpg | photo3a = Dibrugarh_University's_entrance_gate.jpg | photo3b = Inside_campus_of_Indian_Councial_of_Medical_Research,_NE_Region,_at_Lahowal,_Dibrugarh.jpg | photo4a = Bogibeel_Bridge_view.jpg | space = 1 | size = 280 | colour = black | colour_border = black }} | image_caption = ওপৰৰ পৰা বাওঁফালৰ পৰা সোঁফালে: চাহ বাগিচা, [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়|অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় আৰু চিকিৎসালয়]], [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়|জগন্নাথ মন্দিৰ]], [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]], [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ]], [[বগীবিল দলং]] | pushpin_map = India Assam#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = অসমত ডিব্ৰুগড়ৰ অৱস্থান | coordinates = {{coord|27.48|N|95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flagu|India}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = [[অসম]] | subdivision_type2 = সংমণ্ডল | subdivision_name2 = [[উজনি অসম]] | subdivision_type3 = জিলা | subdivision_name3 = [[ডিব্ৰুগড় জিলা]] | subdivision_type4 = ৱাৰ্ডৰ সংখ্যা | subdivision_name4 = ২২ | established_title = স্থাপিত | established_date = ১৮৭৩ | founder = | named_for = ডিব্ৰুগড় (ডিব্ৰু নদীৰ ওপৰত [[আহোম সেনা]]ই নিৰ্মাণ কৰা গড়)<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> | governing_body = [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] | leader_title1 = বিধায়ক | leader_name1 = [[প্ৰশান্ত ফুকন]], [[বিজেপি]] | leader_title2 = জিলা আয়ুক্ত | leader_name2 = বিক্ৰম কৈৰী, আইএএছ | leader_title3 = আৰক্ষী পৰিদৰ্শক | leader_name3 = শ্বেতাংগ মিশ্ৰ, আইপিএছ | leader_title4 = মেয়ৰ | leader_name4 = সৈকত পাত্ৰ, [[বিজেপি]] | government_type = পৌৰনিগম | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 71.83 | elevation_footnotes = | elevation_m = 108 | population_total = {{formatnum:154296}} | population_as_of = ২০১১ | population_density_km2 = auto | population_demonym = Dibrugarhian | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = [[পিনক'ড]] | postal_code = ৭৮৬০০১-৫ | area_code_type = দূৰভাষ কোড | area_code = +৯১ – (০) ৩৭৩ – XX XX XXX | registration_plate = AS-06 | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]] | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex Ratio]] | blank1_info_sec1 = 934 [[Female|♀️]]/ 1000 [[Male|♂️]] | blank2_name_sec1 = | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[Köppen climate classification|Climate]] | blank3_info_sec1 = [[Humid subtropical climate|Cwa]] | blank1_name_sec2 = {{nowrap|[[Official Language]]}} | blank1_info_sec2 = [[Assamese language|Assamese]] | blank2_name_sec2 = [[Literacy in India|Literacy Rate]] | blank2_info_sec2 = {{increase}} 89.42% {{colour|#fc5|high}} | blank3_name_sec2 = [[Lok Sabha]] Constituency | blank3_info_sec2 = [[Dibrugarh (Lok Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank4_name_sec2 = [[Vidhan Sabha]] Constituency | blank4_info_sec2 = [[Dibrugarh (Vidhan Sabha constituency)|Dibrugarh]] | blank5_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] | blank5_info_sec2 = {{increase}} 0.503 {{colour|#fc5|high}} | official_name = | native_name = }} '''ডিব্ৰুগড়''' ({{lang-en|Dibrugarh}},[[IPA|আ.ধ্ব.ব.]]:{{IPA|ˌdɪbru:ˈgɑ:}}), [[উজনি অসম]]ত অৱস্থিত অসমৰ দ্বিতীয় ৰাজধানী, ডিব্ৰুগড় জিলাৰ সদৰ তথা অসমৰ দ্বিতীয়খন মহানগৰ। মহানগৰখন অসমৰ মুখ্য ৰাজধানী [[দিছপুৰ]]ৰ পৰা ৪৩৫ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত। ইয়াত [[অসম চৰকাৰ]]ৰ দ্বিতীয় অসম সচিবালয় আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় অৱস্থিত। তদুপৰি ইয়াত [[সোণোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ো অৱস্থিত। ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত। ১৮৭৩ চনত ব্ৰিটিছসকলৰ শাসনকালত স্থাপিত ঐতিহাসিক ডিব্ৰুগড় চহৰখন ২০২৪ চনৰ ৭ মাৰ্চত ডিব্ৰুগড় পৌৰসভা ভংগ কৰি ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম গঠনৰ লগে লগে অসমৰ দ্বিতীয় মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়। ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ মুখ্য বাণিজ্যিক আৰু ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ। কেইবাখনো চাহ বাগিচা থকাৰ কাৰণে ইয়াক ''ভাৰতৰ চাহ নগৰী'' বোলা হয়। সেইদৰে কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য উদ্যোগৰ প্ৰাণকেন্দ্ৰ হিচাপে ইয়াক ''উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ঔদ্যোগিক কেন্দ্ৰ'' বুলি কোৱা হয়। [[File:Jagannath temple of Dibrugarh district, Assam.jpg|thumb|অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ জগন্নাথ মন্দিৰ]] == নামৰ উৎপত্তি== ডিব্ৰুগড় নামটো সৰ্বপ্ৰথমে [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঞি আৰু ক্লিংলুং বৰগোহাঞিৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰু নদীৰ উত্তৰ পাৰত [[আহোম সেনা]]ই চুতীয়া সেনাৰ বিৰুদ্ধে বনোৱা গড় '''ডিব্ৰুমুখৰ গড়'''ৰ পৰা উৎপত্তি হৈছিল।<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref><ref>{{Cite book |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |publisher=Publication Board, Assam |year=2003 |page=56 |url=https://www.scribd.com/document/914496064/The-Comprehensive-History-of-Assam-2-H-K-Barpujari-Editor-2-2-2003-Publication-Board-Assam-Fb354ba6bb80809dc5c1275e48f7bb6f-Anna-s |access-date=30 October 2026}}</ref> পাছলৈ সেই '''ডিব্ৰুমুখৰ গড়''' চুটি হৈ গড় আৰু আহোম প্ৰশাসনিক শাখাটোৰ নাম '''ডিব্ৰুগড়''' হয়।{{sfn|Bhuyan|2025|p=925}} বুৰঞ্জী অনুসৰি ১৫২৬ চনৰ জেঠ মাহত গড়টোৰ কাষৰীয়া অঞ্চলটো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ অধীনলৈ অহাৰ পাছত এখন [[মু’ঙ]] হিচাপে '''মু'ঙ টিফাও''' (𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 𑜄𑜣𑜧𑜇𑜧) বা '''ডিব্ৰুগড়''' নামকৰণ কৰি চাওলুং চুলুংক শাসন কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Barua |first=G. C. |title=Ahom-Buranji |year=1939 |publisher= |page=61 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.450867/page/61/mode/1up |access-date=30 October 2026}}</ref> ডিব্ৰুগড় শব্দটো দুটা ভাষা [[বড়ো-কছাৰী]] আৰু [[অসমীয়া ভাষা]]ৰ পৰা আহিছে।<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰু শব্দটো নদী সূচোৱা 'ডি'/'দি' শব্দাংশ তিব্বত-বৰ্মী<ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |year=2014 |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |page=4 |quote=Ti- or di- ('water') is a common affix used by Tibeto-Burman languages to designate rivers. }}</ref> [[বড়ো-কছাৰী]] ভাষা পৰিয়ালৰ{{efn|উজনি অসমৰ বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ [[দেউৰী ভাষা]]ত পানীৰ বাবে "ড্জি"(ʤɪ)<ref name="water">{{cite journal |last1=Longmailai |first1=Monali |last2=Saikia |first2=Jonali |year=2019 |title=Patterns of sound change in Deori and Dimasa |journal=Nepalese Linguistics |volume=34 |pages=26–35 |page=27 |doi=10.3126/nl.v34i1.41162 |quote=For instance, the word for water in these languages are dɪ (Dimasa), dɯɪ (Bodo), tɪ (Tiwa) and tɪ (Kokborok) while in Deori, it is ʤɪ. }}</ref> ব্যৱহাৰ কৰা হয়; আনহাতে মৰাণ<ref>{{cite journal |last=Gurdon |first=P. R. T. |author-link= |year=1904 |title=The Morāns |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=1 |pages=36–48 |page=36 |quote=The word for “Egg” in all four languages is Daodi ... dao meaning fowl and di water. }}</ref> আৰু [[ডিমাছা ভাষা]]ত "ডি" (dɪ) <ref name="water"/>ব্যৱহাৰ কৰা হয়।}} পৰা আহিছে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/4 4] |quote=It is indeed not at all unlikely that the people known to us as Kacháris and to themselves as Baḍa (Bara), were in earlier days the dominant race in Assam; and as such they would seem to have left traces of this domination in the nomenclature of some of the physical features of the country, e.g., the Kachári word for water (di; dŏi) apparently forms the first syllable of the names of many of the chief rivers of the province, such as Diputá, Dihong, Dibong, Dibru, Dihing, Dimu, Desáng, Diku (cf. khu Tista), &c., and to these may be added Dikrang, Diphu, Digáru, &c., all near Sadiya, the earliest known centre of Chutiyá (Kachári) power and civilisation.}}</ref> আৰু গড় শব্দটো অসমীয়া ভাষাৰ পৰা আহিছে যাৰ অৰ্থ Rampart (প্ৰতিৰক্ষামূলক দুৰ্গ) যাৰ উৎস [[প্ৰাকৃত ভাষা]]ৰ [[wiktionary:𑀕𑀠|𑀕𑀠]] (gaḍha) <ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Pranjal |date=December 2025 |title=History of Growth and Development of Dibrugarh City of Assam: An Overview |journal=International Journal of Recent Development in Engineering and Technology |volume=14 |issue=12 |page=925 |issn=2347-6435 |quote=This rampart called "garh" in Assamese language.}}</ref> আহোম ভাষাৰ বুৰঞ্জী ''ডিব্ৰু''ৰ এটা ঐতিহাসিক ৰূপ হিচাপে ''Ti-phāo'' নামটো পোৱা যায়। ভাষাবিদ শৰৎ কুমাৰ ফুকনে ১৯৯৬ চনৰ ''Tai Elements in the Place Names of Assam'' প্ৰবন্ধত ''Dibrugarh — Ti-phāo''-ক “Rechristened Place Names”ৰ অন্তৰ্গত কৰি উল্লেখ কৰিছে আৰু এই শ্ৰেণীৰ টাই নামসমূহ “are not in use now” বুলি কৈছে.<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=1996 |title=Tai Elements in the Place Names of Assam |page=1030 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260927095150/https://sealang.net/sala/archives/pdf8/sarat1996tai.pdf |archivedate=2026-09-27 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite journal |last=Phukan |first=Sarat Kumar |year=2000 |title=A Linguistic Study of 24 Place Names of Assam |page=297 |url=https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260922163640/https://sealang.net/sala/archives/pdf4/phukan2000linguistic.pdf |archivedate=2026-09-22 |access-date=2026-09-27 |deadurl=yes }}</ref> ==ইতিহাস== ===প্ৰাক আহোম শাসন=== ডিব্ৰুগড়ৰ প্ৰাচীনতম ইতিহাস কামৰূপৰ দিনত পোৱা যায়। ভিন্ন মন্দিৰৰ অৱশেষ সমূহে কামৰূপৰ দিনত অঞ্চলটোৰ প্ৰভাৱৰ বিষয়ে তথ্য দাঙি ধৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জকাই বনাঞ্চলৰ এখন নদীৰ পাৰত থকা এটা মন্দিৰৰ ভেটিক কামৰূপৰ বৰ্মন বংশৰ দিনত স্থাপন বুলি সন্দেহ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite journal |last=Bhuyan |first=Rashmi Rekha |last2=Das |first2=Nisha Rani |title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora |journal= |volume=11 |issue=2 |pages=534 |url=https://heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |access-date=30 October 2026}}</ref> বুৰঞ্জীৰ তথ্য অনুসৰি ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দত ডিব্ৰুগড় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref>{{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf|quote=About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms, as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing, which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century that the area was brought under the control of the Ahoms, and before that, the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas.}}</ref> === ডিব্ৰুগড় ৰাজ্য বা মুং টিফাও (আহোম ৰাজ্য)=== ১৫২২ চনৰ চুতীয়া-আহোম যুদ্ধৰ সময়ত ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঁই আৰু কিংলুং বৰগোহাঞিৰ নেতৃত্বত ডিব্ৰু নৈৰ উত্তৰ পাৰত [[আহোম সেনা]]ই এটি গড় নিৰ্মাণ কৰিছিল যাৰ নাম ডিব্ৰুগড় আছিল। এই গড়টো প্ৰাৰম্ভিক অৱস্থাত চুতীয়া সকলৰ বিৰূদ্ধে সজা হৈছিল যদিও পাছলৈ এই গড়টো সীমান্তবৰ্তী জনজাতীয় লোকৰ পৰাও আহোম ৰাজ্যক ৰক্ষা কৰিছিল আৰু ইয়াক শদিয়াৰ গড়ৰ সমানেই গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল {{sfn|Bhuyan|2025|p=925}} ১৫২৩ খ্ৰীষ্টাব্দত চাওঁফা চুহুংমুঙৰ শাসনকালত চুতীয়া-আহোম যুদ্ধত আহোম সকল বিজয়ী হয়। আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হোৱাৰ পাছত গড়টোক কেন্দ্ৰ কৰি '''ডিব্ৰুগড়''' বা '''মু'ঙ টিফাও''' নামেৰ [[মু'ঙ]] (প্ৰশাসনিক একক) গঠন কৰা হৈছিল আৰু তাৰ শাসনভাৰ ত্যাওলুং চুলুংক দিয়া হৈছিল।{{sfn|Bhuyan|2025|p=925}} চাওঁফা চুচেংফাৰ দিনত ডিব্ৰুগড় ৰাজ্যকে ধৰি উজনি অসম [[বৰবৰুৱা]]ৰ শাসনত আহিছিল।{{sfn|Bhuyan|2025|p=925}} ===মটক ৰাজ্য=== ১৮০৫ চনত [[কমলেশ্বৰ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত ডিব্ৰু অঞ্চলৰ অমৰাতলীত আহোম ৰাজকীয় বাহিনী পৰাজিত হোৱাৰ পিছত অঞ্চলটো মটক বা মোৱামৰীয়াসকলৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে [[মটক ৰাজ্য]] গঠন কৰে আৰু অঞ্চলটোত এক প্ৰভাৱশালী ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰে।<ref>"Since the defeat of the royal troops at Amaratali of Dibru in 1787 A.D. this region came under the Mataks or the Moamarias, who formed there a dominant religious community." {{harvcol|Gogoi|2016|p=241}}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মটক ৰজা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]]ৰ ৰাজত্বকালত [[সোনোৱাল কছাৰী|কছাৰী সোণোৱাল]] আৰু বিহিয়া{{efn|বিহিয়াসকল চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ এটা উপশাখা।<ref>{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|page=521}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hannay|first=S.F|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1848|publisher=Asiatic Society of Bengal|location=Calcutta|language=en|quote=In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family.|page=468}}</ref>}} সোণোৱাল সকলক ৰজাই ক্ৰমে [[শদিয়া]] আৰু [[ধেমাজি জিলা|চিচি-ধেমাজি]] অঞ্চলৰ পৰা আনি বৰ্তমানৰ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দিহিং নদী|বুঢ়ী দিহিং]] আৰু [[ডিব্ৰু নদী|ডিব্ৰু]] নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলসমূহত বসতি স্থাপন কৰাইছিল।<ref>{{cite journal|last=Prinsep|first=James|journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal|title=Journal of the Asiatic Society of Bengal|year=1838|volume=7|publisher=Asiatic Society of Bengal|url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ|language=en|page=676}}</ref> ===ব্ৰিটিছ শাসন=== [[ইয়াণ্ডাবু সন্ধি]] সন্ধি অনুসৰি যেতিয়া ব্ৰিটিছ ১৮২৬ চনত ব্ৰিটিছ অসমলৈ আহে, তেতিয়া তেওঁলোকে উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়ক প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাবে বাছি লয়। তেওঁলোকে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এই অঞ্চলত ডিব্ৰুগড়ক বাণিজ্যিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰবিন্দু কৰি তুলিছিল। ১৮৪২ চনত ডিব্ৰুগড়ক [[লখিমপুৰ জিলা]]ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]]ৰ সময়ত এই চহৰখন প্ৰধান সামৰিক ঘাটি আছিল আৰু বাৰ্মাৰ নিৰ্বাসিত লোকসকলৰ বাবে বিৰাম শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৭১ চনৰ ২ অক্টোবৰ তাৰিখে লখিমপুৰ জিলাৰ ডিব্ৰুগড় মহকুমাক এখন পূৰ্ণাংগ জিলালৈ উন্নীত কৰা হয়। নৱগঠিত [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ সদৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় চহৰক বাচনি কৰা হয় আৰু ডিব্ৰুগড় চহৰৰ নামেৰে জিলাখনৰ নামো নামাকৰণ কৰা হয়।<ref>{{Cite web|title=About Dibrugarh – Dibrugarh University|url=https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|access-date=22 August 2021|language=en-US|archive-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822095119/https://dibru.ac.in/about-dibrugarh/|url-status=live}}</ref> ==জলবায়ু আৰু ভূগোল== ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু সেমেকা উপক্ৰান্তীয়। ডিব্ৰুগড়ত বছৰৰ নৱেম্বৰৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰীলৈকে শুষ্ক শীতকাল আৰু এপ্ৰিলৰ পৰা অক্টোবৰ মাজভাগলৈকে উষ্ণ আৰু বৰষুণৰ সময়। মোটামুটিভাৱে জুন মাহৰ পৰা অক্টোবৰৰ আৰম্ভণি বা মাজভাগলৈকে বাৰিষা চলি থাকে। মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে বৰষুণৰ আৰম্ভণি হয় আৰু ক্ৰমান্বয়ে বৰষুণ অধিক তীব্ৰ আৰু সঘনাই হয়। বাৰিষা কালত মহানগৰৰ উত্তৰ প্ৰান্তত বৈ যোৱা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন প্ৰায়ে ওফন্দি উঠে। সঘনাই হোৱা বৰষুণৰ বাবে মাৰ্চৰ পৰা মে’ মাহলৈকে উষ্ণতা হ্ৰাস পায়। গড়ে জুন মাহৰ পৰা ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে আটাইতকৈ গৰম সময়। শীতকালত নৱেম্বৰৰ মাজভাগৰ পৰা ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ শেষৰ ফালে বা মাৰ্চৰ আৰম্ভণিলৈকে শীতৰ আভাস থাকে। ডিব্ৰুগড় ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ পথত অৱস্থিত। [[বংগোপসাগৰ]]ত উদ্ভৱ হোৱা ক্ৰান্তীয় ঘূৰ্ণীবতাহৰ সাধাৰণতে এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগৰ পৰা ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভণিলৈকে অহাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সাধাৰণতে ইহঁতৰ তীব্ৰতা সময়ছোৱাৰ আৰম্ভণি আৰু শেষত অৰ্থাৎ মে’-জুন আৰু অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ মাহত হয়। উপকূলৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে মহানগৰখনত পূৰ্ণ শক্তিৰে ঘূৰ্ণীবতাহৰ আঘাত নকৰে। অৱশ্যে ই প্ৰচণ্ড বৰষুণ আৰু ধুমুহাৰ সূত্ৰপাত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ জলবায়ু আৰ্দ্ৰ। বাৰিষা কালত তাপমাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। গ্ৰীষ্মকালত মধ্যমীয়া গৰম আৰু শীতকালত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা হয়। উপক্ৰান্তীয় জলবায়ুৰ বাবে নগৰখনত গড়ে ২৭৬ চে.মি. বৰষুণ হয়। বসন্তকাল (মাৰ্চ-মে): ডিব্ৰুগড়ত বসন্তকাল সাধাৰণতে উষ্ণ হয় আৰু ইয়াৰ লগত উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতাৰ সমন্বিত মাত্ৰা থাকে। সাধাৰণতে এইসময়ত ৩১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৭ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ ভিতৰত উষ্ণতা থাকে। এপ্ৰিল আৰু মে’ মাহত আটাইতকৈ উষ্ণ হয়। এইসময়ত পাতলীয়াৰ পৰা মজলীয়া বৰষুণ হয়। পিছলৈ বৰষুণৰ প্ৰকোপ ক্ৰমান্বয়ে বাঢ়ি গৈ থাকে। ইয়াৰ লগতে উষ্ণতাও বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত ধুমুহা-বৰষুণৰ সৈতে [[বৰদৈচিলা]]ৰ আগমণ হয়। গ্ৰীষ্ম আৰু বৰ্ষাকাল (জুন-আগষ্ট): ডিব্ৰুগড়ৰ গ্ৰীষ্মকালত অস্বাভাৱিকভাৱে বতাহ বলি থাকে আৰু গড় উষ্ণতা ৩৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ পৰা ২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ পায়। আৰ্দ্ৰতাৰ পৰিমাণ সৰ্বোচ্চ হয়। এই সময়ত বৰষুণৰ মাত্ৰা সৰ্বোচ্চ হয়। হেমন্তকাল (ছেপ্টেম্বৰ-নৱেম্বৰ):ছেপ্টেম্বৰৰ পৰা নৱেম্বৰলৈকে বৰষুণৰ পৰিমাণ কমি আহে৷ এই সময়ত গড় উষ্ণতা ২০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ-২৮ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছৰ আশে-পাশে থাকে। উষ্ণতাৰ লগতে এই সময়ত আদ্ৰতাও কমি আহে। শীতকাল (ডিচেম্বৰ-ফেব্ৰুৱাৰী):শীতকালত ডিব্ৰুগড়ত মধ্যমীয়া ঠাণ্ডা পৰে। এই সময়ত উষ্ণতা আৰু আদ্ৰতা নিম্নগামী হয়। বৰষুণৰ পৰিমাণো একেবাৰে কমি আহে। ===ভূগোল=== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ উত্তৰ পাৰে অৱস্থিত। মহানগৰখনৰ মাটিকালি প্ৰায় ৭১.৮৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। মহানগৰখন সমতল তলত অৱস্থিত। সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ গড় উচ্চতা ১০৮ মিটাৰ বা ৩৫৪ ফুট। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ ওচৰত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীখন গড়ে ১০-১৫ কিলোমিটাৰ বহল। বাৰিষা কালত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ ফলত ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ দাঁতিত সংকটজনক ভাবে গৰাখহনীয়া হয়। ডিব্ৰুগড় মহানগৰখনক বানপানী আৰু খহনীয়াৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। জল নিষ্কাশনৰ বাবে ১৯৫৪ চনত মহানগৰখনৰ ডিব্ৰুজানৰ পৰা চেঁচা নদীলৈকে ৩২ কিলোমিটাৰ দৈৰ্ঘৰ ডিব্ৰুগড় চহৰ সুৰক্ষা নলা আছে। মহানগৰখনৰ ভিতৰত কেইবাখনো বিখ্যাত চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পূবত মাইজান বিল অৱস্থিত। {{Weather box | location = [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] (১৯৯১–২০২০, চৰম পৰ্যায় ১৯৫২–বৰ্তমান) | metric first = Yes | single line = Yes | width = auto | Jan record high C = 29.5 | Feb record high C = 33.2 | Mar record high C = 34.5 | Apr record high C = 36.0 | May record high C = 38.8 | Jun record high C = 38.2 | Jul record high C = 39.8 | Aug record high C = 39.8 | Sep record high C = 39.5 | Oct record high C = 37.2 | Nov record high C = 33.8 | Dec record high C = 30.6 |year record high C = 39.8 | Jan high C = 23.5 | Feb high C = 25.0 | Mar high C = 26.7 | Apr high C = 28.0 | May high C = 29.8 | Jun high C = 31.2 | Jul high C = 31.4 | Aug high C = 32.0 | Sep high C = 31.4 | Oct high C = 30.6 | Nov high C = 28.1 | Dec high C = 25.1 | year high C = 28.5 | Jan mean C = 16.8 | Feb mean C = 18.9 | Mar mean C = 21.6 | Apr mean C = 23.5 | May mean C = 25.8 | Jun mean C = 27.7 | Jul mean C = 28.2 | Aug mean C = 28.5 | Sep mean C = 27.6 | Oct mean C = 25.8 | Nov mean C = 21.8 | Dec mean C = 18.1 |year mean C = | Jan low C = 10.1 | Feb low C = 13.0 | Mar low C = 16.4 | Apr low C = 19.2 | May low C = 22.0 | Jun low C = 24.3 | Jul low C = 24.9 | Aug low C = 25.2 | Sep low C = 24.1 | Oct low C = 21.0 | Nov low C = 15.7 | Dec low C = 11.2 | year low C = 18.8 | Jan record low C = 1.0 | Feb record low C = 4.8 | Mar record low C = 8.1 | Apr record low C = 10.8 | May record low C = 14.1 | Jun record low C = 16.5 | Jul record low C = 19.9 | Aug record low C = 19.5 | Sep record low C = 18.4 | Oct record low C = 13.3 | Nov record low C = 6.5 | Dec record low C = 2.7 |year record low C = 1.0 | rain colour = green | Jan rain mm = 26.6 | Feb rain mm = 57.8 | Mar rain mm = 118.2 | Apr rain mm = 219.3 | May rain mm = 326.0 | Jun rain mm = 419.4 | Jul rain mm = 485.0 | Aug rain mm = 394.3 | Sep rain mm = 317.2 | Oct rain mm = 125.2 | Nov rain mm = 19.4 | Dec rain mm = 9.9 |year rain mm = 2518.3 | Jan rain days = 2.9 | Feb rain days = 5.3 | Mar rain days = 8.9 | Apr rain days = 12.7 | May rain days = 14.7 | Jun rain days = 18.8 | Jul rain days = 20.6 | Aug rain days = 16.1 | Sep rain days = 13.5 | Oct rain days = 6.8 | Nov rain days = 2.0 | Dec rain days = 0.9 |year rain days = 123.2 |time day = 17:30 [[ভাৰতীয় মান সময়|ভা:মা:স:]] | Jan humidity = 72 | Feb humidity = 67 | Mar humidity = 66 | Apr humidity = 71 | May humidity = 74 | Jun humidity = 78 | Jul humidity = 79 | Aug humidity = 79 | Sep humidity = 81 | Oct humidity = 80 | Nov humidity = 78 | Dec humidity = 76 |year humidity = 75 |source 1 = ভাৰতৰ বতৰবিজ্ঞান বিভাগ<ref name=IMDnormals> {{cite web | archiveurl = ht| archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205040301/http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/1981-2010%20CLIM%20NORMALS%20%28STATWISE%29.pdf | title = Station: Dibrugarh/Mohanbari (A) Climatological Table 1981–2010 | work = Climatological Normals 1981–2010 | publisher = India Meteorological Department | date = January 2015 | pages = 249–250 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDextremes> {{cite web | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200205042509/http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | archivedate = 5 February 2020 | url = http://imdpune.gov.in/library/public/EXTREMES%20OF%20TEMPERATURE%20and%20RAINFALL%20upto%202012.pdf | title = Extremes of Temperature & Rainfall for Indian Stations (Up to 2012) | publisher = India Meteorological Department | date = December 2016 | page = M24 | accessdate = 6 February 2020}}</ref><ref name=IMDcityweather> {{cite web | url = http://city.imd.gov.in/citywx/extreme/FEB/dibrugarh2.htm | title = Dibrugarh Climatological Table 1971–2000 | publisher = India Meteorological Department | accessdate = 6 February 2020}}</ref> |source 2 = টকিঅ' জলবায়ু কেন্দ্ৰ (গড় উষ্ণতা ১৯৯১–২০২০)<ref name=TCC> {{cite web | url = https://ds.data.jma.go.jp/gmd/tcc/tcc/products/climate/normal/parts/NrmMonth_e.php?stn=42314 | title = Normals Data: Dibrugarh/Mohanbari - India Latitude: 27.48°N Longitude: 95.02°E Height: 110 (m) | publisher = Japan Meteorological Agency | date = August 2012}}</ref>}} ==পৰিচালনা== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম|ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগমে]] পৰিচালনা কৰে। ডিব্ৰুগড় পৌৰনিগমৰ অন্তৰ্গত ২২টা ৱাৰ্ড আছে। প্ৰতিটো ৱাৰ্ডৰ এগৰাকীকৈ ৱাৰ্ড কাউন্সিলৰ আছে। পৌৰনিগমৰ এগৰাকী মেয়ৰ আছে। মেয়ৰ কাউঞ্চিলে ডিব্ৰুগড় চহৰৰ স্থানীয় শাসনৰ নিকায় হিচাপে বিভিন্ন কাম-কাজ চোৱা-চিতা কৰে। বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ মেয়ৰ [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ ডাঃ সৈকত পাত্ৰ। ইয়াৰ বিভিন্ন বিভাগে নগৰ পৰিকল্পনা কৰ্তৃপক্ষৰ অধীনত সামৰি লোৱা ইয়াৰ চৌপাশকে ধৰি চহৰখনৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰে। ==জনগাঁথনি== {{bar box |title=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ (২০১১)<ref>{{cite web |url=http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |title=Dibrugarh Census Report |publisher=Dibrugarh.gov.in |access-date=15 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |archive-date=4 March 2016 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304045736/http://dibrugarh.gov.in/dcensus.html |deadurl=yes }}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=right |bars= {{bar percent|[[হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|94.37}} {{bar percent|[[ইছলাম ধৰ্ম]]|green|4.68}} {{bar percent|[[বৌদ্ধ ধৰ্ম]]|gold|0.36}} {{bar percent|[[শিখ ধৰ্ম]]|yellow|0.23}} {{bar percent|অন্যান্য†|black|0.27}} |caption=ডিব্ৰুগড়ত ধৰ্মৰ বিতৰণ<br /> †<small>[[জৈন ধৰ্ম]]ক ধৰি(<0.1%)</small> }} ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল অনুসৰি<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref> ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ জনসংখ্যা ১৫৪,২৯৬ জন আৰু জনবসতিৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ২,১০০ জন। জনসংখ্যাৰ ৫৪% পুৰুষ আৰু ৪৬% মহিলা। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ লিংগ অনুপাত প্ৰতি ১০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ৯৬১ গৰাকী নাৰী। ধৰ্ম হিচাপে ডিব্ৰুগড়ত হিন্দুৰ সংখ্যা ৯৪.৩৭%, মুছলমান ৪.৬৭%, বৌদ্ধ ০.৩৬%, শিখ ০.২৩% আৰু জৈনকে আদি কৰি অন্যান্য ধৰ্ম ০.২৭%। ডিব্ৰুগড়ৰ সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়সকল সাধৰণে মহানগৰখনত ব্যৱসায়-বাণিজ্য কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰ ৮৯.৫%। এয়া ৰাষ্ট্ৰীয় গড় সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ তুলনাত অধিক। ডিব্ৰুগড়ত ৯% জনসংখ্যা ০ৰ পৰা ৬ বছৰৰ ভিতৰত, আৰু প্ৰতি ১০০০ ল’ৰাৰ বিপৰীতে ছোৱালীৰ সন্তান অনুপাত ৯৪০। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ ভিতৰত বৰবাৰী, ডিব্ৰুগড়, আৰু মাহপোৱালিমাৰা গোহাঁই গাঁও আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://www.census2011.co.in/ |title=Census 2011 Data of Indian Population 2011 Census |publisher=Census2011.co.in |access-date=15 June 2013 |archive-date=20 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111120202313/http://www.census2011.co.in/ |url-status=live }}</ref> {{Pie chart |thumb = left |caption = ডিব্ৰুগড় মহানগৰত কথিত ভাষা (২০১১)<ref name="censusindia.gov.in" /> |label1 = [[অসমীয়া ভাষা]] |value1 = 41.62 |color1 = brown |label3 = [[হিন্দী ভাষা]] |value3 = 21.39 |color3 = yellow |label2 = [[বাংলা ভাষা]] |value2 = 23.51 |color2 = orange |label4 = [[নেপালী ভাষা]] |value4 = 1.04 |color4 = pink |label5 = অন্যান্য |value5 = 12.44 |color5 = grey }} মুঠ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ডিব্ৰুগড় মহানগৰত অসমীয়া ৬৪,২২৩ গৰাকী, বাংলা ৩৬,২৮৩, হিন্দী ৩৩,০১১, ভোজপুৰী ৫,৫৩৩, নেপালী ১,৬০৯ আৰু ১১,৯১১ জন লোকে অন্য ভাষা কয়।<ref name="censusindia.gov.in">[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX 2011 Census] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220423103514/https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-1800.XLSX |date=23 April 2022 }} censusindia.gov.in</ref> ==অৰ্থনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ উজনি অসমৰ প্ৰধান বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰবিন্দু। ব্ৰিটিছ সকলে মহানগৰখন বাণিজ্যৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় দিছিল। উজনি অসমৰ সম্পদ যেনে মূলতঃ চাহ আৰু কয়লা, লগতে যাত্ৰী পৰিবহণৰ উদ্দ্যেশে এই মিটাৰগজ ৰেলপথটো [[জন বেৰী হোৱাইট]]ৰ প্ৰচেষ্টাত গঠন হোৱা "আসাম ৰেলৱে এণ্ড ট্ৰেডিং কোম্পানী"য়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে| ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলপথত]] ১৮৮২ চনৰ ১ মে'ত ডিব্ৰুগড়ৰ মোহনামুখৰ পৰা জয়পুৰলৈ প্ৰথমখন ৰেল চলে। ১৮৮৩ চনৰ ১৬ জুলাইত ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[মাকুম]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হোৱা ৪০ মাইল পথত ৰেলৰ চলাচল আৰম্ভ হয়।<ref name="closed down">{{cite news | url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311/at06 | title=State’s first railway track closed down | work=assamtribune.com | date=December 13, 2011 | agency=assamtribune | accessdate=30 জানুৱাৰী 2014 | location=guwahati | archivedate=January 11, 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111080342/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=dec1311%2Fat06 | deadurl=yes }}</ref> ১৯৪৫ চনত চনত ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱেক 'বেংগল আসাম ৰেলৱে'ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref name="nfr history">{{cite web | url=http://www.nfr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,444| title=History of NF Railway | work=nfr | | accessdate=4ফেব্ৰুৱাৰী 2014 | location=guwahati}}</ref><ref name="DS Rail">{{cite journal | title=ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যাকাত ৰেলগাড়ী | author=ৰবীন্দ্ৰ চন্দ্ৰ বৰুৱা| journal=মন্থন | year=২০০৭ | month=চেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰ | pages=১৯, ২০}}</ref><ref>http://www.irfca.org/faq/faq-history2.html</ref> ইয়াৰ লগতে মোহনাঘাটৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰে জলপথৰ যোগেদি কলকাতালৈকে জাহাজ চলিছিল। বৰ্তমান সময়ত ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বিভিন্ন উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়িক অৱস্থিত। ===উদ্যোগসমূহ=== ডিব্ৰুগড় জিলা খনিজ সম্পদত চহকী। ইয়াত কেইবাটাও খাৰুৱা তেলৰ পুং আৰু কয়লা খনি অৱস্থিত। এই খনিজ সম্পদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জিলাখনত কেইবাটাও বৃহৎ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে। জিলাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ এই উদ্যোগসমূহৰো ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপৰ স্থান। ====অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড==== {{main|অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড}} অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড [[ভাৰত]]ৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ চৰকাৰী মালিকানাধীন হাইড্ৰ'কাৰ্বন অন্বেষণ আৰু উৎপাদন নিগম। ই ভাৰত চৰকাৰৰ পেট্ৰ'লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ মন্ত্ৰালয়ৰ মালিকানাধীন আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। ই ভাৰত চৰকাৰৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত মহাৰত্ন কোম্পানী। উত্তৰ প্ৰদেশৰ নয়ডা, [[গুৱাহাটী]] আৰু যোধপুৰত ইয়াৰ কাৰ্যালয় আছে। অইল খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ অন্বেষণ, বিকাশ আৰু উৎপাদন, খাৰুৱা তেল পৰিবহণ আৰু তৰল পেট্ৰ'লিয়াম গেছ উৎপাদনৰ ব্যৱসায়ত নিয়োজিত হৈ আছে। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড ভাৰতৰ অসমত ডিব্ৰুগড় জিলাৰ লেপেটকটাত অৱস্থিত এক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ প্ৰতিষ্ঠান। ঐতিহাসিক [[অসম চুক্তি]] অসম গেছ ক্ৰেকাৰ প্ৰকল্প হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত থকা বিচিপিএল নিৰ্মাণৰ কাৰ্য ২০০৭ চনৰ ৯ এপ্ৰিলত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[মনমোহন সিং|মনমোহন সিঙে]] আৰম্ভ কৰিছিল আৰু ইয়াক প্ৰধানমন্ত্ৰী [[নৰেন্দ্ৰ মোদী]]য়ে ২০১৬ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদনৰ বাবে উদ্বোধন কৰিছিল। ৭০% ইকুইটিৰ সৈতে গেইল (ইণ্ডিয়া) লিমিটেড ইয়াৰ মুখ্য অংশীদাৰ আৰু বাকী ৩০% ইকুইটিখিনি [[অসম চৰকাৰ]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মাজত সমান অংশত বিভাজিত। ইথাইলিন, প্ৰপাইলিন, ৰৈখিক নিম্ন-ঘনত্বৰ পলিইথাইলিন, উচ্চ-ঘনত্বৰ পলিথাইথিলিন আৰু পলিপ্ৰপাইলিন হৈছে বৰ্তমান প্ৰকল্পটোৰ দ্বাৰা উৎপাদিত বিভিন্ন পেট্ৰো-সামগ্ৰী আৰু পলিমাৰ। ইয়াৰ লগতে হাইড্ৰজেনযুক্ত পাইৰোলাইচিছ গেছ'লিন আৰু ১-বিউটেনৰ বাবে দুটা উৎপাদন একক নিৰ্মাণাধীন। ====ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড==== {{main|ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড}} ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড [[ভাৰত চৰকাৰ]]ৰ ৰসায়ন আৰু সাৰ মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ]] ৰাসায়নিক সাৰ উৎপাদন কৰা উদ্যোগ। এই সাৰ কাৰখানা [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত। প্ৰাকৃতিক গেছৰ পৰা ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা এই উদ্যোগ ১৯৬৯ চনৰ ১ জানুৱাৰী তাৰিখে উৎপাদন আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="bvfcl"/> পূৰ্বতে ই হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেডৰ নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্সৰ অংশ আছিল। ২০০২ চনৰ ৫ এপ্ৰিল তাৰিখে হিন্দুস্তান ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বনৰ পৰা নামৰূপ ফাৰ্টিলাইজাৰ কমপ্লেক্স বিভক্ত হয় আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ ভেলী ফাৰ্টিলাইজাৰ কৰৰ্প’ৰেশ্বন লিমিটেড নামৰ নতুন কোম্পানীটো গঠন কৰা হৈছিল। ই হৈছে ভাৰতৰ সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব আৰু পূব অঞ্চলৰ একমাত্ৰ ইউৰিয়া উৎপাদন কৰা কোম্পানী।<ref name="bvfcl">{{cite web |url=https://bvfcl.com/bvfcl-profile/ |title=Corporate profile |website=bvfcl.com |date= |access-date=৭ জুলাই ২০২৪}}</ref> ====অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড==== {{main|অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড}} অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড প্ৰাকৃতিক গেছ পৰিবহণ আৰু বিতৰণৰ লগত জড়িত অসমৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজ্যিক ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]] হিচাপে স্থাপিত কোম্পানী।<ref name="AGCL">{{cite web |url=https://assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |title=About us |website=assamgas.org |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602212956/https://www.assamgas.org/about-us.php#:~:text=Assam%20Gas%20Company%20Ltd&text=The%20first%20gas%20transportation%20business,gas%20distribution%20companies%20in%20India. |deadurl=yes }}</ref> ১৯৬২ চনৰ ৩১ মাৰ্চ তাৰিখে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিব্ৰুগড় জিলাৰ [[দুলিয়াজান]]ত অৱস্থিত। অসম গেছ কোম্পানীৰ পাইপলাইনৰ নেটৱৰ্কে [[উজনি অসম]]ৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[চৰাইদেউ জিলা|চৰাইদেউ]], [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]], [[যোৰহাট জিলা|যোৰহাট]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[মাজুলী জিলা|মাজুলী জিলা]]ৰ ৪০০ ৰো অধিক চাহ কাৰখানা, ১,২০০ বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান, ৫০,০০০ ঘৰুৱা গ্ৰাহক আৰু ৪১০ ঔদ্যোগিক গ্ৰাহকক গেছ যোগান ধৰি আহিছে।<ref name="IC">{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |title=Pipe gas connection under assam gas company ltd |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=৯ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240609060913/https://industries.assam.gov.in/frontimpotentdata/pipe-gas-connection-under-assam-gas-company-ltd |deadurl=yes }}</ref> ====ডিএনপি লিমিটেড==== {{main|ডিএনপি লিমিটেড}} ডিএনপি লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]।<ref name="DNPL">{{cite web |url=http://www.dnpl.co.in/profile |title=Profile |website=dnpl.co.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪}}</ref> [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]], [[নুমলীগড় তেল শোধনাগাৰ]] আৰু [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত ডিএনপি লিমিটেড ২০০৭ চনৰ ১৫ জুন তাৰিখে স্থাপন কৰা হৈছিল। যুটীয়া উদ্যোগ হিচাপে ডিএনপি লিমিটেড ১৯৫৬ চনৰ কোম্পানী আইনৰ অধীনত পঞ্জীভুক্ত।<ref>{{cite web |url=https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |title=Appointment of Director and Chairman in the BOD of the Joint Venture Company (JVC), Duliajan Numaligarh Pipeline Limited (DNPL) |website=industries.assam.gov.in |date= |access-date=১৬ জুন ২০২৪ |archivedate=2024-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240616075846/https://industries.assam.gov.in/documents-detail/appointment-of-director-and-chairman-in-the-bod-of-the-joint-venture-company-jvc |deadurl=yes }}</ref> দুলীয়াজান নুমলীগড় পাইপলাইনৰ ইংৰাজী নামৰ প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম বৰ্ণৰে কোম্পানীটোৰ নাম ডিএনপি লিমিটেড ৰখা হৈছে। ====অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড==== {{main|অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড}} অসম পেট্ৰ’কেমিকেলছ লিমিটেড [[অসম চৰকাৰ]]ৰ এক ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ [[ভাৰতৰ ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ|ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ]]। অসম চৰকাৰ, [[অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেড]] আৰু অসম ঔদ্যোগিক উন্নয়ন নিগমৰ আৰু [[অসম গেছ কোম্পানী লিমিটেড]]ৰ মুখ্য অংশীদাৰীত্বৰে গঠিত প্ৰতিষ্ঠানটো ১৯৭১ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite web|url=https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|title=Assam Petro-chemicals Limited bags Skoch Gold Award|date=2018-12-08|website=The Sentinel|language=en-US|access-date=2019-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209020937/https://www.sentinelassam.com/news/assam-petro-chemicals-limited-bags-skoch-gold-award/|archive-date=2018-12-09|url-status=live}}</ref> ১৯৭৬ চনত [[নামৰূপ]]ত অৱস্থিত মিথানল প্ৰকল্পত ফৰ্মেলডিহাইড আৰু কেইটামান ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড ৰেজিন যেনে ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড গ্লু আৰু ইউৰিয়া-ফৰ্মেলডিহাইড মোল্ডিং পাউডাৰৰ সৈতে উৎপাদন আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ১৯৮৯ আৰু ১৯৯৮ চনত সম্প্ৰসাৰণৰ পিছত, কোম্পানীটোৱে মিথানল প্ৰকল্পটো ১০০ টিপিডি (প্ৰতিদিনে টন) আৰু ফৰ্মেলডিহাইড প্ৰকল্পৰ ক্ষমতা ১০০ টিপিডিলৈ সম্প্ৰসাৰিত কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://assampetrochemicals.com/ |title=Assam Petro-chemicals Limited – About us |date=2015 |accessdate=12 June 2019 |url-status=live |publisher=Assam Petro-Chemicals Limited |archivedate=15 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015175705/http://www.assampetrochemicals.co.in/ |deadurl=yes }}</ref> কোম্পানীটোৱে ২০১৭ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত ঘোষণা কৰিছিল যে ই ১,৩৩৭ কোটি টকা বিনিয়োগ কৰিব আৰু ৫০০ টিপিডি মিথানল আৰু ২০০ টিপিডি ফৰ্মালিন উৎপাদন কৰিবলৈ সম্প্ৰসাৰিত হ'ব আৰু ভাৰতৰ সৰ্ববৃহৎ মিথানল উৎপাদক হিচাপে পৰিগণিত হ'ব।<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |title=Assam Petrochemicals Limited to invest Rs 1337 crore to set up second unit |newspaper=Economic Times |date=24 September 2017 |author=Singh, Bikash |accessdate=12 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929151131/https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/oil-gas/assam-petrochemicals-limited-to-invest-rs-1337-crore-to-set-up-second-unit/articleshow/60818252.cms |archive-date=29 September 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/bjp-respects-all-views-sonowal/cid/1686202|title=BJP respects all views: Sonowal|website=The Telegraph|first=Tejesh |last= Tripathy | date= 3 May 2019 |language=en|access-date=2019-06-12|quote= Addressing the gathering after laying the foundation stone of a formalin plant ... The Assam Petro-Chemicals Limited will supply methanol, the raw material needed to make formalin (preservative), to this plant which will produce 200 tonnes of formalin daily. The plant, for which 163 bighas has been allotted by the government at Dhaknamari, is being set up at a cost of Rs 100 crore. }}</ref> এই প্ৰকল্পৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল হৈছে প্ৰাকৃতিক গেছ, ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড। অইল ইণ্ডিয়া লিমিটেডে যোগান ধৰা প্ৰাকৃতিক গেছ, মিথানল উৎপাদনৰ বাবে কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। নামৰূপ সাৰ প্ৰকল্পৰ দ্বাৰা ইউৰিয়া আৰু কাৰ্বন ডাই অক্সাইড যোগান ধৰা হয়।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=czUyfP-hHTEC&q=%22Assam+Petrochemicals+Limited%22&pg=PA29 | title=The Anatomy of Rural Poverty in Assam | publisher=Mittal Publications | author=Atikuddin Ahmed | year=1987 | pages=29 | isbn=8170990092}}</ref> <!-- ====কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} কঠালগুৰি তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ বা আধিকাৰিক ভাবে অসম গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ বকুলনিত অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। এই সংযুক্ত চক্ৰ গেছ টাৰ্বাইন প্ৰকল্পটো [[নীপকো]]ৰ অধীনত। এই প্ৰকল্প [[জাপান]]ৰ বহিঃৰাজ্য অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা পুঁজিৰ সৈতে দ্বিপাক্ষিক ঋণ ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৩৭.২৭২ বিলিয়ন য়েনৰ ঋণৰ সহায়ত ইয়াৰ আংশিক বিত্তীয় সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শক্তি কেন্দ্ৰটোত ৬টা গেছ টাৰ্বাইন আছে আৰু ইয়াৰ লগত জড়িত বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ৩টা ভাপ টাৰ্বাইন আছে। এই টাৰ্বাইনবোৰ মডিউলাৰ ধৰণেৰে সজোৱা হৈছে। এটা মডিউলত সংশ্লিষ্ট বৰ্জিত তাপ উদ্ধাৰ বয়লাৰ আৰু ১টা ভাপ টাৰ্বাইনৰ সৈতে ২টা গেছ টাৰ্বাইন থাকে। ====নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ==== {{main|নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ}} নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম]]ৰ [[ডিব্ৰুগড় জিলা]]ৰ [[নামৰূপ]] অৱস্থিত তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ লগতে নতুনকৈ নামৰূপ প্ৰতিষ্ঠাপন শক্তি কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছে। মুঠ ১৬২.৯ মেগাৱাট ক্ষমতাসম্পন্ন গেছ ভিত্তিক দুয়ো তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ [[অসম শক্তি উৎপাদন নিগম লিমিটেড]]ৰ অধীনত। নামৰূপ তাপ বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ দক্ষিণ-পূব [[এছিয়া]]ৰ প্ৰথমটো গেছ ভিত্তিক শক্তি কেন্দ্ৰ। ইয়াত [[উজনি অসম]]ৰ তৈলক্ষেত্ৰত উপলভ্য প্ৰাকৃতিক গেছ প্ৰধান ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="thermal">{{cite web |url=https://apgcl.org/thermal.php |title=Thermal |website=www.apgcl.org |date= |access-date=১৪ জুলাই ২০২৪ |archivedate=2024-07-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714114352/https://apgcl.org/thermal.php |deadurl=yes }}</ref> --> ===চাহ উদ্যোগ=== [[File:Tea, two leaves and a bud.jpg|thumb|right|চাহ পাত]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাখনো চাহ বাগিচা আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা ৩২ কিলোমিটাৰ নিগলত [[চাবুৱা]]ত জিলাখনৰ প্ৰথমখন চাহ বাগিচা [[মণিৰাম দেৱান|মণিৰাম দেৱানে]] প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{Harvcol|Barua|1994|pp=Preface}}</ref> বৰ্তমান গোটেই জিলাখনত প্ৰায় ১৪৪ খন বৃহৎ আৰু অসংখ্য ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচা আছে। লগতে কেইবাটাও চাহৰ কাৰখানাও আছে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ মাজ-মজিয়াত ১৯৫৯ চনত অৱস্থিত জালান নগৰ চাহ বাগিচা অৱস্থিত। মহানগৰখন চাহ উদ্যোগৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু। মহানগৰৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত মনোহৰি চাহ বাগিচাৰ চাহে নিলামত কেইবাবাৰো অভিলেখ ভংগ কৰিছে। ডিব্ৰুগড়ত ভাৰতৰ ক্ষুদ্ৰ চাহ খেতিয়কৰ উন্নয়ন সঞ্চালকালয়ৰ মুখ্য কাৰ্যালয় অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=81391| title = Press Information Bureau}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও চাহ উন্নয়ন (ৰোপন)ৰ এজন উপ-সঞ্চালকৰ নেতৃত্বত [[ভাৰতীয় চাহ ব’ৰ্ড]]ৰ এটা আঞ্চলিক কাৰ্যালয়ও চহৰখনত অৱস্থিত। অসম শাখা ভাৰতীয় চাহ সন্থাৰ প্ৰথম খণ্ড ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত।<ref>{{cite web| url = http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| title = The Official Website of Tea Board India| access-date = 4 April 2014| archive-date = 1 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140301140750/http://www.teaboard.gov.in/inner1.asp?param_link_id=110| url-status = live}}</ref> ===পৰ্যটন=== ৰেল, পথ আৰু বিমান সংযোগৰ লগতে ডিব্ৰুগড় মহানগৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটনস্থলীৰ উপস্থিতিয়ে ভাৰতৰ এই অংশত শেহতীয়া অংশত পৰ্যটন উদ্যোগৰ আকৰ্ষণীয় বৃদ্ধি দেখা গৈছে। ভাৰত-বিদেশৰ পৰা অহা পৰ্যটকৰ বাবেও ডিব্ৰুগড় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গন্তব্যস্থানৰ লগতে এক প্ৰধান গমন কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হৈছে। এনে পৰ্যটন আৱৰ্তনসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য হৈছে: ডিব্ৰুগড় – ৰয়িং – মায়'দিয়া – অনিনি পৰ্যটন আৱৰ্তন,<ref>{{cite web |url=http://www.arunachaltourism.com/top5.php |title=Arunachal Tourism |access-date=4 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406132625/http://www.arunachaltourism.com/top5.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড় – গুৱাহাটী নদী ক্ৰুজ।<ref>{{cite web |url=http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |title=Brahmaputra Cruise - Neamati to Guwahati |access-date=4 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |archive-date=7 April 2014 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407075319/http://www.reefandrainforest.co.uk/cruises/india-assam-despatch4.php |deadurl=yes }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ চাহ বাগিচা সমূহৰ আশে-পাশে চাহ পৰ্যটন গঢ় লৈ উঠিছে।<ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Ripunjoy | last=Das | title=Tea belt takes to heritage tourism | date=12 July 2005 | access-date=4 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407072704/http://www.telegraphindia.com/1050712/asp/northeast/story_4976669.asp | archive-date=7 April 2014 | url-status=dead }}</ref> তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয় [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] আৰু কেইবাখনো প্ৰতিষ্ঠিত বেচৰকাৰী চিকিৎসালয় আৰু নাৰ্ছিং হোম থকাৰ বাবে উজনি অসমৰ লগতে [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] আৰু [[নাগালেণ্ড]]ৰ ৰোগী সকলৰ বাবে চিকিৎসা পৰ্যটনৰ স্থান। ডিব্ৰুগড় মহানগৰীৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যটন স্থান হ’ল: * [[জগন্নাথ মন্দিৰ, ডিব্ৰুগড়]] * [[বগা বাবাৰ মাজাৰ]] * [[জালান মন্দিৰ]] * মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, খনিকৰ * সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা উদ্যান, ফুলবাগান * জিলা পুথিভঁৰাল আৰু সংগ্ৰাহালয় * চেক্ৰেড হাৰ্ট কেথেড্ৰেল তদুপৰি ইয়াৰ আশে-পাশে [[ৰাইদঙীয়া দৌল]], [[মৈৰামৰা দৌল]], [[বেজৰ দৌল]], [[কলি আইৰ থান]], শিলিখা থান, দিনজয় সত্ৰ, মদাৰখাট সত্ৰ আদি পৰ্যটনস্থলী অৱস্থিত। ==পৰিবহণ== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ স্থলপথ, ৰে'লপথ, বিমানপথ আৰু জলপথেৰে অসম তথা ভাৰতৰ অন্যান্য ঠাইৰ লগত সংযুক্ত হৈ আছে। ===বিমানপথ=== [[File:Dibrugarh Airport Complex.jpg|thumbnail|right|ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উত্তৰ-পুব দিশত মোহনবাৰী নামৰ ঠাইত ১৫ কিলোমিটাৰ দূৰৈত [[ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰ]] অৱস্থিত। সেয়ে ইয়াক মোহনবাৰী বিমানবন্দৰো বোলা হয়। ই অসমৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক ব্যস্ত বিমানবন্দৰ। বিমানবন্দৰখনৰ পৰা চলাচল কৰা বিমান সংস্থাসমূহ হ’ল এয়াৰ ইণ্ডিয়া, ইণ্ডিগ’ আৰু এলায়েন্স এয়াৰ। বিমান সেৱাৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় [[নতুন দিল্লী]], [[গুৱাহাটী]], শিলিগুৰি, [[ইম্ফল]], [[কলকাতা]], [[ইটানগৰ]], তেজু, [[আগৰতলা]], [[বেংগালুৰু]] আৰু [[হায়দৰাবাদ]]ৰ লগত সংযোজিত। ২০১৩ চনত ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰত নিশা অৱতৰণৰ সুবিধাযুক্ত হয়।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013/at09 Mohanbari Airport ready for night landing] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004223532/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=sep2013%2Fat09 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (20 September 2013). Retrieved 3 October 2013.</ref> এই বিমানবন্দৰত এৰোব্ৰিজৰ বাণিজ্যিক পৰিচালনাও আৰম্ভ হৈছে।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 Assam Tribune]Assamtribune.com (2 October 2013). Retrieved 3 October 2013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004230933/http://www.assamtribune.com/scripts/showpage.asp?id=oct0313,9,585,1791,828,366 |date=4 October 2013 }}.</ref> বৰ্তমান ডিব্ৰুগড় বিমানবন্দৰৰ দ্বিতীয় টাৰ্মিনেল নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত আছে। ===ৰে'লপথ=== [[File:New Dibrugarh Railway Station Complex.jpg|thumbnail|ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] সমগ্ৰ উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ৰেল সেৱাৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ ইতিহাসত ডিব্ৰুগড়ে এক বিশিষ্ট স্থান দখল কৰি আহিছে। ১৮৮২ চনৰ ১ মে’ত ডিব্ৰুগড়ত মোহনাঘাটৰ পৰা প্ৰথমখন ৰে’ল চলিছিল। ১৮৮২ চনৰ ১৫ মে’ত দিনজানলৈকে এই ৰে'লপথ সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। সেই বছৰৰ ২৩ ডিচেম্বৰত চাবুৱালৈকে মালবাহী ৰে'লৰ প্ৰচলন হয়। ১৮৮৪ চনৰ ১৮ ফেব্ৰুৱাৰীত পুৱা ৭:২০ বজাত তদানীন্তন অসমৰ মুখ্য আয়ুক্ত ছাৰ চাৰ্লছ ইলিয়টে ৰিহাবাৰী ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা (বৰ্তমান [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]]) ৪০০ ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় যাত্ৰীৰে [[লিডু]]লৈ যোৱা প্ৰথমখন যাত্ৰীবাহী ৰেল ফ্লেগ অফ কৰে। ১৯৯১ চনত প্ৰকাশিত অসম ৰেলৱে আৰু ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডৰ শতবাৰ্ষিকী স্মৃতিগ্ৰন্থ অনুসৰি উক্ত কোম্পানীটোৱে [[ডিব্ৰু-শদিয়া ৰেলৱে]] নিৰ্মাণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হোৱাৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৰেলৱে উন্নয়নৰ সমগ্ৰ ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref>[http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710/state07 Dibrugarh Rly Station denied heritage status] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004221528/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jun1710%2Fstate07 |date=4 October 2013 }}. Assamtribune.com (17 June 2010). Retrieved 3 October 2013.</ref> মহানগৰখনত [[ডিব্ৰুগড় টাউন ৰেল ষ্টেচন]] আৰু [[ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন]] দুটা ৰে'ল ষ্টেচন অৱস্থিত। ভাৰতীয় ৰেলৱেৰ মানচিত্ৰত এই দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পূবৰ ৰেল ষ্টেচন। ভাৰতৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ চহৰ যেনে বেংগালুৰু, চেন্নাই, কোচি, ত্ৰিবান্দ্ৰম, কলকাতা, দিল্লী, কন্যাকুমাৰী আদিৰ সৈতে সংযুক্ত ৰেলৱে নেটৱৰ্কৰ জৰিয়তে ডিব্ৰুগড় সংযোজিত হৈ আছে। মহানগৰীৰ উপকণ্ঠত বাণীপুৰত নতুন ডিব্ৰুগড় ৰেল ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ই তিনিচুকীয়া ৰেল সংমণ্ডলৰ লামডিং-ডিব্ৰুগড় অংশত অৱস্থিত। ৪০০ বিঘা মাটিত বিস্তৃত সমগ্ৰ উত্তৰ-পূবৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰেল ষ্টেচন আৰু ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য ২ কিলোমিটাৰ।<ref>{{cite web |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211/state05 |title=The Assam Tribune Online |website=www.assamtribune.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |archive-date=14 May 2014 |access-date=28 December 2024 |archivedate=14 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140514221227/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jul1211%2Fstate05 |deadurl=yes }}</ref> ===জলপথ=== [[File:Bogibeel Karrengbali paarghat.jpg|thumb|বগীবিল ঘাটৰ এখন ফেৰী]] ডিব্ৰুগড়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ কাষে কাষে আৰু তাৰ সিপাৰে এক উন্নত জলপথ পৰিবহণ ব্যৱস্থাও আছে। ডিব্ৰুগড় বাংলাদেশ সীমান্তৰ পৰা শদিয়ালৈকে বিস্তৃত ৰাষ্ট্ৰীয় জলপথ ২ৰ এক উল্লেখযোগ্য স্থান। ফেৰী সেৱাই ডিব্ৰুগড়ক চেঙাজান (ধেমাজি জিলা), পানবাৰী (ধেমাজি) & ঐৰাম ঘাট (জোনাই ওচৰত)ৰ সৈতে সংযোগ কৰে। বগীবিল আই ডব্লিউ টি ঘাটৰ পৰা কাৰেং চাপৰি আৰু চিচি মুখলৈ নিয়মীয়া ফেৰী সেৱা আছে। তদুপৰি ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ বিলাসী ক্ৰুজ সেৱাও উপলব্ধ। ডিব্ৰুগড়লৈ যোৱা ক্ৰুজখন [[তেজপুৰ]] আৰু [[কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায়।<ref>{{cite web |url=http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |title=Bharat Darshan – Guwahati |access-date=8 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |archive-date=20 September 2013 |archivedate=20 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130920083046/http://www.bharatdarshan.info/guwahati/ |deadurl=yes }}</ref> ====স্থলপথ==== ডিব্ৰুগড়ৰ মাজেৰে অসম ট্ৰাংক ৰোড পাৰ হৈ গৈছে। ডিব্ৰুগড়ৰ চৌকিডিঙিত অৱস্থিত অসম ৰাজ্যিক বাছ আস্থানৰ পৰা নিয়মীয়াকৈ অসম আৰু উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্যলৈ বাছ চলাচল কৰে। মহানগৰখনত ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ বাবে অটো ৰিক্সা, বিক্ৰম, ই-ৰিক্সাৰ সুবিধা আছে। নিৰ্মীয়মান অৱস্থাত থকা কনভয় ৰোডৰ উৰণসেঁতুৰ কাষত নতুনকৈ আৰম্ভ কৰা মুৰলীধৰ জালান বাছ আস্থান সম্পূৰ্ণকৈ কাৰ্যক্ষম হোৱা নাই। দেশৰ দীৰ্ঘতম ৰে'ল-ৰোড দলং [[বগীবিল দলং]] ডিব্ৰুগড়ৰ নিচেই কাষত অৱস্থিত। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণা== [[File:Dibrugarh Govt. Boys' H. S. School, Dibrugarh.jpg|thumb|right|ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] [[File:Dibrugarh University's entrance gate.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰৱেশপথ]] [[file:DHSK College, Dibrugarh.jpg|thumb|ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় উজনি অসমৰ শিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰবিন্দু। ডিব্ৰুগড়ত কেইবাখনো পুৰণি আৰু উল্লেখযোগ্য চৰকাৰী, বেচৰকাৰী বিদ্যালয় আছে। ১৮৪০ চনত স্থাপিত হোৱা [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] অসমৰ অন্যতম পুৰণি বিদ্যালয়। তদুপৰি ডিব্ৰুগড় কেইখনমান বিখ্যাত কণিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় আছে। [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দ্বিতীয় পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয়। ১৯৬৫ চনত [[অসম বিধান সভা]]ত প্ৰস্তাৱিত এক বিধেয়কৰদ্বাৰা এই বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত হয়। অসমৰ উচ্চশিক্ষাৰ অন্যতম কেন্দ্ৰৰূপে পৰিচিত ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত কলা, বিজ্ঞান, বাণিজ্য আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিষয়ক শিক্ষাদানৰ বাবে বিভিন্ন বিভাগ আৰু অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ উপৰিও এখন "অভিযান্ত্ৰিক আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ প্ৰতিষ্ঠান" আছে। বৰ্তমান এই বিশ্ববিদ্যালয়ৰদ্বাৰা অনুমোদিত মুঠ মহাবিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৬০। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মুঠ মাটিকালি হ'ল ২০৩ হেক্টৰ; ইয়াৰে ৭৪.৩ হেক্টৰৰ এটা এলেকাত চাহখেতি কৰা হয়। এই বিশ্ববিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নতুন বজাৰৰ পৰা প্ৰায় ৫ কি: মি: দক্ষিণে ৰজাভেটা অঞ্চলত অৱস্থিত। ৩৭ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথটো বিশ্ববিদ্যালয় চৌহদৰ মাজেৰে পাৰ হৈ গৈছে। [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। এই মহাবিদ্যালয়খন ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ বৰবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়খন আনুস্থানিকভাৱে ১৯৪৭ চনৰ ৩ নৱেম্বৰৰ দিনা উদ্বোধন কৰা হয়। ইয়াৰ আগেয়ে ই "বেৰী-হোৱাইট মেডিকেল স্কুল নামেৰে জনাজাত আছিল, যিখন ১৯০০ চনত স্থাপিত হৈছিল। [[শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়]] ডিব্ৰুগড় জিলাৰ চাবুৱাত অৱস্থিত এখন ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। এই বিশ্ববিদ্যালয় খন অসম চৰকাৰে ২০১৮ চনৰ ছেপ্টেম্বৰত গৃহীত কৰা ''শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয় বিধেয়ক, ২০১৮''ৰ অধীনত স্থাপন কৰিছে। বিশ্ববিদ্যালয়খন ২০২০ চনৰ ১০ জুলাই তাৰিখৰ পৰা ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ অস্থায়ী কেম্পাছৰ পৰা কাৰ্যক্ষম হয়। এইখন অসমৰ প্ৰথম আৰু ভাৰতৰ চতুৰ্থ কাৰ্যক্ষম চতুৰ্থ ৰাজ্যিক ক্ৰীড়া বিশ্ববিদ্যালয়। ডিব্ৰুগড়ৰ [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়|চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] উজনি অসমৰএকমাত্ৰ দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়। [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়|আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল]] [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ|ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদে]] স্থাপন কৰা ছখন আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰৰ অন্যতম। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ কিঃমিঃ পূবত তথা বকুল তিনিআলিৰ পৰা ২ কিঃমিঃ নিলগত লাহোৱালত আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠখন ৰাজ্যৰ উমৈহতীয়া আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰই এই অঞ্চলত জীৱ-চিকিৎসা বিষয়ত গৱেষণা কৰা হয়। ১৯৮২ চনত এই কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ আৰু বিভিন্ন প্ৰকল্পৰ বাবে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা এই কেন্দ্ৰই অনুদান লাভ কৰে। ডিব্ৰুগড় মহানগৰৰ উল্লেখযোগ্য শিক্ষানুষ্ঠান সমূহ হ'ল: ===বিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বালক বিদ্যালয়]] * ডিব্ৰুগড় চৰকাৰী উচ্চতৰ মাধ্যমিক বহুমুখী বালিকা বিদ্যালয় * ডন বস্ক' হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * লিটিল ফ্লাৱাৰ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট মেৰীজ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * ছেইণ্ট জেভিয়াৰ্ছ হায়াৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল * বি এল বেৰীয়া সৰস্বতী শিশু মন্দিৰ * কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * দিল্লী পাব্লিক স্কুল, ডিব্ৰুগড় * বিবেকানন্দ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড় * সম্পূৰ্ণ কেন্দ্ৰ বিদ্যালয় * ভিক্টোৰিয়া গাৰ্লছ স্কুল * বেংগলী বয়জ স্কুল * মাৰোৱাৰী হিন্দী বিদ্যালয় * অগ্ৰসেন একাডেমী * শিশু ভাৰতী বিদ্যালয় * গ্ৰেহেম বজাৰ বালিকা বিদ্যালয় ===কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ছল্ট ব্ৰুক একাডেমী]] * ডঃ ৰাধাকৃষ্ণণ স্কুল অফ আৰ্টছ, কমাৰ্চ এণ্ড চাইন্স * [[জ্ঞান বিজ্ঞান একাডেমী]] * শ্ৰী শ্ৰী অনিৰুদ্ধদেৱ কনিষ্ঠ মহাবিদ্যালয় ===মহাবিদ্যালয়সমূহ=== * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ বাণিজ্য মহাবিদ্যালয়]] * [[মনোহৰী দেৱী কানৈ মহিলা মহাবিদ্যালয়]] * [[ডিব্ৰু মহাবিদ্যালয়]] * নন্দলাল বৰগোহাঁই চিটি মহাবিদ্যালয় ===আইন মহাবিদ্যালয়=== * ডিব্ৰুগড় হনুমানবক্স সুৰজমল কানৈ আইন মহাবিদ্যালয় * এছ.আই.পি.ই. আইন মহাবিদ্যালয় * ডঃ ৰোহিনী কান্ত বৰুৱা আইন মহাবিদ্যালয় ===শিক্ষণ মহাবিদ্যালয়=== * চন্দ্ৰকান্ত হাজৰিকা মহাবিদ্যালয় * পাৰিজাত একাডেমী শিক্ষক শিক্ষা প্ৰতিষ্ঠান ===চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান=== * [[অসম চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়]] * [[চৰকাৰী দন্ত চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়, ডিব্ৰুগড়]] * [[আঞ্চলিক চিকিৎসা গৱেষণা কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] ===কাৰিকৰী প্ৰতিষ্ঠান=== * [[ডিব্ৰুগড় পলিটেকনিক]] ==গণমাধ্যম== আকাশবাণী ডিব্ৰুগড় অসমৰ অন্যতম পুৰণি আকাশবাণী কেন্দ্ৰ। আকাশবাণী ডিব্ৰুগড়ে এ এম (৫২৯.১ মিটাৰ মেগাৱাটত ৫৬৭ কিলোহাৰ্টজ) আৰু এফ এম (১০১.৩০ মেগাহাৰ্টজ) বেণ্ড দুয়োটাতে তিনিটা অধিবেশনত দৈনিক প্ৰচাৰ কৰে।<ref>{{cite web|title=All India Radio, Dibrugarh|url=http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|publisher=Prasar Bharati|access-date=3 August 2013|archive-date=2 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx|url-status=live}}</ref> লগতে প্ৰতিদিনে সন্ধিয়া ৬:০০ বজাত ৫ মিনিটৰ আঞ্চলিক বাতৰিৰ বুলেটিন সম্প্ৰচাৰ কৰে ।<ref name="allindiaradio.gov.in">{{cite web| url = http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| title = Get Apps {{!}} Prasar Bharati| access-date = 3 August 2013| archive-date = 2 March 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20140302173327/http://allindiaradio.gov.in/Station/DIBRUGARH/Pages/default.aspx| url-status = live}}</ref> এই কেন্দ্ৰটো ১৯৬৮ চনৰ ১৫ ফেব্ৰুৱাৰীত আৰম্ভ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |title=NEWS ON AIR : News on AIR brings the Latest & Top Breaking News on Politics, G-20 summit, Cricket, Sports, Business , State,Formula One in INDIA , Regional Language Audio Bulletins , Regional Language scripts & more |access-date=1 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140305062218/http://www.newsonair.nic.in/rnu-dibrugarh-details.asp |archive-date=5 March 2014 |url-status=dead }}</ref> ডিব্ৰুগড়ৰ মলখুবাচাত এই ষ্টেচনৰ ষ্টুডিঅ’ আৰু লেপেটকাত অৱস্থিত ব্ৰহ্মপুত্ৰ ক্ৰেকাৰ এণ্ড পলিমাৰ লিমিটেড স্থানৰ সমীপত হাই পাৱাৰ ট্ৰেন্সমিছন টাৱাৰ আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন বা ৰেডিঅ’ ব্ৰহ্মপুত্ৰ ৯০.৪ মেগাহাৰ্টজ ডিব্ৰুগড়ত অৱস্থিত উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথমটো তৃণমূল পৰ্যায়ৰ কমিউনিটি ৰেডিঅ’ ষ্টেচন। উজনি অসমৰ ডিব্ৰুগড়, ধেমাজি, আৰু শিৱসাগৰৰ কিছু অংশৰ ৮ লাখৰো অধিক লোকক সামৰি লোৱা এই চহৰে অৰ্ধনগৰীয়া, আৰু গ্ৰাম্য জনসংখ্যাক একত্ৰিত কৰে। ডিব্ৰুগড়ৰ মাইজান ঘাটৰ সমীপত ইয়াৰ ষ্টেচন অৱস্থিত। [[File:Doordarshan Kendra, Dibrugarh.jpg|thumb|right|দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড়]] অসমীয়া ভাষাত অনুষ্ঠান আগবঢ়োৱা দ্বিতীয়টো দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, ডিব্ৰুগড় ১৯৯৩ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পূৰ্বে কেন্দ্ৰই ১৯৯১ চনৰ ২০ ডিচেম্বৰৰ পৰা দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰ, গুৱাহাটীৰ সম্প্ৰচাৰিত অসম ভাষাৰ কাৰ্যসূচী সম্প্ৰচাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231532/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/CPC/Pages/CPC.aspx |deadurl=yes }}</ref> এই কেন্দ্ৰত নিৰ্মিত কাৰ্যসূচীসমূহ উচ্চ শক্তিৰ ট্ৰেন্সমিটাৰৰ জৰিয়তে টেলিকাষ্ট কৰা হয়।<ref>{{cite web| url = http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| title = Doordarshan Kendra Guwahati| access-date = 1 March 2014| archive-date = 29 July 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| url-status = live| archivedate = 29 July 2013| archiveurl = https://web.archive.org/web/20130729144228/http://ddkguwahati.gov.in/profile.asp| deadurl = yes}}</ref> ডিব্ৰুগড় দূৰদৰ্শন কেন্দ্ৰই 'ডি ডি নৰ্থ ইষ্ট' চেনেলত অনুষ্ঠানৰ অৱদান আগবঢ়াই আছে।<ref>{{cite web |url=http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |title=Archived copy |access-date=1 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |archive-date=6 March 2014 |archivedate=6 March 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306231536/http://www.ddindia.gov.in/About%20DD/Doordarshan%20Transmitters/Pages/Assam_c.aspx |deadurl=yes }}</ref> তদপৰি সামাজিক মাধ্যমটো প্ৰচাৰৰ বাবে ডিব্ৰুগড়ত কেইবাটাও ইলেক্ট্ৰনিক বাতৰি পৰ্টেল আৰু চেনেল আছে। ===বাতৰি-কাকতসমূহ=== ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত প্ৰথমখন কাকত 'টাইমছ অফ আছাম'ৰ সৈতে ডিব্ৰুগড় সমগ্ৰ পূব ভাৰতৰ বাতৰি কাকত সাংবাদিকতাৰ পথ প্ৰদৰ্শক। প্ৰকাশৰ চাৰি দশক পিছত টাইমছ অফ আছামৰ প্ৰকাশ বন্ধ হৈ ১৯৩৯ চনৰ পৰা ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য আছাম ট্ৰিবিউন|দ্য আছাম ট্ৰিবিউনে]] যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা ৭ বছৰ প্ৰকাশৰ পিছত গুৱাহাটীলৈ স্থানান্তৰিত হয়। অৱশ্যে উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ এই প্ৰধান ইংৰাজী দৈনিক কাকতখন গুৱাহাটীৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত হয়। উত্তৰ-পূৱ ভাৰতৰ আন চাৰিখন চহৰৰ লগতে ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা [[দ্য ছেণ্টিনেল]] প্ৰকাশিত হয়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা কেইবাখনো স্থানীয়ভাষাৰ, লগতে ইংৰাজী আৰু বাংলা দৈনিক কাকত প্ৰকাশ পায়। ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা প্ৰকাশিত অসমীয়া বাতৰি কাকতসমূহ হ'ল [[অসমীয়া প্ৰতিদিন]], [[জনসাধাৰণ]], [[নিয়মীয়া বাৰ্তা]], [[দৈনিক অসম]], অসম আদিত্য, দৈনিক প্ৰতীক্ষা আৰু প্ৰতিবিম্ব। গুৱাহাটী আৰু শিলচৰৰ সমান্তৰালকৈ ডিব্ৰুগড়ৰ পৰা বাংলা দৈনিক যুগশংখ প্ৰকাশিত হয়। ==ৰাজনীতি== ডিব্ৰুগড় মহানগৰ [[ডিব্ৰুগড় (লোকসভা সমষ্টি)]]ৰ অন্তৰ্গত। [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি]]ৰ নেতা তথা বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জলপৰিবহন মন্ত্ৰী [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]] বৰ্তমান ডিব্ৰুগড়ৰ সাংসদ।<ref>{{cite web |url=http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |title=List of Parliamentary & Assembly Constituencies |access-date=6 October 2008 |work=Assam |publisher=Election Commission of India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060504181808/http://archive.eci.gov.in/se2001/background/S03/AS_ACPC.pdf |archive-date=4 May 2006 }}</ref> বিজেপিৰ প্ৰশান্ত ফুকন [[ডিব্ৰুগড় (বিধানসভা সমষ্টি)]] পৰা [[অসম বিধানসভা]]লৈ নিৰ্বাচিত বিধায়ক। [[ডিব্ৰুগড় পৌৰ নিগম]] বৰ্তমান বিজেপিৰ দখলত। ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== * [[জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা]], অসমৰ এগৰাকী প্ৰসিদ্ধ গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ, লেখক আৰু প্ৰথমগৰাকী অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা * [[নীলমণি ফুকন (জ্যেষ্ঠ)|নীলমণি ফুকন]], সাহিত্যিক আৰু ৰাজনীতিবিদ * [[দেৱকান্ত বৰুৱা]], কবি আৰু ৰাজনীতিবিদ, [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ]]ৰ ৮৩ সংখ্যক অধ্যক্ষ, [[বিহাৰ]]ৰ ৰাজ্যপাল * [[যোগেন্দ্ৰ নাথ হাজৰিকা]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ সপ্তম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[কেশৱ চন্দ্ৰ গগৈ]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ নৱম মুখ্যমন্ত্ৰী]] * [[সৰ্বানন্দ সোণোৱাল]], [[অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|অসমৰ চতুৰ্দশ মুখ্যমন্ত্ৰী]] তথা কেন্দ্ৰীয় মন্ত্ৰী * [[ৰঞ্জন গগৈ]], [[ভাৰতৰ মুখ্য ন্যায়াধীশ|ভাৰতৰ ৪৬ সংখ্যক মুখ্য ন্যায়াধীশ]] * [[মলয়া গোস্বামী]], শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ [[ৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ বঁটা]] বিজয়ী * [[বিজু ফুকন]], অভিনেতা * [[নগেন শইকীয়া]], সাহিত্যিক তথা সাহিত্য সভাৰ প্ৰাক্তন সভাপতি * [[প্ৰহ্লাদ চন্দ্ৰ তাছা]], সাহিত্যিক ==তথ্য উৎস== {{ৰেফলিষ্ট}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থ সূচি== {{refbegin}} * {{citation |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |place=Guwahati |publisher=EBH Publishers |year=2016 |isbn=978-93-83252-70-1 }} == বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Dibrugarh|ডিব্ৰুগড়}} * [https://dibrugarh.assam.gov.in/ ডিব্ৰুগড় জিলাৰ ৱেবচাইট] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419051017/https://dibrugarh.assam.gov.in/ |date=2025-04-19 }} * [http://dibru.ac.in ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় ৱেবচাইট] {{অসমৰ নগৰ-মহানগৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ নগৰ-মহানগৰ]] [[শ্ৰেণী:ডিব্ৰুগড় জিলা]] nsgv36opdqtnc5adx08vrbw8fz27z34 0 6937 649096 456999 2026-11-02T06:36:54Z Himanidas55 51507 /* বুৰঞ্জীত বিশ্বনাথ :কিছু উল্লেখ: */ 649096 wikitext text/x-wiki ==বুৰঞ্জীত বিশ্বনাথ :কিছু উল্লেখ:== বিশ্বনাথত স্বৰ্গদেউ [[ৰুদ্ৰসিংহ]]ৰ যজ্ঞ :-"ৰুদ্ৰসিংহ বিশ্বনাথত যজ্ঞ কৰিবলৈ আহিছিল। আখনত গুৱাহাটাত মুৰকৈ নৰা কোঁঞৰ ফুকনক থলে। পাণীফুকন, বৰগোহাঞি, ফুকন আলো ৰাজখোৱাবোৰ আছিল। পাচে তিনি ৰজা আহি চকীয়াল বৰুৱাৰ হাতত দিলে। মাঘৰ ১৩ দিন আছিতে বিজয়ৰাম সহিতে আমাৰ কটকী আহি জাগীত দহ দিন থাকি গুৱাহাটা পালেহি। [[মাধৱ কন্দলি]]য়ে ঘৰ চাওঁ বুলি বিজয়ৰামত জনাই ৬৬ লৈ জনাবলৈ গ'ল। পাচে ৬৬ ও যজ্ঞ সমাপ্ত কৰি [[গড়গাৱ]]লৈ গল।" <ref>{{cite web | title=জয়ন্তীয়া বুৰঞ্জী | accessdate=January 19, 2012}}</ref> <!--(উৎস:-জয়ন্তীয়া বুৰঞ্জী, লেখকৰ নাম=?, পৃষ্ঠা=?--> :বিশ্বনাথ অঞ্চলত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ প্ৰবাস:- "[[কছাৰী]] সকলৰ লগত [[বাৰভুঞা]]ৰ সংঘৰ্ষ হোৱাত শংকৰদেৱে [[বৰদোৱা]] অঞ্চল এৰি বিশ্বনাথ অঞ্চলত কিছুদিন থাকি তাৰপৰা উজাই কেইবা ঠাইতো ৰৈ শেষত [[মাজুলী]]ৰ পশ্চিম অঞ্চলত ধুঁৱাহাট বা বেলগুৰিত বাৰ-চৈধ্য বছৰ [[সত্ৰ]] পাতি থাকে।" <ref>{{cite web | title=পবিত্ৰ অসম | accessdate=January 19, 2012 | author=ড৹ মহেশ্বৰ নেওগ}}</ref> <!--(উৎস: পবিত্ৰ অসম/ সম্পাদনা- ড৹ মহেশ্বৰ নেওগ।অসম সাহিত্য সভা।)--> :মণিৰাম দেৱানৰ লগত বিশ্বনাথৰ সৰ্ম্পক:- [[মণিৰাম দেৱান]]ৰ আঠ ঠাইত আঠখন স্থায়ী ঘৰ-বাৰী আছিল। তাৰে এখন আছিল বিশ্বনাথত। মণিৰাম দেৱানৰ সৰু মাজু গৰাকী নগাঁৱৰ কঢ়ালৰ বৰুৱাৰ ঘৰৰ; লক্ষ্মীৰাম বৰুৱাৰ কন্যা চানা বা চম্পাৱতীৰ সৈতে পতা বিয়াখন বিশ্বনাথৰ পৰা পতা হৈছিল।" <ref>{{cite web | title='মণিৰাম দেৱান' | accessdate=January 19, 2012 | author=বেনুধৰ শৰ্মা।}}</ref> <!--(উৎস:-'মণিৰাম দেৱান' - বেনুধৰ শৰ্মা।)--> বিশ্বনাথ ঘাট আৰু গুপ্তকাশীৰ ঐতিহ্য বিশ্বনাথ চাৰিআলিৰ আটাইতকৈ গৌৰৱময় পৰিচয়সমূহৰ ভিতৰত বিশ্বনাথ ঘাট অন্যতম। ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত এই ঐতিহাসিক তীৰ্থস্থানখন কেৱল ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ কেন্দ্ৰই নহয়, ই অসমৰ প্ৰাচীন সভ্যতা আৰু ঐতিহ্যৰো এক মূল্যৱান নিদৰ্শন। ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু বুৰীগংগা নদীৰ সংগমস্থলৰ ওচৰত অৱস্থিত এই অঞ্চলৰ মন্দিৰসমূহে ইয়াৰ আধ্যাত্মিক গুৰুত্ব বৃদ্ধি কৰিছে। বিশ্বনাথ ঘাটক 'গুপ্তকাশী' বুলি কোৱা হয়। এই নামৰ আঁৰত এক পৌৰাণিক কাহিনী আৰু জনবিশ্বাস জড়িত হৈ আছে। প্ৰচলিত জনশ্ৰুতি অনুসৰি, ৰজা বাণে এই অঞ্চলত এক কোটি শিৱলিংগ স্থাপন কৰি কাশীৰ দৰে এখন পৱিত্ৰ তীৰ্থস্থান গঢ়ি তুলিব বিচাৰিছিল। কিন্তু এটা শিৱলিংগৰ অভাৱত সেই সংখ্যা সম্পূৰ্ণ নহ'ল। সেয়েহে এই স্থানক 'গুপ্তকাশী' অৰ্থাৎ লুকাই থকা কাশী বুলি জনা যায় বুলি জনবিশ্বাস আছে। বিশ্বনাথ ঘাটৰ আন এক বিশেষ বৈশিষ্ট্য হৈছে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ জলস্তৰৰ পৰিৱৰ্তন। বাৰিষাৰ সময়ত বহু পুৰণি মন্দিৰ আৰু শিৱলিংগ পানীৰ তলত ডুব যায় আৰু পানী কমিলে পুনৰ দৃশ্যমান হয়। এই দৃশ্যই ঠাইখনৰ ঐতিহাসিক আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্বক অধিক আকৰ্ষণীয় কৰি তোলে। বিশেষকৈ ২০২৩ চনত বিশ্বনাথ ঘাটে ভাৰতৰ শ্ৰেষ্ঠ পৰ্যটন গাঁও হিচাপে স্বীকৃতি লাভ কৰি সমগ্ৰ অসমলৈ গৌৰৱ কঢ়িয়াই আনিছিল। এই স্বীকৃতিয়ে বিশ্বনাথৰ ঐতিহ্য আৰু পৰ্যটন সম্ভাৱনাক ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত পৰিচিত কৰাইছে। == ছবিভঁৰাল == <gallery> File:Holy Biswanath (2).JPG|পুৰণি মূল মন্দিৰৰ লগতে নতুনকৈ সজা বিশ্বনাথ মন্দিৰ File:Holy Biswanath (3).JPG|ভালুকগোঁসাই File:Holy Biswanath.JPG|জাগ্ৰাবাবা File:Holy Biswanath (1).JPG|বীৰভদ্ৰ বা বৰলাশিল </gallery> <gallery> চিত্ৰ:Biswanath (6).jpg|পুৰণি বিশ্বনাথ মন্দিৰ চিত্ৰ:চক্ৰেশ্বৰ নামেৰে খ্যাত উমাটুমনীৰ মাজত অৱস্থিত চক্ৰেশ্বৰ শিলা।.JPG|চক্ৰেশ্বৰ নামেৰে খ্যাত উমাটুমনীৰ মাজত অৱস্থিত চক্ৰেশ্বৰ শিলা। File:Holy Biswanath (4).JPG|বৰদ'ল বা বানেশ্বৰ দেৱালয় </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [http://www.youtube.com/watch?v=dPfsUaccPdY&feature=youtu.be ভিডিঅ' চাওক] * [http://www.ignca.nic.in/asp/all.asp?projectid=asstr0090001 ভিডিঅ' চাওক] [[শ্ৰেণী:শোণিতপুৰ জিলাৰ পৰ্যটনস্থলী]] sj1l4rvel7gwrr87z1pczn3jfb4ev2r 0 8074 649042 647913 2026-11-01T21:37:53Z Ananya Taye 28065 649042 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox Mandir | name = মালিনীথান | building_name = মালিনীথান | primary_deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = Malini than Likabali.jpg | image_size = 250px | alt = মালিনীথানৰ মন্দিৰ | caption = লিকাবালিৰ মালিনীথান মন্দিৰ | coordinates = {{coord|27|39|24|N|94|42|21|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] (পূৰ্বৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]) | district = [[নামনি ছিয়াং জিলা]] | locale = লিকাবালি | date_built = ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="dating"/> | creator = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকল]]<ref name="builder"/> | map_type = India | map_caption = ভাৰতত মালিনীথানৰ অৱস্থিতি | website = }} [[File:Malini Than temple complex.jpg|thumb|মালিনীথান মন্দিৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদ]] '''মালিনীথান''' (ঐতিহাসিকভাৱে '''ঘাগ্ৰাথান''' নামেও পৰিচিত) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ উত্তৰ পাৰত অৱস্থিত মধ্যযুগীয় মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষসমৃদ্ধ এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। মন্দিৰটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলে]] নিৰ্মাণ কৰোৱা বুলি গণ্য কৰা হয়<ref name="builder">{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |chapter=Chutiya Architecture |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |year=2020 |page=205 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/67102/11/11_chapter%203.pdf |quote=Kings of the Chutiya Kingdom in the 13th-14th Century built the Malinithan temple. He reigned in the Sadiya region in the Northeast corner of Assam on the north bank of Brahmaputra. The chief deity of Malinithan temple is Durga/Kechai-Khaiti or feminine supreme power deity of Hindu mythology. Goddess in her Shakti form worshipped. A nearby narrow stream named Akhashiganga similar to the site of Tamreswari and Bura-Buri Temples of Sadiya. It indicates that sacrifices were in the temple. }}; {{citation |last=Choudhury |first=R. D. |date=n.d. |title=Heritage of Architecture of Assam – Need for Conservation |page=5 |url=http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228224530/http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archive-date=28 February 2020 |url-status=dead |quote=Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom. Stylistically, the ruins may belong to c. 13th/14th century and not the 12th century as said by Sarma. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200228224530/http://www.indiawijzer.nl/tourism_travelling_to_india/northeasternindia/assam/assam_mixedbag/heritage_of_architecture_of_assam.pdf |archivedate=28 February 2020 |access-date=22 November 2020 }}; {{citation |last=Sengupta |first=Gautam |title=Archaeology in Northeast India |journal=Ancient India |series=New Series |volume=1 |page=359 |publisher=Archaeological Survey of India |url=https://asi.nic.in/Ancient_India/recent_issues/new_series_1/article_14.pdf }}</ref> আৰু ইয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="dating">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 |quote=It(Malini Than) is a temple complex and has been dated to 13th-14th century. }}; {{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=35 |quote=L.N. Chakravarty, Director of Research (rtd.) place the approximate date of the ruins of Malinithan as of the 13th and 14th century A.D. }}; {{cite journal |last=Ashraf |first=A. A. |title=Archaeological Remains and Further Prospects in Arunachal Pradesh |journal=Purātattva |issue=28 |year=1998 |publisher=Indian Archaeological Society |location=New Delhi |page=75 |quote=While Malinithan is a temple complex and has been dated to 13th-14th century AD. }}</ref> মন্দিৰৰ ভাস্কৰ্য আৰু ভাৰতীয় মন্দিৰশিল্পৰ বিকাশৰ তুলনামূলক অধ্যয়নৰ ভিত্তিত মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি আনুমানিক দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder">{{cite book |last=Mazinder |first=Raj Kumar |title=Great Sculptural Tradition of Temples in North-East India: A Study on Heritage Stature of Malinithan and Bhismak Nagar}}</ref> কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে মন্দিৰখন নিৰ্মাণৰ বাবে [[ওড়িশা]] বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা শিল্পী আৰু খনিকৰ আনিছিল।<ref name="Orissa">{{harvcol|Baruah|2007|pp=427–428}}; {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}}; {{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011 |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |access-date=1 October 2026 |quote=The material used in the temple is not local. And must have been brought from Utkal or present-day Odisha, along with master artisans from other places.}}</ref><ref name="artisans">"Though these temples were included in the Chutiã kingdom, they must have been built by importing artisans from the west of their kingdom." {{harvcol|Choudhury|n.d.|p=5}}</ref> মন্দিৰখনৰ বৃহৎ পৰিসৰৰ শিলৰ স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধিকাৰলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে এখন সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ পৃষ্ঠপোষকতাত নিৰ্মিত হোৱা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া পৰ্যায়টো চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ৰ বুলি গণ্য কৰা হয়।<ref name="Tripathy 2008 353, 355">{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |url=https://archive.org/details/religioushistory0000nati |publisher=Gyan Pub. House |location=New Delhi |year=2008 |pages=[https://archive.org/details/religioushistory0000nati/page/353 353], 355 |isbn=978-81-212-1002-7 |quote=Such a large area of stone architecture implies a prosperity and height of culture which could be possible only under a strong, stable and flourishing kingdom. Malinithan should have been either by the side of or close to the capital of that kingdom. That it belongs to a pre-Ahom period can be accepted without any hesitation, Ahom extended their sway to this part of the country only in 16th century i.e., after the fall of the Chutiyas, and from that period the area has been subjected to political disturbances. So extensive and expensive construction as at Malinithan cannot be expected in that period. The latest date that can be assigned is within the Chutiya period.}}</ref> দশম–একাদশ শতিকাৰ ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত মালিনীথানৰ উল্লেখ পোৱা নাযায়। সেয়েহে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সম্ভৱতঃ সেই সময়ৰ পিছত নিৰ্মিত হৈছিল। অৱশ্যে আনুষ্ঠানিক মন্দিৰ চৌহদলৈ বিকশিত হোৱাৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় বা জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনাও উত্থাপন কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025">{{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf |access-date=11 June 2026}}</ref> ১৯২৮ চনৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া আদি জনগোষ্ঠীৰ দোবাং শাখাৰ লোকসকলে এই স্থানক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'')ৰ থান বুলি জানিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928">{{cite book |title=Assam District Gazetteers, Vol. XI: The Sadiya and Balipara Frontier Tract |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Press |year=1928 |page=21 |quote=The shrine is known to the Dobang Abors as Matri Malanti and is respected by them.}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, মন্দিৰখনৰ সমীপত আকাশীগংগা নামৰ এটি ঠেক জলধাৰা থকা কথাই [[শদিয়া]]ৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু বুঢ়া-বুঢ়ী মন্দিৰৰ সৈতে সাদৃশ্য দেখুৱায় আৰু ইয়াত বলিদানৰ আচাৰ প্ৰচলিত থকাৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{cite thesis |last=Sarma |first=P. C. |title=A Study of the Temple Architecture of Assam from the Gupta Period to the End of the Ahom Rule |type=PhD thesis |year=2020 |publisher=Gauhati University |location=Guwahati |page=205}}</ref> গৱেষকসকলৰ একাংশই মালিনীথানৰ প্ৰধান দেৱীক ''দিক্কৰবাসিনী''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে, যাক ''কালিকা পুৰাণ''ত উত্তৰ-পূব অসমৰ প্ৰধান দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। তেওঁক [[কেঁচাইখাতী]] বা তাম্ৰেশ্বৰী ৰূপৰ দেৱী উপাসনাৰ সৈতেও সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="PhukanDutta2025"/> কেঁচাইখাতী বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত পূজিত এগৰাকী জনগোষ্ঠীয় দেৱী।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ পূজা চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primordial female deity." {{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Department of Philosophy, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref> ৰাভা,<ref>ৰাভাসকলেও কেঁচাইখাতীক পূজা কৰে আৰু বছৰি কেঁচাইখাতী উৎসৱ পালন কৰে। [http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf]</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |location=Delhi |publisher=Isha Books |year=2003 |page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |website=Academia.edu |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_ |access-date=17 July 2026}}</ref> আৰু ডিমাছাসকলৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।<ref>"There is at Sadiya a shrine of Kechai Khati the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে খাছপুৰত গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈন্যসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি এক বিৱৰণত উল্লেখ আছে।}} কেঁচাইখাতীৰ পূজা তেওঁৰ পুৰণি জনগোষ্ঠীয় আচাৰ অনুসৰি সম্পন্ন হৈছিল। হিন্দু ধৰ্মীয় দেৱী-পৰম্পৰাৰ সৈতে একীভূত হোৱাৰ পিছতো তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহৰ প্ৰাধান্য বজাই আছিল।<ref>"(S)he [Kesai Khati] was incorporated into the Sanskritized cosmos of goddess tradition and as her tribal attributes were so strong to be denounced as non-Brahminical, her worship continued according to old customs." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> শদিয়াৰ প্ৰধান মন্দিৰত তেওঁৰ পূজা [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতসকলে পৰিচালনা কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> ==নামৰ উৎপত্তি আৰু ঐতিহাসিক নাম== মালিনীথান ঐতিহাসিকভাৱে কেইবাটাও নামেৰে পৰিচিত আছিল। ১৯২৮ চনৰ ''Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer'' অনুসৰি, ওচৰ-চুবুৰীয়া দোবাং আদি জনগোষ্ঠীৰ লোকসকলে এই উপাসনাস্থলক ''মাতৃ মালন্তি'' (''Matri Malanti'') বুলি জানিছিল আৰু ইয়াক পবিত্ৰ স্থান হিচাপে সন্মান কৰিছিল।<ref name="SadiyaGazetteer1928"/> জে. এন. চৌধুৰীয়েও উল্লেখ কৰিছে যে স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত এই ধ্বংসাৱশেষ ''ঘাগ্ৰাথান'' আৰু ''মালিনীথান'' দুয়োটা নামেৰে পৰিচিত আছিল।<ref>{{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992 |page=22 |quote=A great heap of ruins, known to the local people as Ghagrathan or Malinithan, can be seen at the foothills areas of the Siang district, very close to Likabali.}}</ref> ''ঘাগ্ৰাথান'' নামটো ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। ইয়াত ''থান'' শব্দই পবিত্ৰ স্থান বা উপাসনাস্থল বুজায়।<ref name="Deep2019">{{cite journal |last=Gogoi |first=Deepsikha |title='Thān' Institution of Assam: An Introduction with special references on Malinithān |journal=International Journal of Humanities and Social Science Invention |volume=8 |issue=5 |year=2019 |pages=73–75 |url=https://www.ijhssi.org/papers/vol8(5)/Series-2/K0805027375.pdf}}</ref> বৰ্তমানৰ ''মালিনীথান'' নামটো, যাক ''মালিনীস্থান'' বুলিও লিখা হয়, সাধাৰণতে ''মালিনীৰ অধিষ্ঠানস্থল'' বা ''মালিনীৰ থান'' হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়। পৰৱৰ্তী কালৰ স্থানীয় কিংবদন্তিত এই নামটো [[পাৰ্বতী]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। কাহিনী অনুসৰি, কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে ভীষ্মকনগৰৰ পৰা যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত পাৰ্বতীয়ে তেওঁলোকক ফুলৰ মালা আগবঢ়াইছিল। তেতিয়া কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' অৰ্থাৎ ''উদ্যানৰ গৰাকিনী'' বুলি সম্বোধন কৰিছিল।<ref name="SiangGazetteer">{{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}}</ref> অৱশ্যে এই ব্যাখ্যা মালিনীথানৰ সৈতে পিছলৈ জড়িত হোৱা কৃষ্ণ–ৰুক্মিণীৰ কিংবদন্তিৰ অংশ। ই পূৰ্বতে লিপিবদ্ধ হোৱা ''মাতৃ মালন্তি'' নামটোৰ উৎপত্তি ব্যাখ্যা নকৰে। ==অৱস্থান== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি ছিয়াং জিলা]]ৰ লিকাবালি নগৰ আৰু মহকুমাত, ছিয়াং পাহাৰশ্ৰেণীৰ পাদদেশত অৱস্থিত।<ref name="Arun">{{cite web |url=http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |title=Malini Than |access-date=3 May 2015 |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512062032/http://arunachalpradesh.gov.in/malinithan.htm |archive-date=12 May 2015 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Likabali |url=http://villagemap.in/arunachal-pradesh/west-siang/likabali+circle/249900.html |access-date=3 May 2016}}</ref> অসমৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ [[চিলাপথাৰ]]ৰ পৰা কেইমাইলমান উত্তৰ-পূব দিশত এই স্থান অৱস্থিত। মন্দিৰখন প্ৰায় ২১ মিটাৰ ওখ এখন টিলাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ পৰা চাৰিওফালৰ সমতলভূমি আৰু [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ]]ৰ বিস্তৃত দৃশ্য দেখা যায়।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ==ইতিহাস আৰু কাল নিৰ্ধাৰণ== [[File:Malini_Than.jpg|thumb|মালিনীথানৰ মূল মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষ]] প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে মালিনীথানৰ প্ৰধান মন্দিৰ চৌহদক সাধাৰণতে ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="dating"/> অৱশ্যে শিল্প-ইতিহাসভিত্তিক অধ্যয়নসমূহত ইয়াৰ অৱশিষ্ট ভাস্কৰ্য আৰু স্থাপত্যই প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাংস্কৃতিক পৰ্যায়ৰ বিস্তৃতি দশমৰ পৰা চতুৰ্দশ শতিকালৈকে আছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Mazinder"/> ইতিহাসবিদ ব্যোমকেশ ত্ৰিপাঠীৰ মতে, মালিনীথানৰ বিশাল শিলৰ স্থাপত্য নিৰ্মাণৰ বাবে এক শক্তিশালী, স্থিৰ আৰু সমৃদ্ধিশালী ৰাজ্যৰ প্ৰয়োজন আছিল। তেওঁ এই স্থাপত্যক ষোড়শ শতিকাত আহোমসকলে অঞ্চলটো অধিকাৰ কৰাৰ পূৰ্বৰ বুলি গণ্য কৰিছে। তেওঁৰ মতে, অঞ্চলটো আহোমসকলৰ অধীনলৈ যোৱাৰ পিছত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা বৃদ্ধি পোৱাৰ বাবে তেনে বৃহৎ আৰু ব্যয়বহুল মন্দিৰ নিৰ্মাণৰ সম্ভাৱনা কম আছিল। সেই অনুসৰি তেওঁ মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণৰ শেহতীয়া সম্ভাব্য সময় চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref name="Tripathy 2008 353, 355"/> মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ ইন্দ্ৰ, ৰথাৰূঢ় সূৰ্য আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ শিল্পকীৰ্তি হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বিশেষকৈ ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref name="KKHSOUArt">{{cite book |title=Cultural History of Assam |chapter=Art and Architecture of Assam |publisher=Krishna Kanta Handiqui State Open University |location=Guwahati |year=2019 |page=152 |quote=The unearthing of the icons of Indra and Karttika at Malinithan... dating back to 13th - 14th century A.D.}}</ref><ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |series=Young India Library |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=44 |quote=Malinithan town is known for its granite sculpture of the fourteenth and fifteenth centuries. Notable works here are the images of Indra on his elephant Airavat, Surya in his chariot, and Shiva’s Nandi bull.}}</ref> ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক=== ইতিহাসবিদসকলে মালিনীথানৰ মন্দিৰ চৌহদটো সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ]] অন্তৰ্গত বুলি গণ্য কৰিছে।<ref name="builder"/> কিছুমান গৱেষকৰ মতে, চুতীয়া ৰজাসকলে এই মন্দিৰৰ নিৰ্মাণত ওড়িশা বা পূব ভাৰতৰ আন অঞ্চলৰ পৰা অনা খনিকৰ আৰু শিল্পী নিয়োগ কৰিছিল।<ref name="artisans"/> স্বৰ্ণলতা বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ ভূমি-পৰিকল্পনা আৰু নিৰ্মাণশৈলী বিশ্লেষণ কৰি ইয়াৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। মন্দিৰখনৰ পূৰ্ণাংগ পৰিকল্পনাত ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ''ৰ উপস্থিতি দেখা যায়। এই ধৰণৰ পূৰ্ণাংগ মন্দিৰ পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দ্বাদশ শতিকা বা তাৰ পিছৰ সময়ৰ স্থাপত্যৰ বৈশিষ্ট্য।<ref name="BaruahMalinithan">{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}}</ref> মালিনীথানৰ ''বিমান'' ''সপ্তৰথ'' শৈলীৰ। দ্বাদশ শতিকালৈকে মন্দিৰৰ ভূমি-পৰিকল্পনাত ''পঞ্চৰথ'' শৈলী অধিক প্ৰচলিত আছিল, আনহাতে সাতটা প্ৰক্ষেপযুক্ত ''সপ্তৰথ'' পৰিকল্পনাৰ ব্যৱহাৰক দ্বাদশ–ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ স্থাপত্যৰ বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। এই কালগত বিবেচনাৰ ভিত্তিত বৰুৱাই মন্দিৰখনৰ নিৰ্মাণক চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থানৰ সময়ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="BaruahMalinithan"/> বৰুৱাই লগতে লক্ষ্য কৰিছে যে মন্দিৰৰ ''বিমান'', ''মণ্ডপ'' আৰু ''মুখমণ্ডপ'' তিনিটা পৃথক স্থাপত্য একক হিচাপে সামান্য ব্যৱধানত সজোৱা হৈছিল। এই বিন্যাসৰ সৈতে মধ্যযুগীয় ওড়িশাৰ মন্দিৰসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। আনহাতে, [[শালস্তম্ভ ৰাজবংশ]] আৰু [[পাল ৰাজবংশ (কামৰূপ)|কামৰূপৰ পাল ৰাজবংশ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত অসমৰ মন্দিৰসমূহত এনে পৰিকল্পনা সাধাৰণতে দেখা নাযায়। ওড়িশাত এই ধৰণৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ শেষলৈকেও চলি আছিল। কামৰূপৰ পাল ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থান হোৱা বাবে বৰুৱাই অনুমান কৰিছে যে চুতীয়া ৰজাসকলে ওড়িশাৰ পৰা অনা খনিকৰৰ সহায়ত মালিনীথান নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref name="BaruahMalinithan"/><ref name="Orissa"/> ===শিলত খোদিত খনিকৰৰ চিহ্ন=== মালিনীথানৰ শিলত উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান বিশেষ খনিকৰৰ চিহ্ন<ref name="jstor.org">{{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |year=2004 |pages=1190–1191 |jstor=44144827}}</ref><ref>{{cite journal |last=Dikshit |first=K. N. |title=Bulletin of the Archaeological Society |year=1997–1998 |page=75}}</ref> শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], বুঢ়া-বুঢ়ী থান, [[দিবাং নদী]]ৰ ওচৰৰ ইটা আৰু শিলেৰে নিৰ্মিত পুখুৰী, নক্সাপৰ্বত আৰু বুৰৈ নদীৰ পাৰত অৱস্থিত ৰামঘাট–তাৰাচো, আদি প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানতো পোৱা গৈছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে থকা ইটা আৰু শিলৰ প্ৰাচীৰত এই খনিকৰ চিহ্নসমূহ পোৱা গৈছিল। এই প্ৰাচীৰখন ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>"As mentioned earlier, Mukta-dharmanarayana, who constructed the wall of Tamresvari (alias Kecaikhati, Dikkaravasini) Temple or the temple itself in AD 1442." {{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref><ref>"The Pãyã-Tãmresvari (Dikkaravãsiní) temple inscription announces that King Dharmanãrãyana raised in 1364 Šaka [1442 AD] a wall (prãkãra) around the temple of Dikkaravãsiní, popularly known as Tãmresvari." {{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> এই চিহ্নসমূহৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত মালিনীথান আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ আন মন্দিৰ তথা প্ৰত্নতাত্ত্বিক গাঁথনিসমূহৰ মাজত স্থাপত্যগত সম্পৰ্ক থকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |page=271 |url=https://archive.org/details/EarlyHistoryOfKamarupa}}</ref> ''কালিকা পুৰাণ'' আৰু ''যোগিনী তন্ত্ৰ''ত মালিনীথানৰ কোনো উল্লেখ পোৱা নাযায়। আহোম বুৰঞ্জীসমূহ আৰু আন ঐতিহাসিক বিৱৰণতো মন্দিৰখনৰ প্ৰত্যক্ষ উল্লেখ নাই বুলি গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰিছে। সেইবাবে মন্দিৰখনৰ সঠিক প্ৰতিষ্ঠাকাল নিৰ্ধাৰণ কৰাটো কঠিন। অৱশ্যে বৰ্তমানৰ মন্দিৰ চৌহদ নিৰ্মাণৰ পূৰ্বেই ইয়াত কোনো স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় উপাসনাস্থল থকা সম্ভাৱনা অস্বীকাৰ কৰা হোৱা নাই।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===পৰৱৰ্তী ইতিহাস আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন=== বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈ মালিনীথানৰ মন্দিৰটো ইতিমধ্যে ধ্বংসাৱশেষত পৰিণত হৈছিল। অৱশ্যে স্থানটোৰ পবিত্ৰতা আৰু ধৰ্মীয় গুৰুত্ব বজাই আছিল। ১৯২০-ৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে পাছিঘাটৰ সহকাৰী ৰাজনৈতিক বিষয়া ডব্লিউ. এইচ. কালভাৰ্টে স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰিছিল। সেই সময়ত তেওঁ ইয়াত বাস কৰা এজন সাধুক লগ পাইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ডি. বৰুৱা আৰু বি. ভূঞাই স্থানটো পৰিদৰ্শন কৰে। ভূঞাই তাত মূল গাঁথনিৰ পৰা পৃথক হৈ পৰা এটা শিৱলিংগ, দশভুজা দুৰ্গাসহ কেইবাটাও ক্ষতিগ্ৰস্ত শিলৰ মূৰ্তি, অলংকৃত ৰূপৰ টুকুৰা আৰু ধূমপানৰ নলী পাইছিল। এই অৱশেষসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে স্থানটোলৈ তেতিয়াও কেতিয়াবা তীৰ্থযাত্ৰীৰ আগমন ঘটিছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> স্থানীয় পৰম্পৰাসমূহতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ পূৰ্বৰ সময়ত স্থানটোৰ পবিত্ৰতা সংৰক্ষিত আছিল। পৰৱৰ্তী এটা বিৱৰণ অনুসৰি, ওচৰৰ ঘাগ্ৰা নদীৰ নামেৰে ঠাইখনক পূৰ্বতে ''ঘাগ্ৰাথান'' বুলি কোৱা হৈছিল। স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় চিকাৰীসকলে সেই অঞ্চলত চিকাৰ কৰাৰ পৰা বিৰত আছিল আৰু অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ তাত নৈবেদ্য আগবঢ়াইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটো তীৰ্থস্থান হিচাপে বিকশিত হয়।<ref name="Deep2019"/> ১৯৬৮ চনত তেতিয়াৰ অৰুণাচল প্ৰদেশ প্ৰশাসনৰ গৱেষণা বিভাগৰ ইতিহাস শাখাৰ উপ-সঞ্চালক এল. এন. চক্ৰৱৰ্তীৰ নেতৃত্বত মালিনীথানত পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন আৰম্ভ হয়। ১৯৭১ চনলৈকে কেইবাটাও পৰ্যায়ত এই খননকাৰ্য চলিছিল। খননৰ ফলত মন্দিৰ চৌহদৰ অলংকৃত ভিত্তিভাগ উন্মোচিত হয় আৰু শতাধিক ভাস্কৰ্য তথা স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হয়। সেইবোৰৰ ভিতৰত হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি, নৃত্যৰত যক্ষ, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সা, খোদিত ফলক আৰু শিলৰ গাঁথনি জোৰা লগাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী সামগ্ৰী আছিল।<ref name="SiangGazetteer"/> ''Indian Archaeology 1972–73: A Review''ত উল্লেখ কৰা পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত সাতটা ঘোঁৰাই টনা ৰথত থিয় হৈ থকা [[সূৰ্য (দেৱতা)|সূৰ্য]]ৰ গ্ৰেনাইট মূৰ্তি আৰু [[গণেশ]]ৰ এটা মূৰ্তিসহ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Deshpande |editor-first=M. N. |title=Indian Archaeology 1972–73: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=1978 |chapter=Excavation at Malinithan, District Siang}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত স্থানটোত সংৰক্ষণ আৰু অতিৰিক্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান সম্পন্ন কৰা হয়। ১৯৯০–৯১ চনত মালিনীথানৰ পাঁচটা ভাস্কৰ্যৰ ৰাসায়নিক সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল। ২০১৬ চনত ''অন্তৰাল'' আৰু ''মণ্ডপ''ৰ সংৰক্ষণৰ কাম আৰু ২০১৭ চনত অতিৰিক্ত খননকাৰ্য হাতত লোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |title=Indian Archaeology 1990–91: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi}}</ref><ref>{{cite report |title=Challenges Faced in Heritage Management in India and Policy Imperatives |publisher=NITI Aayog |year=2021}}</ref> বৰ্তমান মালিনীথান অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ অধীনত সংৰক্ষিত এখন ৰাজ্যিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্মাৰক।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |access-date=1 October 2026}}</ref> ==কিংবদন্তি== ষোড়শ শতিকাত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সাহিত্যৰ প্ৰভাৱত মালিনীথানৰ সৈতে পৌৰাণিক [[ভীষ্মক]] ৰজা আৰু [[বিদৰ্ভ]] ৰাজ্যৰ পৰম্পৰা জড়িত হৈ পৰে বুলি ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে ব্যাখ্যা কৰিছে। শংকৰদেৱৰ ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল। এই কাব্যৰ ৰুক্মিণীক বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শ্বিনৰ মতে, বিশেষকৈ নাট্যৰূপত প্ৰদৰ্শিত ''ৰুক্মিণী হৰণ''ৰ ব্যাপক জনপ্ৰিয়তাৰ ফলত শদিয়া অঞ্চলৰ বহুতো স্থাননাম এই বৈষ্ণৱ কিংবদন্তিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত হৈ পৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, মহাকাব্য আৰু পুৰাণসমূহত ভীষ্মকৰ ৰাজ্য হিচাপে উল্লেখিত ''বিদৰ্ভ'' নামটো, যাক বৰ্তমানৰ মহাৰাষ্ট্ৰৰ বেৰাৰ অঞ্চলৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়, শদিয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহৰ ক্ষেত্ৰতো ব্যৱহাৰ হ'বলৈ ধৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as a staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in Maharashtra, was applied to the area around Sadiya." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> এই কিংবদন্তি অনুসৰি, [[কৃষ্ণ]]ই বিদৰ্ভৰ ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা [[ৰুক্মিণী]]ক বিবাহ কৰিব বিচাৰিছিল। কিন্তু ৰুক্মিণীৰ বিবাহ [[শিশুপাল]]ৰ সৈতে ঠিক হোৱাত কৃষ্ণই বিবাহৰ পূৰ্বেই তেওঁক হৰণ কৰে। তাৰ পিছত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা দ্বাৰকা অভিমুখে যাত্ৰা কৰে। যাত্ৰাপথত তেওঁলোকে মালিনীথানত বিৰতি লয়। সেই সময়ত তাত [[শিৱ]] আৰু [[দুৰ্গা]] তপস্যাত নিমগ্ন হৈ আছিল। শিৱৰ পত্নী [[পাৰ্বতী]]য়ে অতিথি দুজনক আন্তৰিকতাৰে আদৰি নিজৰ উদ্যানৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা ফুলেৰে গঁথা মালা উপহাৰ দিয়ে।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি, পাৰ্বতীৰ এই আতিথ্যত সন্তুষ্ট হৈ কৃষ্ণই তেওঁক ''মালিনী'' বুলি সম্বোধন কৰে। তাৰ পৰাই স্থানটো ''মালিনীথান'' নামেৰে পৰিচিত হয় বুলি লোকবিশ্বাস আছে। আন এক স্থানীয় পৰম্পৰাত মালিনীথানক এখন [[শক্তি (দেৱী)|শক্তিপীঠ]] হিচাপেও গণ্য কৰা হয়।<ref name="SiangGazetteer"/><ref>{{cite web |last=Goyal |first=Anuradha |url=https://anuradhagoyal.com/malinithan-by-j-c-dutta/ |title=Malinithan By J C Dutta – Book Review |date=18 November 2011}}</ref> ==নিৰ্মাণশৈলী আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক বৈশিষ্ট্য== মালিনীথানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত প্ৰায় ৮ ফুট ওখ, সুপৰিকল্পিত আৰু সুন্দৰভাৱে খোদিত মন্দিৰৰ এটা ভিত্তি উন্মোচিত হয়। এই ভিত্তিভাগত দেৱ-দেৱী, জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰ ভাস্কৰ্যৰ লগতে ভগ্ন স্তম্ভ আৰু খোদিত ফলক পোৱা গৈছে। মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষৰ চাৰিওটা কোণত হাতীৰ ওপৰত অৱস্থান কৰা সিংহৰ চাৰিটা ভাস্কৰ্য পোৱা গৈছিল। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইটৰ পাঁচটা উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্য হৈছে [[ঐৰাৱত]]ৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা [[ইন্দ্ৰ]], ময়ূৰৰ পিঠিত আৰোহণ কৰা কাৰ্তিকেয়, ৰথাৰূঢ় [[সূৰ্য (দেৱতা)|সূৰ্য]], নিগনি বাহনৰ সৈতে [[গণেশ]] আৰু এটা বৃহৎ নন্দী ষাঁড়ৰ মূৰ্তি।{{sfn|Sali|1998|p=148}} ইন্দ্ৰ আৰু কাৰ্তিকৰ মূৰ্তিসমূহক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে আৰু পাল–সেন ভাস্কৰ্য পৰম্পৰাৰ পৰৱৰ্তী বিকাশৰ নিদৰ্শন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="KKHSOUArt"/> খননকাৰ্যত মন্দিৰৰ তিনিটা গৃহৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল। ইয়াৰে দুটা প্ৰধান মন্দিৰস্থলত আৰু তৃতীয়টো তাৰ উত্তৰ-পশ্চিম দিশত অৱস্থিত আছিল। তিনিওটা গৃহৰ উত্তৰফালে নন্দীৰ এটা মূৰ্তি স্থাপন কৰা আছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়। মালিনীথানত উদ্ধাৰ হোৱা আন উল্লেখযোগ্য ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিতৰত [[দুৰ্গা]], শিৱ, [[লক্ষ্মী]], [[সৰস্বতী]], সূৰ্য, গণেশ, ইন্দ্ৰ আৰু [[ব্ৰহ্মা]]ৰ মূৰ্তি অন্তৰ্ভুক্ত। ===পৰৱৰ্তী খননত উদ্ধাৰ হোৱা অৱশেষ=== পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত মন্দিৰ চৌহদৰ পূবফালে বালিশিলেৰে নিৰ্মিত কেইবাটাও ভাস্কৰ্য উদ্ধাৰ হয়। ইয়াৰ ভিতৰত [[বৰাহী]] দেৱীৰ এটা সৰু মূৰ্তি, ''গজসিংহ'' ভাস্কৰ্য আৰু আন খোদিত শিলৰ ভগ্নাংশ আছিল। প্ৰধান মন্দিৰৰ উত্তৰফালে আন এটা মন্দিৰৰ ভিত্তিও উদ্ধাৰ হয়। এই অংশত স্তম্ভ, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, আড়কাঠ আৰু চালৰ অংশৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> উত্তৰফালৰ খননত উদ্ধাৰ হোৱা স্থাপত্যৰ অংশসমূহ প্ৰধানকৈ বালিশিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। আনহাতে, অধিকাংশ ভাস্কৰ্য সূক্ষ্ম দানাযুক্ত দাগযুক্ত গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। এই আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত এটা বৃহৎ দশভুজা দুৰ্গা মূৰ্তিৰ অংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰা ভগ্নাংশ, গ্ৰেনাইটৰ পদুমৰ পীঠ, চাকি ৰখা স্তম্ভ আৰু আন ভাস্কৰ্যৰ অৱশেষ আছিল।<ref name="PhukanDutta2025"/> ===তান্ত্ৰিক উপাসনা আৰু ভাস্কৰ্য=== মালিনীথানত বিভিন্ন ভংগীত খোদিত কামকলাসম্পৰ্কীয় ''মৈথুন'' ভাস্কৰ্যও উদ্ধাৰ হৈছে। এই ভাস্কৰ্যসমূহৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে অনুমান কৰিছে যে ইয়াত তান্ত্ৰিক উপাসনাৰ প্ৰচলন আছিল। তেওঁলোকৰ মতে, এই আচাৰসমূহ প্ৰজননশক্তি আৰু উৰ্বৰতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। প্ৰাচীন জনগোষ্ঠীয় সমাজত প্ৰকৃতিৰ সৃষ্টিশক্তিৰ প্ৰতীক হিচাপে ''মাতৃশক্তি''ক গণ্য কৰাৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে এই উপাসনাৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Religious History of Arunachal Pradesh |url=https://archive.org/details/religioushistory0000nati |year=2008 |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |page=[https://archive.org/details/religioushistory0000nati/page/351 351] |isbn=978-81-212-1002-7}}</ref> ===শিলৰ নিৰ্মাণ আৰু লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰী=== মন্দিৰখন সম্পূৰ্ণৰূপে শিলেৰে খোদিত আৰু নিৰ্মিত আছিল। এই ধৰণৰ শিলৰ মন্দিৰক ''অশ্মময়ী'' (''Asmamayai'') বুলি কোৱা হয়। মন্দিৰৰ শিলসমূহ লোহাৰ খিলি বা সংযোগকাৰী দণ্ডৰ সহায়ত পৰস্পৰৰ সৈতে জোৰা লগোৱা হৈছিল। মালিনীথানৰ ধ্বংসাৱশেষত উদ্ধাৰ হোৱা এই লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীসমূহৰ সৈতে শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ত পোৱা লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=354 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Malini than Mother godess scuplture.jpg|মালিনীথানৰ মাতৃদেৱীৰ মূৰ্তি File:Gaja-singha of Malini Than.jpg|মালিনীথানৰ গজসিংহ File:Brahma on Hamsa statue from Malini Than.png|হংসবাহন ব্ৰহ্মাৰ মূৰ্তি File:Malini than Shiva sculpture.jpg|মালিনীথানৰ ঐৰাৱতৰ ভাস্কৰ্য File:Surya statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ সূৰ্যৰ মূৰ্তি File:Ganesha statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ গণেশৰ মূৰ্তি File:Malini than Kartika scuplture.jpg|মালিনীথানৰ কাৰ্তিকৰ মূৰ্তি File:Goddess Varahi statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ বৰাহী দেৱীৰ মূৰ্তি File:Durga statue from Malini Than.png|মালিনীথানৰ দুৰ্গা দেৱীৰ মূৰ্তি File:Malini than Apsara scuplture.jpg|মালিনীথানৰ অপ্সৰা মূৰ্তি File:malidurg.jpg|মালিনীথানৰ দুৰ্গাৰ মূৰ্তি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ]] * [[শদিয়া]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019}} * {{cite book |last=Sali |first=M. L. |title=India-China Border Dispute: A Case Study of the Eastern Sector |url=https://books.google.com/books?id=Z6y2E9gw5oIC&pg=PA148 |date=1 January 1998 |publisher=APH Publishing |isbn=978-81-7024-964-1}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |date=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |pages=427–428 |language=as}} * {{cite book |last=Chowdhury |first=J. N. |title=Arunachal Panorama |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1992}} * {{cite book |last=Dutta |first=J. C. |title=Malinithan: A Study on Iconography |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997}} * {{cite book |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, East Siang and West Siang Districts |publisher=Government of Arunachal Pradesh |year=1994}} * {{cite book |last=Tripathy |first=Byomakesh |title=Religious History of Arunachal Pradesh |url=https://archive.org/details/religioushistory0000nati |publisher=Gyan Publishing House |location=New Delhi |year=2008 |isbn=978-81-212-1002-7}} * {{cite journal |last1=Phukan |first1=Chitralekha |last2=Dutta |first2=Tarun |title=Malinithan: A unique saktipitha in North East India |journal=International Journal of Sanskrit Research |year=2025 |volume=11 |issue=6 |pages=455–456 |doi=10.22271/23947519.2025.v11.i6g.2910 |url=https://www.anantaajournal.com/archives/2025/vol11issue6/PartG/11-6-52-958.pdf}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * [https://web.archive.org/web/20120203125704/http://anuradhagoyal.blogspot.com/2011/11/malinithan-by-j-c-dutta.html Malinithan By J C Dutta] * [http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm Malinithan, Heritage of Arunachal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160505224443/http://arunachalpradesh.nic.in/malinithan.htm |date=2016-05-05}} * [http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html Malinithan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160925172940/http://www.north-east-india.com/arunachal-pradesh/malinithan.html |date=2016-09-25}} * [https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ মালিনী থানৰ ৰচনা আৰু ইতিহাস] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210084714/https://assamintro.com/malinithan-history-and-essay-in-assamese/ |date=2022-02-10}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ]] 1x0le5hhcnb9ltj10lwsk45u43llz0v 0 9483 648922 110801 2026-11-01T12:30:51Z DOLI HALOI 51482 /* */ 648922 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox Indian jurisdiction | native_name = হাৰিভাংগা | type = গাঁও | latd = 26.45 | longd = 91.26 | locator_position = | state_name = অসম | district = [[নলবাৰী জিলা|নলবাৰী]] | leader_title = | leader_name = | altitude = | population_as_of = 2011 | population_total = 5344| area_magnitude= sq. km | area_total = | area_telephone = | postal_code = ৭৮১৩৭৮ | vehicle_code_range = | sex_ratio = (পুৰুষ:মহিলা) | unlocode = | website = | footnotes = | }} '''হাৰিভাংগা''' ({{lang-en|Haribhanga}}) [[অসম]]ৰ [[নলবাৰী জিলা]]ৰ টিহু ৰাজহ চক্ৰৰ অন্তৰ্গত নামবৰভাগ মৌজাৰ পূব অংশত অৱস্থিত এখন বৃহৎ গাঁও। গাঁওখনত চুবুৰীৰ সংখ্যা ১৮ টা। বৰ্তমান সময়ত হাৰিভাংগা গাঁওখনে শিক্ষা, সামাজিক অনগ্ৰসৰতা দূৰীকৰণ আৰু ডিজিটেল মাধ্যমৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত দ্ৰুতগতিত উন্নতি লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে। গাঁওখনৰ যুৱ প্ৰজন্মই শিক্ষা আৰু সংস্থাপনৰ বাবে অসমৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ লগতে বহিঃৰাজ্যলৈকো ধাবমান হৈছে। ইয়াৰ উপৰি, গাঁৱৰ জাতীয় আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানসমূহ বৰ্তমান ছচিয়েল মিডিয়াৰ জৰিয়তেও বহুলভাৱে প্ৰচাৰ কৰা দেখা যায়।" ==ভৌগোলিক অৱস্থান== *হাৰিভাংগা ২৬.৪৫° উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯১.২৬° পূব দ্ৰাঘিমাংশত অৱস্থিত।<ref>{{cite web | url=http://indiamapia.com/Nalbari/Haribhanga.html | title=Location of Haribhanga | accessdate=February 01, 2012}}</ref> *গাঁওখনৰ দক্ষিণ পূব দিশেৰে পাগলাদিয়াৰ এটা সুঁতি মৰা পাগলাদিয়া বৈ গৈছে। *হাৰিভাংগা গাঁৱৰ পৰা গুৱাহাটীলৈ দূৰত্ব ৯০ কিলোমিটাৰ, নলবাৰী নগৰলৈ ২০ কিলোমিটাৰ আৰু টিহু নগৰলৈ ৫ কিলোমিটাৰ। *চাৰিসীমা :: উত্তৰে ৰেলপথ :: পূবে কৈঠালকুছি গাঁও :: দক্ষিণে সন্ধেলী গাঁও :: পশ্চিমে মাখিবাহা গাঁও। ==নামৰ উৎপত্তি== হাৰিভাংগা নামটোৰ উৎপত্তি সম্বন্ধে বহুজনৰ বহু মত। এই সন্দৰ্ভত লোকবিশ্বাসৰ ভেঁটিত প্ৰধানতঃ দুটা কাহিনী পোৱা যায়। প্ৰথম কাহিনী অনুসৰি [[তেজপুৰ]]ৰ [[অগ্নিগড়]]ৰ [[হৰি-হৰৰ যুদ্ধ]]ৰ শেষৰ যুদ্ধখিনি এই অঞ্চলত হৈছিল। যুদ্ধত পৰাজয় বৰণ কৰি হৰিয়ে যুদ্ধ ভংগ দি পলায়ন কৰিলে। হৰিয়ে ভংগ দিয়াৰ বাবে "হৰি-ভংগ” হ’ল আৰু তাৰ পৰা অপভ্ৰংশ হৈ কালক্ৰমত হাৰিভাঙ্গা হোৱা বুলি লোকে বিশ্বাস কৰে। আন এক কাহিনী মৰ্মে এসময়ত পাগলাদিয়া নদীৰ এটা সুঁতি উক্ত অঞ্চলটোৰ মাজেৰে বৈ গৈ বেকী নদীত পৰিছিলগৈ। সে‍ই সুঁতিৰ পাৰতে মহাপ্ৰভু শ্ৰী শ্ৰী কলীয়া গোঁসাইৰ আৱিৰ্ভাবৰ কাহিনী জড়িত হৈ আছে। উক্ত সুঁতিয়েদি বৰপেটীয়া বেপাৰী সকলে নাওঁ লৈ বেহা বেপাৰ কৰিবলৈ আহিছিল আৰু ভটীয়া বেপাৰীয়ে এ‍ই অঞ্চলত দৈ গাখীৰৰ বেহা কৰিছিল। এবাৰ প্ৰাকৃতিক দুৰ্য্যোগৰ ফলত তেনেকুৱা কেবাখনো নাওঁ পানীত জাহ যায় আৰু [[গাখীৰ]] কঢ়িয়াই অনা হাড়ি (এবিধ মাটিৰ পাত্ৰ) বোৰ নদীৰ পাৰত ভাঙি চূচূৰ্মৈ হৈ পৰি থাকে। সে‍ই কাহিনীৰ আলমতে ওচৰ চুবুৰীয়া অঞ্চলৰ ৰা‍ইজে এ‍ই অঞ্চলটোক হাড়িভাঙ্গা/ হাড়িভাঙা নাম দিয়ে। সময় সলনি হোৱাৰ লগে লগে নামটো ক্ৰমাৎ হাৰিভাঙ্গালৈ সলনি হয়। এতিয়া লিখিত অনুসৰি গাওঁখনৰ নাম "হাৰিভাঙ্গা / হাৰিভাংগা" নামেৰে পঞ্জীয়ন কৰা হৈছে। ==জন-গাঁথনি== জনসংখ্যা: ২০১১ লোকপিয়ল অনুসৰি ৫৩৪৪ জন। ইয়াৰে মাজৰ পুৰুষৰ সংখ্যা হৈছে: ... জন আৰু মহিলাৰ সংখ্যা: ... ==অৰ্থনীতি== আয়ৰ উৎসঃ মূখ্যতঃ [[কৃষি]] আৰু শিক্ষকতা। ==যাতায়াত ব্যৱস্থা== ;পথ যাতায়াত # গুৱাহাটীৰ পৰা নলবাৰী হৈ চামতা আৰু সাহপুৰৰ মাজেৰে গড়কাপ্টানী পকী পথ। # গুৱাহাটীৰ পৰা নলবাৰী হৈ মোহন বজাৰ, কৈঠালকুছি, বালিৰ মাজেৰে গড়কাপ্টানী পকী পথ। # গুৱাহাটিৰ পৰা বৰমা হৈ [[৩১ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথ|৩১ নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘা‍ইপথেৰে]] টিহু চ’কলৈ আৰু টিহুৰ চ’কৰ পৰা টিহু নগৰৰ মাজেৰে মথুৰাপুৰ হৈ গড়্কাপ্টানী পকী পথ। ;ৰেল সেৱা # নিকটৱৰ্তী টিহু ৰেল ষ্টেচন। দূৰত্ব: ৫ কিলোমিটাৰ। # নিকটৱৰ্তী কৈঠালকুছি ৰেল ষ্টেচন। দূৰত্ব: ৫ কিলোমিটাৰ। ==অনুষ্ঠান-প্ৰতিষ্ঠান== প্ৰধান অনুস্থান সমুহ হৈছে: * হাৰিভাংগা ৰাজহুৱা পুথিভড়াল। * এভাৰেষ্ট সংঘ। * সমন্বয় সংঘ। * ৰাজহুৱা প্ৰেক্ষাগৃহ আৰু নাট্য মন্দিৰ। * প্ৰকাশন পৰিষদ লেক’ (LACO: Literary And Cultural Organisation) ===শিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান=== * চৰকাৰী প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ৰ সংখ্যা ১৮ খন। * মাধ্যমিক বিদ্যালয় এখন। * উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় এখন, হাৰিভাংগা উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয় (উচ্চ মাধ্যমিক শাখা আৰু উচ্চতৰ মাধ্যমিক কলা শাখা)। * বালিকা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয এখন, হাৰিভাংগা বালিকা উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়। * বে-চৰকাৰী বিদ্যালয ২ খন। ইয়াৰে এখন জাতীয় বিদ্যালয় আৰু আনখন শংকৰদেৱ শিশু নিকেতন। * সংগীত বিদ্যালয দুখন, বিষ্ণুৰাভা সংগীত মহাবিদ্যালয় আৰু হাৰিভাংগা জনকল্যাণ সংগীত মহাবিদ্যালয়। * কলা বিদ্যালয় দুখন, সমন্বয় আৰ্ট স্কুল আৰু আৰ্ট গেলেৰী। ==অন্যান্য সংযোজন== ;ডাকঘৰ হাৰিভাংগা ডাকঘৰ। ডাক সূচাংক: 781378 ;স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ 30 খন বিচনাযুক্ত হাৰিভাংগা প্ৰাথমিক স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ। ;বেংক # অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংকৰ হাৰিভাংগা শাখা। # ভাৰতীয় ষ্টেট বেংকৰ গ্ৰাহক সেৱা কেন্দ্ৰ। ৰাজহুৱা পুথিভঁড়াল, গাওঁ উন্নয়ন সমিতিৰ কাৰ্যালয়, সমবায় সমিতিৰ নাম্বৰভাগ মৌজাৰ প্ৰধান কাৰ্য্য়ালয়, ৰাজহুৱা সভা সমিতিৰ বাবে সভাগৃহ (Auditorium) আৰু নাট্য মন্দিৰ, পুথি প্ৰকাশক: লেকো LACO (Literary and Cultural Organisation), প্ৰেছ, বাণিজ্য কেন্দ্ৰ (Shoping Centre), দৈনিক গধূলিৰ হাট, বাছ অস্থান, অ’টো আস্থান, ৰংদৈ বিহু হুঁচৰি দল আৰু ভাস্কৰজ্যোতি বিহু হুঁচৰি দল। ==পৰ্য্যটন== শ্ৰী শ্ৰী কলিয়া গোঁসা‍ই মহাপ্ৰভুৰ মন্দিৰ। স্বৰ্গদে‍উ [[ৰূদ্ৰ সিংহ]]ৰ দিনত প্ৰতিস্থিত। মূখ্য উৎসৱ: শ্ৰী শ্ৰী কলিয়া গোঁসা‍ই মহাপ্ৰভুৰ মন্দিৰত পহিলা মাঘৰ ধৰ্মসভা আৰু তাৰ লগে লগে একেলেঠাৰিয়ে সপ্তাহ যোৰা কাৰ্য্যসূচীৰে ঐতিহাসিক হাৰিভাংগা সভা মহোৎসৱ। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ গাঁও]] 6rigqpgr7pzreo0y1kv0ijruxg845m0 10 22803 648985 643121 2026-11-01T19:07:57Z Nayan j Nath 15159 648985 wikitext text/x-wiki {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/নৱেম্বৰ,২০২৬}} b46zli9hppm0p73pprzpt16vpd43cub 4 22829 648964 648217 2026-11-01T17:51:29Z Kuldhar Rabha 17600 /* */ 648964 wikitext text/x-wiki {{rule}} {{rule}} <div style="font-family:serif; margin-top:20px; margin-bottom:20px; "> <div style="text-align: center; font-size:300%; ">'''ৱিকিপত্ৰিকা'''</div> <div style="text-align: center; font-size:150%; ">অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ দাপোণ</div> <div style="font-family:sans-serif; text-align: center; ">{{Plain now}}<br/>[[/{{#invoke:ConvertDigit|main|{{{{{|safesubst:}}}CURRENTMONTHNAME}}}}-{{#invoke:ConvertDigit|main|{{{{{|safesubst:}}}CURRENTYEAR}}}}|'''এই মাহৰ সংখ্যা''']]</div> </div> {{rule}} {{rule}} <div style="padding-top:10px; padding-left:40px; padding-right:40px; padding-bottom:10px; "> এই আলোচনীৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰচাৰ আৰু ৰাইজৰ মাজত সজাগতা বৃদ্ধি কৰা। এই পত্ৰিকাখন ফেচবুকৰ গোটত হোৱা আলোচনা অনুসৰি ৱিকিপিডিয়াৰ প্ৰচাৰৰ বাবে লোৱা পদক্ষেপসমূহৰ এটা। অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ এইখন মাহেকীয়া প্ৰতিবেদন হিচাপে চলাই নিবলৈ সক্ৰিয় ৱিকিপিডিয়ানসকলক বিনম্ৰ অনুৰোধ জনাইছোঁ। এই পৃষ্ঠাৰ উন্নতিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দিহা পৰামৰ্শ [[{{TALKPAGENAME}}|আলোচনা পৃষ্ঠাত]] দিও আপুনি এই কাৰ্যত সহায় কৰিব পাৰে। এই পত্ৰিকাত সন্নিবিষ্ট বিষয়সমূহ হ’ব অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াৰ বিগত মাহৰ ভাল কামসমূহ, সন্মিলন, কৰ্মশালা, যিকোনো মিডিয়াত প্ৰকাশিত অসমীয়া ৱিকিপিডিয়া সম্পৰ্কীয় প্ৰকাশিত বা-বাতৰি, সক্ৰিয় সদস্যসকলৰ তালিকা, উল্লেখযোগ্য বঁটা প্ৰাপ্ত সদস্যসকল, শেহতীয়াভাৱে লিখা একোটা ভাল প্ৰবন্ধ আদি। এই পৃষ্ঠাৰ পৰা পুনৰ বাৰ্ষিকভাৱে প্ৰকাশিত [[ৱিকিপিডিয়া:ৱিকিপত্ৰিকা|ৱিকিপত্ৰিকা]]লৈ শ্ৰেষ্ঠতম সমলবোৰ বাচি উলিয়াই প্ৰকাশ কৰা হ'ব। ৱিকিপত্ৰিকাৰ শেহতীয়া কিছু শিতানৰ ভিতৰত আছে সদ্যপ্ৰয়াত ব্যক্তি, উল্লেখনীয় ৱিকিমিডিয়ান আৰু নিৰ্বাচিত উদ্ধৃতি। {{About Wikipedia}} ৱিকিপত্ৰিকাৰ পৰৱৰ্তী প্ৰকাশনৰ বাবে আপোনাৰো সহায়ৰ প্ৰয়োজন। অনুগ্ৰহ কৰি ইয়াত যোগদান কৰি ইয়াক সাফল্যমণ্ডিত কৰি তোলক। ৱিকিপিডিয়াৰ লগত জড়িত হ'বৰ বাবে [[ৱিকিপিডিয়া:পৰিচয়|ৱিকিপিডিয়া পৰিচিতি]] পৃষ্ঠাটো আপোনাৰ উপযোগীকৈ বনোৱা হৈছে, প্ৰয়োজন সাপেক্ষে আপুনি চকু ফুৰাব বুলি আশা কৰা হ'ল। ; প্ৰকাশিত ৱিকিপত্ৰিকাসমূহ * '''২০১২''': [[/ছেপ্তেম্বৰ-২০১২|ছেপ্তেম্বৰ]], [[/অক্টোবৰ-২০১২|অক্টোবৰ]], [[/ডিচেম্বৰ-২০১২|ডিচেম্বৰ]] * '''২০১৩''': [[/এপ্ৰিল-২০১৩|এপ্ৰিল]], [[/আগষ্ট-২০১৩|আগষ্ট]] * '''২০১৪''': [[/মাৰ্চ-২০১৪|মাৰ্চ]], [[/এপ্ৰিল-২০১৪|এপ্ৰিল]], [[/অক্টোবৰ-২০১৪|অক্টোবৰ]], [[/নৱেম্বৰ-২০১৪|নৱেম্বৰ]] * '''২০১৫''': [[/জানুৱাৰী-২০১৫|জানুৱাৰী]], [[/ফেব্ৰুৱাৰী-২০১৫|ফেব্ৰুৱাৰী]], [[/মাৰ্চ-২০১৫|মাৰ্চ]], [[/এপ্ৰিল-২০১৫|এপ্ৰিল]], [[/মে'-২০১৫|মে']], [[/জুন-২০১৫|জুন]], [[/জুলাই-২০১৫|জুলাই]], [[/আগষ্ট-২০১৫|আগষ্ট]], [[/ছেপ্টেম্বৰ-২০১৫|ছেপ্টেম্বৰ]], [[/অক্টোবৰ-২০১৫|অক্টোবৰ]], [[/নৱেম্বৰ-২০১৫|নৱেম্বৰ]], [[/ডিচেম্বৰ-২০১৫|ডিচেম্বৰ]] * '''২০১৬''': [[/জানুৱাৰী-২০১৬|জানুৱাৰী]], [[/ফেব্ৰুৱাৰী-২০১৬|ফেব্ৰুৱাৰী]], [[/এপ্ৰিল-২০১৬|এপ্ৰিল]], [[/ছেপ্টেম্বৰ-২০১৬|ছেপ্টেম্বৰ]], [[/নৱেম্বৰ-২০১৬|নৱেম্বৰ]], [[/ডিচেম্বৰ-২০১৬|ডিচেম্বৰ]] * '''২০১৭''': [[/জানুৱাৰী-২০১৭|জানুৱাৰী]], [[/ফেব্ৰুৱাৰী-২০১৭|ফেব্ৰুৱাৰী]], [[/মে'-২০১৭|মে']], [[/আগষ্ট-২০১৭|আগষ্ট]] * '''২০১৯''': [[/জানুৱাৰী-২০১৯|জানুৱাৰী]], [[/ফেব্ৰুৱাৰী-২০১৯|ফেব্ৰুৱাৰী]], [[/মাৰ্চ-২০১৯|মাৰ্চ]], [[/এপ্ৰিল-২০১৯|এপ্ৰিল]], [[/মে’-২০১৯|মে’]], [[/জুন-২০১৯|জুন]], [[/জুলাই-২০১৯|জুলাই]], [[/আগষ্ট-২০১৯|আগষ্ট]], [[/ছেপ্টেম্বৰ-২০১৯|ছেপ্টেম্বৰ]], [[/অক্টোবৰ-২০১৯|অক্টোবৰ]], [[/নৱেম্বৰ-২০১৯|নৱেম্বৰ]], [[/ডিচেম্বৰ-২০১৯|ডিচেম্বৰ]] * '''২০২০''': [[/জানুৱাৰী-২০২০|জানুৱাৰী]], [[/ফেব্ৰুৱাৰী-২০২০|ফেব্ৰুৱাৰী]], [[/মাৰ্চ-২০২০|মাৰ্চ]], [[/এপ্ৰিল-২০২০|এপ্ৰিল]], [[/মে’-২০২০|মে’]], [[/জুন-২০২০|জুন]], [[/জুলাই-২০২০|জুলাই]], [[/আগষ্ট-২০২০|আগষ্ট]], [[/ছেপ্টেম্বৰ-২০২০|ছেপ্টেম্বৰ]], [[/অক্টোবৰ-২০২০|অক্টোবৰ]], [[/নৱেম্বৰ-২০২০|নৱেম্বৰ]], [[/ডিচেম্বৰ-২০২০|ডিচেম্বৰ]] * '''২০২১''': [[/জানুৱাৰী-২০২১|জানুৱাৰী]], [[/ফেব্ৰুৱাৰী-২০২১|ফেব্ৰুৱাৰী]], [[/মাৰ্চ-২০২১|মাৰ্চ]], [[/এপ্ৰিল-২০২১|এপ্ৰিল]], [[/মে’-২০২১|মে’]], [[/জুন-২০২১|জুন]], [[/জুলাই-২০২১|জুলাই]], [[/আগষ্ট-২০২১|আগষ্ট]], [[/ছেপ্টেম্বৰ-২০২১|ছেপ্টেম্বৰ]], [[/অক্টোবৰ-২০২১|অক্টোবৰ]], [[/নৱেম্বৰ-২০২১|নৱেম্বৰ]], [[/ডিচেম্বৰ-২০২১|ডিচেম্বৰ]] * '''২০২২''': [[/জানুৱাৰী-২০২২|জানুৱাৰী]], [[/ফেব্ৰুৱাৰী-২০২২|ফেব্ৰুৱাৰী]], [[/মাৰ্চ-২০২২|মাৰ্চ]], [[/এপ্ৰিল-২০২২|এপ্ৰিল]], [[/মে’-২০২২|মে’]], [[/জুন-২০২২|জুন]], [[/জুলাই-২০২২|জুলাই]], [[/আগষ্ট-২০২২|আগষ্ট]], [[/ছেপ্টেম্বৰ-২০২২|ছেপ্টেম্বৰ]], [[/অক্টোবৰ-২০২২|অক্টোবৰ]], [[/নৱেম্বৰ-২০২২|নৱেম্বৰ]], [[/ডিচেম্বৰ-২০২২|ডিচেম্বৰ]] * '''২০২৩''': [[/জানুৱাৰী-২০২৩|জানুৱাৰী]], [[/ফেব্ৰুৱাৰী-২০২৩|ফেব্ৰুৱাৰী]], [[/মাৰ্চ-২০২৩|মাৰ্চ]], [[/এপ্ৰিল-২০২৩|এপ্ৰিল]], [[/মে'-২০২৩|মে’]], [[/জুন-২০২৩|জুন]], [[/জুলাই-২০২৩|জুলাই]], [[/আগষ্ট-২০২৩|আগষ্ট]], [[/ছেপ্টেম্বৰ-২০২৩|ছেপ্টেম্বৰ]], [[/অক্টোবৰ-২০২৩|অক্টোবৰ]], [[/নৱেম্বৰ-২০২৩|নৱেম্বৰ]], [[/ডিচেম্বৰ-২০২৩|ডিচেম্বৰ]] * '''২০২৪''': [[/জানুৱাৰী-২০২৪|জানুৱাৰী]], [[/ফেব্ৰুৱাৰী-২০২৪|ফেব্ৰুৱাৰী]], [[/মাৰ্চ-২০২৪|মাৰ্চ]], [[/এপ্ৰিল-২০২৪|এপ্ৰিল]], [[/মে’-২০২৪|মে’]], [[/জুন-২০২৪|জুন]], [[/জুলাই-২০২৪|জুলাই]], [[/আগষ্ট-২০২৪|আগষ্ট]],[[/ছেপ্টেম্বৰ-২০২৪|ছেপ্টেম্বৰ]], [[/অক্টোবৰ-২০২৪|অক্টোবৰ]], [[/নৱেম্বৰ-২০২৪|নৱেম্বৰ]], [[/ডিচেম্বৰ-২০২৪|ডিচেম্বৰ]] * '''২০২৫''': [[/জানুৱাৰী-২০২৫|জানুৱাৰী]], [[/ফেব্ৰুৱাৰী-২০২৫|ফেব্ৰুৱাৰী]], [[/মাৰ্চ-২০২৫|মাৰ্চ]], [[/এপ্ৰিল-২০২৫|এপ্ৰিল]], [[/মে’-২০২৫|মে’]], [[/জুন-২০২৫|জুন]], [[/জুলাই-২০২৫|জুলাই]], [[/আগষ্ট-২০২৫|আগষ্ট]], [[/ছেপ্টেম্বৰ-২০২৫|ছেপ্টেম্বৰ]], [[/অক্টোবৰ-২০২৫|অক্টোবৰ]], [[/নৱেম্বৰ-২০২৫|নৱেম্বৰ]], [[/ডিচেম্বৰ-২০২৫|ডিচেম্বৰ]] * '''২০২৬''': [[/জানুৱাৰি-২০২৬|জানুৱাৰী]], [[/ফেব্ৰুৱাৰী-২০২৬|ফেব্ৰুৱাৰী]], [[/মাৰ্চ-২০২৬|মাৰ্চ]], [[/এপ্ৰিল-২০২৬|এপ্ৰিল]], [[/মে’-২০২৬|মে’]], [[/জুন-২০২৬|জুন]], [[/জুলাই-২০২৬|জুলাই]], [[/আগষ্ট-২০২৬|আগষ্ট]], [[/ছেপ্টেম্বৰ-২০২৬|ছেপ্টেম্বৰ]], [[/অক্টোবৰ-২০২৬|অক্টোবৰ]], [[/নৱেম্বৰ-২০২৬|নৱেম্বৰ]]<!--, [[/ডিচেম্বৰ-২০২৬|ডিচেম্বৰ]] * '''২০২৭''': [[/জানুৱাৰী-২০২৭|জানুৱাৰী]], [[/ফেব্ৰুৱাৰী-২০২৭|ফেব্ৰুৱাৰী]], [[/মাৰ্চ-২০২৭|মাৰ্চ]], [[/এপ্ৰিল-২০২৭|এপ্ৰিল]], [[/মে’-২০২৭|মে’]], [[/জুন-২০২৭|জুন]], [[/জুলাই-২০২৭|জুলাই]], [[/আগষ্ট-২০২৭|আগষ্ট]], [[/ছেপ্টেম্বৰ-২০২৭|ছেপ্টেম্বৰ]], [[/অক্টোবৰ-২০২৭|অক্টোবৰ]], [[/নৱেম্বৰ-২০২৭|নৱেম্বৰ]], [[/ডিচেম্বৰ-২০২৭|ডিচেম্বৰ]] --> </div> {{-}} {{rule}} {{rule}} <div style="font-family:sans-serif; text-align: center; ">ৱিকিপত্ৰিকাৰ বিষয়ে আপোনাৰ মন্তব্য [[ৱিকিপিডিয়া বাৰ্তা:প্ৰচাৰপত্ৰিকা|ইয়াত]] লিখক</div> {{rule}} {{rule}} [[শ্ৰেণী:ৱিকিপিডিয়া প্ৰচাৰপত্ৰিকা]] 52kj7p1okvnfhph4k9u9ecx2ok4n5vw 10 22879 648953 643124 2026-11-01T15:51:33Z Nayan j Nath 15159 648953 wikitext text/x-wiki <div style="padding: 8px;">{{ৱিকিপিডিয়া:নিৰ্বাচিত প্ৰবন্ধ/৪৬}}</div> 1zfdoee0inj7pczmfkknes6qfsn293g 0 23408 649116 636866 2026-11-02T10:09:04Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 649116 wikitext text/x-wiki {{Infobox Weapon |name =একে-৪৭ |image =[[File:AK-47 type II noBG.png|300px]] |caption=এটা একে-৪৭ |origin=চোভিয়েট য়ুনিয়ন |type=এচ্চাল্ট ৰাইফল |is_ranged=yes |service=১৯৪৯-বৰ্তমানলৈ |designer=মিখাইল কালাচনিকভ্ |design_date=১৯৪৪-১৯৪৭{{sfn|Monetchikov|2005|loc=chpts. 6 and 7|ps=&nbsp;(if AK-46 and −47 are to be seen as separate designs).}} |manufacturer=ইজমাশ্ব |production_date = ১৯৪৯–১৯৫৯<ref name=Popenker>{{cite web |last=Popenker |first=Maksim |title=Kalashnikov AK (AK-47) AKS, AKM and AKMS assault rifles (USSR) |work=World Guns. Modern Firearms & Ammunition |date=5 February 2009 |url=http://world.guns.ru/assault/rus/ak-akm-e.html |accessdate=14 March 2011}}</ref> |number=প্ৰায় ৭৫০ কোটি{{sfn|Killicoat|2007|p=3}}<ref name=foxnews>{{cite web |last= |first= |title=AK-47 Inventor Doesn't Lose Sleep Over Havoc Wrought With His Invention |work=[[Fox News|FoxNews.com]] |date=6 July 2007 |publisher=[[News Corporation]] |location=USA |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,288456,00.html |accessdate=3 April 2010 |oclc=36334372 |archivedate=3 June 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100603232941/http://www.foxnews.com/story/0,2933,288456,00.html |deadurl=yes}}</ref> |variants= |weight= মেগ্‌জিনৰ অবিহনে:<br>{{convert|3.47|kg|lb|abbr=on}} AK{{sfn|НСД. 7,62-мм автомат АК|1967|pp=161–162}}<br>{{convert|2.93|kg|lb|abbr=on}} AKM{{sfn|НСД. 7,62-мм автомат АКМ (АКМС)|1983|pp=149–150}}<ref group=N name=AKMS>AKMS is ~{{convert|200|g|lb|abbr=on}} heavier.</ref><br>Magazine, empty:<br>{{convert|0.43|kg|lb|abbr=on}} (early issue){{sfn|НСД. 7,62-мм автомат АК|1967|pp=161–162}}<br>{{convert|0.33|kg|lb|abbr=on}} (steel){{sfn|НСД. 7,62-мм автомат АКМ (АКМС)|1983|pp=149–150}}<br>{{convert|0.25|kg|lb|abbr=on}} (plastic)<ref name=izhmash>{{cite web|title=AKM (AK-47) Kalashnikov modernized assault rifle, caliber 7.62mm |publisher=[[Izhmash]] |url=http://www.izhmash.ru/eng/product/akm.shtml |accessdate=8 June 2012}}</ref><br>{{convert|0.17|kg|lb|abbr=on}} (light alloy){{sfn|НСД. 7,62-мм автомат АКМ (АКМС)|1983|pp=149–150}}<br>Ammo weight:<br>16.3 g × 30 = {{convert|0.49|kg|lb|abbr=on}}<ref name=ammoweight>{{cite book|title=Land Forces Weapons: Export Catalogue |year=2003 |page=85 |publisher=[[Rosoboronexport]] |location=Moscow |url=http://www.scribd.com/doc/30301368/Rosoboronexport-Land-Forces-Weapons-Catalogue |oclc=61406322}}</ref> |length = {{convert|880|mm|abbr=on}} fixed wooden stock{{Citation needed|date=February 2013}}<br>{{convert|875|mm|abbr=on|1}} folding stock extended{{Citation needed|date=February 2013}}<br>{{convert|645|mm|abbr=on|1}} stock folded{{sfn|НСД. 7,62-мм автомат АК|1967|pp=161–162}} |part_length = {{convert|415|mm|abbr=on|1}} total{{sfn|НСД. 7,62-мм автомат АК|1967|pp=161–162}}<br>{{convert|369|mm|abbr=on|1}} rifled{{sfn|НСД. 7,62-мм автомат АК|1967|pp=161–162}} <!-- Ranged weapon specifications --> |cartridge= [[7.62×39mm|7.62×39mm M43/M67]] |action= [[:en:Gas-operated reloading|গেছ-চালিত]] |rate=৬০০ৰাউণ্ড প্ৰতি মিনিট {{sfn|НСД. 7,62-мм автомат АК|1967|pp=161–162}} practical<br>40 rounds/min semi-automatic{{sfn|НСД. 7,62-мм автомат АК|1967|pp=161–162}}<br>100 rounds/min fully automatic{{sfn|НСД. 7,62-мм автомат АК|1967|pp=161–162}} |velocity = {{convert|715|m/s|abbr=on}}{{sfn|НСД. 7,62-мм автомат АК|1967|pp=161–162}} |range = {{convert|400|m|yd|-1}} (অৰ্ধ-স্বয়ংক্ৰিয়)<ref name=Bidwell>{{cite book|author=Shelford Bidwell et al. |editor-last=Bonds |editor-first=Ray |title=The Encyclopedia of land warfare in the 20th century |date=25 February 1977 |series=A Salamander book |publisher=Spring Books |location=London; New York |page=199 |url=http://books.google.com/books?id=RuIgAQAAIAAJ |isbn=978-0-600-33145-2 |oclc=3414620}}</ref><br>{{convert|300|m|yd|-1}} (স্বয়ংক্ৰিয়)<ref name=Bidwell/> |feed = Standard magazine capacity is 30 rounds;{{sfn|НСД. 7,62-мм автомат АК|1967|pp=161–162}} there are also 5- 10-, 20- and 40-round box and 75- and 100-round [[drum magazine|drum]] [[magazine (firearm)|magazine]]s |sights = Adjustable [[iron sights]] with a {{convert|378|mm|abbr=on|1}} sight radius:{{sfn|НСД. 7,62-мм автомат АК|1967|pp=161–162}}<br>100–800&nbsp;m adjustments (AK){{sfn|НСД. 7,62-мм автомат АК|1967|pp=161–162}}<br>100–1000&nbsp;m adjustments (AKM)<ref name=izhmash/> }} '''একে-৪৭''' ({{lang-en|}}) হ'ল এটা গেছ-পৰিচালিত [[:en:7.62×39mm|৭.৬২x৩৯মিমি]] [[:en:assault rifle|এচ্চাল্ট ৰাইফল]]। চোভিয়েট ৰাচিয়াৰ মিখাইল কালাচনিকভে ইয়াৰ ডিজাইন কৰিছিল। অফিচিয়েলি ''এভট'মেট কালাচনিকভ'' ({{lang-en|Avtomat Kalashnikova}}, {{lang-ru|'''А'''втомат '''К'''алашникова}}) বুলি জনা গৈছিল। hiBa| hup|iho hiBak '''কালাচনিকভ''', '''একে''' নামেৰেও জনা যায়। ২য় বিশ্বযুদ্ধৰ শেষৰফালে ইয়াৰ ডিজাইনৰ কাম আৰম্ভ হয়। ১৯৪৬ চনত একে-৪৬ প্ৰথমবাৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰি চোৱা হয়। ১৯৪৭ চনত কিছুসংখ্যক একে-৪৭ চোভিয়েট সেনাবাহিনীক ব্যৱহাৰৰ বাবে দিয়া হয়। আৰু ১৯৪৯ চনত একে-৪৭ক চোভিয়েট সেনাই কাৰ্যকৰিভাবে গ্ৰহণ কৰে। {{sfnm|Monetchikov|2005|1p=67|Bolotin|1995|2p=129}} [[:en:StG 44|ষ্ট্ৰামগৱেৰ্-৪৪]]ৰ পাছতে একে-৪৭ প্ৰথম এচ্চাল্ট ৰাইফলবোৰৰ এটা।<ref name=Zlobin>{{cite interview |last=Zlobin |first=Vladimir |subjectlink= |interviewer=Andrei Bondarenko |title=«Калашниковы» для XXI века |trans_title="Kalashnikovs" for the XXI century |language=Russian |newspaper=[[Krasnaya Zvezda]] |publication-date=15 February 2013 |issue=28 (26247) |pages=10–11 |editor-last=Yefimov |editor-first=N. N |url=http://redstar.ru/images/files/2013/02-2013/krz28_15.02.2013.pdf |format=PDF |oclc= |quote=If we talk about assault rifles in general, the AK-12 could be classified as fourth generation. This is my opinion as a gunmaker. First generation is Fyodorov Avtomat, second – AK-47 and the German MP43, third – AK-74. |access-date=31 May 2014 |archivedate=21 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190121232428/http://redstar.ru/images/files/2013/02-2013/krz28_15.02.2013.pdf |deadurl=yes }}</ref> প্ৰথম ব্যবহাৰৰ প্ৰায় ৬ দশক পাচতো ই আটাইতকৈ বহুলভাবে ব্যৱহাৰ হয়, কিয়নো ইয়াৰ উৎপাদন ব্যয় কম, বেছি দিন টিকে আৰু সহজে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। বহুতো দেশত ইয়াৰ উৎপাদন হয় আৰু নানান দেশৰ সেনা তথা অন্যান্য বাহিনীয়ে ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে। == ইতিহাস== ===ডিজাইনৰ পটভূমি=== ২য় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত জাৰ্মানসকলে এচ্চাল্ট ৰাইফলৰ ধাৰণাতো আনে। এই কথা দেখা গৈছিল যে বেছিভাগ গুলিয়া-গুলি কম দূৰত্ব অৰ্থাৎ প্ৰায় ৩০০মিটাৰৰ মাজতে হয়। সেয়ে তেওঁলোকে বেছি গুলি থকা মেগ্‌জিন আৰু মধ্যম ক্ষমতাসম্পন্ন কাৰ্ট্ৰিজৰ সৈতে এটা ৰাইফল বিছাৰিলে। যুদ্ধৰ শেষৰফালে জাৰ্মান সেনাই ষ্ট্ৰামগৱেৰ্-৪৪ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লয়। ব্ৰায়নস্কৰ যুদ্ধক্ষেত্ৰত আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈ চিকিৎস্যালয়ত থকাৰ সময়ত মিখাইল কালাচনিকভে অস্ত্ৰ-ডিজাইনাৰ হিচাপে নিজৰ কেৰিয়াৰ আৰম্ভ কৰে।<ref name=foxnews/>{{sfn|Bolotin|1995|pp=123–124}} চোভিয়েট সেনাই সেমেকা, বোকাময় আৰু বৰফভৰা ঠাইত ব্যৱহাৰৰ বাবে এটা ৰাইফল বিছাৰিছিল। কালাচনিকভে আমেৰিকান এম্-১ৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি এটা কাৰ্বাইন ডিজাইন কৰে, কিন্তু অন্য এটা কাৰ্বাইনহে বাছনি কৰা হয়। ইয়াৰ পাচতে চোভিয়েট সেনাই এটা এচ্চাল্ট ৰাইফল ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বিছাৰিলে। ইয়াৰ বাবে হোৱা প্ৰতিযোগিতাত কালাচনিকভৰ দলে এটি গেচ-পৰিচালিত ৰাইফলৰ ডিজাইন প্ৰদৰ্শন কৰে। কালচনিকভৰ ৰাইফল এই প্ৰতিযোগিতাত ২য় ৰাউণ্ডৰ বাবে বাছনি কৰা হয়। ১৯৪৬ চনত কালাচনিকভৰ সহযোগী আলেকজাণ্ডাৰ জাইতচেভৰ পৰামৰ্শমতে এই ডিজাইনৰ নানান সালসলনি কৰা হয়। অৱশেষত ১৯৪৯ চনত চোভিয়েট সেনাই একে-৪৭ক বহুলভাবে ব্যৱহাৰৰ বাবে গ্ৰহণ কৰে। ===ডিজাইনৰ ধাৰণা=== একে-৪৭ক পূৰ্বৱৰ্তী কিছু ৰাইফল প্ৰযুক্তিৰ সংমিশ্ৰণ বুলিব পাৰি। এম-১ কাৰ্বাইনৰ ট্ৰিগাৰ্, ৰেমিংটন মদেল্-৮ ৰাইফলৰ চেফতি-কেছ, ষ্ট্ৰামগৱেৰ্-৪৪ৰ গেচ্-চিষ্টেম আদিৰ ব্যৱহাৰ ইয়াত দেখা যায়। অৱশ্যে কালাচনিকভে এই কথা মানি নলয়। ==ব্যৱহাৰকাৰী== [[File:Israel special forces.jpg|thumb|[[Israeli Special Forces]] soldier with an AK47. Large quantities of these weapons were captured by Israel from Arab stocks and some Israeli units were wholly equipped with it.<ref name=Laffin>{{cite book |last=Laffin |first=John |last2=Chappell |first2=Mike |authorlink=John Laffin |authorlink2=Michael Chappell |title=The Israeli Army in the Middle East Wars 1948–73 |page=21 |date=29 July 1982 |publisher=[[Osprey Publishing]] |series=Men at Arms |url=http://books.google.com/books?id=jSuKRkUSWwcC |isbn=978-0-85045-450-5}}</ref>]] [[File:AK47map.svg|thumb|A map of states that use the AK. AK-47 operators are marked red, AK derivative operators are marked orange and modernized AK operators are marked pink.]] {{div col|3}} <!--READ FIRST: This section is for cited entries only. Please do not add entries into this list without a citation from a reliable source. All entries without a citation will be removed. Thank you.--> * {{Flagu|Afghanistan}}<ref name=washingtonpost>{{cite news |first=Larry |last=Kahaner |title=Weapon Of Mass Destruction |newspaper=[[The Washington Post]] |date=26 November 2006 |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/11/24/AR2006112400788.html |accessdate=3 April 2010}}</ref> * {{Flagu|Albania}}<ref name=Jones>{{cite book |editor-last=Jones |editor-first=Richard D. |editor2-last=Ness |editor2-first=Leland S. |title=Jane's Infantry Weapons 2009–2010 |date=27 January 2009 |edition=35 |publisher=[[Jane's Information Group]] |url=http://books.google.com/books?id=A5ngPgAACAAJ |isbn=978-0-7106-2869-5}}</ref> * {{Flagu|Algeria}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Angola}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Armenia}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Azerbaijan}}<ref name=Jones/><ref>{{cite web |last=St. John |first=Marshall |title=Mikhail Timofeevich Kalashnikov and the AK-47 |work=Mouseguns.com |url=http://www.southernoutdoorlife.com/mouseguns/ak47info/ak47info.htm |accessdate=20 May 2012}}</ref> * {{Flagu|Bangladesh}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Belarus}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Benin}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Bosnia and Herzegovina}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Botswana}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Bulgaria}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Burkina Faso}}<ref>{{cite web |url=http://www.armyrecognition.com/burkina_faso_army_land_forces_ranks_combat_uniform/burkina_faso_army_defence_force_ranks_military_pattern_camouflage_combat_field_uniforms_dress_grades.html |title=Burkina Faso Army defence force ranks military pattern camouflage combat field uniforms dress grades - Army Recognition - Army Recognition |publisher=Armyrecognition.com |date= |accessdate=29 December 2013 |archivedate=15 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151015195846/http://www.armyrecognition.com/burkina_faso_army_land_forces_ranks_combat_uniform/burkina_faso_army_defence_force_ranks_military_pattern_camouflage_combat_field_uniforms_dress_grades.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://africadefensejournal.wordpress.com/2011/05/24/burkina-nouveau-mouvement-de-colere-des-militaires-a-ouagadougou/ |title=Burkina : nouveau mouvement de colère des militaires à Ouagadougou &#124; Africa Defense Journal |publisher=Africadefensejournal.wordpress.com |date=24 May 2011 |accessdate=29 December 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.afrikitalia.it/burkina-faso-ces-mesures-presidentielles-qui-font-plaisir-a-larmee/ |title=Burkina Faso: Ces Mesures Présidentielles Qui Font Plaisir à l'Armée |publisher=: |date= |accessdate=29 December 2013}}</ref> * {{Flagu|Burundi}}<ref>{{cite web|author=Franks Photos - Catching Up |url=http://www.flickr.com/photos/dvids/7591704762/ |title=Blending [Image 18 of 32&#93; &#124; Flickr - Photo Sharing! |publisher=Flickr |date=21 July 2012 |accessdate=29 December 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ssrresourcecentre.org/2010/10/22/latest-edition-of-the-ssr-monitor-burundi-focuses-on-armed-forces-reform/ |title=Latest edition of the SSR Monitor: Burundi focuses on armed forces reform &#124; Security Sector Reform Resource Centre |publisher=Ssrresourcecentre.org |date=20 December 2013 |accessdate=29 December 2013 |archivedate=18 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131018020437/http://www.ssrresourcecentre.org/2010/10/22/latest-edition-of-the-ssr-monitor-burundi-focuses-on-armed-forces-reform/ |deadurl=yes }}</ref> * {{Flagu|Cambodia}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Cameroon}}<ref>{{cite web|url=http://ivarfjeld.com/2013/09/11/dozens-of-pentecostal-churches-being-shut-down-in-cameroon/ |title=Dozens of Pentecostal Churches being shut down in Cameroon &#124; News that matters |publisher=Ivarfjeld.com |date=11 September 2013 |accessdate=29 December 2013}}</ref><ref>{{cite web |author=Sunday 29.12.2013 |url=http://www.crtv.cm/cont/nouvelles/nouvelles_sola_fr.php?idField=10126&table=nouvelles&sub=special |title=Nouvelles - CRTV |publisher=Crtv.cm |date= |accessdate=29 December 2013 |archivedate=18 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131018004815/http://www.crtv.cm/cont/nouvelles/nouvelles_sola_fr.php?idField=10126&table=nouvelles&sub=special |deadurl=yes }}</ref> * {{Flagu|Cape Verde}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Central African Republic}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Chad}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Chile}}<ref name=Gander>{{cite book |last=Gander |first=Terry J. |last2=Hogg |first2=Ian V. |authorlink2=Ian V. Hogg |title=Jane's Infantry Weapons 1995–96 |date=1 May 1995 |edition=21 |publisher=[[Jane's Information Group]] |url=http://books.google.com/books?id=qSL8AAAACAAJ |isbn=978-0-7106-1241-0}}</ref> * {{Flagu|People's Republic of China}}: [[Type 56 assault rifle|Type 56]] variant was used.<ref name=Miller>{{cite book |last=Miller |first=David M. O. |title=The Illustrated Directory of 20th Century Guns |date=1 May 2001 |series=Illustrated Directory Series |publisher=Salamander Books |url=http://books.google.com/books?id=GgpRPgAACAAJ |isbn=978-1-84065-245-1}}</ref> * {{Flagu|Comoros}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Republic of the Congo}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Democratic Republic of the Congo}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Cuba}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Djibouti}}<ref>{{cite web|author=roberthuffstutter |url=http://www.flickr.com/photos/usarmyafrica/5505821033/ |title=Djiboutian Army Quick Reaction Regiment trains at Ali Oune, Djibouti, February 2011 &#124; Flickr - Photo Sharing! |publisher=Flickr |date=22 December 2011 |accessdate=29 December 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.armyrecognition.com/djibouti_army_ranks_military_combat_uniforms/djibouti_army_ranks_land_ground_forces_combat_field_uniforms_military_grades_uniformes_de.html |title=Djibouti Army ranks land ground forces combat field uniforms military grades uniformes de - Army Recognition - Army Recognition |publisher=Armyrecognition.com |date= |accessdate=29 December 2013 |archivedate=15 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151015195846/http://www.armyrecognition.com/djibouti_army_ranks_military_combat_uniforms/djibouti_army_ranks_land_ground_forces_combat_field_uniforms_military_grades_uniformes_de.html |deadurl=yes }}</ref> * {{Flagu|Egypt}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Eritrea}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Ethiopia}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|El Salvador}}<ref name=http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp/> * {{Flagu|Finland}}: [[Rk 62]], [[Rk 95 Tp]]. * {{Flagu|Gabon}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Gambia}}<ref>{{cite web|last=Gambia |first=The |url=http://thegambiavoice.blogspot.ca/2011/05/members-of-gambia-armed-forces.html |title=Members of the Gambia Armed Forces (GAF)Missing For Months Families in Desperate Situation &#124; Gambia News and Commentary &#124; The Gambia voice |publisher=Thegambiavoice.blogspot.ca |date= |accessdate=29 December 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://wow.gm/africa/gambia/fajara/article/2008/2/29/gaf-gpf-undergo-british-army-training-1 |title=GAF, GPF Undergo British Army Training - WOW Gambia |publisher=Wow.gm |date=1 March 2008 |accessdate=29 December 2013 |archivedate=29 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141029085111/http://wow.gm/africa/gambia/fajara/article/2008/2/29/gaf-gpf-undergo-british-army-training-1 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.statehouse.gm/army-recuits-gradu_300307.htm |title=Office of The Gambian President: State House Online: Yahya A.J.J. Jammeh |publisher=Statehouse.gm |date=30 March 2007 |accessdate=29 December 2013 |archivedate=30 January 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120130065919/http://www.statehouse.gm/army-recuits-gradu_300307.htm |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://kibaaro.com/gambia-army-pledge-support-to-ntcg-of-sidia-bayo/ |access-date=2014-05-31 |archivedate=2014-10-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006114203/http://kibaaro.com/gambia-army-pledge-support-to-ntcg-of-sidia-bayo/ |deadurl=yes }}</ref> * {{Flagu|Georgia}}:<ref name=Jones/> Replaced by the [[M4 carbine]] in 2008.<ref>{{cite news |title=Georgian Army Bids Farewell to Soviet Guns |newspaper="Today Defence" supplement of "Georgia Today" |date=January 2008 |issue=7 |publisher=Georgia Today Ltd. |location=Tbilisi |url=http://www.mod.gov.ge/files/ijwtsgknrxgeo.pdf |accessdate=8 October 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101231163645/http://mod.gov.ge/files/ijwtsgknrxgeo.pdf |archivedate=31 December 2010 |deadurl=yes |format=PDF |issn=1512-4304}}</ref> * {{flag|East Germany}}<ref name=Popenker/> * {{Flagu|Ghana}}<ref>{{cite web |url=http://www.armyrecognition.com/ghana_ghanaian_army_ranks_combat_uniforms/ghana_ghanaian_army_ranks_military_combat_field_uniforms_dress_grades_uniformes_combat_armee_ghana.html |title=Ghana Ghanaian Army ranks military combat field uniforms dress grades uniformes combat armee Ghana - Army Recognition - Army Recognition |publisher=Armyrecognition.com |date= |accessdate=29 December 2013 |archivedate=15 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151015195846/http://www.armyrecognition.com/ghana_ghanaian_army_ranks_combat_uniforms/ghana_ghanaian_army_ranks_military_combat_field_uniforms_dress_grades_uniformes_combat_armee_ghana.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.gbcghana.com/index.php?id=1.368921 |title=Ghana Armed Forces Inter-Service Sports Festival opens |publisher=Gbcghana.com |date= |accessdate=29 December 2013 |archivedate=19 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019102919/http://www.gbcghana.com/index.php?id=1.368921 |deadurl=yes }}</ref> * {{Flagu|Greece}}: [[Special Anti-Terrorist Unit (Greece)|EKAM]] counter-terrorist unit of the [[Hellenic Police]].<ref>{{cite web |last=Milosevic |first=Milan |title=Trojanski Konj za Teroriste |trans_title= |language=Serbian |year=2005 |work=Kalibar |publisher=[[Novosti AD]] |url=http://www.kalibar.rs/code/navigate.php?Id=74 |accessdate=4 April 2009<!--DASHBot--> |archivedate=3 June 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090603003607/http://www.kalibar.rs/code/navigate.php?Id=74 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=Greece Ministry of Public Order Press Office: Special Anti-Terrorist Unit |date=July 2004 |publisher=[[Hellenic Police]] |url=http://www.astynomia.gr/images/stories/DOCS/Attachment11480_ENHMEROTIKO_EKAM_ENGL.pdf |format=PDF |accessdate=27 September 2009 |archiveurl=http://www.webcitation.org/5rOg1WIHo |archivedate=21 July 2010 |deadurl=yes}}</ref> * {{Flagu|Guinea}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Equatorial Guinea}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Guinea-Bissau}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Guyana}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Hungary}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|India}}:<ref name=Jones/> Used by [[Force One]].<ref>{{cite news |title=Maha's elite counter terror unit Force One becomes operational |date=25 November 2009 |newspaper=[[Business Standard]] |publisher=Business Standard Ltd |location=New Delhi |url=http://www.business-standard.com/india/news/maha%5Cs-elite-counter-terror-unit-force-one-becomes-operational/377563/ |accessdate=5 July 2010 |oclc=496280002}}</ref> * {{Flagu|Iran}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Iraq}}<ref name=washingtonpost/><ref name=Jones/> * {{Flagu|Ivory Coast}}<ref>{{cite web|url=http://www.ipsnews.net/2012/09/reluctant-farewell-to-arms-in-cote-divoire/ |title=Reluctant Farewell to Arms in Côte d’Ivoire - Inter Press Service |publisher=Ipsnews.net |date=22 September 2012 |accessdate=29 December 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.channelstv.com/home/2012/08/17/gunmen-attack-army-base-in-cote-divoire/ |title=Gunmen attack army base in Cote d’Ivoire – www.channelstv.com |publisher=Channelstv.com |date=17 August 2012 |accessdate=29 December 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.umc.org/site/apps/nlnet/content2.aspx?c=lwL4KnN1LtH&b=5285925&ct=7227769#.UmAaPhAcQ8Z |title=Faith helps Ivoirian general endure suffering, challenges |publisher=UMC.org |date=22 July 2009 |accessdate=29 December 2013}}</ref> * {{Flagu|Kazakhstan}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Kenya}}<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=XjdMPwvVWW4C&pg=PT13&dq|title=Kenya National Assembly Official Record|date=25 September 2007}}</ref> * {{Flagu|North Korea}}: [[Type 56 assault rifle|Type 56]] and [[Type 58 assault rifle|Type 58]] variants were used.<ref name=Jones/> * {{Flagu|Laos}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Kuwait}}<ref>{{citation|title=United States Marine Corps Reserve Officers' Association|url=http://books.google.com/books?id=kZKXOQlvccMC&pg=PA38|year=2000|publisher=Turner Publishing Company|isbn=978-1-56311-489-2|pages=38–}}</ref> * {{Flagu|Lebanon}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Liberia}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Libya}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Macedonia}}<ref name=Jones/><ref>{{cite news |last=Nikolovski |first=Zoran |title=Macedonian military police, US National Guard conduct joint manoeuvres |date=12 October 2006 |newspaper=[[Southeast European Times]] |publisher=[[United States European Command]] |url=http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/features/2006/10/12/feature-03 |accessdate=14 March 2011 |oclc=731936128}}</ref> * {{Flagu|Madagascar}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Mali}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Malta}}: [[Type 56 assault rifle|Type 56]] variant.<ref name=Jones/> * {{Flagu|Mauritania}}<ref>{{cite web|url=http://www.france24.com/en/20110625-al-qaeda-camp-destroyed-mali-mauritania-aqim-terrorism |title=Mauritanian army destroys al Qaeda camp in Mali - France |publisher=France 24 |date=25 June 2011 |accessdate=29 December 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://magharebia.com/en_GB/articles/awi/features/2011/11/29/feature-04 |title=Nouakchott displays military might |publisher=Magharebia |date= |accessdate=29 December 2013}}</ref><ref>{{cite web|author=By Taoufik MJAIED, James ANDRE |url=http://www.france24.com/en/20111028-reporters-mauritania-aqim-terrorism-france24 |title=International breaking news and headlines |publisher=France 24 |date= |accessdate=29 December 2013}}</ref> * {{Flagu|Mexico}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Moldova}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Mongolia}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Morocco}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Mozambique}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Myanmar}}: Used by the [[Myanmar Police Force]] (include the Chinese [[Type 56]]).{{citation needed|date=May 2013}} * {{Flagu|Namibia}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Netherlands}}{{citation needed|date=March 2014}} * {{Flagu|Niger}}<ref>{{cite web |url=http://www.defenseimagery.mil/imagery.html#a=search&s=322nd%20Parachute%20Regiment&n=90&guid=b3feba8b8d594b98b11ac0da741e776e62c4d095 |title=Find Imagery |publisher=DefenseImagery.mil |date= |accessdate=29 December 2013 |archivedate=24 September 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924204910/http://www.defenseimagery.mil/imagery.html#a=search&s=322nd%20Parachute%20Regiment&n=90&guid=b3feba8b8d594b98b11ac0da741e776e62c4d095 |deadurl=yes }}</ref><ref>http://www.hettwer.com/#/green-sahara---archeology/GUNS___B1Z5047__1_</ref><ref>{{cite news|last=Bozonette|first=Charlotte|title=Niger remains wary of Mali crisis on its doorstep|url=http://www.theguardian.com/world/2013/mar/05/niger-conflict-mali-army|newspaper=The Guardian|date=5 March 2013}}</ref> * {{Flagu|Nigeria}}<ref>{{cite web|url=http://english.peopledaily.com.cn/200610/02/eng20061002_308128.html |title=People's Daily Online - Nigeria to mass-produce Nigerian version of AK-47 rifles |publisher=English.peopledaily.com.cn |date=2 October 2006 |accessdate=29 December 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dicon.gov.ng/military1.html |title=Defence Industry Corporation Of Nigeria (Dicon) Official Website |publisher=DICON |date= |accessdate=29 December 2013 |archivedate=27 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131227081924/http://www.dicon.gov.ng/military1.html |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://beegeagle.wordpress.com/2013/02/04/world-exclusive-nigerian-army-soldiers-in-maliinspiration-henry-a-beegeagles-blogger/ |title=World Exclusive: Nigerian Army Special Forces In Mali(Inspiration..Henry, A Beegeagle’S Blogger) &#124; Beegeagle'S Blog |publisher=Beegeagle.wordpress.com |date=4 February 2013 |accessdate=29 December 2013}}</ref> * {{Flagu|Pakistan}}: [[Type 56 assault rifle|Type 56]]<ref>{{cite web |title=Pakistan Army |publisher=Pakistan Defence |location=Indianapolis, IN |url=http://www.defence.pk/pakistan-army/ |accessdate=25 February 2013 |archivedate=13 May 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130513205333/http://www.defence.pk/pakistan-army/ |deadurl=yes }}</ref> and [[AK-103]]<ref>{{cite web |title=Special Forces (Maritime) (Pakistan), Amphibious and special forces |date=28 June 2012 |work=Jane's Amphibious and Special Forces |publisher=[[Jane's Information Group]] |url=http://articles.janes.com/articles/Janes-Amphibious-and-Special-Forces/Special-Forces-Maritime-Pakistan.html |accessdate=23 February 2013}}</ref> used. * {{flag|Palestine}}<ref>{{cite news |last= |first= |title=Israel Aids Palestinians With Arms |date=5 September 2008 |newspaper=[[The New York Times]] |publisher= |url=http://www.nytimes.com/2008/09/06/world/middleeast/06mideast.html |accessdate=}}</ref> * {{Flagu|Peru}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Philippines}}: Used by the Santiago City PNP.<ref>{{cite news |title=Santiago city forms SWAT team to combat crime |date=2 September 2006 |publisher=[[Presidential Communications Group (Philippines)|Philippine Information Agency]] |url=http://archives.pia.gov.ph/?m=12&sec=reader&rp=1&fi=p060902.htm&no=3&date=09/02/2006 |accessdate=1 February 2010 |archivedate=19 November 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181119073659/http://archives.pia.gov.ph/?m=12&sec=reader&rp=1&fi=p060902.htm&no=3&date=09%2F02%2F2006 |deadurl=yes }}</ref> * {{Flagu|Poland}}:<ref name=Popenker/> Replaced by AKM and [[kbs wz. 1996 Beryl]]. * {{Flagu|Qatar}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Rhodesia}}<ref name="PTW">{{cite book | last = Rod Wells| authorlink = | title = Part-Time War| year = 2011| url = https://archive.org/details/parttimewarrecol0000well|edition= 2011|page= [https://archive.org/details/parttimewarrecol0000well/page/155 155] | publisher = Fern House| isbn= 978-1-902702-25-4}}</ref> * {{Flagu|Romania}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Russia}}:<ref name=Popenker/> Replaced by the [[AK-74]]M since 1974. * {{Flagu|Rwanda}}<ref>{{cite web |url=http://www.armyrecognition.com/rwanda_armee_rwandaise_grades_uniformes_combat/rwanda_rwandan_army_ranks_land_ground_forces_combat_uniforms_military_equipment_rwandais_grades_unif.html |title=Rwanda Rwandan Army ranks land ground forces combat uniforms military equipment rwandais grades unif - Army Recognition - Army Recognition |publisher=Armyrecognition.com |date= |accessdate=29 December 2013 |archivedate=19 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151019015400/http://www.armyrecognition.com/rwanda_armee_rwandaise_grades_uniformes_combat/rwanda_rwandan_army_ranks_land_ground_forces_combat_uniforms_military_equipment_rwandais_grades_unif.html |deadurl=yes }}</ref> * {{flag|Sahrawi Arab Democratic Republic}}<ref>{{cite journal |last= |first= |title=Western Sahara – In the unforgiving deserts of south west Algeria, Nick Ryan meets the nomads fighting a 25 year battle |year=1999 |magazine=[[Geographical (magazine)|Geographical]] |issue= |publisher=[[Royal Geographical Society]] |url=http://www.nickryan.net/articles/sahara.html |accessdate=20 May 2012 |issn=0016-741X}}</ref> * {{Flagu|Sao Tome and Principe}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Senegal}}<ref>{{cite web|url=http://www.flickr.com/photos/africom/4597959610/ |title=AFRICOM: 106th SOAR (A) Trains with Senegalese: &#124; Flickr - Photo Sharing! |publisher=Flickr |date= |accessdate=29 December 2013}}</ref> * {{Flagu|Serbia}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Seychelles}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Sierra Leone}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Slovenia}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Somalia}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|South Africa}}: Used by the [[South African Special Forces Brigade|Special Forces Brigade]].<ref name="Jock">{{cite book | last = Harry McCallion| authorlink = | title = Killing Zone| year = 1996| url = https://archive.org/details/killingzone0000harr|edition= 11 April 1996|pages= [https://archive.org/details/killingzone0000harr/page/13 13]–281 | publisher = Bloomsbury Paperbacks| isbn= 0-7475-2567-6}}</ref> * {{flag|Soviet Union}}: Adopted in 1949.{{sfnm|Monetchikov|2005|1p=67|Bolotin|1995|2p=129}} * {{Flagu|Sri Lanka}}: [[Type 56 assault rifle|Type 56]] variant.<ref name=Jones/> * {{Flagu|Sudan}}<ref name=Jones/> * {{flag|South Sudan}}{{Citation needed|date=August 2012}} * {{Flagu|Suriname}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Syria}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Tajikistan}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Tanzania}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Togo}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Turkey}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Turkmenistan}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Uganda}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Ukraine}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|UAE}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Uzbekistan}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Vietnam}}: [[Type 56 assault rifle|Type 56]] variant was used extensively by the [[Viet Cong]].<ref name=Miller/> * {{Flagu|Yemen}}<ref name=Jones/> * {{flag|Yugoslavia}}<ref name=Popenker/> * {{Flagu|Zambia}}<ref name=Jones/> * {{Flagu|Zimbabwe}}<ref name=Jones/> {{div col end}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|group=N}} {{Reflist|colwidth=30em}} ==গ্ৰন্থসূচী== {{refbegin}} * {{cite book |editor-last=Gulevich |editor-first=I. D. |title=НСД. 7,62-мм автомат АК |trans_title=7.62 mm AK |language=Russian |year=1967 |edition=3 |publisher=[[Voenizdat]] |location=Moscow |url=http://weapon.at.ua/blog/2011-07-14-570 |ref={{sfnref|НСД. 7,62-мм автомат АК|1967|pp=161–162}} }} * Honeycutt Jr, Fred L. and Anthony, Patt F. ''Military Rifles of Japan.'' (1996) ''Fifth Edition'', 8th printing; Julin Books. ISBN 0-9623208-7-0. * {{cite book |editor-last=Vilchinsky |editor-first=I. K. |title=НСД. 7,62-мм автомат АКМ (АКМС) |trans_title=7.62 mm AKM (AKMS) |language=Russian |year=1983 |edition=3 |publisher=[[Voenizdat]] |location=Moscow |url=http://militera.lib.ru/manuals/nastav_akm/index.html |ref={{sfnref|НСД. 7,62-мм автомат АКМ (АКМС)|1983|pp=149–150}} }} * {{cite book |last=Monetchikov |first=Sergei Borisovich |title=История русского автомата |trans_title=The History of Russian Assault Rifle |series=Entsiklopediya Russkoi Armii |language=Russian |year=2005 |publisher=Izdatel'stvo "Atlant 44" |location= |url=http://www.rulit.net/books/istoriya-russkogo-avtomata-read-249341-1.html |isbn=5-98655-006-4 |ref=harv }} * {{cite book |last=Bolotin |first=David Naumovich |title=История советского стрелкового оружия и патронов |trans_title=The History of Soviet Small-arms and Ammunition |series=Voyenno-Istoricheskaya Biblioteka |publisher=Poligon |location=Saint Petersburg |year=1995 |url=http://www.shooting-ua.com/dop_arhiv/dop_2/books/Istor_sovet_orujiya.pdf |format=PDF |language=Russian |isbn=5-85503-072-5 |ref=harv }} * {{cite web |last=Killicoat |first=Phillip |title=Weaponomics: The Global Market for Assault Rifles |work=World Bank Policy Research Working Paper 4202 (Post-Conflict Transitions Working Paper No. 10) |publisher=[[University of Oxford|Oxford University]] |date=April 2007 |url=http://www-wds.worldbank.org/servlet/WDSContentServer/WDSP/IB/2007/04/13/000016406_20070413145045/Rendered/PDF/wps4202.pdf |format=PDF |accessdate=3 April 2010 |ref=harv }} * {{cite book |last=Ezell |first=Edward |authorlink=Edward Ezell |title=The AK47 story: evolution of the Kalashnikov weapons |date=1 March 1986 |publisher=[[Stackpole Books]] |url=http://books.google.com/books?id=LsYqAQAAMAAJ |isbn=978-0-8117-0916-3 |ref=harv }} * {{cite book |last=Kahaner |first=Larry |title=AK-47: the weapon that changed the face of war |year=2007 |publisher=[[John Wiley & Sons]] |url=http://books.google.com/books?id=oBAhAQAAIAAJ |isbn=978-0-471-72641-8 |ref=harv }} * {{cite book |last=Poyer |first=Joe |authorlink=Joe Poyer |title=The AK-47 and AK-74 Kalashnikov Rifles and Their Variations: A Shooter's and Collector's Guide |date=1 January 2006 |publisher=North Cape Publications |url=http://books.google.com/books?id=EPArOwAACAAJ |isbn=978-1-882391-41-7 |ref=harv }} * {{cite book |last=Rottman |first=Gordon |title=The AK-47: Kalashnikov-series assault rifles |date=24 May 2011 |publisher=[[Osprey Publishing]] |url=http://books.google.com/books?id=qK9Nn-2xocUC |isbn=978-1-84908-835-0 |ref=harv }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{refend}} ==লগতে পঢ়ক== ;গ্ৰন্থ * {{cite book |last=Shilin |first=Valery |last2=Cutshaw |first2=Charlie |title=Legends and Reality of the AK: A Behind-The Scenes Look at the History, Design, and Impact of the Kalashnikov Family of Weapons |date=1 March 2000 |publisher=[[Paladin Press]] |url=http://books.google.com/books?id=U3kIAAAACAAJ |isbn=978-1-58160-069-8}} * {{cite book| last = Ezell| first = Edward Clinton|author2= R. Blake Stevens| title = Kalashnikov: The Arms and the Man| date = 1 December 2001| publisher = Collector Grade Publications| location = Cobourg, ON| isbn = 978-0-88935-267-4 }} * {{cite book| author = Michael Hodges| title = Ak47: The Story of the People's Gun| url = http://books.google.com/?id=j82yAAAACAAJ| date = January 2007| publisher = Hodder & Stoughton| isbn = 978-0-340-92104-3 }} * {{cite book| author = Mikhail Timofeevich Kalashnikov| author2 = Elena Joly| title = The gun that changed the world| url = http://books.google.com/?id=CY2HlLDiaNwC| year = 2006| publisher = Polity Press| isbn = 978-0-7456-3691-7}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite book| author = John Walter| title = Kalashnikov: machine pistols, assault rifles, and machine-guns, 1945 to the present| url = http://books.google.com/?id=XnybC2qSORAC| date = 4 September 1999| publisher = Greenhill Books/[[Lionel Leventhal]]| isbn = 978-1-85367-364-1 }} * {{cite book| author = Chivers, C.J| title =The Gun |url=http://books.google.com/books?id=r3VwUEHoDikC&pg=PA459| publisher=Simon & Schuster| date=October 2010|isbn=978-0-7432-7076-2}} ; প্ৰবন্ধ * [https://web.archive.org/web/20140226193408/http://www.wired.com/magazine/2010/11/ff_ak47/all/1 How the AK-47 Rewrote the Rules of Modern Warfare] – Three-part article by [[C. J. Chivers]], for ''[[Wired (magazine)|Wired Magazine]]'' * ''Ружье. Оружие и амуниция'' 1999/3, pp.&nbsp;18–21 has an article about the AK-46 prototypes * М.Т. Kalashnikov, "[http://www.kalashnikov.ru/upload/medialibrary/8c5/04_07.pdf Кто автор АК-47?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019071841/http://www.kalashnikov.ru/upload/medialibrary/8c5/04_07.pdf |date=2013-10-19 }}" (Who is the author of AK-47?) - an article rejecting some of the alternative theories as to the authorship of the AK-47, ''Kalashnikov'' magazine, 2002/2, pp.&nbsp;4–7 (in Russian) * М. Degtyaryov, "[http://www.kalashnikov.ru/upload/medialibrary/910/018_023.pdf Неочевидное очевидное] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019071846/http://www.kalashnikov.ru/upload/medialibrary/910/018_023.pdf |date=2013-10-19 }}" - an article comparing the internals of the StG 44 and AK-47, ''Kalashnikov'' magazine, 2009/4, pp.&nbsp;18–23 (in Russian) * "[http://www.kalashnikov.ru/upload/medialibrary/499/018_022.pdf В преддверии юбилея...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019071754/http://www.kalashnikov.ru/upload/medialibrary/499/018_022.pdf |date=2013-10-19 }}" Transcription of the commission report on the testing round from the summer of 1947; no winner was selected at this point, but the commission held Kalashnikov's, Dementiev's and Bulkin's designs as most closely satisfying TTT number 3131. ''Kalashnikov'' magazine, 2009/8, pp.&nbsp;18–22 (in Russian) * "[http://www.kalashnikov.ru/upload/medialibrary/843/016_022.pdf Путёвка в жизнь] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019071853/http://www.kalashnikov.ru/upload/medialibrary/843/016_022.pdf |date=2013-10-19 }}" Report/letter on the final round of testing, 27 December 1947, declaring Kalashnikov's design the winner. ''Kalashnikov'' magazine, 2009/9, pp.&nbsp;16–22 (in Russian) * Articles on the 1948 military trials: "[http://www.kalashnikov.ru/upload/medialibrary/b62/064_066.pdf На пути в войска] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921211444/http://www.kalashnikov.ru/upload/medialibrary/b62/064_066.pdf |date=2013-09-21 }}" and "[http://www.kalashnikov.ru/upload/medialibrary/c06/008_013.pdf ПЕРВЫЙ В ДИНАСТИИ] {{Webarchive|url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.kalashnikov.ru/upload/medialibrary/c06/008_013.pdf |date=2022-10-09 }}", ''Kalashnikov'' magazine, 2009/10-11 <!-- this source might be useful later* {{cite journal | author = Fackler | last2 = Surinchak | year = 1984 | first2 = John S. | last3 = Malinowski | first3 = John A. | last4 = Bowen | first4 = Robert E. | title = Wounding potential of the Russian AK-74 assault rifle | journal = Journal of Trauma-Injury Infection & Critical Care | volume = 24 | pages = 263–6 | doi = 10.1097/00005373-198403000-00014 | issue = 3 }}--> ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons|AK-47}} * [http://www.izhmash.ru/eng/product/akm.shtml Manufacturer's Official Site] * [http://kalashnikov.guns.ru/ AK Site – Kalashnikov Home Page]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929102901/http://kalashnikov.guns.ru/ |date=2007-09-29 }} * [[s:AK-47 Operator's Manual|US Army Operator's Manual for the AK-47 Assault Rifle]] * [http://www.nazarian.no/images/wep/284_US_Army_AK47.pdf Nazarian's Gun's Recognition Guide (MANUAL) AK 47 Manual (.pdf)] * [http://www.time.com/time/photogallery/0,29307,1964810,00.html The Timeless, Ubiquitous AK-47] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826133938/http://www.time.com/time/photogallery/0,29307,1964810,00.html |date=2013-08-26 }} – slideshow by ''[[Time (magazine)|Time]]'' magazine * [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=6539945 AK-47: The Weapon Changed the Face of War] – audio report by ''[[NPR]]'' * [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=130493013 The AK-47: The Gun That Changed The Battlefield] – audio report by ''[[NPR]]'' * [http://www.youtube.com/watch_popup?v=na2_Nw31BBI AK-47 Documentary: Part 1] & [http://www.youtube.com/watch_popup?v=PB1VuBWTyvY Part 2] by ''[[Al Jazeera English]]'' * [https://archive.org/details/AkmAk-47TypeFullAutoIraqU.s.Army AK-47 Full Auto, U.S. Army in Iraq] from the ''[[Internet Archive]]'' [[শ্ৰেণী:আগ্নেয়াস্ত্ৰ]] 5cqk2k5im63zf4q7inekff6qjcfkx2v 0 26517 648918 647018 2026-11-01T12:11:40Z Ananya Taye 28065 Typo 648918 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian jurisdiction | name = ইটানগৰ | native_name = ইটানগৰ |former_name = | nickname= | other_name = |type = চহৰ | skyline =|thumb| | skyline_caption = এক উচ্চ স্থানৰ পৰা ইটানগৰক দেখা গৈছে | locator_map={{Location map|India|float=none|label=ইটানগৰ|lat=|long=|position=left}} | latd = 27 | latm = 06 | lats = 00 | latNS = N | longd = 93 | longm = 37 | longs = 12 | longEW = E | coordinates_display = inline,title | state_name = অৰুণাচল প্ৰদেশ | district = [[পাপুমপাৰে জিলা|পাপুমপাৰে]] | region = | leader_title_1 = | leader_name_1 = | leader_title_2 = উপায়ুক্ত | leader_name_2 = | altitude = 750 | climate = | area_magnitude = | area_total = | area_total_cite = | area_telephone = 91 - (0) 360 - XX XX XXX | postal_code = | vehicle_code_range = AR-01 | demographics_type1 = ভাষাসমূহ | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | unlocode = | website = | website_caption = | inset_map_marker = yes }} '''ইটানগৰ''' ({{Lang-en|Itanagar}} {{audio|Itanagar.ogg|শুনক}}) হৈছে ভাৰতবৰ্ষৰ ৰাজ্য [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ৰাজধানী। ই হিমালয়ৰ নামনি অংশত অৱস্থিত। অৰুণাচলৰ ৰাজধানী হিচাপে সমগ্ৰ ভাৰতৰ লগত বিমান আৰু পথৰ দ্বাৰা ইটানগৰলৈ পৰিবহণৰ সু-ব্যৱস্থা আছে। গুৱাহাটীৰপৰা নাহৰলগুন (ইটানগৰ)লৈ নিয়মীয়াকৈ হেলিকপ্তাৰ চলাচল কৰে। [[গুৱাহাটী]]ৰপৰা ইয়ালৈ নিয়মিতভাৱে বাছ চলাচল কৰে। ইটানগৰৰ নিকটতম ৰেল ষ্টেচন [[নাহৰলগুন]]ত অৱস্থিত। ==নামৰ উৎপত্তি== '''ইটানগৰ''' নামটো চহৰখনৰ কেন্দ্ৰভাগত অৱস্থিত [[ইটা দুৰ্গ]]ৰ নামৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে। ইটা দুৰ্গৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে 'ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ'। অনিয়মিত আকৃতিৰ এই দুৰ্গটো মূলতঃ ইটাৰে নিৰ্মিত আৰু ইয়াৰ নিৰ্মাণকাল চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref name="Raikar">{{cite book |last1=Raikar |first1=Y. A. |last2=Chatterjee |first2=S. |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |year=1980 |pages=26ff.}}</ref> এই দুৰ্গটো [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in}}</ref> ==ইতিহাস== বৰ্তমানৰ ইটানগৰ অঞ্চলটো মধ্যযুগত [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু পূব হিমালয়ৰ পাদদেশৰ মাজৰ এক বৃহত্তৰ সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চলৰ অংশ আছিল। ইতিহাসবিদ নিত্যনন্দ গগৈয়ে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ভৌগোলিক বিস্তৃতিৰ পুনৰ্গঠনত ইটানগৰ অঞ্চলক অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ কিছুমান ৰজাৰ শাসনকালত বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ এটা অংশও ৰাজ্যখনৰ অধীনত আছিল, য'ত বৰ্তমানৰ ৰাজধানী ইটানগৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="NityanandaGogoi1994">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi River and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> গগৈয়ে এই বিস্তৃত ভৌগোলিক পুনৰ্গঠনৰ সমৰ্থনত [[শদিয়া]], বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ বুৰৈ অঞ্চল]] আৰু বৰগাং আৰু ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ মাজৰ সাদৃশ্যৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। লগতে তেওঁ চুতীয়া ৰজাসকলৰ চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনসমূহক এই ঐতিহাসিক ব্যাখ্যাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="NityanandaGogoi1994"/> ইটানগৰৰ প্ৰধান মধ্যযুগীয় ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন হৈছে [[ইটা দুৰ্গ]]। ইটাৰে নিৰ্মিত এই দুৰ্গটোৰ নিৰ্মাণকাল সাধাৰণতে চতুৰ্দশ অথবা পঞ্চদশ শতিকা বুলি ধৰা হয়। ইটানগৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ জিলা প্ৰশাসনৰ মতে, দুৰ্গটো চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰজাসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Ita Fort |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |website=Itanagar Capital Complex |publisher=Government of Arunachal Pradesh |access-date=26 September 2026}}</ref> ==ভৌগোলিক অৱস্থান== অৰুণাচল প্ৰদেশৰ দক্ষিণ অংশত "ইটানগৰ" অৱস্থিত। ইটানগৰৰ ভৌগোলিক অৱস্থান হৈছে {{Coord|27.1|N|93.62|E|}}।<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Itanagar |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/33/Itanagar.html |access-date=2012-07-13 |archivedate=2012-11-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121103074717/http://www.fallingrain.com/world/IN/33/Itanagar.html |deadurl=yes }}</ref> সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰপৰা ইয়াৰ গড় উচ্চতা প্ৰায় ৪৪০ মিটাৰ (১৪৪৩ ফুট)। ==জলবায়ু== ইটানগৰত মহাসাগৰীয় জলবায়ু (কোপেন জলবায়ু শ্ৰেণীবিভাজন অনুসৰি ''Cwb'') দেখা যায়। ইয়াত শীতকাল শুকান আৰু মৃদু (অৱশ্যে ভাৰতীয় মানদণ্ড অনুসৰি ঠাণ্ডা) হয়, আনহাতে গ্ৰীষ্মকাল শীতল আৰু বৰষুণযুক্ত হয়। {{Weather box |location= ইটানগৰ |metric first= yes |single line= yes |temperature colour = pastel |Jan high C= 15 |Feb high C= 15 |Mar high C= 17 |Apr high C= 20 |May high C= 20 |Jun high C= 23 |Jul high C= 22 |Aug high C= 24 |Sep high C= 23 |Oct high C= 22 |Nov high C= 19 |Dec high C= 16 |Jan low C= 8 |Feb low C= 9 |Mar low C= 13 |Apr low C= 15 |May low C= 16 |Jun low C= 20 |Jul low C= 18 |Aug low C= 19 |Sep low C= 18 |Oct low C= 17 |Nov low C= 12 |Dec low C= 8 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm= 30 |Feb precipitation mm= 54 |Mar precipitation mm= 57 |Apr precipitation mm= 96 |May precipitation mm= 210 |Jun precipitation mm= 405 |Jul precipitation mm= 510 |Aug precipitation mm= 360 |Sep precipitation mm= 411 |Oct precipitation mm= 114 |Nov precipitation mm= 15 |Dec precipitation mm= 27 |source= [http://www.worldweatheronline.com/Itanagar-weather-averages/Goa/IN.aspx World Weather Online] |date= May 2012 }} ==উল্লেখযোগ্য স্থান== === ইটা দুৰ্গ === {{Main|ইটা দুৰ্গ}} [[Image:Ita Fort 02.JPG|thumb|200px|left|ইটা দুৰ্গ]] "ইটা দুৰ্গ" হৈছে অৰুণাচল প্ৰদেশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ঐতিহাসিক স্থান। "ইটা দুৰ্গ"ৰ অৰ্থ হৈছে "ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ" ([[অসমীয়া ভাষা]]পৰা আহিছে)। এই দুৰ্গটো ১৪শ অথবা ১৫শ শতিকাৰ আগভাগতেই নিৰ্মিত কৰা হৈছিল<ref>http://arunachalpradesh.nic.in/tourism.htm</ref>। এটুকুৰা ওপৰত আন এটুকুৰা ইটা জাপি দি এই দুৰ্গটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ১৬,২০০ ঘন মিটাৰৰ এই বিশাল দুৰ্গটো [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ দিনতে নিৰ্মিত।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.arunachaltourism.com/destination.php |access-date=2012-07-13 |archivedate=2012-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405211841/http://arunachaltourism.com/destination.php |deadurl=yes }}</ref>। এই দুৰ্গটোত তিনিটা দিশ - পশ্চিম দিশ, পূব দিশ আৰু দক্ষিণ দিশত তিনিখন দুৱাৰ আছে। === জৱাহৰলাল নেহৰু ৰাজ্যিক সংগ্ৰাহলয় === [[File:Entrance - Jawaharlal Nehru Museum.JPG|thumb|right|250px|জৱাহৰলাল নেহৰু মিউজিয়ামৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ]] ইটানগৰৰ প্ৰায় মাজ-মজিয়াতে অৱস্থিত এই সংগ্ৰাহলয়টোত ৰাজ্যখনৰ বিভিন্ন জনজাতিৰ সংস্কৃতিৰ লগত জড়িত বিভিন্ন বস্তুৰ প্ৰদৰ্শন কৰা আছে। ===গংগা হ্ৰদ=== গংগা হ্ৰদৰ স্থানীয় নাম হৈছে "গেকৰ ছিনয়ি"। নিছি জনজাতিৰ উপভাষাত "গেকৰ ছিনয়ি"ৰ অৰ্থ হৈছে "আৱদ্ধ হৈ থকা পানী"। বহুতো বৃহাদাকাৰ শিলে এই হ্ৰদটো আৱৰি ৰাখিছে। বৰ্তমান এই হ্ৰদটো এটা বনভোজৰ কেন্দ্ৰলৈ পৰিৱৰ্তিত হৈছে। ইয়াত সাঁতোৰা আৰু নৌকাৰ সুবিধাও আছে। আদিম উদ্ভিদ, [[অৰ্কিড]] আৰু ঢেঁকীয়া জাতীয় উদ্ভিদ হ্ৰদটোৰ আশে-পাশে পোৱা যায়। ==জনগাঁথনি== ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল মতে,<ref>{{GR|India}}</ref> ইটানগৰৰ মুঠ জনসংখ্যা ৩৪,৯৭০ জন। ইয়াৰে শতকৰা ৫৩% ভাগ পুৰুষ আৰু ৪৭% মহিলা। মুঠ জনসংখ্যাৰ ১৫% শতাংশই হৈছে ৬ বছৰ বয়সৰ তলৰ শিশু। এই অঞ্চলৰ উল্লেখযোগ্য জনজাতিসমূহ হৈছে "নিছি", "আদি", "গালো", "আপাতানি" আৰু "মিৰি"। ==পৰিবহণ== ৫২ এ ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথে ইটানগৰক [[অসম]] আৰু [[ভাৰত]]ৰ লগত সংযোগ কৰিছে। ===বিমান পথ=== ইটানগৰত কোনো বিমান বন্দৰ নাই যদিও নাহৰলগুনত এটা হেলিপেড আছে। ইয়ালৈ [[গুৱাহাটী]]ৰপৰা নিয়মিয়াকৈ হেলিকপ্তাৰ চলাচল কৰে। ===ৰেলপথ=== ২০১৪ চনত ইটানগৰৰ ওচৰৰ [[নাহৰলগুন]]লৈ ব্ৰডগ'জ ৰেলসেৱা সম্প্ৰসাৰণ কৰা হৈছে। ৭ এপ্ৰিল ২০১৪ৰ দিনা ডেকাৰগাঁৱৰ (তেজপুৰ) পৰা নাহৰলগুনলৈ প্ৰথম যাত্ৰীবাহী ৰেল চলে। ===পথ=== [[গুৱাহাটী]]ৰপৰা নিয়মিত ভাৱে ইটানগৰলৈ বাছত অহা-যোৱা কৰাৰ সুবিধা আছে। ==শিক্ষা== ইটানগৰৰ সাক্ষৰতা হাৰ হৈছে ৬৬.৯৫%। এই পৰিসংখ্যা ৰাষ্ট্ৰীয় সাক্ষৰতা হাৰ (৭৪.৪%) তকৈও কম। ইয়াৰ ভিতৰত পুৰুষৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৭৩.৬৯%, আৰু মহিলাৰ সাক্ষৰতা হাৰ ৫৯.৫৭%। ইটানগৰত চৰকাৰী বিদ্যালয়ৰ লগতে বহুতো ব্যক্তিগত খণ্ডৰ বিদ্যালয় আছে। ইটানগৰৰ নাহৰলগুনত এখন হোমিওপেথিক মহাবিদ্যালয় আৰু নিৰজুলিত [[অভিযান্ত্ৰিক বিদ্যা|অভিযান্ত্ৰিক]] আৰু প্ৰায়োগিক বিজ্ঞান (Applied Science) শিক্ষাৰ বাবে"নৰ্থ ইষ্টাৰ্ণ ৰিজ'নেল ইনষ্টিটিউট অফ চায়েঞ্চ এণ্ড টেকন'লজি" ([[:en:NERIST|NERIST]]) প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছে। == চিত্ৰ ভঁৰাল == [[File:Ita Fort 01.JPG|thumb|left|300px|<center>ইটা দুৰ্গ<center>]] [[File:Folland Gnat - Jawaharlal Nehru Museum.JPG|thumb|centre|300px|জৱাহৰলাল নেহৰু মিউজিয়ামৰ বাহিৰত]] <br/> [[File:Jawaharlal Nehru Museum.JPG|thumb|left|300px|<center>জৱাহৰলাল নেহৰু মিউজিয়াম<center>]] [[File:Ita Fort 03.JPG|thumb|centre|300px|<center>ইটা দুৰ্গ<center>]] {{-}} ==তথ্য সূত্ৰ== <references/> == বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category}} * [http://www.indiantravelportal.com/arunachal-pradesh/itanagar/ ITANAGAR by India travel portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130122010022/http://www.indiantravelportal.com/arunachal-pradesh/itanagar/ |date=2013-01-22 }} *[http://www.centurychina.com/plaboard/uploads/1962war.htm 1962 Border War between India and China(Henderson brook report)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080822215146/http://www.centurychina.com/plaboard/uploads/1962war.htm |date=2008-08-22 }} * [http://supplementboss.com/itanagar-government-office.htm Contact List for all Important Government Officials in Itanagar Includes Police, Telephone, Electricity and more] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120217113109/http://supplementboss.com/itanagar-government-office.htm |date=2012-02-17 }} {{Geographic location |Northwest = [[ব'মডিলা]] |North = শাক্সী |Northeast = [[লখিমপুৰ|উত্তৰ লখিমপুৰ]] |West = [[ভূটান]] |Centre = ইটানগৰ |East = হাৰমতি |Southwest = [[গুৱাহাটী]], [[কলকাতা]] |South = [[গহপুৰ]] |Southeast = [[যোৰহাট]] }} {{ভাৰতবৰ্ষৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহৰ ৰাজধানী}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ নগৰ-মহানগৰ]] nkknf33mrutei8nkawrs6lh6mik5zpj 4 26778 648992 643119 2026-11-01T19:20:21Z Nayan j Nath 15159 648992 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:নিৰ্বাচিত চিত্ৰ]] <center>'''২০১২'''<br/>[[/জুন|জুন]]</center> {{ৱিকিপিডিয়া: বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰৰ সংৰক্ষণ/জুন}} [[/জুলাই|জুলাই]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰৰ সংৰক্ষণ/জুলাই}} [[/আগষ্ট|আগষ্ট]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰৰ সংৰক্ষণ/আগষ্ট}} [[/ছেপ্টেম্বৰ, ২০১২|ছেপ্টেম্বৰ]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰৰ সংৰক্ষণ/ছেপ্টেম্বৰ, ২০১২}} [[/অক্টোবৰ|অক্টোবৰ]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰৰ সংৰক্ষণ/অক্টোবৰ}} [[/নৱেম্বৰ|নৱেম্বৰ]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰৰ সংৰক্ষণ/নৱেম্বৰ}} {{-}} '''২০১৩''' [[/জানুৱাৰী, ২০১৩|জানুৱাৰী]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰৰ সংৰক্ষণ/জানুৱাৰী, ২০১৩}} [[/মাৰ্চ, ২০১৩|মাৰ্চ]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰৰ সংৰক্ষণ/মাৰ্চ, ২০১৩}} [[/মে', ২০১৩|মে']] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰৰ সংৰক্ষণ/মে', ২০১৩}} [[/জুন, ২০১৩|জুন]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰৰ সংৰক্ষণ/জুন, ২০১৩}} {{-}} '''২০১৪''' [[/অক্টোবৰ ২০১৪|অক্টোবৰ]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰৰ সংৰক্ষণ/অক্টোবৰ ২০১৪‎}} [[/নৱেম্বৰ, ২০১৪|নৱেম্বৰ]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰৰ সংৰক্ষণ/নৱেম্বৰ, ২০১৪‎}} [[/ডিচেম্বৰ, ২০১৪|ডিচেম্বৰ]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰৰ সংৰক্ষণ/ডিচেম্বৰ, ২০১৪‎}} '''২০১৫''' [[/জানুৱাৰী, ২০১৫|জানুৱাৰী]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰৰ সংৰক্ষণ/জানুৱাৰী, ২০১৫}} [[/ফেব্ৰুৱাৰী, ২০১৫|ফেব্ৰুৱাৰী]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰৰ সংৰক্ষণ/ফেব্ৰুৱাৰী, ২০১৫}} [[/মাৰ্চ, ২০১৫|মাৰ্চ]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰৰ সংৰক্ষণ/মাৰ্চ, ২০১৫}} [[/এপ্ৰিল, ২০১৫|এপ্ৰিল]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰৰ সংৰক্ষণ/এপ্ৰিল, ২০১৫}} '''২০১৬''' [[/ফেব্ৰুৱাৰী, ২০১৬|ফেব্ৰুৱাৰী]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰৰ সংৰক্ষণ/ফেব্ৰুৱাৰী, ২০১৬}} '''২০১৯''' [[/ফেব্ৰুৱাৰী, ২০১৯|ফেব্ৰুৱাৰী]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰৰ সংৰক্ষণ/ফেব্ৰুৱাৰী, ২০১৯}} [[/এপ্ৰিল, ২০১৯|এপ্ৰিল]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰৰ সংৰক্ষণ/এপ্ৰিল, ২০১৯}} [[/অক্টোবৰ, ২০১৯|অক্টোবৰ]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰৰ সংৰক্ষণ/অক্টোবৰ, ২০১৯}} '''২০২০''' [[ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/এপ্ৰিল, ২০২০|এপ্ৰিল]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/এপ্ৰিল, ২০২০}} '''২০২১''' [[ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/মাৰ্চ, ২০২১|মাৰ্চ]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/মাৰ্চ, ২০২১}} [[ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/জুলাই, ২০২১|জুলাই]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/জুলাই, ২০২১}} '''২০২২''' [[ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/জুন, ২০২২|জুন]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/জুন, ২০২২}} [[ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/জুলাই, ২০২২|জুলাই]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/জুলাই, ২০২২}} [[ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/আগষ্ট, ২০২২|আগষ্ট]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/আগষ্ট, ২০২২}} '''২০২৩''' [[ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/মাৰ্চ, ২০২৩|মাৰ্চ]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/মাৰ্চ, ২০২৩}} [[ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/এপ্ৰিল, ২০২৩|এপ্ৰিল]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/এপ্ৰিল, ২০২৩}} [[ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/মে’, ২০২৩|মে’]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/মে’, ২০২৩}} [[ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/জুন, ২০২৩|জুন]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/জুন, ২০২৩}} [[ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/জুলাই, ২০২৩|জুলাই]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/জুলাই, ২০২৩}} [[ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/জুন, ২০২৩|নৱেম্বৰ]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/নৱেম্বৰ, ২০২৩}} [[ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/জুন, ২০২৩|ডিচেম্বৰ]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/ডিচেম্বৰ, ২০২৩}} '''২০২৪''' '''২০২৫''' [[ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/ফেব্ৰুৱাৰী,২০২৫|ফেব্ৰুৱাৰী]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/ফেব্ৰুৱাৰী,২০২৫}} [[ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/জুন,২০২৫|জুন]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/জুন,২০২৫}} [[ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/ছেপ্টেম্বৰ,২০২৫|ছেপ্টেম্বৰ]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/ছেপ্টেম্বৰ,২০২৫}} [[ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/ডিচেম্বৰ,২০২৫|ডিচেম্বৰ]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/ডিচেম্বৰ,২০২৫}} '''২০২৬''' [[ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/ফেব্ৰুৱাৰী,২০২৬|ফেব্ৰুৱাৰী]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/ফেব্ৰুৱাৰী,২০২৬}} [[ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/এপ্ৰিল,২০২৬|এপ্ৰিল]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/এপ্ৰিল,২০২৬}} [[ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বচিত চিত্ৰ/জুলাই,২০২৬|জুলাই]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/জুলাই,২০২৬}} [[ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বচিত চিত্ৰ/অক্টোবৰ,২০২৬|অক্টোবৰ]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/অক্টোবৰ,২০২৬}} [[ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বচিত চিত্ৰ/নৱেম্বৰ,২০২৬|নৱেম্বৰ]] {{ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/নৱেম্বৰ,২০২৬}} 1ks488k12hqh9j34zcq3yipq0so3wph 0 32341 648956 647921 2026-11-01T16:03:16Z Ananya Taye 28065 edited as per source 648956 wikitext text/x-wiki {{Short description|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ঐতিহাসিক দুৰ্গ}} {{Infobox historic site | name = ইটা দুৰ্গ | native_name = | location = [[ইটানগৰ]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | image = Itafort South gate.png | caption = ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰ | type = দুৰ্গ | pushpin_map = | pushpin_relief = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|27.092|93.632|display=title,inline}} | built = চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা<ref name="Raikar">{{cite book |last1=Raikar |first1=Y. A. |last2=Chatterjee |first2=S. |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |year=1980 |pages=26ff. }}</ref><ref name="Osik">{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=35 |isbn=81-7117-152-4 |url=https://dcalibrary.e-pustakalaya.com/UPLOADED/DIRPDF/A%20BRIEF%20HISTORY%20OF%20ARUNACHAL_PRADESH_9296.pdf}}</ref> | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in}}</ref> | height = | used = | demolished = | open_to_public = | ownership = | garrison = | current_commander = | commanders = | occupants = | battles = | events = }} '''ইটা দুৰ্গ''' ({{lang-en|Ita Fort}}) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ [[ইটানগৰ]] চহৰত অৱস্থিত এক উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক স্থান। ইয়াৰ নামৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ"। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰাজধানী [[ইটানগৰ]] চহৰৰ নামো এই দুৰ্গটোৰ পৰাই উদ্ভৱ হৈছে। চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰিত ইটা দুৰ্গটো<ref name="Raikar"/> সেই সময়ত অঞ্চলটোত শাসন কৰা [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলে]] নিৰ্মাণ কৰিছিল বুলি সাধাৰণতে বিশ্বাস কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in}}</ref> দুৰ্গটোক চুতীয়া ৰজা ''[[ৰত্নধ্বজপাল|গৌৰীনাৰায়ণ]]''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰীয়া দুৰ্গশৃংখলাৰ এটা অংশ হিচাপেও সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যৰ ক্ষমতা সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> দুৰ্গটোৰ মুঠ ইটাৰ গাঁথনিৰ পৰিমাণ ১৬,২০০ ঘনমিটাৰ। ইয়াৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহ ইটানগৰৰ জৱাহৰলাল নেহৰু ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত প্ৰদৰ্শিত হৈছে।<ref>{{cite web |title=Jawahar Lal Nehru Museum |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/arunachal-pradesh/itanagar/jawahar-lal-nehru-museum |website=Incredible India |publisher=Ministry of Tourism, Government of India |access-date=3 June 2026 |quote=A floor filled with archaeological finds also takes your breath away with age-old pottery shards and stone tools that show the reform of tools and pottery over time. There are findings from Ita Fort as well, and from Noksparbat and Malinithan in the West Siang district, which include tools, pots, religious objects, clothes and much more. Thereby making it one of the best and the oldest museums in the north-east.}}</ref><ref>{{cite book |title=History, Religion and Culture of North East India |author=T. Raatan |publisher=Gyan Books |year=2006 |isbn=8182051789 |page=29 |url=https://books.google.co.in/books?id=L8x0ZLkFdFkC&pg=PA29}}</ref> ==ইতিহাস== দুৰ্গটোত ব্যৱহৃত ইটাৰ বৈশিষ্ট্যৰ পৰা ইয়াৰ নিৰ্মাণকাল চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref name="Raikar"/><ref name="Osik"/> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ বৃহত্তম বিস্তৃতিৰ সময়ত [[ইটানগৰ]] অঞ্চলটোও ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ কোনো কোনো ৰজাৰ ৰাজত্বকালত ইয়াৰ ভূখণ্ডই বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ইটানগৰকে ধৰি কিছু পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সংলগ্ন ভূখণ্ডসমূহ সামৰি লৈছিল। পশ্চিম দিশত এই ভূখণ্ড [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সমৰ্থনত তেওঁ [[শদিয়া]], [[বুৰৈ নদী|বুৰৈ নদী]]ৰ পাৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ আৰু বৰগাং–ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ একেধৰণৰ চিহ্নৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=21 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi River and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> গগৈয়ে লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া ৰজাসকলৰ শাসনলিপিসমূহৰ ভিত্তিত সিদ্ধান্ত আগবঢ়াইছে যে শদিয়া বা সাধয়াপুৰক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা এই ৰাজবংশৰ অধীনত [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কিছু অংশ সামৰি এক "বিস্তৃত দেশ" আছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> ইটা দুৰ্গক চুতীয়া ৰজা ''[[ৰত্নধ্বজপাল|গৌৰীনাৰায়ণ]]''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰীয়া দুৰ্গশৃংখলাৰ এটা অংশ হিচাপেও সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে। চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্য সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰোৱাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples.}}</ref> বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ এটা পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা নিৰ্মাতাৰ চিহ্নসমূহ শদিয়াৰ ওচৰত ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সীমাবেৰৰ শিলত পোৱা চিহ্নৰ সৈতে একেধৰণৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ পৰা চুতীয়া দুৰ্গসমূহ বিশ্বনাথলৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে।<ref>K. L. Barua, ''An Early History of Kamrupa'', 1933, p. 271.</ref> বুৰৈৰ যথেষ্ট পূব দিশত ইটা দুৰ্গ অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে ইয়াকো [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ এনে পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ এটা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, in the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ আৰু দক্ষিণ-পূব দিশৰ [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]]–[[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] উপত্যকাৰ সমভূমি,<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor-last1=Bhattacharjee |editor-first1=J. B. |editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |pages=24–49 |isbn=978-81-89233-86-0 |quote=In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith.}}</ref> বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা]]<ref name="gogoi-main">{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002 |pages=20–21 |quote=Thus, the Chutiya territory extended over almost the entire region of the present districts of Lakhimpur, Dhemaji, Tinsukia, and parts of Dibrugarh.}}</ref> আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা]],<ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Neog|1977|p=820}}</ref> লগতে ঐতিহাসিক [[হাবুং]] অঞ্চল<ref name="Guha1983">{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |quote=Suhungmung followed an expansionist policy and annexed Panbari of Habung in 1512, which was until then a Chutiya dependency.}}</ref> চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি অঞ্চলটোত চুতীয়া ৰজাসকলে প্ৰদান কৰা ভূমিদানৰ শাসনলিপিৰ পৰা জানিব পাৰি।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=818–820}}</ref>{{efn|১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সত্যনাৰায়ণে প্ৰদান কৰা ভূমিদানসমূহৰ এখন ধৱলী নদীৰ পাৰৰ লুদুমুমাৰী নামৰ স্থানত প্ৰদান কৰা হৈছিল। ধৱলী নদীক বৰ্তমানৰ উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ ওচৰৰ ঢল নদীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>"He (Satyanarayana) donated land to a brāhmana in 1314 Śaka at Ludumumāri on the river Dhavali, identified with the Dhal of the North Lakhimpur district." {{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref><ref>{{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |page=3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf |access-date=26 June 2026 |quote=Sarbeswar Boruah identifies Dhavali as Dhal River 5 k.m. to the east of North Lakhimpur town, Vyagrahmari as Baghmari near Jalbhari 5 K.M. to the east-south of Narowa Satra.}}</ref> সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই ধৱলীক উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ পূবত অৱস্থিত ঢল নদীৰ সৈতে আৰু ব্যাঘ্ৰমাৰীক নৰোৱা সত্ৰৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ পূব-দক্ষিণে জলভাৰীৰ ওচৰৰ বাঘমাৰীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে। আনহাতে, ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত লক্ষ্মীনাৰায়ণে প্ৰদান কৰা ভূমিদানত [[সোৱণশিৰি নদী]]ক ভূমিৰ পূব সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District |author=Government of Assam |year=1976 |publisher=Government of Assam |location=Shillong |page=2 |language=English |quote=There are other historical accounts which show that a king named Laksminarayan ruled over the area, now included in the eastern part of Lakhimpur district, who during the 14th–15th century A.D. made a land grant dated Saka 1323 (A.D. 1401). The land was donated in the village of Bakhana on the western bank of the Subansiri. His capital was at Sadhayapuri, to be identified with Sadiya, the capital of Chutiya kings. This king Laksminarayan is likely to have built a town in his kingdom and named it after him. Sri Sarbeswar Barua of North Lakhimpur strongly believes that the district took its name from the town of Lakhimpur (later known as North Lakhimpur), originally selected as its headquarters, when Lakhimpur district was first formed in 1838 by the East India Company. He points out that this is known from the original seal of the district, as found in a sanad (manuscript) dated 1839 granted to the late Maheswar Sarma Bapu Barua and the note written by the Principal Assistant Commissioner in English at the top of the sanad just below the seal, where the name of Lakhimpur district is found written. The sanad was issued from North Lakhimpur. From this, Sri Barua concludes that the name of the district was derived from its first headquarters, viz., Lakhimpur.}}</ref> ১৯৭৬ চনৰ ''Lakhimpur District Gazetteer'' অনুসৰি, শক ১৩২৩ বা ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এই ভূমিদান সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম পাৰত অৱস্থিত বাখনা গাঁৱত প্ৰদান কৰা হৈছিল। লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ৰাজধানী আছিল শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা সাধয়াপুৰী। এক ধাৰণা অনুসৰি, লক্ষ্মীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যত এখন নগৰ স্থাপন কৰি নিজৰ নামৰ সৈতে মিলাই তাৰ নামকৰণ কৰিছিল। আনহাতে, উত্তৰ লখিমপুৰৰ সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাৰ মতে, ১৮৩৮ চনত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে লখিমপুৰ জিলা গঠন কৰোঁতে প্ৰথম সদৰ হিচাপে নিৰ্বাচিত লখিমপুৰ নগৰৰ পৰাই জিলাখনৰ নাম উদ্ভৱ হৈছিল। ১৮৩৯ চনত মহেশ্বৰ শৰ্মা বাপু বৰুৱাক প্ৰদান কৰা এখন চনদত থকা জিলাৰ মূল মোহৰ আৰু তাৰ তলত প্ৰধান সহকাৰী আয়ুক্তই ইংৰাজীত লিখা টোকাৰ ভিত্তিত তেওঁ এই মত আগবঢ়াইছিল। চনদখন উত্তৰ লখিমপুৰৰ পৰা প্ৰদান কৰা হৈছিল।}} [[File:Archival photo of Southern gate of Itafort.jpg|thumb|মেৰামতিৰ পূৰ্বে ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পুৰণি আলোকচিত্ৰ।]] ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ আন প্ৰত্নস্থলৰ সৈতে সাদৃশ্য=== ইটা দুৰ্গৰ নিৰ্মাতাসকলৰ নাম উল্লেখ কৰা কোনো শাসনলিপি এতিয়ালৈ উদ্ধাৰ হোৱা নাই যদিও দুৰ্গটোক অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰ-পাদদেশত গঢ় লৈ উঠা চুতীয়া যুগৰ স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ সৈতে প্ৰায়ে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। দুৰ্গটোৰ নিৰ্মাণকাল সাধাৰণতে চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা বুলি ধৰা হয়। এই সময়ছোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ আৰু সেই সময়ত অঞ্চলটো শাসন কৰা চুতীয়া ৰজাসকলে দুৰ্গটো নিৰ্মাণ কৰিছিল বুলি বহুলভাৱে বিশ্বাস কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in |access-date=3 June 2026}}</ref> [[File:Eastern Gate of Itafort 2.jpg|thumb|ইটা দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰত শিলৰ ভিত্তিৰ ওপৰত ইটাৰ গাঁথনি দেখা যায়। এই নিৰ্মাণ-পদ্ধতি শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু ৰুক্মিণীনগৰৰ প্ৰাচীৰৰ সৈতে তুলনাযোগ্য।]] স্থাপত্যগতভাৱে ইটা দুৰ্গত পৰম্পৰাগতভাৱে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কেইবাটাও মধ্যযুগীয় প্ৰত্নস্থলৰ সৈতে তুলনাযোগ্য বৈশিষ্ট্য দেখা যায়। দুৰ্গটো শিলৰ গাঁথনিৰ ভিত্তিৰ ওপৰত ইটাৰ ওপৰিভাগ নিৰ্মাণ কৰি গঢ়া হৈছে।<ref>"Eastern gate, the highest point of the fort, is heavily damaged one. Built on stone masonry, this gate overlooks Doimukh in the Dikrong valley." {{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> অনুৰূপ নিৰ্মাণ-পদ্ধতি [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ চৌহদৰ বেৰ, ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ এটা বৃহৎ মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ ভিতৰত পোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰীতো দেখা যায়।<ref>{{harvcol|Hannay|1848|pp=461–470}}</ref> [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ আন প্ৰত্নস্থলসমূহৰ দৰে<ref>{{harvcol|Hannay|1848|pp=461–471}}</ref> ইটা দুৰ্গৰ ইটাৰ প্ৰাচীৰসমূহো চূণৰ গাৰ বা তেনে কোনো বন্ধনকাৰী পদাৰ্থ অবিহনে মাটিৰ গাৰে গাঁথা হৈছিল। কিছুমান স্থানত লোৰ ক্লেম্প আৰু গজালো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> ইমান বৃহৎ পৰিসৰত ইটাৰ ব্যৱহাৰে ইটা দুৰ্গক চুতীয়া যুগৰ বৃহত্তৰ স্থাপত্য-সমষ্টিৰ সৈতেও সংযুক্ত কৰে। শদিয়া অঞ্চলৰ দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় স্থাপত্যসমূহত ইটাৰ দেৱাল, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ভেটি, পুখুৰী আৰু অন্যান্য গাঁথনিৰ অৱশেষ প্ৰত্নতাত্ত্বিক নিদৰ্শনৰ এক উল্লেখযোগ্য অংশ।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref> ইটা দুৰ্গৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পৰিকল্পনাও<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=xii}}</ref> [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ<ref>{{harvcol|Hannay|1848|pp=460–461}}</ref> আৰু চেপাখোৱা ৰাজগড়ৰ<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=437}}</ref> সৈতে তুলনাযোগ্য। এই স্থানসমূহৰ প্ৰৱেশপথত প্ৰাচীৰৰ আগলৈ ওলাই অহা আৰু পুনৰ ভিতৰলৈ ঘূৰি অহা ইটাৰ অংশ ব্যৱহাৰ কৰি প্ৰাচীৰৰ মাজেৰে সৰল পোন প্ৰৱেশপথৰ সলনি বেঁকা বা স্থানচ্যুত প্ৰৱেশপথ গঠন কৰা হোৱা যেন দেখা যায়। [[File:Offset Gateways and Ramparts of Historical Forts.png|thumb|কেইবাটাও মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ বেঁকা বা স্থানচ্যুত প্ৰৱেশপথ আৰু প্ৰাচীৰৰ তুলনামূলক চিত্ৰ।]] ভাস্কৰ্যৰ অলংকৰণতো অতিৰিক্ত সাদৃশ্য দেখা যায়। ইটা দুৰ্গত পোৱা শিলৰ দুৱাৰ-চৌকাঠৰ এটা ভগ্নাংশত সিংহ আৰু হাতীৰ চিত্ৰ আছে। আনহাতে, ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গত উদ্ধাৰ হোৱা চুতীয়া যুগৰ ইটাত সিংহ আৰু হাতীৰ যুগ্ম চিত্ৰ দেখা যায়। ইটা দুৰ্গৰ এটা ভিত্তিৰ উচ্চাৱচ ভাস্কৰ্যত দেখা সিংহৰ চিত্ৰ [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু ৰুক্মিণীনগৰৰ চুতীয়া যুগৰ অৱশেষত পোৱা সিংহৰ চিত্ৰৰ সৈতে যথেষ্ট মিল আছে। এই সাদৃশ্যই প্ৰত্নস্থলসমূহৰ মাজত এক সাধাৰণ প্ৰতীকী আৰু শিল্পকলাৰ পৰম্পৰাৰ সম্ভাৱনা সূচায়। [[File:Granite stone carvings.jpg|thumb|ইটা দুৰ্গত পোৱা সিংহ আৰু হাতীৰ চিত্ৰখোদিত শিলৰ দুৱাৰ-চৌকাঠৰ এটা অংশ। ৰয়িঙৰ ৰুক্মিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা চুতীয়া যুগৰ ইটাত এফালে দুটা সিংহ আৰু আনফালে দুটা হাতীৰ চিত্ৰ দেখা যায়।]] ইটা দুৰ্গৰ ভৌগোলিক অৱস্থানটোও গুৰুত্বপূৰ্ণ। পূৰ্বৰ গৱেষকসকলে উল্লেখ কৰিছে যে বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা শিলমিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন শদিয়াৰ ওচৰৰ প্ৰাচীন ধ্বংসাৱশেষত পোৱা চিহ্নৰ সৈতে একেধৰণৰ আছিল। শদিয়াৰ এই অৱশেষসমূহক ভীষ্মক আৰু চুতীয়া ৰজাসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছিল।<ref>"A large number of these stones were found to contain marks, cut deeply into the sandstone... identical marks were found also in the marked stones found by Hannay in the fort near Sadiya assigned to Bhismak. It is therefore evident that the ruins near Sadiya and those on the banks of the Burai river can be assigned to the same period...The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala." {{harvcol|Barua|1933|p=271}}</ref> পৰৱৰ্তী ইতিহাসবিদসকলে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে শদিয়া অঞ্চলৰ দুৰ্গসমূহ আৰু তাৰ পশ্চিমৰ বুৰৈ দুৰ্গৰ দৰে প্ৰত্নস্থলৰ মাজত স্থাপত্যগত ধাৰাবাহিকতা স্বীকাৰ কৰিলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰজুৰি বিস্তৃত এক বৃহত্তৰ চুতীয়া সাংস্কৃতিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ পায়।<ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> ইটা দুৰ্গ বুৰৈৰ পূব দিশত আৰু একে পাহাৰ-পাদদেশীয় অঞ্চলত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে ইয়াকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এই বৃহত্তৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গশৃংখলাৰ অংশ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। [[File:Ita Fort Lion Base relief.png|thumb|ইটা দুৰ্গৰ সিংহৰ উচ্চাৱচ ভাস্কৰ্য। ৰুক্মিণীনগৰ, তাম্ৰেশ্বৰী আৰু ভীষ্মকনগৰৰ অৱশেষত পোৱা সিংহৰ প্ৰতীকক চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় প্ৰতীক হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।]] সামগ্ৰিকভাৱে দুৰ্গটোৰ নিৰ্মাণকাল, ইটা আৰু শিলৰ গাঁথনি, ভাস্কৰ্যৰ অলংকৰণ আৰু অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰ-পাদদেশত ইয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থানে ইটা দুৰ্গ শদিয়া, ৰুক্মিণীনগৰ, ভীষ্মকনগৰ, তাম্ৰেশ্বৰী আৰু আন সংশ্লিষ্ট চুতীয়া যুগৰ স্থাপত্যসমূহৰ সৈতে একে স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি সূচায়। ===ঐতিহাসিক দাবী আৰু ব্যাখ্যা=== ১৯৪১ চনত পূৰ্বৰ বালিপাৰা সীমান্ত অঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক বিষয়া ডি. এন. দাসে ''Journal of the Assam Research Society''ত প্ৰকাশিত এটা প্ৰবন্ধত দাবী কৰিছিল যে ইটা দুৰ্গ ৰামচন্দ্ৰ বা মায়ামত্ত নামেৰে চিনাক্ত কৰা এজন কিংবদন্তিমূলক শাসকৰ মায়াপুৰ নামৰ ৰাজধানী হ'ব পাৰে।<ref>{{harvcol|Neog|2008|p=57}}</ref> অৱশ্যে পৰৱৰ্তী ইতিহাসবিদসকলে এই দাবী সন্দেহৰ চকুৰে চাইছে। এন. এন. অচিকে ৰায়কাৰৰ ব্যাখ্যাৰ সমৰ্থনত ব্যৱহৃত বিভিন্ন পৰম্পৰা পৰীক্ষা কৰি ৰামচন্দ্ৰ আৰু অৰিমত্ত সম্পৰ্কীয় কাহিনীসমূহ পৰস্পৰ বিভ্ৰান্তিকৰ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু ৰামচন্দ্ৰক ইটা দুৰ্গৰ নিৰ্মাতা হিচাপে চিনাক্ত কৰাটো গ্ৰহণযোগ্য নহয় বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |pages=35–37 |isbn=81-7117-152-4 |url=https://dcalibrary.e-pustakalaya.com/UPLOADED/DIRPDF/A%20BRIEF%20HISTORY%20OF%20ARUNACHAL_PRADESH_9296.pdf}}</ref> ৰামচন্দ্ৰ–অৰিমত্তৰ কিংবদন্তিৰ অন্যতম উৎস অসমীয়া বুৰঞ্জীমূলক গ্ৰন্থ ''আদি চৰিত''ৰ ৰচনাকাল ১৫৮৬ শক বা ১৬৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>"It is supposed to have been written in 1586 saka (1664 AD)" {{harvcol|Neog|1980|p=29}}</ref> অৱশ্যে এই গ্ৰন্থখনৰ প্ৰামাণিকতা সম্পৰ্কেও সন্দেহ প্ৰকাশ কৰা হৈছে।<ref>মহেশ্বৰ নেওগে উল্লেখ কৰিছে যে মাধৱদেৱৰ নামত প্ৰচলিত ''আদি চৰিত'' গ্ৰন্থখনে অসমৰ বৈষ্ণৱ সমাজত যথেষ্ট অসন্তোষৰ সৃষ্টি কৰিছে আৰু অধিক বিচক্ষণ সত্ৰাধিকাৰ আৰু সাহিত্যিকসকলে ইয়াক অস্বীকাৰ কৰিছে।</ref><ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=Madhavadeva |series=Makers of Indian Literature |publisher=Sahitya Akademi |location=New Delhi |year=1985 |page=25 |url=https://sahitya-akademi.gov.in/publications/pdf/madhavadeva_english.pdf |quote=Besides the above genuine works, a few more apocryphal works by later writers, viz., Adi-carita, Amulyaratna, Guptamani, and Guptastir are ascribed to Madhavadeva. The language, style and contents of these works clearly expose the spuriousness of these works.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Saikia |first=Baburam |title=Marginalisation, Revolt and Adaptation: On Changing the Mayamara Tradition |journal=Journal of Ethnology and Folkloristics |volume=15 |issue=1 |year=2021 |pages=85–102 |doi=10.2478/jef-2021-0006 |quote=the present Mayamoria gosain ... disowns the Adi Carit-Puthi as a forged document written by a third-rate poet and not by Madhavadeva; Neog ... puts this manuscript in the category of spurious account in his analysis. |doi-access=free}}</ref> ''আদি চৰিত''ত ৰামচন্দ্ৰৰ ৰাজধানী প্ৰতাপপুৰত আছিল বুলি কোৱা হৈছে আৰু সেই স্থানৰ নাম অনুসৰি তেওঁ প্ৰতাপপুৰীয়া উপাধি লাভ কৰিছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কিছুমান গৱেষকে প্ৰতাপপুৰক বিশ্বনাথৰ ওচৰৰ এটা স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>[https://archive.org/details/JournalOfTheAsiaticSocietyOfBengalVolIv1835/page/n237/mode/1up?q=Jitari Journal of the Asiatic Society of Bengal, pp. 190–191: Pratappura, capital city of Ramachandra, was located near Biswanath, in the vicinity of Agnigarh.]</ref> বিশ্বনাথৰ ওচৰৰ উমাতুমণি শিলালিপিত এজন শাসকক ''প্ৰতাপপুৰাধিকাৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু এই তথ্যক উক্ত চিনাক্তকৰণৰ সমৰ্থনত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref>[http://dspace.nehu.ac.in/bitstream/1/9357/1/A%20new%20reading%20(N%20Gogoi).pdf উমাতুমণি শিলালিপিত ''প্ৰতাপপুৰাধিকাৰী'' শব্দৰ উল্লেখ আছে, যাৰ ভিত্তিত প্ৰতাপপুৰ ওচৰৰ অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।]</ref> আন এটা উৎসত অৱশ্যে কিংবদন্তিৰ প্ৰতাপপুৰক ৰত্নপীঠৰ ৰত্নপুৰৰ এজন ৰজাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref>Neog, Maheswar, ''Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times'', pp. 51–52.</ref> ৰত্নপীঠক সাধাৰণতে [[কৰতোৱা নদী]] আৰু সংকোশ নদীৰ মাজৰ অঞ্চল বুলি ধৰা হয়, যি ঐতিহাসিক [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰ]] অঞ্চলৰ সৈতে মোটামুটিভাৱে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এই চিনাক্তকৰণ অনুসৰি কিংবদন্তিৰ স্থান বিশ্বনাথৰ পৰা বহু পশ্চিমত অৱস্থিত হ'ব। ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী''ত সংৰক্ষিত কিংবদন্তিসমূহতো ৰামচন্দ্ৰ–অৰিমত্তৰ কাহিনী বৃহত্তৰ কামৰূপ অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। ইয়াত ৰামচন্দ্ৰক কামৰূপৰ ৰজা, ফেংগুৱাক কমতাপুৰৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰাৰ লগতে নীলাচল, বৈদ্যগড় আৰু প্ৰতাপপুৰৰ দৰে স্থানসমূহক এই পৰম্পৰাৰ সৈতে সংযুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji: Or an Account of Ancient Kamarupa and a History of the Mogul Conflicts with Assam and Cooch Behar, up to A.D. 1682 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1930 |pages=2–4 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465 |access-date=22 June 2026}}</ref> ৰামচন্দ্ৰৰ পুত্ৰ অৰিমত্তৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন পৰম্পৰাসমূহত—যাক শশাংক বুলিও চিনাক্ত কৰা হৈছে—তেওঁৰ ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[নামনি অসম]]ৰ [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[দৰং জিলা|দৰং]] আৰু [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]] জিলাত অৱস্থিত বুলি কোৱা হৈছে। তেওঁৰ ৰাজধানী বেতনাৰ(কামৰূপ জিলা) বৈদ্যগড়ত আছিল আৰু তেওঁ [[কমতা ৰাজ্য]]ৰ ফেংগুৱা ৰজাৰ সৈতে যুদ্ধ লাগিছিল বুলিও কোৱা হয়।<ref name="Gait">{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=18 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45465/page/n38/mode/1up?q=Arimatta |quote=It is not certain where Arimatta ruled but most accounts place his kingdom in Lower Assam. His capital is said to have been at the Baidargarh, near Betna in Kamrup, where a high embankment forming a square, each side of which is about four miles long, is still in existence. He was attacked by a king named Phengua, of the house of Kamatapur, who advanced with an army of Meches and Koches, armed with bows and arrows, and threw up an embankment ten miles west of the Baidargarh; this embankment is in the Dhumdhuma Mauza and is still known as Phenguagarh.}}</ref> ডিম্বেশ্বৰ নেওগ আৰু এডৱাৰ্ড গেইটৰ দৰে গৱেষকসকলে ''আদি চৰিত''ৰ ঐতিহাসিক বিশ্বাসযোগ্যতা সন্দেহজনক বুলি বিবেচনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে, গ্ৰন্থখনৰ বৰ্ণনাসমূহ মূলতঃ কিংবদন্তি আৰু জনপ্ৰচলিত কাহিনীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। ডিম্বেশ্বৰ নেওগে অৰিমত্তক এজন কিংবদন্তিমূলক চৰিত্ৰ বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.34806 |year=1947 |pages=[https://archive.org/details/in.gov.ignca.34806/page/n76 72], 74 |quote=Like the authorship, the historicity of Adi Charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure.}}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=19 |url=https://archive.org/stream/historyofassam00gait/historyofassam00gait_djvu.txt |quote=Many legends cluster round Arimatta, but it would serve no useful purpose to discuss them further, as it is quite impossible to unravel the truth from the various conflicting stories that are current amongst the people.}}</ref> নেওগে লগতে উল্লেখ কৰিছে যে অৰিমত্তৰ কিংবদন্তিসমূহ ইমান পৰস্পৰবিৰোধী যে সেইবোৰৰ মাজত সামঞ্জস্য স্থাপনৰ চেষ্টা নিষ্ফল হ'ব। তেওঁ অৰিমত্তৰ বংশধৰ আৰু পৰিয়াল সম্পৰ্কীয় পৰস্পৰবিৰোধী পৰম্পৰাসমূহৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.34806 |year=1947 |page=[https://archive.org/details/in.gov.ignca.34806/page/n76 72] |quote=The Arimatta legends are so hopelessly divergent that it will simply be a wild goose chase here to make an attempt to reconcile them.}}</ref> এই মূল্যায়ন বৃহত্তৰ সাহিত্যিক পৰম্পৰাৰ সৈতেও সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। সেইবোৰত ৰামচন্দ্ৰ বা অৰিমত্তক বিভিন্নভাৱে প্ৰতাপপুৰ, ৰত্নপুৰ, কমতা, কামৰূপ বা দৰঙৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে, কিন্তু তেওঁলোকৰ ৰাজ্য ইটানগৰত আছিল বুলি নিৰ্ভৰযোগ্যভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হোৱা নাই।<ref name="Gait"/> এই দুয়োজন শাসকৰ ঐতিহাসিক অস্তিত্ব আৰু কাল নিৰ্ধাৰণ অনিশ্চিত, কিয়নো কোনো সমসাময়িক উৎসত তেওঁলোকৰ নিৰ্ভৰযোগ্য উল্লেখ পোৱা নাযায়। বৰ্তি থকা কাহিনীসমূহ পৰৱৰ্তী সময়ৰ, পৰস্পৰবিৰোধী আৰু কিংবদন্তিমূলক। অচিকে সিদ্ধান্ত আগবঢ়াইছে যে ৰামচন্দ্ৰ আৰু অৰিমত্ত সম্পৰ্কীয় এই ভিন্ন বৰ্ণনাসমূহৰ মাজত সন্তোষজনক সামঞ্জস্য স্থাপন কৰিব নোৱাৰি আৰু ৰামচন্দ্ৰক ইটা দুৰ্গৰ নিৰ্মাতা হিচাপে চিনাক্ত কৰাটো গ্ৰহণযোগ্য নহয়।<ref name="Osik1996">{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |pages=35–37 |isbn=81-7117-152-4 |url=https://dcalibrary.e-pustakalaya.com/UPLOADED/DIRPDF/A%20BRIEF%20HISTORY%20OF%20ARUNACHAL_PRADESH_9296.pdf}}</ref> ==স্থাপত্য== ইটা দুৰ্গ বৰ্তমানৰ ইটানগৰৰ পাহাৰীয়া ভূ-প্ৰকৃতিৰ সৈতে খাপ খুৱাই নিৰ্মিত এক প্ৰতিৰক্ষামূলক স্থাপত্য-সমষ্টি। ইয়াৰ নিৰ্মাণত কৃত্ৰিম ইটাৰ প্ৰাচীৰৰ লগতে প্ৰাকৃতিক পাহাৰৰ শিৰা, থিয় গৰা আৰু ঢাল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ফলত কৃত্ৰিম আৰু প্ৰাকৃতিক উভয় প্ৰকাৰৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা থকা এক সুৰক্ষিত পৰিসৰ সৃষ্টি হৈছে। বৰ্তি থকা অৱশেষসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীৰ, তিনিটা প্ৰৱেশদ্বাৰ, ইটা আৰু শিলৰ গাঁথনি, সিঁচৰতি স্থাপত্যৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু মৃৎপাত্ৰৰ টুকুৰা অন্তৰ্ভুক্ত। এইবোৰৰ পৰা দুৰ্গটো কেৱল এটা পৃথক সামৰিক চকী নহয়, বৰং এখন সুৰক্ষিত বসতি আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। ===দুৰ্গৰ প্ৰাচীৰ=== ইটা দুৰ্গ অনিয়মিত পৰিকল্পনাৰ এক বৃহৎ ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ-সমষ্টি। ইয়াৰ পৰিসৰৰ এটা অংশ কৃত্ৰিম প্ৰাচীৰে আৰু আন এটা অংশ পাহাৰৰ প্ৰাকৃতিক ভূ-প্ৰকৃতিয়ে গঠন কৰিছে। প্ৰাচীৰসমূহ ইটা আৰু মাটিৰ গাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। নিৰ্মাতাসকলে প্ৰাচীৰৰ দুয়োকাষে সমান্তৰাল ইটাৰ বেৰ তুলি মাজৰ খালী অংশ মাটি আৰু ভঙা ইটাৰে পূৰণ কৰিছিল। বৰ্তি থকা কিছুমান অংশত মূল ভেটিৰ স্তৰসমূহ এতিয়াও অক্ষত অৱস্থাত আছে। এই স্তৰসমূহৰ প্ৰস্থ প্ৰায় ২.০৬–২.০৮ মিটাৰ আৰু উচ্চতা প্ৰায় ১.৪০ মিটাৰ। দুৰ্গটোৱে এক বৰ্গকিলোমিটাৰতকৈও অধিক অঞ্চল সামৰি লৈছে আৰু দক্ষিণৰ পৰা উত্তৰ দিশলৈ ঢাল খাই গৈছে। পশ্চিম আৰু পূব দিশৰ সীমা ইটাৰ প্ৰাচীৰে সুৰক্ষিত কৰিছে, আনহাতে উত্তৰ আৰু দক্ষিণৰ থিয় প্ৰাকৃতিক পাহাৰীয়া শিৰা আৰু গৰাসমূহে প্ৰতিৰক্ষাৰ কাম কৰিছে। পশ্চিমৰ প্ৰাচীৰ প্ৰায় ১.৫ কিলোমিটাৰ দীঘল আৰু ইয়াত দুটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে, আনহাতে পূবৰ প্ৰাচীৰত এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। উত্তৰ আৰু দক্ষিণৰ অনিয়মিত থিয় পাহাৰীয়া শিৰাসমূহৰ প্ৰতিটোৰ দৈৰ্ঘ্য এক কিলোমিটাৰতকৈ অধিক। প্ৰাচীৰৰ গড় প্ৰস্থ প্ৰায় ১১.৫ মিটাৰ আৰু ইয়াৰ মূল উচ্চতা প্ৰায় ৫ মিটাৰ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=118}}</ref> সেইবাবে দুৰ্গটোক দীঘলীয়া অৰ্ধবৃত্তাকাৰ পৰিকল্পনাৰ এক অৰণ্য বা পাহাৰীয়া দুৰ্গ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=118–120}}</ref> [[File:Itafort Brick rampart.png|thumb|অবলম্বনৰ বাবে সহায়ক গাঁথনি থকা ইটা দুৰ্গৰ ইটাৰ প্ৰাচীৰ।]] ===দুৰ্গৰ তিনিটা প্ৰৱেশদ্বাৰ=== দুৰ্গটোৰ পূব, দক্ষিণ আৰু পশ্চিম দিশত তিনিটা মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো দুৰ্গৰ সৰ্বোচ্চ অংশত অৱস্থিত আৰু যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত। ই শিলৰ গাঁথনিৰ ওপৰত নিৰ্মিত আৰু তাৰ পৰা ডিক্ৰং উপত্যকাৰ দয়মুখ অঞ্চল দেখা যায়। দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো গহপুৰ আৰু ৰামঘাট অঞ্চলৰ ফালে মুখ কৰি আছে। ইয়াক প্ৰধানকৈ ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল যদিও সীমিত পৰিমাণৰ শিল আৰু শিলৰ ফলকো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই প্ৰৱেশদ্বাৰটো দুৰ্গৰ মুখ্য প্ৰৱেশপথ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে আৰু আন প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহৰ তুলনাত ইয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা অধিক শক্তিশালী আছিল। দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ভিতৰফালে দুয়োকাষে থকা দুটা কোঠা প্ৰহৰীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। প্ৰৱেশপথত দুৱাৰৰ প্ৰাচীৰৰ সমান্তৰালকৈ যোৱা এটা কৰিডৰো আছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহত সম্ভৱতঃ ওখ কাঠৰ দুৱাৰ লগোৱা আছিল, যদিও সেইবোৰ এতিয়া বৰ্তি থকা নাই।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> [[File:Itafort West gate.png|thumb|ইটা আৰু শিলৰ খণ্ড তথা ফলকেৰে নিৰ্মিত ইটা দুৰ্গৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰ।]] পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দৰে প্ৰহৰীৰ ব্যৱস্থা পোৱা নাযায়। সেইবাবে এই প্ৰৱেশদ্বাৰটো প্ৰয়োজন হ'লেহে খোলা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। পশ্চিমৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো চেঁকী নদীৰ ফালে মুখ কৰি আছে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা তুলনামূলকভাৱে কম আছিল যেন দেখা যায়। পূব আৰু পশ্চিমৰ প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ এনেদৰে অৱস্থিত আছিল যাতে তাৰ পৰা তলৰ অসমৰ সমভূমি নিৰীক্ষণ কৰিব পৰা যায়। আনহাতে, দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পৰা গহপুৰ, ৰামঘাট আৰু পিছোকাৰ দিশত নজৰ ৰাখি সেইফালৰ পৰা হ'ব পৰা আক্ৰমণ চিনাক্ত কৰিব পৰা গৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ গড় উচ্চতাৰ পৰা প্ৰায় ৪৮০ মিটাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ সংলগ্ন প্ৰাচীৰ প্ৰায় ৩৪০ মিটাৰ দীঘল আৰু ইয়াৰ সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ আয়তন প্ৰায় ১৫,১০৫ বৰ্গমিটাৰ বা প্ৰায় ৩.৭ একৰ। পশ্চিমৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো বৰ্তমানৰ ইটানগৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ মধ্যভাগত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ৩৭৯.১৭ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। ইয়াৰ চাৰিওফালৰ সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ আয়তন প্ৰায় ২,৬৪৩ বৰ্গমিটাৰ। পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো ইটানগৰৰ ৰাজভৱনৰ ওচৰত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ আয়তন প্ৰায় ২,২৮৩ বৰ্গমিটাৰ বা প্ৰায় ০.৫৬৪ একৰ। [[File:Itafort East gate.png|thumb|শিল আৰু ইটাৰ গাঁথনিৰে নিৰ্মিত ইটা দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰ।]] ===নিৰ্মাণ সামগ্ৰী=== দুৰ্গটো প্ৰধানকৈ ইটা আৰু শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ব্যৱহৃত শিলসমূহ মূলতঃ বালিশিলৰ আৰু ইটাবোৰ বিভিন্ন আকাৰৰ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত অলংকৃত ইটাও পোৱা যায়। দুৰ্গৰ সৰ্বোচ্চ স্থানত থকা পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো শিলৰ গাঁথনিৰ ভিত্তিৰ ওপৰত নিৰ্মিত। ইয়াৰ পৰা ডিক্ৰং উপত্যকাৰ দয়মুখ অঞ্চল দেখা যায়। তলৰ শিলৰ গাঁথনি আৰু ওপৰৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ এই সংমিশ্ৰণক অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰ-পাদদেশৰ আন মধ্যযুগীয় দুৰ্গসমূহৰ নিৰ্মাণ-পদ্ধতিৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। পশ্চিম আৰু পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহতো শিলৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়। প্ৰৱেশপথসমূহত প্ৰাণী আৰু ফুলৰ অলংকৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইটাৰ প্ৰাচীৰসমূহ মাটিৰ গাৰে গাঁথা হৈছিল আৰু চূণৰ গাৰ বা তেনে কোনো বন্ধনকাৰী পদাৰ্থৰ ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই। দুৰ্গ নিৰ্মাণত লোৰ ক্লেম্প আৰু গজালো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> [[File:Archival photo of Western gate of Itafort.jpg|thumb|মেৰামতিৰ পূৰ্বে ইটা দুৰ্গৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পুৰণি আলোকচিত্ৰ।]] ===প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ=== দুৰ্গটোৰ ভিতৰত এতিয়ালৈ কোনো অক্ষত অৱস্থাত থিয় হৈ থকা স্থাপত্য চিনাক্ত কৰা হোৱা নাই। অৱশ্যে ইটা দুৰ্গৰ বিভিন্ন অংশত সিঁচৰতি হৈ থকা ভঙা ইটাৰ টুকুৰাসমূহে সুৰক্ষিত দুৰ্গ-পৰিসৰৰ ভিতৰত মধ্যযুগীয় বসতিৰ অৱশেষ থকাৰ সম্ভাৱনা সূচায়। দুৰ্গটোত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ভিতৰত মোটা আৰু যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত টুকুৰা আছে, যিবোৰক বাটি, পাত্ৰ আৰু নলীযুক্ত পাত্ৰৰ অংশ হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। নলীযুক্ত এটা মৃৎপাত্ৰৰ টুকুৰাত অধিক পৰিমাণে কাওলিন পোৱা গৈছিল। ইয়াক ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ মধ্যযুগীয় মৃৎশিল্পৰ এটা বৈশিষ্ট্য হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ১৯০৫ চনৰ ''Darrang District Gazetteer''ত অঞ্চলটো বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে অৰণ্যৰে আৱৰি থকা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৯৭০ৰ দশকৰ পৰৱৰ্তী প্ৰত্নতাত্ত্বিক পৰ্যবেক্ষণসমূহতো অঞ্চলটোক অৰণ্যময় বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=119–120}}</ref> ==চিত্ৰ ভঁৰাল== <gallery> File:Ita Fort 01.JPG|ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Ita Fort 02.JPG|দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ইটাৰ গাঁথনি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * বুৰৈ দুৰ্গ * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[গোম্চি]] * [[শদিয়া]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[ইটানগৰ]] * [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite journal |last1=Shin |first1=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Pavitra Assam |edition=4th |year=2008}} * {{cite book |last1=Momin |first1=Mignonette |last2=Mawlong |first2=Cecile A. |last3=Qādrī |first3=Fuz̤ail Aḥmad |title=Society and Economy in North-East India |date=2006 |publisher=Regency Publications |isbn=9788189233402 |url=https://books.google.com/books?id=Djx131iEeYkC |language=en}} * {{cite thesis |type=Ph.D. |first=Tage |last=Tada |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |hdl=10603/288770}} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times |year=1980 |publisher=Motilal Banarsidass |place=Delhi}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |year=1977 |jstor=41691751 |url=https://www.jstor.org/stable/41691751}} * {{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |publisher=The Author |place=Gauhati}} * {{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and Other Remains in the Vicinity of Sudiya, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |volume=17 |issue=198 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commonscat}} {{Arunachal Pradesh}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] 6n6kf3d3qrl6y2zo7lljsrp0l5s9mnu 649028 648956 2026-11-01T21:31:36Z Ananya Taye 28065 649028 wikitext text/x-wiki {{Short description|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ঐতিহাসিক দুৰ্গ}} {{Infobox historic site | name = ইটা দুৰ্গ | native_name = | location = [[ইটানগৰ]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | image = Itafort South gate.png | caption = ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰ | type = দুৰ্গ | pushpin_map = | pushpin_relief = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|27.092|93.632|display=title,inline}} | built = চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা<ref name="Raikar">{{cite book |last1=Raikar |first1=Y. A. |last2=Chatterjee |first2=S. |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |year=1980 |pages=26ff. }}</ref><ref name="Osik">{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=35 |isbn=81-7117-152-4 |url=https://dcalibrary.e-pustakalaya.com/UPLOADED/DIRPDF/A%20BRIEF%20HISTORY%20OF%20ARUNACHAL_PRADESH_9296.pdf}}</ref> | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in}}</ref> | height = | used = | demolished = | open_to_public = | ownership = | garrison = | current_commander = | commanders = | occupants = | battles = | events = }} '''ইটা দুৰ্গ''' ({{lang-en|Ita Fort}}) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ৰাজ্যৰ [[ইটানগৰ]] চহৰত অৱস্থিত এক উল্লেখযোগ্য ঐতিহাসিক স্থান। ইয়াৰ নামৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে "ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ"। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰাজধানী [[ইটানগৰ]] চহৰৰ নামো এই দুৰ্গটোৰ পৰাই উদ্ভৱ হৈছে। চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰিত ইটা দুৰ্গটো<ref name="Raikar"/> সেই সময়ত অঞ্চলটোত শাসন কৰা [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজাসকলে]] নিৰ্মাণ কৰিছিল বুলি সাধাৰণতে বিশ্বাস কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in}}</ref> দুৰ্গটোক চুতীয়া ৰজা ''[[ৰত্নধ্বজপাল|গৌৰীনাৰায়ণ]]''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰীয়া দুৰ্গশৃংখলাৰ এটা অংশ হিচাপেও সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যৰ ক্ষমতা সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> দুৰ্গটোৰ মুঠ ইটাৰ গাঁথনিৰ পৰিমাণ ১৬,২০০ ঘনমিটাৰ। ইয়াৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহ ইটানগৰৰ জৱাহৰলাল নেহৰু ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়ত প্ৰদৰ্শিত হৈছে।<ref>{{cite web |title=Jawahar Lal Nehru Museum |url=https://www.incredibleindia.gov.in/en/arunachal-pradesh/itanagar/jawahar-lal-nehru-museum |website=Incredible India |publisher=Ministry of Tourism, Government of India |access-date=3 June 2026 |quote=A floor filled with archaeological finds also takes your breath away with age-old pottery shards and stone tools that show the reform of tools and pottery over time. There are findings from Ita Fort as well, and from Noksparbat and Malinithan in the West Siang district, which include tools, pots, religious objects, clothes and much more. Thereby making it one of the best and the oldest museums in the north-east.}}</ref><ref>{{cite book |title=History, Religion and Culture of North East India |author=T. Raatan |publisher=Gyan Books |year=2006 |isbn=8182051789 |page=29 |url=https://books.google.co.in/books?id=L8x0ZLkFdFkC&pg=PA29}}</ref> ==ইতিহাস== দুৰ্গটোত ব্যৱহৃত ইটাৰ বৈশিষ্ট্যৰ পৰা ইয়াৰ নিৰ্মাণকাল চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref name="Raikar"/><ref name="Osik"/> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ বৃহত্তম বিস্তৃতিৰ সময়ত [[ইটানগৰ]] অঞ্চলটোও ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ কোনো কোনো ৰজাৰ ৰাজত্বকালত ইয়াৰ ভূখণ্ডই বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ইটানগৰকে ধৰি কিছু পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সংলগ্ন ভূখণ্ডসমূহ সামৰি লৈছিল। পশ্চিম দিশত এই ভূখণ্ড [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে বিস্তৃত আছিল। এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সমৰ্থনত তেওঁ [[শদিয়া]], [[বুৰৈ নদী|বুৰৈ নদী]]ৰ পাৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ আৰু বৰগাং–ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ একেধৰণৰ চিহ্নৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |page=21 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi River and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> গগৈয়ে লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া ৰজাসকলৰ শাসনলিপিসমূহৰ ভিত্তিত সিদ্ধান্ত আগবঢ়াইছে যে শদিয়া বা সাধয়াপুৰক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা এই ৰাজবংশৰ অধীনত [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ কিছু অংশ সামৰি এক "বিস্তৃত দেশ" আছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> ইটা দুৰ্গক চুতীয়া ৰজা ''[[ৰত্নধ্বজপাল|গৌৰীনাৰায়ণ]]''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰীয়া দুৰ্গশৃংখলাৰ এটা অংশ হিচাপেও সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে। চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্য সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰোৱাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples.}}</ref> বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ এটা পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা নিৰ্মাতাৰ চিহ্নসমূহ শদিয়াৰ ওচৰত ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে নিৰ্মাণ কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সীমাবেৰৰ শিলত পোৱা চিহ্নৰ সৈতে একেধৰণৰ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ পৰা চুতীয়া দুৰ্গসমূহ বিশ্বনাথলৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে।<ref>K. L. Barua, ''An Early History of Kamrupa'', 1933, p. 271.</ref> বুৰৈৰ যথেষ্ট পূব দিশত ইটা দুৰ্গ অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে ইয়াকো [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ এনে পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ এটা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, in the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ আৰু দক্ষিণ-পূব দিশৰ [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]]–[[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] উপত্যকাৰ সমভূমি,<ref name="Nath2013">{{cite book |last=Nath |first=D. |chapter=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |editor-last1=Bhattacharjee |editor-first1=J. B. |editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R. |title=Early States in North East India |publisher=Regency Publications |location=Delhi |year=2013 |pages=24–49 |isbn=978-81-89233-86-0 |quote=In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith.}}</ref> বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা]]<ref name="gogoi-main">{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002 |pages=20–21 |quote=Thus, the Chutiya territory extended over almost the entire region of the present districts of Lakhimpur, Dhemaji, Tinsukia, and parts of Dibrugarh.}}</ref> আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা]],<ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers(Chutia) extended as far as the outer limit of Darrang district, in the western most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Neog|1977|p=820}}</ref> লগতে ঐতিহাসিক [[হাবুং]] অঞ্চল<ref name="Guha1983">{{cite journal |last=Guha |first=Amalendu |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |year=1983 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |quote=Suhungmung followed an expansionist policy and annexed Panbari of Habung in 1512, which was until then a Chutiya dependency.}}</ref> চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাত চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি অঞ্চলটোত চুতীয়া ৰজাসকলে প্ৰদান কৰা ভূমিদানৰ শাসনলিপিৰ পৰা জানিব পাৰি।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=818–820}}</ref>{{efn|১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দত সত্যনাৰায়ণে প্ৰদান কৰা ভূমিদানসমূহৰ এখন ধৱলী নদীৰ পাৰৰ লুদুমুমাৰী নামৰ স্থানত প্ৰদান কৰা হৈছিল। ধৱলী নদীক বৰ্তমানৰ উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ ওচৰৰ ঢল নদীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>"He (Satyanarayana) donated land to a brāhmana in 1314 Śaka at Ludumumāri on the river Dhavali, identified with the Dhal of the North Lakhimpur district." {{harvcol|Neog|1977|p=818}}</ref><ref>{{cite journal |last=Chutia |first=Manas |title=Vasudev Than Narowa Satra—In Historical Perspective |journal=Review of Research |volume=8 |issue=8 |date=May 2019 |page=3 |url=https://oldror.lbp.world/UploadedData/11719.pdf |access-date=26 June 2026 |quote=Sarbeswar Boruah identifies Dhavali as Dhal River 5 k.m. to the east of North Lakhimpur town, Vyagrahmari as Baghmari near Jalbhari 5 K.M. to the east-south of Narowa Satra.}}</ref> সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাই ধৱলীক উত্তৰ লখিমপুৰ নগৰৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ পূবত অৱস্থিত ঢল নদীৰ সৈতে আৰু ব্যাঘ্ৰমাৰীক নৰোৱা সত্ৰৰ পৰা প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ পূব-দক্ষিণে জলভাৰীৰ ওচৰৰ বাঘমাৰীৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে। আনহাতে, ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দত লক্ষ্মীনাৰায়ণে প্ৰদান কৰা ভূমিদানত [[সোৱণশিৰি নদী]]ক ভূমিৰ পূব সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |title=Assam District Gazetteers: Lakhimpur District |author=Government of Assam |year=1976 |publisher=Government of Assam |location=Shillong |page=2 |language=English |quote=There are other historical accounts which show that a king named Laksminarayan ruled over the area, now included in the eastern part of Lakhimpur district, who during the 14th–15th century A.D. made a land grant dated Saka 1323 (A.D. 1401). The land was donated in the village of Bakhana on the western bank of the Subansiri. His capital was at Sadhayapuri, to be identified with Sadiya, the capital of Chutiya kings. This king Laksminarayan is likely to have built a town in his kingdom and named it after him. Sri Sarbeswar Barua of North Lakhimpur strongly believes that the district took its name from the town of Lakhimpur (later known as North Lakhimpur), originally selected as its headquarters, when Lakhimpur district was first formed in 1838 by the East India Company. He points out that this is known from the original seal of the district, as found in a sanad (manuscript) dated 1839 granted to the late Maheswar Sarma Bapu Barua and the note written by the Principal Assistant Commissioner in English at the top of the sanad just below the seal, where the name of Lakhimpur district is found written. The sanad was issued from North Lakhimpur. From this, Sri Barua concludes that the name of the district was derived from its first headquarters, viz., Lakhimpur.}}</ref> ১৯৭৬ চনৰ ''Lakhimpur District Gazetteer'' অনুসৰি, শক ১৩২৩ বা ১৪০১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এই ভূমিদান সোৱণশিৰিৰ পশ্চিম পাৰত অৱস্থিত বাখনা গাঁৱত প্ৰদান কৰা হৈছিল। লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ৰাজধানী আছিল শদিয়াৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা সাধয়াপুৰী। এক ধাৰণা অনুসৰি, লক্ষ্মীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যত এখন নগৰ স্থাপন কৰি নিজৰ নামৰ সৈতে মিলাই তাৰ নামকৰণ কৰিছিল। আনহাতে, উত্তৰ লখিমপুৰৰ সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱাৰ মতে, ১৮৩৮ চনত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে লখিমপুৰ জিলা গঠন কৰোঁতে প্ৰথম সদৰ হিচাপে নিৰ্বাচিত লখিমপুৰ নগৰৰ পৰাই জিলাখনৰ নাম উদ্ভৱ হৈছিল। ১৮৩৯ চনত মহেশ্বৰ শৰ্মা বাপু বৰুৱাক প্ৰদান কৰা এখন চনদত থকা জিলাৰ মূল মোহৰ আৰু তাৰ তলত প্ৰধান সহকাৰী আয়ুক্তই ইংৰাজীত লিখা টোকাৰ ভিত্তিত তেওঁ এই মত আগবঢ়াইছিল। চনদখন উত্তৰ লখিমপুৰৰ পৰা প্ৰদান কৰা হৈছিল।}} [[File:Archival photo of Southern gate of Itafort.jpg|thumb|মেৰামতিৰ পূৰ্বে ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পুৰণি আলোকচিত্ৰ।]] ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ আন প্ৰত্নস্থলৰ সৈতে সাদৃশ্য=== ইটা দুৰ্গৰ নিৰ্মাতাসকলৰ নাম উল্লেখ কৰা কোনো শাসনলিপি এতিয়ালৈ উদ্ধাৰ হোৱা নাই যদিও দুৰ্গটোক অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰ-পাদদেশত গঢ় লৈ উঠা চুতীয়া যুগৰ স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ সৈতে প্ৰায়ে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে। দুৰ্গটোৰ নিৰ্মাণকাল সাধাৰণতে চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা বুলি ধৰা হয়। এই সময়ছোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ আৰু সেই সময়ত অঞ্চলটো শাসন কৰা চুতীয়া ৰজাসকলে দুৰ্গটো নিৰ্মাণ কৰিছিল বুলি বহুলভাৱে বিশ্বাস কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://itanagar.nic.in/tourist-place/ita-fort/ |title=Itanagar Capital Complex |publisher=Arunachalpradesh.nic.in |access-date=3 June 2026}}</ref> [[File:Eastern Gate of Itafort 2.jpg|thumb|ইটা দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰত শিলৰ ভিত্তিৰ ওপৰত ইটাৰ গাঁথনি দেখা যায়। এই নিৰ্মাণ-পদ্ধতি শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু ৰুক্মিণীনগৰৰ প্ৰাচীৰৰ সৈতে তুলনাযোগ্য।]] স্থাপত্যগতভাৱে ইটা দুৰ্গত পৰম্পৰাগতভাৱে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কেইবাটাও মধ্যযুগীয় প্ৰত্নস্থলৰ সৈতে তুলনাযোগ্য বৈশিষ্ট্য দেখা যায়। দুৰ্গটো শিলৰ গাঁথনিৰ ভিত্তিৰ ওপৰত ইটাৰ ওপৰিভাগ নিৰ্মাণ কৰি গঢ়া হৈছে।<ref>"Eastern gate, the highest point of the fort, is heavily damaged one. Built on stone masonry, this gate overlooks Doimukh in the Dikrong valley." {{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> অনুৰূপ নিৰ্মাণ-পদ্ধতি [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ চৌহদৰ বেৰ, ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ এটা বৃহৎ মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ ভিতৰত পোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰীতো দেখা যায়।<ref>{{harvcol|Hannay|1848|pp=461–470}}</ref> [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ আন প্ৰত্নস্থলসমূহৰ দৰে<ref>{{harvcol|Hannay|1848|pp=461–471}}</ref> ইটা দুৰ্গৰ ইটাৰ প্ৰাচীৰসমূহো চূণৰ গাৰ বা তেনে কোনো বন্ধনকাৰী পদাৰ্থ অবিহনে মাটিৰ গাৰে গাঁথা হৈছিল। কিছুমান স্থানত লোৰ ক্লেম্প আৰু গজালো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> ইমান বৃহৎ পৰিসৰত ইটাৰ ব্যৱহাৰে ইটা দুৰ্গক চুতীয়া যুগৰ বৃহত্তৰ স্থাপত্য-সমষ্টিৰ সৈতেও সংযুক্ত কৰে। শদিয়া অঞ্চলৰ দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় স্থাপত্যসমূহত ইটাৰ দেৱাল, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ভেটি, পুখুৰী আৰু অন্যান্য গাঁথনিৰ অৱশেষ প্ৰত্নতাত্ত্বিক নিদৰ্শনৰ এক উল্লেখযোগ্য অংশ।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref> ইটা দুৰ্গৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পৰিকল্পনাও<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=xii}}</ref> [[ভীষ্মকনগৰ]], ৰুক্মিণীনগৰ<ref>{{harvcol|Hannay|1848|pp=460–461}}</ref> আৰু চেপাখোৱা ৰাজগড়ৰ<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=437}}</ref> সৈতে তুলনাযোগ্য। এই স্থানসমূহৰ প্ৰৱেশপথত প্ৰাচীৰৰ আগলৈ ওলাই অহা আৰু পুনৰ ভিতৰলৈ ঘূৰি অহা ইটাৰ অংশ ব্যৱহাৰ কৰি প্ৰাচীৰৰ মাজেৰে সৰল পোন প্ৰৱেশপথৰ সলনি বেঁকা বা স্থানচ্যুত প্ৰৱেশপথ গঠন কৰা হোৱা যেন দেখা যায়। [[File:Offset Gateways and Ramparts of Historical Forts.png|thumb|কেইবাটাও মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ বেঁকা বা স্থানচ্যুত প্ৰৱেশপথ আৰু প্ৰাচীৰৰ তুলনামূলক চিত্ৰ।]] ভাস্কৰ্যৰ অলংকৰণতো অতিৰিক্ত সাদৃশ্য দেখা যায়। ইটা দুৰ্গত পোৱা শিলৰ দুৱাৰ-চৌকাঠৰ এটা ভগ্নাংশত সিংহ আৰু হাতীৰ চিত্ৰ আছে। আনহাতে, ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গত উদ্ধাৰ হোৱা চুতীয়া যুগৰ ইটাত সিংহ আৰু হাতীৰ যুগ্ম চিত্ৰ দেখা যায়। ইটা দুৰ্গৰ এটা ভিত্তিৰ উচ্চাৱচ ভাস্কৰ্যত দেখা সিংহৰ চিত্ৰ [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু ৰুক্মিণীনগৰৰ চুতীয়া যুগৰ অৱশেষত পোৱা সিংহৰ চিত্ৰৰ সৈতে যথেষ্ট মিল আছে। এই সাদৃশ্যই প্ৰত্নস্থলসমূহৰ মাজত এক সাধাৰণ প্ৰতীকী আৰু শিল্পকলাৰ পৰম্পৰাৰ সম্ভাৱনা সূচায়। [[File:Granite stone carvings.jpg|thumb|ইটা দুৰ্গত পোৱা সিংহ আৰু হাতীৰ চিত্ৰখোদিত শিলৰ দুৱাৰ-চৌকাঠৰ এটা অংশ। ৰয়িঙৰ ৰুক্মিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা চুতীয়া যুগৰ ইটাত এফালে দুটা সিংহ আৰু আনফালে দুটা হাতীৰ চিত্ৰ দেখা যায়।]] ইটা দুৰ্গৰ ভৌগোলিক অৱস্থানটোও গুৰুত্বপূৰ্ণ। পূৰ্বৰ গৱেষকসকলে উল্লেখ কৰিছে যে বুৰৈ নদীৰ পাৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা শিলমিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন শদিয়াৰ ওচৰৰ প্ৰাচীন ধ্বংসাৱশেষত পোৱা চিহ্নৰ সৈতে একেধৰণৰ আছিল। শদিয়াৰ এই অৱশেষসমূহক ভীষ্মক আৰু চুতীয়া ৰজাসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছিল।<ref>"A large number of these stones were found to contain marks, cut deeply into the sandstone... identical marks were found also in the marked stones found by Hannay in the fort near Sadiya assigned to Bhismak. It is therefore evident that the ruins near Sadiya and those on the banks of the Burai river can be assigned to the same period...The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala." {{harvcol|Barua|1933|p=271}}</ref> পৰৱৰ্তী ইতিহাসবিদসকলে যুক্তি আগবঢ়াইছে যে শদিয়া অঞ্চলৰ দুৰ্গসমূহ আৰু তাৰ পশ্চিমৰ বুৰৈ দুৰ্গৰ দৰে প্ৰত্নস্থলৰ মাজত স্থাপত্যগত ধাৰাবাহিকতা স্বীকাৰ কৰিলে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰজুৰি বিস্তৃত এক বৃহত্তৰ চুতীয়া সাংস্কৃতিক বা ৰাজনৈতিক পৰিসৰৰ সম্ভাৱনা প্ৰকাশ পায়।<ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> ইটা দুৰ্গ বুৰৈৰ পূব দিশত আৰু একে পাহাৰ-পাদদেশীয় অঞ্চলত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে ইয়াকো চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এই বৃহত্তৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গশৃংখলাৰ অংশ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে। [[File:Ita Fort Lion Base relief.png|thumb|ইটা দুৰ্গৰ সিংহৰ উচ্চাৱচ ভাস্কৰ্য। ৰুক্মিণীনগৰ, তাম্ৰেশ্বৰী আৰু ভীষ্মকনগৰৰ অৱশেষত পোৱা সিংহৰ প্ৰতীকক চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজকীয় প্ৰতীক হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে।]] সামগ্ৰিকভাৱে দুৰ্গটোৰ নিৰ্মাণকাল, ইটা আৰু শিলৰ গাঁথনি, ভাস্কৰ্যৰ অলংকৰণ আৰু অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰ-পাদদেশত ইয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থানে ইটা দুৰ্গ শদিয়া, ৰুক্মিণীনগৰ, ভীষ্মকনগৰ, তাম্ৰেশ্বৰী আৰু আন সংশ্লিষ্ট চুতীয়া যুগৰ স্থাপত্যসমূহৰ সৈতে একে স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি সূচায়। ===ঐতিহাসিক দাবী আৰু ব্যাখ্যা=== ১৯৪১ চনত পূৰ্বৰ বালিপাৰা সীমান্ত অঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক বিষয়া ডি. এন. দাসে ''Journal of the Assam Research Society''ত প্ৰকাশিত এটা প্ৰবন্ধত দাবী কৰিছিল যে ইটা দুৰ্গ ৰামচন্দ্ৰ বা মায়ামত্ত নামেৰে চিনাক্ত কৰা এজন কিংবদন্তিমূলক শাসকৰ মায়াপুৰ নামৰ ৰাজধানী হ'ব পাৰে।<ref>{{harvcol|Neog|2008|p=57}}</ref> অৱশ্যে পৰৱৰ্তী ইতিহাসবিদসকলে এই দাবী সন্দেহৰ চকুৰে চাইছে। এন. এন. অচিকে ৰায়কাৰৰ ব্যাখ্যাৰ সমৰ্থনত ব্যৱহৃত বিভিন্ন পৰম্পৰা পৰীক্ষা কৰি ৰামচন্দ্ৰ আৰু অৰিমত্ত সম্পৰ্কীয় কাহিনীসমূহ পৰস্পৰ বিভ্ৰান্তিকৰ বুলি বৰ্ণনা কৰিছে আৰু ৰামচন্দ্ৰক ইটা দুৰ্গৰ নিৰ্মাতা হিচাপে চিনাক্ত কৰাটো গ্ৰহণযোগ্য নহয় বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |pages=35–37 |isbn=81-7117-152-4 |url=https://dcalibrary.e-pustakalaya.com/UPLOADED/DIRPDF/A%20BRIEF%20HISTORY%20OF%20ARUNACHAL_PRADESH_9296.pdf}}</ref> ৰামচন্দ্ৰ–অৰিমত্তৰ কিংবদন্তিৰ অন্যতম উৎস অসমীয়া বুৰঞ্জীমূলক গ্ৰন্থ ''আদি চৰিত''ৰ ৰচনাকাল ১৫৮৬ শক বা ১৬৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দ বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>"It is supposed to have been written in 1586 saka (1664 AD)" {{harvcol|Neog|1980|p=29}}</ref> অৱশ্যে এই গ্ৰন্থখনৰ প্ৰামাণিকতা সম্পৰ্কেও সন্দেহ প্ৰকাশ কৰা হৈছে।<ref>মহেশ্বৰ নেওগে উল্লেখ কৰিছে যে মাধৱদেৱৰ নামত প্ৰচলিত ''আদি চৰিত'' গ্ৰন্থখনে অসমৰ বৈষ্ণৱ সমাজত যথেষ্ট অসন্তোষৰ সৃষ্টি কৰিছে আৰু অধিক বিচক্ষণ সত্ৰাধিকাৰ আৰু সাহিত্যিকসকলে ইয়াক অস্বীকাৰ কৰিছে।</ref><ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=Madhavadeva |series=Makers of Indian Literature |publisher=Sahitya Akademi |location=New Delhi |year=1985 |page=25 |url=https://sahitya-akademi.gov.in/publications/pdf/madhavadeva_english.pdf |quote=Besides the above genuine works, a few more apocryphal works by later writers, viz., Adi-carita, Amulyaratna, Guptamani, and Guptastir are ascribed to Madhavadeva. The language, style and contents of these works clearly expose the spuriousness of these works.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Saikia |first=Baburam |title=Marginalisation, Revolt and Adaptation: On Changing the Mayamara Tradition |journal=Journal of Ethnology and Folkloristics |volume=15 |issue=1 |year=2021 |pages=85–102 |doi=10.2478/jef-2021-0006 |quote=the present Mayamoria gosain ... disowns the Adi Carit-Puthi as a forged document written by a third-rate poet and not by Madhavadeva; Neog ... puts this manuscript in the category of spurious account in his analysis. |doi-access=free}}</ref> ''আদি চৰিত''ত ৰামচন্দ্ৰৰ ৰাজধানী প্ৰতাপপুৰত আছিল বুলি কোৱা হৈছে আৰু সেই স্থানৰ নাম অনুসৰি তেওঁ প্ৰতাপপুৰীয়া উপাধি লাভ কৰিছিল বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। কিছুমান গৱেষকে প্ৰতাপপুৰক বিশ্বনাথৰ ওচৰৰ এটা স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>[https://archive.org/details/JournalOfTheAsiaticSocietyOfBengalVolIv1835/page/n237/mode/1up?q=Jitari Journal of the Asiatic Society of Bengal, pp. 190–191: Pratappura, capital city of Ramachandra, was located near Biswanath, in the vicinity of Agnigarh.]</ref> বিশ্বনাথৰ ওচৰৰ উমাতুমণি শিলালিপিত এজন শাসকক ''প্ৰতাপপুৰাধিকাৰী'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু এই তথ্যক উক্ত চিনাক্তকৰণৰ সমৰ্থনত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref>[http://dspace.nehu.ac.in/bitstream/1/9357/1/A%20new%20reading%20(N%20Gogoi).pdf উমাতুমণি শিলালিপিত ''প্ৰতাপপুৰাধিকাৰী'' শব্দৰ উল্লেখ আছে, যাৰ ভিত্তিত প্ৰতাপপুৰ ওচৰৰ অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।]</ref> আন এটা উৎসত অৱশ্যে কিংবদন্তিৰ প্ৰতাপপুৰক ৰত্নপীঠৰ ৰত্নপুৰৰ এজন ৰজাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref>Neog, Maheswar, ''Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times'', pp. 51–52.</ref> ৰত্নপীঠক সাধাৰণতে [[কৰতোৱা নদী]] আৰু সংকোশ নদীৰ মাজৰ অঞ্চল বুলি ধৰা হয়, যি ঐতিহাসিক [[কমতা ৰাজ্য|কমতাপুৰ]] অঞ্চলৰ সৈতে মোটামুটিভাৱে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এই চিনাক্তকৰণ অনুসৰি কিংবদন্তিৰ স্থান বিশ্বনাথৰ পৰা বহু পশ্চিমত অৱস্থিত হ'ব। ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী''ত সংৰক্ষিত কিংবদন্তিসমূহতো ৰামচন্দ্ৰ–অৰিমত্তৰ কাহিনী বৃহত্তৰ কামৰূপ অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। ইয়াত ৰামচন্দ্ৰক কামৰূপৰ ৰজা, ফেংগুৱাক কমতাপুৰৰ ৰজা বুলি উল্লেখ কৰাৰ লগতে নীলাচল, বৈদ্যগড় আৰু প্ৰতাপপুৰৰ দৰে স্থানসমূহক এই পৰম্পৰাৰ সৈতে সংযুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji: Or an Account of Ancient Kamarupa and a History of the Mogul Conflicts with Assam and Cooch Behar, up to A.D. 1682 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1930 |pages=2–4 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465 |access-date=22 June 2026}}</ref> ৰামচন্দ্ৰৰ পুত্ৰ অৰিমত্তৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন পৰম্পৰাসমূহত—যাক শশাংক বুলিও চিনাক্ত কৰা হৈছে—তেওঁৰ ৰাজ্য বৰ্তমানৰ [[নামনি অসম]]ৰ [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[দৰং জিলা|দৰং]] আৰু [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]] জিলাত অৱস্থিত বুলি কোৱা হৈছে। তেওঁৰ ৰাজধানী বেতনাৰ(কামৰূপ জিলা) বৈদ্যগড়ত আছিল আৰু তেওঁ [[কমতা ৰাজ্য]]ৰ ফেংগুৱা ৰজাৰ সৈতে যুদ্ধ লাগিছিল বুলিও কোৱা হয়।<ref name="Gait">{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=18 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45465/page/n38/mode/1up?q=Arimatta |quote=It is not certain where Arimatta ruled but most accounts place his kingdom in Lower Assam. His capital is said to have been at the Baidargarh, near Betna in Kamrup, where a high embankment forming a square, each side of which is about four miles long, is still in existence. He was attacked by a king named Phengua, of the house of Kamatapur, who advanced with an army of Meches and Koches, armed with bows and arrows, and threw up an embankment ten miles west of the Baidargarh; this embankment is in the Dhumdhuma Mauza and is still known as Phenguagarh.}}</ref> ডিম্বেশ্বৰ নেওগ আৰু এডৱাৰ্ড গেইটৰ দৰে গৱেষকসকলে ''আদি চৰিত''ৰ ঐতিহাসিক বিশ্বাসযোগ্যতা সন্দেহজনক বুলি বিবেচনা কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে, গ্ৰন্থখনৰ বৰ্ণনাসমূহ মূলতঃ কিংবদন্তি আৰু জনপ্ৰচলিত কাহিনীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। ডিম্বেশ্বৰ নেওগে অৰিমত্তক এজন কিংবদন্তিমূলক চৰিত্ৰ বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.34806 |year=1947 |pages=[https://archive.org/details/in.gov.ignca.34806/page/n76 72], 74 |quote=Like the authorship, the historicity of Adi Charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure.}}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=19 |url=https://archive.org/stream/historyofassam00gait/historyofassam00gait_djvu.txt |quote=Many legends cluster round Arimatta, but it would serve no useful purpose to discuss them further, as it is quite impossible to unravel the truth from the various conflicting stories that are current amongst the people.}}</ref> নেওগে লগতে উল্লেখ কৰিছে যে অৰিমত্তৰ কিংবদন্তিসমূহ ইমান পৰস্পৰবিৰোধী যে সেইবোৰৰ মাজত সামঞ্জস্য স্থাপনৰ চেষ্টা নিষ্ফল হ'ব। তেওঁ অৰিমত্তৰ বংশধৰ আৰু পৰিয়াল সম্পৰ্কীয় পৰস্পৰবিৰোধী পৰম্পৰাসমূহৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |url=https://archive.org/details/in.gov.ignca.34806 |year=1947 |page=[https://archive.org/details/in.gov.ignca.34806/page/n76 72] |quote=The Arimatta legends are so hopelessly divergent that it will simply be a wild goose chase here to make an attempt to reconcile them.}}</ref> এই মূল্যায়ন বৃহত্তৰ সাহিত্যিক পৰম্পৰাৰ সৈতেও সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। সেইবোৰত ৰামচন্দ্ৰ বা অৰিমত্তক বিভিন্নভাৱে প্ৰতাপপুৰ, ৰত্নপুৰ, কমতা, কামৰূপ বা দৰঙৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে, কিন্তু তেওঁলোকৰ ৰাজ্য ইটানগৰত আছিল বুলি নিৰ্ভৰযোগ্যভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হোৱা নাই।<ref name="Gait"/> এই দুয়োজন শাসকৰ ঐতিহাসিক অস্তিত্ব আৰু কাল নিৰ্ধাৰণ অনিশ্চিত, কিয়নো কোনো সমসাময়িক উৎসত তেওঁলোকৰ নিৰ্ভৰযোগ্য উল্লেখ পোৱা নাযায়। বৰ্তি থকা কাহিনীসমূহ পৰৱৰ্তী সময়ৰ, পৰস্পৰবিৰোধী আৰু কিংবদন্তিমূলক। অচিকে সিদ্ধান্ত আগবঢ়াইছে যে ৰামচন্দ্ৰ আৰু অৰিমত্ত সম্পৰ্কীয় এই ভিন্ন বৰ্ণনাসমূহৰ মাজত সন্তোষজনক সামঞ্জস্য স্থাপন কৰিব নোৱাৰি আৰু ৰামচন্দ্ৰক ইটা দুৰ্গৰ নিৰ্মাতা হিচাপে চিনাক্ত কৰাটো গ্ৰহণযোগ্য নহয়।<ref name="Osik1996">{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |pages=35–37 |isbn=81-7117-152-4 |url=https://dcalibrary.e-pustakalaya.com/UPLOADED/DIRPDF/A%20BRIEF%20HISTORY%20OF%20ARUNACHAL_PRADESH_9296.pdf}}</ref> ==স্থাপত্য== ইটা দুৰ্গ বৰ্তমানৰ ইটানগৰৰ পাহাৰীয়া ভূ-প্ৰকৃতিৰ সৈতে খাপ খুৱাই নিৰ্মিত এক প্ৰতিৰক্ষামূলক স্থাপত্য-সমষ্টি। ইয়াৰ নিৰ্মাণত কৃত্ৰিম ইটাৰ প্ৰাচীৰৰ লগতে প্ৰাকৃতিক পাহাৰৰ শিৰা, থিয় গৰা আৰু ঢাল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ফলত কৃত্ৰিম আৰু প্ৰাকৃতিক উভয় প্ৰকাৰৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা থকা এক সুৰক্ষিত পৰিসৰ সৃষ্টি হৈছে। বৰ্তি থকা অৱশেষসমূহৰ ভিতৰত প্ৰাচীৰ, তিনিটা প্ৰৱেশদ্বাৰ, ইটা আৰু শিলৰ গাঁথনি, সিঁচৰতি স্থাপত্যৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু মৃৎপাত্ৰৰ টুকুৰা অন্তৰ্ভুক্ত। এইবোৰৰ পৰা দুৰ্গটো কেৱল এটা পৃথক সামৰিক চকী নহয়, বৰং এখন সুৰক্ষিত বসতি আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। ===দুৰ্গৰ প্ৰাচীৰ=== ইটা দুৰ্গ অনিয়মিত পৰিকল্পনাৰ এক বৃহৎ ইটাৰে নিৰ্মিত দুৰ্গ-সমষ্টি। ইয়াৰ পৰিসৰৰ এটা অংশ কৃত্ৰিম প্ৰাচীৰে আৰু আন এটা অংশ পাহাৰৰ প্ৰাকৃতিক ভূ-প্ৰকৃতিয়ে গঠন কৰিছে। প্ৰাচীৰসমূহ ইটা আৰু মাটিৰ গাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। নিৰ্মাতাসকলে প্ৰাচীৰৰ দুয়োকাষে সমান্তৰাল ইটাৰ বেৰ তুলি মাজৰ খালী অংশ মাটি আৰু ভঙা ইটাৰে পূৰণ কৰিছিল। বৰ্তি থকা কিছুমান অংশত মূল ভেটিৰ স্তৰসমূহ এতিয়াও অক্ষত অৱস্থাত আছে। এই স্তৰসমূহৰ প্ৰস্থ প্ৰায় ২.০৬–২.০৮ মিটাৰ আৰু উচ্চতা প্ৰায় ১.৪০ মিটাৰ। দুৰ্গটোৱে এক বৰ্গকিলোমিটাৰতকৈও অধিক অঞ্চল সামৰি লৈছে আৰু দক্ষিণৰ পৰা উত্তৰ দিশলৈ ঢাল খাই গৈছে। পশ্চিম আৰু পূব দিশৰ সীমা ইটাৰ প্ৰাচীৰে সুৰক্ষিত কৰিছে, আনহাতে উত্তৰ আৰু দক্ষিণৰ থিয় প্ৰাকৃতিক পাহাৰীয়া শিৰা আৰু গৰাসমূহে প্ৰতিৰক্ষাৰ কাম কৰিছে। পশ্চিমৰ প্ৰাচীৰ প্ৰায় ১.৫ কিলোমিটাৰ দীঘল আৰু ইয়াত দুটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে, আনহাতে পূবৰ প্ৰাচীৰত এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। উত্তৰ আৰু দক্ষিণৰ অনিয়মিত থিয় পাহাৰীয়া শিৰাসমূহৰ প্ৰতিটোৰ দৈৰ্ঘ্য এক কিলোমিটাৰতকৈ অধিক। প্ৰাচীৰৰ গড় প্ৰস্থ প্ৰায় ১১.৫ মিটাৰ আৰু ইয়াৰ মূল উচ্চতা প্ৰায় ৫ মিটাৰ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=118}}</ref> সেইবাবে দুৰ্গটোক দীঘলীয়া অৰ্ধবৃত্তাকাৰ পৰিকল্পনাৰ এক অৰণ্য বা পাহাৰীয়া দুৰ্গ হিচাপেও বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=118–120}}</ref> [[File:Itafort Brick rampart.png|thumb|অবলম্বনৰ বাবে সহায়ক গাঁথনি থকা ইটা দুৰ্গৰ ইটাৰ প্ৰাচীৰ।]] ===দুৰ্গৰ তিনিটা প্ৰৱেশদ্বাৰ=== দুৰ্গটোৰ পূব, দক্ষিণ আৰু পশ্চিম দিশত তিনিটা মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰ আছে। পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো দুৰ্গৰ সৰ্বোচ্চ অংশত অৱস্থিত আৰু যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত। ই শিলৰ গাঁথনিৰ ওপৰত নিৰ্মিত আৰু তাৰ পৰা ডিক্ৰং উপত্যকাৰ দয়মুখ অঞ্চল দেখা যায়। দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো গহপুৰ আৰু ৰামঘাট অঞ্চলৰ ফালে মুখ কৰি আছে। ইয়াক প্ৰধানকৈ ইটাৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল যদিও সীমিত পৰিমাণৰ শিল আৰু শিলৰ ফলকো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই প্ৰৱেশদ্বাৰটো দুৰ্গৰ মুখ্য প্ৰৱেশপথ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে আৰু আন প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহৰ তুলনাত ইয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা অধিক শক্তিশালী আছিল। দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ভিতৰফালে দুয়োকাষে থকা দুটা কোঠা প্ৰহৰীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। প্ৰৱেশপথত দুৱাৰৰ প্ৰাচীৰৰ সমান্তৰালকৈ যোৱা এটা কৰিডৰো আছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহত সম্ভৱতঃ ওখ কাঠৰ দুৱাৰ লগোৱা আছিল, যদিও সেইবোৰ এতিয়া বৰ্তি থকা নাই।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> [[File:Itafort West gate.png|thumb|ইটা আৰু শিলৰ খণ্ড তথা ফলকেৰে নিৰ্মিত ইটা দুৰ্গৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰ।]] পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দৰে প্ৰহৰীৰ ব্যৱস্থা পোৱা নাযায়। সেইবাবে এই প্ৰৱেশদ্বাৰটো প্ৰয়োজন হ'লেহে খোলা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। পশ্চিমৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো চেঁকী নদীৰ ফালে মুখ কৰি আছে আৰু ইয়াৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা তুলনামূলকভাৱে কম আছিল যেন দেখা যায়। পূব আৰু পশ্চিমৰ প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ এনেদৰে অৱস্থিত আছিল যাতে তাৰ পৰা তলৰ অসমৰ সমভূমি নিৰীক্ষণ কৰিব পৰা যায়। আনহাতে, দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পৰা গহপুৰ, ৰামঘাট আৰু পিছোকাৰ দিশত নজৰ ৰাখি সেইফালৰ পৰা হ'ব পৰা আক্ৰমণ চিনাক্ত কৰিব পৰা গৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> দক্ষিণৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ গড় উচ্চতাৰ পৰা প্ৰায় ৪৮০ মিটাৰ ওপৰত অৱস্থিত। ইয়াৰ সংলগ্ন প্ৰাচীৰ প্ৰায় ৩৪০ মিটাৰ দীঘল আৰু ইয়াৰ সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ আয়তন প্ৰায় ১৫,১০৫ বৰ্গমিটাৰ বা প্ৰায় ৩.৭ একৰ। পশ্চিমৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো বৰ্তমানৰ ইটানগৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ মধ্যভাগত সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ৩৭৯.১৭ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত। ইয়াৰ চাৰিওফালৰ সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ আয়তন প্ৰায় ২,৬৪৩ বৰ্গমিটাৰ। পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো ইটানগৰৰ ৰাজভৱনৰ ওচৰত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ সুৰক্ষিত অঞ্চলৰ আয়তন প্ৰায় ২,২৮৩ বৰ্গমিটাৰ বা প্ৰায় ০.৫৬৪ একৰ। [[File:Itafort East gate.png|thumb|শিল আৰু ইটাৰ গাঁথনিৰে নিৰ্মিত ইটা দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰ।]] ===নিৰ্মাণ সামগ্ৰী=== দুৰ্গটো প্ৰধানকৈ ইটা আৰু শিলেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ব্যৱহৃত শিলসমূহ মূলতঃ বালিশিলৰ আৰু ইটাবোৰ বিভিন্ন আকাৰৰ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত অলংকৃত ইটাও পোৱা যায়। দুৰ্গৰ সৰ্বোচ্চ স্থানত থকা পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰটো শিলৰ গাঁথনিৰ ভিত্তিৰ ওপৰত নিৰ্মিত। ইয়াৰ পৰা ডিক্ৰং উপত্যকাৰ দয়মুখ অঞ্চল দেখা যায়। তলৰ শিলৰ গাঁথনি আৰু ওপৰৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ এই সংমিশ্ৰণক অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰ-পাদদেশৰ আন মধ্যযুগীয় দুৰ্গসমূহৰ নিৰ্মাণ-পদ্ধতিৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। পশ্চিম আৰু পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহতো শিলৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়। প্ৰৱেশপথসমূহত প্ৰাণী আৰু ফুলৰ অলংকৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইটাৰ প্ৰাচীৰসমূহ মাটিৰ গাৰে গাঁথা হৈছিল আৰু চূণৰ গাৰ বা তেনে কোনো বন্ধনকাৰী পদাৰ্থৰ ব্যৱহাৰৰ প্ৰমাণ পোৱা হোৱা নাই। দুৰ্গ নিৰ্মাণত লোৰ ক্লেম্প আৰু গজালো ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=119}}</ref> [[File:Archival photo of Western gate of Itafort.jpg|thumb|মেৰামতিৰ পূৰ্বে ইটা দুৰ্গৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পুৰণি আলোকচিত্ৰ।]] ===প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ=== দুৰ্গটোৰ ভিতৰত এতিয়ালৈ কোনো অক্ষত অৱস্থাত থিয় হৈ থকা স্থাপত্য চিনাক্ত কৰা হোৱা নাই। অৱশ্যে ইটা দুৰ্গৰ বিভিন্ন অংশত সিঁচৰতি হৈ থকা ভঙা ইটাৰ টুকুৰাসমূহে সুৰক্ষিত দুৰ্গ-পৰিসৰৰ ভিতৰত মধ্যযুগীয় বসতিৰ অৱশেষ থকাৰ সম্ভাৱনা সূচায়। দুৰ্গটোত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ভিতৰত মোটা আৰু যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্ত টুকুৰা আছে, যিবোৰক বাটি, পাত্ৰ আৰু নলীযুক্ত পাত্ৰৰ অংশ হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। নলীযুক্ত এটা মৃৎপাত্ৰৰ টুকুৰাত অধিক পৰিমাণে কাওলিন পোৱা গৈছিল। ইয়াক ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ মধ্যযুগীয় মৃৎশিল্পৰ এটা বৈশিষ্ট্য হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ১৯০৫ চনৰ ''Darrang District Gazetteer''ত অঞ্চলটো বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে অৰণ্যৰে আৱৰি থকা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৯৭০ৰ দশকৰ পৰৱৰ্তী প্ৰত্নতাত্ত্বিক পৰ্যবেক্ষণসমূহতো অঞ্চলটোক অৰণ্যময় বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=119–120}}</ref> ==চিত্ৰ ভঁৰাল== <gallery> File:Ita Fort 01.JPG|ইটা দুৰ্গৰ দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰ File:Ita Fort 02.JPG|দক্ষিণ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ইটাৰ গাঁথনি </gallery> ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[গোম্চি]] * [[শদিয়া]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[ইটানগৰ]] * [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite journal |last1=Shin |first1=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265}} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Pavitra Assam |edition=4th |year=2008}} * {{cite book |last1=Momin |first1=Mignonette |last2=Mawlong |first2=Cecile A. |last3=Qādrī |first3=Fuz̤ail Aḥmad |title=Society and Economy in North-East India |date=2006 |publisher=Regency Publications |isbn=9788189233402 |url=https://books.google.com/books?id=Djx131iEeYkC |language=en}} * {{cite thesis |type=Ph.D. |first=Tage |last=Tada |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |hdl=10603/288770}} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaiṣṇava Faith and Movement in Assam: Śaṅkaradeva and His Times |year=1980 |publisher=Motilal Banarsidass |place=Delhi}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |year=1977 |jstor=41691751 |url=https://www.jstor.org/stable/41691751}} * {{cite book |last=Barua |first=Kanak Lal |title=Early History of Kamarupa |year=1933 |publisher=The Author |place=Gauhati}} * {{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and Other Remains in the Vicinity of Sudiya, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |volume=17 |issue=198 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta}} * {{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commonscat}} {{Arunachal Pradesh}} [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতৰ পৰ্যটনস্থলী]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] i7b36qpoh78vezxakw6aak66skilh6z 0 32750 649107 648533 2026-11-02T09:16:41Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 649107 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = | conventional_long_name = ইংলেণ্ড | common_name = ইংলেণ্ড | image_flag = Flag of England.svg | flag_width = | alt=Vertical red cross on a white background | national_motto = {{lang|fr|''[[Dieu et mon droit]]''}}{{spaces|2}}<small>(French)<br />"God and my right"<ref>{{harvnb|Marden|2003|p=460}}.</ref><ref>{{harvnb|Brewer|2006|p=340}}.</ref></small> | national_anthem = [[National anthem of England|None]] (''[[de jure]]'')<br />[[God Save the Queen]] (''de facto'') | prime_minister = [[David Cameron]] | patron_saint = [[Saint George]] | image_map = England in the UK and Europe.svg | map_width = 250px | map_caption = {{map caption|location_color=dark green|subregion=United Kingdom|subregion_color=light green|region=European continent|region_color=dark grey}} | alt=Map of England within the British Isles and within Europe | capital = [[লণ্ডন]] | demonym = [[ইংৰাজ]] | latd=51 |latm=30 |lats=27.8 |latNS=N | longd=0 |longm=7 |longs=40.7 |longEW=W | largest_city = capital | official_languages = [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] (''[[de facto]]'') English is established by ''de facto'' usage. | regional_languages = [[কৰ্নিছ ভাষা|কৰ্নিছ]] | ethnic_groups = ৮৫.৫% শ্বেতাংগ, ৭.৭% এছীয়, ৩.৪% কৃষ্ণাংগ, ২.২% মিশ্ৰিত, ১.% <small>[[Other ethnic group (United Kingdom Census)|অন্যান্য]]</small> | ethnic_groups_year = 2011<small><br /><ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কপি |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rft-table-ks201ew.xls |access-date=2013-02-09 |archivedate=2016-01-05 |archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/rft-table-ks201ew.xls |deadurl=yes }}</ref> | area_rank = | government_type = [[Devolution|Non-devolved]] [[constituent country]] within a [[constitutional monarchy]] | legislature = [[Parliament of the United Kingdom]] | leader_title1 = [[Monarchy of the United Kingdom|Monarch]] | leader_name1 = [[দ্বিতীয় এলিজাবেথ]] | leader_title2 = [[যুক্তৰাজ্যৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]] | leader_name2 = তেৰেছা মে' | area_magnitude = 1 E11 | area_sq_mi = 50,346 | area_km2 = 130,395 | percent_water = | population_estimate = | population_estimate_rank = | population_estimate_year = | population_census = ৫৩,০১৩,০০০<ref name=2011census>[http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_270487.pdf 2011 Census - Population and household estimates for England and Wales, March 2011] {{Webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_270487.pdf |date=2016-01-05 }}. Accessed 16 July 2012</ref> | population_census_year = ২০১১ | population_density_mi2 = auto | population_density_km2 = ৪০৭ | population_density_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_year = | GDP_PPP_per_capita = | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $২.৬৮ ট্ৰিলিয়ন | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year =২০০৯ | GDP_nominal_per_capita = $৫০,৫৬৬ | GDP_nominal_per_capita_rank = | GDP_nominal_per_capita_rank = | HDI = | HDI_rank = | HDI_year = | HDI_category = | currency = পাউণ্ড ষ্টাৰ্লিং (£) | currency_code = GBP | time_zone = GMT | utc_offset = 0 | time_zone_DST = BST | DST_note = | utc_offset_DST = +1 | cctld = [[.uk]] | calling_code = +44 | date_format = dd/mm/yyyy ([[Anno Domini|AD]]) | drives_on = left }} '''ইংলেণ্ড''' ({{lang-en|England}}) [[ইউৰোপ]]ৰ অন্তৰ্গত [[যুক্তৰাজ্য]]ৰ এখন অংশীদাৰী [[দেশ]]। সংযুক্ত যুক্তৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত দেশসমূহৰ ভিতৰতে ই আটাইতকৈ জনবহুল।<ref>{{cite web|title=The Countries of the UK|url=http://www.statistics.gov.uk/geography/uk_countries.asp|publisher=statistics.gov.uk|accessdate=1 February 2009|author=Office for National Statistics|authorlink=Office for National Statistics|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081220225201/http://www.statistics.gov.uk/geography/uk_countries.asp|archivedate=20 December 2008|deadurl=no}}</ref><ref>{{cite web|title=Countries within a country|url=http://www.number-10.gov.uk/output/Page823.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080209003312/http://www.number-10.gov.uk/output/Page823.asp|archivedate=9 February 2008|publisher=number-10.gov.uk|accessdate=1 February 2009|authorlink=Prime Minister of the United Kingdom|unused_data=Prime Minister's Office|deadurl=no}}</ref><ref>{{cite web |title= Changes in the list of subdivision names and code elements (Page 11)|url=http://www.iso.org/iso/newsletter_i-9.pdf |format=PDF |publisher=[[International Organization for Standardization]]|accessdate=1 February 2009}}</ref> [[ইংৰাজী]] ইংলেণ্ডৰ প্ৰধান ভাষা, আনহাতে [[কৰ্নিছ]] ভাষা আঞ্চলিক ভাষাসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। মুঠ মাটিকালিৰ পৰিমাণ ১৩০,৩৯৫ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। ইংলেণ্ডৰ জনবসতি সমগ্ৰ যুক্তৰাজ্যৰ জনসংখ্যাৰ ৮৩% আৰু দেশখন গ্ৰেট ব্ৰিটেইন দ্বীপৰ দক্ষিণাংশৰ দুই-তৃতীয়াংশ লৈ গঠিত। ইংলেণ্ড গ্ৰেট ব্ৰিটেইন দ্বীপত অৱস্থিত, আৰু ইয়াৰ কাষৰীয়া ১০০ টাতকৈও অধিক সৰু সৰু দ্বীপে প্ৰায় ৬২% ই সামৰি লৈছ। ইয়াৰ উত্তৰে স্কটলেণ্ডৰ সৈতে আৰু পশ্চিমে ৱেলছৰ সৈতে আন এখন স্থল সীমান্ত আছে আৰু অন্যথা ইয়াৰ পূবে উত্তৰ সাগৰ, দক্ষিণে ইংলিছ চেনেল, দক্ষিণ-পশ্চিমে চেলটিক সাগৰ আৰু পশ্চিমে আইৰিছ সাগৰে আগুৰি আছে। দক্ষিণ-পূবে মহাদেশীয় ইউৰোপ, আৰু পশ্চিমে আয়াৰলেণ্ড। ২০২১ চনৰ লোকপিয়লত ইয়াৰ জনসংখ্যা আছিল ৫৬,৪৯০,০৪৮ জন।<ref name="2021 Nomis" /> ইংলেণ্ডৰ ৰাজধানী আৰু বৃহত্তম চহৰ হৈছে [[লণ্ডন]], যি ইউৰোপৰ অন্যতম বৃহৎ চহৰ তথা এক অৰ্থনৈতিক কেন্দ্ৰ। বৰ্তমান ইংলেণ্ড বুলি কোৱা অঞ্চলটোত প্ৰথমে উচ্চ প্ৰত্ন প্ৰস্তৰ যুগত আধুনিক মানুহে বাস কৰিছিল। ৫ম আৰু ষষ্ঠ শতিকাৰ সময়ছোৱাত বসতি স্থাপন কৰা জাৰ্মান জনগোষ্ঠী এংগলছৰ পৰা ইয়াৰ নাম লোৱা হৈছে। ইংলেণ্ড দশম শতিকাত এক ঐক্যবদ্ধ ৰাষ্ট্ৰত পৰিণত হয় আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত আৰম্ভ হোৱা উদ্ভাৱনী যুগৰ পৰাই বহল বিশ্বত ইয়াৰ সাংস্কৃতিক আৰু আইনী প্ৰভাৱৰ ব্যাপক প্ৰভাৱ পৰিছে।<ref>{{Cite web |title=England&nbsp;– Culture |url=http://www.britainusa.com/sections/index_nt1.asp?i=41105&L1=41105&L2=41105&D=0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516162153/http://www.britainusa.com/sections/index_nt1.asp?i=41105&L1=41105&L2=41105&D=0 |archive-date=16 May 2008 |access-date=1 February 2009 |website=britainusa.com}}</ref> ১৫৩৫ চনৰ পিছত ৱেলছকো সামৰি লোৱা ইংলেণ্ড ৰাজ্যখন ১৭০৭ চনৰ ১ মে'ত পৃথক সাৰ্বভৌম ৰাষ্ট্ৰ হোৱাৰ পৰা আঁতৰি যায়, যেতিয়া এক্টছ অৱ ইউনিয়নে স্কটলেণ্ড ৰাজ্যৰ সৈতে ৰাজনৈতিক সংঘ কাৰ্যকৰী কৰে যিয়ে গ্ৰেট ব্ৰিটেইন ৰাজ্যৰ সৃষ্টি কৰে।<ref>{{Cite book |first=William E. |last=Burns |title=A Brief History of Great Britain |page=[{{GBurl |id=Fjf4YynnC90C |pg=PT21}} xxi]}}; {{Cite web |title=Acts of Union 1707 |url=http://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny |access-date=27 January 2011 |website=parliament.uk}}</ref> ইংৰাজী ভাষা, ইংৰাজী আইনী ব্যৱস্থা (যিটোৱে আন বহু দেশৰ সাধাৰণ আইন ব্যৱস্থাৰ ভিত্তি হিচাপে কাম কৰিছিল), এছ'চিয়েচন ফুটবল আৰু খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ এংলিকান শাখাৰ উৎপত্তিস্থল; ইয়াৰ সংসদীয় চৰকাৰ ব্যৱস্থাটো অন্য জাতিসমূহেও ব্যাপকভাৱে গ্ৰহণ কৰিছে।<ref>{{Cite news |date=26 October 2009 |title=Country profile: United Kingdom |publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/1038758.stm |access-date=1 February 2009}}</ref> ১৮ শতিকাৰ ইংলেণ্ডৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা ঔদ্যোগিক বিপ্লৱৰ ফলত ইয়াৰ সমাজখন বিশ্বৰ প্ৰথম ঔদ্যোগিক ৰাষ্ট্ৰলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।<ref>{{Cite web |title=Industrial Revolution |url=http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/Global_Warming/Older/Industrial_Revolution.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080427080826/http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/Global_warming/older/Industrial_Revolution.html |archive-date=27 April 2008 |access-date=1 February 2009 |website=Ace.mmu.ac.uk |archivedate=27 April 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080427080826/http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/Global_warming/older/Industrial_Revolution.html |deadurl=yes }}</ref> ইংলেণ্ডত ইংৰাজী ভাষী বিশ্বৰ দুখন পুৰণি বিশ্ববিদ্যালয় আছে: ১০৯৬ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয় আৰু ১২০৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়। দুয়োখন বিশ্ববিদ্যালয়েই বিশ্বৰ আটাইতকৈ সন্মানীয় বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত স্থান লাভ কৰিছে।<ref>{{Cite web |date=4 October 2021 |title=What makes UK universities so popular? |url=https://camvision-edu.co.uk/what-makes-uk-universities-so-popular/ |access-date=17 September 2023 |website=CamVision Education |archivedate=28 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240528135754/https://camvision-edu.co.uk/what-makes-uk-universities-so-popular/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=4 October 2022 |title=World University Rankings |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2023/world-ranking |access-date=17 September 2023 |website=Times Higher Education (THE)}}</ref> ইংলেণ্ডৰ ভূখণ্ড মূলতঃ নিম্ন পাহাৰ আৰু সমভূমিৰে গঠিত, বিশেষকৈ কেন্দ্ৰ আৰু দক্ষিণত। ডাৰ্টমূৰ, লেক ডিষ্ট্ৰিক্ট, পেনিনছ, আৰু শ্ৰপশ্বাৰ হিলছকে ধৰি উত্তৰ আৰু পশ্চিমত উচ্চভূমি আৰু পাহাৰীয়া ভূখণ্ড বেছিভাগেই পোৱা যায়। ২০২১ চনলৈকে লণ্ডন মহানগৰীৰ জনসংখ্যা ১ কোটি ৪২ লাখ, যিয়ে যুক্তৰাজ্যৰ সৰ্ববৃহৎ মহানগৰ অঞ্চলক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ইংলেণ্ডৰ ৫৬.৩ মিলিয়ন জনসংখ্যাই যুক্তৰাজ্যৰ জনসংখ্যাৰ ৮৪%<ref name="ONS-pop-ests-June2018">{{Cite web |last=Park |first=Neil |date=24 June 2020 |title=Population estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/latest#population-growth-in-england-wales-scotland-and-northern-ireland |publisher=[[Office for National Statistics (United Kingdom)]]}}</ref> লণ্ডন, দক্ষিণ-পূব আৰু মিডলেণ্ডছ, উত্তৰ-পশ্চিম, উত্তৰ-পূব আৰু ইয়ৰ্কশ্বায়াৰৰ মহানগৰসমূহৰ আশে-পাশে কেন্দ্ৰীভূত হৈ আছে, যিবোৰ প্ৰত্যেকেই ১৯ শতিকাৰ সময়ছোৱাত প্ৰধান ঔদ্যোগিক অঞ্চল হিচাপে বিকশিত হৈছিল।<ref name="2011 census">[http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_270487.pdf 2011 Census – Population and household estimates for England and Wales, March 2011] {{Webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_270487.pdf |date=2016-01-05 }}. Accessed 31 May 2013.</ref> ==ভৌগোলিক বৈশিষ্ট্য== "ইংলেণ্ড" নামটো পুৰণি ইংৰাজী নাম ইংলালেণ্ডৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে "এংগলছৰ দেশ।"<ref>{{Cite encyclopedia |title=England |encyclopedia=Online Etymology Dictionary |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=England |access-date=21 July 2010}}</ref> মধ্যযুগ আৰম্ভণিত গ্ৰেট বৃটেইনত বসতি স্থাপন কৰা জাৰ্মান জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত এংগলছ আছিল অন্যতম। বৰ্তমান জাৰ্মান ৰাজ্য শ্বলেছৱিগ-হলষ্টেইনৰ এঞ্জেলন অঞ্চলৰ পৰা তেওঁলোক আহিছিল।<ref>{{harvnb|Ripley|1869|p=570}}.</ref> এই শব্দটোৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন লিপিবদ্ধ ব্যৱহাৰ, "Engla londe" হিচাপে, নৱম শতিকাৰ শেষৰ ফালে বেডেৰ ''Ecclesiastical History of the English People'' ৰ পুৰণি ইংৰাজীলৈ অনুবাদত পোৱা যায়। তেতিয়া এই শব্দটোৰ অৰ্থ "ইংৰাজসকলে বাস কৰা ভূমি" বুলি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, আৰু ইয়াত বৰ্তমানৰ দক্ষিণ-পূব স্কটলেণ্ডৰ ইংৰাজ লোকসকলক অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল যদিও তেতিয়া ইংৰাজ নৰ্থামব্ৰিয়া ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। এংলো-চেক্সন ক্ৰনিকলে লিপিবদ্ধ কৰিছিল যে ১০৮৬ চনৰ ডমছডে বুকত সমগ্ৰ ইংলেণ্ড অৰ্থাৎ ইংৰাজ ৰাজ্যখন সামৰি লোৱা হৈছে, কিন্তু কেইবছৰমানৰ পিছত ক্ৰনিকলত উল্লেখ কৰা হৈছে যে, ৰজা মেলকম তৃতীয় "স্কটলেণ্ডৰ পৰা ইংলেণ্ডৰ লোথিয়ানলৈ" গৈছিল, যাৰ ফলত ইয়াক অধিক প্ৰাচীন অৰ্থত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।{{sfn|Molyneaux|2015|pp=6–7}} এংগলছৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন প্ৰমাণিত উল্লেখ জাৰ্মানিয়াৰ “টেচিটাছ’’ৰ প্ৰথম শতিকাৰ গ্ৰন্থত পোৱা যায়, য’ত লেটিন শব্দ এংলি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref name="Fordham">{{Cite web |title=Germania |url=http://www.fordham.edu/halsall/basis/tacitus-germanygord.html |access-date=5 September 2009 |publisher=[[Tacitus]] |archive-date=16 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916075339/http://www.fordham.edu/halsall/basis/tacitus-germanygord.html |url-status=dead}}</ref> জনজাতীয় নামটোৰ ব্যুৎপত্তিৰ ক্ষেত্ৰত পণ্ডিতসকলৰ মাজতেই মতভেদ আছে; ইয়াৰ উৎপত্তি এঞ্জেলন উপদ্বীপৰ আকৃতিৰ পৰা বুলি কোৱা হৈছে, যিটো কৌণিক আকৃতি।<ref>{{Cite encyclopedia |title=Angle |encyclopedia=[[Oxford English Dictionary]] |url=http://dictionary.oed.com/cgi/entry/50075354?single=1&query_type=word&queryword=Angle&first=1&max_to_show=10 |access-date=5 September 2009}}{{dead link|date=October 2017|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> এটা জনগোষ্ঠীৰ নামৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা এটা শব্দ, চেক্সনসকলৰ দৰে আন লোকৰ পৰিৱৰ্তে, সমগ্ৰ দেশখনৰ বাবে কেনেকৈ আৰু কিয় ব্যৱহাৰ হ’ল সেয়া জনা নাযায়, কিন্তু এনে লাগে যেন ব্ৰিটেইনৰ জাৰ্মাণিক জনসাধাৰণক জাৰ্মানীৰ পুৰণি চেক্সন মহাদেশীয় চেক্সন (Eald-Seaxe)ৰ পৰা পৃথক কৰিবলৈ ব্ৰিটেইনৰ জাৰ্মাণিক জনসাধাৰণক এংলি চেক্সন বা ইংলিছ চেক্সন বুলি কোৱা প্ৰথাৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvnb|Crystal|2004|pp=26–27}}</ref> স্কটিছ গেলিক ভাষাত চেক্সন জনগোষ্ঠীয়ে ইংলেণ্ড (Sasunn) শব্দটোৰ নাম দিছিল;<ref>{{Cite book |last=Forbes |first=John |title=The Principles of Gaelic Grammar |publisher=Oliver, Boyd and Tweeddale |year=1848 |location=Edinburgh}}</ref> একেদৰে ইংৰাজী ভাষাৰ ৱেলছৰ নাম Saesneg। ইংলেণ্ডৰ এটা ৰোমাণ্টিক নাম হৈছে ল’গ্ৰিয়া, ইংলেণ্ডৰ বাবে ৱেলছ ভাষাৰ শব্দ ল’গ্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আৰু আৰ্থাৰৰ কিংবদন্তিত এই শব্দৰ ব্যৱহাৰৰ দ্বাৰা জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। ইংলেণ্ডৰ ক্ষেত্ৰতো এলবিয়নক অধিক কাব্যিক ক্ষমতাত প্ৰয়োগ কৰা হয়,<ref>{{harvnb|Foster|1988|p=9}}.</ref> যদিও ইয়াৰ মূল অৰ্থ সামগ্ৰিকভাৱে ব্ৰিটেইন দ্বীপ। ==ইতিহাস== ===প্ৰাক্-ঐতিহাসিক=== [[File:Stonehenge, Condado de Wiltshire, Inglaterra, 2014-08-12, DD 18.JPG|alt=Sun shining through row of upright standing stones with other stones horizontally on the top.|thumb|ষ্টোনহেঞ্জ, নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ এটা স্মৃতিসৌধ]] [[File:London - British Museum - 2453.jpg|thumb|upright=.7|ব্ৰিটেইনত পোৱা প্ৰাচীন কেলটিক শিল্পৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য টুকুৰা হৈছে বেটাৰছিয়া শ্বিল্ড।]] বৰ্তমান ইংলেণ্ড নামেৰে জনাজাত অঞ্চলটোত মানুহৰ উপস্থিতিৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন প্ৰমাণ আছিল আদিম পূৰ্বপুৰুষৰ, যিটো প্ৰায় ৭ লাখ ৮০ হাজাৰ বছৰ আগৰ। ইংলেণ্ডত আৱিষ্কাৰ হোৱা আটাইতকৈ পুৰণি আদি-মানৱৰ হাড়বোৰ ৫ লাখ বছৰৰ আগৰ।<ref>{{Cite web |date=24 May 2007 |title=500,000 BC&nbsp;– Boxgrove |url=http://www.archaeology.co.uk/the-timeline-of-britain/boxgrove.htm |access-date=20 December 2010 |website=Current Archaeology |publisher=Current Publishing}}</ref> আধুনিক মানুহে উচ্চ প্ৰত্ন-প্ৰস্তৰ যুগত এই অঞ্চলত বাস কৰা বুলি জনা যায় যদিও যোৱা ৬,০০০ বছৰৰ ভিতৰতহে স্থায়ী বসতি স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Palaeolithic Archaeology Teaching Resource Box |url=http://www.personal.rdg.ac.uk/~sgs04rh/SWRivers/Palaeolithic%20Archaeology%20Teaching%20Resource%20Box_Lifestyles_Basic.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210505012542/http://www.personal.rdg.ac.uk/~sgs04rh/SWRivers/Palaeolithic%20Archaeology%20Teaching%20Resource%20Box_Lifestyles_Basic.pdf |archive-date=5 May 2021 |access-date=20 December 2010 |publisher=Palaeolithic Rivers of South-West Britain Project (2006) }}; {{Cite web |title=Chalk east |url=http://www.geo-east.org.uk/special_projects/eco_culture.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110305032854/http://www.geo-east.org.uk/special_projects/eco_culture.htm |archive-date=5 March 2011 |access-date=20 December 2010 |publisher=A Geo East Project |archivedate=5 March 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110305032854/http://www.geo-east.org.uk/special_projects/eco_culture.htm |deadurl=yes }}</ref> শেষৰ হিম যুগৰ পিছত কেৱল বৃহৎ স্তন্যপায়ী যেনে মেমথ, বাইছন আৰু উলীয়া গঁড়হে বাকী আছিল। প্ৰায় ১১,০০০ বছৰ আগতে যেতিয়া বৰফৰ তৰপবোৰ আঁতৰি যাবলৈ ধৰিলে, তেতিয়া মানুহে সেই অঞ্চলত পুনৰ জনবসতি স্থাপন কৰিলে; জিনীয় গৱেষণাৰ পৰা দেখা গৈছে যে ইহঁত আইবেৰিয়ান উপদ্বীপৰ উত্তৰ অংশৰ পৰা আহিছিল।{{Sfn|Oppenheimer|2006|p=173}} সাগৰৰ জলপৃষ্ঠ বৰ্তমানৰ তুলনাত কম আছিল আৰু ব্ৰিটেইনক আয়াৰলেণ্ড আৰু ইউৰেছিয়াৰ সৈতে স্থল সেতুৰে সংযোগ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Tertiary Rivers: Tectonic and structural background |url=http://www.qpg.geog.cam.ac.uk/research/projects/tertiaryrivers/tectonics.html |access-date=9 September 2009 |publisher=University of Cambridge}}</ref> সাগৰবোৰ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে ইয়াক ১০,০০০ বছৰ আগতে আয়াৰলেণ্ডৰ পৰা আৰু দুই সহস্ৰাব্দৰ পিছত ইউৰেছিয়াৰ পৰা পৃথক কৰা হৈছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৫০০ চনৰ আশে-পাশে প্ৰাক্-ঐতিহাসিক সংস্কৃতিৰ আগমন ঘটি মাটিৰে নিৰ্মিত পানীয় আৰু খাদ্যৰ পাত্ৰৰ লগতে তামৰ অক্সিজেন গোন্ধ কৰিবলৈ হ্ৰাস পাত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা পাত্ৰৰ প্ৰচলন ঘটিছিল।<ref>{{Cite web |title=Function and significance of Bell Beaker pottery according to data from residue analyses |url=http://tp.revistas.csic.es/index.php/tp/article/viewFile/5/5 |access-date=21 December 2010}}</ref> এই সময়তে নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ প্ৰধান কীৰ্তিচিহ্ন যেনে ষ্টোনহেঞ্জ (তৃতীয় পৰ্যায়) আৰু এভেবুৰী নিৰ্মাণ কৰা হয়। সেই অঞ্চলত প্ৰচুৰ পৰিমাণে থকা টিন আৰু তাম একেলগে গৰম কৰি প্ৰাক-ঐতিহাসিক সংস্কৃতিৰ মানুহে ব্ৰঞ্জ, আৰু পিছলৈ লোহাৰ অক্সাইডৰ পৰা লোহা তৈয়াৰ কৰিছিল। লোহা গলনৰ বিকাশৰ ফলত উন্নত নাঙল নিৰ্মাণ, কৃষি (উদাহৰণস্বৰূপে, চেলটিক পথাৰ) আৰু অধিক ফলপ্ৰসূ অস্ত্ৰ উৎপাদনৰ সুবিধা হয়।<ref>{{Cite book |last=Reid |first=Struan |url={{GBurl |id=bn88JPk_Fr0C |q=inventions in trade}} |title=Inventions and Trade. P.8 |date=1994 |publisher=James Lorimer & Company |isbn=978-0-921921-30-1 |access-date=23 December 2010}}</ref> লৌহ যুগত হলষ্টেট আৰু লা টেন সংস্কৃতিৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা কেলটিক সংস্কৃতি মধ্য ইউৰোপৰ পৰা আহিছিল। এই সময়ছোৱাত ব্ৰাইথনিক আছিল কথিত ভাষা। সমাজ আছিল জনজাতীয়; টলেমিৰ জিঅ’গ্ৰাফিয়াৰ মতে এই অঞ্চলত প্ৰায় ২০টা জনগোষ্ঠী আছিল। সাম্ৰাজ্যৰ সীমাৰ আন অঞ্চলৰ দৰে ব্ৰিটেইনেও ৰোমানসকলৰ সৈতে বাণিজ্যিক সম্পৰ্ক বহুদিনৰ পৰা উপভোগ কৰি আহিছিল। ৰোমান গণৰাজ্যৰ জুলিয়াছ ছিজাৰে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫৫ চনত দুবাৰকৈ আক্ৰমণৰ চেষ্টা কৰিছিল; যদিও তেওঁ বহুলাংশে সফল নহ’ল, তেওঁ ট্ৰিনোভান্টেছৰ পৰা এজন প্ৰতিনিধি শাসক নিয়োগ কৰিবলৈ সক্ষম হয়। ===প্ৰাচীন ইতিহাস=== [[File:Northern limit of Roman Britain, Housesteads Roman fort, Northumberland - geograph.org.uk - 4520502.jpg|thumb|ৰোমান দুৰ্গ, নৰ্থামবাৰলেণ্ড, ৰোমান ইংলেণ্ডৰ উত্তৰ সীমা]] ৪৩ খ্ৰীষ্টাব্দত সম্ৰাট ক্ল’ডিয়াছৰ ৰাজত্বকালত ৰোমানসকলে ব্ৰিটেইন আক্ৰমণ কৰে আৰু তাৰ পিছত ব্ৰিটেইনৰ বহু অংশ জয় কৰে আৰু এই অঞ্চলটো ব্ৰিটানিয়া প্ৰদেশ হিচাপে ৰোমান সাম্ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |date=2 December 2000 |title=Dig uncovers Boudicca's brutal streak |work=The Observer |location=London |url=http://observer.guardian.co.uk/uk_news/story/0,6903,406152,00.html |url-status=dead |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031022061846/http://observer.guardian.co.uk/uk_news/story/0%2C6903%2C406152%2C00.html |archive-date=22 October 2003}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> আক্ৰমণৰ প্ৰতিৰোধৰ চেষ্টা কৰা থলুৱা জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ পৰিচিত জনগোষ্ঠী আছিল কাৰাটাকাছৰ নেতৃত্বত কেটুভেলাউনি। পিছলৈ আইচেনিৰ ৰাণী বৌডিকাৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহৰ অন্ত পৰে ৱাটলিং ষ্ট্ৰীটৰ যুদ্ধত পৰাজয়ৰ পিছত বৌডিকাৰ আত্মহত্যাৰ দ্বাৰা।<ref>{{Cite web |title=Cornelius Tacitus, The Annals |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Tac.+Ann.+14.37&redirect=true |access-date=22 December 2010 |publisher=Alfred John Church, William Jackson Brudribh, Ed}}</ref> ৰোমান-ব্ৰিটেইনৰ ওপৰত কৰা এটা অধ্যয়নত লেখকে কৈছে যে, খ্ৰীষ্টীয় ৪৩ চনৰ পৰা ৮৪ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে ৰোমান আক্ৰমণকাৰীয়ে হয়তো ২,০০০,০০০ জনসংখ্যাৰ পৰা ক’ৰবাত এক লাখৰ পৰা ২ লাখ ৫০ হাজাৰ লোকক হত্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite book |last=Goldsworthy |first=Adrian |title=Pax Romana: War, Peace and Conquest in the Roman World |date=2016 |publisher=Hachette UK |page=276}}</ref> এই যুগত ৰোমান আইন, ৰোমান স্থাপত্য, জলপথ, নলা, বহুতো কৃষি সামগ্ৰী আৰু ৰেচমৰ প্ৰৱৰ্তনৰ লগে লগে গ্ৰীক-ৰোমান সংস্কৃতিৰ প্ৰাধান্য দেখা যায়।<ref>{{Cite web |last=Bedoyere |first=Guy |title=Architecture in Roman Britain |url=http://heritage-key.com/publication/architecture-roman-britain |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090703012351/http://heritage-key.com/publication/architecture-roman-britain |archive-date=3 July 2009 |access-date=23 December 2010 |website=Heritage Key |archivedate=3 July 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090703012351/http://heritage-key.com/publication/architecture-roman-britain |deadurl=yes }}; {{Cite book |url={{GBurl |id=bylBAAAAIAAJ |q=roman law after roman invasion of britain |p=276}} |title=The History of Progress in Great Britain |volume=2 |first=Robert |last=Philip |access-date=23 December 2010 |date=1860}}; {{Cite book |url={{GBurl |id=1qiFEQ1tAHQC |q=roman occupation brought to britain a sewage system |pg=PT119}} |title=Medicine through time |publisher=Heinemann |first1=Bob |last1=Rees |first2=Paul |last2=Shute |first3=Nigel |last3=Kelly |access-date=24 December 2010 |isbn=978-0-435-30841-4 |year=2003}}</ref> তৃতীয় শতিকাত সম্ৰাট চেপ্টিমিয়াছ চেভাৰছৰ ইব'ৰাকাম (বৰ্তমান ইয়ৰ্ক)ত মৃত্যু হয় আৰু এশ বছৰৰ পিছত কনষ্টেণ্টাইনক সম্ৰাট ঘোষণা কৰা হয়।{{Sfn|Rankov|1994|p=16}} খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম কেতিয়া প্ৰথম প্ৰৱৰ্তন হৈছিল সেই সম্পৰ্কে বিতৰ্ক চলি আছে; চতুৰ্থ শতিকাৰ পিছৰ নাছিল, সম্ভৱতঃ বহু আগৰ। বেডেৰ মতে, ১৮০ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটেইনৰ প্ৰধান লুচিয়াছৰ অনুৰোধত ইলিউথেৰিয়াছে ৰোমৰ পৰা মিছনেৰী পঠিয়াইছিল, পূব আৰু পশ্চিমীয়া অনুষ্ঠানৰ ক্ষেত্ৰত মতানৈক্য নিষ্পত্তি কৰিবলৈ, যিবোৰে গীৰ্জাক অশান্তি দিছিল। গ্লাষ্টনবেৰীয়ে আৰিমাথিয়াৰ জোচেফৰ জৰিয়তে পৰিচয় দিয়াৰ দাবী কৰা পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা আছে, আনহাতে আন কিছুমানে ব্ৰিটেইনৰ লুচিয়াছৰ জৰিয়তে দাবী কৰে।{{Sfn|Wright|2008|p=143}} ৪১০ চনৰ ভিতৰত ৰোমান সাম্ৰাজ্যৰ অৱনতিৰ সময়ত ব্ৰিটেইনত ৰোমান শাসনৰ অন্ত পৰা আৰু ৰোমান সেনাবাহিনীৰ ইউনিটসমূহ প্ৰত্যাহাৰৰ ফলত মহাদেশীয় ইউৰোপৰ সীমান্ত ৰক্ষা কৰিবলৈ আৰু গৃহযুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ ব্ৰিটেইন উন্মোচিত হৈ পৰে।<ref name="james_anglosaxons" /> কেল্টিক খ্ৰীষ্টান মঠ আৰু মিছনেৰী আন্দোলনসমূহে বিকশিত হৈ উঠিছিল। খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ এই সময়ছোৱা প্ৰাচীন কেল্টিক সংস্কৃতিৰ দ্বাৰা ইয়াৰ সংবেদনশীলতা, ৰাজনীতি, প্ৰথা আৰু ধৰ্মতত্ত্বৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈছিল। স্থানীয় “মণ্ডলী’’ মঠ সম্প্ৰদায়ক কেন্দ্ৰ কৰি আছিল আৰু মঠৰ নেতাসকল ৰোমান প্ৰধান গীৰ্জাৰ অধিক স্তৰভিত্তিক ব্যৱস্থাতকৈ সমনীয়া হিচাপে মুখীয়ালৰ দৰে আছিল।<ref name="Lehane">{{Cite book |last=Lehane |first=Brendan |title=Early Christian Christianity |date=1968 |publisher=John Murray}}</ref> ===মধ্য যুগ=== [[File:Sutton Hoo replica (face).jpg|thumb|ইষ্ট এংলিয়া ৰাজ্যৰ পৰা সপ্তম শতিকাৰ আনুষ্ঠানিক ছাটন হু হেলমেটৰ প্ৰতিৰূপ]] ৰোমান সামৰিক শক্তি প্ৰত্যাহাৰৰ ফলত উত্তৰ-পশ্চিম মহাদেশীয় ইউৰোপৰ পৰা অহা পৌত্তলিক, নাৱিক যোদ্ধাসকলৰ আক্ৰমণৰ বাবে ব্ৰিটেইন মুকলি হৈ পৰে, মূলতঃ চেক্সন, এংগেল, জুট আৰু ফ্ৰিজিয়ানসকলে যিসকলে দীৰ্ঘদিন ধৰি ৰোমান প্ৰদেশৰ উপকূলত আক্ৰমণ চলাইছিল। তাৰ পিছত এই গোটসমূহে পঞ্চম আৰু ষষ্ঠ শতিকাৰ ভিতৰত ক্ৰমান্বয়ে বসতি স্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে, প্ৰথম অৱস্থাত দেশৰ পূৱ অংশত।<ref name="james_anglosaxons">{{Cite web |last=James |first=Edward |title=Overview: Anglo-Saxons, 410 to 800 |url=https://www.bbc.co.uk/history/ancient/anglo_saxons/overview_anglo_saxons_01.shtml |access-date=3 December 2010 |publisher=BBC}}</ref> মাউণ্ট বেডনৰ যুদ্ধত ব্ৰিটিছসকলৰ জয়ৰ পিছত কিছু দশক ধৰি তেওঁলোকৰ অগ্ৰগতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হৈছিল যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত পুনৰ আৰম্ভ হৈছিল, ব্ৰিটেইনৰ উৰ্বৰ নিম্নভূমিক আগুৰি ধৰিছিল আৰু ষষ্ঠ শতিকাৰ শেষৰ ফালে ব্ৰিটনিক নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনত থকা অঞ্চলটো পশ্চিমে অধিক ঠেক দেশখনৰ পৃথক পৃথক এনক্লেভৰ শৃংখলালৈ হ্ৰাস কৰিছিল। এই সময়ছোৱাৰ বৰ্ণনা কৰা সমসাময়িক গ্ৰন্থসমূহ অত্যন্ত দুৰ্লভ, যাৰ ফলত ইয়াক “অন্ধকাৰ যুগ’’ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ব্ৰিটেইনৰ এংলো-চেক্সন বসতিৰ সবিশেষ ফলস্বৰূপে যথেষ্ট মতানৈক্যৰ বিষয়; উদীয়মান একমত হৈছে যে ই দক্ষিণ আৰু পূবত বৃহৎ পৰিসৰত সংঘটিত হৈছিল যদিও উত্তৰ আৰু পশ্চিমত ইয়াৰ পৰিমাণ কম আছিল, য’ত এংলো-চেক্সন নিয়ন্ত্ৰণত থকা অঞ্চলতো চেলটিক ভাষা কোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=Dark |first=Ken R. |date=2003 |title=Large-scale population movements into and from Britain south of Hadrian's Wall in the fourth to sixth centuries AD |url=https://www.reading.ac.uk/web/files/GCMS/RMS-2003-03_K._R._Dark%2C_Large-scale_population_movements_into_and_from_Britan_south_of_Hadrian%27s_Wall_in_the_fourth_to_sixth_centuries_AD.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601080017/https://www.reading.ac.uk/web/files/GCMS/RMS-2003-03_K._R._Dark%2C_Large-scale_population_movements_into_and_from_Britan_south_of_Hadrian%27s_Wall_in_the_fourth_to_sixth_centuries_AD.pdf |archive-date=1 June 2021 |access-date=20 June 2020}}; {{Cite book |first=Toby F. |last=Martin |title=The Cruciform Brooch and Anglo-Saxon England |publisher=Boydell and Brewer Press |date=2015 |pages=174–178}}; {{Cite web |last=Coates |first=Richard |title=Celtic whispers: revisiting the problems of the relation between Brittonic and Old English |url=https://ul.qucosa.de/api/qucosa%3A31804/attachment/ATT-0/}}; {{Cite web |last=Kortlandt |first=Frederik |year=2018 |title=Relative Chronology |url=https://www.kortlandt.nl/publications/art320e.pdf}}; {{Cite web |last=Fox |first=Bethany |title=The P-Celtic Place Names of North-East England and South-East Scotland |url=http://www.heroicage.org/issues/10/fox.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171128062639/http://www.heroicage.org/issues/10/fox.html |archivedate=2017-11-28 |access-date=2025-05-17 |deadurl=yes}}</ref><ref name="Härke, Heinrich 2011">{{Cite journal |last=Härke |first=Heinrich |date=2011 |title=Anglo-Saxon Immigration and Ethnogenesis |journal=Medieval Archaeology |volume=55 |issue=1 |pages=1–28 |doi=10.1179/174581711X13103897378311 |s2cid=162331501 |issn=0076-6097}}</ref> ৰোমান প্ৰধান খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ ঠাইত সাধাৰণতে বিজয়ী ভূখণ্ডত এংলো-চেক্সন পৌত্তলিক ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰা হৈছিল যদিও ৫৯৭ চনৰ পৰা অগাস্টিনৰ নেতৃত্বত ৰোমৰ মিছনেৰীসকলে ইয়াক পুনৰ প্ৰৱৰ্তন কৰে।<ref>{{Cite web |title=The Christian Tradition |url=http://www.picturesofengland.com/history/england-history-p4.html |access-date=5 September 2009 |website=PicturesofEngland.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181221134644/http://www.picturesofengland.com/history/england-history-p4.html |archivedate=21 December 2018 |deadurl=yes}}</ref> ৰোমান আৰু কেলটিক প্ৰধান খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ মাজত বিবাদৰ অন্ত পৰিল হুইটবিৰ পৰিষদত (৬৬৪) ৰোমান পৰম্পৰাৰ বিজয়, যিটো টনচাৰ (ক্লেৰিকেল চুলি কটা) আৰু ইষ্টাৰৰ তাৰিখৰ বিষয়ে আছিল, কিন্তু তাতোকৈ উল্লেখযোগ্য কথাটো আছিল, ৰোমান আৰু চেলটিক প্ৰধান কৰ্তৃত্ব, ধৰ্মতত্ত্ব আৰু অনুশীলনৰ পাৰ্থক্য।<ref name="Lehane" /> সেই সময়ছোৱাত অহা লোকসকলে শাসন কৰা ভূমিসমূহ অসংখ্য জনজাতীয় ভূখণ্ডত বিভক্ত হোৱা যেন লাগে, কিন্তু সপ্তম শতিকাৰ ভিতৰত যেতিয়া পৰিস্থিতিৰ যথেষ্ট প্ৰমাণ পুনৰ উপলভ্য হয়, এইবোৰ একত্ৰিত হৈ নৰ্থামব্ৰিয়া, মাৰ্চিয়া, ৱেছেক্স, ইষ্ট এংলিয়া, এচেক্স, কেণ্ট আৰু ছাচেক্সকে ধৰি প্ৰায় এক ডজন ৰাজ্যত পৰিণত হৈছিল। তাৰ পিছৰ শতিকাবোৰত ৰাজনৈতিক একত্ৰীকৰণৰ এই প্ৰক্ৰিয়া চলি থাকিল।{{Sfn|Kirby|2000|p=4}} সপ্তম শতিকাত নৰ্থামব্ৰিয়া আৰু মাৰ্চিয়াৰ মাজত আধিপত্যৰ বাবে সংগ্ৰাম চলিছিল আৰু অষ্টম শতিকাত মাৰ্চিয়ান প্ৰাধান্যৰ স্থান লাভ কৰিছিল।{{Sfn|Lyon|1960|p=23}} নৱম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ৱেছেক্সে মাৰ্চিয়াক অগ্ৰণী ৰাজ্য হিচাপে স্থানচ্যুত কৰে। সেই শতিকাৰ শেষৰ ফালে ডেনমাৰ্কৰ তীব্ৰ আক্ৰমণৰ শিখৰত উপনীত হয় ইংলেণ্ডৰ উত্তৰ আৰু পূব অংশ জয় কৰি নৰ্থামব্ৰিয়া, মেৰ্চিয়া আৰু ইষ্ট এংলিয়া ৰাজ্যক উফৰাই পেলায়। আলফ্ৰেড দ্য গ্ৰেটৰ অধীনত ৱেছেক্সক একমাত্ৰ জীয়াই থকা ইংৰাজ ৰাজ্য হিচাপে এৰি দিয়া হৈছিল আৰু তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলৰ অধীনত ডেনেলৰ ৰাজ্যসমূহৰ মূল্যত ই ক্ৰমাগতভাৱে সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল। ইয়াৰ ফলত ইংলেণ্ডৰ ৰাজনৈতিক একত্ৰীকৰণ হয়, যিটো প্ৰথমে ৯২৭ চনত এথেলষ্টানৰ অধীনত সম্পন্ন হয় আৰু ৯৫৩ চনত ইড্ৰেডে অধিক সংঘাতৰ পিছত নিশ্চিতভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰে ১০১৬ চনত ইয়াক অল্পকালীন উত্তৰ সাগৰীয় সাম্ৰাজ্যৰ কেন্দ্ৰলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয় য’ত ডেনমাৰ্ক আৰু নৰৱেকো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। কিন্তু ১০৪২ চনত এডৱাৰ্ড দ্য কনফেছৰৰ ৰাজপাটত বহাৰ লগে লগে থলুৱা ৰাজবংশ পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হয়। [[File:King Henry V at the Battle of Agincourt.jpg|thumb|এগিনকোৰ্টৰ যুদ্ধত পঞ্চম হেনৰীয়ে চেণ্ট ক্ৰীস্পিনৰ দিনা যুদ্ধ কৰিছিল আৰু শ বছৰীয়া যুদ্ধত বৃহত্তৰ ফৰাচী সেনাৰ বিৰুদ্ধে ইংলিছ জয়ৰে সামৰণি মাৰে]] এডৱাৰ্ডৰ উত্তৰাধিকাৰীত্বক লৈ হোৱা বিবাদৰ ফলত ১০৬৬ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত উত্তৰত ইয়ৰ্কৰ ওচৰত নৰৱেৰ আক্ৰমণ বিফল হয় আৰু ১০৬৬ চনৰ অক্টোবৰ মাহত নৰ্মান বিজয়ৰ সফল হয়, যিটো ১০৬৬ চনৰ ছেপ্টেম্বৰৰ শেষৰ ফালে হেষ্টিংছত আক্ৰমণ কৰা নৰ্মাণ্ডীৰ ড্যুক উইলিয়ামৰ নেতৃত্বত সেনাই সম্পন্ন কৰে।<ref>{{Cite web |title=Overview: The Normans, 1066–1154 |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/normans/overview_normans_01.shtml |access-date=3 December 2010 |publisher=BBC}}</ref> নৰ্মানসকলৰ উৎপত্তি নিজেই স্ক্যাণ্ডিনেভিয়াৰ পৰা হৈছিল আৰু নৱম শতিকাৰ শেষৰ ফালে আৰু দশম শতিকাৰ আৰম্ভণিতে নৰ্মাণ্ডিত বসতি স্থাপন কৰিছিল।<ref>{{harvnb|Crouch|2006|pp=2–4}}</ref> এই বিজয়ৰ ফলত ইংৰাজ অভিজাত শ্ৰেণীৰ প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে অধিগ্ৰহণ কৰা হয় আৰু ইয়াৰ ঠাইত নতুন ফৰাচী ভাষী অভিজাত শ্ৰেণীয়ে ইংৰাজী ভাষাত গভীৰ আৰু স্থায়ী প্ৰভাৱ পেলায়।<ref>{{Cite news |date=20 February 2008 |title=Norman invasion word impact study |publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/mid/7254446.stm |access-date=3 December 2010}}</ref> তাৰ পিছত হাউচ অৱ প্লেন্টাজেনেটৰ পৰা দ্বিতীয় হেনৰীৰ অধীনত এঞ্জৌৱে ইংৰাজী সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হৈছিল, ইংলেণ্ডক একুইটেইনকে ধৰি ফ্ৰান্সত পৰিয়ালটোৱে উত্তৰাধিকাৰী সূত্ৰে লাভ কৰা ফিফসমূহৰ উদীয়মান এঞ্জেভিন সাম্ৰাজ্যৰ সৈতে সংযোজন কৰিছিল।<ref name="Bartlett p124">{{harvnb|Bartlett|1999|p=124}}.</ref> তেওঁলোকে তিনি শতিকা ধৰি ৰাজত্ব কৰিছিল, কিছুমান উল্লেখযোগ্য ৰজা আছিল প্ৰথম ৰিচাৰ্ড, প্ৰথম এডৱাৰ্ড, তৃতীয় এডৱাৰ্ড আৰু পঞ্চম হেনৰী।<ref name="Bartlett p124" /> এই সময়ছোৱাত বাণিজ্য আৰু আইন প্ৰণয়নৰ পৰিৱৰ্তন ঘটিছিল, য'ত মেগনা কাৰ্টা স্বাক্ষৰ কৰা হৈছিল, যিটো ইংৰাজী আইনী চনদত ৰাষ্ট্ৰৰ ক্ষমতাক আইনৰ দ্বাৰা সীমিত কৰিবলৈ আৰু মুক্ত লোকৰ বিশেষাধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। কেথলিক মঠ ধৰ্মই দাৰ্শনিকসকলক প্ৰদান কৰি ফুলি উঠে আৰু অক্সফৰ্ড আৰু কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়সমূহ ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতাত প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয়। ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ সময়ছোৱাত ৱেলছ ৰাজ্যখন প্লাণ্টেজেটৰ ফিফত পৰিণত হয়<ref>{{Cite web |title=Edward I (r. 1272–1307) |url=http://www.royal.gov.uk/OutPut/Page61.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080624181028/http://www.royal.gov.uk/OutPut/Page61.asp |archive-date=24 June 2008 |access-date=21 September 2009 |website=Royal.gov.uk}}</ref> আৰু আয়াৰলেণ্ডৰ লৰ্ডশ্বিপ পোপে ইংৰাজ ৰাজতন্ত্ৰক প্ৰদান কৰে। চতুৰ্দশ শতিকাৰ সময়ছোৱাত প্লাণ্টেজেনেট আৰু হাউচ অৱ ভেল’ই হাউচ অৱ কেপেট আৰু ফ্ৰান্সৰ বৈধ দাবীদাৰ বুলি দাবী কৰিছিল; শ বছৰীয়া যুদ্ধত দুয়োখন শক্তিৰ মাজত সংঘৰ্ষ হয়।{{Sfn|Fowler|1967|p=208}} ইংলেণ্ডত কৃষ্ণ মৃত্যুৰ মহামাৰীয়ে আঘাত হানিলে; ১৩৪৮ চনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ই অৱশেষত ইংলেণ্ডৰ আধালৈকে বাসিন্দাক হত্যা কৰে।<ref>{{harvnb|Ziegler|2003|p=230}}; {{harvnb|Goldberg|1996|p=4}}.</ref> ১৪৫৩ চনৰ পৰা ১৪৮৭ চনৰ ভিতৰত ৰাজকীয় পৰিয়ালৰ দুটা শাখা ইয়ৰ্কিষ্ট আৰু লেংকেষ্ট্ৰিয়ানৰ মাজত ৱাৰ অৱ দ্য ৰোজ নামেৰে জনাজাত গৃহযুদ্ধ আৰম্ভ হয়।[50] অৱশেষত ইয়াৰ ফলত ইয়ৰ্কিষ্টসকলে সম্পূৰ্ণৰূপে ৱেলছৰ এটা সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়াল টিউডৰৰ হাতত সিংহাসন হেৰুৱায়, হেনৰী টিউডৰৰ নেতৃত্বত লেংকেষ্ট্ৰিয়ানসকলৰ এটা শাখা যিয়ে ৱেলছ আৰু ব্ৰেটন ভাড়াতীয়া সৈন্যৰ সৈতে আক্ৰমণ কৰে আৰু বছৱৰ্থ ফিল্ডৰ যুদ্ধত জয়লাভ কৰে য’ত ইয়ৰ্কিষ্ট ৰজা তৃতীয় ৰিচাৰ্ডক হত্যা কৰা হয়।<ref>{{Cite web |title=Richard III (r. 1483–1485) |url=http://www.royal.gov.uk/output/Page50.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080710093939/http://www.royal.gov.uk/output/Page50.asp |archive-date=10 July 2008 |access-date=21 September 2009 |website=Royal.gov.uk}}</ref> ===আদি আধুনিক যুগ=== {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 310 | caption_align = left | align = right | image1 = After Hans Holbein the Younger (1497-8-1543) - Henry VIII (1491-1547) - RCIN 404438 - Royal Collection.jpg | caption1 = ৰজা অষ্টম হেনৰী (১৪৯১–১৫৪৭) | image2 = Elizabeth I in Parliament Robes.jpg | caption2 = [[ৰাণী এলিজাবেথ প্ৰথম]] (১৫৫৮-১৬০৩) | caption3 = | caption4 = | width = 100 }} টিউডৰ যুগত ইংলেণ্ডে নৌসেনাৰ দক্ষতা বিকাশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু আৱিষ্কাৰ যুগত অন্বেষণ তীব্ৰতৰ কৰি তোলে।<ref>{{Cite web |title=Royal Navy History, Tudor Period and the Birth of a Regular Navy |url=http://www.royal-navy.org/lib/index.php?title=Tudor_Period_and_the_Birth_of_a_Regular_Navy_Part_Two |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118040146/http://www.royal-navy.org/lib/index.php?title=Tudor_Period_and_the_Birth_of_a_Regular_Navy_Part_Two |archive-date=18 January 2012 |url-status=usurped |access-date=24 December 2010}}; {{cite book |last=Smith |first=Goldwin |url={{GBurl |id=RdOTQUDgH54C |q=england under the tudors by goldwin smith}} |title=England Under the Tudors |page=176 |publisher=Forgotten Books |access-date=26 December 2010 |isbn=978-1-60620-939-4}}</ref> অষ্টম হেনৰীৰ কেথলিক গীৰ্জাৰ সৈতে সম্পৰ্ক বিচ্ছিন্ন হৈছিল, তেওঁৰ বিচ্ছিন্নতাৰ সৈতে জড়িত বিষয়সমূহৰ ওপৰত চৰ্চা কৰি ১৫৩৪ চনত Acts of Supremacyয়ে ইংলেণ্ডৰ ৰাজমুকুটক চাৰ্চৰ মুৰব্বী ঘোষণা কৰিছিল। ইউৰোপীয় প্ৰটেষ্টেণ্ট ধৰ্মৰ বহু অংশৰ বিপৰীতে এই বিভাজনৰ শিপা ধৰ্মতত্ত্বতকৈ ৰাজনৈতিক আছিল।{{Efn|As [[Roger Scruton]] explains, "The Reformation must not be confused with the changes introduced into the Church of England during the "Reformation Parliament" of 1529–36, which were of a political rather than a religious nature, designed to unite the secular and religious sources of authority within a single sovereign power: the Anglican Church did not make substantial change in doctrine until later."{{Sfn|Scruton|1982|p=470}}}} ১৫৩৫–১৫৪২ চনৰ আইন অনুসৰি তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষৰ ভূমি ৱেলছকো ইংলেণ্ড ৰাজ্যত আইনগতভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। হেনৰীৰ কন্যা প্ৰথম মেৰী আৰু প্ৰথম এলিজাবেথৰ ৰাজত্বকালত আভ্যন্তৰীণ ধৰ্মীয় সংঘাতৰ সৃষ্টি হৈছিল। প্ৰথমটোৱে দেশখনক পুনৰ কেথলিক ধৰ্মলৈ লৈ গৈছিল, আনহাতে দ্বিতীয়জনে পুনৰ ইয়াৰ পৰা আঁতৰি আহি এংলিকান ধৰ্মৰ আধিপত্য বলপূৰ্বকভাৱে দৃঢ় কৰিছিল। এলিজাবেথ যুগ হৈছে টিউডৰ যুগৰ প্ৰথম ৰাণী এলিজাবেথ ("ভাৰ্জিন ৰাণী")ৰ ৰাজত্বকালৰ যুগ। ইতিহাসবিদসকলে ইয়াক প্ৰায়ে ইংৰাজী ইতিহাসৰ “সোণালী যুগ’’ হিচাপে গণ্য কৰে যিয়ে ইংৰাজী ৰেনেছাঁৰ শীৰ্ষস্থানক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল আৰু মহান শিল্প, নাটক, কবিতা, সংগীত আৰু সাহিত্যৰ ফুলনি দেখা পাইছিল।<ref>From the 1944 Clark lectures by [[C. S. Lewis]]; Lewis, ''English Literature in the Sixteenth Century'' (Oxford, 1954) p. 1, {{OCLC|256072}}</ref> এই সময়ছোৱাত ইংলেণ্ডৰ এখন কেন্দ্ৰীভূত, সুসংগঠিত আৰু ফলপ্ৰসূ চৰকাৰ আছিল।<ref>{{Cite web |title=Tudor Parliaments |url=https://spartacus-educational.com/TUDparliament.htm |access-date=4 April 2021 |website=Spartacus Educational}}</ref> স্পেইনৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাত অৱতীৰ্ণ হৈ আমেৰিকাৰ প্ৰথমখন ইংৰাজী উপনিবেশ ১৫৮৫ চনত ভাৰ্জিনিয়াৰ অভিযাত্ৰী ৱালটাৰ ৰেলীয়ে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ইয়াৰ নাম ৰ’আনোক ৰখা হয়। ৰ'আনোক কলনী বিফল হয় আৰু পলমকৈ অহা যোগান জাহাজখন ঘূৰি অহাৰ সময়ত ইয়াক পৰিত্যক্ত অৱস্থাত পোৱাৰ পিছত ইয়াক হেৰুৱা কলনী বুলি জনা যায়।<ref>{{Cite book |last=Ordahl |first=Karen |url={{GBurl |id=W8cr4Vgt9ekC |q=roanoke colony}} |title=Roanak:the abandoned colony |year=2007 |publisher=Rowman & Littlefield publishers Inc |isbn=978-0-7425-5263-0 |access-date=24 December 2010}}</ref> [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]]ৰ সৈতে ইংলেণ্ডেও ইষ্টত ডাচ আৰু ফৰাচীসকলৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতাত অৱতীৰ্ণ হৈছিল। এলিজাবেথৰ যুগত ইংলেণ্ড স্পেইনৰ সৈতে যুদ্ধত লিপ্ত হৈছিল। ইংলেণ্ড আক্ৰমণ কৰি কেথলিক ৰাজতন্ত্ৰ পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বহল পৰিকল্পনাৰ অংশ হিচাপে ১৫৮৮ চনত স্পেইনৰ পৰা এখন আৰ্মাডা জাহাজেৰে যাত্ৰা কৰে। কু-সমন্বয়, ধুমুহাময় বতৰ আৰু এফিংহামৰ লৰ্ড হাৱাৰ্ডৰ অধীনত ইংৰাজী বহৰৰ সফল হেৰিং আক্ৰমণৰ ফলত এই পৰিকল্পনা বিফল হয়। এই বিফলতাই ভাবুকিৰ অন্ত পেলাব পৰা নাছিল: স্পেইনে আৰু দুটা আৰ্মাডা নিক্ষেপ কৰিছিল, ১৫৯৬ আৰু ১৫৯৭ চনত, কিন্তু দুয়োটাকে ধুমুহাই পিছুৱাই লৈ গৈছিল। ===স্কটলেণ্ডৰ সৈতে একত্ৰীকৰণ=== [[File:JamesIEngland (cropped).jpg|thumb|left|upright=.7|স্কটলেণ্ডৰ ৰজা জেমছ ষষ্ঠ ১৬০৩ চনত প্ৰথম জেমছ নামেৰে ইংলেণ্ডৰ ৰজা হৈ ইউনিয়ন অৱ দ্য ক্ৰাউনছ গঠন কৰে]] ১৬০৩ চনত স্কটৰ ৰজা জেমছ ষষ্ঠই ইংৰাজৰ স্বাৰ্থৰ দীৰ্ঘদিনীয়া প্ৰতিদ্বন্দ্বী ৰাজ্যই ইংলেণ্ডৰ সিংহাসন প্ৰথম জেমছ হিচাপে উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে লাভ কৰাৰ পিছত দ্বীপটোৰ ৰাজনৈতিক গাঁথনি সলনি হয়, যাৰ ফলত ব্যক্তিগত সংঘৰ সৃষ্টি হয়।<ref name="Britons">{{harvnb|Colley|1992|p=12}}; {{Cite web |title=Making the Act of Union |work=Act of Union 1707 |url=http://www.parliament.uk/actofunion/01_background.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080609075346/http://www.parliament.uk/actofunion/01_background.html |archive-date=9 June 2008 |access-date=5 September 2009 |publisher=UK Parliament}}</ref> তেওঁ নিজকে গ্ৰেট ব্ৰিটেইনৰ ৰজা বুলি অভিহিত কৰিছিল যদিও ইংলিছ আইনত ইয়াৰ কোনো ভিত্তি নাছিল।<ref>{{Cite web |last=Hay |first=Denys |title=The term 'Great Britain' in the Middle Ages |url=http://ads.ahds.ac.uk/catalogue/adsdata/PSAS_2002/pdf/vol_089/89_055_066.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325061737/http://ads.ahds.ac.uk/catalogue/adsdata/PSAS_2002/pdf/vol_089/89_055_066.pdf |archive-date=25 March 2009 |access-date=19 February 2009 |website=ads.ahds.ac.uk}}</ref> ষষ্ঠ আৰু প্ৰথম জেমছৰ তত্ত্বাৱধানত ১৬১১ চনত পবিত্ৰ বাইবেলৰ অথৰাইজড কিং জেমছ ভাৰ্চন প্ৰকাশ পায়। ২০ শতিকাত আধুনিক সংশোধন প্ৰস্তুত নোহোৱালৈকে প্ৰায়বোৰ প্ৰটেষ্টেণ্ট খ্ৰীষ্টানে চাৰিশ বছৰ ধৰি পঢ়া বাইবেলেই মূল সংস্কৰণ আছিল। সংঘাতপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক, ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক স্থিতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ইংৰাজী গৃহযুদ্ধ সংসদৰ সমৰ্থক আৰু ৰজা প্ৰথম চাৰ্লছৰ সমৰ্থকসকলৰ মাজত সংঘটিত হৈছিল, যিবোৰক কথিত ভাষাত ক্ৰমে ৰাউণ্ডহেড আৰু কেভেলিয়াৰ বুলি জনা যায়। এইটো আছিল স্কটলেণ্ড আৰু আয়াৰলেণ্ডৰ সৈতে জড়িত তিনিখন ৰাজ্যৰ বহল বহুমুখী যুদ্ধৰ এক আন্তঃবোৱা অংশ। সংসদৰ সদস্যসকল বিজয়ী হয়, প্ৰথম চাৰ্লছক মৃত্যুদণ্ড দিয়া হয় আৰু ৰাজ্যখনৰ ঠাইত কমনৱেলথ গঠন হয়। সংসদ বাহিনীৰ নেতা অলিভাৰ ক্ৰমৱেলে ১৬৫৩ চনত নিজকে লৰ্ড প্ৰটেক্টৰ ঘোষণা কৰে; ইয়াৰ পিছত ব্যক্তিগত শাসনৰ এটা সময় আহিল।<ref name="O Cromwell">{{Cite web |title=Oliver Cromwell (English statesman) |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/143822/Oliver-Cromwell |access-date=8 August 2009 |website=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref> ক্ৰমৱেলৰ মৃত্যু আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ ৰিচাৰ্ডে লৰ্ড প্ৰটেক্টৰ পদৰ পৰা পদত্যাগ কৰাৰ পিছত দ্বিতীয় চাৰ্লছক ১৬৬০ চনত ৰজা হিচাপে ঘূৰি আহিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনোৱা হয়, যিটো পদক্ষেপক পুনৰুদ্ধাৰ বুলি কোৱা হয়। দৃশ্যপট পুনৰ মুকলি হোৱাৰ লগে লগে "মেৰী মনাৰ্ক" দ্বিতীয় চাৰ্লছৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ সময়ছোৱাত সূক্ষ্ম কলা, সাহিত্য আৰু পৰিবেশন কলাৰ ফুলনিত উজ্জ্বলি উঠে।<ref>Lyndsey Bakewell, "[https://web.archive.org/web/20200212175057/https://pdfs.semanticscholar.org/5c52/dfd2b876951f2d9ca982a2aa2460f52c228f.pdf Changing scenes and flying machines: re-examination of spectacle and the spectacular in Restoration theatre, 1660–1714]" (PhD. Diss. Loughborough University, 2016).</ref> ১৬৮৮ চনৰ গৌৰৱময় বিপ্লৱৰ পিছত সাংবিধানিকভাৱে ই প্ৰতিষ্ঠিত হয় যে, ৰজা আৰু সংসদে একেলগে শাসন কৰিব লাগে, যদিও প্ৰকৃত ক্ষমতা সংসদৰ থাকিব। ১৬৮৯ চনত অধিকাৰ বিলৰ সৈতে এইটো প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। উল্লেখ কৰা বিধিসমূহৰ ভিতৰত আছিল যে এই আইনখন কেৱল সংসদেহে প্ৰণয়ন কৰিব পাৰে আৰু ৰজাই ইয়াক স্থগিত ৰাখিব নোৱাৰে, লগতে সংসদৰ পূৰ্বৰ অনুমোদন অবিহনে ৰজাই কৰ আৰোপ বা সেনাবাহিনী গঢ়ি তুলিব নোৱাৰে।<ref>{{Cite book |last1=Adler |first1=Philip J. |url={{GBurl |id=mPoqfoiIp4sC |q=with the restoration it was not constitutionally established that king and parliament should rule together |p=340}} |title=World Civilization |last2=Pouwels |first2=Randall L. |date=2007 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-0-495-50262-3 |page=340 |access-date=24 December 2010}}</ref> লগতে সেই সময়ৰ পৰা কোনো ব্ৰিটিছ ৰজাই হাউছ অৱ কমনছত বহি থকাৰ সময়ত প্ৰৱেশ কৰা নাই, যিটো বছৰি ব্ৰিটিছ ৰজাই সংসদৰ ৰাজ্যিক মুকলি অনুষ্ঠানত স্মৰণ কৰে যেতিয়া হাউছ অৱ কমনছৰ দুৱাৰবোৰ ৰজাৰ দূতৰ মুখত চেপি ধৰা হয়, যিটো সংসদৰ অধিকাৰ আৰু ৰজাৰ পৰা স্বাধীনতাৰ প্ৰতীক।<ref>[http://news.bbc.co.uk/democracylive/hi/guides/newsid_81000/81909.stm "Democracy Live: Black Rod"]. BBC. Retrieved 6 August 2008; {{cite EB1911|wstitle=Black Rod|volume=4}}</ref> ১৬৬০ চনত ৰয়েল ছ’চাইটি প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ লগে লগে বিজ্ঞানক যথেষ্ট উৎসাহিত কৰা হয়। [[File:Charles II of England.jpeg|thumb|upright=.7|alt=Painting of seated male figure, with long black hair wearing a white cape and breeches.|ইংৰাজ ৰাজতন্ত্ৰ আৰু ইংৰাজ গৃহযুদ্ধৰ পিছত শান্তি পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হয় ৰজা দ্বিতীয় চাৰ্লছ অধীনত। ]] ১৬৬৬ চনত লণ্ডনৰ গ্ৰেট ফায়াৰে লণ্ডন চহৰখনক অগ্নিকুণ্ডত পৰিণত কৰি পেলায় যদিও তাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে ছাৰ ক্ৰিষ্টোফাৰ ৰেনে ডিজাইন কৰা বহুতো উল্লেখযোগ্য অট্টালিকাৰে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়।<ref>{{cite news |title=London's Burning: The Great Fire |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/civil_war_revolution/great_fire_02.shtml |access-date=25 September 2009 |work=BBC News}}</ref> ১৭ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা শেষলৈকে দুটা ৰাজনৈতিক দলৰ উত্থান ঘটিছিল – ট’ৰী আৰু হুইগ। যদিও প্ৰথম অৱস্থাত ট'ৰীসকলে কেথলিক দ্বিতীয় জেমছক সমৰ্থন কৰিছিল, ১৬৮৮ চনৰ বিপ্লৱৰ সময়ত তেওঁলোকৰ কিছুমানে হুইগসকলৰ সৈতে জেমছক পৰাস্ত কৰি ৰজা হ'বলৈ অৰেঞ্জৰ ডাচ ৰাজকুমাৰ উইলিয়ামক আমন্ত্ৰণ জনাইছিল। বিশেষকৈ উত্তৰ অঞ্চলৰ কিছুমান ইংৰাজ লোক জেকবইট আছিল আৰু জেমছ আৰু তেওঁৰ পুত্ৰসকলক সহায় কৰি থাকিল। ষ্টুয়াৰ্ট বংশৰ অধীনত ইংলেণ্ডে বাণিজ্য, বিত্ত আৰু সমৃদ্ধিৰ ক্ষেত্ৰত সম্প্ৰসাৰণ ঘটায়। ৰয়েল নেভিয়ে ইউৰোপৰ সৰ্ববৃহৎ বণিক বহৰ গঢ়ি তুলিছিল।<ref>{{Cite web |title=The History Press {{!}} The Stuarts |url=https://www.thehistorypress.co.uk/the-stuarts |access-date=11 April 2021 |website=thehistorypress.co.uk }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ইংলেণ্ড আৰু স্কটলেণ্ডৰ সংসদে সন্মতি দিয়াৰ পিছত<ref name="Union with Scotland" /> দুয়োখন দেশে ৰাজনৈতিক সংঘত যোগদান কৰি ১৭০৭ চনত [[গ্ৰেট ব্ৰিটেইনৰ ৰাজ্য]] সৃষ্টি কৰে।<ref name="Britons" /> আৰু সংঘক ঠাই দিবলৈ আইন আৰু প্ৰত্যেকৰে জাতীয় গীৰ্জাৰ দৰে প্ৰতিষ্ঠান পৃথক হৈ থাকে।{{Sfn|Gallagher|2006|p=14}} ===পৰৱৰ্তী আধুনিক কাল=== [[File:CanalettoSomersetHouseTerrace.jpg|thumb|left|জৰ্জিয়ান যুগৰ টেমছ নদী ছামাৰচেট হাউছৰ টেৰেচৰ পৰা চেণ্ট পলৰ ফালে মুখ কৰি, আনুমানিক ১৭৫০]] নতুনকৈ গঠিত গ্ৰেট ব্ৰিটেইন ৰাজ্যৰ অধীনত ৰয়েল ছ’চাইটি আৰু অন্যান্য ইংৰাজী পদক্ষেপৰ পৰা পোৱা ফলাফলে স্কটিছ জ্ঞান-গৰিমাৰ সৈতে মিলি বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰিকীত উদ্ভাৱনৰ সৃষ্টি কৰিছিল, আনহাতে ৰয়েল নৌসেনাৰ দ্বাৰা সুৰক্ষিত ব্ৰিটিছ বহিঃৰাজ্যৰ বাণিজ্যৰ বিপুল বৃদ্ধিয়ে ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠাৰ পথ প্ৰশস্ত কৰিছিল। ঘৰুৱাভাৱে ই ঔদ্যোগিক বিপ্লৱক আগুৱাই লৈ যায়, ইংলেণ্ডৰ আৰ্থ-সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিস্থিতিৰ গভীৰ পৰিৱৰ্তনৰ সময়ছোৱা, যাৰ ফলত ঔদ্যোগিক কৃষি, উৎপাদন, অভিযান্ত্ৰিক আৰু খননৰ লগতে নতুন আৰু অগ্ৰণী পথ, ৰে'ল আৰু পানীৰ নেটৱৰ্কৰ সৃষ্টি হয় যাতে ইয়াৰ সম্প্ৰসাৰণ আৰু উন্নয়নৰ সুবিধা হয়।<ref>{{Cite web |last=Hudson, Pat |title=The Workshop of the World |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/victorians/workshop_of_the_world_01.shtml |access-date=10 December 2010 |publisher=BBC}}</ref> ১৭৬১ চনত উত্তৰ-পশ্চিম ইংলেণ্ডৰ ব্ৰীজৱাটাৰ খাল মুকলি হোৱাৰ লগে লগে ব্ৰিটেইনত খাল যুগৰ সূচনা হয়।<ref name="Briton20015">{{Harvnb|Office for National Statistics|2000|p=5}}; {{harvnb|McNeil|Nevell|2000|p=4}}.</ref> ১৮২৫ চনত বিশ্বৰ প্ৰথম স্থায়ী ভাপ ইঞ্জিনেৰে পৰিচালিত যাত্ৰীবাহী ৰেলপথ – ষ্টকটন আৰু ডাৰ্লিংটন ৰেলৱে – জনসাধাৰণৰ বাবে মুকলি কৰা হয়।<ref name="Briton20015" /> ঔদ্যোগিক বিপ্লৱৰ সময়ত বহু শ্ৰমিক ইংলেণ্ডৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ পৰা নতুন আৰু সম্প্ৰসাৰিত নগৰীয়া ঔদ্যোগিক অঞ্চললৈ গৈ কাৰখানাত কাম কৰে, যেনে বাৰ্মিংহাম আৰু মানচেষ্টাৰত,<ref>{{Harvnb|McNeil|Nevell|2000|p=9}}.; {{Cite web |last=Birmingham City Council |author-link=Birmingham City Council |title=Heritage |url=http://www.visitbirmingham.com/arts_and_culture/heritage/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426080011/http://www.visitbirmingham.com/arts_and_culture/heritage/ |archive-date=26 April 2012 |access-date=4 October 2009 |website=visitbirmingham.com |archivedate=26 April 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426080011/http://www.visitbirmingham.com/arts_and_culture/heritage/ |deadurl=yes }}</ref> পিছৰখনেই বিশ্বৰ প্ৰথমখন ঔদ্যোগিক চহৰ।<ref name="Industrial city">{{Cite web |title=Manchester – the first industrial city |url=http://www.sciencemuseum.org.uk/on-line/energyhall/page84.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309184810/http://www.sciencemuseum.org.uk/on-line/energyhall/page84.asp |archive-date=9 March 2012 |access-date=17 March 2012 |publisher=Entry on Sciencemuseum website}}</ref> ইংলেণ্ডে সমগ্ৰ ফৰাচী বিপ্লৱৰ সময়ছোৱাত, তৃতীয় জৰ্জ আৰু উইলিয়াম পিট দ্য ইয়ংগাৰৰ অধীনত আপেক্ষিকভাৱে স্থিৰতা বজাই ৰাখিছিল। চতুৰ্থ জৰ্জৰ মহল সূক্ষ্ম কলা আৰু স্থাপত্যৰ আড়ম্বৰ আৰু কৃতিত্বৰ বাবে বিখ্যাত হৈ পৰে।<ref>{{Cite web |title=Regency {{!}} British Architectural Dates and Styles {{!}} Property {{!}} UK {{!}} Mayfair Office |url=https://www.mayfairoffice.co.uk/members-home/British-Architectural-Styles/British-Architectural-Styles-Regency |access-date=8 April 2021 |website=mayfairoffice.co.uk |archive-date=17 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417084322/https://www.mayfairoffice.co.uk/members-home/British-Architectural-Styles/British-Architectural-Styles-Regency |url-status=dead |archivedate=17 April 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210417084322/https://www.mayfairoffice.co.uk/members-home/British-Architectural-Styles/British-Architectural-Styles-Regency |deadurl=yes }}</ref> নেপোলিয়ন যুদ্ধৰ সময়ত নেপোলিয়নে দক্ষিণ-পূবৰ পৰা আক্ৰমণ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল; কিন্তু এই কথা প্ৰকাশ নাপালে আৰু নেপোলিয়ন বাহিনীক ব্ৰিটিছৰ হাতত পৰাস্ত হয়: সাগৰত হৰেচিঅ' নেলচনে আৰু স্থলভাগত আৰ্থাৰ ৱেলছলিয়ে। ট্ৰেফালগাৰ যুদ্ধত এই বৃহৎ বিজয়ে অষ্টাদশ শতিকাৰ সময়ছোৱাত ব্ৰিটেইনে প্ৰতিষ্ঠা কৰা নৌসেনাৰ আধিপত্যক নিশ্চিত কৰিছিল।<ref>Bennet, Geoffrey (2004). ''The Battle of Trafalgar''. England: Pen & Sword Books Limited, CPI UK, South Yorkshire.</ref> নেপোলিয়ন যুদ্ধই ব্ৰিটিছত্বৰ ধাৰণা আৰু ইংৰাজ, স্কট আৰু ৱেলছৰ সৈতে ভাগ কৰা এক সংযুক্ত জাতীয় ব্ৰিটিছ জনসাধাৰণৰ পোষকতা কৰিছিল।<ref name="Colley1">{{Harvnb|Colley|1992|p=1}}.</ref> [[File:Turner, The Battle of Trafalgar (1822).jpg|alt=multi-storey square industrial buildings beyond a river|thumb|right|নেপোলিয়ন যুদ্ধৰ সময়ত ৰয়েল নেভি আৰু ফ্ৰান্স আৰু স্পেইনৰ সংযুক্ত বহৰৰ মাজত হোৱা নৌসেনাৰ যুদ্ধ আছিল ট্ৰেফালগাৰ যুদ্ধ।<ref>{{Cite web |date=28 July 2014 |title=Department of History – Napoleonic Wars |url=http://www.westpoint.edu/history/SitePages/Napoleonic%20Wars.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140728203458/http://www.westpoint.edu/history/SitePages/Napoleonic%20Wars.aspx |archive-date=28 July 2014 |access-date=8 April 2021}}</ref>]] ভিক্টোৰিয়ান যুগত লণ্ডন বিশ্বৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু জনবহুল মহানগৰ হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ ভিতৰত বাণিজ্য – লগতে ব্ৰিটিছ সামৰিক আৰু নৌসেনাৰ স্থিতি – সুপ্ৰতিষ্ঠিত আছিল।<ref>{{Cite book |last=Haggard |first=Robert F. |url={{GBurl |id=53VUwDw_UYMC |q=prestige of the british empire in victorian times |p=13}} |title=The persistence of Victorian liberalism:The Politics of Social Reform in Britain, 1870–1900 |publisher=Greenwood Publishing |year=2001 |isbn=978-0-313-31305-9 |page=13 |access-date=26 December 2010}}</ref> প্ৰযুক্তিগতভাৱে এই যুগত বহুতো উদ্ভাৱন দেখা গৈছিল, যিয়ে যুক্তৰাজ্যৰ শক্তি আৰু সমৃদ্ধিৰ মূল চাবিকাঠি বুলি প্ৰমাণিত হৈছিল।<ref name="Atterbury 2011">{{Cite web |last=Atterbury |first=Paul |date=17 February 2011 |title=Victorian Technology |url=http://www.bbc.co.uk/history/british/victorians/victorian_technology_01.shtml |access-date=13 October 2020 |publisher=BBC}}</ref> চাৰ্টিষ্ট আৰু ভোটাধিকাৰৰ দৰে উগ্ৰপন্থীৰ পৰা ঘৰতে ৰাজনৈতিক আন্দোলনে বিধান সংস্কাৰ আৰু সৰ্বজনীন ভোটাধিকাৰ সাধন কৰে।<ref>{{Cite web |last=Crawford, Elizabeth |title=Women: From Abolition to the Vote |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/abolition/abolition_women_article_01.shtml#five |access-date=10 December 2010 |publisher=BBC}}</ref> পূব-মধ্য ইউৰোপত ক্ষমতাৰ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ সৃষ্টি হয়; মিত্ৰশক্তিৰ অংশ হিচাপে যুক্তৰাজ্যৰ হৈ যুঁজি থকা লাখ লাখ ইংৰাজ সৈন্যৰ মৃত্যু হয়।{{Efn|Figure of 550,000 military deaths is for England and Wales.{{Sfn|Cox|1970|p=180}}}} যুদ্ধ প্ৰযুক্তিৰ বিকাশৰ ফলত ব্লিটজৰ সময়ত বিমান আক্ৰমণৰ ফলত বহু চহৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। যুদ্ধৰ পিছত ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যই দ্ৰুত ঔপনিবেশিকৰণৰ অভিজ্ঞতা লাভ কৰে আৰু প্ৰযুক্তিগত উদ্ভাৱনৰ গতি দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পায়; অটোম'বাইল পৰিবহণৰ প্ৰধান মাধ্যম হৈ পৰে আৰু ফ্ৰেংক হুইটলে জেট ইঞ্জিনৰ বিকাশৰ ফলত বিমান যাত্ৰা বিস্তৃত হয়।<ref>{{Cite news |last=Golley, John |date=10 August 1996 |title=Obituaries: Air Commodore Sir Frank Whittle |work=The Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/people/obituaries-air-commodore-sir-frank-whittle-1309015.html |access-date=2 December 2010}}</ref> ইংলেণ্ডত ব্যক্তিগত মটৰ চলোৱাৰ দ্বাৰা আৱাসিক আৰ্হি সলনি কৰা হয়, আৰু ১৯৪৮ চনত ৰাষ্ট্ৰীয় স্বাস্থ্য সেৱাৰ সৃষ্টিৰ ফলত সকলো স্থায়ী বাসিন্দাক প্ৰয়োজনৰ সময়ত বিনামূলীয়াকৈ ৰাজহুৱা পুঁজিৰে স্বাস্থ্যসেৱা প্ৰদান কৰা হয়। এইবোৰে ২০ শতিকাৰ মাজভাগত ইংলেণ্ডত স্থানীয় চৰকাৰৰ সংস্কাৰৰ সূচনা কৰে।<ref>{{Harvnb|Clark|Steed|Marshall|1973|p=1}}; {{Harvnb|Wilson|Game|2002|p=55}}.</ref> [[File:Frith A Private View.jpg|thumb|ভিক্টোৰিয়ান যুগক প্ৰায়ে সোণালী যুগ বুলি উল্লেখ কৰা হয়। সাংস্কৃতিক বিভাজন দেখুৱাবলৈ উইলিয়াম পাৱেল ফ্ৰিথে কৰা চিত্ৰকলা। ]] ২০ শতিকাৰ পৰা ইংলেণ্ডলৈ জনসংখ্যাৰ যথেষ্ট গতিশীলতা হৈছে, বেছিভাগেই ব্ৰিটিছ দ্বীপপুঞ্জৰ অন্যান্য অংশৰ পৰা, কিন্তু কমনৱেলথৰ পৰাও, বিশেষকৈ ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ পৰাও।<ref>{{harvnb|Gallagher|2006|pp=10–11}}.</ref> ১৯৭০ চনৰ পৰা উৎপাদনৰ পৰা বহু পৰিমাণে আঁতৰি আহিছে আৰু সেৱা উদ্যোগৰ ওপৰত গুৰুত্ব বৃদ্ধি পাইছে।<ref name="Thatcher" /> যুক্তৰাজ্যৰ অংশ হিচাপে এই অঞ্চলটোৱে ইউৰোপীয় অৰ্থনৈতিক সম্প্ৰদায় নামৰ এক উমৈহতীয়া বজাৰ পদক্ষেপত যোগদান কৰে যি ইউৰোপীয় সংঘত পৰিণত হয়। ২০ শতিকাৰ শেষৰ ফালৰ পৰা যুক্তৰাজ্যৰ প্ৰশাসন স্কটলেণ্ড, ৱেলছ আৰু উত্তৰ আয়াৰলেণ্ডত বিভক্ত শাসনৰ দিশত আগবাঢ়িছে।<ref>{{Cite journal |last=Keating |first=Michael |author-link=Michael Keating (political scientist) |date=1 January 1998 |title=Reforging the Union: Devolution and Constitutional Change in the United Kingdom |url=https://archive.org/details/sim_publius_winter-1998_28_1/page/217 |journal=Publius: The Journal of Federalism |volume=28 |issue=1 |page=217 |doi=10.1093/oxfordjournals.pubjof.a029948}}</ref> ইংলেণ্ড আৰু ৱেলছ যুক্তৰাজ্যৰ ভিতৰত এক অধিকাৰক্ষেত্ৰ হিচাপে অস্তিত্ব অব্যাহত আছে।<ref name="BBC Wales">{{Cite web |year=2009 |title=The coming of the Tudors and the Act of Union |url=https://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/guide/ch11_part2_coming_of_the_tudor.shtml |access-date=9 September 2009 |website=[[BBC Wales]] |publisher=BBC News}}</ref> বিভাজনে অধিক ইংৰাজী-নিৰ্দিষ্ট পৰিচয় আৰু দেশপ্ৰেমৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিবলৈ উদ্দীপিত কৰিছে।<ref>{{harvnb|Kenny|English|Hayton|2008|p=3}}; {{Harvnb|Ward|2004|p=180}}.</ref> ইংৰাজ চৰকাৰৰ কোনো বিভক্ত চৰকাৰ নাই যদিও উপ-আঞ্চলিক ভিত্তিত একেধৰণৰ ব্যৱস্থা গঢ়ি তোলাৰ প্ৰচেষ্টা গণভোটৰ দ্বাৰা নাকচ কৰা হৈছিল।<ref name="The Times 2004-11-05" /> ==শাসন ব্যৱস্থা== ===ৰাজনীতি=== ইংলেণ্ড যুক্তৰাজ্যৰ অংশ, সংসদীয় ব্যৱস্থাৰ সৈতে সাংবিধানিক ৰাজতন্ত্ৰ।<ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/ "United Kingdom"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109221834/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-kingdom/ |date=2021-01-09 }} CIA ''The World Factbook'']. Retrieved 13 April 2021</ref> ১৭০৭ চনৰ পিছত ইংলেণ্ডৰ চৰকাৰ গঠন হোৱা নাছিল, যেতিয়া ইউনিয়ন সন্ধিৰ চৰ্তসমূহ কাৰ্যকৰী কৰা ১৭০৭ চনৰ ''এক্টছ অৱ ইউনিয়নে'' ইংলেণ্ড আৰু স্কটলেণ্ডৰ সৈতে যোগ দি গ্ৰেট ব্ৰিটেইন ৰাজ্য গঠন কৰে।<ref>{{Cite web |title=The Act of Union between England and Scotland |url=https://www.historic-uk.com/HistoryUK/HistoryofBritain/The-Act-of-Union/ |access-date=25 December 2023 |website=Historic UK}}</ref> সংঘৰ আগতে ইংলেণ্ডত ইয়াৰ ৰজা আৰু ইংলেণ্ডৰ সংসদে শাসন কৰিছিল। ইংলেণ্ড পোনপটীয়াকৈ যুক্তৰাজ্যৰ সংসদৰ দ্বাৰা পৰিচালিত হয় যদিও যুক্তৰাজ্যৰ আন দেশসমূহে চৰকাৰসমূহ হস্তান্তৰিত কৰিছে।<ref name="Union with Scotland">{{Cite web |title=The first Parliament of Great Britain |url=http://www.parliament.uk/actofunion/08_02_great.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080621165514/http://www.parliament.uk/actofunion/08_02_great.html |archive-date=21 June 2008 |access-date=5 September 2009 |publisher=Parliament}}</ref> [[File:Palace of Westminster, London - Feb 2007.jpg|thumb|upright=1.2|alt=Photograph of rectangular floodlight building, reflected in water. The building has multiple towers including one at each end. The tower on the right includes an illuminated clock face.|right|ইংলেণ্ডৰ প্ৰত্যক্ষ শাসন ব্যৱস্থা থকা যুক্তৰাজ্যৰ সংসদৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ৱেষ্টমিনিষ্টাৰ প্ৰাসাদ]] ইংলেণ্ডত ইয়াক কেনেকৈ প্ৰতিহত কৰিব পাৰি সেই লৈ বিতৰ্ক হৈছে। প্ৰথমে ইংলেণ্ডৰ বিভিন্ন অঞ্চল হস্তান্তৰ কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল যদিও ২০০৪ চনৰ গণভোটত উত্তৰ-পূবে এই প্ৰস্তাৱ নাকচ কৰাৰ পিছত এই কাম কৰা হোৱা নাই।<ref name="Devolution">{{Cite web |last=Cabinet Office |author-link=Cabinet Office |date=26 March 2009 |title=Devolution in the United Kingdom |url=http://www.cabinetoffice.gov.uk/devolution.aspx |access-date=16 August 2009 |publisher=cabinetoffice.gov.uk}}</ref> ২০২৪ চনত ব্ৰিটেইন চৰকাৰৰ মন্ত্ৰী, লণ্ডনৰ মেয়ৰ আৰু সংযুক্ত কৰ্তৃপক্ষৰ নেতাসকলক একত্ৰিত কৰিবলৈ ইংলেণ্ডৰ বাবে মেয়ৰেল কাউন্সিল নামেৰে জনাজাত কেৱল ইংলেণ্ডৰ এটা আন্তঃচৰকাৰী সংস্থা গঠন কৰা হয়।<ref>{{cite web |url=https://www.gov.uk/government/news/deputy-prime-minister-launches-first-ever-mayoral-council |title=Deputy Prime Minister launches first-ever Mayoral Council}}</ref> ৱেষ্টমিনিষ্টাৰ প্ৰাসাদত ভিত্তি কৰি ব্ৰিটিছ সংসদৰ নিম্ন সদন হাউছ অৱ কমনছত ইংলেণ্ডৰ সমষ্টিসমূহৰ বাবে মুঠ ৬৫০ জনৰ ভিতৰত ৫৪৩জন সংসদ সদস্য (এম পি) আছে।<ref>{{Cite web |title=Lists of MPs |url=http://www.parliament.uk/mps-lords-and-offices/mps/ |access-date=21 May 2009 |publisher=Parliament.uk}}</ref> ইংলেণ্ডক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছে লেবাৰ পাৰ্টিৰ ৩৪৭ জন, কনজাৰ্ভেটিভ পাৰ্টিৰ ১১৬ জন, লিবাৰেল ডেম’ক্ৰেটৰ ৬৫ জন, ৰিফৰ্ম ইউ কেৰ ৫জন আৰু ইংলেণ্ড আৰু ৱেলছৰ গ্ৰীণ পাৰ্টিৰ ৪জন সাংসদে। ===আইন=== [[File:Royal Courts of Justice (6201094569).jpg|thumb|ৰয়েল ক’ৰ্টছ অৱ জাষ্টিছ]] শতিকাজুৰি বিকশিত হোৱা ইংৰাজী আইন আইনী ব্যৱস্থাটোৱেই হৈছে বেছিভাগ কমনৱেলথ আইন<ref>{{Cite web |title=Common Law |url=http://dictionary.law.com/Default.aspx?selected=248 |access-date=5 October 2013 |website=The People's Law Dictionary |publisher=ALM Media Properties}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 October 2000 |title=The Common Law in the British Empire |url=http://www.h-net.msu.edu/~law/ASLH/conferences/2000conference/101900345b.htm |access-date=20 August 2011 |publisher=H-net.msu.edu}}</ref> আৰু আমেৰিকাত (লুইজিয়ানাৰ বাহিৰে) ব্যৱহৃত সাধাৰণ আইন আইনী ব্যৱস্থাৰ ভিত্তি। এতিয়া যুক্তৰাজ্যৰ অংশ হোৱাৰ পিছতো ইংলেণ্ড আৰু ৱেলছৰ আদালতৰ আইনী ব্যৱস্থাটো ইউনিয়ন সন্ধিৰ অধীনত স্কটলেণ্ডত ব্যৱহৃত আইনী ব্যৱস্থাৰ পৰা পৃথক আইনী ব্যৱস্থা হিচাপে চলি থাকিল। ইংৰাজী আইনখনৰ সাধাৰণ মূল কথাটো হ'ল ইয়াক আদালতত বহি থকা ন্যায়াধীশসকলে নিজৰ সাধাৰণ জ্ঞান আৰু আইনী নজিৰৰ জ্ঞান – ষ্টাৰ ডিচিচিছ – তেওঁলোকৰ সন্মুখৰ তথ্যসমূহৰ ওপৰত প্ৰয়োগ কৰি তৈয়াৰ কৰে।<ref>{{harvnb|Fafinski|2007|p=60}}.</ref> আদালত ব্যৱস্থাৰ নেতৃত্বত আছে ইংলেণ্ড আৰু ৱেলছৰ জ্যেষ্ঠ আদালত, য'ত আপিল আদালত, দেৱানী গোচৰৰ উচ্চ ন্যায়ালয় আৰু অপৰাধমূলক গোচৰৰ বাবে ক্ৰাউন আদালত থাকে।<ref>{{harvnb|Fafinski|2007|p=127}}.</ref> ইংলেণ্ড আৰু ৱেলছৰ অপৰাধমূলক আৰু দেৱানী গোচৰৰ সৰ্বোচ্চ আদালত হৈছে যুক্তৰাজ্যৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়। ২০০৯ চনত সাংবিধানিক পৰিৱৰ্তনৰ পিছত ইয়াৰ সৃষ্টি হৈছিল, হাউছ অৱ লৰ্ডছৰ ন্যায়িক কাম-কাজ গ্ৰহণ কৰি।<ref>{{Cite web |title=Constitutional reform: A Supreme Court for the United Kingdom |url=http://www.dca.gov.uk/consult/supremecourt/supreme.pdf |url-status=dead |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20090117132005/http://www.dca.gov.uk/consult/supremecourt/supreme.pdf |archive-date=17 January 2009 |access-date=5 September 2009 |publisher=DCA.gov.uk}}</ref> উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ এটা সিদ্ধান্ত স্তৰবৃত্তৰ আন প্ৰতিখন আদালতৰ বাবে বাধ্যতামূলক, যিয়ে ইয়াৰ নিৰ্দেশনা অনুসৰণ কৰিব লাগিব।<ref>{{harvnb|Fafinski|2007|p=67}}.</ref> ন্যায় বিভাগৰ ৰাজ্যিক সচিব হৈছে ইংলেণ্ডৰ ন্যায়পালিকা, আদালত ব্যৱস্থা আৰু কাৰাগাৰ আৰু পৰীক্ষামূলক ব্যৱস্থাৰ বাবে সংসদৰ দায়বদ্ধ মন্ত্ৰী।<ref>{{Cite web |title=Lord Chancellor and Secretary of State for Justice |url=https://www.gov.uk/government/ministers/secretary-of-state-for-justice |website=GOV.UK}}</ref> ১৯৮১ চনৰ পৰা ১৯৯৫ চনৰ ভিতৰত অপৰাধ বৃদ্ধি পায় যদিও ১৯৯৫–২০০৬ চনৰ সময়ছোৱাত ৪২% হ্ৰাস পায়।<ref>{{Cite web |title=Crime over the last 25 years |url=http://www.homeoffice.gov.uk/rds/pdfs07/crime0607summ.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090324214809/http://www.homeoffice.gov.uk/rds/pdfs07/crime0607summ.pdf |archive-date=24 March 2009 |access-date=5 September 2009 |publisher=HomeOffice.gov.uk |archivedate=24 March 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090324214809/http://www.homeoffice.gov.uk/rds/pdfs07/crime0607summ.pdf |deadurl=yes }}</ref> একে সময়ছোৱাতে কাৰাগাৰৰ জনসংখ্যা দুগুণ বৃদ্ধি পালে, যাৰ ফলত ই পশ্চিম ইউৰোপৰ ভিতৰতে সৰ্বাধিক কাৰাগাৰত বন্দী হোৱাৰ হাৰ প্ৰতি এক লাখত ১৪৭ জন।<ref name="Crime BBC">{{Cite news |date=8 February 2008 |title=New record high prison population |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/7235438.stm |access-date=5 September 2009}}</ref> ন্যায় মন্ত্ৰালয়ক প্ৰতিবেদন দিয়া মহামহিম কাৰাগাৰ সেৱাই বেছিভাগ কাৰাগাৰ পৰিচালনা কৰে, ২০২২ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহলৈকে ইংলেণ্ড আৰু ৱেলছত ৮১,৩০৯জন বন্দীক আৱাস দিয়া হৈছে।<ref>{{Cite web |title=Offender management statistics quarterly: April to June 2022 |url=https://www.gov.uk/government/statistics/offender-management-statistics-quarterly-april-to-june-2022/offender-management-statistics-quarterly-april-to-june-2022 |access-date=14 November 2022 |website=GOV.UK}}</ref> ===উপ-বিভাগ=== ইংলেণ্ডৰ মহকুমাসমূহ চাৰিটা স্তৰলৈকে উপ-ৰাষ্ট্ৰীয় বিভাগৰে গঠিত, যিবোৰ স্থানীয় চৰকাৰৰ উদ্দেশ্যে সৃষ্টি কৰা বিভিন্ন ধৰণৰ প্ৰশাসনিক সত্তাৰ জৰিয়তে নিয়ন্ত্ৰিত হয়। লণ্ডন অঞ্চলৰ বাহিৰত ইংলেণ্ডৰ সৰ্বোচ্চ স্তৰ হৈছে ৪৮খন আনুষ্ঠানিক কাউন্টি।<ref name="britannicagov">{{harvnb|Encyclopædia Britannica|2002|p=100}}</ref> এইবোৰ মূলতঃ ভৌগোলিক ফ্ৰেম অৱ ৰেফাৰেন্স হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰে ৩৮ টা মধ্যযুগৰ পৰা ক্ৰমান্বয়ে বিকশিত হৈছিল; ১৯৭৪ চনত এইবোৰ ৫১ আৰু ১৯৯৬ চনত বৰ্তমানৰ সংখ্যালৈ পৰিৱৰ্তন কৰা হয়।<ref name="maud">{{harvnb|Redcliffe-Maud|Wood|1974}}.</ref> প্ৰত্যেকৰে এজন লৰ্ড লেফটেনেণ্ট আৰু হাই শ্বেৰিফ আছে; এই পদসমূহ স্থানীয়ভাৱে ব্ৰিটিছ ৰজাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="britannicagov" /> কিছুমান কাউন্টি, যেনে হেৰেফৰ্ডশ্বাইৰ, কেৱল আৰু অধিক অসামৰিক পেৰিছত ভাগ কৰা হয়। বাৰ্কশ্বাৰৰ ৰয়েল কাউন্টি আৰু মহানগৰ কাউন্টিসমূহৰ মৰ্যাদা অন্যান্য আনুষ্ঠানিক কাউন্টিতকৈ বেলেগ ধৰণৰ।<ref>{{Cite web |last=abcounties.com |date=26 June 2013 |title=The problem of 'county confusion' – and how to resolve it |url=https://abcounties.com/counties/county-confusion/ |access-date=17 September 2023 |website=Association of British Counties}}</ref> দ্বিতীয় স্তৰটো সংযুক্ত কৰ্তৃপক্ষ আৰু ২৭খন কাউন্টি-স্তৰৰ শ্বাইৰ কাউন্টিৰে গঠিত। ১৯৭৪ চনত সকলো আনুষ্ঠানিক কাউন্টি দুটা স্তৰৰ আছিল; আৰু মহানগৰ কাউন্টি স্তৰটো পৰ্যায়ক্ৰমে বন্ধ হোৱাৰ লগে লগে ১৯৯৬ চনৰ সংস্কাৰে আনুষ্ঠানিক কাউন্টি আৰু প্ৰশাসনিক কাউন্টি স্তৰক পৃথক কৰি পেলায়। ইংলেণ্ডকো স্থানীয় চৰকাৰী জিলাত বিভক্ত কৰা হৈছে।<ref name="localgov">{{harvnb|Singh|2009|p=53}}.</ref> জিলাখনে কোনো আনুষ্ঠানিক কাউন্টিৰ সৈতে সংযুক্ত হ'ব পাৰে, বা শ্বাইৰ কাউন্টিৰ ভিতৰত জিলাৰ স্তৰ হ'ব পাৰে, ৰয়েল বা মেট্ৰ'পলিটান বৰো হ'ব পাৰে, বৰো বা চহৰৰ মৰ্যাদা থাকিব পাৰে, বা একক কৰ্তৃপক্ষ হ'ব পাৰে। সম্প্ৰদায় পৰ্যায়ত ইংলেণ্ডৰ বহু অংশ নিজাকৈ পৰিষদ থকা অসামৰিক প্যাৰিছত বিভক্ত; গ্ৰেটাৰ লণ্ডনত এনে এটা পেৰিছ, কুইনছ পাৰ্ক, ১৯৬৫ চনত বিলুপ্ত হোৱাৰ পিছত ২০১৪ চনৰ হিচাপত আছে, যেতিয়ালৈকে ২০০৭ চনত আইন প্ৰণয়নে ইহঁতক বিনোদনৰ অনুমতি নিদিলে। ====লণ্ডন==== ১৯৯৪ চনৰ পৰা ২০১০ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে ইংলেণ্ডক কেইটামান উদ্দেশ্যৰ বাবে অঞ্চলত ভাগ কৰা হৈছিল; ১৯৯৮ চনত লণ্ডন অঞ্চলৰ বাবে হোৱা গণভোটে দুবছৰৰ পিছত লণ্ডন বিধানসভাৰ সৃষ্টি কৰে।<ref>{{Cite news |last=Cooper |first=Hilary |date=29 March 2011 |title=Tiers shed as regional government offices disappear |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/society/2011/mar/29/regional-government-disappears-1500-jobs-lost |access-date=16 June 2011}}</ref> ২০০৪ চনৰ উত্তৰ-পূব ইংলেণ্ডৰ বিভাজন গণভোটে লণ্ডনৰ বাহিৰৰ আঞ্চলিক গাঁথনি বিলুপ্ত কৰি অধিক আঞ্চলিক বিধানসভাৰ বিভাজন বাতিল কৰে।<ref name="The Times 2004-11-05">{{Cite news |last1=Sherman |first1=Jill |last2=Andrew Norfolk |date=5 November 2004 |title=Prescott's dream in tatters as North East rejects assembly |work=The Times |location=London |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article503255.ece |access-date=5 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100525121618/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article503255.ece |archive-date=25 May 2010 |archivedate=25 May 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100525121618/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article503255.ece |deadurl=yes }}</ref> প্ৰশাসনিকভাৱে লণ্ডন ৩৩খন স্থানীয় চৰকাৰী জিলাৰ মাজত বিভক্ত: ৩২খন লণ্ডন বৰো আৰু লণ্ডন চহৰ।<ref>{{harvnb|Axford|2002|p=315}}.</ref> লণ্ডনৰ ৩২টা বৰোৱে গ্ৰেটাৰ লণ্ডনৰ আনুষ্ঠানিক কাউন্টি গঠন কৰে, লণ্ডন চহৰখন এখন পৃথক আনুষ্ঠানিক কাউন্টি। ==ভূ-প্ৰকৃতি== ===প্ৰাকৃতিক দৃশ্য আৰু নদী=== [[File:Malvern Hills - England.jpg|left|thumb|ইংৰাজী কাউণ্টি ৱৰ্চেষ্টাৰশ্বাইৰ আৰু হেৰেফৰ্ডশ্বাইৰত অৱস্থিত মালভাৰ্ন পাহাৰ। পাহাৰবোৰক গ্ৰাম্য পৰিৱেশে অসাধাৰণ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য্যৰ এলেকা হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। ]] ভৌগোলিকভাৱে ইংলেণ্ডে গ্ৰেট ব্ৰিটেইন দ্বীপৰ মধ্য আৰু দক্ষিণ দুই তৃতীয়াংশ অংশৰ লগতে আইল অৱ ৱাইট আৰু আইলছ অৱ চিলিৰ দৰে সাগৰৰ পাৰৰ দ্বীপসমূহকো সামৰি লৈছে। ইয়াৰ সীমা যুক্তৰাজ্যৰ আন দুখন দেশ: উত্তৰে স্কটলেণ্ড আৰু পশ্চিমে ৱেলছ। ব্ৰিটেইনৰ মূল ভূখণ্ডৰ আন যিকোনো অংশতকৈ ইংলেণ্ড ইউৰোপ মহাদেশৰ ওচৰত। ইয়াক ফ্ৰান্স (হাউটছ-ডি-ফ্ৰান্স)ৰ পৰা ২১ মাইল (৩৪ কিলোমিটাৰ)<ref name="Engchannel">{{Cite web |year=2009 |title=English Channel |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/187921/English-Channel |access-date=15 August 2009 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |publisher=britannica.com}}</ref> সাগৰীয় ব্যৱধানেৰে পৃথক কৰা হৈছে যদিও দুয়োখন দেশক ফ'ল্কষ্টোনৰ ওচৰৰ চেনেল সুৰংগৰ দ্বাৰা সংযোগ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=History |url=http://www.eurotunnel.com/ukcP3Main/ukcCorporate/ukcAboutUs/ukm/history.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081116055538/http://www.eurotunnel.com/ukcP3Main/ukcCorporate/ukcAboutUs/ukm/history.htm |archive-date=16 November 2008 |access-date=5 September 2009 |publisher=EuroTunnel.com}}</ref> ইংলেণ্ডৰ পাৰ আইৰিছ সাগৰ, উত্তৰ সাগৰ আৰু আটলাণ্টিক মহাসাগৰতো আছে। লণ্ডন, লিভাৰপুল আৰু নিউকেষ্টলৰ বন্দৰসমূহ ক্ৰমে টেমছ, মাৰ্চি আৰু টাইনৰ জোৱাৰ-ভাটাৰ নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত। ২২০ মাইল (৩৫০ কিলোমিটাৰ) উচ্চতাৰ চেভাৰ্ণ ইংলেণ্ডৰ মাজেৰে বৈ যোৱা আটাইতকৈ দীঘল নদী।<ref>{{Cite web |title=The River Severn |url=https://www.bbc.co.uk/england/sevenwonders/west/severn-river/ |access-date=5 December 2010 |publisher=BBC}}</ref> ই ব্ৰিষ্টল চেনেলত খালী হয় আৰু ইয়াৰ চেভাৰ্ণ ব'ৰ (এটা জোৱাৰ-ভাটাৰ ব'ৰ)ৰ বাবে উল্লেখযোগ্য, যাৰ উচ্চতা ২ মিটাৰ (৬.৬ ফুট) পৰ্যন্ত হ'ব পাৰে।<ref>{{Cite web |title=Severn Bore and Trent Aegir |url=http://www.environment-agency.gov.uk/homeandleisure/recreation/31439.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101122125420/http://environment-agency.gov.uk/homeandleisure/recreation/31439.aspx |archive-date=22 November 2010 |access-date=5 December 2010 |publisher=Environment Agency |archivedate=22 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101122125420/http://environment-agency.gov.uk/homeandleisure/recreation/31439.aspx |deadurl=yes }}</ref> কিন্তু ইংলেণ্ডৰ সম্পূৰ্ণ দীঘল নদীখন হৈছে টেমছ, যাৰ দৈৰ্ঘ্য ২১৫ মাইল (৩৪৬ কিলোমিটাৰ)।<ref name="Thames">{{Cite web |title=River Thames and London (England) |url=http://www.thisislondon.co.uk/standard-home/related-139-94056-articles-reviews/River+Thames-London+(England)/related.do |access-date=17 August 2009 |website=London Evening Standard |location=London}}{{dead link|date=October 2017|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> ইংলেণ্ডত বহুতো হ্ৰদ আছে; আটাইতকৈ ডাঙৰটো হৈছে উইণ্ডাৰমিৰ, যিটো উপযুক্তভাৱে নামকৰণ কৰা লেক ডিষ্ট্ৰিক্টৰ ভিতৰত।<ref name="metoffice_nw">{{Cite web |title=North West England & Isle of Man: climate |url=http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/nw/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605003213/http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/nw/ |archive-date=5 June 2011 |access-date=5 December 2010 |publisher=Met Office}}</ref> ইংলেণ্ডৰ বেছিভাগ ভূ-প্ৰকৃতি নিম্ন পাহাৰ আৰু সমভূমিৰে গঠিত, দেশৰ উত্তৰ আৰু পশ্চিম অংশত উচ্চভূমি আৰু পাহাৰীয়া ভূখণ্ড। উত্তৰ উচ্চভূমিৰ ভিতৰত পূব আৰু পশ্চিমলৈ বিভাজিত উচ্চভূমিৰ শৃংখল পেনিনছ, কাম্ব্ৰিয়াৰ লেক ডিষ্ট্ৰিক্ট পৰ্বতমালা আৰু ইংলেণ্ড আৰু স্কটলেণ্ডৰ সীমান্তত বিস্তৃত চেভিঅ'ট পাহাৰ আদি অন্তৰ্ভুক্ত। ইংলেণ্ডৰ সৰ্বোচ্চ স্থান, ৯৭৮ মিটাৰ (৩,২০৯ ফুট) লেক ডিষ্ট্ৰিক্টৰ স্কেফেল পাইক।<ref name="metoffice_nw" /> শ্ৰপশ্বায়াৰ পাহাৰ ৱেলছৰ ওচৰত থকাৰ বিপৰীতে ডাৰ্টমূৰ আৰু এক্সমূৰ দেশৰ দক্ষিণ-পশ্চিমৰ দুটা উচ্চভূমি অঞ্চল। ভূখণ্ডৰ প্ৰকাৰৰ মাজত আনুমানিক বিভাজন ৰেখাক প্ৰায়ে টিছ-এক্সে ৰেখাৰে সূচনা কৰা হয়।<ref>{{Cite book |url={{GBurl |id=yAgGHnENHjoC |q=tees exe line england lowland upland |p=100}} |title=World Regional Geography |date=2008 |publisher=Joseph J. Hobbs |isbn=978-0-495-38950-7 |access-date=6 December 2017}}</ref> [[File:Glenridding, Cumbria, England - June 2009.jpg|thumb|কাম্ব্ৰিয়াৰ গ্লেনৰিডিং আৰু উলছৱাটাৰ গাঁও]] "ইংলেণ্ডৰ ৰাজহাঁড়" নামেৰে জনাজাত পেনিনছ হৈছে দেশৰ আটাইতকৈ পুৰণি পৰ্বতমালা, যাৰ উৎপত্তি প্ৰায় ৩০ কোটি বছৰৰ আগতে পেলিঅ'জয়িক যুগৰ শেষৰ পৰাই হৈছিল।<ref>{{Cite web |title=Pennines |url=http://www.summitpost.org/area/range/220026/pennines.html |access-date=8 September 2009 |publisher=Smmit Post}}</ref> ইহঁতৰ ভূতাত্ত্বিক গঠনত অন্যান্যৰ লগতে বেলেগ শিল আৰু চূণশিল, লগতে কয়লাও অন্তৰ্ভুক্ত। ইয়ৰ্কশ্বায়াৰ আৰু ডাৰ্বিশ্বায়াৰৰ কিছু অংশৰ দৰে কেলচাইট অঞ্চলত কাৰ্ষ্টৰ প্ৰাকৃতিক দৃশ্য আছে। পেনিন লেণ্ডস্কেপ উচ্চভূমি অঞ্চলত উচ্চ মূৰ্খ, অঞ্চলটোৰ নদীৰ উৰ্বৰ উপত্যকাৰে সোমাই আছে। ইয়াত ইয়ৰ্কশ্বায়াৰ ডেলছ আৰু পিক ডিষ্ট্ৰিক্ট নামৰ দুখন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আছে। পশ্চিম দেশত দক্ষিণ-পশ্চিম উপদ্বীপৰ ডাৰ্টমূৰ আৰু এক্সমূৰত গ্ৰেনাইটৰ দ্বাৰা সমৰ্থিত উচ্চভূমিৰ ম'ৰলেণ্ড অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |title=National Parks&nbsp;– About us |url=http://www.nationalparks.gov.uk/aboutus |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101027162402/http://www.nationalparks.gov.uk/aboutus |archive-date=27 October 2010 |access-date=5 December 2010 |publisher=nationalparks.gov.uk |archivedate=27 October 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101027162402/http://www.nationalparks.gov.uk/aboutus |deadurl=yes }}</ref> ইংৰাজী নিম্নভূমি দেশৰ মধ্য আৰু দক্ষিণ অঞ্চলত অৱস্থিত, কটছৱল্ড পাহাৰ, চিলটাৰ্ন পাহাৰ, উত্তৰ আৰু দক্ষিণ ডাউন্সকে ধৰি সেউজীয়া ৰোলিং পাহাৰেৰে গঠিত; য’ত ইবোৰে সাগৰক লগ পায় তাত ড’ভাৰৰ শিলৰ দৰে বগা শিলৰ উন্মুক্ত স্থান গঠন কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত তুলনামূলকভাৱে সমতল সমভূমি যেনে চেলিছবেৰী প্লেইন, ছামাৰচেট লেভেলছ, চাউথ ক’ষ্ট প্লেইন আৰু দ্য ফেন্স আদিও অন্তৰ্ভুক্ত। ===জলবায়ু=== ইংলেণ্ডৰ সামুদ্ৰিক জলবায়ু নাতিশীতোষ্ণ: ইয়াৰ উষ্ণতা মৃদু আৰু শীতকালত ইয়াৰ উষ্ণতা ০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ (৩২ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট)তকৈ বেছি নহয় আৰু গ্ৰীষ্মকালত ইয়াৰ উষ্ণতা ৩২ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ (৯০ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট)তকৈ বেছি নহয়।<ref name="weather">{{Cite web |title=What is the Climate like in Britain? |url=http://www.woodlands-junior.kent.sch.uk/customs/questions/weather/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100114052538/http://www.woodlands-junior.kent.sch.uk/customs/questions/weather/ |archive-date=14 January 2010 |access-date=5 September 2009 |publisher=Woodlands Kent}}</ref> বতৰ তুলনামূলকভাৱে সঘনাই আৰ্দ্ৰ আৰু পৰিৱৰ্তনশীল। আটাইতকৈ ঠাণ্ডা মাহ জানুৱাৰী আৰু ফেব্ৰুৱাৰী, পিছৰ মাহটো বিশেষকৈ ইংলিছ উপকূলত, আনহাতে জুলাই মাহ সাধাৰণতে আটাইতকৈ উষ্ণ। মৃদুৰ পৰা উষ্ণ বতৰ থকা মাহবোৰ হ'ল মে', জুন, ছেপ্টেম্বৰ আৰু অক্টোবৰ।<ref name="weather" /> বছৰটোৰ ভিতৰত বৰষুণৰ পৰিমাণ সকলো অঞ্চলতে মোটামুটি সমানে থাকে। ইংলেণ্ডৰ জলবায়ুৰ ওপৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰভাৱ হ'ল ইয়াৰ আটলাণ্টিক মহাসাগৰৰ ওচৰত থকা, ইয়াৰ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু উপসাগৰীয় প্ৰবাহৰ দ্বাৰা সাগৰৰ উষ্ণতা।<ref name="weather" /> পশ্চিম অঞ্চলত বৰষুণৰ পৰিমাণ বেছি আৰু লেক ডিষ্ট্ৰিক্টৰ কিছু অংশত দেশৰ আন ঠাইতকৈ বেছি বৰষুণ হয়।<ref name="weather" /> বতৰৰ ৰেকৰ্ড আৰম্ভ হোৱাৰ পিছৰে পৰা ২০২২ চনৰ ১৯ জুলাইত লিংকনশ্বায়াৰৰ কনিংছবিত সৰ্বোচ্চ উষ্ণতা ৪০.৩ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ (১০৪.৫ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট) আছিল,<ref>{{Cite web |title=Record high temperatures verified |url=https://www.metoffice.gov.uk/about-us/press-office/news/weather-and-climate/2022/record-high-temperatures-verified |access-date=22 March 2023 |website=Met Office}}</ref> আনহাতে ১৯৮২ চনৰ ১০ জানুৱাৰীত শ্ৰপশ্বাৰৰ এডগমণ্ডত সৰ্বনিম্ন উষ্ণতা আছিল −২৬.১ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ (−১৫.০ ডিগ্ৰী ফাৰেনহাইট।<ref>{{Cite web |title=English Climate |url=http://www.metoffice.com/climate/uk/location/england/#temperature |archive-url=https://web.archive.org/web/20080829161614/http://www.metoffice.com/climate/uk/location/england/ |archive-date=29 August 2008 |publisher=MetOffice.com |access-date=19 May 2025 |archivedate=29 August 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080829161614/http://www.metoffice.com/climate/uk/location/england/#temperature |deadurl=yes }}</ref> ==প্ৰশাসনিক অঞ্চলসমূহ== ইংলেণ্ডৰ মুঠ ৯খন প্ৰশাসনিক অঞ্চল আছে। {| class="wikitable sortable" |- ! নাম!! জনসংখ্যা!! আয়তন (বৰ্গ কিমি)!! বৃহত্তম চহৰ |- | [[নৰ্থ ইষ্ট]] || ২,৫৯৬,৮৮৬ || ৮,৫৯২ || [[নিউকেচল আপন টাইন]] |- | [[নৰ্থ ৱেষ্ট]] || ৭,০৫২,১৭৭ || ১৪,১৬৫ || [[মানচেষ্টাৰ]] |- | [[ইয়ৰ্কশ্বায়াৰ এণ্ড দি হাম্বাৰ]] || ৫,২৮৩,৭৩৩ || ১৫,৪২০ || [[লীডছ]] |- | [[ৱেষ্ট মিডলেণ্ডছ]] || ৫,৬০১,৮৪৭ || ১৩,০০০ || [[বাৰ্মিংহাম]] |- | [[ইষ্ট মিডলেণ্ডছ]] || ৪,৫৩৩,২২২ || ১৫,৬২৭ || [[লিচেষ্টাৰ]] |- | [[ইষ্ট অফ ইংলেণ্ড]] || ৫,৮৪৬,৯৬৫ || ১৯,১২০ || [[নৰউইচ]] |- | [[ছাউথ ৱেষ্ট]] || ৫,২৮৮,৯৩৫ || ২৩,৮২৯ || [[ব্ৰিষ্টল]] |- | [[ছাউথ ইষ্ট]] || ৮,৬৩৪,৭৫০ || ১৯,০৯৫ || [[ছাউথাম্পটন]] |- | [[লণ্ডন]] || ৮,১৭৩,৯৪১ || ১,৫৭২ || [[লণ্ডন]] |- |} ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:ইউৰোপৰ দেশ]] [[শ্ৰেণী:যুক্তৰাজ্য]] l8d87y7zzmuywygm0tu853yu4qx06he 0 32815 649108 582110 2026-11-02T09:19:23Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 649108 wikitext text/x-wiki {{Infobox Book | name = ইক্লিপ্স | title_orig = Eclipse | translator = | image = [[File:Eclipsecover.jpg|250px|Stephenie Meyer's ''Eclipse'']] | image_caption = ''ইক্লিপ্স''ৰ প্ৰথম প্ৰকাশৰ বেটুপাত | author = ষ্টিফেনি মেয়াৰ | illustrator = | cover_artist = | country = [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] | language = [[ইংৰাজী ভাষা|ইংৰাজী]] | series = টোৱাইলাইট | subject = | genre = চেমনীয়া কল্পকাহিনী, কাল্পনিক উপন্যাস, ৰোমাঞ্চ উপন্যাস | publisher = লিটল,ব্ৰাউন | release_date = আগষ্ট ৭, ২০০৭ | media_type = মুদ্ৰণ (পকাবন্ধা,কেঁচাঁবন্ধা) | pages = ৬২৯ | isbn = 978-0-316-16020-9 | congress= PZ7.M5717515 Ec 2007 | oclc= 124031725 | preceded_by = [[নিউ মুন (উপন্যাস)|নিউ মুন]] | followed_by = [[ব্ৰেকিং ড'ন (উপন্যাস)|ব্ৰেকিং ড'ন]] }} '''ইক্লিপ্স''' ({{lang-en|Eclipse}}) [[ষ্টিফেনি মেয়াৰ]]ৰ [[টোৱাইলাইট শৃংখলা]]ৰ তৃতীয়খন উপন্যাস। ইয়াত বেলা স্বান আৰু ভেম্পায়াৰ প্ৰেমিক এডৱাৰ্ড কালেনৰ প্ৰেমৰ ধাৰাবাহিকতা অক্ষুণ্ণ থাকে। ছিয়াটল চহৰত হৈ থকা কিছুমান ৰহস্যময় [[ভেম্পায়াৰ]] আক্ৰমণৰ সময়তে ভেম্পায়াৰ প্ৰেম এডৱাৰ্ড আৰু পৰমবন্ধু কুকুৰনেছীয়া মানুহ জেকব ব্লেকৰ মাজত এজনক নিবাৰ্চনৰ সংকট তথা নিজৰ মৰণশীলতাক চিৰকালৰ কাৰণে ত্যাগ কৰাৰ বেলাৰ দ্বিধাৰ কথা কিতাপখনত বৰ্ণনা হৈছে। ইক্লিপ্সৰ অগ্ৰৱৰ্তী প্ৰকাশ হ'ল [[নিউ মুন]] আৰু পৰৱৰ্তী প্ৰকাশ হ'ল [[ব্ৰেকিং ড'ন (উপন্যাস)|ব্ৰেকিং ড'ন]]। ৭ আগষ্ট, ২০০৭ত ইক্লিপ্সৰ প্ৰথম ১ মিলিয়ন কিতাপ প্ৰকাশ পায়<ref>{{cite news | author=Bob Minzesheimer | title=Vampire tale takes bite out of 'Potter' | url=http://www.usatoday.com/life/books/news/2007-08-15-eclipse_N.htm | work=[[USA Today]] | date=2007-08-15 | accessdate=2008-11-07 }}</ref> আৰু কেৱল প্ৰথম ২৪ ঘণ্টাটেই ১৫০,০০০তকৈও অধিক কিতাপ বিক্ৰী হয়।<ref name="Sales"> {{cite news | author=Jeffrey A. Trachtenberg | title=Booksellers Find Life After Harry In a Vampire Novel | url=http://online.wsj.com/article/SB118670290131693667.html | work=[[The Wall Street Journal]] | date=2007-08-10 | accessdate=2008-11-07 }}</ref> ২০০৮ত ই চতুৰ্থ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা উপন্যাস হিচাপে পৰিগণিত হয় য'ত প্ৰথম [[টোৱাইলাইট (উপন্যাস)|টোৱাইলাইট]], দ্বিতীয় [[নিউ মুন]] আৰু তৃতীয় [[ব্ৰেকিং ড'ন (উপন্যাস)|ব্ৰেকিং ড'ন]] হয়। ৩০ জুন,২০১০ত ইয়াৰ চলচ্চিত্ৰ সংস্কৰণে মুক্তি লাভ কৰে।<ref name="Rich">{{cite journal | author=Joshua Rich | title='Twilight': Third film in series, 'Eclipse,' set for June 2010 | url=http://news-briefs.ew.com/2009/02/twilight-eclips.html | work=[[Entertainment Weekly]] | date=2009-02-20 | accessdate=2009-02-20 | archivedate=2009-02-23 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090223171500/http://news-briefs.ew.com/2009/02/twilight-eclips.html | deadurl=yes }}</ref> আলোচক সমালোচকসকলে ইয়াক মুগ্ধকাৰী তথা ৰোমাণ্টিক আখ্যা দিয়ে আৰু কয় যে পূৰ্বৱৰ্তী কিতাপদুখনৰ তুলনাত ইয়াৰ বিষয়বস্তু পৈণত। এক সুলিখিত ত্ৰিকোণ প্ৰেমকাহিনী আৰু চাৰিত্ৰিক বিকাশৰ লগতে এক উত্তেজক আৰু শিহৰণকাৰী সামৰণিৰ বাবে ই যথেষ্ট প্ৰশংসা পায়। ==কাহিনীৰ সাৰাংশ== ছিয়াটল, ৱাছিংটনত সংঘটিত হৈ থকা এলানি হত্যাকাণ্ডৰ কথাৰে কিতাপখন আৰম্ভ হয় যাক এডৱাৰ্ডে মানৱ তেজৰ বাবে মতলীয়া হৈ থকা নতুন ভেম্পায়াৰ কিছুমানৰ কাণ্ড বুলি সন্দেহ কৰে। বেলা আৰু এডৱাৰ্ডে কলেজত নাম ভৰ্তি কৰে আৰু বেলাই জেকব ব্লেক নামৰ কুকুৰনেছীয়া মানুহস্বৰূপ তাইৰ বন্ধুজনক লগ পাবলৈ বিচাৰে। বেলাৰ সুৰক্ষাকলৈ এডৱাৰ্ড চিন্তিত হয় যদিও বেলাই কয় যে জেকব আৰু তাৰ দলটিৰ কোনেও তাইৰ ক্ষতি সাধন নকৰে আৰু তাই সময়ে সময়ে জেকবক দেখা কৰিবলৈ লয়। এবাৰ জেকবে বেলাক কয় যে সি তাইৰ প্ৰেমত পৰিছে আৰু সি বিচাৰে যে বেলাই এডৱাৰ্ডৰ সলনি তাকহে নিৰ্বাচন কৰক। কিন্তু বেলাই কয় যে তাই জেকবক কেবল ভাল বন্ধু বুলিহে ভাবে। সেই সময়তে ভৱিষ্যদৰ্শী এলিছ কালেনে দেখা পায় যে প্ৰতিশোধৰ কাৰণে বেলাক হত্যা কৰিব বিচাৰি ফুৰা ভিক্টোৰিয়া আহি ফোৰ্কছত উপস্থিত হৈছে। ইয়াৰ কিছুদিন পিছতেই এডৱাৰ্ডে বেলাক বিবাহৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে আৰু ইমান কম বয়সতে বিয়াত বহিবলৈ মন নাথাকিলেও বেলাই ইয়াত সন্মতি দিয়ে। বেলা আৰু কালেন পৰিয়ালে শীঘ্ৰেই গম পায় যে ছিয়াটলত হৈ থকা হত্যাকাণ্ডবোৰৰ মূলতেই আছে ভিক্টোৰিয়াই নিয়ন্ত্ৰণ কৰা নৱজন্মা ভেম্পায়াৰৰ এক দল। এই বিপদৰ লগত যুঁজিবলৈ চিৰশত্ৰু ভেম্পায়াৰ কালেনসকল আৰু কুকুৰনেছীয়া মানুহৰ দলটো একগোট হয়। সকলোৱে যুদ্ধৰ প্ৰস্তুতি চলাই থকা সময়তে বেলা,এডৱাৰ্ড আৰু জেকবে যুদ্ধৰ বিপৰ্য্যয়ৰ পৰা এখন ওখ পাহাৰত আত্মগোপন কৰি থাকে আৰু পিছলৈ কুকুৰনেছীয়া দলৰ নৱতম সদস্য ছেথ ক্লিয়েৰৱাটাৰেও তেওঁলোকক যোগ দিয়ে। বেলা আৰু এডৱাৰ্ডৰ কথোপকথনৰ পৰা জেকবে দুয়োৰে বিয়াৰ কথা গম পায় আৰু দুঃখিত হৈ সি যুদ্ধত যোগ দি নিজকে শেষ কৰি পেলোৱাৰ ভাবুকি দিয়ে। বেলাই জেকব চুমা খাই যুদ্ধলৈ নাযাবলৈ কয় আৰু তাই অনুভৱ যে তাই জেকবৰ লগতো প্ৰেমত পৰিছে। যুদ্ধৰ সময়ত ভিক্টোৰিয়াই এডৱাৰ্ডৰ গোন্ধ অনুসৰণ কৰি বেলা লুকাই থকা ঠাইত উপস্থিত হয় আৰু এডৱাৰ্ডে তাইৰ লগত যুদ্ধ কৰে। এডৱাৰ্ডে ভিক্টোৰিয়াক বধ কৰে আৰু তাইৰ দলটিও ধ্বংস হয়। পিছত জেকবক বেলাই কয় যে তাই তাক ভাল পায় কিন্তু এডৱাৰ্ডৰ প্ৰতি তাইৰ প্ৰেম গভীৰতৰ। ==বিকাশ,অনুপ্ৰেৰণা আৰু প্ৰভাৱ== মেয়াৰে অক্টোবৰ,২০০৫ চনত [[টোৱাইলাইট (উপন্যাস)|টোৱাইলাইট]] প্ৰকাশ হোৱাৰ আগতে '''ইক্লিপ্স'''ৰ খচৰা লিখি শেষ কৰে,অৱশ্যে মেয়াৰে কয় যে প্ৰকৃত কিতাপখনৰ ইয়াৰ লগত বেছি পাৰ্থক্য নাই।<ref name="Eclipse"> {{cite book|title=[[The Twilight Saga: The Official Illustrated Guide]]|first=Stephenie|last=Meyer|authorlink=Stephenie Meyer|publisher=[[Little, Brown]]|month=April|year=2011|chapter=A Conversation with Shannon Hale, On Eclipse}}</ref> যিহেতু লিটল,ব্ৰাউন এণ্ড কোম্পানীৰ লগত মেয়াৰৰ তিনিখন কিতাপৰ হে চুক্তি স্বাক্ষৰিত হৈছিল গতিকে ইক্লিপ্সকে শেষৰখন কিতাপ বুলি ভাবি লৈ ইয়াৰ সামৰণিটো কিছু বেলেগ আছিল।<ref name=FAQ>{{cite web|url=http://www.stepheniemeyer.com/ecl_faq.html|title=Eclipse FAQ|publisher=StephenieMeyer.com|accessdate=July 4, 2011|archivedate=October 5, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081005141619/http://www.stepheniemeyer.com/ecl_faq.html|deadurl=yes}}</ref> মেয়াৰে কয় যে ইক্লিপ্সৰ সমস্ত ঘটনাচক্ৰই ভেম্পায়াৰ হ'বলৈ বেলাই কৰা সিদ্ধান্ত তথা ভেম্পায়াৰ হ'বলৈ তাই কৰিবলগীয়া ত্যাগৰ উপলব্ধিৰ ওপৰত কেন্দ্ৰিত যাক বেলাই টোৱাইলাইট আৰু নিউ মুনত বুজি উঠা নাছিল। তেওঁ কয় "উপন্যাসখনৰ প্ৰতিটো দিশেই সেই কথাটিৰ ওপৰত কেন্দ্ৰিত,প্ৰতিটো পৃষ্ঠকাহিনী,প্ৰতিটো সম্পৰ্ক,প্ৰতিটো কাৰ্য্য"।<ref name="FAQ"/> মেয়াৰৰ মতে উপন্যাসখন এমিলি ব্ৰণ্টেৰ "ৱুডাৰিং হেইটছ"ৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত,যদিও তেওঁ কিতাপখন ভাল নাপায়। কিতাপখনৰ চৰিত্ৰবোৰে তেওঁক বিমুগ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ কিছু কিছু অংশ পঢ়ি খুব ভাল পায় যদিও গোটেই কিতাপখন তেওঁৰ প্ৰিয় নহয় কাৰণ ই বৰ হতাশাজনক,যিটো কথা ইক্লিপ্সত এডৱাৰ্ডৰ মুখেৰে ব্যক্ত কৰা হয়। এডৱাৰ্ড আৰু জেকবক "ৱুডাৰিং হেইটছ"ৰ হিথক্লিফ আৰু এডগাৰ ক্লিণ্টনৰ লগত ৰিজাই মেয়াৰে কয় "এটা দৃষ্টিকোণৰ পৰা এডৱাৰ্ড আৰু জেকবলৈ লক্ষ্য কৰি তুমি ক'বা :হয়,এঁও হিথক্লিফ আৰু তেওঁ এডগাৰ। কিন্তু কোনোবাই আকৌ ক'ব :নহয়,অলপ ৰ'বা। অমুক কাৰণ আৰু তমুক কাৰণত তেওঁহে হিথক্লিফ আৰু এওঁ এডগাৰ......এই খামখেয়ালি মই ভাল পাওঁ কাৰণ জীৱনটো তেনেকুৱাই"।<ref name="Eclipse"/> আগষ্ট,২০০৯ ত দ্য টেলিগ্ৰাফে কয় যে মেয়াৰে উল্লেখ কৰা কাৰণে ৱুডাৰিং হেইটছৰ হাৰ্পাৰকলিনছৰ সংস্কৰণে অন্যান্য পেংগুইন ক্লাছিকসমূহতকৈ দুগুণ হিচাপত সেই বছৰৰ মে' মাহৰ পিছত প্ৰায় ১০,০০০ কপি বিক্ৰী হৈ প্ৰথমবাৰৰ বাবে বাতৰি কাকতৰ ক্লাছিক কিতাপৰ তালিকাত প্ৰথম স্থান দখল কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/books/booknews/6101138/Stephenie-Meyers-vampire-pushes-Wuthering-Heights-to-top-of-Waterstones-classics-chart.html|title=Stephenie Meyer's vampire pushes Wuthering Heights to top of Waterstone's classics chart|author=Stephen Adams|publisher=The Telegraph|date=August 28, 2009|accessdate=July 4, 2011}}</ref> ==বেটুপাত== কিতাপখনৰ বেটুপাতত এটুকুৰা ছিগা ৰঙা ফিতাৰ ছবি আছে। যদিও এই কথাটি মে',২০০৭ ত ইক্লিপ্স প্ৰম নৃত্যৰ সময়ত ৰাজহুৱা কৰা কথা আছিল, বাৰ্ণছ এণ্ড নোবল আৰু মেয়াৰৰ ৱেবচাইটে ২০০৭ৰ মাৰ্চ মাহত নতুন বেটুপাতটি মুকলি কৰাৰ লগতে কিতাপখনৰ পটভূমিৰ এক আলোচনা প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite web |title=StephenieMeyer.com {{!}} Twilight Series {{!}} Eclipse<!-- Bot generated title --> |url=http://www.stepheniemeyer.com/eclipse.html |access-date=2013-01-26 |archivedate=2016-07-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160703021406/http://stepheniemeyer.com/eclipse.html |deadurl=yes }}</ref> ছিগা ফিতাটুকুৰাই প্ৰতিনিধিত্ব কৰে নিৰ্বাচনক,ঠিক যিদৰে কিতাপখনত বেলাই এডৱাৰ্ডৰ প্ৰতি থকা প্ৰেম আৰু জেকবৰ সৈতে থকা বন্ধুত্বৰ মাজত এটা নিৰ্বাচন কৰিব লাগে। মেয়াৰে এয়াও কয় যে ফিতাডালে এই কথাটিৰ ওপৰতো আলোকপাত কৰে যে নিজৰ মানৱ জীৱন সম্পূৰ্ণৰূপে ত্যাগ কৰিবলৈ বেলা অসমৰ্থ।<ref>[http://stepheniesays.livejournal.com/20266.html Stephenie Says - Q+A at Fairless Hills]</ref> মে',২০১০ত চিত্ৰতাৰকা সম্বলিত কিতাপখনৰ দ্বিতীয়টি বেটুপাত প্ৰকাশ পায় য'ত ক্ৰিষ্টেন ষ্টিৱাৰ্ট,ৰবাৰ্ট পেটিনছন আৰু টেইলৰ ল'টনাৰৰ আলোকচিত্ৰ আছে।<ref>{{cite web |author=Hanh Nguyen |title='Twilight: Eclipse' new book covers: Which is the best? |url=http://blog.zap2it.com/thedishrag/2010/04/twilight-eclipse-new-book-covers-which-is-the-best.html |publisher=Zap2It |date=2010-04-02 |accessdate=2010-04-09 |archivedate=2010-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100405031607/http://blog.zap2it.com/thedishrag/2010/04/twilight-eclipse-new-book-covers-which-is-the-best.html |deadurl=yes }}</ref> ==মুক্তি== ===বজাৰত প্ৰচাৰ=== '''ইক্লিপ্স'''ৰ প্ৰকাশৰ কিছু মাহ আগতে মেয়াৰে স্থানীয় কিতাপৰ দোকানসমূহ আৰু আৰিজোনা ষ্টেট য়ুনিভাৰ্চিটিৰ ইংৰাজী বিভাগৰ সহযোগত আৰিজোনা ষ্টেট য়ুনিভাৰ্চিটিত এক "ইক্লিপ্স প্ৰম" নৃত্যানুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে। ইয়াৰ টিকটসমূহ সাত ঘণ্টাৰ ভিতৰতে বিক্ৰী হৈ যায় ফলত মেয়াৰে সেই একেটা দিনতে দ্বিতীয়টো প্ৰমৰ আয়োজন কৰে যাৰ আটাইবোৰ টিকট চাৰিঘণ্টাৰ ভিতৰতে শেষ হয়।<ref>{{cite news | author=Megan Irwin | title=Charmed | url=http://www.phoenixnewtimes.com/2007-07-12/news/charmed | work=[[Phoenix New Times]] | date=2007-07-12 | accessdate=2008-10-01}}</ref> সেই অনুষ্ঠানতেই মেয়াৰে [[নিউ মুন]]ৰ এক বিশেষ সংখ্যাত প্ৰকাশিত হোৱা '''ইক্লিপ্স'''ৰ প্ৰথম অধ্যায়টি পাঠ কৰে। তদুপৰি কিতাপখনৰ প্ৰচাৰ চলাবলৈ মেয়াৰে ১৫খন চহৰ সামৰা এক ভ্ৰমণসূচী ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite web |title=Stephenie Meyer |url=http://www.waterstones.com/waterstonesweb/navigate.do?pPageID=200000424 |publisher=[[Waterstone's]] |accessdate=2009-08-16 }}</ref> তেওঁ প্ৰথম অধ্যায়টি নিজৰ ৱেবচাইটত প্ৰকাশ কৰে আৰু প্ৰকাশ হবলৈ থকা ৩৭ দিনৰ প্ৰতিটো দিনতেই কিতাপখনৰ পৰা একোটা উক্তি "দিনটোৰ উক্তি" হিচাপে প্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite web |title=StephenieMeyer.com {{!}} Eclipse {{!}} Quotes of the Day |url=http://www.stepheniemeyer.com/ecl_quotes.html |access-date=2013-01-26 |archivedate=2016-04-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160417160251/http://stepheniemeyer.com/ecl_quotes.html |deadurl=yes }}</ref> কিতাপখনৰ প্ৰকাশকলৈ মেয়াৰে "গুড মৰ্ণিং আমেৰিকা"তো ভূমুকি মাৰে।<ref name="Goodnow">{{cite news |author=Cecelia Goodnow |title=Stephenie Meyer's Forks-based saga of teen vampire love is now a global hit |url=http://www.seattlepi.com/books/326554_vampire07.html |work=[[Seattle Post-Intelligencer]] |date=2007-08-06 |accessdate=2009-08-16 }}</ref> ===আগতীয়া বিক্ৰী=== ২৫ জুলাই তাৰিখে হেৰী পটাৰৰ সপ্তম কিতাপখনৰ আগতীয়া মুক্তিৰ দৰে '''ইক্লিপ্স'''ৰ লগতো তেনেকুৱা এটা ঘটনা ঘটে।<ref>{{cite web |author=Stephenie Meyer |title=Breaking Dawn |url=http://www.stepheniemeyer.com/breakingdawn.html |work=StephenieMeyer.com |date=2008-07-07 |accessdate=2010-04-18 |archivedate=2008-12-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081213002514/http://www.stepheniemeyer.com/breakingdawn.html |deadurl=yes }}</ref> বাৰ্ণছ এণ্ড নোবলছ কিতাপ বিক্ৰেতা সকলে ভুলক্ৰমে আগতীয়াকৈ অৰ্ডাৰ কৰা কোনোবা গ্ৰাহকক আগতীয়াকৈ কিতাপখন পঠিয়াই দিয়ে।<ref name="reelz">{{cite web |title=''Eclipse'' Quiz |url=http://www.reelzchannel.com/article/901/eclipse-quiz |work=ReelzChannel |accessdate=2010-04-18 |archivedate=2010-04-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100406011314/http://www.reelzchannel.com/article/901/eclipse-quiz |deadurl=yes }}</ref> বাৰ্ণছ এণ্ড নোবলছে ইয়াক কম্পিউটাৰৰ ভুল বুলি কয় কাৰণ তেওঁলোকৰ অনলাইন দোকানখন সম্পূৰ্ণৰূপে কম্পিউটাৰ নিয়ন্ত্ৰিত। {{Citation needed|date=April 2010}} আৰু অন্যান্য ক্ষতিৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ টোৱাইলাইট লেক্সিকন আদিৰ দৰে টোৱাইলাইট শৃংখলাৰ ফেনচাইট ফোৰামসমূহ বন্ধ কৰি দিয়া হয়।<ref name="lexicon">{{cite web |title=Important News!! Everyone Please Read!! |url=http://www.twilightlexicon.com/2007/07/25/important-news-everyone-please-read/ |work=Twilight Lexicon |date=2007-07-25 |accessdate=2010-04-18 }}</ref> ষ্টিফেনি মেয়াৰে তেওঁৰ মাইস্পেচৰ মন্তব্যসমূহো বন্ধ কৰি দিয়ে।<ref name="reelz"/> টোৱাইলাইট লেক্সিকনলৈ লিখা এক মুকলি চিঠিত মেয়াৰে সেই "ভাগ্যৱান পঢ়ুৱৈ" সকলক সামৰণিখিনি তেওঁলোকৰ মাজতে ৰাখিবলৈ অনুৰোধ কৰে যাতে অন্যান্য টোৱাইলাইট অনুৰাগীসকলে '''ইক্লিপ্স''' পঢ়ি তাক উপভোগ কৰিব পাৰে।<ref name="lexicon"/> '''ইক্লিপ্স'''ৰ এক বিশেষ সংস্কৰণৰ মুক্তিৰ সময়তো আগতীয়া বিক্ৰীৰ এক ঘটনা ঘটে য'ত পৰৱৰ্তী উপন্যাস [[ব্ৰেকিং ড'ন (উপন্যাস)|ব্ৰেকিং ড'ন]]ৰ প্ৰথম অধ্যায় আৰু বেটুপাতটো প্ৰকাশ পায়। {{Citation needed|date=April 2010}} এই বিশেষ সংস্কৰণটি ৩১ মে',২০০৮ ত মুকলি হোৱা কথা আছিল যদিও প্ৰায় এসপ্তাহ আগতে একাধিক কিতাপ বজাৰত ওলায়। {{Citation needed|date=April 2010}} মেয়াৰে গম পালে যে কিছু কিতাপ আগতীয়াকৈ ওলাইছে আৰু কয়- <blockquote> "ইণ্টাৰনেটত ব্ৰেকিং ডনৰ বেটুপাত,কাহিনী তথা কথাকলৈ বহুতো গুণা গথা চলিছে। মই ভাবো যে সকলোৱে জানে যে ইণ্টাৰনেটত যি থাকে সেয়াই বিশ্বাস কৰিব নালাগে। যেতিয়া তোমাৰ হাতত কিতাপখন পৰিব তেতিয়াহে তুমি সকলোখিনি প্ৰকৃততে গম পাবা। আৰু তেতিয়ালৈকে মানুহে যি দেখে তাক অতি সাধাৰণভাৱে লোৱা উচিত। "<ref>[http://www.stepheniemeyer.com/index.html Stephenie Meyer's quote on the early release of ''Eclipse Special Edition''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081019022935/http://www.stepheniemeyer.com/index.html |date=2008-10-19 }}{{Verify source|date=April 2010}}</ref> </blockquote> ==প্ৰকাশ আৰু সঁহাৰি== ===বিক্ৰী=== প্ৰথম প্ৰথম ইক্লিপ্সৰ প্ৰায় এক মিলিয়ন কিতাপ প্ৰকাশ হয়<ref name="Goodnow"/> আৰু প্ৰকাশৰ প্ৰথম দিনাই ১৫০,০০০খন কিতাপ বিক্ৰী হয়।<ref name="Sales"/> দ্য নিউ য়ৰ্ক টাইম্‌ছ বেষ্ট চেলাৰ লিষ্টকে ধৰি পৃথিৱীৰ বিভিন্ন বেষ্ট চেলাৰ লিষ্টত আঢ়ৈ সপ্তাহ আগত মুক্তিপ্ৰাপ্ত [[জে. কে. ৰাউলিং|জে.কে.ৰাউলিঙ]]ৰ হেৰী পটাৰ এণ্ড দ্য ডেডলী হেল'জে ইয়াক চেৰ পেলাই।<ref>{{cite news |title=Profile - Stephenie Meyer: the million-dollar vampire mom |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/3531403/Profile---Stephanie-Meyer-the-million-dollar-vampire-mom.html |work=[[The Daily Telegraph]] |date=2008-11-27 |accessdate=2009-08-16 }}</ref> ইক্লিপ্সে য়ুএছএ টুডেৰ শীৰ্ষ ১৫০ বেষ্ট চেলাৰ তালিকাত শীৰ্ষ স্থান দখল কৰি তাত প্ৰায় ১০০ সপ্তাহ কটায়<ref>[http://books.usatoday.com/list/search-results?t=title&k=Eclipse] USA Today</ref> আৰু অক্টোবৰ,২০০৮ত তেওঁলোকৰ যোৱা ১৫ বছৰত সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা কিতাপৰ তালিকাত ৪৫তম স্থান দখল কৰে।<ref>{{cite news |title=USA TODAY's Best-Selling Books List Top 150 books of the last 15 years (Oct. 28, 1993 through Oct. 23, 2008) |url=http://www.usatoday.com/life/books/news/2008-10-29-top-150-books_N.htm |work=USA Today |date=2008-10-30 |accessdate=2009-08-22}}</ref> ২০০৮চনত [[টোৱাইলাইট (উপন্যাস)|টোৱাইলাইট]],[[নিউ মুন]] আৰু [[ব্ৰেকিং ড'ন]]ৰ পিছতে চতুৰ্থ সৰ্বাধিক বিক্ৰী হোৱা কিতাপৰূপে চিহ্নিত হয়<ref>{{cite web |title=The top 100 titles of 2008 |url=http://www.usatoday.com/life/books/news/2009-01-14-top-100-titles_N.htm |work=USA Today |date=2009-01-14 |accessdate=2009-09-22 }}</ref> আৰু ২০০৯ চনত নিউ মুনৰ পিছতে দ্বিতীয় সবাৰ্ধিক বিক্ৰী হোৱা কিতাপ হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.usatoday.com/life/books/news/2010-01-05-top-books-2009_N.htm|title=Best-Selling Books: The top 100 of 2009|publisher=USA Today|date=January 6, 2010|accessdate=May 27, 2011}}</ref> ৪.৫ মিলিয়ন বিক্ৰীৰে ই পাব্লিছাৰ্চ ৱিকলীৰ ২০০৮ চনৰ "বেষ্টচেলিং হাৰ্ডকভাৰ বেকলিষ্ট চিলড্ৰেনছ বুকছ"ৰ শীৰ্ষস্থান দখল কৰে। ===সমালোচকৰ সঁহাৰি=== ইক্লিপ্সে প্ৰধানকৈ ধনাত্মক মতামতেই লাভ কৰে। স্কুল লাইব্ৰেৰী জাৰ্ণালৰ এনে ৰুয়াৰে কয় "অনুৰাগীসকলে কি বিচাৰে সেয়া মেয়াৰে জানে : চমক,শিহৰণ আৰু যথেষ্ট ৰোমাঞ্চ আৰু সকলো দিশতে তেওঁ পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে দিছে"।<ref>{{cite web | author=Anne Rouyer | title=''Eclipse'' | url=http://www.schoollibraryjournal.com/article/CA6474707.html?q=eclipse+meyer | publisher=[[School Library Journal]] | date=2007-09-05 | accessdate=2008-11-16 }}</ref> ব্লগক্ৰিটিকছৰ কেটি টাৰ্ণাৰে উপন্যাসৰ চৰিত্ৰবোৰ আৰু তাৰ বিকাশক,বিশেষকৈ ৰোজেলি আৰু জেস্পাৰৰ কাহিনীক প্ৰশংসা কৰি কয় "তেওঁলোকৰ নিৰ্মাণৰ ইতিহাস আৰু বেলাৰ প্ৰতি তেওঁলোকৰ ব্যৱহাৰ বুজিব পৰা হৈ পৰে আৰু এই জ্ঞানৰ পৰা চৰিত্ৰবোৰে সবল ৰূপ লয়। মই ভাবো কিতাপসমূহৰ আকৰ্ষণৰ এইটো এটা উল্লেখযোগ্য দিশ যে চৰিত্ৰবোৰে তোমাক মোহাছন্ন কৰি তোমাৰ অন্তৰত এক গভীৰ স্থান দখল কৰে"। তেওঁ অনুভূতিসমূহৰ এক ছবি অংকন কৰা বাবে তথা বেলাৰ অনুভূতিশীলতা দেখুওৱা বাবে মেয়াৰক প্ৰশংসা কৰি কয় যে মেয়াৰৰ "লিখনি অতি মসৃণ আৰু তেওঁ পাঠকক অতি সহজে আগবঢ়াই লৈ যায়"।<ref>{{cite web|url=http://blogcritics.org/books/article/book-review-eclipse-by-stephenie-meyer/|title=Book Review: Eclipse by Stephenie Meyer|author=Katie Trattner|publisher=[[Blogcritics]]|date=August 27, 2007|accessdate=July 4, 2011|archivedate=November 18, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111118143046/http://blogcritics.org/books/article/book-review-eclipse-by-stephenie-meyer/|deadurl=yes}}</ref> টালছা ৱৰ্ল্ডৰ ছেলবি গিবচন-বয়ছে কয় "মই এবাৰো নোৰোৱালৈকে ইয়াক একেৰাহে পঢ়ি শেষ কৰিলোঁ। মেয়াৰৰ কিতাপখন মোৰ হাতৰ পৰা এৰা নোখোৱা হৈছিল। আৰু এই একেটা কথাই টোৱাইলাইট আৰু নিউ মুনৰ ক্ষেত্ৰটো হৈছিল"।<ref>{{cite news | author=Shelby Gibson-Boyce | title=Free radical: J.K. who? Hottest new series is vamp fantasy | url=http://www.tulsaworld.com/lifestyle/article.aspx?articleID=070810_4_D3_spanc43808 | publisher=[[Tulsa World]] | date=2007-08-10 | accessdate=2008-11-16 | archiveurl=https://archive.today/20121209024753/http://www.tulsaworld.com/scene/ | archivedate=2012-12-09 | deadurl=yes }}</ref> পাব্লিছাৰ্চ ৱিকলীয়ে"বেলা আৰু ভেম্পায়াৰ এডৱাৰ্ডৰ প্ৰেমময় সংগ্ৰামৰ অনুৰাগী পঢ়ুৱৈৰ দলসমূহে কাহিনীৰ এই তৃতীয় কিস্তিও সানন্দে গ্ৰহণ কৰিব" বুলি কোৱাৰ লগতে কয় "ই নতুন পঢ়ুৱৈসকলৰ পছন্দ নহ'বও পাৰে"। "<ref>{{cite web |title=Children's Books: Week of 8/20/2007 |url=http://www.publishersweekly.com/article/CA6469272.html |work=[[Publishers Weekly]] |date=2007-08-20 |accessdate=2009-08-16 |archivedate=2008-09-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080905223652/http://www.publishersweekly.com/article/CA6469272.html |deadurl=yes }}</ref> কিৰকাছে তেওঁলোকৰ আলোচনাৰ এই বুলি সামৰণি মাৰে যে পাৰ্থক্যবোৰ পাহৰি যোৱা আৰু একেলগে কাম কৰাৰ বাৰ্তাই অস্থিৰ চৰিত্ৰায়ণৰ লগত সমতা স্থাপন কৰিছে। বেলাৰ উৎকণ্ঠা জৰ্জড়িত ত্ৰিকোণ প্ৰেমকাহিনীৰ অনুৰাগীসকলে ইয়াক গোগ্ৰাসে গিলিব আৰু উন্মুখ সামৰণিয়ে জেকৰ কাহিনীৰ পথ সুগম কৰি তুলিছে।<ref>{{cite web|url=http://www.kirkusreviews.com/book-reviews/childrens-books/stephenie-meyer/eclipse-6/|title= ECLIPSE By Stephenie Meyer|publisher=Kirkus Reviews|date=September 15, 2007|accessdate=July 4, 2011}}</ref> এবাউট ডট কমৰ লৰা বোলে ইয়াক মিশ্ৰিত মতামত দি পাঁচটাৰ ভিতৰত ৩.৫টা তৰা দিয়ে। তেওঁ কয় "ইৰ্ষাৰ সমস্যাৰে ভৰা প্ৰথম অধ্যায়কেইটা বিকাশৰ বাবে খুবেই লেহেমীয়া" আৰু "মেয়াৰৰ সংঘৰ্ষৰ নতুন উৎসবোৰ কিছু ক্ষেত্ৰত অপ্ৰযোজ্য আনহাতে কিছু ক্ষেত্ৰত অত্যধিক যেন অনুভৱ হয়"। যুৱমনৰ অৱস্থাক সুন্দৰভাৱে উপস্থাপন কৰা বাবে মেয়াৰক প্ৰশংসা কৰিলেও তেওঁ কয় যে কাহিনীৰ কিছু কিছু অংশত বেলা খুবেই মন্থৰ। হ'লেও তেওঁ শেষৰ যুদ্ধখনে আনি দিয়া শিহৰণ আৰু উত্তেজনাৰ বাবে মেয়াৰক প্ৰশংসা কৰে।<ref>{{cite web|url=http://bestsellers.about.com/od/fictionreviews/gr/eclipse.htm|title='Eclipse' by Stephenie Meyer - Book Review|author=Laura Buhl|publisher=About.com|accessdate=July 5, 2011|archivedate=August 20, 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110820025846/http://bestsellers.about.com/od/fictionreviews/gr/eclipse.htm|deadurl=yes}}</ref> ঔপন্যাসিকা এলিজাবেথ হেণ্ডে ৱাছিংটন প'ষ্টৰ বাবে ইক্লিপ্সক ঋণাত্মক মন্তব্য দি "হতাশাজনক" আখ্যা দিয়ে। তেওঁ কয় "ই কেতিয়াও কুকুৰনেছীয়া আৰু পিশাচৰ মহাকাব্যিক ৰণৰ বৰ্ণনা নিদিয়ে" আৰু তেওঁ লগতে বেলাক এক "অসহ্য বিৰক্তি" আখ্যা দিয়ে।<ref>{{cite web|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/08/07/AR2008080702528.html|title=Love Bites|author=Elizabeth Hand|publisher=[[The Washington Post]]|date=August 10, 2008|accessdate=July 4, 2011}}</ref> দ্য নিউ য়ৰ্ক টাইম্‌ছে ইক্লিপ্সক সম্পাদকৰ পছন্দ হিচাপে গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite web | title=''Browsing Books: Editor's Choice'' | url=http://www.nytimes.com/2007/08/19/books/review/0819bb-hardcover.html | publisher=[[New York Times]] | date=2007-08-19 | accessdate=2011-01-31 }}</ref> ==চলচ্চিত্ৰ অভিযোজন== ৩০জুন,২০১০ত '''ইক্লিপ্স'''ৰ চলচ্চিত্ৰ সংস্কৰণে মুক্তি লাভ কৰে।<ref name="Rich"/> ২০০৮ৰ টোৱাইলাইট,২০০৯ৰ নিউ মুনৰ পিছত এয়া শৃংখলাটিৰ তৃতীয়খন ছবি। ছাম্মিট এণ্টাৰটেইনমেণ্টে ২০০৯ৰ ফেব্ৰুৱাৰীতেই ইয়াৰ সেউজ সংকেত দিয়ে।<ref name="Rich"/> ডেভিদ স্লেডৰ নিৰ্দেশনা<ref>{{cite web |title=David Slade To Direct 'The Twilight Saga: Eclipse' |url=http://www.accesshollywood.com/david-slade-to-direct-the-twilight-saga-eclipse_article_17093 |work=Access Hollywood |date=2009-04-23 |accessdate=2010-12-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100901045422/http://www.accesshollywood.com/david-slade-to-direct-the-twilight-saga-eclipse_article_17093 |archivedate=2010-09-01 |deadurl=yes }}</ref> আৰু মেলিজা ৰোজেনবাৰ্গৰ চিত্ৰনাট্য অনুসৰি ই নিৰ্মিত হয়।<ref name=Slade>{{cite press release |title=David Slade to Direct Summit Entertainment's The Twilight Saga: Eclipse |publisher=[[Summit Entertainment]] |date=2009-04-22 |url=http://www.summit-ent.com/news.php?news_id=111 |accessdate=2009-04-22 }}</ref> ২০০৯ৰ ১৭ আগষ্টৰ পৰা ২৯ অক্তোবৰলৈ ভেংকুভাৰ ফিল্ম ষ্টুডিঅ'জত ইয়াৰ চিত্ৰগ্ৰহণ হয়। .<ref>{{cite web |author=Adam Rosenberg |title='The Twilight Saga: Eclipse' Shoot Dates Revealed! |url=http://moviesblog.mtv.com/2009/06/30/the-twilight-saga-eclipse-shoot-dates-revealed/ |publisher=[[MTV]] |date=2009-06-30 |accessdate=2009-07-05 |archivedate=2010-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100316110236/http://moviesblog.mtv.com/2009/06/30/the-twilight-saga-eclipse-shoot-dates-revealed/ |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web |author=Debi Moore |title=Eclipse Wrapped, a Trio of New Moon Stills & Wallpaper, Twilight Returning to Theatres |url=http://www.dreadcentral.com/news/34275/eclipse-wrapped-a-trio-new-moon-stills-wallpaper-twilight-returning-theatres |publisher=Dread Central Media, LLC |work=Dread Central |date=2009-10-29 |accessdate=2009-10-29 }}</ref> আইমেক্সত চিত্ৰিত হোৱা ইয়েই প্ৰথম টোৱাইলাইট ছবি।<ref>{{cite news |author=Amy Eisinger |title='Eclipse,' third film in 'Twilight' series, is first to be converted to IMAX |url=http://www.nydailynews.com/entertainment/movies/2009/12/09/2009-12-09_eclipse_third_film_in_twilight_series_is_first_to_be_shot_in_imax.html |work=[[NY Daily News]] |date=2009-12-09 |accessdate=2009-12-10 }}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|colwidth=30em}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *[http://www.stepheniemeyer.com/ Stephenie Meyer's Official Website] *[http://www.thetwilightsaga.com/ The Twilight Series' Official website] *[[wikia:twilight:Eclipse|Eclipse on the Twilight Saga Wiki]] {{Twilight (series)}} [[শ্ৰেণী:ইংৰাজী গ্ৰন্থ]] [[শ্ৰেণী:আমেৰিকান উপন্যাস]] r4qvc2chiw8kxc5jqhd30hpi47yszyc 0 34401 649117 636879 2026-11-02T10:16:42Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 649117 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Andrew Garfield 2014.jpg | imagesize = 220px | caption = <!-- দ্য অমেইজিং স্পাইডাৰমেনৰ এটি দৃশ্যত গাৰফিল্ড --> | birth_name = এণ্ড্ৰিউ ৰাছেল গাৰফিল্ড<ref name=calibirth1>[http://www.californiabirthindex.org/birth/andrew_russell_garfield_born_1983_15822187]</ref> | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1983|8|20}} | birth_place = লছ এঞ্জেলছ,কেলিফোৰ্ণিয়া | citizenship = আমেৰিকান আৰু ব্ৰিটিছ | occupation = অভিনেতা | years_active = ২০০৪–বৰ্তমানলৈ }} '''এণ্ড্ৰিউ ৰাছেল গাৰফিল্ড'''<ref name="midname">{{cite web|author=|title=Baftas: The Actors|pages=|work=[[Metro (British newspaper)|Metro]]|publisher=[[Associated Newspapers Ltd]]|date=15 April 2008|url=http://www.metro.co.uk/showbiz/143050-baftas-the-actors|accessdate=28 December 2009|archivedate=13 April 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100413123039/http://www.metro.co.uk/showbiz/143050-baftas-the-actors|deadurl=yes}}</ref> ১৯৮৩ চনৰ ২০ আগষ্টত জন্ম লাভ কৰা আমেৰিকা আৰু য়ুনাইটেড কিংদমৰ দ্বিনাগৰিকত্ব সম্পন্ন এক অভিনেতা। <!--- dual citizen of US and U.K.; see also interview comments in references #2 and #3 ("I feel equally at home in both places" and "I have two nationalities"); also see [[Wikipedia:Manual of Style (biographies)]] --->। লছ এঞ্জেলছত জন্ম লাভ কৰা আৰু ছাৰেত ডাঙৰ দীঘল হোৱা গাৰফিল্ডে ২০০৫ চনত ব্ৰিটিছ টেলিভিছনযোগে অভিনয় জীৱনৰ অভিষেক ঘটাই আৰু ২০০৭ চনত বিবিছিৰ ''ডক্টৰ হু''ত অভিনয় কৰি খ্যাতি লাভ কৰে। প্ৰথমাৱস্থাত তেওঁ ''লায়ন্স ফৰ লেম্বছ'' (২০০৭), ''বয় এ'' (২০০৭)(যাৰ বাবে তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বাফটা বঁটা লাভ কৰে), কল্পনাধৰ্মী ছবি ''দ্য ইমাজিনেৰিয়াম অফ ডক্টৰ পাৰ্ণাছাছ'' (২০০৯) আদিত সহঃ ভূমিকাত অভিনয় কৰে। ২০১০ চনত কল্পবিজ্ঞান ভিত্তিক ছবি ''নেভাৰ লেট মী গ’'' আৰু ''দ্য ছ’ছিয়েল নেটৱৰ্ক''ত অভিনয় কৰি তেওঁ সমালোচকৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে আৰু পিছৰখনৰ বাবে গোল্ডেন গ্লোব আৰু বাফটা বঁটাৰ মনোনয়ন লাভ কৰে। পূৰ্বৰ [[স্পাইডাৰমেন]] শৃংখলাৰ নৱনিৰ্মাণ ''দ্য অমেইজিং স্পাইডাৰমেন'' (২০১২)ত পিটাৰ পাৰ্কাৰ/স্পাইডাৰমেনৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি তেওঁ জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ২০১৪ চনত মুক্তি পাবলগীয়া ''দ্য অমেইজিং স্পাইডাৰমেন ২''তো তেওঁ এই ভূমিকাত অভিনয় কৰিব। ==প্ৰাৰম্ভিক জীৱন== লছ এঞ্জেলছত জন্ম গ্ৰহণ কৰা গাৰফিল্ডৰ মাক আছিল এছেক্সৰ এক ব্ৰিটিছ আৰু দেউতাক আছিল কেলিফ’ৰ্ণিয়াৰ এক আমেৰিকান।<ref name="ref2">{{cite news |author=Mark Shenton |title=Andrew Garfield |url=http://london.broadway.com/story/id/3002258 |accessdate=8 November 2007 |publisher=Broadway.com |date=15 May 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080207172012/http://london.broadway.com/story/id/3002258 |archivedate=7 February 2008 |deadurl=no }}</ref><ref name="ref1">{{cite news|last=Miles Fielder|title=Andrew Garfield|url=http://www.list.co.uk/article/5447-andrew-garfield/|publisher=The List|date=1 November 2007|accessdate=8 November 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071119044133/http://www.list.co.uk/article/5447-andrew-garfield/|archivedate=19 November 2007|deadurl=no}}</ref> তেওঁৰ তিনি বছৰ বয়সতে তেওঁলোকৰ পৰিয়াল ব্ৰিটেইনত থাকিবলৈ লয়<ref name="ref2"/> আৰু এক "মধ্যবিত্ত ঘৰ"ত তেওঁৰ লালন পালন হয়।<ref name="Carnevaleint">{{cite news |author=Rob Carnevale|title=Lions For Lambs&nbsp;– Andrew Garfield interview |publisher=IndieLondon (IndieLondon Limited)|date= |accessdate=12 November 2007 |url=http://www.indielondon.co.uk/Film-Review/lions-for-lambs-andrew-garfield-interview }}</ref> তেওঁৰ মাক-দেউতাকে অন্তৰ্মহল সাজ-সজ্জাৰ এক সৰু ব্যৱসায় চলাইছিল; তেওঁৰ মাক লীনে<ref name=calibirth1/><ref>http://business.avn.com/articles/video/Andrew-Spider-Man-Garfield-Watched-Vivid-Parody-for-Inspiration-479466.html</ref> এখন সৰু ল’ৰা ছোৱালীৰ বিদ্যালয়ত শিক্ষয়িত্ৰীৰ কাম কৰিছিল আৰু দেউতাক ৰিচাৰ্ড গাৰফিল্ড গীল্ডফ’ৰ্ড সাঁতোৰ সন্থাৰ প্ৰধান প্ৰশিক্ষক আছিল।<ref name="telul">{{cite news|author=Anita Singh|title=Andrew Garfield as Spider-Man: who is he?|publisher=''[[The Daily Telegraph]]'' ([[Telegraph Media Group]])|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/film/film-news/7868531/Andrew-Garfield-as-Spider-Man-who-is-he.html|date=2 July 2010|accessdate=2 July 2010|location=London|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100705103032/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/film-news/7868531/Andrew-Garfield-as-Spider-Man-who-is-he.html|archivedate=5 July 2010|deadurl=no}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.accesshollywood.com/andrew-garfields-parents-on-how-their-son-is-handling-spider-man-fame_article_66682|title=Andrew Garfield’s Parents On How Their Son Is Handling Spider-Man Fame|date=29 June 2012|publisher=''[[Access Hollywood]]'' ([[NBC Universal]])|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120702070524/http://www.accesshollywood.com/andrew-garfields-parents-on-how-their-son-is-handling-spider-man-fame_article_66682|archivedate=2 July 2012|access-date=26 June 2013|deadurl=yes}}</ref> তেওঁৰ এজন ককায়েক আছে যি এজন ডাক্তৰ।<ref name="ref3">{{cite news|author=Isabel Albiston|title=Andrew Garfield: ready for take-off|publisher=''[[The Daily Telegraph]]'' ([[Telegraph Media Group]])|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/3668860/Andrew-Garfield-ready-for-take-off.html|date=27 October 2007|accessdate=8 November 2007|location=London}}</ref> ইংলেণ্ডৰ ছাৰেত ডাঙৰ হোৱা গাৰফিল্ড আগবয়সত এক ব্যায়ামবিদ আৰু সাঁতোৰবিদ আছিল।<ref name="ref1"/><ref name="telul"/> প্ৰথমাৱস্থাত বাণিজ্য পঢ়াৰ মন থাকিলেও ষোল্ল বছৰ বয়সত তেওঁৰ মন অভিনয়ৰ প্ৰতি ঢাল খায়।<ref>{{cite web|url=http://www.usaweekend.com/article/20120622/ENTERTAINMENT01/306220010/-Spider-Man-Stars?odyssey=tab%7Ctopnews%7Ctext%7CFrontpage|title=Emma & Andrew's Amazing Adventure|date=21 June 2012|accessdate=21 June 2012|publisher=''[[USA Weekend]]'' ([[Gannett Company]]}}</ref> গাৰফিল্ডে প্ৰথমতে প্ৰায়’ৰী প্ৰিপেৰটৰী স্কুল আৰু পিছলৈ ছিটি অৱ লণ্ডন ফ্ৰীমেন্স স্কুলত শিক্ষাগ্ৰহণ কৰে আৰু শেষত ২০০৪ চনত চেণ্ট্ৰেল স্কুল অৱ স্পীচ্চ অৱ ড্ৰামা,য়ুনিভাৰ্ছিটি অৱ লণ্ডনৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে।<ref name="telul"/><ref>{{cite news|url=http://www.yourlocalguardian.co.uk/news/local/epsomnews/9069069.Priory_Preparatory_celebrates_90_year_anniversary/%7Ctopnews%7Ctext%7CFrontpage|title=Priory Preparatory school in Banstead celebrates 90 years|date=21 June 2012|publisher=yourlocalguardian.co.uk ([[Newsquest]])|access-date=26 June 2013|archivedate=25 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225043642/http://www.yourlocalguardian.co.uk/news/local/epsomnews/9069069.Priory_Preparatory_celebrates_90_year_anniversary/|deadurl=yes}}</ref> ==কৰ্মজীৱন== ===আৰম্ভণি (২০০৪–২০০৯)=== বাৰ বছৰ বয়সত গাৰফিল্ডে গীল্ডফ’ৰ্ডত অভিনয়ৰ প্ৰশিক্ষণ লয় আৰু ২০০৪ চনত এক মঞ্চ অভিনেতা হিচাপে অভিনয় জীৱনৰ আৰম্ভণি কৰে।<ref name="ref3"/><ref name=naim>{{Cite news|author=Jane Graham|title=Andrew Garfield: our No 1 hottest young British movie talent|publisher=''[[The Guardian]]'' ([[Guardian Media Group]])|date=7 October 2010|url=http://www.guardian.co.uk/film/2010/oct/07/andrew-garfield-british-film-talent|accessdate=25 October 2010|location=London|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101029224900/http://www.guardian.co.uk/film/2010/oct/07/andrew-garfield-british-film-talent|archivedate=29 October 2010|deadurl=no}}</ref> ২০০৫চনত গাৰফিল্ডে ব্ৰিটিছ টেলিভিছনৰ চেনেল ফ’ৰত প্ৰচাৰিত হোৱা ছুগাৰ ৰাশ্ব অনুষ্ঠানৰ জৰিয়তে টেলিভিছন জগতত প্ৰৱেশ কৰে।<ref name=naim/> ২০০৭ চনত বিবিছিৰ ডক্টৰ হু শৃংখলাত অভিনয় কৰি তেওঁ সকলোৰে দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰে<ref>Morgan Jeffery (26 June 2012) [http://www.digitalspy.co.uk/tv/s7/doctor-who/news/a389888/spider-man-star-andrew-garfield-honoured-to-be-part-of-doctor-who.html 'Spider-Man' star Andrew Garfield 'honoured to be part of Doctor Who']. [[Digital Spy]]. Hearst Magazines UK. Retrieved 6 August 2012</ref> আৰু সেই বছৰৰে নৱেম্বৰ ''লায়্ন্স ফ’ৰ লেম্বছ''ত টম ক্ৰুজ,মেৰীল ষ্ট্ৰীপ আদিৰ লগত অভিনয় কৰি আমেৰিকাত অভিনয় জীৱনৰ পাতনি মেলে।<ref name="variety1"/><ref name="bostonglobe">{{cite news | last =Morris | first =Wesley | title =Lions for Lambs Movie Review: Political drama feels more like a lecture | work =[[The Boston Globe]] | date =9 November 2007 | url =http://www.boston.com/movies/display?display=movie&id=10207 | accessdate =8 February 2012 | archivedate =30 April 2010 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20100430072522/http://www.boston.com/movies/display?display=movie&id=10207 | deadurl =yes}}</ref> নৱেম্বৰ,২০০৭ত গাৰফিল্ডে চেনেল ফ’ৰৰ ধাৰাবাহিক ''বয় এ''ত অভিনয় কৰে<ref name="Bian"/> আৰু ২০০৮ বৰ্ষৰ ব্ৰিটিছ একাডেমী টেলিভিছন এৱাৰ্ডৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref name="Bian">{{cite news|author=Amy Biancolli |url=http://www.chron.com/entertainment/movies/article/Boy-A-1548204.php |title=Boy A| publisher =''[[Houston Chronicle]]'' ([[Hearst Communications Inc.]])|date=12 September 2008|accessdate= 4 August 2012}}</ref><ref>[http://www.telegraph.co.uk/culture/film/film-news/9338140/Spider-Man-comes-to-London.html "Spider-Man comes to London"].''[[The Daily Telegraph]]''. ([[Telegraph Media Group]]). Retrieved 19 June 2012</ref> ২০০৮ চনত তেওঁ ''দ্য আডাৰ ব’লীন গাৰ্ল'' নামৰ ছবিখনত এটি সৰু চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref name="variety1">{{cite news |author=Karen Idelson |title=Andrew Garfield: 'Lions' actor certainly not a lamb anymore |work=''[[Variety (magazine)|Variety]]'' |date=12 November 2007 |accessdate=19 October 2007}}</ref> ২০০৯ চনত গাৰফিল্ডে ''দ্য ইমেজিনেৰিয়াম অৱ ডক্টৰ পাৰ্ণাছাছ'' নামৰ চলচ্চিত্ৰত আৰু ''ৰেড ৰাইডিং'' টেলিভিছন ত্ৰিল’জীত অভিনয় কৰে।<ref name="Carnevaleint"/><ref name="RED"/> ''লছ এঞ্জেলছ টাইমছ''ৰ সমালোচক কেনেথ টুৰাণে শেষৰ খনত তেওঁৰ অভিনয়ক প্ৰশংসা কৰে।<ref name="RED">{{cite news|url=http://www.latimes.com/entertainment/news/la-et-never-let-me-go-20100915,0,1111846.story |title=Movie review: 'Never Let Me Go' |first=[[Kenneth Turan]] |work=[[Los Angeles Times]] |publisher=[[Tribune Company]]|date=15 September 2010 |accessdate=2 February 2013}}</ref> ===''নেভাৰ লেট মী গ’'' আৰু ''দ্য ছ’ছিয়েল নেটৱৰ্ক'' (২০০৯–২০১০)=== {{quote box |width = 25em |border = 1px |bgcolor=#ffeeaa |fontsize = 85% |quote = "তেওঁ বৰ অনুভূতিশীল যুৱক যিয়ে সেই অনুভূতিপ্ৰৱণতাক কৌশল আৰু ব্যৱসায়িকতালৈ ৰূপান্তৰ কৰিব পাৰিছে,আৰু তেওঁৰ সুন্দৰ অভিনয় তাৰেই ফলাফল।<ref name="LTI"/> |align=right |source =—মাৰ্ক ৰ’মানেক,যিয়ে গাৰফিল্ডক ''নেভাৰ লেট মী গ’''ত নিৰ্দেশ কৰিছিল।<ref name="LTI"/> }} ২০১০ চনত তেওঁ কল্পবিজ্ঞানভিত্তিক চলচ্চিত্ৰ ''নেভাৰ লেট মী গ’''ত অভিনয় কৰে।<ref name="info1">{{Cite news|author= Cassandra Szklarski |title= Carey Mulligan couldn't bear anyone else starring in 'Never Let Me Go' |work= Winnipeg Free Press|agency=The Canadian Press|date=11 September 2010}}</ref><ref name="info2">{{cite web |url=http://www.mercurynews.com/movies-dvd/ci_16196946?nclick_check=1 |title=Andrew Garfield: Actor on the verge of stardom |author= Charlie McCollum |work=[[San Jose Mercury News]] |publisher=[[MediaNews Group]]|date=29 September 2010 |accessdate=28 January 2013}}</ref><ref name="ag">{{cite web |url=http://moviesblog.mtv.com/2010/09/15/andrew-garfield-never-let-me-go-interview/ |author=Marshall, Rick |title=Andrew Garfield Calls 'Never Let Me Go' Adaptation A 'Call To Arms' |work=[[MTV]] |publisher=[[Viacom]] |date=15 September 2010 |accessdate=28 January 2013 |archivedate=29 September 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120929003012/http://moviesblog.mtv.com/2010/09/15/andrew-garfield-never-let-me-go-interview/ |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ বাবে তেওঁ ২০১০ চনত সহঃ-অভিনেতাৰ ছেটাৰ্ণ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.variety.com/article/VR1118032761?categoryid=4076&cs=1&cmpid=RSS%7CNews%7CFilmNews |title='Inception' tops Saturn Awards noms |work=[[Variety (magazine)|Variety]] |publisher=Reed Elsevier Inc |date=23 February 2011 |accessdate=23 February 2011}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''দ্য গাৰ্ডিয়ান''ৰ টম প্ৰেষ্টনে গাৰফিল্ডৰ অভিনয়ক "সমযে সময়ে মনোমুগ্ধকৰ" বুলি কয়।<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/film/filmblog/2010/sep/10/never-let-me-go-first-look |first=Tom |last=Preston |work=The Guardian|publisher=Guardian News and Media Limited |title=Never Let Me Go: subtle and subversive |date=10 September 2010 |accessdate=2 February 2013 | location=London}}</ref> [[Image:Andrew Garfield Comic-Con 2011 (Straighten Crop).jpg|thumb|left|150px|ছান ডিয়েগ’ কমিক-কন ইণ্টাৰনেশ্যনেলত গাৰফিল্ড,২০১১]] ২০১০ চনত গাৰফিল্ডে ''দ্য ছ’ছিয়েল নেটৱৰ্ক'' ছবিত এডুৱাৰ্ডো ছেভেৰিণৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে যিয়ে হাৰ্ভাৰ্ডত পঢ়ি থাকোঁতে সহপাঠী মাৰ্ক জাকাৰবাৰ্গৰ লগত লগ হৈ [[ফেচবুক]]ৰ জন্ম দিছিল।<ref name="LTI">{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2010/sep/26/entertainment/la-ca-garfield-20100926 |title='The Social Network's' Andrew Garfield has a way with emotion |author=Mark Salisbury |work=Los Angeles Times |publisher=Tribune Company|date=26 September 2010 |accessdate=31 March 2013}}</ref> গাৰফিল্ডে কয় যে এক বাস্তৱ ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিবলৈ পায় তেওঁ "এক গধূৰ দায়িত্ব বহন কৰা" যেন লাগিছিল।<ref name="LTI"/> ইয়াত কৰা অভিনয়ৰ জৰিয়তে গাৰফিল্ডে বিশ্বজোৰা খ্যাতি আৰু জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে আৰু শ্ৰেষ্ঠ সহঃ-অভিনেতা আৰু শ্ৰেষ্ঠ ঊৰ্ধগামী তাৰকাৰ বাফটা বঁটা তথা শ্ৰেষ্ঠ সহঃ-অভিনেতাৰ গোল্ডেন গ্লোব বঁটাৰ মনোনয়ন লাভ কৰে।<ref name=oieeht>{{Cite news|title=Firth film leads Golden Globe nods|pages=|publisher=The Press Association|date=14 December 2010|url=http://www.google.com/hostednews/ukpress/article/ALeqM5gXYh_8Mg4ND0gzS_Ae0dr-GbJ2Sg?docId=N0143301292334850022A|accessdate=25 December 2010|author=}}{{dead link|date=February 2012}}</ref><ref name=citizen1>{{cite news|last=Associated Press|first=|coauthors=|title=Andrew Garfield: From unknown to ‘Boy A’|pages=|publisher=[[MSNBC]] ([[NBC Universal]])|date=1 August 2008|url=http://www.msnbc.msn.com/id/25970886/wid/606263|accessdate=27 May 2010}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> বিবিচিৰ মাৰ্ক কাৰ্মোডে গাৰফিল্ডে অস্কাৰ বঁটাৰ মনোনয়ন নোপোৱাত অসন্তুষ্টি প্ৰকাশ কৰে।<ref>Mark Kermode (4 February 2011) [http://www.bbc.co.uk/blogs/markkermode/2011/02/what_oscar_got_wrong_again.html "What Oscar Got Wrong Again"]. [[BBC News]]. [[BBC]]. Retrieved 8 August 2012</ref> ''লছ এঞ্জেলছ টাইমছ'', ''এণ্টাৰটেইনমেণ্ট ৱিকলী'', ''দ্য নিউ য়ৰ্কাৰ'' আদি আলোচনীয়েও গাৰফিল্ডৰ অভিনয়ৰ প্ৰশংসা কৰে।<ref>{{cite news|author=Kenneth Turan|url=http://articles.latimes.com/2010/oct/01/entertainment/la-et-social-network-20101001 | title=Movie review: 'The Social Network' | publisher=''Los Angeles Times'' (Tribune Company)|date=1 October 2010|accessdate=4 August 2012}}</ref><ref>{{cite news|author=Owen Gleiberman|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20430360,00.html|title=The Social Network (2010)|publisher=''Entertainment Weekly'' (Time Inc.)|date=29 October 2010|accessdate=4 August 2012|archivedate=28 May 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120528235627/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C20430360%2C00.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|author=Anthony Lane|url=http://www.newyorker.com/arts/critics/cinema/2012/07/09/120709crci_cinema_lane?currentPage=1 | title=TANGLED WEBS | publisher=''[[The New Yorker]]'' ([[Condé Nast Publications]])|date=9 July 2012|accessdate=4 August 2012}}</ref> ===''দ্য অমেইজিং স্পাইডাৰমেন'' (২০১০–বৰ্তমানলৈ)=== {{quote box |width = 30em |border = 1px |align=left |bgcolor=#c6dbf7 |fontsize = 85% |quote = "I see it as a massive challenge in many ways... To make it authentic. To make the character live and breathe in a new way. The audience already has a relationship with many different incarnations of the character. I do, as well. I'm probably going to be the guy in the movie theater shouting abuse at myself. But I have to let that go. No turning back. And I wouldn't want to." |align = right |source =—Garfield on accepting the role of Peter Parker / Spider-Man.<ref>{{cite news |url=http://www.hollywoodreporter.com/news/bafta-rising-star-andrew-garfield-70393 |title=BAFTA Rising Star Andrew Garfield: 'I Hope I Never Blow Up' |last=Cina |first=Mark |work=[[The Hollywood Reporter]] |publisher=[[Prometheus Global Media]] |accessdate=11 January 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110113002915/http://www.hollywoodreporter.com/news/bafta-rising-star-andrew-garfield-70393 |archivedate=13 January 2011 |date=1 March 2011 |deadurl=yes }}</ref> }} মাৰ্চ, ২০১২ত গাৰফিল্ডে ''ডেথ অৱ এ ছেলছ্মেন'' নাটৰ জৰিয়তে ব্ৰডৱে থিয়েটাৰত অভিনয়ৰ পাতনি মেলে আৰু শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ টনী এৱাৰ্ড লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.broadway.com/shows/death-salesman/buzz/160442/death-of-a-salesman-starring-philip-seymour-hoffman-and-andrew-garfield-opens-on-broadway/|title=Death of a Salesman, Starring Philip Seymour Hoffman and Andrew Garfield, Opens on Broadway|date=15 March 2012|publisher=Broadway.com (Broadway.com, Inc.)}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nytimes.com/2012/05/13/theater/theaterspecial/andrew-garfield-on-playing-biff-loman-and-spider-man.html?WT.mc_id=NYT-E-I-NYT-E-AT-0523-L7&nl=el |title=His Own Network of Tortured Souls |date=10 May 2012 |publisher=''[[The New York Times]]'' ([[The New York Times Company]])|author=David Rooney}}</ref> ইয়াৰ পিছত গাৰফিল্ডে মাৰ্ক ৱেবৰ ''দ্য অমেইজিং স্পাইডাৰমেন''ত এম্মা ষ্ট’নৰ বিপৰীতে পিটাৰ পাৰ্কাৰ/স্পাইডাৰমেনৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref name="comingsoon">{{cite web|url=http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=67468|title=It's Official! Andrew Garfield to Play Spider-Man!|work=''ComingSoon.net''|publisher=[[CraveOnline]]|accessdate=1 July 2010|date=1 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100703053240/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=67468|archivedate=3 July 2010|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment_and_arts/10485418.stm|title=British actor Andrew Garfield cast as new Spider-Man|publisher=[[BBC News]] ([[BBC]])|accessdate=5 July 2010|date=2 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100705015037/http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment_and_arts/10485418.stm|archivedate=5 July 2010|deadurl=no}}</ref><ref>{{cite news |author=Dave Itzoff |title=New ‘Spider-Man’ Finds Its New Spider-Man |url=http://www.nytimes.com/2010/07/03/movies/03arts-NEWSPIDERMAN_BRF.html |accessdate=5 July 2010 |publisher=''[[The New York Times]]'' ([[The New York Times Company]]) |date=2 July 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100706014949/http://www.nytimes.com/2010/07/03/movies/03arts-NEWSPIDERMAN_BRF.html |archivedate=6 July 2010 |deadurl=no }}</ref> গাৰফিল্ডে কয় যে প্ৰথমবাৰ স্পাইডাৰমেনৰ সাজযোৰ পিন্ধোতে তেওঁৰ চকুপানী ওলাইছিল আৰু সেই সাজযোৰত তেওঁ কোনো "যোগ্য মানুহা"ক কল্পনা কৰিছিল।<ref name="suit">{{cite web | url=http://www.superherohype.com/news/articles/112975-andrew-garfield-expounds-on-spider-man-production | title=Andrew Garfield expounds on Spider-Man production | publisher=Crave Online | date=29 December 2010 | accessdate=7 February 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130403202917/http://www.superherohype.com/news/articles/112975-andrew-garfield-expounds-on-spider-man-production | archivedate=3 April 2013 | deadurl=yes }}</ref> অৱশ্যে গাৰফিল্ডৰ অভিনয়ে উচ্চ প্ৰসংসা লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/2012/07/03/amazing-spider-man-review_n_1645675.html%7Ctopnews%7Ctext%7CFrontpage|title=Amazing Spider-Man' Reviews: Critics Weigh In On Andrew Garfield's New Film|date=7 March 2012|publisher=''[[The Huffington Post]]'' (The Huffington Post Inc.)}}</ref> ''স্লেট মেগাজিন'' ৰ ডেনা ষ্টিভান্সৰ মতে গাৰফিল্ডে চৰিত্ৰটিক আগতকৈ অধিক আৱেদনময়ী আৰু অধিক ৰহস্যময় কৰি তোলে।<ref>{{cite news|author=Dana Stevens|url=http://www.slate.com/articles/arts/movies/2012/07/the_amazing_spider_man_reviewed.html | title=The Amazing Spider-Man | publisher=''[[Slate (magazine)|Slate]]'' ([[The Washington Post Company]])|date=3 July 2012|accessdate=4 August 2012}}</ref> ২০১২ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত ঘোষণা কৰা হয় যে পৰৱৰ্তী স্পাইডাৰমেন চলচ্চিত্ৰটো গাৰফিল্ডে অভিনয় কৰিব।<ref>{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/2012/09/28/andrew-garfield-marc-webb-amazing-spider-man-2_n_1924327.html?utm_hp_ref=entertainment |title=Andrew Garfield & Marc Webb Return For 'Amazing Spider-Man 2' |work=The Huffington Post |publisher=The Huffington Post Inc.|date=28 September 2012 |accessdate=7 February 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/amazing-spider-man-sequel-returns-375025 |title=Andrew Garfield and Director Marc Webb to Return for 'Amazing Spider-Man' Sequel |date=28 September 2012 |accessdate= 7 February 2013}}</ref> ইয়াৰ উপৰিও গাৰফিল্ডে একে নামৰ উপন্যাসৰ পৰা নিৰ্মাণ হ’বলগীয়া ছাইলেন্স নামৰ ছবি খনত ফাডাৰ ৰড্ৰিগজৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিব।<ref>{{cite web|url=http://variety.com/2013/film/news/andrew-garfield-to-star-in-martin-scorseses-silence-exclusive-1200470625/ |title=Andrew Garfield to Star in Martin Scorsese’s ‘Silence’ (EXCLUSIVE) |author=Scott Fundas|work=Variety|date=7 May 2013 |accessdate= 14 May 2013}}</ref> <!--- please do not add any information without sources ---> ==ব্যক্তিগত জীৱন== এণ্ড্ৰিউ গাৰফিল্ড আমেৰিকা আৰু য়ুনাইটেড কিংদম উভয় দেশৰে নাগৰিক। <!--- dual citizen of US and U.K.; see also interview comments in references #2 and #3 ("I feel equally at home in both places" and "I have two nationalities"); also see [[Wikipedia:Manual of Style (biographies)]] ---><ref name=dlar>{{cite news|author=Brian Donaldson|coauthors=|title=Rising Star|pages=|work=[[Sunday Herald]] |publisher=[[Newsquest]]|date=15 February 2009|url=http://andrew-garfield.com/gallery/thumbnails.php?album=55|accessdate=15 July 2010}}</ref><ref name="joke">{{cite news | url = http://herocomplex.latimes.com/2010/11/16/spider-man-star-andrew-garfield-who-cast-this-english-fool-tobey-maguire-is-genius/ | title= 'Spider-Man’ star Andrew Garfield: ‘Who cast this English fool? ... Tobey Maguire is genius’| publisher=''Los Angeles Times'' (Tribune Company)| accessdate= 19 June 2012}}</ref> ২০০৯ চনত ছানডে’ হেৰাল্ডক দিয়া এক সাক্ষাত্কাৰত তেওঁ কয় "দুয়োখন দেশকেই মই ঘৰ বুলি ভাবো। কোনোবা এঠাইত থাকি কম ভাল লাগে বা বেছি ভাল লাগে বুলি ভবাৰ পৰিৱৰ্তে সংস্কৃতিৰ এই বিভিন্নতা মই উপভোগ হে কৰোঁ"।<ref name=dlar/> তেওঁ নিজৰ ব্যক্তিগত জীৱনৰ কথাবোৰ ৰাজহুৱা নকৰে আৰু সমলিংগৰ বিবাহক সমৰ্থন কৰে।<ref name="Personal life">{{cite news|author=Donna Freydkin|url=http://www.usatoday.com/life/people/story/2012-07-01/andrew-garfield-emma-stone/55967186/1 | title=Andrew Garfield, Emma Stone 'Amazing' together | publisher=''USA Today'' (Gannett Company)|date=2 July 2012|accessdate=7 August 2012}}</ref><ref>{{cite news|author=Justin Harp|title=Andrew Garfield backs gay marriage: 'Of course I support it'|url=http://www.digitalspy.co.uk/showbiz/news/a474074/andrew-garfield-backs-gay-marriage-of-course-i-support-it.html|accessdate=17 April 2013|work=[[Digital Spy]]|publisher=[[Hearst Corporation]]|date=17 April 2013}}</ref><ref name="Emma Stone">{{cite web|url=http://www.superherohype.com/news/articles/108309-confirmed-emma-stone-to-play-gwen-stacy-in-spider-man|title=Confirmed! Emma Stone to Play Gwen Stacy in Spider-Man!|publisher=SuperheroHype.com (CraveOnline)|date=5 October 2010|accessdate=5 October 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101007065321/http://www.superherohype.com/news/articles/108309-confirmed-emma-stone-to-play-gwen-stacy-in-spider-man|archivedate=7 October 2010|deadurl=yes}}</ref> ''দ্য অমেইজিং স্পাইডাৰমেন''ত গাৰফিল্ডে এম্মা ষ্ট’নৰ সৈতে অভিনয় কৰাৰ পিছত দুয়োৰে মাজত এক মধূৰ সম্পৰ্ক গঢ় লৈ উঠে।<ref name="chemistry EW">{{cite web | url=http://popwatch.ew.com/2012/05/23/this-weeks-cover-amazing-spider-man-summer-must-list/ | title=This Week's Cover: 'The Amazing Spider-Man' heads up your Summer Must List | publisher=''Entertainment Weekly'' Time Inc. | date=23 May 2012 | accessdate=24 May 2012 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20120525041759/http://popwatch.ew.com/2012/05/23/this-weeks-cover-amazing-spider-man-summer-must-list/ | archivedate=25 May 2012 | deadurl=yes }}</ref> 2012 ত ''য়ুএছএ টুডে''ৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাত্কাৰত গাৰফিল্ডে কয়, "বৰ্তমান আমি দুয়ো কেৱল সহঃশিল্পী। শীঘ্ৰেই এম প্ৰযোজকো হ’ব। এয়া কিছু ব্যক্তিগত কথা আৰু এয়াই আমাৰ কাম"।<ref name="Personal life"/> আনহাতে এই বিষয়ত ষ্ট’নে কয়: "এইটো কথা জানি এক প্ৰশান্তি পোৱা যায় যে তুমি যি কোৱা তাত কেৱল তোমাৰহে নিয়ন্ত্ৰণ আছে। মানুহেতো যি মন যায় তাকে কয়। তোমাৰ নিজৰ মুখেৰে নোলোৱালৈকে তোমাৰ মনৰ কথা কোনেও জানিব নোৱাৰে। "।<ref name="Personal life"/> ==চলচ্চিত্ৰপঞ্জী== [[Image:Flickr - csztova - Andrew Garfield - TIFF 09' (1) cropped.jpg|thumb|150px|Garfield at the ''[[The Imaginarium of Doctor Parnassus]]'' premiere, September 2009]] ===কথাছবি=== {| class="wikitable sortable" ! বৰ্ষ ! নাম ! ভূমিকা ! টোকা |- | rowspan="2"|২০০৭ | ''লায়ন্স ফ’ৰ লেম্বছ'' | টড হেয়্ছ | |- | ''বয় এ'' | জেক বাৰিজ /এৰিক ৱিলছন | শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বাফটা বঁটা<br> |- | ২০০৮ | ''আডাৰ ব’লীন গাৰ্ল'' | ফ্ৰান্সিছ ৱেষ্টন | |- | rowspan="2"|২০০৯ | ''দ্য ইমেজিনেৰিয়াম অৱ ডক্টৰ পাৰ্ণাছাছ'' | এণ্টন | |- | ''ৰেড ৰাইডিং'' | এড্ডি ডানফ’ৰ্ড | |- | rowspan="3"|2010 | ''আই এম হিয়েৰ'' | শ্বেলডন | ছুটি ছবি |- |''নেভাৰ লেট মী গ’'' | টমী ডি | [[Hollywood Film Festival|Hollywood Award]] for Breakthrough Actor <small>(shared w/ ''The Social Network'')</small><br>[[Rising Star Award, BAFTA|BAFTA Award for Best Rising Star]] <small>(shared w/ ''The Social Network'')</small><br>[[Saturn Award for Best Supporting Actor]]<br>Nominated – [[British Independent Film Awards|British Independent Film Award]] for Best Supporting Actor |- | ''দ্য ছ’ছিয়েল নেটৱৰ্ক'' | এডুৱাৰ্ডো ছেভেৰিন | [[Hollywood Film Festival|Hollywood Award]] for Breakthrough Actor <small>(shared w/ ''Never Let Me Go'')</small><br>[[Rising Star Award, BAFTA|BAFTA Award for Best Rising Star]] <small>(shared w/ ''Never Let Me Go'')</small><br>[[Hollywood Film Festival|Hollywood Film Award]] for Best Ensemble of the Year<br>[[London Film Critics' Circle|London Film Critics' Circle Award]] for Best British Supporting Actor<br>Nominated – [[BAFTA Award for Best Actor in a Supporting Role]]<br>Nominated – [[Boston Society of Film Critics|Boston Society of Film Critics' Award]] for Best Supporting Actor<br>Nominated – [[Broadcast Film Critics Association Award for Best Cast]]<br>Nominated – [[Broadcast Film Critics Association Award for Best Supporting Actor]]<br>Nominated – [[Chicago Film Critics Association Award for Best Supporting Actor]]<br>Nominated – [[Golden Globe Award for Best Supporting Actor&nbsp;– Motion Picture]]<br>Nominated – [[Online Film Critics Society Award for Best Supporting Actor]]<br>Nominated – [[Satellite Award for Best Supporting Actor&nbsp;– Motion Picture]]<br>Nominated – [[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Cast in a Motion Picture]]<br>Nominated – [[Teen Choice Awards]] for Choice Movie Scene Stealer Male |- | ২০১২ | ''দ্য অমেইজিং স্পাইডাৰমেন'' | পিটাৰ পাৰ্কাৰ/স্পাইডাৰমেন | Nominated – [[Teen Choice Awards]] for Choice Summer Movie Star Male<br>Nominated – [[People's Choice Award]] for Favorite Movie Superhero<br>Nominated – [[People's Choice Award]] for Choice Chemistry <small>(shared w/ [[Emma Stone]])</small><br>Nominated – [[Kids' Choice Award]] for Favorite Movie Actor<br>Nominated – [[Kids' Choice Award]] for Favorite Male Buttkicker |- | ২০১৪ | ''দ্য অমেইজিং স্পাইডাৰমেন2'' | পিটাৰ পাৰ্কাৰ/স্পাইডাৰমেন | |} ===টেলিভিছন=== {| class="wikitable sortable" |- ! বৰ্ষ ! অনুষ্ঠান ! ভূমিকা ! টোকা |- | rowspan="2"|২০০৫ | ''ছুইঙিং'' |বিভিন্ন চৰিত্ৰ | |- | ''ছুগাৰ ৰাশ্ব'' |টম | |- | ২০০৬ | ''ছাইমন স্কামাজ পাৱাৰ অৱ আৰ্ট: কাৰাভাগিও'' |বয় | |- | rowspan="4"|2007 | ''ডক্টৰ হু'' |ফ্ৰেংক | তৃতীয় শৃংখলা,চতুৰ্থ আৰু পঞ্চম খণ্ড |- | ''ফ্ৰীজিং'' |কিট | |- | ''বেশ্ব'' | | |- | ''ত্ৰায়েল এণ্ড ৰিট্ৰিবিউশ্যন XI: ক্ল’জাৰ'' |মাৰ্টিন ডগলাছ | |- | ২০০৯ | ''ৰেড ৰাইডিং'' |এড্ডী ডানফ’ৰ্ড | |- | ২০১১ |''ছেটাৰডে নাইট লাইভ'' | | |} ===থিয়েটাৰ=== {| class="wikitable sortable" |- ! বৰ্ষ ! নাট ! চৰিত্ৰ ! টোকা |- | rowspan="2"|২০০৪ | ''মাৰ্ছী'' |ডিচি |ছ’হ’ থিয়েটাৰ |- | ''কেছ'' |বিলী |মানচেষ্টাৰ ৰয়েল এক্সচেঞ্জ |- | rowspan="2"|২০০৫ | ''লাৰামি প্ৰজেক্ট'' |বিভিন্ন চৰিত্ৰ |ছাউণ্ড থিয়েটাৰ |- | ''ৰোমিও এণ্ড জুলিয়েট'' |ৰোমিও | মানচেষ্টাৰ ৰয়েল এক্সচেঞ্জ |- | rowspan="3"|২০০৬ | ''বিউটিফুল থিং'' |জেমি |ছাউণ্ড থিয়েটাৰ |- | ''বাৰ্ণ / চাটৰুম / ছিটিজেনশ্বিপ'' |বাৰ্ডমেন/ জিম/ ষ্টিফেন |ৰয়েল নেশ্যনেল থিয়েটাৰ |- | ''অভাৰহোৱেল্মিং'' |জেফ্ৰী |য়ুকে টুঅ’ৰ |- | ২০১২ | ''ডেথ অৱ এ ছেলছ্মেন'' |বিফ লোমেন |ব্ৰডৱে ৰিভাইভেল;<br>মনোনীত – উত্‍কৃষ্ট অভিনয়ৰ ড্ৰামা লীগ এৱাৰ্ড<ref name="broadway.com">[http://www.broadway.com/buzz/161391/ricky-martin-carey-mulligan-andrew-garfield-and-52-others-earn-2012-drama-league-nominations/ Ricky Martin, Carey Mulligan, Andrew Garfield and 52 Others Earn 2012 Drama League Nominations]. Broadway.com. (Broadway.com, Inc.).</ref><br>মনোনীত – নাটকত কৰা শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়ৰ আউটাৰ ক্ৰিটিকছ চাৰ্কল এৱাৰ্ড<ref name="ReferenceA">[http://www.broadway.com/buzz/161372/nice-work-if-you-can-get-it-newsies-once-lead-2012-outer-critics-circle-nominations/ Nice Work If You Can Get It, Newsies & Once Lead 2012 Outer Critics Circle Nominations]. Broadway.com. (Broadway.com, Inc.).</ref><br>মনোনীত – নাটকত কৰা শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়ৰ টনী এৱাৰ্ড<ref name="ReferenceB">[http://www.broadway.com/buzz/161550/once-porgy-and-bess-nice-work-peter-and-the-starcatcher-top-list-of-2012-tony-award-nominations/ Once, Porgy and Bess, Nice Work & Peter and the Starcatcher Top List of 2012 Tony Award Nominations]. Broadway.com. (Broadway.com, Inc.).</ref> |} ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|30em}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Andrew Garfield|এণ্ড্ৰিউ গাৰফিল্ড}} *{{IMDb name|1940449}} [[শ্ৰেণী:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:যুক্তৰাজ্যৰ ব্যক্তি‎]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:হলিউড অভিনেতা]] mqy68506f6t3qk139amjwp1ughz9lae 0 38749 648990 648637 2026-11-01T19:17:32Z Ananya Taye 28065 /* চুতীয়া ৰাজ্য */ 648990 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া ৰাজ্যখন|চুতীয়া ৰাজ্য}} {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related = {{hlist|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], অন্যান্য [[বড়ো-কছাৰী]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' ([[ইংৰাজী]]: Chutia; ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]],<ref>"Most of the tribal members of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs."{{harvcol|Dutta|1985|p=48}}</ref> যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জাতিসত্তা]] গঠন কৰা মূল গোটসমূহৰ অন্যতম।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |url=https://archive.org/details/indiansociety0000scdu |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=[https://archive.org/details/indiansociety0000scdu/page/20 20] |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref name="Deori">{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 |access-date=2026-09-13 |archivedate=2022-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220615224135/https://hrcak.srce.hr/file/43439 |deadurl=yes }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ কথা বিতংভাৱে জনা‌‌ নাযায়। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া সকলক 𑜄𑜢𑜰𑜫 𑜍𑜠 (Tiora) বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Borua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |date=1920 |url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |page=90–91 |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref> আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে তেওঁৰ "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানত উল্লেখ কৰিছিল যে চুতীয়া সকলক পূৰ্বে ''"চুতীয়া-কছাৰী"'' বুলি কোৱা হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ মূল কুল ''"কছাৰী"'' আছিল।<ref>"পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানতো লিখিছে— “চুটীয়াক পূৰ্বে চুটীয়া-কছাৰি বুলিছিল, চুটীয়াৰ আচল কুল কছাৰি”"{{harvcol|Baruah|2007|p=62}}</ref> ১৮৪৮ চনত বৃটিছ গৱেষক এছ. এফ. হেনেই (S. F. Hannay)-য়ে ''চুতীয়া'' নামটোৰ সৈতে ''[[ক্ষত্ৰিয়]]'' শব্দৰ সম্ভাৱ্য ব্যুৎপত্তিগত সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ দেউৰী চুতীয়াসকলৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি চুতীয়াসকলৰ মাজত প্ৰচলিত প্ৰাচীন কামৰূপৰ ক্ষত্ৰিয় বংশৰ বংশধৰ হোৱাৰ পৰম্পৰাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰে। লগতে বৰ্মী আৰু শান ভাষাত ‘ৰ’ৰ সলনি ‘য়’ ধ্বনি ব্যৱহাৰৰ কথা উল্লেখ কৰি ''Chootyah'' নামটোক ''Xshattrya'' বা ''Chuttryah'' ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and Other Remains in the Vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |volume=17 |issue=1 |page=468 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c7/Journal_of_the_Asiatic_Society_of_Bengal._June_1848_%28IA_s1id11854090%29.pdf}}</ref> ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে (২০২০) চুতীয়া ৰাজবংশৰ তাম্ৰপত্ৰ আৰু বংশাৱলী বিশ্লেষণ কৰি তেওঁলোকৰ [[অসুৰ|অসুৰ-বংশীয়]] পৰিচয় আৰু [[ক্ষত্ৰিয়]] মৰ্যাদাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ব্ৰাহ্মণ্য বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ প্ৰক্ৰিয়া আলোচনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণসকলে স্থানীয় শাসকগোষ্ঠীৰ বংশাৱলী নিৰ্মাণ আৰু তেওঁলোকক ব্ৰাহ্মণ্য সামাজিক ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=55, 71–72}} ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ প্ৰমাণ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে; এই সময়ৰ তাম্ৰশাসনসমূহত পৰৱৰ্তী কালৰ [[শদিয়া]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকলৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম তথা বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অঞ্চলসমূহক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[মাজুলী]]<ref name="Bhuyan"/> আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাকে ধৰি,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছু অংশও সামৰি লৈছিল।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশীয় অঞ্চলসমূহো ৰাজ্যখনৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল, [[ইটানগৰ]] অঞ্চলসহ লৈকে, বিস্তৃত আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত ইয়াৰ পশ্চিম সীমা [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে আছিল। এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সমৰ্থনত তেওঁ [[শদিয়া]], বুৰৈ দুৰ্গ আৰু বৰগাং আৰু ডিকাই নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ চিহ্ন সমূহৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> গগৈয়ে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া ৰজাসকলৰ শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ ভিত্তিত কয় যে শদিয়া বা সাধয়াপুৰক কেন্দ্ৰ কৰি থকা এই ৰাজবংশই [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভূমি সামৰি লোৱা এখন "বিস্তৃত দেশ"ত শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তিলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> এছ. কে. দত্তৰ মতেও ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আটাইতকৈ উন্নত আছিল আৰু তেওঁলোকৰ এক সু-বিকশিত সভ্যতা আছিল।<ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization." {{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্ৰত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল যদিও বৰ্ণব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1930|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় লোকবিশ্বাসই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনাইছিল।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/173 173]}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ক্ৰমাৎ আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু ভৌগোলিকভাৱে সিঁচৰিত হৈ পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|2007|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত চুতীয়া পৰিয়াল কিছুমানক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং অঞ্চলত থাকিব দিছিল; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''শেনচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰঙ]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' অঞ্চল বৰ্তমানৰ ৰৌতা–পাকৰিগুৰি বা দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক [[মঙলদৈ]] অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''চুতীয়া''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/68 68]}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} ১৯১১ চনত ছিডনী এণ্ডলে মঙলদৈ মহকুমাত উল্লেখযোগ্য সংখ্যক চুতীয়া লোক বাস কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে চুতীয়াসকলৰ ৰাজনৈতিক শক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলাবলৈ আহোমসকলে চুতীয়া লোকক অসম আৰু উত্তৰ-পূব বংগৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিস্তাৰিত কৰি দিছিল; মঙলদৈ মহকুমাৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ তেতিয়াও ''চুতীয়া দেশ'' বা ''কৌপাতি'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=90–91 |url=https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm}}</ref> চুতীয়া গোটসমূহ দৰঙৰ পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং'' সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Borboruah|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> [[ৰহা]] অঞ্চলত চুতীয়া বসতিৰ আন এটা উল্লেখ মিকিৰ অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। নিত্যনন্দ গগৈৰ মতে, [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ই মিকিৰ অঞ্চলত এসংখ্যক যোগী আৰু চুতীয়া পৰিয়াল বসতি কৰাইছিল। গগৈয়ে এই অঞ্চলটোক বৰ্তমান নগাঁৱৰ প্ৰায় ২০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত মিকিৰ গাঁৱৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>Nityananda Gogoi, ''Historical Geography of Medieval Assam'', Ph.D. thesis, Gauhati University, 1994, p. 276.</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পশ্চিমমুখী বিস্তাৰৰ লগে লগে কিছুমান অঞ্চলত আন সামাজিক শ্ৰেণীৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াও চলিছিল। [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপত]] সামাজিকভাৱে ঊৰ্ধ্বগামী চুতীয়াসকল [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]] জাতিৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথা নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰী কেণ্টলিয়ে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |page=239 |isbn=9780700701490 |quote=In Kamrup I am told that mobile Chutiyas also pass into the Kalita caste.}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ, ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া সামাজিক গোটসমূহৰ মাজত আত্মসাৎ হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনসমষ্টিৰ পৰিচয়ৰ ৰূপান্তৰত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|1997|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নতো দেখা গৈছে যে পৰীক্ষা কৰা দেউৰী আৰু চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আৰ্হিসমূহ (samples) নিজৰ মাজত আটাইতকৈ নিকটতম।গৱেষক সকলে এই ফলাফলক পূৰ্বৰ ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহৰ সৈতে সংগতিপূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছে।<ref name="Deori"/> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===বংশ আৰু খেলগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশ আৰু ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ বংশ সমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই বংশ সমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' বংশৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু বংশটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক বংশৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>"বুৰুক বংশৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।"{{harvcol|Baruah|2007|p=260}}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই বংশক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক বিৱৰণীত বৰাহীসকলক চুতীয়াসকলৰ এটা বিভাজন হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।{{efn|গুণাভিৰাম বৰুৱাই তেওঁৰ ''অসম বুৰঞ্জী'' (১৮৮৪)ত বৰাহীসকলক "চুতীয়াসকলৰ এটা উপ-গোষ্ঠী" বুলি স্পষ্টভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে।("বৰাহি বিলাক ছুটীয়াৰ এক উপজাতি মাত্ৰ").<ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunabhiram |title=Asam Buranji |year=1884 |language=as }}</ref> এল এ ৱাডেলে একেদৰেই বৰাহীসকলক দেওৰী আৰু হিন্দু চুতীয়া শ্ৰেণীৰ সৈতে একেলগে চুতীয়াসকলৰ অন্যতম "এণ্ড’গামছ উপ-জনজাতি" হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Waddell |first=Laurence Austine |title=The Tribes of the Brahmaputra Valley: A Contribution on Their Physical Types and Affinities |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1901 |page=42 }}</ref> ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লত একেদৰেই চুতীয়াসকলক হিন্দু, আহোম আৰু বৰাহী চুতীয়া বুলি ভাগ কৰা হৈছিল,<ref>{{cite book |title=Census of India, 1901 |volume=IV |chapter=Assam |year=1902 |publisher=Government of India |page=126 }}</ref> আনহাতে চিডনী এণ্ডলে পৰৱৰ্তী সময়ত বৰাহী চুতীয়াসকলক চুতীয়া জনসংখ্যাৰ চাৰি ভাগৰ ভিতৰত তালিকাভুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kacharis00endliala |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kacharis00endliala/page/91 91] }}</ref>}} বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ ৰীতি-নীতিৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped|archivedate=16 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|deadurl=yes}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্ৰান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নিৰ্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live|archivedate=28 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997}}</ref>ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্ৰুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ ত্ৰিপুৰী সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী ''ৰিগনাই'' আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar|access-date=2026-09-13|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224142821/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''|access-date=2026-09-13|archivedate=2020-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>"Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred." {{harvcol|Dutta|1985|p=45}}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== ===স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ৰাজনীতি=== *[[সোণাৰাম চুতীয়া]]—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *বিৰোচন চুতীয়া—[[গোলাঘাট জিলা]]ৰ ব্ৰিটিছবিৰোধী স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ব্ৰিটিছসকলে মৃত্যুদণ্ড দিছিল।<ref>{{cite news |last=Handique |first=Siddhartha |title=Veer Birochon Chutia memorial |work=Assam Times |date=18 September 2015}}</ref> *কেৰকেটুৱা চুতীয়া—[[তিতাবৰ]]ৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ বাবে ১৯২২ চনত কাৰাবন্দী কৰা হৈছিল।<ref name="AssamGovJorhat">{{cite web |title=Renowned Personalities of Jorhat District |url=https://assam.gov.in |publisher=District Administration, Jorhat, Government of Assam |access-date=September 26, 2026}}</ref> *মহেশ্বৰ চুতীয়া—[[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ [[চৰাইদেউ|চাৰিং]] অঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। তেওঁ ১৯৪২ চনৰ স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ''মৃত্যু বাহিনী''ত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ১৯৯৭ চনত অসম চৰকাৰৰ পৰা তাম্ৰপত্ৰ লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Maheshwar Chutia |url=https://cmsadmin.amritmahotsav.nic.in/district-reopsitory-detail.htm?24366= |website=Digital District Repository |publisher=Ministry of Culture, Government of India |access-date=26 September 2026}}</ref> *নগেন চুতীয়া—[[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]] আৰু ১৯৪২ চনৰ সৰুপথাৰ ৰে'লপথ ধ্বংসাত্মক কাৰ্যৰ সৈতে জড়িত স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। এই ঘটনাৰ বাবে তেওঁক দহ বছৰৰ সশ্ৰম কাৰাদণ্ড বিহা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=The incident of train derailment in Sarupathar |url=https://heritageexplorer.in/itihas_details/14 |website=Heritage Explorer |access-date=26 September 2026}}</ref> *[[সুমিত্ৰা হাজৰিকা]]—বিশিষ্ট অসমীয়া নাৰীবাদী লেখিকা, সমাজকৰ্মী আৰু নাৰী শক্তি পুৰস্কাৰ (২০১৭) বিজয়ী। *ঘনকান্ত ফুকন—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চুতীয়া সন্মিলনৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতিষ্ঠাপক।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–225}} *চিদানন্দ শইকীয়া—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, শিক্ষাবিদ, লেখক আৰু [[বোকাখাত]]ৰ সাংবাদিকতাৰ পথিকৃৎ। বোকাখাত সাহিত্য সভাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু ছোভিয়েট দেশ নেহৰু বঁটাপ্ৰাপক। *[[সোণেশ্বৰ বৰা]]—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনৰ ভিতৰত অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024">{{cite web |title=চুতীয়া জনগোষ্ঠীঃ আত্মপ্ৰতিষ্ঠাৰ সংগ্ৰাম, জনজাতিকৰণৰ দাবী আৰু ইয়াৰ যুক্তিযুক্ততা |url=https://thecrosscurrent.in/the-chutia-community-the-struggle-for-self-establishment-the-demand-for-tribalization-and-its-rationale/ |website=The CrossCurrent |date=30 November 2024 |access-date=26 September 2026 |language=as}}</ref> *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> *শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *[[অমিয় কুমাৰ ভূঞা]]—[[বিহপুৰীয়া বিধানসভা সমষ্টি|বিহপুৰীয়া সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> ===সাহিত্য, ইতিহাস আৰু শিক্ষা=== *[[স্বৰ্ণলতা বৰুৱা]]—ইতিহাসবিদ, [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ প্ৰাক্তন অধ্যাপক আৰু ''Indian History Congress''ৰ প্ৰাক্তন সভাপতি। অসমৰ ইতিহাস আৰু ইয়াৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত। *কোষেশ্বৰ বৰুৱা—ইতিহাসবিদ, লেখক, ছয়দুৱাৰ মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক অধ্যক্ষ আৰু [[গহপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|গহপুৰ সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *ধৰ্মেশ্বৰ চুতীয়া—পণ্ডিত আৰু পাণ্ডুলিপি গৱেষক। [[কামৰূপ অনুসন্ধান সমিতি]]ৰ প্ৰাক্তন সম্পাদক আৰু ''A Descriptive Catalogue of Manuscripts'' গ্ৰন্থৰ সংকলক। *ৰামচন্দ্ৰ চুতীয়া—অসমীয়া লেখক আৰু শিক্ষাবিদ। তেওঁ ২৯খন গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছে, যাৰ ভিতৰত [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ জনজাতিসমূহৰ সমাজ আৰু নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়ন বিষয়ক আঠখন গ্ৰন্থ অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৫ চনৰ লুমিনাছ লুম্মেৰ দাই সাহিত্য বঁটাপ্ৰাপক।<ref>{{cite news |title=Luminous Lummer Dai Literary Award-2025 to be awarded to Ramchandra Chutia and Dr Ashok Kumar Pandey |url=https://archive.arunachaltimes.in/index.php/2025/05/18/luminous-lummer-dai-literary-award-2025-to-be-awarded-to-ramchandra-chutia-and-dr-ashok-kumar-pandey/ |work=The Arunachal Times |date=18 May 2025}}</ref> *হৰিপ্ৰসাদ নেওগ—অসমীয়া লেখক, শিক্ষাবিদ আৰু সাহিত্য সংগঠক। মৰিয়নি মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন অধ্যক্ষ, [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ প্ৰাক্তন সাধাৰণ সম্পাদক আৰু [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পাঠ্যপুথি সমন্বয় সমিতিৰ সম্পাদক আছিল।<ref>{{cite web |title=বৈচিত্ৰ্যময় অসম |url=https://www.sebaonline.org/textbooks/class-9/ASSAMESE%20MIL_Rapid%20Reader_BOISITRAMAI%20AXOM_Assamese_Class%20IX-X.pdf |publisher=Board of Secondary Education, Assam |language=as |page=56}}</ref> *ভ্ৰমৰ চন্দ্ৰ শইকীয়া—[[জাঁজী]]ৰ বিশিষ্ট লেখক, শিক্ষক আৰু বিংশ শতিকাৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ অন্যতম প্ৰাৰম্ভিক সংগঠক। ===বিজ্ঞান, চিকিৎসা আৰু উদ্ভাৱন=== *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *দিব্যজ্যোতি চুতীয়া—ভূ-তথ্যবিজ্ঞানী আৰু উত্তৰ-পূব মহাকাশ প্ৰয়োগ কেন্দ্ৰ (NESAC)ৰ ভূ-তথ্যবিজ্ঞান আৰু তথ্য-প্ৰযুক্তি বিভাগৰ মুৰব্বী। ২০১৯ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় জিঅ'মেটিক্স বঁটা (প্ৰযুক্তি) লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Awards & Recognition |url=https://nesac.gov.in/about/awards/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Geoinformatics & IT Division |url=https://nesac.gov.in/geoinformatics-it-division-gid/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}</ref> *মহানন্দ চুতীয়া—কেন্দ্ৰীয় মুগা এৰি গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানৰ ৰেচম বিজ্ঞানী। মুগা পলুৰ ৰোগ আৰু ৰেচম পালন বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Dr. Mahananda Chutia, M.Sc., Ph.D. |url=https://cmerti.res.in/wp-content/uploads/2021/03/Mahananda-Chutia.pdf |publisher=Central Muga Eri Research and Training Institute |access-date=26 September 2026}}</ref> ===কলা, সংস্কৃতি আৰু ক্ৰীড়া=== *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। পৰম্পৰাগত বয়নশিল্পলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ২০২৩ চনত [[পদ্মশ্ৰী]] আৰু অসম গৌৰৱ বঁটাৰে সন্মানিত। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *মহেন্দ্ৰ চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বিশিষ্ট ঢুলীয়া ওজা আৰু ঢোলবাদক। ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আঞ্চলিক দূৰদৰ্শনত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰাৰ লগতে পৰম্পৰাগত ''ঢুলীয়া ওজা'' কলাৰ প্ৰচাৰৰ বাবে পৰিচিত। *[[গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ]]—অসমীয়া ফেশ্বন আৰু পোছাক পৰিকল্পনাকাৰী তথা চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক। ''[[মিছন চাইনা]]'', ''[[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]]'' আৰু ''চিকাৰ'' আদি অসমীয়া চলচ্চিত্ৰত কৰা কামৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Who is Garima Saikia Garg? Wife of Zubeen Garg and Acclaimed Assamese Costume Designer |url=https://www.oneindia.com/india/who-is-garima-saikia-garg-acclaimed-assamese-singer-and-wife-of-zubeen-garg-7865093.html |website=OneIndia |date=19 September 2025 |access-date=26 September 2026}}</ref> *অভিনন্দন চুতীয়া—মুষ্টিযোদ্ধা। তেওঁ ২০১১ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া আৰু ছিনিয়ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মুষ্টিযুদ্ধ প্ৰতিযোগিতাত অসমক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Abhinandan Chutia |url=https://indiaboxing.in/boxers/2448 |publisher=Indian Amateur Boxing Federation |access-date=26 September 2026}}</ref> *অনু চুতীয়া—ভাৰতীয় ট্ৰেক চাইক্লিষ্ট। তেওঁ ২০১৬ চনৰ ট্ৰেক এছিয়া কাপত জুনিয়ৰ মহিলাৰ দলীয় স্প্ৰিণ্টত স্বৰ্ণপদক আৰু জুনিয়ৰ মহিলাৰ স্প্ৰিণ্টত ৰূপৰ পদক লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Indian cyclists win 6 medals on day one of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/indian-cyclists-win-6-medals-on-day-one-of-track-asia-cup-2016-3032626/ |work=The Indian Express |date=15 September 2016}}</ref><ref>{{cite news |title=India finish second with 8 medals on final day of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/india-finish-second-with-8-medals-on-final-day-of-track-asia-cup-2016-3034781/ |work=The Indian Express |date=17 September 2016}}</ref> *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as|ref=harv}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en |ref=harv }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en |ref=harv }} * {{cite book|last1=Saikia|first1=Yasmin|title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India|date=2004|publisher=Duke University Press|isbn=082238616X|url=https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|language=en|access-date=4 May 2020|archive-date=1 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201230337/https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|url-status=live |ref=harv}} * {{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |ref=harv}} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007|ref=harv}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119|ref=harv}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925 |year=2018|ref=harv }} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=|ref=harv}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002|ref=harv}} *{{cite book |last1=Borboruah |first1=Hiteswar |title=Ahomar Din |date=1997 |publisher=Assam Prakashan Parishad|pages= |isbn=|ref=harv}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live|ref=harv}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930|ref=harv}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead|archivedate=3 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|deadurl=yes |ref=harv}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van |ref=harv}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|s2cid=22571529|ref=harv }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications|ref=harv}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 |ref=harv }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|ref=harv}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265|ref=harv}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985| url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf|ref=harv}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0|ref=harv}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993|ref=harv}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940|ref=harv}} {{refend}} {{Assam}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 8f8cvar6vscfmmx82v6c8m4jie39vy6 648991 648990 2026-11-01T19:19:36Z Ananya Taye 28065 /* চুতীয়া ৰাজ্য */ 648991 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া ৰাজ্যখন|চুতীয়া ৰাজ্য}} {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related = {{hlist|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], অন্যান্য [[বড়ো-কছাৰী]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' ([[ইংৰাজী]]: Chutia; ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]],<ref>"Most of the tribal members of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs."{{harvcol|Dutta|1985|p=48}}</ref> যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জাতিসত্তা]] গঠন কৰা মূল গোটসমূহৰ অন্যতম।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |url=https://archive.org/details/indiansociety0000scdu |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=[https://archive.org/details/indiansociety0000scdu/page/20 20] |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref name="Deori">{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 |access-date=2026-09-13 |archivedate=2022-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220615224135/https://hrcak.srce.hr/file/43439 |deadurl=yes }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ কথা বিতংভাৱে জনা‌‌ নাযায়। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া সকলক 𑜄𑜢𑜰𑜫 𑜍𑜠 (Tiora) বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Borua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |date=1920 |url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |page=90–91 |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref> আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে তেওঁৰ "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানত উল্লেখ কৰিছিল যে চুতীয়া সকলক পূৰ্বে ''"চুতীয়া-কছাৰী"'' বুলি কোৱা হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ মূল কুল ''"কছাৰী"'' আছিল।<ref>"পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানতো লিখিছে— “চুটীয়াক পূৰ্বে চুটীয়া-কছাৰি বুলিছিল, চুটীয়াৰ আচল কুল কছাৰি”"{{harvcol|Baruah|2007|p=62}}</ref> ১৮৪৮ চনত বৃটিছ গৱেষক এছ. এফ. হেনেই (S. F. Hannay)-য়ে ''চুতীয়া'' নামটোৰ সৈতে ''[[ক্ষত্ৰিয়]]'' শব্দৰ সম্ভাৱ্য ব্যুৎপত্তিগত সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ দেউৰী চুতীয়াসকলৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি চুতীয়াসকলৰ মাজত প্ৰচলিত প্ৰাচীন কামৰূপৰ ক্ষত্ৰিয় বংশৰ বংশধৰ হোৱাৰ পৰম্পৰাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰে। লগতে বৰ্মী আৰু শান ভাষাত ‘ৰ’ৰ সলনি ‘য়’ ধ্বনি ব্যৱহাৰৰ কথা উল্লেখ কৰি ''Chootyah'' নামটোক ''Xshattrya'' বা ''Chuttryah'' ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and Other Remains in the Vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |volume=17 |issue=1 |page=468 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c7/Journal_of_the_Asiatic_Society_of_Bengal._June_1848_%28IA_s1id11854090%29.pdf}}</ref> ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে (২০২০) চুতীয়া ৰাজবংশৰ তাম্ৰপত্ৰ আৰু বংশাৱলী বিশ্লেষণ কৰি তেওঁলোকৰ [[অসুৰ|অসুৰ-বংশীয়]] পৰিচয় আৰু [[ক্ষত্ৰিয়]] মৰ্যাদাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ব্ৰাহ্মণ্য বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ প্ৰক্ৰিয়া আলোচনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণসকলে স্থানীয় শাসকগোষ্ঠীৰ বংশাৱলী নিৰ্মাণ আৰু তেওঁলোকক ব্ৰাহ্মণ্য সামাজিক ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=55, 71–72}} ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰমাণ নিশ্চিতভাৱে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ আগৰ; সেয়েহে ই নিজে চুতীয়া ৰাজনৈতিক কৰ্তৃত্বৰ প্ৰমাণ নহয়, বৰং অঞ্চলটোৰ আগৰ এক নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সাক্ষ্য। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ প্ৰমাণ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে; এই সময়ৰ তাম্ৰশাসনসমূহত পৰৱৰ্তী কালৰ [[শদিয়া]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকলৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম তথা বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অঞ্চলসমূহক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[মাজুলী]]<ref name="Bhuyan"/> আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাকে ধৰি,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছু অংশও সামৰি লৈছিল।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশীয় অঞ্চলসমূহো ৰাজ্যখনৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল, [[ইটানগৰ]] অঞ্চলসহ লৈকে, বিস্তৃত আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত ইয়াৰ পশ্চিম সীমা [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে আছিল। এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সমৰ্থনত তেওঁ [[শদিয়া]], বুৰৈ দুৰ্গ আৰু বৰগাং আৰু ডিকাই নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ চিহ্ন সমূহৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> গগৈয়ে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া ৰজাসকলৰ শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ ভিত্তিত কয় যে শদিয়া বা সধয়াপুৰক কেন্দ্ৰ কৰি থকা এই ৰাজবংশই [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভূমি সামৰি লোৱা এখন "বিস্তৃত দেশ"ত শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তিলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> এছ. কে. দত্তৰ মতেও ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আটাইতকৈ উন্নত আছিল আৰু তেওঁলোকৰ এক সু-বিকশিত সভ্যতা আছিল।<ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization." {{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্ৰত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল যদিও বৰ্ণব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1930|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় লোকবিশ্বাসই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনাইছিল।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/173 173]}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ক্ৰমাৎ আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু ভৌগোলিকভাৱে সিঁচৰিত হৈ পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|2007|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত চুতীয়া পৰিয়াল কিছুমানক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং অঞ্চলত থাকিব দিছিল; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''শেনচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰঙ]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' অঞ্চল বৰ্তমানৰ ৰৌতা–পাকৰিগুৰি বা দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক [[মঙলদৈ]] অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''চুতীয়া''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/68 68]}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} ১৯১১ চনত ছিডনী এণ্ডলে মঙলদৈ মহকুমাত উল্লেখযোগ্য সংখ্যক চুতীয়া লোক বাস কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে চুতীয়াসকলৰ ৰাজনৈতিক শক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলাবলৈ আহোমসকলে চুতীয়া লোকক অসম আৰু উত্তৰ-পূব বংগৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিস্তাৰিত কৰি দিছিল; মঙলদৈ মহকুমাৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ তেতিয়াও ''চুতীয়া দেশ'' বা ''কৌপাতি'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=90–91 |url=https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm}}</ref> চুতীয়া গোটসমূহ দৰঙৰ পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং'' সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Borboruah|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> [[ৰহা]] অঞ্চলত চুতীয়া বসতিৰ আন এটা উল্লেখ মিকিৰ অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। নিত্যনন্দ গগৈৰ মতে, [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ই মিকিৰ অঞ্চলত এসংখ্যক যোগী আৰু চুতীয়া পৰিয়াল বসতি কৰাইছিল। গগৈয়ে এই অঞ্চলটোক বৰ্তমান নগাঁৱৰ প্ৰায় ২০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত মিকিৰ গাঁৱৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>Nityananda Gogoi, ''Historical Geography of Medieval Assam'', Ph.D. thesis, Gauhati University, 1994, p. 276.</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পশ্চিমমুখী বিস্তাৰৰ লগে লগে কিছুমান অঞ্চলত আন সামাজিক শ্ৰেণীৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াও চলিছিল। [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপত]] সামাজিকভাৱে ঊৰ্ধ্বগামী চুতীয়াসকল [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]] জাতিৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথা নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰী কেণ্টলিয়ে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |page=239 |isbn=9780700701490 |quote=In Kamrup I am told that mobile Chutiyas also pass into the Kalita caste.}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ, ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া সামাজিক গোটসমূহৰ মাজত আত্মসাৎ হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনসমষ্টিৰ পৰিচয়ৰ ৰূপান্তৰত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|1997|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নতো দেখা গৈছে যে পৰীক্ষা কৰা দেউৰী আৰু চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আৰ্হিসমূহ (samples) নিজৰ মাজত আটাইতকৈ নিকটতম।গৱেষক সকলে এই ফলাফলক পূৰ্বৰ ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহৰ সৈতে সংগতিপূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছে।<ref name="Deori"/> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===বংশ আৰু খেলগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশ আৰু ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ বংশ সমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই বংশ সমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' বংশৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু বংশটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক বংশৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>"বুৰুক বংশৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।"{{harvcol|Baruah|2007|p=260}}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই বংশক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক বিৱৰণীত বৰাহীসকলক চুতীয়াসকলৰ এটা বিভাজন হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।{{efn|গুণাভিৰাম বৰুৱাই তেওঁৰ ''অসম বুৰঞ্জী'' (১৮৮৪)ত বৰাহীসকলক "চুতীয়াসকলৰ এটা উপ-গোষ্ঠী" বুলি স্পষ্টভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে।("বৰাহি বিলাক ছুটীয়াৰ এক উপজাতি মাত্ৰ").<ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunabhiram |title=Asam Buranji |year=1884 |language=as }}</ref> এল এ ৱাডেলে একেদৰেই বৰাহীসকলক দেওৰী আৰু হিন্দু চুতীয়া শ্ৰেণীৰ সৈতে একেলগে চুতীয়াসকলৰ অন্যতম "এণ্ড’গামছ উপ-জনজাতি" হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Waddell |first=Laurence Austine |title=The Tribes of the Brahmaputra Valley: A Contribution on Their Physical Types and Affinities |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1901 |page=42 }}</ref> ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লত একেদৰেই চুতীয়াসকলক হিন্দু, আহোম আৰু বৰাহী চুতীয়া বুলি ভাগ কৰা হৈছিল,<ref>{{cite book |title=Census of India, 1901 |volume=IV |chapter=Assam |year=1902 |publisher=Government of India |page=126 }}</ref> আনহাতে চিডনী এণ্ডলে পৰৱৰ্তী সময়ত বৰাহী চুতীয়াসকলক চুতীয়া জনসংখ্যাৰ চাৰি ভাগৰ ভিতৰত তালিকাভুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kacharis00endliala |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kacharis00endliala/page/91 91] }}</ref>}} বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ ৰীতি-নীতিৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped|archivedate=16 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|deadurl=yes}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্ৰান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নিৰ্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live|archivedate=28 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997}}</ref>ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্ৰুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ ত্ৰিপুৰী সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী ''ৰিগনাই'' আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar|access-date=2026-09-13|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224142821/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''|access-date=2026-09-13|archivedate=2020-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>"Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred." {{harvcol|Dutta|1985|p=45}}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== ===স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ৰাজনীতি=== *[[সোণাৰাম চুতীয়া]]—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *বিৰোচন চুতীয়া—[[গোলাঘাট জিলা]]ৰ ব্ৰিটিছবিৰোধী স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ব্ৰিটিছসকলে মৃত্যুদণ্ড দিছিল।<ref>{{cite news |last=Handique |first=Siddhartha |title=Veer Birochon Chutia memorial |work=Assam Times |date=18 September 2015}}</ref> *কেৰকেটুৱা চুতীয়া—[[তিতাবৰ]]ৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ বাবে ১৯২২ চনত কাৰাবন্দী কৰা হৈছিল।<ref name="AssamGovJorhat">{{cite web |title=Renowned Personalities of Jorhat District |url=https://assam.gov.in |publisher=District Administration, Jorhat, Government of Assam |access-date=September 26, 2026}}</ref> *মহেশ্বৰ চুতীয়া—[[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ [[চৰাইদেউ|চাৰিং]] অঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। তেওঁ ১৯৪২ চনৰ স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ''মৃত্যু বাহিনী''ত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ১৯৯৭ চনত অসম চৰকাৰৰ পৰা তাম্ৰপত্ৰ লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Maheshwar Chutia |url=https://cmsadmin.amritmahotsav.nic.in/district-reopsitory-detail.htm?24366= |website=Digital District Repository |publisher=Ministry of Culture, Government of India |access-date=26 September 2026}}</ref> *নগেন চুতীয়া—[[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]] আৰু ১৯৪২ চনৰ সৰুপথাৰ ৰে'লপথ ধ্বংসাত্মক কাৰ্যৰ সৈতে জড়িত স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। এই ঘটনাৰ বাবে তেওঁক দহ বছৰৰ সশ্ৰম কাৰাদণ্ড বিহা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=The incident of train derailment in Sarupathar |url=https://heritageexplorer.in/itihas_details/14 |website=Heritage Explorer |access-date=26 September 2026}}</ref> *[[সুমিত্ৰা হাজৰিকা]]—বিশিষ্ট অসমীয়া নাৰীবাদী লেখিকা, সমাজকৰ্মী আৰু নাৰী শক্তি পুৰস্কাৰ (২০১৭) বিজয়ী। *ঘনকান্ত ফুকন—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চুতীয়া সন্মিলনৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতিষ্ঠাপক।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–225}} *চিদানন্দ শইকীয়া—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, শিক্ষাবিদ, লেখক আৰু [[বোকাখাত]]ৰ সাংবাদিকতাৰ পথিকৃৎ। বোকাখাত সাহিত্য সভাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু ছোভিয়েট দেশ নেহৰু বঁটাপ্ৰাপক। *[[সোণেশ্বৰ বৰা]]—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনৰ ভিতৰত অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024">{{cite web |title=চুতীয়া জনগোষ্ঠীঃ আত্মপ্ৰতিষ্ঠাৰ সংগ্ৰাম, জনজাতিকৰণৰ দাবী আৰু ইয়াৰ যুক্তিযুক্ততা |url=https://thecrosscurrent.in/the-chutia-community-the-struggle-for-self-establishment-the-demand-for-tribalization-and-its-rationale/ |website=The CrossCurrent |date=30 November 2024 |access-date=26 September 2026 |language=as}}</ref> *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> *শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *[[অমিয় কুমাৰ ভূঞা]]—[[বিহপুৰীয়া বিধানসভা সমষ্টি|বিহপুৰীয়া সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> ===সাহিত্য, ইতিহাস আৰু শিক্ষা=== *[[স্বৰ্ণলতা বৰুৱা]]—ইতিহাসবিদ, [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ প্ৰাক্তন অধ্যাপক আৰু ''Indian History Congress''ৰ প্ৰাক্তন সভাপতি। অসমৰ ইতিহাস আৰু ইয়াৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত। *কোষেশ্বৰ বৰুৱা—ইতিহাসবিদ, লেখক, ছয়দুৱাৰ মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক অধ্যক্ষ আৰু [[গহপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|গহপুৰ সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *ধৰ্মেশ্বৰ চুতীয়া—পণ্ডিত আৰু পাণ্ডুলিপি গৱেষক। [[কামৰূপ অনুসন্ধান সমিতি]]ৰ প্ৰাক্তন সম্পাদক আৰু ''A Descriptive Catalogue of Manuscripts'' গ্ৰন্থৰ সংকলক। *ৰামচন্দ্ৰ চুতীয়া—অসমীয়া লেখক আৰু শিক্ষাবিদ। তেওঁ ২৯খন গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছে, যাৰ ভিতৰত [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ জনজাতিসমূহৰ সমাজ আৰু নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়ন বিষয়ক আঠখন গ্ৰন্থ অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৫ চনৰ লুমিনাছ লুম্মেৰ দাই সাহিত্য বঁটাপ্ৰাপক।<ref>{{cite news |title=Luminous Lummer Dai Literary Award-2025 to be awarded to Ramchandra Chutia and Dr Ashok Kumar Pandey |url=https://archive.arunachaltimes.in/index.php/2025/05/18/luminous-lummer-dai-literary-award-2025-to-be-awarded-to-ramchandra-chutia-and-dr-ashok-kumar-pandey/ |work=The Arunachal Times |date=18 May 2025}}</ref> *হৰিপ্ৰসাদ নেওগ—অসমীয়া লেখক, শিক্ষাবিদ আৰু সাহিত্য সংগঠক। মৰিয়নি মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন অধ্যক্ষ, [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ প্ৰাক্তন সাধাৰণ সম্পাদক আৰু [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পাঠ্যপুথি সমন্বয় সমিতিৰ সম্পাদক আছিল।<ref>{{cite web |title=বৈচিত্ৰ্যময় অসম |url=https://www.sebaonline.org/textbooks/class-9/ASSAMESE%20MIL_Rapid%20Reader_BOISITRAMAI%20AXOM_Assamese_Class%20IX-X.pdf |publisher=Board of Secondary Education, Assam |language=as |page=56}}</ref> *ভ্ৰমৰ চন্দ্ৰ শইকীয়া—[[জাঁজী]]ৰ বিশিষ্ট লেখক, শিক্ষক আৰু বিংশ শতিকাৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ অন্যতম প্ৰাৰম্ভিক সংগঠক। ===বিজ্ঞান, চিকিৎসা আৰু উদ্ভাৱন=== *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *দিব্যজ্যোতি চুতীয়া—ভূ-তথ্যবিজ্ঞানী আৰু উত্তৰ-পূব মহাকাশ প্ৰয়োগ কেন্দ্ৰ (NESAC)ৰ ভূ-তথ্যবিজ্ঞান আৰু তথ্য-প্ৰযুক্তি বিভাগৰ মুৰব্বী। ২০১৯ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় জিঅ'মেটিক্স বঁটা (প্ৰযুক্তি) লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Awards & Recognition |url=https://nesac.gov.in/about/awards/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Geoinformatics & IT Division |url=https://nesac.gov.in/geoinformatics-it-division-gid/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}</ref> *মহানন্দ চুতীয়া—কেন্দ্ৰীয় মুগা এৰি গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানৰ ৰেচম বিজ্ঞানী। মুগা পলুৰ ৰোগ আৰু ৰেচম পালন বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Dr. Mahananda Chutia, M.Sc., Ph.D. |url=https://cmerti.res.in/wp-content/uploads/2021/03/Mahananda-Chutia.pdf |publisher=Central Muga Eri Research and Training Institute |access-date=26 September 2026}}</ref> ===কলা, সংস্কৃতি আৰু ক্ৰীড়া=== *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। পৰম্পৰাগত বয়নশিল্পলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ২০২৩ চনত [[পদ্মশ্ৰী]] আৰু অসম গৌৰৱ বঁটাৰে সন্মানিত। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *মহেন্দ্ৰ চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বিশিষ্ট ঢুলীয়া ওজা আৰু ঢোলবাদক। ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আঞ্চলিক দূৰদৰ্শনত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰাৰ লগতে পৰম্পৰাগত ''ঢুলীয়া ওজা'' কলাৰ প্ৰচাৰৰ বাবে পৰিচিত। *[[গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ]]—অসমীয়া ফেশ্বন আৰু পোছাক পৰিকল্পনাকাৰী তথা চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক। ''[[মিছন চাইনা]]'', ''[[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]]'' আৰু ''চিকাৰ'' আদি অসমীয়া চলচ্চিত্ৰত কৰা কামৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Who is Garima Saikia Garg? Wife of Zubeen Garg and Acclaimed Assamese Costume Designer |url=https://www.oneindia.com/india/who-is-garima-saikia-garg-acclaimed-assamese-singer-and-wife-of-zubeen-garg-7865093.html |website=OneIndia |date=19 September 2025 |access-date=26 September 2026}}</ref> *অভিনন্দন চুতীয়া—মুষ্টিযোদ্ধা। তেওঁ ২০১১ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া আৰু ছিনিয়ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মুষ্টিযুদ্ধ প্ৰতিযোগিতাত অসমক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Abhinandan Chutia |url=https://indiaboxing.in/boxers/2448 |publisher=Indian Amateur Boxing Federation |access-date=26 September 2026}}</ref> *অনু চুতীয়া—ভাৰতীয় ট্ৰেক চাইক্লিষ্ট। তেওঁ ২০১৬ চনৰ ট্ৰেক এছিয়া কাপত জুনিয়ৰ মহিলাৰ দলীয় স্প্ৰিণ্টত স্বৰ্ণপদক আৰু জুনিয়ৰ মহিলাৰ স্প্ৰিণ্টত ৰূপৰ পদক লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Indian cyclists win 6 medals on day one of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/indian-cyclists-win-6-medals-on-day-one-of-track-asia-cup-2016-3032626/ |work=The Indian Express |date=15 September 2016}}</ref><ref>{{cite news |title=India finish second with 8 medals on final day of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/india-finish-second-with-8-medals-on-final-day-of-track-asia-cup-2016-3034781/ |work=The Indian Express |date=17 September 2016}}</ref> *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as|ref=harv}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en |ref=harv }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en |ref=harv }} * {{cite book|last1=Saikia|first1=Yasmin|title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India|date=2004|publisher=Duke University Press|isbn=082238616X|url=https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|language=en|access-date=4 May 2020|archive-date=1 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201230337/https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|url-status=live |ref=harv}} * {{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |ref=harv}} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007|ref=harv}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119|ref=harv}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925 |year=2018|ref=harv }} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=|ref=harv}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002|ref=harv}} *{{cite book |last1=Borboruah |first1=Hiteswar |title=Ahomar Din |date=1997 |publisher=Assam Prakashan Parishad|pages= |isbn=|ref=harv}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live|ref=harv}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930|ref=harv}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead|archivedate=3 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|deadurl=yes |ref=harv}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van |ref=harv}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|s2cid=22571529|ref=harv }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications|ref=harv}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 |ref=harv }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|ref=harv}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265|ref=harv}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985| url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf|ref=harv}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0|ref=harv}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993|ref=harv}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940|ref=harv}} {{refend}} {{Assam}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] bmb0wf2o4biu5eghvfcz0j25x1tt50g 648993 648991 2026-11-01T19:32:35Z Ananya Taye 28065 added cited info 648993 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া ৰাজ্যখন|চুতীয়া ৰাজ্য}} {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related = {{hlist|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], অন্যান্য [[বড়ো-কছাৰী]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' ([[ইংৰাজী]]: Chutia; ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]],<ref>"Most of the tribal members of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs."{{harvcol|Dutta|1985|p=48}}</ref> যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জাতিসত্তা]] গঠন কৰা মূল গোটসমূহৰ অন্যতম।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |url=https://archive.org/details/indiansociety0000scdu |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=[https://archive.org/details/indiansociety0000scdu/page/20 20] |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref name="Deori">{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 |access-date=2026-09-13 |archivedate=2022-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220615224135/https://hrcak.srce.hr/file/43439 |deadurl=yes }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ কথা বিতংভাৱে জনা‌‌ নাযায়। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া সকলক 𑜄𑜢𑜰𑜫 𑜍𑜠 (Tiora) বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Borua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |date=1920 |url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |page=90–91 |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref> আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে তেওঁৰ "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানত উল্লেখ কৰিছিল যে চুতীয়া সকলক পূৰ্বে ''"চুতীয়া-কছাৰী"'' বুলি কোৱা হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ মূল কুল ''"কছাৰী"'' আছিল।<ref>"পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানতো লিখিছে— “চুটীয়াক পূৰ্বে চুটীয়া-কছাৰি বুলিছিল, চুটীয়াৰ আচল কুল কছাৰি”"{{harvcol|Baruah|2007|p=62}}</ref> ১৮৪৮ চনত বৃটিছ গৱেষক এছ. এফ. হেনেই (S. F. Hannay)-য়ে ''চুতীয়া'' নামটোৰ সৈতে ''[[ক্ষত্ৰিয়]]'' শব্দৰ সম্ভাৱ্য ব্যুৎপত্তিগত সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ দেউৰী চুতীয়াসকলৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি চুতীয়াসকলৰ মাজত প্ৰচলিত প্ৰাচীন কামৰূপৰ ক্ষত্ৰিয় বংশৰ বংশধৰ হোৱাৰ পৰম্পৰাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰে। লগতে বৰ্মী আৰু শান ভাষাত ‘ৰ’ৰ সলনি ‘য়’ ধ্বনি ব্যৱহাৰৰ কথা উল্লেখ কৰি ''Chootyah'' নামটোক ''Xshattrya'' বা ''Chuttryah'' ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and Other Remains in the Vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |volume=17 |issue=1 |page=468 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c7/Journal_of_the_Asiatic_Society_of_Bengal._June_1848_%28IA_s1id11854090%29.pdf}}</ref> ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে (২০২০) চুতীয়া ৰাজবংশৰ তাম্ৰপত্ৰ আৰু বংশাৱলী বিশ্লেষণ কৰি তেওঁলোকৰ [[অসুৰ|অসুৰ-বংশীয়]] পৰিচয় আৰু [[ক্ষত্ৰিয়]] মৰ্যাদাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ব্ৰাহ্মণ্য বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ প্ৰক্ৰিয়া আলোচনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণসকলে স্থানীয় শাসকগোষ্ঠীৰ বংশাৱলী নিৰ্মাণ আৰু তেওঁলোকক ব্ৰাহ্মণ্য সামাজিক ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=55, 71–72}} ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণসমূহ বৰ্তমানলৈকে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ সময়ৰ পূৰ্বৰ। ই শদিয়া অঞ্চলত প্ৰাচীন কালৰ পৰাই এক বিকশিত ইটা নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ উপস্থিতি সূচায় যদিও ইয়াৰ সৈতে পৰৱৰ্তী চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ প্ৰত্যক্ষ সম্পৰ্ক এতিয়াও নিশ্চিতভাৱে নিৰ্ণয় কৰা হোৱা নাই। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ প্ৰমাণ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে; এই সময়ৰ তাম্ৰশাসনসমূহত পৰৱৰ্তী কালৰ [[শদিয়া]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকলৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম তথা বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অঞ্চলসমূহক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[মাজুলী]]<ref name="Bhuyan"/> আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাকে ধৰি,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছু অংশও সামৰি লৈছিল।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশীয় অঞ্চলসমূহো ৰাজ্যখনৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল, [[ইটানগৰ]] অঞ্চলসহ লৈকে, বিস্তৃত আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত ইয়াৰ পশ্চিম সীমা [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে আছিল। এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সমৰ্থনত তেওঁ [[শদিয়া]], বুৰৈ দুৰ্গ আৰু বৰগাং আৰু ডিকাই নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ চিহ্ন সমূহৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> গগৈয়ে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া ৰজাসকলৰ শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ ভিত্তিত কয় যে শদিয়া বা সধয়াপুৰক কেন্দ্ৰ কৰি থকা এই ৰাজবংশই [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভূমি সামৰি লোৱা এখন "বিস্তৃত দেশ"ত শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তিলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> এছ. কে. দত্তৰ মতেও ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আটাইতকৈ উন্নত আছিল আৰু তেওঁলোকৰ এক সু-বিকশিত সভ্যতা আছিল।<ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization." {{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> ইতিহাসবিদ ইয়াছমিন শইকীয়াৰ মতে, ত্ৰয়োদশ শতিকাত চুতীয়াসকল উজনি লৌহিত্য উপত্যকাৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী জনগোষ্ঠী আছিল আৰু সেই সময়তে তেওঁলোকৰ নিজা ৰজা আৰু শদিয়াত ৰাজধানী আছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}}: "In the thirteenth century, the Chutias were by far the most powerful group in the upper Lauhitya valley having a king and a capital city at Sadiya."</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্ৰত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল যদিও বৰ্ণব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1930|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় লোকবিশ্বাসই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনাইছিল।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/173 173]}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ক্ৰমাৎ আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু ভৌগোলিকভাৱে সিঁচৰিত হৈ পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|2007|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত চুতীয়া পৰিয়াল কিছুমানক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং অঞ্চলত থাকিব দিছিল; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''শেনচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰঙ]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' অঞ্চল বৰ্তমানৰ ৰৌতা–পাকৰিগুৰি বা দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক [[মঙলদৈ]] অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''চুতীয়া''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/68 68]}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} ১৯১১ চনত ছিডনী এণ্ডলে মঙলদৈ মহকুমাত উল্লেখযোগ্য সংখ্যক চুতীয়া লোক বাস কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে চুতীয়াসকলৰ ৰাজনৈতিক শক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলাবলৈ আহোমসকলে চুতীয়া লোকক অসম আৰু উত্তৰ-পূব বংগৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিস্তাৰিত কৰি দিছিল; মঙলদৈ মহকুমাৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ তেতিয়াও ''চুতীয়া দেশ'' বা ''কৌপাতি'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=90–91 |url=https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm}}</ref> চুতীয়া গোটসমূহ দৰঙৰ পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং'' সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Borboruah|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> [[ৰহা]] অঞ্চলত চুতীয়া বসতিৰ আন এটা উল্লেখ মিকিৰ অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। নিত্যনন্দ গগৈৰ মতে, [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ই মিকিৰ অঞ্চলত এসংখ্যক যোগী আৰু চুতীয়া পৰিয়াল বসতি কৰাইছিল। গগৈয়ে এই অঞ্চলটোক বৰ্তমান নগাঁৱৰ প্ৰায় ২০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত মিকিৰ গাঁৱৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>Nityananda Gogoi, ''Historical Geography of Medieval Assam'', Ph.D. thesis, Gauhati University, 1994, p. 276.</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পশ্চিমমুখী বিস্তাৰৰ লগে লগে কিছুমান অঞ্চলত আন সামাজিক শ্ৰেণীৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াও চলিছিল। [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপত]] সামাজিকভাৱে ঊৰ্ধ্বগামী চুতীয়াসকল [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]] জাতিৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথা নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰী কেণ্টলিয়ে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |page=239 |isbn=9780700701490 |quote=In Kamrup I am told that mobile Chutiyas also pass into the Kalita caste.}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ, ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া সামাজিক গোটসমূহৰ মাজত আত্মসাৎ হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনসমষ্টিৰ পৰিচয়ৰ ৰূপান্তৰত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|1997|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নতো দেখা গৈছে যে পৰীক্ষা কৰা দেউৰী আৰু চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আৰ্হিসমূহ (samples) নিজৰ মাজত আটাইতকৈ নিকটতম।গৱেষক সকলে এই ফলাফলক পূৰ্বৰ ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহৰ সৈতে সংগতিপূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছে।<ref name="Deori"/> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===বংশ আৰু খেলগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশ আৰু ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ বংশ সমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই বংশ সমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' বংশৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু বংশটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক বংশৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>"বুৰুক বংশৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।"{{harvcol|Baruah|2007|p=260}}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই বংশক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক বিৱৰণীত বৰাহীসকলক চুতীয়াসকলৰ এটা বিভাজন হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।{{efn|গুণাভিৰাম বৰুৱাই তেওঁৰ ''অসম বুৰঞ্জী'' (১৮৮৪)ত বৰাহীসকলক "চুতীয়াসকলৰ এটা উপ-গোষ্ঠী" বুলি স্পষ্টভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে।("বৰাহি বিলাক ছুটীয়াৰ এক উপজাতি মাত্ৰ").<ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunabhiram |title=Asam Buranji |year=1884 |language=as }}</ref> এল এ ৱাডেলে একেদৰেই বৰাহীসকলক দেওৰী আৰু হিন্দু চুতীয়া শ্ৰেণীৰ সৈতে একেলগে চুতীয়াসকলৰ অন্যতম "এণ্ড’গামছ উপ-জনজাতি" হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Waddell |first=Laurence Austine |title=The Tribes of the Brahmaputra Valley: A Contribution on Their Physical Types and Affinities |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1901 |page=42 }}</ref> ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লত একেদৰেই চুতীয়াসকলক হিন্দু, আহোম আৰু বৰাহী চুতীয়া বুলি ভাগ কৰা হৈছিল,<ref>{{cite book |title=Census of India, 1901 |volume=IV |chapter=Assam |year=1902 |publisher=Government of India |page=126 }}</ref> আনহাতে চিডনী এণ্ডলে পৰৱৰ্তী সময়ত বৰাহী চুতীয়াসকলক চুতীয়া জনসংখ্যাৰ চাৰি ভাগৰ ভিতৰত তালিকাভুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kacharis00endliala |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kacharis00endliala/page/91 91] }}</ref>}} বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ ৰীতি-নীতিৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped|archivedate=16 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|deadurl=yes}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্ৰান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নিৰ্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live|archivedate=28 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997}}</ref>ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্ৰুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ ত্ৰিপুৰী সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী ''ৰিগনাই'' আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar|access-date=2026-09-13|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224142821/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''|access-date=2026-09-13|archivedate=2020-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>"Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred." {{harvcol|Dutta|1985|p=45}}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== ===স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ৰাজনীতি=== *[[সোণাৰাম চুতীয়া]]—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *বিৰোচন চুতীয়া—[[গোলাঘাট জিলা]]ৰ ব্ৰিটিছবিৰোধী স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ব্ৰিটিছসকলে মৃত্যুদণ্ড দিছিল।<ref>{{cite news |last=Handique |first=Siddhartha |title=Veer Birochon Chutia memorial |work=Assam Times |date=18 September 2015}}</ref> *কেৰকেটুৱা চুতীয়া—[[তিতাবৰ]]ৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ বাবে ১৯২২ চনত কাৰাবন্দী কৰা হৈছিল।<ref name="AssamGovJorhat">{{cite web |title=Renowned Personalities of Jorhat District |url=https://assam.gov.in |publisher=District Administration, Jorhat, Government of Assam |access-date=September 26, 2026}}</ref> *মহেশ্বৰ চুতীয়া—[[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ [[চৰাইদেউ|চাৰিং]] অঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। তেওঁ ১৯৪২ চনৰ স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ''মৃত্যু বাহিনী''ত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ১৯৯৭ চনত অসম চৰকাৰৰ পৰা তাম্ৰপত্ৰ লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Maheshwar Chutia |url=https://cmsadmin.amritmahotsav.nic.in/district-reopsitory-detail.htm?24366= |website=Digital District Repository |publisher=Ministry of Culture, Government of India |access-date=26 September 2026}}</ref> *নগেন চুতীয়া—[[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]] আৰু ১৯৪২ চনৰ সৰুপথাৰ ৰে'লপথ ধ্বংসাত্মক কাৰ্যৰ সৈতে জড়িত স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। এই ঘটনাৰ বাবে তেওঁক দহ বছৰৰ সশ্ৰম কাৰাদণ্ড বিহা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=The incident of train derailment in Sarupathar |url=https://heritageexplorer.in/itihas_details/14 |website=Heritage Explorer |access-date=26 September 2026}}</ref> *[[সুমিত্ৰা হাজৰিকা]]—বিশিষ্ট অসমীয়া নাৰীবাদী লেখিকা, সমাজকৰ্মী আৰু নাৰী শক্তি পুৰস্কাৰ (২০১৭) বিজয়ী। *ঘনকান্ত ফুকন—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চুতীয়া সন্মিলনৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতিষ্ঠাপক।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–225}} *চিদানন্দ শইকীয়া—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, শিক্ষাবিদ, লেখক আৰু [[বোকাখাত]]ৰ সাংবাদিকতাৰ পথিকৃৎ। বোকাখাত সাহিত্য সভাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু ছোভিয়েট দেশ নেহৰু বঁটাপ্ৰাপক। *[[সোণেশ্বৰ বৰা]]—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনৰ ভিতৰত অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024">{{cite web |title=চুতীয়া জনগোষ্ঠীঃ আত্মপ্ৰতিষ্ঠাৰ সংগ্ৰাম, জনজাতিকৰণৰ দাবী আৰু ইয়াৰ যুক্তিযুক্ততা |url=https://thecrosscurrent.in/the-chutia-community-the-struggle-for-self-establishment-the-demand-for-tribalization-and-its-rationale/ |website=The CrossCurrent |date=30 November 2024 |access-date=26 September 2026 |language=as}}</ref> *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> *শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *[[অমিয় কুমাৰ ভূঞা]]—[[বিহপুৰীয়া বিধানসভা সমষ্টি|বিহপুৰীয়া সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> ===সাহিত্য, ইতিহাস আৰু শিক্ষা=== *[[স্বৰ্ণলতা বৰুৱা]]—ইতিহাসবিদ, [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ প্ৰাক্তন অধ্যাপক আৰু ''Indian History Congress''ৰ প্ৰাক্তন সভাপতি। অসমৰ ইতিহাস আৰু ইয়াৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত। *কোষেশ্বৰ বৰুৱা—ইতিহাসবিদ, লেখক, ছয়দুৱাৰ মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক অধ্যক্ষ আৰু [[গহপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|গহপুৰ সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *ধৰ্মেশ্বৰ চুতীয়া—পণ্ডিত আৰু পাণ্ডুলিপি গৱেষক। [[কামৰূপ অনুসন্ধান সমিতি]]ৰ প্ৰাক্তন সম্পাদক আৰু ''A Descriptive Catalogue of Manuscripts'' গ্ৰন্থৰ সংকলক। *ৰামচন্দ্ৰ চুতীয়া—অসমীয়া লেখক আৰু শিক্ষাবিদ। তেওঁ ২৯খন গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছে, যাৰ ভিতৰত [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ জনজাতিসমূহৰ সমাজ আৰু নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়ন বিষয়ক আঠখন গ্ৰন্থ অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৫ চনৰ লুমিনাছ লুম্মেৰ দাই সাহিত্য বঁটাপ্ৰাপক।<ref>{{cite news |title=Luminous Lummer Dai Literary Award-2025 to be awarded to Ramchandra Chutia and Dr Ashok Kumar Pandey |url=https://archive.arunachaltimes.in/index.php/2025/05/18/luminous-lummer-dai-literary-award-2025-to-be-awarded-to-ramchandra-chutia-and-dr-ashok-kumar-pandey/ |work=The Arunachal Times |date=18 May 2025}}</ref> *হৰিপ্ৰসাদ নেওগ—অসমীয়া লেখক, শিক্ষাবিদ আৰু সাহিত্য সংগঠক। মৰিয়নি মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন অধ্যক্ষ, [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ প্ৰাক্তন সাধাৰণ সম্পাদক আৰু [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পাঠ্যপুথি সমন্বয় সমিতিৰ সম্পাদক আছিল।<ref>{{cite web |title=বৈচিত্ৰ্যময় অসম |url=https://www.sebaonline.org/textbooks/class-9/ASSAMESE%20MIL_Rapid%20Reader_BOISITRAMAI%20AXOM_Assamese_Class%20IX-X.pdf |publisher=Board of Secondary Education, Assam |language=as |page=56}}</ref> *ভ্ৰমৰ চন্দ্ৰ শইকীয়া—[[জাঁজী]]ৰ বিশিষ্ট লেখক, শিক্ষক আৰু বিংশ শতিকাৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ অন্যতম প্ৰাৰম্ভিক সংগঠক। ===বিজ্ঞান, চিকিৎসা আৰু উদ্ভাৱন=== *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *দিব্যজ্যোতি চুতীয়া—ভূ-তথ্যবিজ্ঞানী আৰু উত্তৰ-পূব মহাকাশ প্ৰয়োগ কেন্দ্ৰ (NESAC)ৰ ভূ-তথ্যবিজ্ঞান আৰু তথ্য-প্ৰযুক্তি বিভাগৰ মুৰব্বী। ২০১৯ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় জিঅ'মেটিক্স বঁটা (প্ৰযুক্তি) লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Awards & Recognition |url=https://nesac.gov.in/about/awards/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Geoinformatics & IT Division |url=https://nesac.gov.in/geoinformatics-it-division-gid/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}</ref> *মহানন্দ চুতীয়া—কেন্দ্ৰীয় মুগা এৰি গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানৰ ৰেচম বিজ্ঞানী। মুগা পলুৰ ৰোগ আৰু ৰেচম পালন বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Dr. Mahananda Chutia, M.Sc., Ph.D. |url=https://cmerti.res.in/wp-content/uploads/2021/03/Mahananda-Chutia.pdf |publisher=Central Muga Eri Research and Training Institute |access-date=26 September 2026}}</ref> ===কলা, সংস্কৃতি আৰু ক্ৰীড়া=== *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। পৰম্পৰাগত বয়নশিল্পলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ২০২৩ চনত [[পদ্মশ্ৰী]] আৰু অসম গৌৰৱ বঁটাৰে সন্মানিত। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *মহেন্দ্ৰ চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বিশিষ্ট ঢুলীয়া ওজা আৰু ঢোলবাদক। ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আঞ্চলিক দূৰদৰ্শনত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰাৰ লগতে পৰম্পৰাগত ''ঢুলীয়া ওজা'' কলাৰ প্ৰচাৰৰ বাবে পৰিচিত। *[[গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ]]—অসমীয়া ফেশ্বন আৰু পোছাক পৰিকল্পনাকাৰী তথা চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক। ''[[মিছন চাইনা]]'', ''[[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]]'' আৰু ''চিকাৰ'' আদি অসমীয়া চলচ্চিত্ৰত কৰা কামৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Who is Garima Saikia Garg? Wife of Zubeen Garg and Acclaimed Assamese Costume Designer |url=https://www.oneindia.com/india/who-is-garima-saikia-garg-acclaimed-assamese-singer-and-wife-of-zubeen-garg-7865093.html |website=OneIndia |date=19 September 2025 |access-date=26 September 2026}}</ref> *অভিনন্দন চুতীয়া—মুষ্টিযোদ্ধা। তেওঁ ২০১১ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া আৰু ছিনিয়ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মুষ্টিযুদ্ধ প্ৰতিযোগিতাত অসমক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Abhinandan Chutia |url=https://indiaboxing.in/boxers/2448 |publisher=Indian Amateur Boxing Federation |access-date=26 September 2026}}</ref> *অনু চুতীয়া—ভাৰতীয় ট্ৰেক চাইক্লিষ্ট। তেওঁ ২০১৬ চনৰ ট্ৰেক এছিয়া কাপত জুনিয়ৰ মহিলাৰ দলীয় স্প্ৰিণ্টত স্বৰ্ণপদক আৰু জুনিয়ৰ মহিলাৰ স্প্ৰিণ্টত ৰূপৰ পদক লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Indian cyclists win 6 medals on day one of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/indian-cyclists-win-6-medals-on-day-one-of-track-asia-cup-2016-3032626/ |work=The Indian Express |date=15 September 2016}}</ref><ref>{{cite news |title=India finish second with 8 medals on final day of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/india-finish-second-with-8-medals-on-final-day-of-track-asia-cup-2016-3034781/ |work=The Indian Express |date=17 September 2016}}</ref> *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as|ref=harv}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en |ref=harv }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en |ref=harv }} * {{cite book|last1=Saikia|first1=Yasmin|title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India|date=2004|publisher=Duke University Press|isbn=082238616X|url=https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|language=en|access-date=4 May 2020|archive-date=1 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201230337/https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|url-status=live |ref=harv}} * {{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |ref=harv}} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007|ref=harv}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119|ref=harv}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925 |year=2018|ref=harv }} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=|ref=harv}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002|ref=harv}} *{{cite book |last1=Borboruah |first1=Hiteswar |title=Ahomar Din |date=1997 |publisher=Assam Prakashan Parishad|pages= |isbn=|ref=harv}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live|ref=harv}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930|ref=harv}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead|archivedate=3 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|deadurl=yes |ref=harv}} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |year=1997 |ref=harv}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van |ref=harv}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|s2cid=22571529|ref=harv }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications|ref=harv}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 |ref=harv }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|ref=harv}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265|ref=harv}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985| url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf|ref=harv}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0|ref=harv}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993|ref=harv}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940|ref=harv}} {{refend}} {{Assam}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 9muc7du59l8ckvmj7dco1ndyon0qh2r 648994 648993 2026-11-01T19:33:42Z Ananya Taye 28065 /* পৰৱৰ্তী কাল */ 648994 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া ৰাজ্যখন|চুতীয়া ৰাজ্য}} {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related = {{hlist|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], অন্যান্য [[বড়ো-কছাৰী]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' ([[ইংৰাজী]]: Chutia; ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]],<ref>"Most of the tribal members of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs."{{harvcol|Dutta|1985|p=48}}</ref> যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জাতিসত্তা]] গঠন কৰা মূল গোটসমূহৰ অন্যতম।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |url=https://archive.org/details/indiansociety0000scdu |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=[https://archive.org/details/indiansociety0000scdu/page/20 20] |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref name="Deori">{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 |access-date=2026-09-13 |archivedate=2022-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220615224135/https://hrcak.srce.hr/file/43439 |deadurl=yes }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ কথা বিতংভাৱে জনা‌‌ নাযায়। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া সকলক 𑜄𑜢𑜰𑜫 𑜍𑜠 (Tiora) বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Borua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |date=1920 |url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |page=90–91 |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref> আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে তেওঁৰ "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানত উল্লেখ কৰিছিল যে চুতীয়া সকলক পূৰ্বে ''"চুতীয়া-কছাৰী"'' বুলি কোৱা হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ মূল কুল ''"কছাৰী"'' আছিল।<ref>"পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানতো লিখিছে— “চুটীয়াক পূৰ্বে চুটীয়া-কছাৰি বুলিছিল, চুটীয়াৰ আচল কুল কছাৰি”"{{harvcol|Baruah|2007|p=62}}</ref> ১৮৪৮ চনত বৃটিছ গৱেষক এছ. এফ. হেনেই (S. F. Hannay)-য়ে ''চুতীয়া'' নামটোৰ সৈতে ''[[ক্ষত্ৰিয়]]'' শব্দৰ সম্ভাৱ্য ব্যুৎপত্তিগত সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ দেউৰী চুতীয়াসকলৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি চুতীয়াসকলৰ মাজত প্ৰচলিত প্ৰাচীন কামৰূপৰ ক্ষত্ৰিয় বংশৰ বংশধৰ হোৱাৰ পৰম্পৰাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰে। লগতে বৰ্মী আৰু শান ভাষাত ‘ৰ’ৰ সলনি ‘য়’ ধ্বনি ব্যৱহাৰৰ কথা উল্লেখ কৰি ''Chootyah'' নামটোক ''Xshattrya'' বা ''Chuttryah'' ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and Other Remains in the Vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |volume=17 |issue=1 |page=468 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c7/Journal_of_the_Asiatic_Society_of_Bengal._June_1848_%28IA_s1id11854090%29.pdf}}</ref> ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে (২০২০) চুতীয়া ৰাজবংশৰ তাম্ৰপত্ৰ আৰু বংশাৱলী বিশ্লেষণ কৰি তেওঁলোকৰ [[অসুৰ|অসুৰ-বংশীয়]] পৰিচয় আৰু [[ক্ষত্ৰিয়]] মৰ্যাদাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ব্ৰাহ্মণ্য বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ প্ৰক্ৰিয়া আলোচনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণসকলে স্থানীয় শাসকগোষ্ঠীৰ বংশাৱলী নিৰ্মাণ আৰু তেওঁলোকক ব্ৰাহ্মণ্য সামাজিক ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=55, 71–72}} ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণসমূহ বৰ্তমানলৈকে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ সময়ৰ পূৰ্বৰ। ই শদিয়া অঞ্চলত প্ৰাচীন কালৰ পৰাই এক বিকশিত ইটা নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ উপস্থিতি সূচায় যদিও ইয়াৰ সৈতে পৰৱৰ্তী চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ প্ৰত্যক্ষ সম্পৰ্ক এতিয়াও নিশ্চিতভাৱে নিৰ্ণয় কৰা হোৱা নাই। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ প্ৰমাণ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে; এই সময়ৰ তাম্ৰশাসনসমূহত পৰৱৰ্তী কালৰ [[শদিয়া]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকলৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম তথা বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অঞ্চলসমূহক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[মাজুলী]]<ref name="Bhuyan"/> আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাকে ধৰি,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছু অংশও সামৰি লৈছিল।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশীয় অঞ্চলসমূহো ৰাজ্যখনৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল, [[ইটানগৰ]] অঞ্চলসহ লৈকে, বিস্তৃত আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত ইয়াৰ পশ্চিম সীমা [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে আছিল। এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সমৰ্থনত তেওঁ [[শদিয়া]], বুৰৈ দুৰ্গ আৰু বৰগাং আৰু ডিকাই নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ চিহ্ন সমূহৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> গগৈয়ে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া ৰজাসকলৰ শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ ভিত্তিত কয় যে শদিয়া বা সধয়াপুৰক কেন্দ্ৰ কৰি থকা এই ৰাজবংশই [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভূমি সামৰি লোৱা এখন "বিস্তৃত দেশ"ত শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তিলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> এছ. কে. দত্তৰ মতেও ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আটাইতকৈ উন্নত আছিল আৰু তেওঁলোকৰ এক সু-বিকশিত সভ্যতা আছিল।<ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization." {{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> ইতিহাসবিদ ইয়াছমিন শইকীয়াৰ মতে, ত্ৰয়োদশ শতিকাত চুতীয়াসকল উজনি লৌহিত্য উপত্যকাৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী জনগোষ্ঠী আছিল আৰু সেই সময়তে তেওঁলোকৰ নিজা ৰজা আৰু শদিয়াত ৰাজধানী আছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}}: "In the thirteenth century, the Chutias were by far the most powerful group in the upper Lauhitya valley having a king and a capital city at Sadiya."</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], গোমচি, [[ইটা দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত, ৰুকমিণীনগৰ দুৰ্গ, বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্ৰত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল যদিও বৰ্ণব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|মিচিমি]] সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1930|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় লোকবিশ্বাসই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনাইছিল।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/173 173]}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ক্ৰমাৎ আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু ভৌগোলিকভাৱে সিঁচৰিত হৈ পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|2007|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত চুতীয়া পৰিয়াল কিছুমানক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং অঞ্চলত থাকিব দিছিল; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''শেনচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰঙ]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' অঞ্চল বৰ্তমানৰ ৰৌতা–পাকৰিগুৰি বা দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক [[মঙলদৈ]] অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''চুতীয়া''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/68 68]}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} ১৯১১ চনত ছিডনী এণ্ডলে মঙলদৈ মহকুমাত উল্লেখযোগ্য সংখ্যক চুতীয়া লোক বাস কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে চুতীয়াসকলৰ ৰাজনৈতিক শক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলাবলৈ আহোমসকলে চুতীয়া লোকক অসম আৰু উত্তৰ-পূব বংগৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিস্তাৰিত কৰি দিছিল; মঙলদৈ মহকুমাৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ তেতিয়াও ''চুতীয়া দেশ'' বা ''কৌপাতি'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=90–91 |url=https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm}}</ref> চুতীয়া গোটসমূহ দৰঙৰ পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং'' সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Borboruah|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> [[ৰহা]] অঞ্চলত চুতীয়া বসতিৰ আন এটা উল্লেখ মিকিৰ অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। নিত্যনন্দ গগৈৰ মতে, [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ই মিকিৰ অঞ্চলত এসংখ্যক যোগী আৰু চুতীয়া পৰিয়াল বসতি কৰাইছিল। গগৈয়ে এই অঞ্চলটোক বৰ্তমান নগাঁৱৰ প্ৰায় ২০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত মিকিৰ গাঁৱৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>Nityananda Gogoi, ''Historical Geography of Medieval Assam'', Ph.D. thesis, Gauhati University, 1994, p. 276.</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পশ্চিমমুখী বিস্তাৰৰ লগে লগে কিছুমান অঞ্চলত আন সামাজিক শ্ৰেণীৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াও চলিছিল। [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপত]] সামাজিকভাৱে ঊৰ্ধ্বগামী চুতীয়াসকল [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]] জাতিৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথা নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰী কেণ্টলিয়ে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |page=239 |isbn=9780700701490 |quote=In Kamrup I am told that mobile Chutiyas also pass into the Kalita caste.}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ, ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া সামাজিক গোটসমূহৰ মাজত আত্মসাৎ হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনসমষ্টিৰ পৰিচয়ৰ ৰূপান্তৰত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|1997|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নতো দেখা গৈছে যে পৰীক্ষা কৰা দেউৰী আৰু চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আৰ্হিসমূহ (samples) নিজৰ মাজত আটাইতকৈ নিকটতম।গৱেষক সকলে এই ফলাফলক পূৰ্বৰ ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহৰ সৈতে সংগতিপূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছে।<ref name="Deori"/> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===বংশ আৰু খেলগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশ আৰু ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ বংশ সমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই বংশ সমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' বংশৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু বংশটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক বংশৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>"বুৰুক বংশৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।"{{harvcol|Baruah|2007|p=260}}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই বংশক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক বিৱৰণীত বৰাহীসকলক চুতীয়াসকলৰ এটা বিভাজন হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।{{efn|গুণাভিৰাম বৰুৱাই তেওঁৰ ''অসম বুৰঞ্জী'' (১৮৮৪)ত বৰাহীসকলক "চুতীয়াসকলৰ এটা উপ-গোষ্ঠী" বুলি স্পষ্টভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে।("বৰাহি বিলাক ছুটীয়াৰ এক উপজাতি মাত্ৰ").<ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunabhiram |title=Asam Buranji |year=1884 |language=as }}</ref> এল এ ৱাডেলে একেদৰেই বৰাহীসকলক দেওৰী আৰু হিন্দু চুতীয়া শ্ৰেণীৰ সৈতে একেলগে চুতীয়াসকলৰ অন্যতম "এণ্ড’গামছ উপ-জনজাতি" হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Waddell |first=Laurence Austine |title=The Tribes of the Brahmaputra Valley: A Contribution on Their Physical Types and Affinities |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1901 |page=42 }}</ref> ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লত একেদৰেই চুতীয়াসকলক হিন্দু, আহোম আৰু বৰাহী চুতীয়া বুলি ভাগ কৰা হৈছিল,<ref>{{cite book |title=Census of India, 1901 |volume=IV |chapter=Assam |year=1902 |publisher=Government of India |page=126 }}</ref> আনহাতে চিডনী এণ্ডলে পৰৱৰ্তী সময়ত বৰাহী চুতীয়াসকলক চুতীয়া জনসংখ্যাৰ চাৰি ভাগৰ ভিতৰত তালিকাভুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kacharis00endliala |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kacharis00endliala/page/91 91] }}</ref>}} বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ ৰীতি-নীতিৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped|archivedate=16 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|deadurl=yes}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্ৰান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নিৰ্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live|archivedate=28 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997}}</ref>ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্ৰুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ ত্ৰিপুৰী সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী ''ৰিগনাই'' আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar|access-date=2026-09-13|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224142821/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''|access-date=2026-09-13|archivedate=2020-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>"Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred." {{harvcol|Dutta|1985|p=45}}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== ===স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ৰাজনীতি=== *[[সোণাৰাম চুতীয়া]]—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *বিৰোচন চুতীয়া—[[গোলাঘাট জিলা]]ৰ ব্ৰিটিছবিৰোধী স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ব্ৰিটিছসকলে মৃত্যুদণ্ড দিছিল।<ref>{{cite news |last=Handique |first=Siddhartha |title=Veer Birochon Chutia memorial |work=Assam Times |date=18 September 2015}}</ref> *কেৰকেটুৱা চুতীয়া—[[তিতাবৰ]]ৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ বাবে ১৯২২ চনত কাৰাবন্দী কৰা হৈছিল।<ref name="AssamGovJorhat">{{cite web |title=Renowned Personalities of Jorhat District |url=https://assam.gov.in |publisher=District Administration, Jorhat, Government of Assam |access-date=September 26, 2026}}</ref> *মহেশ্বৰ চুতীয়া—[[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ [[চৰাইদেউ|চাৰিং]] অঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। তেওঁ ১৯৪২ চনৰ স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ''মৃত্যু বাহিনী''ত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ১৯৯৭ চনত অসম চৰকাৰৰ পৰা তাম্ৰপত্ৰ লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Maheshwar Chutia |url=https://cmsadmin.amritmahotsav.nic.in/district-reopsitory-detail.htm?24366= |website=Digital District Repository |publisher=Ministry of Culture, Government of India |access-date=26 September 2026}}</ref> *নগেন চুতীয়া—[[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]] আৰু ১৯৪২ চনৰ সৰুপথাৰ ৰে'লপথ ধ্বংসাত্মক কাৰ্যৰ সৈতে জড়িত স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। এই ঘটনাৰ বাবে তেওঁক দহ বছৰৰ সশ্ৰম কাৰাদণ্ড বিহা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=The incident of train derailment in Sarupathar |url=https://heritageexplorer.in/itihas_details/14 |website=Heritage Explorer |access-date=26 September 2026}}</ref> *[[সুমিত্ৰা হাজৰিকা]]—বিশিষ্ট অসমীয়া নাৰীবাদী লেখিকা, সমাজকৰ্মী আৰু নাৰী শক্তি পুৰস্কাৰ (২০১৭) বিজয়ী। *ঘনকান্ত ফুকন—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চুতীয়া সন্মিলনৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতিষ্ঠাপক।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–225}} *চিদানন্দ শইকীয়া—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, শিক্ষাবিদ, লেখক আৰু [[বোকাখাত]]ৰ সাংবাদিকতাৰ পথিকৃৎ। বোকাখাত সাহিত্য সভাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু ছোভিয়েট দেশ নেহৰু বঁটাপ্ৰাপক। *[[সোণেশ্বৰ বৰা]]—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনৰ ভিতৰত অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024">{{cite web |title=চুতীয়া জনগোষ্ঠীঃ আত্মপ্ৰতিষ্ঠাৰ সংগ্ৰাম, জনজাতিকৰণৰ দাবী আৰু ইয়াৰ যুক্তিযুক্ততা |url=https://thecrosscurrent.in/the-chutia-community-the-struggle-for-self-establishment-the-demand-for-tribalization-and-its-rationale/ |website=The CrossCurrent |date=30 November 2024 |access-date=26 September 2026 |language=as}}</ref> *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> *শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *[[অমিয় কুমাৰ ভূঞা]]—[[বিহপুৰীয়া বিধানসভা সমষ্টি|বিহপুৰীয়া সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> ===সাহিত্য, ইতিহাস আৰু শিক্ষা=== *[[স্বৰ্ণলতা বৰুৱা]]—ইতিহাসবিদ, [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ প্ৰাক্তন অধ্যাপক আৰু ''Indian History Congress''ৰ প্ৰাক্তন সভাপতি। অসমৰ ইতিহাস আৰু ইয়াৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত। *কোষেশ্বৰ বৰুৱা—ইতিহাসবিদ, লেখক, ছয়দুৱাৰ মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক অধ্যক্ষ আৰু [[গহপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|গহপুৰ সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *ধৰ্মেশ্বৰ চুতীয়া—পণ্ডিত আৰু পাণ্ডুলিপি গৱেষক। [[কামৰূপ অনুসন্ধান সমিতি]]ৰ প্ৰাক্তন সম্পাদক আৰু ''A Descriptive Catalogue of Manuscripts'' গ্ৰন্থৰ সংকলক। *ৰামচন্দ্ৰ চুতীয়া—অসমীয়া লেখক আৰু শিক্ষাবিদ। তেওঁ ২৯খন গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছে, যাৰ ভিতৰত [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ জনজাতিসমূহৰ সমাজ আৰু নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়ন বিষয়ক আঠখন গ্ৰন্থ অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৫ চনৰ লুমিনাছ লুম্মেৰ দাই সাহিত্য বঁটাপ্ৰাপক।<ref>{{cite news |title=Luminous Lummer Dai Literary Award-2025 to be awarded to Ramchandra Chutia and Dr Ashok Kumar Pandey |url=https://archive.arunachaltimes.in/index.php/2025/05/18/luminous-lummer-dai-literary-award-2025-to-be-awarded-to-ramchandra-chutia-and-dr-ashok-kumar-pandey/ |work=The Arunachal Times |date=18 May 2025}}</ref> *হৰিপ্ৰসাদ নেওগ—অসমীয়া লেখক, শিক্ষাবিদ আৰু সাহিত্য সংগঠক। মৰিয়নি মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন অধ্যক্ষ, [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ প্ৰাক্তন সাধাৰণ সম্পাদক আৰু [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পাঠ্যপুথি সমন্বয় সমিতিৰ সম্পাদক আছিল।<ref>{{cite web |title=বৈচিত্ৰ্যময় অসম |url=https://www.sebaonline.org/textbooks/class-9/ASSAMESE%20MIL_Rapid%20Reader_BOISITRAMAI%20AXOM_Assamese_Class%20IX-X.pdf |publisher=Board of Secondary Education, Assam |language=as |page=56}}</ref> *ভ্ৰমৰ চন্দ্ৰ শইকীয়া—[[জাঁজী]]ৰ বিশিষ্ট লেখক, শিক্ষক আৰু বিংশ শতিকাৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ অন্যতম প্ৰাৰম্ভিক সংগঠক। ===বিজ্ঞান, চিকিৎসা আৰু উদ্ভাৱন=== *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *দিব্যজ্যোতি চুতীয়া—ভূ-তথ্যবিজ্ঞানী আৰু উত্তৰ-পূব মহাকাশ প্ৰয়োগ কেন্দ্ৰ (NESAC)ৰ ভূ-তথ্যবিজ্ঞান আৰু তথ্য-প্ৰযুক্তি বিভাগৰ মুৰব্বী। ২০১৯ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় জিঅ'মেটিক্স বঁটা (প্ৰযুক্তি) লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Awards & Recognition |url=https://nesac.gov.in/about/awards/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Geoinformatics & IT Division |url=https://nesac.gov.in/geoinformatics-it-division-gid/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}</ref> *মহানন্দ চুতীয়া—কেন্দ্ৰীয় মুগা এৰি গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানৰ ৰেচম বিজ্ঞানী। মুগা পলুৰ ৰোগ আৰু ৰেচম পালন বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Dr. Mahananda Chutia, M.Sc., Ph.D. |url=https://cmerti.res.in/wp-content/uploads/2021/03/Mahananda-Chutia.pdf |publisher=Central Muga Eri Research and Training Institute |access-date=26 September 2026}}</ref> ===কলা, সংস্কৃতি আৰু ক্ৰীড়া=== *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। পৰম্পৰাগত বয়নশিল্পলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ২০২৩ চনত [[পদ্মশ্ৰী]] আৰু অসম গৌৰৱ বঁটাৰে সন্মানিত। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *মহেন্দ্ৰ চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বিশিষ্ট ঢুলীয়া ওজা আৰু ঢোলবাদক। ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আঞ্চলিক দূৰদৰ্শনত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰাৰ লগতে পৰম্পৰাগত ''ঢুলীয়া ওজা'' কলাৰ প্ৰচাৰৰ বাবে পৰিচিত। *[[গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ]]—অসমীয়া ফেশ্বন আৰু পোছাক পৰিকল্পনাকাৰী তথা চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক। ''[[মিছন চাইনা]]'', ''[[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]]'' আৰু ''চিকাৰ'' আদি অসমীয়া চলচ্চিত্ৰত কৰা কামৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Who is Garima Saikia Garg? Wife of Zubeen Garg and Acclaimed Assamese Costume Designer |url=https://www.oneindia.com/india/who-is-garima-saikia-garg-acclaimed-assamese-singer-and-wife-of-zubeen-garg-7865093.html |website=OneIndia |date=19 September 2025 |access-date=26 September 2026}}</ref> *অভিনন্দন চুতীয়া—মুষ্টিযোদ্ধা। তেওঁ ২০১১ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া আৰু ছিনিয়ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মুষ্টিযুদ্ধ প্ৰতিযোগিতাত অসমক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Abhinandan Chutia |url=https://indiaboxing.in/boxers/2448 |publisher=Indian Amateur Boxing Federation |access-date=26 September 2026}}</ref> *অনু চুতীয়া—ভাৰতীয় ট্ৰেক চাইক্লিষ্ট। তেওঁ ২০১৬ চনৰ ট্ৰেক এছিয়া কাপত জুনিয়ৰ মহিলাৰ দলীয় স্প্ৰিণ্টত স্বৰ্ণপদক আৰু জুনিয়ৰ মহিলাৰ স্প্ৰিণ্টত ৰূপৰ পদক লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Indian cyclists win 6 medals on day one of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/indian-cyclists-win-6-medals-on-day-one-of-track-asia-cup-2016-3032626/ |work=The Indian Express |date=15 September 2016}}</ref><ref>{{cite news |title=India finish second with 8 medals on final day of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/india-finish-second-with-8-medals-on-final-day-of-track-asia-cup-2016-3034781/ |work=The Indian Express |date=17 September 2016}}</ref> *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as|ref=harv}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en |ref=harv }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en |ref=harv }} * {{cite book|last1=Saikia|first1=Yasmin|title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India|date=2004|publisher=Duke University Press|isbn=082238616X|url=https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|language=en|access-date=4 May 2020|archive-date=1 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201230337/https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|url-status=live |ref=harv}} * {{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |ref=harv}} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007|ref=harv}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119|ref=harv}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925 |year=2018|ref=harv }} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=|ref=harv}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002|ref=harv}} *{{cite book |last1=Borboruah |first1=Hiteswar |title=Ahomar Din |date=1997 |publisher=Assam Prakashan Parishad|pages= |isbn=|ref=harv}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live|ref=harv}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930|ref=harv}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead|archivedate=3 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|deadurl=yes |ref=harv}} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |year=1997 |ref=harv}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van |ref=harv}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|s2cid=22571529|ref=harv }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications|ref=harv}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 |ref=harv }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|ref=harv}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265|ref=harv}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985| url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf|ref=harv}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0|ref=harv}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993|ref=harv}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940|ref=harv}} {{refend}} {{Assam}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 229z3vj6tscsvb03saccs0igy8ctd3r 648995 648994 2026-11-01T19:42:28Z Ananya Taye 28065 /* চুতীয়া ৰাজ্য */ 648995 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া ৰাজ্যখন|চুতীয়া ৰাজ্য}} {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related = {{hlist|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], অন্যান্য [[বড়ো-কছাৰী]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' ([[ইংৰাজী]]: Chutia; ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]],<ref>"Most of the tribal members of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs."{{harvcol|Dutta|1985|p=48}}</ref> যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জাতিসত্তা]] গঠন কৰা মূল গোটসমূহৰ অন্যতম।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |url=https://archive.org/details/indiansociety0000scdu |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=[https://archive.org/details/indiansociety0000scdu/page/20 20] |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref name="Deori">{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 |access-date=2026-09-13 |archivedate=2022-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220615224135/https://hrcak.srce.hr/file/43439 |deadurl=yes }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ কথা বিতংভাৱে জনা‌‌ নাযায়। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া সকলক 𑜄𑜢𑜰𑜫 𑜍𑜠 (Tiora) বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Borua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |date=1920 |url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |page=90–91 |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref> আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে তেওঁৰ "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানত উল্লেখ কৰিছিল যে চুতীয়া সকলক পূৰ্বে ''"চুতীয়া-কছাৰী"'' বুলি কোৱা হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ মূল কুল ''"কছাৰী"'' আছিল।<ref>"পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানতো লিখিছে— “চুটীয়াক পূৰ্বে চুটীয়া-কছাৰি বুলিছিল, চুটীয়াৰ আচল কুল কছাৰি”"{{harvcol|Baruah|2007|p=62}}</ref> ১৮৪৮ চনত বৃটিছ গৱেষক এছ. এফ. হেনেই (S. F. Hannay)-য়ে ''চুতীয়া'' নামটোৰ সৈতে ''[[ক্ষত্ৰিয়]]'' শব্দৰ সম্ভাৱ্য ব্যুৎপত্তিগত সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ দেউৰী চুতীয়াসকলৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি চুতীয়াসকলৰ মাজত প্ৰচলিত প্ৰাচীন কামৰূপৰ ক্ষত্ৰিয় বংশৰ বংশধৰ হোৱাৰ পৰম্পৰাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰে। লগতে বৰ্মী আৰু শান ভাষাত ‘ৰ’ৰ সলনি ‘য়’ ধ্বনি ব্যৱহাৰৰ কথা উল্লেখ কৰি ''Chootyah'' নামটোক ''Xshattrya'' বা ''Chuttryah'' ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and Other Remains in the Vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |volume=17 |issue=1 |page=468 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c7/Journal_of_the_Asiatic_Society_of_Bengal._June_1848_%28IA_s1id11854090%29.pdf}}</ref> ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে (২০২০) চুতীয়া ৰাজবংশৰ তাম্ৰপত্ৰ আৰু বংশাৱলী বিশ্লেষণ কৰি তেওঁলোকৰ [[অসুৰ|অসুৰ-বংশীয়]] পৰিচয় আৰু [[ক্ষত্ৰিয়]] মৰ্যাদাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ব্ৰাহ্মণ্য বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ প্ৰক্ৰিয়া আলোচনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণসকলে স্থানীয় শাসকগোষ্ঠীৰ বংশাৱলী নিৰ্মাণ আৰু তেওঁলোকক ব্ৰাহ্মণ্য সামাজিক ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=55, 71–72}} ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণসমূহ বৰ্তমানলৈকে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ সময়ৰ পূৰ্বৰ। ই শদিয়া অঞ্চলত প্ৰাচীন কালৰ পৰাই এক বিকশিত ইটা নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ উপস্থিতি সূচায় যদিও ইয়াৰ সৈতে পৰৱৰ্তী চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ প্ৰত্যক্ষ সম্পৰ্ক এতিয়াও নিশ্চিতভাৱে নিৰ্ণয় কৰা হোৱা নাই। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ প্ৰমাণ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে; এই সময়ৰ তাম্ৰশাসনসমূহত পৰৱৰ্তী কালৰ [[শদিয়া]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকলৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম তথা বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অঞ্চলসমূহক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[মাজুলী]]<ref name="Bhuyan"/> আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাকে ধৰি,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছু অংশও সামৰি লৈছিল।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশীয় অঞ্চলসমূহো ৰাজ্যখনৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল, [[ইটানগৰ]] অঞ্চলসহ লৈকে, বিস্তৃত আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত ইয়াৰ পশ্চিম সীমা [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে আছিল। এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সমৰ্থনত তেওঁ [[শদিয়া]], বুৰৈ দুৰ্গ আৰু বৰগাং আৰু ডিকাই নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ চিহ্ন সমূহৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> গগৈয়ে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া ৰজাসকলৰ শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ ভিত্তিত কয় যে শদিয়া বা সধয়াপুৰক কেন্দ্ৰ কৰি থকা এই ৰাজবংশই [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভূমি সামৰি লোৱা এখন "বিস্তৃত দেশ"ত শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তিলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> এছ. কে. দত্তৰ মতেও ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আটাইতকৈ উন্নত আছিল আৰু তেওঁলোকৰ এক সু-বিকশিত সভ্যতা আছিল।<ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization." {{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> ইতিহাসবিদ ইয়াছমিন শইকীয়াৰ মতে, ত্ৰয়োদশ শতিকাত চুতীয়াসকল উজনি লৌহিত্য উপত্যকাৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী জনগোষ্ঠী আছিল আৰু সেই সময়তে তেওঁলোকৰ নিজা ৰজা আৰু শদিয়াত ৰাজধানী আছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}}: "In the thirteenth century, the Chutias were by far the most powerful group in the upper Lauhitya valley having a king and a capital city at Sadiya."</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], [[গোম্চি]], [[ইটা দুৰ্গ]], [[নক্সাপৰ্বত]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত বসতি, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু প্ৰাচীন ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্ৰত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল যদিও বৰ্ণব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|মিচিমি]] সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1930|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় লোকবিশ্বাসই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনাইছিল।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/173 173]}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ক্ৰমাৎ আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু ভৌগোলিকভাৱে সিঁচৰিত হৈ পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|2007|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত চুতীয়া পৰিয়াল কিছুমানক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং অঞ্চলত থাকিব দিছিল; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''শেনচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰঙ]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' অঞ্চল বৰ্তমানৰ ৰৌতা–পাকৰিগুৰি বা দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক [[মঙলদৈ]] অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''চুতীয়া''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/68 68]}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} ১৯১১ চনত ছিডনী এণ্ডলে মঙলদৈ মহকুমাত উল্লেখযোগ্য সংখ্যক চুতীয়া লোক বাস কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে চুতীয়াসকলৰ ৰাজনৈতিক শক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলাবলৈ আহোমসকলে চুতীয়া লোকক অসম আৰু উত্তৰ-পূব বংগৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিস্তাৰিত কৰি দিছিল; মঙলদৈ মহকুমাৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ তেতিয়াও ''চুতীয়া দেশ'' বা ''কৌপাতি'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=90–91 |url=https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm}}</ref> চুতীয়া গোটসমূহ দৰঙৰ পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং'' সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Borboruah|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> [[ৰহা]] অঞ্চলত চুতীয়া বসতিৰ আন এটা উল্লেখ মিকিৰ অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। নিত্যনন্দ গগৈৰ মতে, [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ই মিকিৰ অঞ্চলত এসংখ্যক যোগী আৰু চুতীয়া পৰিয়াল বসতি কৰাইছিল। গগৈয়ে এই অঞ্চলটোক বৰ্তমান নগাঁৱৰ প্ৰায় ২০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত মিকিৰ গাঁৱৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>Nityananda Gogoi, ''Historical Geography of Medieval Assam'', Ph.D. thesis, Gauhati University, 1994, p. 276.</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পশ্চিমমুখী বিস্তাৰৰ লগে লগে কিছুমান অঞ্চলত আন সামাজিক শ্ৰেণীৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াও চলিছিল। [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপত]] সামাজিকভাৱে ঊৰ্ধ্বগামী চুতীয়াসকল [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]] জাতিৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথা নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰী কেণ্টলিয়ে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |page=239 |isbn=9780700701490 |quote=In Kamrup I am told that mobile Chutiyas also pass into the Kalita caste.}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ, ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া সামাজিক গোটসমূহৰ মাজত আত্মসাৎ হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনসমষ্টিৰ পৰিচয়ৰ ৰূপান্তৰত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|1997|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নতো দেখা গৈছে যে পৰীক্ষা কৰা দেউৰী আৰু চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আৰ্হিসমূহ (samples) নিজৰ মাজত আটাইতকৈ নিকটতম।গৱেষক সকলে এই ফলাফলক পূৰ্বৰ ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহৰ সৈতে সংগতিপূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছে।<ref name="Deori"/> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===বংশ আৰু খেলগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশ আৰু ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ বংশ সমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই বংশ সমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' বংশৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু বংশটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক বংশৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>"বুৰুক বংশৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।"{{harvcol|Baruah|2007|p=260}}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই বংশক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক বিৱৰণীত বৰাহীসকলক চুতীয়াসকলৰ এটা বিভাজন হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।{{efn|গুণাভিৰাম বৰুৱাই তেওঁৰ ''অসম বুৰঞ্জী'' (১৮৮৪)ত বৰাহীসকলক "চুতীয়াসকলৰ এটা উপ-গোষ্ঠী" বুলি স্পষ্টভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে।("বৰাহি বিলাক ছুটীয়াৰ এক উপজাতি মাত্ৰ").<ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunabhiram |title=Asam Buranji |year=1884 |language=as }}</ref> এল এ ৱাডেলে একেদৰেই বৰাহীসকলক দেওৰী আৰু হিন্দু চুতীয়া শ্ৰেণীৰ সৈতে একেলগে চুতীয়াসকলৰ অন্যতম "এণ্ড’গামছ উপ-জনজাতি" হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Waddell |first=Laurence Austine |title=The Tribes of the Brahmaputra Valley: A Contribution on Their Physical Types and Affinities |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1901 |page=42 }}</ref> ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লত একেদৰেই চুতীয়াসকলক হিন্দু, আহোম আৰু বৰাহী চুতীয়া বুলি ভাগ কৰা হৈছিল,<ref>{{cite book |title=Census of India, 1901 |volume=IV |chapter=Assam |year=1902 |publisher=Government of India |page=126 }}</ref> আনহাতে চিডনী এণ্ডলে পৰৱৰ্তী সময়ত বৰাহী চুতীয়াসকলক চুতীয়া জনসংখ্যাৰ চাৰি ভাগৰ ভিতৰত তালিকাভুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kacharis00endliala |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kacharis00endliala/page/91 91] }}</ref>}} বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ ৰীতি-নীতিৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped|archivedate=16 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|deadurl=yes}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্ৰান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নিৰ্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live|archivedate=28 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997}}</ref>ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্ৰুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ ত্ৰিপুৰী সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী ''ৰিগনাই'' আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar|access-date=2026-09-13|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224142821/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''|access-date=2026-09-13|archivedate=2020-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>"Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred." {{harvcol|Dutta|1985|p=45}}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== ===স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ৰাজনীতি=== *[[সোণাৰাম চুতীয়া]]—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *বিৰোচন চুতীয়া—[[গোলাঘাট জিলা]]ৰ ব্ৰিটিছবিৰোধী স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ব্ৰিটিছসকলে মৃত্যুদণ্ড দিছিল।<ref>{{cite news |last=Handique |first=Siddhartha |title=Veer Birochon Chutia memorial |work=Assam Times |date=18 September 2015}}</ref> *কেৰকেটুৱা চুতীয়া—[[তিতাবৰ]]ৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ বাবে ১৯২২ চনত কাৰাবন্দী কৰা হৈছিল।<ref name="AssamGovJorhat">{{cite web |title=Renowned Personalities of Jorhat District |url=https://assam.gov.in |publisher=District Administration, Jorhat, Government of Assam |access-date=September 26, 2026}}</ref> *মহেশ্বৰ চুতীয়া—[[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ [[চৰাইদেউ|চাৰিং]] অঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। তেওঁ ১৯৪২ চনৰ স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ''মৃত্যু বাহিনী''ত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ১৯৯৭ চনত অসম চৰকাৰৰ পৰা তাম্ৰপত্ৰ লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Maheshwar Chutia |url=https://cmsadmin.amritmahotsav.nic.in/district-reopsitory-detail.htm?24366= |website=Digital District Repository |publisher=Ministry of Culture, Government of India |access-date=26 September 2026}}</ref> *নগেন চুতীয়া—[[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]] আৰু ১৯৪২ চনৰ সৰুপথাৰ ৰে'লপথ ধ্বংসাত্মক কাৰ্যৰ সৈতে জড়িত স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। এই ঘটনাৰ বাবে তেওঁক দহ বছৰৰ সশ্ৰম কাৰাদণ্ড বিহা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=The incident of train derailment in Sarupathar |url=https://heritageexplorer.in/itihas_details/14 |website=Heritage Explorer |access-date=26 September 2026}}</ref> *[[সুমিত্ৰা হাজৰিকা]]—বিশিষ্ট অসমীয়া নাৰীবাদী লেখিকা, সমাজকৰ্মী আৰু নাৰী শক্তি পুৰস্কাৰ (২০১৭) বিজয়ী। *ঘনকান্ত ফুকন—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চুতীয়া সন্মিলনৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতিষ্ঠাপক।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–225}} *চিদানন্দ শইকীয়া—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, শিক্ষাবিদ, লেখক আৰু [[বোকাখাত]]ৰ সাংবাদিকতাৰ পথিকৃৎ। বোকাখাত সাহিত্য সভাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু ছোভিয়েট দেশ নেহৰু বঁটাপ্ৰাপক। *[[সোণেশ্বৰ বৰা]]—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনৰ ভিতৰত অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024">{{cite web |title=চুতীয়া জনগোষ্ঠীঃ আত্মপ্ৰতিষ্ঠাৰ সংগ্ৰাম, জনজাতিকৰণৰ দাবী আৰু ইয়াৰ যুক্তিযুক্ততা |url=https://thecrosscurrent.in/the-chutia-community-the-struggle-for-self-establishment-the-demand-for-tribalization-and-its-rationale/ |website=The CrossCurrent |date=30 November 2024 |access-date=26 September 2026 |language=as}}</ref> *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> *শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *[[অমিয় কুমাৰ ভূঞা]]—[[বিহপুৰীয়া বিধানসভা সমষ্টি|বিহপুৰীয়া সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> ===সাহিত্য, ইতিহাস আৰু শিক্ষা=== *[[স্বৰ্ণলতা বৰুৱা]]—ইতিহাসবিদ, [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ প্ৰাক্তন অধ্যাপক আৰু ''Indian History Congress''ৰ প্ৰাক্তন সভাপতি। অসমৰ ইতিহাস আৰু ইয়াৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত। *কোষেশ্বৰ বৰুৱা—ইতিহাসবিদ, লেখক, ছয়দুৱাৰ মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক অধ্যক্ষ আৰু [[গহপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|গহপুৰ সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *ধৰ্মেশ্বৰ চুতীয়া—পণ্ডিত আৰু পাণ্ডুলিপি গৱেষক। [[কামৰূপ অনুসন্ধান সমিতি]]ৰ প্ৰাক্তন সম্পাদক আৰু ''A Descriptive Catalogue of Manuscripts'' গ্ৰন্থৰ সংকলক। *ৰামচন্দ্ৰ চুতীয়া—অসমীয়া লেখক আৰু শিক্ষাবিদ। তেওঁ ২৯খন গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছে, যাৰ ভিতৰত [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ জনজাতিসমূহৰ সমাজ আৰু নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়ন বিষয়ক আঠখন গ্ৰন্থ অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৫ চনৰ লুমিনাছ লুম্মেৰ দাই সাহিত্য বঁটাপ্ৰাপক।<ref>{{cite news |title=Luminous Lummer Dai Literary Award-2025 to be awarded to Ramchandra Chutia and Dr Ashok Kumar Pandey |url=https://archive.arunachaltimes.in/index.php/2025/05/18/luminous-lummer-dai-literary-award-2025-to-be-awarded-to-ramchandra-chutia-and-dr-ashok-kumar-pandey/ |work=The Arunachal Times |date=18 May 2025}}</ref> *হৰিপ্ৰসাদ নেওগ—অসমীয়া লেখক, শিক্ষাবিদ আৰু সাহিত্য সংগঠক। মৰিয়নি মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন অধ্যক্ষ, [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ প্ৰাক্তন সাধাৰণ সম্পাদক আৰু [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পাঠ্যপুথি সমন্বয় সমিতিৰ সম্পাদক আছিল।<ref>{{cite web |title=বৈচিত্ৰ্যময় অসম |url=https://www.sebaonline.org/textbooks/class-9/ASSAMESE%20MIL_Rapid%20Reader_BOISITRAMAI%20AXOM_Assamese_Class%20IX-X.pdf |publisher=Board of Secondary Education, Assam |language=as |page=56}}</ref> *ভ্ৰমৰ চন্দ্ৰ শইকীয়া—[[জাঁজী]]ৰ বিশিষ্ট লেখক, শিক্ষক আৰু বিংশ শতিকাৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ অন্যতম প্ৰাৰম্ভিক সংগঠক। ===বিজ্ঞান, চিকিৎসা আৰু উদ্ভাৱন=== *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *দিব্যজ্যোতি চুতীয়া—ভূ-তথ্যবিজ্ঞানী আৰু উত্তৰ-পূব মহাকাশ প্ৰয়োগ কেন্দ্ৰ (NESAC)ৰ ভূ-তথ্যবিজ্ঞান আৰু তথ্য-প্ৰযুক্তি বিভাগৰ মুৰব্বী। ২০১৯ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় জিঅ'মেটিক্স বঁটা (প্ৰযুক্তি) লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Awards & Recognition |url=https://nesac.gov.in/about/awards/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Geoinformatics & IT Division |url=https://nesac.gov.in/geoinformatics-it-division-gid/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}</ref> *মহানন্দ চুতীয়া—কেন্দ্ৰীয় মুগা এৰি গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানৰ ৰেচম বিজ্ঞানী। মুগা পলুৰ ৰোগ আৰু ৰেচম পালন বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Dr. Mahananda Chutia, M.Sc., Ph.D. |url=https://cmerti.res.in/wp-content/uploads/2021/03/Mahananda-Chutia.pdf |publisher=Central Muga Eri Research and Training Institute |access-date=26 September 2026}}</ref> ===কলা, সংস্কৃতি আৰু ক্ৰীড়া=== *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। পৰম্পৰাগত বয়নশিল্পলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ২০২৩ চনত [[পদ্মশ্ৰী]] আৰু অসম গৌৰৱ বঁটাৰে সন্মানিত। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *মহেন্দ্ৰ চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বিশিষ্ট ঢুলীয়া ওজা আৰু ঢোলবাদক। ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আঞ্চলিক দূৰদৰ্শনত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰাৰ লগতে পৰম্পৰাগত ''ঢুলীয়া ওজা'' কলাৰ প্ৰচাৰৰ বাবে পৰিচিত। *[[গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ]]—অসমীয়া ফেশ্বন আৰু পোছাক পৰিকল্পনাকাৰী তথা চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক। ''[[মিছন চাইনা]]'', ''[[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]]'' আৰু ''চিকাৰ'' আদি অসমীয়া চলচ্চিত্ৰত কৰা কামৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Who is Garima Saikia Garg? Wife of Zubeen Garg and Acclaimed Assamese Costume Designer |url=https://www.oneindia.com/india/who-is-garima-saikia-garg-acclaimed-assamese-singer-and-wife-of-zubeen-garg-7865093.html |website=OneIndia |date=19 September 2025 |access-date=26 September 2026}}</ref> *অভিনন্দন চুতীয়া—মুষ্টিযোদ্ধা। তেওঁ ২০১১ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া আৰু ছিনিয়ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মুষ্টিযুদ্ধ প্ৰতিযোগিতাত অসমক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Abhinandan Chutia |url=https://indiaboxing.in/boxers/2448 |publisher=Indian Amateur Boxing Federation |access-date=26 September 2026}}</ref> *অনু চুতীয়া—ভাৰতীয় ট্ৰেক চাইক্লিষ্ট। তেওঁ ২০১৬ চনৰ ট্ৰেক এছিয়া কাপত জুনিয়ৰ মহিলাৰ দলীয় স্প্ৰিণ্টত স্বৰ্ণপদক আৰু জুনিয়ৰ মহিলাৰ স্প্ৰিণ্টত ৰূপৰ পদক লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Indian cyclists win 6 medals on day one of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/indian-cyclists-win-6-medals-on-day-one-of-track-asia-cup-2016-3032626/ |work=The Indian Express |date=15 September 2016}}</ref><ref>{{cite news |title=India finish second with 8 medals on final day of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/india-finish-second-with-8-medals-on-final-day-of-track-asia-cup-2016-3034781/ |work=The Indian Express |date=17 September 2016}}</ref> *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as|ref=harv}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en |ref=harv }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en |ref=harv }} * {{cite book|last1=Saikia|first1=Yasmin|title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India|date=2004|publisher=Duke University Press|isbn=082238616X|url=https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|language=en|access-date=4 May 2020|archive-date=1 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201230337/https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|url-status=live |ref=harv}} * {{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |ref=harv}} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007|ref=harv}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119|ref=harv}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925 |year=2018|ref=harv }} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=|ref=harv}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002|ref=harv}} *{{cite book |last1=Borboruah |first1=Hiteswar |title=Ahomar Din |date=1997 |publisher=Assam Prakashan Parishad|pages= |isbn=|ref=harv}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live|ref=harv}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930|ref=harv}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead|archivedate=3 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|deadurl=yes |ref=harv}} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |year=1997 |ref=harv}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van |ref=harv}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|s2cid=22571529|ref=harv }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications|ref=harv}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 |ref=harv }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|ref=harv}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265|ref=harv}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985| url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf|ref=harv}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0|ref=harv}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993|ref=harv}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940|ref=harv}} {{refend}} {{Assam}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] rkjm7rlx1baw163y88mtzt5f30gy2vg 648996 648995 2026-11-01T19:44:08Z Ananya Taye 28065 /* চুতীয়া ৰাজ্য */ 648996 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া ৰাজ্যখন|চুতীয়া ৰাজ্য}} {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related = {{hlist|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], অন্যান্য [[বড়ো-কছাৰী]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' ([[ইংৰাজী]]: Chutia; ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]],<ref>"Most of the tribal members of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs."{{harvcol|Dutta|1985|p=48}}</ref> যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জাতিসত্তা]] গঠন কৰা মূল গোটসমূহৰ অন্যতম।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |url=https://archive.org/details/indiansociety0000scdu |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=[https://archive.org/details/indiansociety0000scdu/page/20 20] |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref name="Deori">{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 |access-date=2026-09-13 |archivedate=2022-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220615224135/https://hrcak.srce.hr/file/43439 |deadurl=yes }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ কথা বিতংভাৱে জনা‌‌ নাযায়। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া সকলক 𑜄𑜢𑜰𑜫 𑜍𑜠 (Tiora) বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Borua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |date=1920 |url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |page=90–91 |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref> আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে তেওঁৰ "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানত উল্লেখ কৰিছিল যে চুতীয়া সকলক পূৰ্বে ''"চুতীয়া-কছাৰী"'' বুলি কোৱা হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ মূল কুল ''"কছাৰী"'' আছিল।<ref>"পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানতো লিখিছে— “চুটীয়াক পূৰ্বে চুটীয়া-কছাৰি বুলিছিল, চুটীয়াৰ আচল কুল কছাৰি”"{{harvcol|Baruah|2007|p=62}}</ref> ১৮৪৮ চনত বৃটিছ গৱেষক এছ. এফ. হেনেই (S. F. Hannay)-য়ে ''চুতীয়া'' নামটোৰ সৈতে ''[[ক্ষত্ৰিয়]]'' শব্দৰ সম্ভাৱ্য ব্যুৎপত্তিগত সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ দেউৰী চুতীয়াসকলৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি চুতীয়াসকলৰ মাজত প্ৰচলিত প্ৰাচীন কামৰূপৰ ক্ষত্ৰিয় বংশৰ বংশধৰ হোৱাৰ পৰম্পৰাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰে। লগতে বৰ্মী আৰু শান ভাষাত ‘ৰ’ৰ সলনি ‘য়’ ধ্বনি ব্যৱহাৰৰ কথা উল্লেখ কৰি ''Chootyah'' নামটোক ''Xshattrya'' বা ''Chuttryah'' ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and Other Remains in the Vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |volume=17 |issue=1 |page=468 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c7/Journal_of_the_Asiatic_Society_of_Bengal._June_1848_%28IA_s1id11854090%29.pdf}}</ref> ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে (২০২০) চুতীয়া ৰাজবংশৰ তাম্ৰপত্ৰ আৰু বংশাৱলী বিশ্লেষণ কৰি তেওঁলোকৰ [[অসুৰ|অসুৰ-বংশীয়]] পৰিচয় আৰু [[ক্ষত্ৰিয়]] মৰ্যাদাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ব্ৰাহ্মণ্য বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ প্ৰক্ৰিয়া আলোচনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণসকলে স্থানীয় শাসকগোষ্ঠীৰ বংশাৱলী নিৰ্মাণ আৰু তেওঁলোকক ব্ৰাহ্মণ্য সামাজিক ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=55, 71–72}} ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণসমূহ বৰ্তমানলৈকে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ সময়ৰ পূৰ্বৰ। ই শদিয়া অঞ্চলত প্ৰাচীন কালৰ পৰাই এক বিকশিত ইটা নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ উপস্থিতি সূচায় যদিও ইয়াৰ সৈতে পৰৱৰ্তী চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ প্ৰত্যক্ষ সম্পৰ্ক এতিয়াও নিশ্চিতভাৱে নিৰ্ণয় কৰা হোৱা নাই। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ প্ৰমাণ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে; এই সময়ৰ তাম্ৰশাসনসমূহত পৰৱৰ্তী কালৰ [[শদিয়া]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকলৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম তথা বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অঞ্চলসমূহক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[মাজুলী]]<ref name="Bhuyan"/> আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাকে ধৰি,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছু অংশও সামৰি লৈছিল।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশীয় অঞ্চলসমূহো ৰাজ্যখনৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল, [[ইটানগৰ]] অঞ্চলসহ লৈকে, বিস্তৃত আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত ইয়াৰ পশ্চিম সীমা [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে আছিল। এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সমৰ্থনত তেওঁ [[শদিয়া]], বুৰৈ দুৰ্গ আৰু বৰগাং আৰু ডিকাই নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ চিহ্ন সমূহৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> গগৈয়ে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া ৰজাসকলৰ শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ ভিত্তিত কয় যে শদিয়া বা সধয়াপুৰক কেন্দ্ৰ কৰি থকা এই ৰাজবংশই [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভূমি সামৰি লোৱা এখন "বিস্তৃত দেশ"ত শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তিলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> এছ. কে. দত্তৰ মতেও ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আটাইতকৈ উন্নত আছিল আৰু তেওঁলোকৰ এক সু-বিকশিত সভ্যতা আছিল।<ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization." {{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> ইতিহাসবিদ ইয়াছমিন শইকীয়াৰ মতে, ত্ৰয়োদশ শতিকাত চুতীয়াসকল উজনি লৌহিত্য উপত্যকাৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী জনগোষ্ঠী আছিল আৰু সেই সময়তে তেওঁলোকৰ নিজা ৰজা আৰু শদিয়াত ৰাজধানী আছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}}: "In the thirteenth century, the Chutias were by far the most powerful group in the upper Lauhitya valley having a king and a capital city at Sadiya."</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], [[গোম্চি]], [[ইটা দুৰ্গ]], [[নক্সাপৰ্বত]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত ধ্বংসাৱশেষ, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে পদুম পুখুৰী, বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্ৰত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল যদিও বৰ্ণব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|মিচিমি]] সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1930|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় লোকবিশ্বাসই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনাইছিল।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/173 173]}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ক্ৰমাৎ আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু ভৌগোলিকভাৱে সিঁচৰিত হৈ পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|2007|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত চুতীয়া পৰিয়াল কিছুমানক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং অঞ্চলত থাকিব দিছিল; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''শেনচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰঙ]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' অঞ্চল বৰ্তমানৰ ৰৌতা–পাকৰিগুৰি বা দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক [[মঙলদৈ]] অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''চুতীয়া''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/68 68]}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} ১৯১১ চনত ছিডনী এণ্ডলে মঙলদৈ মহকুমাত উল্লেখযোগ্য সংখ্যক চুতীয়া লোক বাস কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে চুতীয়াসকলৰ ৰাজনৈতিক শক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলাবলৈ আহোমসকলে চুতীয়া লোকক অসম আৰু উত্তৰ-পূব বংগৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিস্তাৰিত কৰি দিছিল; মঙলদৈ মহকুমাৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ তেতিয়াও ''চুতীয়া দেশ'' বা ''কৌপাতি'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=90–91 |url=https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm}}</ref> চুতীয়া গোটসমূহ দৰঙৰ পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং'' সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Borboruah|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> [[ৰহা]] অঞ্চলত চুতীয়া বসতিৰ আন এটা উল্লেখ মিকিৰ অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। নিত্যনন্দ গগৈৰ মতে, [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ই মিকিৰ অঞ্চলত এসংখ্যক যোগী আৰু চুতীয়া পৰিয়াল বসতি কৰাইছিল। গগৈয়ে এই অঞ্চলটোক বৰ্তমান নগাঁৱৰ প্ৰায় ২০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত মিকিৰ গাঁৱৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>Nityananda Gogoi, ''Historical Geography of Medieval Assam'', Ph.D. thesis, Gauhati University, 1994, p. 276.</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পশ্চিমমুখী বিস্তাৰৰ লগে লগে কিছুমান অঞ্চলত আন সামাজিক শ্ৰেণীৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াও চলিছিল। [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপত]] সামাজিকভাৱে ঊৰ্ধ্বগামী চুতীয়াসকল [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]] জাতিৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথা নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰী কেণ্টলিয়ে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |page=239 |isbn=9780700701490 |quote=In Kamrup I am told that mobile Chutiyas also pass into the Kalita caste.}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ, ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া সামাজিক গোটসমূহৰ মাজত আত্মসাৎ হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনসমষ্টিৰ পৰিচয়ৰ ৰূপান্তৰত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|1997|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নতো দেখা গৈছে যে পৰীক্ষা কৰা দেউৰী আৰু চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আৰ্হিসমূহ (samples) নিজৰ মাজত আটাইতকৈ নিকটতম।গৱেষক সকলে এই ফলাফলক পূৰ্বৰ ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহৰ সৈতে সংগতিপূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছে।<ref name="Deori"/> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===বংশ আৰু খেলগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশ আৰু ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ বংশ সমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই বংশ সমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' বংশৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু বংশটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক বংশৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>"বুৰুক বংশৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।"{{harvcol|Baruah|2007|p=260}}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই বংশক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক বিৱৰণীত বৰাহীসকলক চুতীয়াসকলৰ এটা বিভাজন হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।{{efn|গুণাভিৰাম বৰুৱাই তেওঁৰ ''অসম বুৰঞ্জী'' (১৮৮৪)ত বৰাহীসকলক "চুতীয়াসকলৰ এটা উপ-গোষ্ঠী" বুলি স্পষ্টভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে।("বৰাহি বিলাক ছুটীয়াৰ এক উপজাতি মাত্ৰ").<ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunabhiram |title=Asam Buranji |year=1884 |language=as }}</ref> এল এ ৱাডেলে একেদৰেই বৰাহীসকলক দেওৰী আৰু হিন্দু চুতীয়া শ্ৰেণীৰ সৈতে একেলগে চুতীয়াসকলৰ অন্যতম "এণ্ড’গামছ উপ-জনজাতি" হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Waddell |first=Laurence Austine |title=The Tribes of the Brahmaputra Valley: A Contribution on Their Physical Types and Affinities |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1901 |page=42 }}</ref> ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লত একেদৰেই চুতীয়াসকলক হিন্দু, আহোম আৰু বৰাহী চুতীয়া বুলি ভাগ কৰা হৈছিল,<ref>{{cite book |title=Census of India, 1901 |volume=IV |chapter=Assam |year=1902 |publisher=Government of India |page=126 }}</ref> আনহাতে চিডনী এণ্ডলে পৰৱৰ্তী সময়ত বৰাহী চুতীয়াসকলক চুতীয়া জনসংখ্যাৰ চাৰি ভাগৰ ভিতৰত তালিকাভুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kacharis00endliala |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kacharis00endliala/page/91 91] }}</ref>}} বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ ৰীতি-নীতিৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped|archivedate=16 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|deadurl=yes}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্ৰান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নিৰ্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live|archivedate=28 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997}}</ref>ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্ৰুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ ত্ৰিপুৰী সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী ''ৰিগনাই'' আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar|access-date=2026-09-13|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224142821/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''|access-date=2026-09-13|archivedate=2020-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>"Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred." {{harvcol|Dutta|1985|p=45}}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== ===স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ৰাজনীতি=== *[[সোণাৰাম চুতীয়া]]—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *বিৰোচন চুতীয়া—[[গোলাঘাট জিলা]]ৰ ব্ৰিটিছবিৰোধী স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ব্ৰিটিছসকলে মৃত্যুদণ্ড দিছিল।<ref>{{cite news |last=Handique |first=Siddhartha |title=Veer Birochon Chutia memorial |work=Assam Times |date=18 September 2015}}</ref> *কেৰকেটুৱা চুতীয়া—[[তিতাবৰ]]ৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ বাবে ১৯২২ চনত কাৰাবন্দী কৰা হৈছিল।<ref name="AssamGovJorhat">{{cite web |title=Renowned Personalities of Jorhat District |url=https://assam.gov.in |publisher=District Administration, Jorhat, Government of Assam |access-date=September 26, 2026}}</ref> *মহেশ্বৰ চুতীয়া—[[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ [[চৰাইদেউ|চাৰিং]] অঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। তেওঁ ১৯৪২ চনৰ স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ''মৃত্যু বাহিনী''ত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ১৯৯৭ চনত অসম চৰকাৰৰ পৰা তাম্ৰপত্ৰ লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Maheshwar Chutia |url=https://cmsadmin.amritmahotsav.nic.in/district-reopsitory-detail.htm?24366= |website=Digital District Repository |publisher=Ministry of Culture, Government of India |access-date=26 September 2026}}</ref> *নগেন চুতীয়া—[[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]] আৰু ১৯৪২ চনৰ সৰুপথাৰ ৰে'লপথ ধ্বংসাত্মক কাৰ্যৰ সৈতে জড়িত স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। এই ঘটনাৰ বাবে তেওঁক দহ বছৰৰ সশ্ৰম কাৰাদণ্ড বিহা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=The incident of train derailment in Sarupathar |url=https://heritageexplorer.in/itihas_details/14 |website=Heritage Explorer |access-date=26 September 2026}}</ref> *[[সুমিত্ৰা হাজৰিকা]]—বিশিষ্ট অসমীয়া নাৰীবাদী লেখিকা, সমাজকৰ্মী আৰু নাৰী শক্তি পুৰস্কাৰ (২০১৭) বিজয়ী। *ঘনকান্ত ফুকন—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চুতীয়া সন্মিলনৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতিষ্ঠাপক।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–225}} *চিদানন্দ শইকীয়া—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, শিক্ষাবিদ, লেখক আৰু [[বোকাখাত]]ৰ সাংবাদিকতাৰ পথিকৃৎ। বোকাখাত সাহিত্য সভাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু ছোভিয়েট দেশ নেহৰু বঁটাপ্ৰাপক। *[[সোণেশ্বৰ বৰা]]—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনৰ ভিতৰত অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024">{{cite web |title=চুতীয়া জনগোষ্ঠীঃ আত্মপ্ৰতিষ্ঠাৰ সংগ্ৰাম, জনজাতিকৰণৰ দাবী আৰু ইয়াৰ যুক্তিযুক্ততা |url=https://thecrosscurrent.in/the-chutia-community-the-struggle-for-self-establishment-the-demand-for-tribalization-and-its-rationale/ |website=The CrossCurrent |date=30 November 2024 |access-date=26 September 2026 |language=as}}</ref> *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> *শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *[[অমিয় কুমাৰ ভূঞা]]—[[বিহপুৰীয়া বিধানসভা সমষ্টি|বিহপুৰীয়া সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> ===সাহিত্য, ইতিহাস আৰু শিক্ষা=== *[[স্বৰ্ণলতা বৰুৱা]]—ইতিহাসবিদ, [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ প্ৰাক্তন অধ্যাপক আৰু ''Indian History Congress''ৰ প্ৰাক্তন সভাপতি। অসমৰ ইতিহাস আৰু ইয়াৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত। *কোষেশ্বৰ বৰুৱা—ইতিহাসবিদ, লেখক, ছয়দুৱাৰ মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক অধ্যক্ষ আৰু [[গহপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|গহপুৰ সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *ধৰ্মেশ্বৰ চুতীয়া—পণ্ডিত আৰু পাণ্ডুলিপি গৱেষক। [[কামৰূপ অনুসন্ধান সমিতি]]ৰ প্ৰাক্তন সম্পাদক আৰু ''A Descriptive Catalogue of Manuscripts'' গ্ৰন্থৰ সংকলক। *ৰামচন্দ্ৰ চুতীয়া—অসমীয়া লেখক আৰু শিক্ষাবিদ। তেওঁ ২৯খন গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছে, যাৰ ভিতৰত [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ জনজাতিসমূহৰ সমাজ আৰু নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়ন বিষয়ক আঠখন গ্ৰন্থ অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৫ চনৰ লুমিনাছ লুম্মেৰ দাই সাহিত্য বঁটাপ্ৰাপক।<ref>{{cite news |title=Luminous Lummer Dai Literary Award-2025 to be awarded to Ramchandra Chutia and Dr Ashok Kumar Pandey |url=https://archive.arunachaltimes.in/index.php/2025/05/18/luminous-lummer-dai-literary-award-2025-to-be-awarded-to-ramchandra-chutia-and-dr-ashok-kumar-pandey/ |work=The Arunachal Times |date=18 May 2025}}</ref> *হৰিপ্ৰসাদ নেওগ—অসমীয়া লেখক, শিক্ষাবিদ আৰু সাহিত্য সংগঠক। মৰিয়নি মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন অধ্যক্ষ, [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ প্ৰাক্তন সাধাৰণ সম্পাদক আৰু [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পাঠ্যপুথি সমন্বয় সমিতিৰ সম্পাদক আছিল।<ref>{{cite web |title=বৈচিত্ৰ্যময় অসম |url=https://www.sebaonline.org/textbooks/class-9/ASSAMESE%20MIL_Rapid%20Reader_BOISITRAMAI%20AXOM_Assamese_Class%20IX-X.pdf |publisher=Board of Secondary Education, Assam |language=as |page=56}}</ref> *ভ্ৰমৰ চন্দ্ৰ শইকীয়া—[[জাঁজী]]ৰ বিশিষ্ট লেখক, শিক্ষক আৰু বিংশ শতিকাৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ অন্যতম প্ৰাৰম্ভিক সংগঠক। ===বিজ্ঞান, চিকিৎসা আৰু উদ্ভাৱন=== *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *দিব্যজ্যোতি চুতীয়া—ভূ-তথ্যবিজ্ঞানী আৰু উত্তৰ-পূব মহাকাশ প্ৰয়োগ কেন্দ্ৰ (NESAC)ৰ ভূ-তথ্যবিজ্ঞান আৰু তথ্য-প্ৰযুক্তি বিভাগৰ মুৰব্বী। ২০১৯ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় জিঅ'মেটিক্স বঁটা (প্ৰযুক্তি) লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Awards & Recognition |url=https://nesac.gov.in/about/awards/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Geoinformatics & IT Division |url=https://nesac.gov.in/geoinformatics-it-division-gid/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}</ref> *মহানন্দ চুতীয়া—কেন্দ্ৰীয় মুগা এৰি গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানৰ ৰেচম বিজ্ঞানী। মুগা পলুৰ ৰোগ আৰু ৰেচম পালন বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Dr. Mahananda Chutia, M.Sc., Ph.D. |url=https://cmerti.res.in/wp-content/uploads/2021/03/Mahananda-Chutia.pdf |publisher=Central Muga Eri Research and Training Institute |access-date=26 September 2026}}</ref> ===কলা, সংস্কৃতি আৰু ক্ৰীড়া=== *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। পৰম্পৰাগত বয়নশিল্পলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ২০২৩ চনত [[পদ্মশ্ৰী]] আৰু অসম গৌৰৱ বঁটাৰে সন্মানিত। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *মহেন্দ্ৰ চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বিশিষ্ট ঢুলীয়া ওজা আৰু ঢোলবাদক। ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আঞ্চলিক দূৰদৰ্শনত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰাৰ লগতে পৰম্পৰাগত ''ঢুলীয়া ওজা'' কলাৰ প্ৰচাৰৰ বাবে পৰিচিত। *[[গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ]]—অসমীয়া ফেশ্বন আৰু পোছাক পৰিকল্পনাকাৰী তথা চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক। ''[[মিছন চাইনা]]'', ''[[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]]'' আৰু ''চিকাৰ'' আদি অসমীয়া চলচ্চিত্ৰত কৰা কামৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Who is Garima Saikia Garg? Wife of Zubeen Garg and Acclaimed Assamese Costume Designer |url=https://www.oneindia.com/india/who-is-garima-saikia-garg-acclaimed-assamese-singer-and-wife-of-zubeen-garg-7865093.html |website=OneIndia |date=19 September 2025 |access-date=26 September 2026}}</ref> *অভিনন্দন চুতীয়া—মুষ্টিযোদ্ধা। তেওঁ ২০১১ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া আৰু ছিনিয়ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মুষ্টিযুদ্ধ প্ৰতিযোগিতাত অসমক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Abhinandan Chutia |url=https://indiaboxing.in/boxers/2448 |publisher=Indian Amateur Boxing Federation |access-date=26 September 2026}}</ref> *অনু চুতীয়া—ভাৰতীয় ট্ৰেক চাইক্লিষ্ট। তেওঁ ২০১৬ চনৰ ট্ৰেক এছিয়া কাপত জুনিয়ৰ মহিলাৰ দলীয় স্প্ৰিণ্টত স্বৰ্ণপদক আৰু জুনিয়ৰ মহিলাৰ স্প্ৰিণ্টত ৰূপৰ পদক লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Indian cyclists win 6 medals on day one of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/indian-cyclists-win-6-medals-on-day-one-of-track-asia-cup-2016-3032626/ |work=The Indian Express |date=15 September 2016}}</ref><ref>{{cite news |title=India finish second with 8 medals on final day of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/india-finish-second-with-8-medals-on-final-day-of-track-asia-cup-2016-3034781/ |work=The Indian Express |date=17 September 2016}}</ref> *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as|ref=harv}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en |ref=harv }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en |ref=harv }} * {{cite book|last1=Saikia|first1=Yasmin|title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India|date=2004|publisher=Duke University Press|isbn=082238616X|url=https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|language=en|access-date=4 May 2020|archive-date=1 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201230337/https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|url-status=live |ref=harv}} * {{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |ref=harv}} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007|ref=harv}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119|ref=harv}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925 |year=2018|ref=harv }} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=|ref=harv}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002|ref=harv}} *{{cite book |last1=Borboruah |first1=Hiteswar |title=Ahomar Din |date=1997 |publisher=Assam Prakashan Parishad|pages= |isbn=|ref=harv}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live|ref=harv}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930|ref=harv}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead|archivedate=3 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|deadurl=yes |ref=harv}} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |year=1997 |ref=harv}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van |ref=harv}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|s2cid=22571529|ref=harv }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications|ref=harv}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 |ref=harv }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|ref=harv}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265|ref=harv}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985| url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf|ref=harv}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0|ref=harv}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993|ref=harv}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940|ref=harv}} {{refend}} {{Assam}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] isgzdhm9qingpgh52k02bd75r7c2edr 649007 648996 2026-11-01T20:21:34Z Ananya Taye 28065 /* চুতীয়া ৰাজ্য */ 649007 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া ৰাজ্যখন|চুতীয়া ৰাজ্য}} {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related = {{hlist|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], অন্যান্য [[বড়ো-কছাৰী]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' ([[ইংৰাজী]]: Chutia; ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]],<ref>"Most of the tribal members of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs."{{harvcol|Dutta|1985|p=48}}</ref> যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জাতিসত্তা]] গঠন কৰা মূল গোটসমূহৰ অন্যতম।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |url=https://archive.org/details/indiansociety0000scdu |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=[https://archive.org/details/indiansociety0000scdu/page/20 20] |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref name="Deori">{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 |access-date=2026-09-13 |archivedate=2022-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220615224135/https://hrcak.srce.hr/file/43439 |deadurl=yes }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ কথা বিতংভাৱে জনা‌‌ নাযায়। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া সকলক 𑜄𑜢𑜰𑜫 𑜍𑜠 (Tiora) বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Borua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |date=1920 |url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |page=90–91 |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref> আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে তেওঁৰ "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানত উল্লেখ কৰিছিল যে চুতীয়া সকলক পূৰ্বে ''"চুতীয়া-কছাৰী"'' বুলি কোৱা হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ মূল কুল ''"কছাৰী"'' আছিল।<ref>"পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানতো লিখিছে— “চুটীয়াক পূৰ্বে চুটীয়া-কছাৰি বুলিছিল, চুটীয়াৰ আচল কুল কছাৰি”"{{harvcol|Baruah|2007|p=62}}</ref> ১৮৪৮ চনত বৃটিছ গৱেষক এছ. এফ. হেনেই (S. F. Hannay)-য়ে ''চুতীয়া'' নামটোৰ সৈতে ''[[ক্ষত্ৰিয়]]'' শব্দৰ সম্ভাৱ্য ব্যুৎপত্তিগত সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ দেউৰী চুতীয়াসকলৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি চুতীয়াসকলৰ মাজত প্ৰচলিত প্ৰাচীন কামৰূপৰ ক্ষত্ৰিয় বংশৰ বংশধৰ হোৱাৰ পৰম্পৰাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰে। লগতে বৰ্মী আৰু শান ভাষাত ‘ৰ’ৰ সলনি ‘য়’ ধ্বনি ব্যৱহাৰৰ কথা উল্লেখ কৰি ''Chootyah'' নামটোক ''Xshattrya'' বা ''Chuttryah'' ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and Other Remains in the Vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |volume=17 |issue=1 |page=468 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c7/Journal_of_the_Asiatic_Society_of_Bengal._June_1848_%28IA_s1id11854090%29.pdf}}</ref> ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে (২০২০) চুতীয়া ৰাজবংশৰ তাম্ৰপত্ৰ আৰু বংশাৱলী বিশ্লেষণ কৰি তেওঁলোকৰ [[অসুৰ|অসুৰ-বংশীয়]] পৰিচয় আৰু [[ক্ষত্ৰিয়]] মৰ্যাদাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ব্ৰাহ্মণ্য বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ প্ৰক্ৰিয়া আলোচনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণসকলে স্থানীয় শাসকগোষ্ঠীৰ বংশাৱলী নিৰ্মাণ আৰু তেওঁলোকক ব্ৰাহ্মণ্য সামাজিক ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=55, 71–72}} ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণসমূহ বৰ্তমানলৈকে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ সময়ৰ পূৰ্বৰ। ই শদিয়া অঞ্চলত প্ৰাচীন কালৰ পৰাই এক বিকশিত ইটা নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ উপস্থিতি সূচায় যদিও ইয়াৰ সৈতে পৰৱৰ্তী চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ প্ৰত্যক্ষ সম্পৰ্ক এতিয়াও নিশ্চিতভাৱে নিৰ্ণয় কৰা হোৱা নাই। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ প্ৰমাণ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে; এই সময়ৰ তাম্ৰশাসনসমূহত পৰৱৰ্তী কালৰ [[শদিয়া]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকলৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম তথা বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অঞ্চলসমূহক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[মাজুলী]]<ref name="Bhuyan"/> আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাকে ধৰি,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছু অংশও সামৰি লৈছিল।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশীয় অঞ্চলসমূহো ৰাজ্যখনৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল, [[ইটানগৰ]] অঞ্চলসহ লৈকে, বিস্তৃত আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত ইয়াৰ পশ্চিম সীমা [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে আছিল। এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সমৰ্থনত তেওঁ [[শদিয়া]], বুৰৈ দুৰ্গ আৰু বৰগাং আৰু ডিকাই নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ চিহ্ন সমূহৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> গগৈয়ে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া ৰজাসকলৰ শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ ভিত্তিত কয় যে শদিয়া বা সধয়াপুৰক কেন্দ্ৰ কৰি থকা এই ৰাজবংশই [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভূমি সামৰি লোৱা এখন "বিস্তৃত দেশ"ত শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তিলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> এছ. কে. দত্তৰ মতেও ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আটাইতকৈ উন্নত আছিল আৰু তেওঁলোকৰ এক সু-বিকশিত সভ্যতা আছিল।<ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization." {{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> ইতিহাসবিদ ইয়াছমিন শইকীয়াৰ মতে, ত্ৰয়োদশ শতিকাত চুতীয়াসকল উজনি লৌহিত্য উপত্যকাৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী জনগোষ্ঠী আছিল আৰু সেই সময়তে তেওঁলোকৰ নিজা ৰজা আৰু শদিয়াত ৰাজধানী আছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}}: "In the thirteenth century, the Chutias were by far the most powerful group in the upper Lauhitya valley having a king and a capital city at Sadiya."</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], [[গোম্চি]], [[ইটা দুৰ্গ]], [[নক্সাপৰ্বত]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], বুৰৈ দুৰ্গ, [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত ধ্বংসাৱশেষ, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে [[পদুম পুখুৰী, শদিয়া|পদুম পুখুৰী]], বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্ৰত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল যদিও বৰ্ণব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|মিচিমি]] সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1930|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় লোকবিশ্বাসই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনাইছিল।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/173 173]}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ক্ৰমাৎ আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু ভৌগোলিকভাৱে সিঁচৰিত হৈ পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|2007|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত চুতীয়া পৰিয়াল কিছুমানক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং অঞ্চলত থাকিব দিছিল; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''শেনচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰঙ]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' অঞ্চল বৰ্তমানৰ ৰৌতা–পাকৰিগুৰি বা দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক [[মঙলদৈ]] অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''চুতীয়া''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/68 68]}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} ১৯১১ চনত ছিডনী এণ্ডলে মঙলদৈ মহকুমাত উল্লেখযোগ্য সংখ্যক চুতীয়া লোক বাস কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে চুতীয়াসকলৰ ৰাজনৈতিক শক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলাবলৈ আহোমসকলে চুতীয়া লোকক অসম আৰু উত্তৰ-পূব বংগৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিস্তাৰিত কৰি দিছিল; মঙলদৈ মহকুমাৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ তেতিয়াও ''চুতীয়া দেশ'' বা ''কৌপাতি'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=90–91 |url=https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm}}</ref> চুতীয়া গোটসমূহ দৰঙৰ পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং'' সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Borboruah|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> [[ৰহা]] অঞ্চলত চুতীয়া বসতিৰ আন এটা উল্লেখ মিকিৰ অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। নিত্যনন্দ গগৈৰ মতে, [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ই মিকিৰ অঞ্চলত এসংখ্যক যোগী আৰু চুতীয়া পৰিয়াল বসতি কৰাইছিল। গগৈয়ে এই অঞ্চলটোক বৰ্তমান নগাঁৱৰ প্ৰায় ২০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত মিকিৰ গাঁৱৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>Nityananda Gogoi, ''Historical Geography of Medieval Assam'', Ph.D. thesis, Gauhati University, 1994, p. 276.</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পশ্চিমমুখী বিস্তাৰৰ লগে লগে কিছুমান অঞ্চলত আন সামাজিক শ্ৰেণীৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াও চলিছিল। [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপত]] সামাজিকভাৱে ঊৰ্ধ্বগামী চুতীয়াসকল [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]] জাতিৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথা নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰী কেণ্টলিয়ে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |page=239 |isbn=9780700701490 |quote=In Kamrup I am told that mobile Chutiyas also pass into the Kalita caste.}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ, ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া সামাজিক গোটসমূহৰ মাজত আত্মসাৎ হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনসমষ্টিৰ পৰিচয়ৰ ৰূপান্তৰত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|1997|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নতো দেখা গৈছে যে পৰীক্ষা কৰা দেউৰী আৰু চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আৰ্হিসমূহ (samples) নিজৰ মাজত আটাইতকৈ নিকটতম।গৱেষক সকলে এই ফলাফলক পূৰ্বৰ ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহৰ সৈতে সংগতিপূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছে।<ref name="Deori"/> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===বংশ আৰু খেলগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশ আৰু ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ বংশ সমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই বংশ সমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' বংশৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু বংশটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক বংশৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>"বুৰুক বংশৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।"{{harvcol|Baruah|2007|p=260}}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই বংশক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক বিৱৰণীত বৰাহীসকলক চুতীয়াসকলৰ এটা বিভাজন হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।{{efn|গুণাভিৰাম বৰুৱাই তেওঁৰ ''অসম বুৰঞ্জী'' (১৮৮৪)ত বৰাহীসকলক "চুতীয়াসকলৰ এটা উপ-গোষ্ঠী" বুলি স্পষ্টভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে।("বৰাহি বিলাক ছুটীয়াৰ এক উপজাতি মাত্ৰ").<ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunabhiram |title=Asam Buranji |year=1884 |language=as }}</ref> এল এ ৱাডেলে একেদৰেই বৰাহীসকলক দেওৰী আৰু হিন্দু চুতীয়া শ্ৰেণীৰ সৈতে একেলগে চুতীয়াসকলৰ অন্যতম "এণ্ড’গামছ উপ-জনজাতি" হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Waddell |first=Laurence Austine |title=The Tribes of the Brahmaputra Valley: A Contribution on Their Physical Types and Affinities |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1901 |page=42 }}</ref> ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লত একেদৰেই চুতীয়াসকলক হিন্দু, আহোম আৰু বৰাহী চুতীয়া বুলি ভাগ কৰা হৈছিল,<ref>{{cite book |title=Census of India, 1901 |volume=IV |chapter=Assam |year=1902 |publisher=Government of India |page=126 }}</ref> আনহাতে চিডনী এণ্ডলে পৰৱৰ্তী সময়ত বৰাহী চুতীয়াসকলক চুতীয়া জনসংখ্যাৰ চাৰি ভাগৰ ভিতৰত তালিকাভুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kacharis00endliala |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kacharis00endliala/page/91 91] }}</ref>}} বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ ৰীতি-নীতিৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped|archivedate=16 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|deadurl=yes}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্ৰান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নিৰ্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live|archivedate=28 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997}}</ref>ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্ৰুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ ত্ৰিপুৰী সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী ''ৰিগনাই'' আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar|access-date=2026-09-13|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224142821/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''|access-date=2026-09-13|archivedate=2020-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>"Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred." {{harvcol|Dutta|1985|p=45}}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== ===স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ৰাজনীতি=== *[[সোণাৰাম চুতীয়া]]—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *বিৰোচন চুতীয়া—[[গোলাঘাট জিলা]]ৰ ব্ৰিটিছবিৰোধী স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ব্ৰিটিছসকলে মৃত্যুদণ্ড দিছিল।<ref>{{cite news |last=Handique |first=Siddhartha |title=Veer Birochon Chutia memorial |work=Assam Times |date=18 September 2015}}</ref> *কেৰকেটুৱা চুতীয়া—[[তিতাবৰ]]ৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ বাবে ১৯২২ চনত কাৰাবন্দী কৰা হৈছিল।<ref name="AssamGovJorhat">{{cite web |title=Renowned Personalities of Jorhat District |url=https://assam.gov.in |publisher=District Administration, Jorhat, Government of Assam |access-date=September 26, 2026}}</ref> *মহেশ্বৰ চুতীয়া—[[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ [[চৰাইদেউ|চাৰিং]] অঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। তেওঁ ১৯৪২ চনৰ স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ''মৃত্যু বাহিনী''ত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ১৯৯৭ চনত অসম চৰকাৰৰ পৰা তাম্ৰপত্ৰ লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Maheshwar Chutia |url=https://cmsadmin.amritmahotsav.nic.in/district-reopsitory-detail.htm?24366= |website=Digital District Repository |publisher=Ministry of Culture, Government of India |access-date=26 September 2026}}</ref> *নগেন চুতীয়া—[[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]] আৰু ১৯৪২ চনৰ সৰুপথাৰ ৰে'লপথ ধ্বংসাত্মক কাৰ্যৰ সৈতে জড়িত স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। এই ঘটনাৰ বাবে তেওঁক দহ বছৰৰ সশ্ৰম কাৰাদণ্ড বিহা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=The incident of train derailment in Sarupathar |url=https://heritageexplorer.in/itihas_details/14 |website=Heritage Explorer |access-date=26 September 2026}}</ref> *[[সুমিত্ৰা হাজৰিকা]]—বিশিষ্ট অসমীয়া নাৰীবাদী লেখিকা, সমাজকৰ্মী আৰু নাৰী শক্তি পুৰস্কাৰ (২০১৭) বিজয়ী। *ঘনকান্ত ফুকন—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চুতীয়া সন্মিলনৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতিষ্ঠাপক।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–225}} *চিদানন্দ শইকীয়া—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, শিক্ষাবিদ, লেখক আৰু [[বোকাখাত]]ৰ সাংবাদিকতাৰ পথিকৃৎ। বোকাখাত সাহিত্য সভাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু ছোভিয়েট দেশ নেহৰু বঁটাপ্ৰাপক। *[[সোণেশ্বৰ বৰা]]—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনৰ ভিতৰত অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024">{{cite web |title=চুতীয়া জনগোষ্ঠীঃ আত্মপ্ৰতিষ্ঠাৰ সংগ্ৰাম, জনজাতিকৰণৰ দাবী আৰু ইয়াৰ যুক্তিযুক্ততা |url=https://thecrosscurrent.in/the-chutia-community-the-struggle-for-self-establishment-the-demand-for-tribalization-and-its-rationale/ |website=The CrossCurrent |date=30 November 2024 |access-date=26 September 2026 |language=as}}</ref> *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> *শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *[[অমিয় কুমাৰ ভূঞা]]—[[বিহপুৰীয়া বিধানসভা সমষ্টি|বিহপুৰীয়া সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> ===সাহিত্য, ইতিহাস আৰু শিক্ষা=== *[[স্বৰ্ণলতা বৰুৱা]]—ইতিহাসবিদ, [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ প্ৰাক্তন অধ্যাপক আৰু ''Indian History Congress''ৰ প্ৰাক্তন সভাপতি। অসমৰ ইতিহাস আৰু ইয়াৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত। *কোষেশ্বৰ বৰুৱা—ইতিহাসবিদ, লেখক, ছয়দুৱাৰ মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক অধ্যক্ষ আৰু [[গহপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|গহপুৰ সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *ধৰ্মেশ্বৰ চুতীয়া—পণ্ডিত আৰু পাণ্ডুলিপি গৱেষক। [[কামৰূপ অনুসন্ধান সমিতি]]ৰ প্ৰাক্তন সম্পাদক আৰু ''A Descriptive Catalogue of Manuscripts'' গ্ৰন্থৰ সংকলক। *ৰামচন্দ্ৰ চুতীয়া—অসমীয়া লেখক আৰু শিক্ষাবিদ। তেওঁ ২৯খন গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছে, যাৰ ভিতৰত [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ জনজাতিসমূহৰ সমাজ আৰু নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়ন বিষয়ক আঠখন গ্ৰন্থ অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৫ চনৰ লুমিনাছ লুম্মেৰ দাই সাহিত্য বঁটাপ্ৰাপক।<ref>{{cite news |title=Luminous Lummer Dai Literary Award-2025 to be awarded to Ramchandra Chutia and Dr Ashok Kumar Pandey |url=https://archive.arunachaltimes.in/index.php/2025/05/18/luminous-lummer-dai-literary-award-2025-to-be-awarded-to-ramchandra-chutia-and-dr-ashok-kumar-pandey/ |work=The Arunachal Times |date=18 May 2025}}</ref> *হৰিপ্ৰসাদ নেওগ—অসমীয়া লেখক, শিক্ষাবিদ আৰু সাহিত্য সংগঠক। মৰিয়নি মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন অধ্যক্ষ, [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ প্ৰাক্তন সাধাৰণ সম্পাদক আৰু [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পাঠ্যপুথি সমন্বয় সমিতিৰ সম্পাদক আছিল।<ref>{{cite web |title=বৈচিত্ৰ্যময় অসম |url=https://www.sebaonline.org/textbooks/class-9/ASSAMESE%20MIL_Rapid%20Reader_BOISITRAMAI%20AXOM_Assamese_Class%20IX-X.pdf |publisher=Board of Secondary Education, Assam |language=as |page=56}}</ref> *ভ্ৰমৰ চন্দ্ৰ শইকীয়া—[[জাঁজী]]ৰ বিশিষ্ট লেখক, শিক্ষক আৰু বিংশ শতিকাৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ অন্যতম প্ৰাৰম্ভিক সংগঠক। ===বিজ্ঞান, চিকিৎসা আৰু উদ্ভাৱন=== *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *দিব্যজ্যোতি চুতীয়া—ভূ-তথ্যবিজ্ঞানী আৰু উত্তৰ-পূব মহাকাশ প্ৰয়োগ কেন্দ্ৰ (NESAC)ৰ ভূ-তথ্যবিজ্ঞান আৰু তথ্য-প্ৰযুক্তি বিভাগৰ মুৰব্বী। ২০১৯ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় জিঅ'মেটিক্স বঁটা (প্ৰযুক্তি) লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Awards & Recognition |url=https://nesac.gov.in/about/awards/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Geoinformatics & IT Division |url=https://nesac.gov.in/geoinformatics-it-division-gid/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}</ref> *মহানন্দ চুতীয়া—কেন্দ্ৰীয় মুগা এৰি গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানৰ ৰেচম বিজ্ঞানী। মুগা পলুৰ ৰোগ আৰু ৰেচম পালন বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Dr. Mahananda Chutia, M.Sc., Ph.D. |url=https://cmerti.res.in/wp-content/uploads/2021/03/Mahananda-Chutia.pdf |publisher=Central Muga Eri Research and Training Institute |access-date=26 September 2026}}</ref> ===কলা, সংস্কৃতি আৰু ক্ৰীড়া=== *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। পৰম্পৰাগত বয়নশিল্পলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ২০২৩ চনত [[পদ্মশ্ৰী]] আৰু অসম গৌৰৱ বঁটাৰে সন্মানিত। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *মহেন্দ্ৰ চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বিশিষ্ট ঢুলীয়া ওজা আৰু ঢোলবাদক। ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আঞ্চলিক দূৰদৰ্শনত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰাৰ লগতে পৰম্পৰাগত ''ঢুলীয়া ওজা'' কলাৰ প্ৰচাৰৰ বাবে পৰিচিত। *[[গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ]]—অসমীয়া ফেশ্বন আৰু পোছাক পৰিকল্পনাকাৰী তথা চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক। ''[[মিছন চাইনা]]'', ''[[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]]'' আৰু ''চিকাৰ'' আদি অসমীয়া চলচ্চিত্ৰত কৰা কামৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Who is Garima Saikia Garg? Wife of Zubeen Garg and Acclaimed Assamese Costume Designer |url=https://www.oneindia.com/india/who-is-garima-saikia-garg-acclaimed-assamese-singer-and-wife-of-zubeen-garg-7865093.html |website=OneIndia |date=19 September 2025 |access-date=26 September 2026}}</ref> *অভিনন্দন চুতীয়া—মুষ্টিযোদ্ধা। তেওঁ ২০১১ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া আৰু ছিনিয়ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মুষ্টিযুদ্ধ প্ৰতিযোগিতাত অসমক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Abhinandan Chutia |url=https://indiaboxing.in/boxers/2448 |publisher=Indian Amateur Boxing Federation |access-date=26 September 2026}}</ref> *অনু চুতীয়া—ভাৰতীয় ট্ৰেক চাইক্লিষ্ট। তেওঁ ২০১৬ চনৰ ট্ৰেক এছিয়া কাপত জুনিয়ৰ মহিলাৰ দলীয় স্প্ৰিণ্টত স্বৰ্ণপদক আৰু জুনিয়ৰ মহিলাৰ স্প্ৰিণ্টত ৰূপৰ পদক লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Indian cyclists win 6 medals on day one of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/indian-cyclists-win-6-medals-on-day-one-of-track-asia-cup-2016-3032626/ |work=The Indian Express |date=15 September 2016}}</ref><ref>{{cite news |title=India finish second with 8 medals on final day of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/india-finish-second-with-8-medals-on-final-day-of-track-asia-cup-2016-3034781/ |work=The Indian Express |date=17 September 2016}}</ref> *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as|ref=harv}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en |ref=harv }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en |ref=harv }} * {{cite book|last1=Saikia|first1=Yasmin|title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India|date=2004|publisher=Duke University Press|isbn=082238616X|url=https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|language=en|access-date=4 May 2020|archive-date=1 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201230337/https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|url-status=live |ref=harv}} * {{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |ref=harv}} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007|ref=harv}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119|ref=harv}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925 |year=2018|ref=harv }} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=|ref=harv}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002|ref=harv}} *{{cite book |last1=Borboruah |first1=Hiteswar |title=Ahomar Din |date=1997 |publisher=Assam Prakashan Parishad|pages= |isbn=|ref=harv}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live|ref=harv}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930|ref=harv}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead|archivedate=3 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|deadurl=yes |ref=harv}} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |year=1997 |ref=harv}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van |ref=harv}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|s2cid=22571529|ref=harv }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications|ref=harv}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 |ref=harv }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|ref=harv}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265|ref=harv}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985| url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf|ref=harv}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0|ref=harv}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993|ref=harv}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940|ref=harv}} {{refend}} {{Assam}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] en3ho3lo1jt2x37hht66chbvszkddkz 649036 649007 2026-11-01T21:34:17Z Ananya Taye 28065 649036 wikitext text/x-wiki {{About|চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়া ৰাজ্যখন|চুতীয়া ৰাজ্য}} {{short description|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অসমৰ এটা জনগোষ্ঠী}} {{Infobox ethnic group | group = চুতীয়া জনগোষ্ঠী | native_name = |image = [[File:Chutia Bihu group.png|none|300px]] | image_caption = পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত চুতীয়া যুৱক-যুৱতীৰ এটা দল। | population = | popplace = প্ৰধানকৈ [[উজনি অসম]], মধ্য অসম আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ বিভিন্ন জিলা; লগতে অসমৰ নগৰাঞ্চলসমূহ | languages = [[অসমীয়া ভাষা|অসমীয়া]], [[দেউৰী ভাষা|দেউৰী-চুতীয়া ভাষা]](পৌৰাণিক ৰাজকীয়) | religions = [[হিন্দুধৰ্ম]] (বিশেষকৈ [[একশৰণ ধৰ্ম]])<ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=182}}</ref><ref>{{cite book |title=Comprehensive history of Assam, SL Baruah |pages=403, 406–7}}</ref>, অৰ্ধ হিন্দু | related = {{hlist|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]], [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]], [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]], [[সোণোৱাল কছাৰী]], অন্যান্য [[বড়ো-কছাৰী]]}} | footnotes = }} '''চুতীয়া জনগোষ্ঠী''' ([[ইংৰাজী]]: Chutia; ইংৰাজী উচ্চাৰণ: {{IPAc-en|ˈ|s|ʊ|ð|iː|j|aː}}; ''Sutia'' বুলিও লিখা হয়) ভাৰতৰ [[অসম]]ৰ এটা বড়ো-কছাৰী মূলৰ আদিম থলুৱা [[জনগোষ্ঠী]],<ref>"Most of the tribal members of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs."{{harvcol|Dutta|1985|p=48}}</ref> যাৰ ইতিহাস [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে নিবিড়ভাৱে জড়িত।<ref name="ReferenceA">"In the chronicles of Assam, either in the Tai-Ahom or Assamese languages, two kingdoms were important in 15th and 16th century Upper Assam. These two “peoples” were called Kachari and Chutiya in the Assamese language, and respectively Tumisa (or Timisa) and Tiora in the Tai-Ahom language."{{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ৰাজধানী [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত চুতীয়া ৰাজ্য মধ্যযুগীয় অসমৰ এটা মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তি আছিল। ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য]]ত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পূৰ্বে ইয়াৰ ভূখণ্ড পূব আৰু উত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ বৃহৎ অংশ আৰু সংলগ্ন সীমান্ত অঞ্চললৈ বিস্তৃত আছিল।<ref>"[T]he Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2002|pp=20–21}}</ref> ৰাজ্যখন অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া জনসংখ্যাৰ কিছুমান অংশক উজনি অসমৰ আন ঠাইলৈ ছটিয়াই পুনৰ্বাসিত কৰা হয়<ref>"(After defeating the Chutiyas, a number) of blacksmiths and other artisans were taken from Sadiya to the Ahom capital. Having settled all these matters Suhunmung returned to Charaideo where he performed the 'Rikkhan' ceremony"{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref><ref>{{harvcol|Sarma|1993|p=287) Dewanar Atla: "Suhungmung or Swarganarayan, after defeating Dhirnarayana and his minister Kasitora, received a number of Dola, Kali..Hiloi and gunpowder (Kalai-khar). Besides these, he also made a number of blacksmiths (Komar) prisoners and settled them either at Bosa (in present-day [[Jorhat district]]) or Ujjoni regions"}}</ref> আৰু মধ্য অসমতো বসতি স্থাপন কৰা হয়।<ref>"(T)he outer limit of Darrang district, in the western-most extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century."{{harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়াসকল [[অসমীয়া জাতি|অসমীয়া জাতিসত্তা]] গঠন কৰা মূল গোটসমূহৰ অন্যতম।<ref>{{cite book |last=Dube |first=S. C. |title=Indian Society |url=https://archive.org/details/indiansociety0000scdu |publisher=National Book Trust |location=New Delhi |year=1990 |page=[https://archive.org/details/indiansociety0000scdu/page/20 20] |isbn=81-237-1031-3 |quote=The history of the Mongoloid groups in Assam is long ... this element constitutes the bedrock of Assamese culture and society. [...] Another important cluster of Indo-Mongoloid population, includes the Chutia, Deuri, Mishing, and Moran. They now live in upper Assam. The Chutias and Morans had their own kingdoms in the past.}}</ref><ref>"Many were the people throughout Assam who considered themselves “Chutiyas”, especially in Upper Assam, but they were considered to be an Assamese 'caste' since they were (and still are) quite indistinguishable from common Assamese people; actually, they were (and still are) one of those traditional groups of Assam that came to form the Assamese people." {{harvcol|Jacquesson|2008|p=29}}</ref> ঔপনিৱেশিক যুগৰ আৰম্ভণিতে [[কলিয়াবৰ]]ৰ পূবফালৰ উজনি অসমত চুতীয়া জনগোষ্ঠী জনসংখ্যাৰ হিচাপত দ্বিতীয় বৃহত্তম গোট আছিল।<ref>"In the parts east from Kaliabor, the tribe next most numerous is called Chutiya."{{harv|Hamilton|1940|p=53}}</ref> বৰ্তমানো তেওঁলোকৰ মুখ্য বসতি উজনি অসমত; ইয়াৰ লগতে দৰং, মৰিগাওঁ,কাৰ্বি আংলং, নগাঁও, উত্তৰ গুৱাহাটী (বিশেষকৈ চাংসাৰি আৰু ৰংমহল) আৰু বৰাক উপত্যকাতো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref>{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰ জিলাৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন আছিল।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনতো একেধৰণৰ বিস্তৃতি দেখা যায়; ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাসমূহত ৮৪৮ জন।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref>}} ১৮৮১-১৯২১ চনত কৰা লোক পিয়লত(census) গোৱালপাৰা জিলাতো কিছু সংখ্যক(আজিৰ‌‌ দিনত আনুমানিক ৪০-৫০‌ হাজাৰ) চুতীয়া আছিল বুলি উল্লেখ আছে যদিও আজিৰ দিনত দেখা পোৱা নাযায়। ঐতিহাসিক চুতীয়াসকল মূলতঃ [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ অন্তৰ্গত আছিল<ref name=":1">(M)embers of the Mataks like the Morans, Barahis, Kacharis and Chutiyas, being members of the great Bodo family, had allied religious beliefs and customs. All of them worshipped a Primodial male deity and a Primodial female deity, and all of them were animist.{{harvcol|Dutta|1985|pp=48}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ মাজত কিছু শান মিশ্ৰণ থকাৰ সম্ভাৱনাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>"From the physical appearance of the Chutiyas, Gait opinies "they have in their frames a considerable infusion of Shan blood...." This may be possible because the Chutiyas were the next neighbours of the Shans of southeast Asia"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নত চুতীয়া নমুনাৰ সৈতে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ সাদৃশ্য সৰ্বাধিক পোৱা যায়; তাৰ পাছত [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] আৰু [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]।<ref name="Deori">{{cite journal |last1=Baruah |first1=Tiluttoma |last2=Mondal |first2=Sudipta |last3=Gharami |first3=Ajay Kumar |last4=Adak |first4=Dipak Kumar |title=The Tai-Phake of Assam, India—A morphometric study and population comparison with neighbouring groups |journal=Collegium Antropologicum |volume=30 |issue=3 |year=2006 |pages=579–583 |pmid=17058528 |url=https://hrcak.srce.hr/file/43439 |access-date=2026-09-13 |archivedate=2022-06-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220615224135/https://hrcak.srce.hr/file/43439 |deadurl=yes }}</ref> ২০০৪ চনৰ এটা জিনগত অধ্যয়নে চুতীয়া, আহোম আৰু ৰাজবংশীসকলক ঐতিহাসিক জনজাতি–জাতি নিৰন্তৰতাৰ মাজৰ এটা মধ্যৱৰ্তী অৱস্থানত ৰাখে।<ref>"The process of assimilation of some of the tribes in the caste hierarchy is probably reflected in the broad constellation of populations in the multidimensional plot (Fig. 3); on the one end it is the constellation of populations subscribing to the caste system, while the other end of the plot is the constellation of tribal groups. In between lie groups like the Rajbanshi, Chutiya, and Ahom, which were supposed to have undergone the process discussed above." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=339}}</ref><ref>"The Chutia, Ahom, and Rajbanshis constitute a separate and compact cluster positioned in the center of MDS plot."{{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=341}}</ref> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ছোৱাত তেওঁলোকৰ মাজত সংস্কৃতকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া চলিছিল,<ref>"The frequent appearance of Vaiṣṇava brahmins in the Chutiya royal grants shows their enhanced presence in the court and rural society." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref><ref>{{harv|Dutta|1985|p=29}}</ref> আৰু ষোড়শ শতিকাৰ পাছত [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ প্ৰভাৱত অধিক সাংস্কৃতিক পৰিৱৰ্তন ঘটে।<ref>"(A)fter the sixteenth century with the advent of the neo-Vaiṣṇava movement of Śankaradeva which brought about a profound change in the cultural and historical consciousness of the local population, including the Chutiyas." {{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> তেওঁলোকে ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে, বিশেষকৈ আহোমসকলৰ সৈতে, আত্মসাৎ আৰু আন্তঃবিবাহৰ প্ৰক্ৰিয়াতো অংশ লয়।<ref>"While the Ahom has a subdivision called 'Chutia', the Chutia have a section known as 'Ahom'." {{harvcol|Kumar|Basu|Reddy|2004|p=337}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে চুতীয়া জনগোষ্ঠীক অন্যান্য পিছপৰা শ্ৰেণী (OBC) হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI/925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |title=Central List of OBCs |date=9 January 2015 |website=National Commission for Backward Classes |access-date=23 June 2021 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226204126/http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvrfca7yFSI%2f925Go7SY9937UQ98B5lbFdbKCi85fJtx2wivIdOyNDx |url-status=dead }}</ref> জনগোষ্ঠীটোক [[অনুসূচিত জনজাতি]]ৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ দাবী বহুদিনীয়া; অসম চৰকাৰে এই অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে ভাৰত চৰকাৰলৈ আনুষ্ঠানিক পৰামৰ্শ প্ৰেৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Inclusion of Ethnic Communities in the Scheduled Tribes List |url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=2150795 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Tribal Affairs, Government of India |date=31 July 2025 |quote=The recommendation for inclusion of Chutiya, Koch-Rajbongshi, Matak, Moran, Tai-Ahom and Tea Tribe communities has been received from the State Government of Assam. |access-date=8 September 2026 }}</ref><ref>{{cite web |title=Tripartite meetings with various communities from Assam held today |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1488513 |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=24 April 2017 |quote=The Six Communities namely Koch Rajbongshi, Moran, Motok, Tai Ahom, Chutia and Adivasi (Tea Tribes) have been demanding Scheduled Tribe status to these Communities. }}</ref> ==নাম== ''চুতীয়া'' নামটোৰ উৎপত্তিৰ কথা বিতংভাৱে জনা‌‌ নাযায়। [[আহোম ভাষা]]ৰ [[বুৰঞ্জী]]সমূহত চুতীয়া সকলক 𑜄𑜢𑜰𑜫 𑜍𑜠 (Tiora) বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>{{Cite book |last=Borua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Assamese-English Dictionary |publisher=Baptist Mission Press |date=1920 |url=https://ia801408.us.archive.org/2/items/in.ernet.dli.2015.463794/2015.463794.Ahom-assamese-english-Dictionary.pdf |page=90–91 |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref> আনহাতে অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীসমূহত ''চুতীয়া'' নাম ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="ReferenceA"/> ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে তেওঁৰ "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানত উল্লেখ কৰিছিল যে চুতীয়া সকলক পূৰ্বে ''"চুতীয়া-কছাৰী"'' বুলি কোৱা হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ মূল কুল ''"কছাৰী"'' আছিল।<ref>"পদ্মেশ্বৰ নাওবৈচা ফুকনে "অসম বুৰঞ্জী"ৰ "অসম দেশত চুটীয়া কুলৰ উৎপত্তি" শিতানতো লিখিছে— “চুটীয়াক পূৰ্বে চুটীয়া-কছাৰি বুলিছিল, চুটীয়াৰ আচল কুল কছাৰি”"{{harvcol|Baruah|2007|p=62}}</ref> ১৮৪৮ চনত বৃটিছ গৱেষক এছ. এফ. হেনেই (S. F. Hannay)-য়ে ''চুতীয়া'' নামটোৰ সৈতে ''[[ক্ষত্ৰিয়]]'' শব্দৰ সম্ভাৱ্য ব্যুৎপত্তিগত সম্পৰ্কৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ দেউৰী চুতীয়াসকলৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি চুতীয়াসকলৰ মাজত প্ৰচলিত প্ৰাচীন কামৰূপৰ ক্ষত্ৰিয় বংশৰ বংশধৰ হোৱাৰ পৰম্পৰাৰ কথা লিপিবদ্ধ কৰে। লগতে বৰ্মী আৰু শান ভাষাত ‘ৰ’ৰ সলনি ‘য়’ ধ্বনি ব্যৱহাৰৰ কথা উল্লেখ কৰি ''Chootyah'' নামটোক ''Xshattrya'' বা ''Chuttryah'' ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and Other Remains in the Vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |volume=17 |issue=1 |page=468 |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c7/Journal_of_the_Asiatic_Society_of_Bengal._June_1848_%28IA_s1id11854090%29.pdf}}</ref> ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে (২০২০) চুতীয়া ৰাজবংশৰ তাম্ৰপত্ৰ আৰু বংশাৱলী বিশ্লেষণ কৰি তেওঁলোকৰ [[অসুৰ|অসুৰ-বংশীয়]] পৰিচয় আৰু [[ক্ষত্ৰিয়]] মৰ্যাদাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ব্ৰাহ্মণ্য বৈধতা প্ৰতিষ্ঠাৰ প্ৰক্ৰিয়া আলোচনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, বৈষ্ণৱ ব্ৰাহ্মণসকলে স্থানীয় শাসকগোষ্ঠীৰ বংশাৱলী নিৰ্মাণ আৰু তেওঁলোকক ব্ৰাহ্মণ্য সামাজিক ব্যৱস্থাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=55, 71–72}} ==ইতিহাস== ===প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস=== চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ লিপিবদ্ধ ইতিহাস পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]] আৰু বিশেষকৈ [[শদিয়া]] অঞ্চলৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত; পৰৱৰ্তীকালত এই অঞ্চলেই [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ হয়। প্ৰত্ন-মাপবিদ্যাগত প্ৰমাণে দেখুৱায় যে আদি-মধ্যযুগতেই শদিয়া অঞ্চলত ইটা নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰা আছিল। ২০২৪ চনৰ এটা অধ্যয়নত প্ৰতিমাগড় আৰু পদুম পুখুৰীৰ ইটাসমূহক সাধাৰণভাৱে সপ্তমৰ পৰা দশম খ্ৰীষ্টীয় শতিকাৰ ভিতৰত ধৰা এটা একে প্ৰযুক্তিগত স্তৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India: Estimation of the Firing Temperature and Civilization History |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |year=2024 |page=6271 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free}}</ref> এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণসমূহ বৰ্তমানলৈকে লিপিবদ্ধ চুতীয়া শাসকসকলৰ সময়ৰ পূৰ্বৰ। ই শদিয়া অঞ্চলত প্ৰাচীন কালৰ পৰাই এক বিকশিত ইটা নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ উপস্থিতি সূচায় যদিও ইয়াৰ সৈতে পৰৱৰ্তী চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ প্ৰত্যক্ষ সম্পৰ্ক এতিয়াও নিশ্চিতভাৱে নিৰ্ণয় কৰা হোৱা নাই। বৃহত্তৰ অঞ্চলটোৱে ''[[কালিকা পুৰাণ]]''ত বৰ্ণিত পবিত্ৰ ভূগোলতো গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। শদিয়াৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|তাম্ৰেশ্বৰী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ|দিক্কৰবাসিনী]] [[কামৰূপ]]ৰ এটা ধাৰণাৰ পূব সীমা হিচাপে দেখা যায়। জে-ইউন শ্বিনে লক্ষ্য কৰিছে যে গ্ৰন্থখনত বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ ওচৰৰ ললিতকান্তৰ পৰা পূবলৈ দিক্কৰবাসিনীলৈ বিস্তৃত দেশখনক ললিতকান্তৰ পৰা পশ্চিমলৈ কৰতোয়া নদী লৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ বিপৰীতে দেখুওৱা হৈছে। প্ৰথম অঞ্চলটো ''[[কিৰাত]]''সকলৰ দেশ বুলি দেখুওৱা হৈছে—যাক সাধাৰণতে মধ্য আৰু উজনি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিস্তৃত তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষী জনসমষ্টিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়—আনহাতে পশ্চিমৰ অঞ্চলটোক ব্ৰাহ্মণ, ঋষি আৰু ''বৰ্ণ'' ব্যৱস্থাৰ লোকৰ ব্ৰাহ্মণ্য স্থায়ী সমাজ হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। শ্বিনৰ মতে এই বৈপৰীত্যই স্থায়ী কৃষি আৰু ব্ৰাহ্মণ্য বসতিৰ অসম বিস্তাৰ প্ৰতিফলিত কৰে, যদিও দুয়ো অঞ্চলেই কামৰূপৰ পবিত্ৰ ভূগোলৰ অংশ আছিল।<ref name="Shin2018Kamarupa">{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Region Formed and Imagined: Reconsidering Temporal, Spatial and Social Context of Kāmarūpa |editor1-last=Dzüvichü |editor1-first=Lipokmar |editor2-last=Baruah |editor2-first=Manjeet |title=Modern Practices in North East India: History, Culture, Representation |publisher=Routledge |location=London and New York |year=2018 |pages=39–40}}</ref>{{sfn|Dutta|1985|pp=29–31}} ===চুতীয়া ৰাজ্য=== {{Main|চুতীয়া ৰাজ্য}} এই পূবাঞ্চলীয় পৰিৱেশত চুতীয়া ৰাজনৈতিক শক্তিৰ বিকাশ ঘটে, যদিও ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক ইতিহাস অল্পলিপিবদ্ধ। চতুৰ্দশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধৰ পৰা শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ প্ৰমাণ অধিক স্পষ্ট হৈ উঠে; এই সময়ৰ তাম্ৰশাসনসমূহত পৰৱৰ্তী কালৰ [[শদিয়া]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ক কেন্দ্ৰ কৰি শাসন কৰা ৰজাসকলৰ উল্লেখ পোৱা যায়।{{sfn|Shin|2020|pp=52–53}} ৰাজ্যখন শদিয়া আৰু ইয়াৰ সংলগ্ন উত্তৰ-পূব অসম তথা বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অঞ্চলসমূহক কেন্দ্ৰ কৰি বিকশিত হৈছিল। মুখ্য ভূখণ্ড বৰ্তমানৰ [[লখিমপুৰ জিলা|লখিমপুৰ]], [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[তিনিচুকীয়া জিলা|তিনিচুকীয়া]], [[ডিব্ৰুগড় জিলা|ডিব্ৰুগড়]], [[মাজুলী]]<ref name="Bhuyan"/> আৰু [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]] জিলাকে ধৰি,<ref>"N.N Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref><ref>"If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ কিছু অংশও সামৰি লৈছিল।<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|p=28}}</ref><ref name="Bhuyan">"About 250 years ago the Dihing (present Burhi-Dihing) flowed westerly through Sivsagar district to meet the Brahmaputra at the extreme western point of Majuli island (Sarma and Goswami, 2007). Over the centuries, the river Dihing has changed its courses many times...We find the earliest historical records of the valley after the coming of the Ahoms as the Buranjis or the Ahom chronicles mention about the conflict between the Ahoms and the Chutiyas on the bank of the river Dihing. The Satsari Asom Buranji refers to the Ahom-Chutiya conflict over the matter of fishing rights in the river Dihing which ultimately led to the annexation of the entire Chutiya territory upto Sadiya by the Ahoms during the reign of Suhungmung (p.56). However, it was only in the second decade of the sixteenth century, the area was brought under the control of the Ahoms and before that the whole territory of present-day Dibrugarh was under the Chutiyas."{{harvcol|Bhuyan|2023|p=532}}</ref> বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সমভূমি আৰু পাহাৰৰ পাদদেশীয় অঞ্চলসমূহো ৰাজ্যখনৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=57}} "The ruins of two forts in Lohit district of&nbsp;Arunachal Pradesh is said to be the remains of Bhīṣmaka's city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills&nbsp;between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other&nbsp;about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the&nbsp;fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa,&nbsp;discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king&nbsp;Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The&nbsp;paleographical analysis of the inscription supports this dating."</ref><ref>"In the main, however, their territory was confined to the river valleys of the Suvansiri, Brahmaputra, Lohit, and the Dihing and hardly extended to the hills at its zenith."{{harvcol|Nath|2013|p=27}}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈৰ মতে, চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল, [[ইটানগৰ]] অঞ্চলসহ লৈকে, বিস্তৃত আছিল আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত ইয়াৰ পশ্চিম সীমা [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ ওচৰৰ বৰগাং নদীলৈকে আছিল। এই পুনৰ্নিৰ্মাণৰ সমৰ্থনত তেওঁ [[শদিয়া]], বুৰৈ দুৰ্গ আৰু বৰগাং আৰু ডিকাই নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰৰ নক্সাপৰ্বতত পোৱা শিলৰ চিহ্ন সমূহৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi river and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikai rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> গগৈয়ে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া ৰজাসকলৰ শিলালিপি আৰু তাম্ৰশাসনৰ ভিত্তিত কয় যে শদিয়া বা সধয়াপুৰক কেন্দ্ৰ কৰি থকা এই ৰাজবংশই [[উজনি অসম]] আৰু [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ ভূমি সামৰি লোৱা এখন "বিস্তৃত দেশ"ত শাসন কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2|quote=Moreover, the inscriptions like the Dhenukhanā Copper Plate of Satyanārāyan of Śaka 1314 (1392 A.D.), the Barmutiyā Bil Copper Plate of the prince Dharmanārāyan a son of Satyanarayan of Śaka 1314, the Ghilāmorā Copper Plate of Laksminārāyan of Śaka 1323 (1401 A.D.), the Chepākhowā Copper Plate of Śaka 1350 (1428 A.D.) and the Pāyā-tāmreswari Temple Inscription of Mukta (Yuva) Dharmanārāyan of Śaka 1364 (1442 A.D.), also confirm that this line of kings had their capital at Sadiyā or Sadhayāpur and they ruled once an extensive country comprising a part of Upper Assam and Arunachal Pradesh, at least in the last part of the 14th century and the first part of the 15th century A.D.}}</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত ই মধ্যযুগীয় [[উত্তৰ-পূব ভাৰত]]ৰ অন্যতম মুখ্য ৰাজনৈতিক শক্তিলৈ বিকশিত হয়; অমলেন্দু গুহই পঞ্চদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকলক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ ৰাজনৈতিক গঠনসমূহৰ ভিতৰত “সৰ্বাধিক বিকশিত” বুলি বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>"The period from 13th to the 16th century saw the emergence and development of a large number of tribal political formations in north-east India. The Chutia, the Tai-ahom, the Koch, the Dimasa, the Tripuri, the Meithei, the Khasi and the Pamar- all these tribes crystallised into rudimentary state formations by the 15th century....The most developed of the tribes in the 15th century were the Chutias." {{harvcol|Guha|1983|p=5}}</ref> এছ. কে. দত্তৰ মতেও ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আটাইতকৈ উন্নত আছিল আৰু তেওঁলোকৰ এক সু-বিকশিত সভ্যতা আছিল।<ref>"Indeed it appears that of all the tribes of the Brahmaputra valley, the Chutiyas were the most advanced and had a well-developed civilization." {{harvcol|Dutta|1985|p=29}}</ref> ইতিহাসবিদ ইয়াছমিন শইকীয়াৰ মতে, ত্ৰয়োদশ শতিকাত চুতীয়াসকল উজনি লৌহিত্য উপত্যকাৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী জনগোষ্ঠী আছিল আৰু সেই সময়তে তেওঁলোকৰ নিজা ৰজা আৰু শদিয়াত ৰাজধানী আছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|1997|p=188}}: "In the thirteenth century, the Chutias were by far the most powerful group in the upper Lauhitya valley having a king and a capital city at Sadiya."</ref> ৰাজ্যখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে শাসকসকলক অসম, [[তিব্বত]] আৰু দক্ষিণ [[চীন]]ৰ মাজৰ পূবমুখী বাণিজ্য আৰু জন-চলাচল নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈও সক্ষম কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Saikia|2004|p=8}}</ref> [[File:Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg|thumb|350px|চুতীয়া ৰাজ্যৰ ভীষ্মকনগৰ দুৰ্গৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] শিলালিপিৰ পৰা জনা প্ৰাৰম্ভিক শাসকসকলৰ ভিতৰত নন্দিন—নন্দী বা নন্দীশ্বৰ বুলিও পাঠ কৰা হয়—অন্যতম। ''ধেনুখনা'' তাম্ৰশাসনত তেওঁক ''সধয়াপুৰ''ৰ অধিপতি বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁৰ নামৰ আগৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত বংশাৱলী অংশত নন্দীশ্বৰক এজন পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যা (''tanayā'')ৰ যোগেদি জন্ম হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কিন্তু সেই শাসকৰ নাম শিলালিপিৰ বাচি থকা অংশত এতিয়া পঢ়িব নোৱাৰি।{{efn|ধেনুখনা ফলকৰ সংশ্লিষ্ট অংশ খণ্ডিত আৰু বহু অক্ষৰ নোহোৱা। ''চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী''ত প্ৰকাশিত লিপ্যন্তৰত নন্দীশ্বৰৰ উল্লেখৰ আগতে পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ কন্যাৰ উল্লেখ ৰক্ষিত আছে।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |language=as |at=Appendix A, Dhenukhana copper-plate inscription |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref> মহেশ্বৰ নেওগৰ সংস্কৰণে সধয়াপুৰৰ শাসক নন্দী (নন্দীশ্বৰ/নন্দিসৰ)ক শিলালিপিত নাম অপাঠ্য হৈ পৰা পূৰ্বৱৰ্তী ৰজাৰ কন্যাৰ পুত্ৰ বুলি চিনাক্ত কৰে আৰু সত্যনাৰায়ণক নন্দীশ্বৰৰ পুত্ৰ বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |edition=3rd |publisher=Publication Board, Assam |location=Guwahati |year=2008 |orig-year=1974 |page=187}}</ref>}} নন্দীশ্বৰৰ পত্নীৰ নাম দৈৱকী; তেওঁলোকৰ পুত্ৰ ''সত্যনাৰায়ণ''ক “দেৱতাৰ শত্ৰু”ৰ বংশ অৰ্থাৎ ''সুৰৰিপু-বংশ''ৰ বুলি দেখুওৱা হৈছে, যাক নেওগে [[অসুৰ]] বংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।{{sfn|Shin|2020|pp=53–54}} সত্যনাৰায়ণৰ মাতৃকুলীয় সম্পৰ্কক দিয়া বিশেষ গুৰুত্বক চুতীয়া ৰাজবংশটো মাতৃসূত্ৰীয় আছিল, অথবা অন্ততঃ সম্পূৰ্ণভাৱে পিতৃসূত্ৰীয় নাছিল, তাৰ সম্ভাৱ্য প্ৰমাণ বুলি ধৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=54}} একে শিলালিপিসমূহে বুজায় যে সেই সময়লৈ দেশজ শাসকসকলে বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ মাজেৰে হিন্দুকৰণ গ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁলোকৰ শিলালিপিত বাসুদেৱৰ আহ্বান আছে আৰু ৰাজদৰবাৰৰ ব্ৰাহ্মণসকলে সংস্কৃতীয় বংশাৱলী আৰু ৰাজকীয় বৈধতা নিৰ্মাণত সহায় কৰিছিল।<ref>"Given these Puranic traditions, the rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa. Their worship of Kṛṣṇa was evident in the invocation of Vāsudeva (the son of Vasudeva, namely Kṛṣṇa) at the beginning of the Dhenukhana inscription. This attempt, however, had its own limitations due to their autochthonous background." {{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref> চুতীয়া যুগৰ ভূদৃশ্যৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ পূব [[অসম]] আৰু বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]জুৰি বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[ভীষ্মকনগৰ]], [[মালিনী থান]], [[গোম্চি]], [[ইটা দুৰ্গ]], [[নক্সাপৰ্বত]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], [[ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ|বুঢ়ৈ দুৰ্গ]], [[মৈৰামৰা দৌল]] আৰু শদিয়া–লোহিত–দিবাং অঞ্চলৰ অসংখ্য সুৰক্ষিত ধ্বংসাৱশেষ, মন্দিৰৰ অৱশেষ, মাটিৰ দুৰ্গ আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref>{{sfn|Shin|2020|pp=52–57}}{{efn|আন অৱশেষৰ ভিতৰত বুঢ়া-বুঢ়ী থান, বৰনগৰ (শদিয়া), প্ৰতিমাগড় আৰু তেজু আৰু হাতিডুবাৰ মাটিৰ দুৰ্গ আছে। শদিয়াৰ চৌপাশে [[পদুম পুখুৰী, শদিয়া|পদুম পুখুৰী]], বৰপুখুৰী আৰু সাত পুখুৰীকে ধৰি বহু প্ৰাচীন পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite web |title=Tinsukia – Archaeological Sites |url=https://ignca.gov.in/online-digital-resources/archaeological-sites/assam/tinsukia/ |publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts |access-date=24 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Newly Discovered Archaeological Sites 2015/2016 |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/newly-discovered-archaeological-sites-20152016 |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=24 August 2026}}</ref> বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰয়িং–ইথিলি অঞ্চলত পাৰ ইটাৰে গঠিত ইটা পুখুৰী, ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী (ৰয়িং) আৰু কানিয়িং নাট, লগতে ওচৰৰ কাম্পোনা পুখুৰী আৰু দেৱনাথ গাঁৱৰ এটা প্ৰাচীন ইটাৰে বাঁধানো কুঁৱা আছে।<ref>{{cite web |title=Tourism |url=https://roing.nic.in/tourism/ |publisher=District Administration, Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |access-date=24 August 2026}}</ref> লোহিত জিলা গেজেটিয়াৰত লোহিত আৰু দিবাঙৰ মাজত অসংখ্য পুখুৰীৰ কথাও লিপিবদ্ধ আছে; কিছুমান প্ৰায় ছয় একৰ পৰ্যন্ত ডাঙৰ, ইটাৰে বাঁধানো পাৰ আৰু ''ঘাট''যুক্ত, আৰু পদুম পুখুৰীত ভীষ্মকনগৰ-ধৰণৰ ইটাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Lohit District Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/lohit.pdf}}</ref> এই সকলো অৱশেষৰ প্ৰথম নিৰ্মাণ চুতীয়া শাসকসকলৰ অধীনতেই হৈছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি; তথাপি বহুতো অৱশেষ চুতীয়া যুগৰ, সেই সময়ত ব্যৱহৃত, অথবা চুতীয়া-যুগীয় শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভূদৃশ্যৰ অংশ আছিল।}} প্ৰত্যক্ষ শিলালিপিগত সংযোগৰ ভিতৰত তাম্ৰেশ্বৰীত ১৪৪২ চনৰ চুতীয়া শাসক ''শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণ''ৰ শিলালিপি, ৰুকমিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নামাঙ্কিত ইটা, আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু পদুম পুখুৰীত পোৱা ''শ্ৰী শ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ'' নাম উল্লেখযোগ্য।<ref>{{harvcol|Neog|1977|pp=85–86}}</ref><ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrīśrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> [[চুহুংমুং]]ৰ ৰাজত্বকালত ১৫২৩–২৪ চনত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰে। দখলৰ সময়লৈ যথেষ্ট হিন্দুকৰণ ঘটিছিল যদিও বৰ্ণব্যৱস্থা কিমান দূৰ প্ৰতিষ্ঠিত হৈছিল সেই বিষয়ে গৱেষকৰ মতভেদ আছে—এটা বৰ্ণনাই ইয়াক সীমিত অৱস্থাত থকা বুলি কয়, আন এটিয়ে ইয়াক প্ৰচলিত হোৱা বুলি উল্লেখ কৰে।<ref>"However, the caste system (in the Chutia kingdom) was in its marginal form"{{harvcol|Buragohain|1988|p=70}}</ref><ref>"(At the time of annexation by the Ahoms) caste system had become prevalent in (the Chutiya) society." {{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref> প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু শিলালিপিগত প্ৰমাণে শাসকসকলক বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্ন-সমষ্টিৰ সৈতে সংযোগ কৰে আৰু ৰজাসকলৰ ৰাজধানী এই অঞ্চলতেই আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===পৰৱৰ্তী কাল=== {{See also|চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ}} ৰাজ্য দখলৰ পাছত পূৰ্বৰ ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ক ''শদিয়াখোৱা গোহাঁই''ৰ অধীনত আহোম ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সংগঠিত বিদ্ৰোহৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলক ৰাজ্যৰ বিভিন্ন অংশলৈ ছটিয়াই দিয়া হয়,<ref>"Suhunmung scattered the Chutiya nobles in different parts of the kingdom, so as to prevent an organised rebellion from them" {{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> আৰু কাৰিকৰ তথা জনসাধাৰণৰ আন অংশকো উজনি অসমৰ বিভিন্ন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি পুনৰ্বাসিত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Baruah|2007|p=178}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও উল্লেখ কৰে যে বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু [[মিচিমি জনগোষ্ঠী|মিচিমি]] সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লৈছিল।{{efn|বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} তথাপি বিজয়ৰ পাছত আহোম কৰ্তৃত্বই বাৰে বাৰে চুতীয়া প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হয়। ১৫২৭, ১৫২৯, ১৫৪২, ১৫৫০–৫৩, ১৫৬৫ আৰু ১৫৭২ চনত উল্লেখযোগ্য বিদ্ৰোহৰ তথ্য পোৱা যায়।{{efn|১৫২৭ চনত শদিয়াৰ বিদ্ৰোহত দিহিঙীয়া গোহাঁই নিহত হয়। ১৫২৯ চনৰ বৃহত্তৰ বিদ্ৰোহত চন্দনগিৰি, দইথাং, মৰাণকাও আৰু দিবাং-লোহিত নদীৰ কাষত যুদ্ধ হয়, যাক শেষত চুহুংমুঙে দমন কৰে। ১৫৪২ চনত বিদ্ৰোহীসকলে দিচাঙৰ ওচৰত আহোম বিষয়া Sheng Hanan-ক হত্যা কৰে। ১৫৫০ চনত কংসপাত্ৰই শদিয়াত নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰে আৰু একাংশ বিদ্ৰোহী আহোম কোঁৱৰৰ সহায়ত ১৫৫৩ চনত মৃত্যু হোৱা পৰ্যন্ত প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখে। ১৫৬৫ চনত চুতীয়া বাহিনীয়ে নামৰূপ আৰু খেৰামত আক্ৰমণ কৰে। ১৫৭২ চনত শদিয়াত এজন ''সেনাপতি''ৰ নেতৃত্বত হোৱা বিদ্ৰোহ নেতাসকল বন্দী হোৱাৰ সৈতে শেষ হয়।{{sfn|Barua|1930|pp=60–64, 79, 89, 92}}{{sfn|Baruah|2007|pp=179–186}}}} বৰ্তমানৰ লক্ষীমপুৰৰ [[ঘিলামৰা]]ৰ স্থানীয় লোকবিশ্বাসই অঞ্চলটোক ঘিলা নামৰ এজন চুতীয়া বিদ্ৰোহী নেতাৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে [[চুখামফা]]ৰ (১৫৫২–১৬০৩) ৰাজত্বকালত আহোম বাহিনীয়ে তেওঁক তাত হত্যা কৰিছিল।{{efn|স্থানীয় ব্যুৎপত্তিগত পৰম্পৰা অনুসৰি ঘিলাক এখন পথাৰত হত্যা কৰা হৈছিল; সেই পথাৰ পিছলৈ ''ঘিলামৰা'', অৰ্থাৎ “ঘিলা মৰা ঠাই”, নামে জনাজাত হয়।<ref>Kalita, Jitaram, ''Dhakuakhana Mahkumar Thair Naamor Itibriti aru Anyanyo Prabandha'', p. 25.</ref>}} [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণৰ সময়ত এজন পলাতক কোঁৱৰৰ সৈতে থকা চুতীয়া সম্ভ্ৰান্তসকলে কোচ ৰজাৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ পূৰ্বৰ ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ কথা কৈ তাৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ আবেদন জনাইছিল।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |year=2008 |pages=120, 123}}</ref> ''দৰং ৰাজবংশাৱলী'' অনুসৰি নৰনাৰায়ণে তেওঁলোকৰ আবেদনত সহানুভূতিশীল হৈ আশ্বাস দিয়ে আৰু বাহবাৰী (বৰ্তমানৰ চতিয়া) নামৰ গাঁৱত বসতিৰ ব্যৱস্থা কৰে।{{efn|বৰুৱাৰ মতে কোচ আক্ৰমণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতি আৰু পলাতক চুতীয়া কোঁৱৰসকলৰ অৱস্থাই পুনৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধক উৎসাহিত কৰি থাকিব পাৰে।{{harvcol|Baruah|2007|pp=185–186}}}} মাজুলীত হোৱা আহোম–কোচ বন্দোবস্তৰ চৰ্তত বন্দী এজন চুতীয়া কোঁৱৰক আন উপহাৰৰ সৈতে কোচ দৰবাৰলৈ পঠিয়াব লাগিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।{{sfn|Barua|1930|p=89}}{{sfn|Baruah|2007|p=186}} উত্তৰ পাৰত প্ৰতিৰোধ চলি থাকে; ১৬৬৫ চনত চুতীয়াসকলে মিৰি আৰু ডফলাৰ সৈতে আহোম অভিযানৰ বিৰুদ্ধে যোগ দিয়ে। ১৬৭৩ চনত বৰ্তমানৰ [[ধেমাজি জিলা]]ৰ ৰূপা আৰু ডিমৌ মিৰি গাঁৱৰ পৰা কৰস্বৰূপ নাও কঢ়িয়াই নিয়াক লৈ পুনৰ সংঘাত হয়।{{efn|প্ৰথমে চুতীয়াসকলে নাও ঘূৰাই দিয়াৰ ৰাজকীয় দাবী নাকচ কৰি প্ৰতিৰোধৰ বাবে সমবেত হয়। আহোম বাহিনী সংগঠিত হোৱাৰ পাছত চুতীয়া বৰুৱাই আত্মসমৰ্পণ কৰে; কিছুমান যোদ্ধাক বন্দী কৰা হয় আৰু বাকী চুতীয়াসকলক কৰস্বৰূপে নাও যোগান ধৰিবলৈ বাধ্য কৰা হয়।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–230}}}}<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/173 173]}}</ref> এই বিদ্ৰোহসমূহৰ সমান্তৰালভাৱে চুতীয়াসকল ক্ৰমাৎ আহোম ৰাজ্যৰ অন্তৰ্ভুক্ত হয় আৰু ভৌগোলিকভাৱে সিঁচৰিত হৈ পৰে। চুতীয়া পৰিয়ালসমূহ আহোম ''[[পাইক প্ৰথা|খেল]]'', প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীত প্ৰৱেশ কৰে। পূৰ্বৰ ৰাজবংশৰ সদস্যসকলেও আহোম ৰাজসেৱা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে; উদাহৰণস্বৰূপে, যদু নামৰ এজন চুতীয়া কোঁৱৰক বুৰঞ্জীত মোগল বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে আহোম পক্ষত যুদ্ধ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="BaruaNath2007-226">{{harvcol|Baruah|2007|p=226}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1930|p=103}}</ref> [[মণিৰাম দেৱান]]ে লিখিছে যে বিজয়ৰ পাছত চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক কমাৰ আনি বচা (দয়াং) আৰু উজনি অঞ্চলত বসতি স্থাপন কৰায়। তাত দা, কটাৰী, তৰোৱাল, বন্দুক আৰু কামান নিৰ্মাণৰ বাবে কমাৰশাল স্থাপন কৰা হয়; তেওঁৰ ৰাজত্বকালত এই কমাৰ প্ৰতিষ্ঠানত প্ৰায় ৩,০০০ লোক আছিল বুলি কোৱা হৈছে।<ref>Sharma, Benudhar, ''Maniram Dewan'', p. 287: "After defeating the Chutia king and his minister Kasitora, Suhungmung or Dihingia Swarganarayan, apart from Dola, Kali,..., Cannons and Gunpowder, brought a great number of Blacksmiths as prisoners. These were settled at Bosha and the Ujoni regions; and smithies were set up where they were asked to build knives, daggers, swords, guns, and cannons. Saikias and Hazarikas were recruited among them to look after their work. It was only during this period that the work and trade of the blacksmith guild started in the kingdom. During the time of Dihingia raja, there were three thousand Blacksmiths."</ref> চুহুংমুঙে চুতীয়া ৰজাক পৰাজিত কৰাৰ পাছত চুতীয়া পৰিয়াল কিছুমানক বৰ্তমানৰ [[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ নতুনকৈ গঢ়ি উঠা চাৰিং অঞ্চলত থাকিব দিছিল; ৰাজনাও চলাবলৈ সংগঠিত এই লোকসকল ''চাৰিঙীয়া নাওবৈচা'' নামে জনাজাত হয়। পাছলৈ এই প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা ''শেনচোৱা'', ''টাংগুনধৰা'' আৰু ''বছোৱালধৰা'' আদি নতুন শ্ৰেণীৰ উদ্ভৱ হয়।<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|pp=593–594}}</ref> [[File:Tschutiya Kumar region in Grimm and Mahlmann map, 1840.jpg|thumb|200px|১৮৪০ চনৰ অসমৰ মানচিত্ৰত [[দৰং জিলা|দৰঙ]]ৰ ''Tschutiya Kumar'' আৰু ''Pakariguri'' অঞ্চল।]] [[দৰং জিলা|দৰঙ]]তো উল্লেখযোগ্য চুতীয়া জনবসতি গঢ়ি উঠে। ৰাজপৰিয়ালৰ অৱশিষ্ট অংশক দৰঙৰ পাকৰিগুৰিলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref>Phukan, Kasinath Tamuli,"Assam Buranji", p.20</ref><ref>"Suhunmung then deported the Chutiya nobles and the prince Sadhaknarayan to his kingdom and established the later at Darrang with grants of land and labourers."{{harvcol|Gogoi|2002|p=21}}</ref><ref>"The descendants of the Chutia royals are still living in a place called Geruwapara in Rowta Mouza of Darrang district."{{harvcol|Baruah|2007|p=139}}</ref> ''চুতীয়া কুঁৱৰ'' অঞ্চল বৰ্তমানৰ ৰৌতা–পাকৰিগুৰি বা দলগাঁও এলেকাৰ সৈতে জড়িত। পাছলৈ ৱেডে দৰঙৰ পাকৰিগুৰিৰ ওচৰত ''Soontiagown'' নামৰ এখন পৰগণাৰ উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |degree=PhD |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=234–235}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |at="A Geographical Sketch of Assam", pp. 11–12}}</ref> [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ সময়ত ধৰ্ম নাৰায়ণৰ অধীনত চুতীয়া দেশৰ প্ৰায় ৩,০০০ লোকক [[মঙলদৈ]] অঞ্চললৈ স্থানান্তৰ কৰি ''পাইক'' হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছিল; পাছলৈ ৱেডে এই ''চুতীয়া''সকলক তিনিজন ''হাজৰিকা''ৰ অধীনত থকা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/dli.ernet.104191 |edition=2nd |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=[https://archive.org/details/dli.ernet.104191/page/68 68]}}</ref><ref>{{cite book |last=Wade |first=John Peter |editor-last=Sharma |editor-first=Benudhar |title=An Account of Assam |publisher=R. Sarmah |location=Assam |year=1927 |pages=224–225}}</ref>{{efn|দৰঙৰ সৈতে এই সংযোগ আহোম যুগৰ শেষলৈকে আছিল। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত দৰঙৰ দুজন ৰজাই ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈনিক লৈ জাগী-চকীলৈ অহাৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |translator-last=Bhuyan |translator-first=Suryya Kumar |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=289}}</ref>}} ১৯১১ চনত ছিডনী এণ্ডলে মঙলদৈ মহকুমাত উল্লেখযোগ্য সংখ্যক চুতীয়া লোক বাস কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰে যে চুতীয়াসকলৰ ৰাজনৈতিক শক্তি সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলাবলৈ আহোমসকলে চুতীয়া লোকক অসম আৰু উত্তৰ-পূব বংগৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বিস্তাৰিত কৰি দিছিল; মঙলদৈ মহকুমাৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ তেতিয়াও ''চুতীয়া দেশ'' বা ''কৌপাতি'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=90–91 |url=https://www.gutenberg.org/files/50008/50008-h/50008-h.htm}}</ref> চুতীয়া গোটসমূহ দৰঙৰ পশ্চিমলৈও বিস্তৃত হৈছিল। ''বুৰুক চুতীয়া''ৰ এটা গোট নামনি অসমত [[বৰফুকন]]ৰ অধীনত আছিল আৰু উজনি অসমৰ ৰাজৰক্ষী ''চাওদাং'' সকলৰ সদৃশ কৰ্তব্য পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মূল বসতি [[তেজপুৰ]] আৰু [[গুৱাহাটী]]ৰ আশে-পাশে আছিল; [[শিৱসাগৰ]] আৰু [[যোৰহাট]]ৰ সৰু গোটবোৰ ''বুৰুক চেতিয়া'' নামে জনাজাত আছিল।{{sfn|Borboruah|1997|p=579}} বৰ্তমানৰ [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ ৰহা অঞ্চলতো চুতীয়াৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত পঞ্চৰজীয়া অঞ্চলৰ (ৰহা) দলৈ বা গোষ্ঠী-প্ৰধান ৰামনাথক “জাতিত চুতীয়া” বুলি কোৱা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Bhuyan |first=S. K. |title=Tungkhungia Buranji or A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=Bombay |year=1933 |page=191 |quote=Ramnath who was a doloi or clan-chief in the territories of the Panchrajias. He was a Chutia by caste.}}</ref> [[ৰহা]] অঞ্চলত চুতীয়া বসতিৰ আন এটা উল্লেখ মিকিৰ অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। নিত্যনন্দ গগৈৰ মতে, [[ৰুদ্ৰ সিংহ]]ই মিকিৰ অঞ্চলত এসংখ্যক যোগী আৰু চুতীয়া পৰিয়াল বসতি কৰাইছিল। গগৈয়ে এই অঞ্চলটোক বৰ্তমান নগাঁৱৰ প্ৰায় ২০ কিলোমিটাৰ পশ্চিমে অৱস্থিত মিকিৰ গাঁৱৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>Nityananda Gogoi, ''Historical Geography of Medieval Assam'', Ph.D. thesis, Gauhati University, 1994, p. 276.</ref> শিলালিপিগত তথ্যয়ো এই ভৌগোলিক বিস্তাৰ নিশ্চিত কৰে। অষ্টাদশ আৰু ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাম্ৰশাসনত [[দেৰগাঁও]]ৰ শিৱ মন্দিৰ (১৭৩৪), [[মাজুলী]]ৰ বেঙেনাআটি সত্ৰ (১৭৭৭), [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ বিশ্বনাথ মন্দিৰ (১৭৭৪) আৰু [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]]ৰ [[বৰদোৱা থান|বৰদোৱা সত্ৰ]] (১৮০৫)ৰ সৈতে জড়িত দানপত্ৰত ব্যক্তিক স্পষ্টকৈ ''চুতীয়া'' বুলি অভিহিত কৰা হৈছে। ১৮০৫ চনৰ [[হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ]]ৰ এটা দানপত্ৰৰ সীমা-বৰ্ণনাত [[হাজো]]ৰ ওচৰত ''চুতীয়া-গাঁও''ৰ উল্লেখো আছে।<ref>{{cite book |editor-last=Neog |editor-first=Maheswar |title=Prachya-Sasanavali |publisher=Assam Prakashan Parishad |location=Gauhati |year=1974 |language=as |pages=21–22, 65–67, 85, 126, 139–141}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পশ্চিমমুখী বিস্তাৰৰ লগে লগে কিছুমান অঞ্চলত আন সামাজিক শ্ৰেণীৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্তিৰ প্ৰক্ৰিয়াও চলিছিল। [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপত]] সামাজিকভাৱে ঊৰ্ধ্বগামী চুতীয়াসকল [[কলিতা জনগোষ্ঠী|কলিতা]] জাতিৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ কথা নৃতত্ত্ববিদ অড্ৰী কেণ্টলিয়ে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Cantlie |first=Audrey |title=The Assamese: Religion, Caste and Sect in an Indian Village |publisher=Curzon Press |location=London |year=1984 |page=239 |isbn=9780700701490 |quote=In Kamrup I am told that mobile Chutiyas also pass into the Kalita caste.}}</ref> সময়ৰ লগে লগে পুনৰ্বাসন, আন্তঃবিবাহ, ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া সামাজিক গোটসমূহৰ মাজত আত্মসাৎ হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াই বৃহত্তৰ চুতীয়া জনসমষ্টিৰ পৰিচয়ৰ ৰূপান্তৰত ভূমিকা লয়। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ ফলত ''আহোম-চুতীয়া'' পৰিচয় গঢ় লৈ উঠে; এনে এটা বংশৰ লাঙি পানিচিয়া ৰাজসেৱাত কৃতিত্ব দেখুৱাই প্ৰথম [[বৰফুকন]] হয়।{{sfn|Dutta|1985|p=30}} আন কিছুমান গোট ''হিন্দু চুতীয়া'' নামে জনাজাত হয়,<ref name="ReferenceB">"A section of Chutias who came identified as Hindu-Chutiyas was Aryanised at a very early period"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–30}}</ref> আৰু মায়ামৰা সত্ৰৰ ওচৰত থকা চুতীয়াসকলে সত্ৰখনৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ৰ ৰূপত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD">"Those Chutias, who were not Hinduised and lived in the neighbourhood of the Mayamara Satra, accepted initiation from its Mahanta"{{harvcol|Dutta|1985|pp=29–31}}</ref> এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহে পৰৱৰ্তীকালে চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা ঐতিহাসিক বিভাগসমূহত অৰিহণা যোগায়; একে সময়তে আহোম ৰাজ্যৰ ভিতৰত ৰাজনৈতিক প্ৰতিৰোধ আৰু আত্মসাৎ দুয়োটাই চলি থাকে। ===মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাল=== অষ্টাদশ শতিকালৈ চুতীয়াসকল ৰাজনৈতিকভাৱে মায়ামৰা আন্দোলন আৰু আহোম ৰাজপক্ষীয় ব্যৱস্থাৰ মাজত বিভক্ত হৈ পৰিছিল। বহু-জাতিগত মায়ামৰা বা মটক সমাজৰ মুখ্য উপাদানসমূহৰ ভিতৰত চুতীয়াসকল আছিল [[মৰাণ জনগোষ্ঠী|মৰাণ]]সকলৰ পাছতে দ্বিতীয় বৃহৎ গোট।{{sfn|Dutta|1985|pp=12, 27}} আনহাতে চুতীয়াৰ আন অংশ আহোম ''পাইক'' আৰু সামৰিক সংগঠনৰ ভিতৰত থাকি বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল। [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ আৰম্ভণিতে আহোম ৰজাই এজন ''চুতীয়া হাজৰিকা''ক বিদ্ৰোহীসকলক বন্দী কৰিবলৈ আদেশ দিয়ে; মোৱামৰীয়াসকলে তেওঁক বন্দী কৰি হত্যা কৰে।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=294}}</ref> আন এজন চুতীয়া ৰাজপক্ষীয় আছিল বুৰুক-চুতীয়া গোটৰ ''মই বৰুৱা''; [[লক্ষ্মী সিংহ]]ই মোৱামৰীয়াৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা বিষয়াসকলৰ ভিতৰত তেওঁ আছিল আৰু ৫,০০০ সৈন্যৰ এটা বাহিনীৰ নেতৃত্ব দিয়া হৈছিল।<ref name="BaruaNath2007-226"/> তাৰ কিছু পাছত বেজবৰা ১,০০০ ভিৰুৱাল চুতীয়া ''কাঁড়ী''সহ এটা বাহিনী লৈ বিদ্ৰোহীৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হয়, যদিও এই বাহিনীও পৰাজিত হয়।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |page=62}}</ref> বিদ্ৰোহৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়তো চুতীয়াসকল দুয়ো পক্ষতে দেখা যায়।{{efn|''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত ''চুতীয়া-কোঁৱৰ'' গোটৰ ২,০০০ সৈন্য ৰাজপক্ষীয় বাহিনীত যোগ দি জাগী-চকীত উপস্থিত হোৱাৰ উল্লেখ আছে; যদিও গোটটোৰ নামটোৱে প্ৰত্যেক সৈনিকৰ জাতিগত পৰিচয় নিশ্চিত নকৰে। ১৮০৫ চনত বেংমৰাৰ বিৰুদ্ধে শেষ ৰাজকীয় অভিযানত পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ বাহিনীত পৃথক মৰাণ ''কাঁড়ী'' বাহিনীৰ লগতে চুতীয়া ''কাঁড়ী''ৰ এটা বাহিনীও আছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Tungkhungia Buranji: Or, A History of Assam, 1681–1826 A.D. |publisher=Oxford University Press |location=London |year=1933 |pages=289, 312}}</ref>}} পূব অসমত ''বুৰুক চুতীয়া'' খেলৰ মায়ামৰা নেতা [[সৰ্বানন্দ সিংহ]],{{efn|সৰ্বানন্দক চুতীয়াৰ বুৰুক শাখাৰ লোক বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।{{sfn|Dutta|1985|p=31}} সমসাময়িক ব্ৰিটিছ তথ্যতো একে চিনাক্তকৰণ দেখা যায়: ১৮৩৮ চনত S. O. Hannay-এ তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী মতিবৰক “Boorook Sooteah” বুলি বৰ্ণনা কৰি কৈছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু পিতামহ শদিয়াৰ পৰা আহিছিল।<ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. O. |title=A Short Account of the Moa Morah Sect, and of the Country at Present Occupied by the Bor Senaputtee |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=7 |issue=80 |year=1838 |page=677}}</ref>}} অৱশেষত বেংমৰাত নিজকে প্ৰতিষ্ঠা কৰে আৰু ১৮০৫ চনৰ বন্দোবস্তৰ পাছত স্বায়ত্তশাসিত [[মটক ৰাজ্য]]ৰ ''বৰসেনাপতি'' হিচাপে স্বীকৃতি পায়। নাথ (২০০৮)-এ সৰ্বানন্দৰ চুতীয়া পৰিচয়ৰ দাবীক আহোমৰ হাতত ৰাজ্য হেৰুওৱাৰ পাছত হোৱা আগৰ চুতীয়া প্ৰতিৰোধৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Nath |first=Dambarudhar |chapter=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |title=Political Roles of Religious Communities in India |publisher=Institute for Security and Development Policy |location=Stockholm |year=2008 |page=120 |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf|quote=The assertion of the Chutiya identity on the part of Sarbananda Singha can thus be seen as having a link with the Chutiya revolt after they had lost their state to the Ahoms. That this is not altogether baseless can be presumed from the fact that immediately after assumption of his power and establishment of an identity as a Chutiya, the Morans, who in fact created the revolt, became sidelined, and concentrated within the jungles far away from the capital at Tinsukia.}}</ref> ===মানৰ আক্ৰমণ=== মানৰ আক্ৰমণে বৃহৎ চুতীয়া জনবসতিযুক্ত অঞ্চলসমূহত গভীৰ বিপৰ্যয় সৃষ্টি কৰে। প্ৰায় ১৮২৩ চনত মান বাহিনীয়ে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। পৰৱৰ্তী ঔপনিৱেশিক বিৱৰণত আহোম যুগৰ শেষৰ অস্থিৰতা আৰু মান অধিকাৰৰ পাছত বৃহত্তৰ লক্ষীমপুৰ জিলাক প্ৰায় জনশূন্য আৰু চূড়ান্ত দুৰ্দশাগ্ৰস্ত বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref><ref>{{cite book |title=Imperial Gazetteer of India |volume=16 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |year=1908 |pages=120–122 |chapter=Lakhimpur District}}</ref> আহোম প্ৰশাসনৰ অধীনত কৰ্মৰত চুতীয়াসকলেও আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰোধত অংশ লয়। প্ৰথম আক্ৰমণৰ সময়ত চুতীয়া ঘৰফলীয়া পৰিয়ালৰ ''লাপি দাধৰা বৰা''ক আন বিষয়াসকলৰ সৈতে মানৰ বিৰুদ্ধে পঠোৱা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=380}}</ref> [[লক্ষীমপুৰ জিলা|উত্তৰ লক্ষীমপুৰ]]ৰ আন এজন চুতীয়া সেনানায়ক হাও সাগৰ বৰাই নিজৰ অনুসাৰীসকলক লৈ মানৰ বিৰুদ্ধে বাহিনী গঠন কৰে; অধিকাৰৰ শেষ পৰ্যায়ত তেওঁৰ বাহিনী মানক বহিষ্কাৰ কৰাৰ শেষ সংগঠিত প্ৰচেষ্টাসমূহৰ অন্যতম আছিল।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ তেওঁক ''হাও বৰা'' বুলি উল্লেখ কৰি এটা পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছে যে বৃদ্ধ সেনানায়কজনে নিজে বাহিনী গঠন কৰি মান সেনাপতি চেক ফুকনৰ সৈতে যুদ্ধ কৰে আৰু তেওঁৰ পুত্ৰ পিপাকক হত্যা কৰে; হাও বৰাৰ পুত্ৰ নাখ বৰাইও তেওঁৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিছিল বুলি কোৱা হয়। বৰুৱাই আৰু উল্লেখ কৰে যে হাও বৰাৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰ জিলাৰ মৰনৈ-বেবেজীয়া অঞ্চলত বাস কৰে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}} আন ইতিহাসত একেজন উত্তৰ লক্ষীমপুৰৰ সেনানায়কক ''হাও সাগৰ বৰা'' বুলি কোৱা হৈছে।}} চুতীয়া বংশোদ্ভূত লাঙি ডেকা বৰাকো মানৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা ব্যক্তি হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়; তেওঁক মানদেশৰ দিশে লৈ যোৱা হৈছিল যদিও পলাই পুনৰ ঘূৰি আহে।{{efn|বৰুৱা (২০০৭)-এ ইয়াক পৰম্পৰা হিচাপে লিপিবদ্ধ কৰি তেওঁৰ বংশধৰসকল বৰ্তমানো লক্ষীমপুৰৰ কেকুৰি-বেবেজীয়া অঞ্চলত থকা বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Baruah|2007|p=226}}<ref>"The Langi Deka family was of Chutia origin."{{harvcol|Borboruah|1997|p=589}}</ref>}} হাও বৰাৰ পিছে পিছে মান বাহিনী [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী|ব্ৰহ্মপুত্ৰ]] পাৰ হৈ উত্তৰ লক্ষীমপুৰ দখল কৰে। সমসাময়িক আৰু পৰৱৰ্তী বিৱৰণে অঞ্চলটোত ব্যাপক হিংসা আৰু ধ্বংসৰ “আতংকৰ ৰাজত্ব”ৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Osik |first=N. N. |title=A Brief History of Arunachal Pradesh: From Earliest Times to 1823 A.D. |publisher=Omsons Publications |location=New Delhi |year=1996 |page=55}}</ref> [[চন্দ্ৰকান্ত সিংহ]]ৰ অধীনত [[বৰবৰুৱা]] হোৱা পাতাল চুতীয়াইও{{efn|''আহোম বুৰঞ্জী''ত পাতালক ''পাতাল চুতীয়া'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=383}}</ref> আনহাতে ঊনবিংশ শতিকাত কাশীনাথ তামুলি ফুকনে লিখা ''অসম বুৰঞ্জী''ত তেওঁক ''খেৰেমিয়াল কছাৰী'' বুলি কোৱা হৈছে। অৱশ্যে এনে নামকৰণ সদায় একে নাছিল; ঊনবিংশ শতিকাৰ ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত উদাহৰণস্বৰূপে চুতীয়াসকলক ''চুতীয়া-কছাৰী'' বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। নামৰূপ আৰু খেৰাম অঞ্চলত চুতীয়া বসতিও লিপিবদ্ধ আছে,<ref>{{harvcol|Barua|1930|p=89}}</ref> যিয়ে এই ভিন্ন নামৰ ব্যাখ্যা দিব পাৰে।}} নতুন মান আগ্ৰাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰস্তুতিত অংশ লয় আৰু ১৮২১ চনত মানসকলৰ হাতত নিহত হয়। ===ব্ৰিটিছ যুগ=== ব্ৰিটিছ শাসনকালতো চুতীয়াসকলক পৃথক আৰু ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত জনসমষ্টি হিচাপে গণনা কৰা হৈছিল। সৰ্বাধিক জনসংখ্যা [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]] আৰু [[লক্ষীমপুৰ জিলা|লক্ষীমপুৰ]]ত থাকিলেও [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]] আৰু [[দৰং জিলা|দৰং]]তো উল্লেখযোগ্য জনসংখ্যা আছিল; [[কামৰূপ জিলা|কামৰূপ]], [[গোৱালপাৰা জিলা|গোৱালপাৰা]], [[বৰাক উপত্যকা|কাছাৰ সমভূমি]] আৰু নাগা হিলছত সৰু গোটো আছিল।{{efn|১৮৮১ চনৰ লোকপিয়লত অসমত গণনা কৰা ৬০,২৩২ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ২২.৫% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত আছিল—নগাঁৱত ৮,০৫৫, গোৱালপাৰাত ১,৯১৮, দৰঙত ১,৩৬২, কামৰূপত ১,১৬৮ আৰু কাছাৰ সমভূমিত ১,০৬৯ জন।<ref>{{cite book |last=Lyall |first=Charles |title=Report on the Census of Assam for 1881 |location=Calcutta |publisher=Government of India |year=1883 |at=Final Census Table VIII, Castes and Tribes}}</ref> ১৮৯১ চনত ৮৭,৬৯১ জন চুতীয়াৰ প্ৰায় ১৮% শিৱসাগৰ আৰু লক্ষীমপুৰৰ বাহিৰত বাস কৰিছিল; নগাঁৱত ১০,৪৬৮, দৰঙত ৩,৫৪৬, কামৰূপত ১,০৩৬ আৰু আন জিলাত ৮৪৮ জন গণনা কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam |volume=I |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1892 |page=270}}</ref> ১৮৯১ চনৰ প্ৰাদেশিক তালিকাত নাগা হিলছ জিলাৰ কোহিমা মহকুমাত গণনা কৰা মুখ্য জাতিসমূহৰ ভিতৰত “Chutiya”ও আছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=Census of India, 1891: Assam. Provincial Tables |location=Calcutta |publisher=Bengal Secretariat Press |year=1892 |at=Provincial Table XI, District Naga Hills}}</ref>}} এই সময়লৈ অধিকাংশ চুতীয়াই অসমীয়া ভাষা গ্ৰহণ কৰিছিল; পুৰণি চুতীয়া ভাষা মূলতঃ দেউৰী শাখাৰ মাজত টিকি আছিল।{{efn|১৯২১ চনৰ লোকপিয়লত ৯৬,০০৯ জন চুতীয়া গণনা কৰা হৈছিল, কিন্তু চুতীয়া ভাষাভাষী মাত্ৰ ৪,১১৩ জন আছিল। ইয়াৰ পৰা পিতৃভাষা হেৰালেও জাতিগত পৰিচয় কিমান বহুলভাৱে টিকি আছিল সেয়া স্পষ্ট হয়।<ref>{{cite book |title=Census of India, 1921 |volume=III |at=Subsidiary Table III, Comparison of caste and language tables}}</ref>}} ঔপনিৱেশিক যুগত চুতীয়াসকলৰ শ্ৰেণীবিভাজন যথেষ্ট সলনি হৈছিল। ঊনবিংশ শতিকাৰ নৃতত্ত্ববিদসকলে সাধাৰণতে তেওঁলোকক বহুল হিন্দুকৰণ হোৱা জনজাতীয় বা আদিম জনসমষ্টি হিচাপে গণ্য কৰিছিল। হান্টাৰে তেওঁলোকক “semi-Hinduized aboriginals”ৰ অন্তৰ্গত কৰিছিল, আৰু ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লে চুতীয়াসকলক “forest and hill tribes” শ্ৰেণীত ৰাখিছিল।<ref>{{cite book |last=Hunter |first=William Wilson |title=A Statistical Account of Assam |volume=1 |publisher=Trübner & Co. |location=London |year=1879 |page=181}}</ref><ref name="Allen1901-116">{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=116 |quote=At the last census the Chutiya were included under the category of 'forest and hill tribes'.}}</ref> ১৮৯১ চনৰ লোকপিয়লভিত্তিক আন এটা চৰকাৰী বিৱৰণেও চুতীয়াসকলক প্ৰদেশৰ মুখ্য “aboriginal hill tribes”ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite book |title=Physical and Political Geography of the Province of Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1896 |orig-year=1893 |page=203}}</ref> কিন্তু ১৯০১ চনত লোকপিয়ল অধীক্ষক বি. চি. এলেনে এই শ্ৰেণীবিভাজনক প্ৰশ্ন কৰি চুতীয়াসকলক “race caste” বুলি বৰ্ণনা কৰে আৰু মুখ্য জনসমষ্টি সেই সময়লৈ কাৰ্যত হিন্দু হৈ পৰিছিল বুলি মন্তব্য কৰে।<ref name="Allen1901-116"/><ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Report on the Census of Assam, 1901 |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1902 |page=89}}</ref> বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিত চুতীয়া পৰিচয়ক কেন্দ্ৰ কৰি নতুন সংগঠিত তৎপৰতাও দেখা যায়। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ শিক্ষিত আৰু উদীয়মান মধ্যবিত্ত অংশই সামাজিক আৰু সাম্প্ৰদায়িক স্বাৰ্থক কেন্দ্ৰ কৰি সংগঠন গঠন কৰাৰ সময়ত ১৯২৫ চনত ''অসম চুতীয়া সন্মিলন'' গঠন হয়।<ref>{{cite report |last=Deka |first=Kaustubh |title=From Movements to Accords and Beyond: The Critical Role of Student Organizations in the Formation and Performance of Identity in Assam |publisher=Nehru Memorial Museum and Library |location=New Delhi |page=16}}</ref> কোচ-ৰাজবংশী, বড়ো-কছাৰী আৰু আন গোটৰ সংগঠনৰ সমান্তৰাল এই সন্মিলন ঔপনিৱেশিক যুগৰ শেষভাগত চুতীয়া সামাজিক আৰু জাতিগত স্বাৰ্থ প্ৰকাশৰ এক সংগঠিত মঞ্চ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে। ==ভাষা== {{Infobox language | name = চুতীয়া | familycolor = চীনা-তিব্বতীয় | fam2 = তিব্বতী-বাৰ্মী | extinct = ? | ethnicity = চুতীয়া | states = [[ভাৰত]] | region = [[অসম]] }} বৰ্তমান চুতীয়া জনগোষ্ঠীয়ে [[অসমীয়া ভাষা]] কয়; তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ তিব্বতী-বাৰ্মী ভাষা লোপ পাইছে।{{sfn|Shin|2020|p=51}}{{sfn|Jacquesson|van Breugel|2017|p=100}} ঊনবিংশ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউন, জে. জি. ব্ৰেণ্ড্ৰেথ, জি. এ. গ্ৰিয়াৰ্চন আৰু জি. চি. গোস্বামী আদি পণ্ডিতে [[দেউৰী ভাষা]]ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে জড়িত কৰি ''দেউৰী-চুতীয়া''ক চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ মূল ভাষা বুলি গণ্য কৰিছিল।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|p=516}} আধুনিক ভাষাবৈজ্ঞানিক অধ্যয়নে অৱশ্যে বৰ্তমানৰ দেউৰী ভাষা আৰু দেউৰী জনগোষ্ঠীক অসমীয়াভাষী চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একে বুলি গণ্য নকৰে। আচাৰ্য আৰু মহন্তই কয় যে দুয়োৰ মাজত ''বৰ্তমান'' ভাষাগত নিকটতাৰ প্ৰমাণ নাই আৰু আজিৰ দিনত দুয়ো জনগোষ্ঠী জাতিগত আৰু ভাষাগতভাৱে পৃথক।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} আধুনিক এটা সমাজ-সাংস্কৃতিক অধ্যয়নত দেউৰীসকলক ঐতিহাসিকভাৱে চুতীয়াসকলৰ পুৰোহিত শাখা বুলি বৰ্ণনা কৰি কোৱা হৈছে যে পৃথক হৈ বেলেগ বেলেগ অঞ্চলত বসবাস কৰাৰ পাছত তেওঁলোকৰ ধৰ্ম, ভাষা আৰু সংস্কৃতি ধীৰে ধীৰে পৃথক হয় আৰু শেষত দেউৰী আৰু চুতীয়া দুটা স্বতন্ত্ৰ জনগোষ্ঠী হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=44-47}}</ref> ২০০৬ চনৰ উজনি অসমৰ ছটা জনগোষ্ঠীৰ ওপৰত কৰা এটা নৃতাত্ত্বিক মাপবিদ্যাগত অধ্যয়নতো দেখা গৈছে যে পৰীক্ষা কৰা দেউৰী আৰু চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ আৰ্হিসমূহ (samples) নিজৰ মাজত আটাইতকৈ নিকটতম।গৱেষক সকলে এই ফলাফলক পূৰ্বৰ ঐতিহাসিক বিৱৰণসমূহৰ সৈতে সংগতিপূৰ্ণ বুলি বিবেচনা কৰিছে।<ref name="Deori"/> দেউৰীসকলৰ পৰম্পৰাগত আঞ্চলিক ভাগসমূহৰ ভিতৰত ''দিবঙীয়া'' শাখাই দেউৰী ভাষা ৰক্ষা কৰি আহিছে; বৰগঞা আৰু টেঙাপনীয়া শাখাই অসমীয়া ভাষালৈ স্থানান্তৰিত হৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=516–517}} অসমীয়াৰ সংস্পৰ্শত দেউৰী ভাষাৰ ধ্বনিতত্ত্ব আৰু ভাষা-ব্যৱহাৰৰ ধৰণকে ধৰি নিজেও ধাৰাবাহিক ভাষাগত পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে গৈছে।{{sfn|Acharyya|Mahanta|2019|pp=514–516}} ==সমাজ== ===সামাজিক জীৱন=== চুতীয়াসকল সাধাৰণতে যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰে। কোনো কোনো যৌথ পৰিয়ালত সদস্যৰ সংখ্যা এশৰো অধিক হৈছিল। পিতৃক পৰিয়ালৰ মুৰব্বী হিচাপে গণ্য কৰা হয়; তেওঁৰ অনুপস্থিতি বা মৃত্যুৰ পাছত মাতৃয়ে পৰিয়ালৰ মুৰব্বীৰ স্থান লয়, তাৰ পাছত আন আত্মীয়সকলে দায়িত্ব লয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=52}}</ref> পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পাৰস্পৰিক বুজাবুজি আৰু সহযোগিতাৰে পাল পাতি গৃহস্থালিৰ কাম সম্পন্ন কৰে।{{sfn|Baruah|2007}} পৰম্পৰাগতভাৱে এই পাৰস্পৰিক সহায় ঘৰৰ বাহিৰতো বিস্তৃত আছিল—বিয়া, মৃত্যু আৰু আন বিশেষ অনুষ্ঠানত গাঁওবাসীয়ে পৰিয়ালক সহায় কৰিছিল; কিছুমান অঞ্চলত এই প্ৰথাক ''হেজাৰী'' আৰু আন কিছুমানত ''হাউৰি'' বুলি কোৱা হয়।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144}}</ref> [[File:Faces of Chutia, Kachari and Ahom men, 1900.jpg|thumb|১৯০০ চনৰ আলোকচিত্ৰ; মাজত এজন চুতীয়া পুৰুষৰ মুখাবয়ব।]] ===বংশ আৰু খেলগোট=== চুতীয়া জনগোষ্ঠী বহুতো বংশ আৰু ''খেল''ত বিভক্ত। লিপিবদ্ধ বংশ সমূহৰ ভিতৰত ''বুৰুক'', ''বিহীয়া'', ''বেবেজীয়া'', ''লফাই'', ''বৰাহী'', ''লাহোৱাল'', ''ফেচুৱাল'', ''উতা'', ''হাড়'', ''মেলেং'', ''লাও-পিয়া'', ''চেচা-ঘৰীয়া'', ''কান্তক'', ''দৈচুং'', ''দিহা'', ''শালিকী'', ''বৰুৱতী'', ''বাঘচোৱা'' আৰু ''দিহিং-গয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-clans">{{harvcol|Chutia|2026|pp=49-51}}</ref> মৌখিক পৰম্পৰাত এই বংশ সমূহৰ কেইবাটাও নিৰ্দিষ্ট পেচা বা অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত। ''বুৰুক'' বংশৰ নাম ''উদাল'' গছৰ পৰা আহিছে বুলি কোৱা হয়; এই গছৰ আঁহেৰে ৰচী বনোৱা হৈছিল আৰু বংশটো সেই ৰচী নিৰ্মাণৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> বুৰুক বংশৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও নাখাইছিল।<ref>"বুৰুক বংশৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।"{{harvcol|Baruah|2007|p=260}}</ref> ''বিহীয়া''সকল মাছ ধৰা আৰু চিকাৰৰ বাবে তথা কাঁড় আৰু আন অস্ত্ৰত লগাবলৈ বিষ তৈয়াৰ আৰু ব্যৱহাৰৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে জড়িত।<ref name="Richa-clans"/> এটা পৰম্পৰাত ''বেবেজীয়া''সকলক ঠাই সলনি কৰি ফুৰা আৰু বেতৰ গাজ সংগ্ৰহৰ সৈতে জড়িত লোক বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-clans"/> ''বিহীয়া'', ''বুৰুক'' আৰু ''বেবেজীয়া'' নামসমূহ পিছলৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে জড়িত হোৱা চুতীয়া গোটসমূহৰ পৰম্পৰাতো পোৱা যায়। লোকপৰম্পৰাত ''লফাই'' নামটোক লফা শাকৰ খেতিৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা হয়, আনহাতে ''শালিকী''সকল শালিকা চৰাইক মানুহৰ মাত আৰু গীত অনুকৰণ কৰিবলৈ শিকোৱাৰ সৈতে জড়িত। ''দিহিং-গয়া''সকল [[দিহিং নদী]]ৰ কাষৰ চুতীয়া বসতিৰ সৈতে, আৰু ''চেচা-ঘৰীয়া''সকল চেচা নদীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="Richa-clans"/> ''হাড় চুতীয়া''ৰ বিষয়ে লিপিবদ্ধ এটা পৰম্পৰাই এই বংশক শদিয়াৰ মুখ্য ধৰ্মস্থানৰ পুৰণি বলি-অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত কৰে; কোৱা হয় যে বলিৰ বাবে নিৰ্বাচিত ব্যক্তি এই গোটৰ পৰা লোৱা হৈছিল।<ref name="Richa-clans"/> এই বিবৰণ জনসমাজৰ পৰম্পৰা হিচাপেই টিকি আছে আৰু নিজে এই প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক সত্যতা প্ৰমাণ নকৰে। ''খেল'' শব্দটো ''সোণাৰী'', ''তাঁতী'', ''কমাৰ'' আৰু ''খনিকৰ'' আদি পেচাভিত্তিক সংগঠনৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই পেচাগত খেলসমূহ আত্মীয়তাৰ সলনি মুখ্যত পেচাৰ ভিত্তিত সংগঠিত আছিল আৰু বেলেগ বেলেগ এনে খেলৰ সদস্যৰ মাজত বিবাহত বাধা নাছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=148}}</ref> ===ঐতিহাসিক বিভাগ=== [[চুতীয়া ৰাজ্য]] পতনৰ পাছত ধৰ্মীয় সম্পৰ্ক, আন্তঃবিবাহ আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়া জনগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ ভিত্তিত চুতীয়া জনসমষ্টিৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক নামে চিনাক্ত হ'বলৈ ধৰে। আহোম বিজয়ৰ পাছৰ আন্তঃবিবাহে ''আহোম চুতীয়া'' আৰু ''হিন্দু চুতীয়া''ৰ মাজত ভেদ গঢ়ি তোলে; দুয়ো গোটেই শেষলৈ বিভিন্ন ৰূপৰ হিন্দুধৰ্ম গ্ৰহণ কৰে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক পৃথকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰি কৈছিল যে শদিয়া জিলাৰ পৰা তেওঁলোকক আঁতৰাই নিয়াৰ আগলৈ নিজস্ব পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠান স্থানীয়ভাৱে বজাই ৰখা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |location=Shillong |publisher=Assam Secretariat Printing Office |year=1895 |page=vi}}</ref> পৰৱৰ্তী বিৱৰণসমূহে চুতীয়াসকলৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক ভাগ উল্লেখ কৰে।<ref>{{Harvcol|Pathak|2008|p=82}}</ref> '''''হিন্দু চুতীয়া:''''' হিন্দু চুতীয়াসকল জনসমষ্টিৰ এটা বৃহৎ অংশ আছিল। ইয়াৰ ভিতৰত [[শংকৰদেৱ]] আৰু [[মাধৱদেৱ]] আদি সন্তৰ দ্বাৰা [[একশৰণ ধৰ্ম|বৈষ্ণৱ ধৰ্ম]]ত দীক্ষিত লোকো অন্তৰ্ভুক্ত। কঠোৰ বৈষ্ণৱ আচাৰ পালনকাৰীসকলক সাধাৰণতে ''কেঁচাপন্থী'' বুলি কোৱা হয়; তেওঁলোকে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুমাংস আৰু মদ্যৰ ব্যৱহাৰ পৰিহাৰ কৰে। ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে পুৰণি জনজাতীয় আচাৰ অধিক সংৰক্ষণ কৰি আহিছে।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=215}}</ref> '''''আহোম চুতীয়া:''''' আহোম চুতীয়াসকল ''পকাপন্থী''সকলৰ এটা মুখ্য অংশ আছিল। আহোমসকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহৰ কাৰণে তেওঁলোকক এই নামে কোৱা হৈছিল; অধিকাংশেই অৱশেষত আহোম সামাজিক গাঁথনিৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/cu31924071145522|title=Census of India, 1901|date=23 June 1901|publisher=Bombay : Govt. Central Press|via=Internet Archive}}</ref> এই চুতীয়াসকলে আহোম প্ৰশাসনৰ বিভিন্ন পদো দখল কৰিছিল।{{efn|ঐতিহাসিক উৎসত উল্লেখিত উদাহৰণৰ ভিতৰত প্ৰথম বৰফুকন লাঙি পানিচিয়া,<ref>"Langi Panisiya, the first Borphukan, was a Chutiya by caste"{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ৰূপচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32.</ref> কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা, পিয়লি বৰফুকন, বদনচন্দ্ৰ বৰফুকন, পিকচাই চেতিয়া বৰফুকন,<ref>{{harvcol|Borboruah|1997|p=579}}</ref> চুহুংমুঙৰ অধীনৰ ফ্ৰাচেনমুং বৰগোহাঁই,<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.31, "Phrasenmung con tun cham pai luk Tiura"</ref> ৰুদ্ৰ সিংহৰ সময়ৰ থুমলুং বৰগোহাঁই,<ref>{{Cite web |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |title=''Chao-Thumlung Borgohain of a Tiura (Tai word for Chutia) family.'' |access-date=11 June 2020 |archive-date=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214210/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-01446144/document |url-status=live }}</ref> চুচেনফাৰ অধীনৰ বানৰুকীয়া গোহাঁই আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ অধীনৰ বানলুঙীয়া গোহাঁই<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', p.32, "Thaomung Banlung cham pai luk Tiora"</ref> আদি আছে।}} পৰম্পৰাই ''চম-চিৰিং'' আৰু ''চাংচাই'' আদি চুতীয়া পৰিয়াল চুকাফাৰ সময়তেই আহোম গোটত সোমোৱা বুলি কয়; দত্তই পাছৰ আহোম চেতিয়া আৰু লাহন খেলৰ বহু অংশক চুতীয়া বংশোদ্ভূত বুলি জড়িত কৰে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref> ১৯০৫ চনৰ ''Assam District Gazetteers''ত আহোম চুতীয়াসকলৰ মাজত [[চকলং]] বিবাহপদ্ধতি লিপিবদ্ধ আছে, যিয়ে আহোম সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক আচাৰত তেওঁলোকৰ পূৰ্ণ আত্মসাৎৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>[https://archive.org/details/dli.ministry.07343/page/112/mode/1up Allen, B. C., ''Assam District Gazetteers: Vol. 8 Lakhimpur'' (1905), p.112: "Hindu Chutias are sometimes united by the Hompura ceremony, while the Chaklong rite, which is the Ahom form of marriage, is in vogue amongst the Ahom Chutiyas"]</ref> '''''বৰাহী চুতীয়া:''''' ব্ৰিটিছ যুগৰ কেইবাটাও ঐতিহাসিক আৰু নৃতাত্ত্বিক বিৱৰণীত বৰাহীসকলক চুতীয়াসকলৰ এটা বিভাজন হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে।{{efn|গুণাভিৰাম বৰুৱাই তেওঁৰ ''অসম বুৰঞ্জী'' (১৮৮৪)ত বৰাহীসকলক "চুতীয়াসকলৰ এটা উপ-গোষ্ঠী" বুলি স্পষ্টভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে।("বৰাহি বিলাক ছুটীয়াৰ এক উপজাতি মাত্ৰ").<ref>{{cite book |last=Barua |first=Gunabhiram |title=Asam Buranji |year=1884 |language=as }}</ref> এল এ ৱাডেলে একেদৰেই বৰাহীসকলক দেওৰী আৰু হিন্দু চুতীয়া শ্ৰেণীৰ সৈতে একেলগে চুতীয়াসকলৰ অন্যতম "এণ্ড’গামছ উপ-জনজাতি" হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Waddell |first=Laurence Austine |title=The Tribes of the Brahmaputra Valley: A Contribution on Their Physical Types and Affinities |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1901 |page=42 }}</ref> ১৯০১ চনৰ অসমৰ লোকপিয়লত একেদৰেই চুতীয়াসকলক হিন্দু, আহোম আৰু বৰাহী চুতীয়া বুলি ভাগ কৰা হৈছিল,<ref>{{cite book |title=Census of India, 1901 |volume=IV |chapter=Assam |year=1902 |publisher=Government of India |page=126 }}</ref> আনহাতে চিডনী এণ্ডলে পৰৱৰ্তী সময়ত বৰাহী চুতীয়াসকলক চুতীয়া জনসংখ্যাৰ চাৰি ভাগৰ ভিতৰত তালিকাভুক্ত কৰে।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kacharis00endliala |year=1911 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=[https://archive.org/details/kacharis00endliala/page/91 91] }}</ref>}} বৰাহী চুতীয়াসকলক কিছুমান বিশেষ ৰীতি-নীতিৰ দ্বাৰা পৃথক চুতীয়া শাখা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়। খনিকৰে লিখিছে যে চুতীয়াসকলে মৃতদেহ ছয় তৰপ খৰিৰে দাহ কৰিছিল, আনহাতে বৰাহীসকলে সাত তৰপ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=38}}</ref> ১৯০১ চনৰ ''Census of India''-ত বৰাহী চুতীয়াসকলে ছাগলীৰ মাংস নাখায় বুলি উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web |url=https://archive.org/details/cu31924071145522 |title=Census of India, 1901 |page=126 |date=23 June 1901 |publisher=Government Central Press |via=Internet Archive}}</ref> চুতীয়াৰ বুৰুক খেলৰ ক্ষেত্ৰতো একেধৰণৰ নিষেধ লিপিবদ্ধ আছে; তেওঁলোকে পৰম্পৰাগতভাৱে ছাগলীৰ মাংস আৰু জাতিলাও দুয়োটা পৰিহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Swarnalata |editor-last2=Nath |editor-first2=Damburudhar |title=চুতীয়া জাতিৰ বুৰঞ্জী |trans-title=History of the Chutia Community |year=2007 |page=260 |language=as |url=https://archive.org/details/chutiaburanji |quote=বুৰুক খেলৰ মানুহে ছাগলী আৰু জাতিলাও নেখায়।}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত ''নাওবৈচা'' আৰু ''হিলৈদাৰী'' আদি খেলক আদিতে চুতীয়া, কিন্তু পাছলৈ বৰাহী গোটত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বৰাহীসকলৰ টাই নাম আছিল ''খা-লাং''; ইয়াত ''খা'' শব্দটো আহোমসকলে শালি ধানৰ জল-কৃষিৰ সৈতে জড়িত নোহোৱা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অধিকাংশ বৰাহী আহোম জনসমষ্টিত আত্মসাৎ হলেও [[ধেমাজি জিলা|ধেমাজি]], [[গোলাঘাট জিলা|গোলাঘাট]] আৰু [[শিৱসাগৰ জিলা|শিৱসাগৰ]]ৰ কিছু লোকে নিজকে বৰাহী-চুতীয়া বুলি চিনাক্ত কৰি আহিছিল।<ref>"A section of the Barahis still introduces themselves as Barahis-Chutiyas, from which it appears that they were a clan or division of the Chutiyas."{{harvcol|Dutta|1985|p=26}}</ref> '''''মিৰি চুতীয়া:''''' মিৰি চুতীয়াসকলক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ গাঁৱৰ চুতীয়া বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়, যিসকলে আহোম আক্ৰমণৰ সময়ত মিৰি পাহাৰৰ দিশে পলাই গৈ [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]]সকলৰ সৈতে আন্তঃবিবাহ কৰে আৰু পিছলৈ তেওঁলোকৰ মাজত আত্মসাৎ হয়।{{efn|''দৰং ৰাজবংশাৱলী''য়েও বিজয়ৰ পাছত পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্যসকলে পলাই [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিৰি]] আৰু মিছমি সকলৰ মাজত আশ্ৰয় লোৱাৰ উল্লেখ কৰিছে। বুৰঞ্জীখনত আছে: "Tar putra-bhai jot hokole polail / Miri Mishmit pakhi pranak rakhila" (“তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু ভায়েকসকল সকলোৱে পলাই মিৰি-মিছমিৰ মাজত আশ্ৰয় লৈ প্ৰাণ ৰক্ষা কৰিলে”)।<ref>{{cite book |editor-last=Goswami |editor-first=Hem Chandra |title=Darrang Raj Vamsavali |publisher=Government of Assam |year=1917 |at=vv. 364–371}}</ref>}} এই বিৱৰণসমূহত তেওঁলোকক মুখ্যত বিহীয়া, বুৰুক বা মেদক, আৰু বেবেজীয়া খেলৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>Medak, Katiram, “মেদক বংশৰ পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা”, p.11.</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&q=Miri+Chutiya&pg=PA6|title=Contemporary Political Leadership in India: Sharad Pawar, the Maratha legacy|first1=Shiri Ram|last1=Bakshi|first2=Sita Ram|last2=Sharma|first3=S.|last3=Gajrani|date=23 June 1998|publisher=APH Publishing|isbn=9788176480086|via=Google Books|access-date=16 August 2019|archive-date=2 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902125051/https://books.google.com/books?id=L1i51KFUyzIC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=chutiya+tribe+customs&source=bl&ots=wgEjVgb9Lw&sig=ACfU3U31PYmJoCwH4pVRyh5-B2uIzm4QhQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjT0ZHI_cPgAhXbfX0KHbx3CEM4ChDoATAEegQICRAB#v=onepage&q=chutiya+tribe+customs&f=false|url-status=live}}</ref>{{efn|কিছুমান মিচিং পৰিয়ালে বছৰি এজন চুতীয়া ''মাইনে'' বা চুতীয়া আইতাকৰ উদ্দেশ্যে ''জল-পিণ্ড'' দিয়াৰ তথ্য আছে; এই আচাৰক চুতীয়া বংশোদ্ভৱৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰা বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |title=Mising: An indigenous tribe of Assam |access-date=15 April 2020 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724191344/https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/218513/8/08_chapter%201.pdf |url-status=live }}</ref> ঊনবিংশ শতিকাৰ বিৱৰণত এনে কিছুমান পৰিয়ালে মিচিংসকলৰ সাধাৰণ প্ৰথাৰ বিপৰীতে দীঘল চুলি ৰাখিছিল আৰু ইয়াক চুতীয়া সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ পৰা পোৱা বিশেষ অধিকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1880, p.236 |date=3 February 1880 |access-date=14 March 2023 |archive-date=6 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230706211921/https://books.google.com/books?id=fTJqzOJwBxMC&dq=chutiya+miri+hair&pg=PA236 |url-status=live }}</ref>}} [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিং]] সমাজৰ দুই গোটৰ এটাক ''বৰগ্ৰাম'' আৰু ''চুতীয়া-মিৰি'' বুলিও কোৱা হৈছে; ইয়াক চুতীয়া শাসকৰ পূৰ্বৰ অধীনতাৰ প্ৰতিফলন বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|title=Taid, D. R. ''Transitional Phase of Acculturation of the Mishings vis-a-vis the Assamese society during Medieval Period of Assam'', p.36.|access-date=15 April 2020|archive-date=16 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|url-status=usurped|archivedate=16 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200716043812/http://www.jiarm.com/FEB2016/paper26432.pdf|deadurl=yes}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত স্বতন্ত্ৰভাৱে ডিক্ৰং নদীৰ ওচৰৰ মিৰিৰ এটা গোটক চুতীয়া ৰজাসকলৰ পূৰ্বৰ প্ৰজা বুলি উল্লেখ কৰি কোৱা হৈছে যে তেওঁলোকে ''হাতীঘাঁহী'' হিচাপে ৰাজহাতীৰ বাবে ঘাঁহ যোগান ধৰিছিল।<ref>Devi, Lakshmi, ''Ahom-Tribal Relations: A Political Study'', p.160: "He meant thereby that these Miris served as Hatighahis under the Chutiya king...From the speech of the Tamuli-doloi, it is clear that these Miris were claimed by the Chutia kings as their subjects who had to serve under them."</ref> ===পৰম্পৰাগত পেচা=== পৰম্পৰাগত চুতীয়া সমাজত উন্নত শ্ৰমবিভাজন আছিল আৰু বিভিন্ন হস্তশিল্প আৰু উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত পেচাভিত্তিক গোট আছিল। ''সোণাৰী''সকল স্বৰ্ণকাৰ আছিল; ''লোণপুৰীয়া''সকলে [[শদিয়া]]ৰ লৱণাক্ত পানীৰ উৎসৰ পৰা লোণ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰস্তুত কৰিছিল। ''তাঁতী''সকলে পাটপলু পুহি সূতা আৰু কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল, আনহাতে ''চমাৰ''সকলে জন্তুৰ ছালৰ কাম, বাদ্যযন্ত্ৰ নিৰ্মাণসহ, কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=144-146}}</ref> আন পেচাগত গোটৰ ভিতৰত ৰূপ সংগ্ৰহ আৰু ৰূপৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''ৰূপোৱাল''; কাৰিকৰ আৰু নাও নিৰ্মাতা ''খনিকৰ''; কাঁহৰ বাচন নিৰ্মাতা ''কঁহাৰ''; ''কমাৰ''; ''কুমাৰ'' বা মৃৎশিল্পী; শিলৰ কামৰ সৈতে জড়িত ''শিল-কটীয়া''; আৰু [[জাপি]] বনোৱা ''জাপি-হাজীয়া'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-occupations">{{harvcol|Chutia|2026|p=40-42}}</ref> ''সোণোৱাল''সকলেও—বিশেষকৈ ''বিহীয়া'' খেলৰ লোকসকলে{{sfn|Dalton|1872|p=521}}<ref>"In the present time the Sooteeahs are called Hindoo Sooteeahs, and Ahom Sooteeahs, the last named being those with whom the Ahoms or Saums intermarried at an early date. The class of the Assam population known as Beheeahs in upper Assam, also consider themselves belonging to the Hindu Sooteeah family."{{harvcol|Hannay|1848|p=468}}</ref>{{efn|''কছাৰী'' আৰু ''বিহীয়া'' (চুতীয়া) সোণোৱালসকল সংখ্যাত বেছি আছিল। এই সোণোৱালসকলৰ অধিকাংশই ক্ৰমে ''শদিয়া'' আৰু ''চিচি-ধেমাজি'' অঞ্চলৰ পৰা আহি ঊনবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ''বুঢ়ী দিহিং'' আৰু ''ডিব্ৰু'' নদীৰ মাজৰ বনাঞ্চলত (মটক অঞ্চল) বসতি কৰিছিল।{{sfn|Prinsep|1838|p=676}}}}—নদীৰ বালিৰ পৰা সোণ ধোৱা কাম কৰিছিল। [[সোৱণশিৰি নদী|সোৱণশিৰি]] আৰু ডিক্ৰংৰ বালিৰ পৰাও তেওঁলোকে সোণৰ কণা সংগ্ৰহ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-occupations"/> ==ধৰ্ম== [[File:Dharma Husori.jpg|thumb|তিনিচুকীয়াৰ বৰগাঁৱত অনুষ্ঠিত চুতীয়া ''ধৰ্ম হুঁচৰি''।]] ===পৰম্পৰাগত ধৰ্ম=== চুতীয়াসকলে আদিম পুৰুষ দেৱতা আৰু আদিম নাৰী দেৱতাক পূজা কৰিছিল। পুৰুষ দেৱতাক ''কুন্দিমামা'', ''বলিয়া-বাবা'' বা ''পিচা-দেমা'' বুলি কোৱা হৈছিল; [[বড়ো জনগোষ্ঠী|কছাৰী]]সকলৰ মাজত একে ধৰণৰ দেৱতা ''বাথৌ'' বা ''বাথৌ ব্ৰাই'' নামে জনাজাত আছিল।<ref>"The male deity was called by the Kacharis as Bathou, Bathou Brai, and by the Chutiyas as Kundimama, Balia-Baba or Pisha-dema"{{harvcol|Dutta|1985|pp=48–49}}</ref> নাৰী দেৱতাক ''কেঁচাইখাতী'' বা ''পিচা-চি'' বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"The Primordial female deity was called by Kacharis as Ai-Deo, Kamakhi Kamlakhi, etc., and by the Chutiyas as Pisha-si, Kechaikhati etc."{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> জনজাতীয় দেৱী ''কেঁচাইখাতী''ৰ পূজা আন [[বড়ো-কছাৰী]] গোটৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল।{{efn|বড়ো-কছাৰী পৰিয়ালৰ বহু গোটে কেঁচাইখাতীক পূজা কৰিছিল; ইয়াৰ ভিতৰত চুতীয়া,<ref>"The most famous temple of the Chutiyas was that of Kechaikhati, their primodial female deity.{{harvcol|Dutta|1985|pp=49}}</ref> বড়ো,<ref>{{cite thesis|last=Devi|first=Premalata|year=1992|title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley|chapter=1|page=5|publisher=Department of Philosophy, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/66509|via=Shodhganga}}</ref> ৰাভা,<ref>[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/67118/10/10_chapter%206.pdf Rabhas worship Kechai-khati and celebrate the Kechai-khati festival once every year]</ref><ref>{{cite thesis|last=Chakravorty|first=Bhaswati|year=2015|title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas|chapter=10|page=137|publisher=Department of Foreign Languages, Gauhati University|url=http://hdl.handle.net/10603/116438|via=Shodhganga}}</ref> তিৱা,<ref>{{cite book|editor-last=Bhargava|editor-first=Gopal|title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam|volume=22|location=Delhi|publisher=Isha Books|year=2003|page=255}}</ref> কোচ<ref>{{cite web|last=Nag|first=Sajal|title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam|website=Academia.edu|url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_|access-date=17 July 2026|quote=It was due to his religious nature that a temple for the Koch Deity Kechai Khati was established in nearby Udharbund during his rule.}}</ref><ref>The Tiwas, as well as the Koch, also worshipped Kechai Kati. The Koch general Gohain Kamal built temples dedicated to Kesai Khati in Khaspur for the Dehans who were Tiwa and Mech soldiers from Gobha, Nellie and Kabi.</ref> আৰু ডিমাছা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>"There is at Sadiya a shrine of ''Kechai Khati'' the tutelar deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{Harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} ''কেঁচাইখাতী'' দেৱীৰ পূজা বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত পুৰোহিত শাখাই পৰিচালনা কৰিছিল। আন বড়ো-কছাৰী জনগোষ্ঠীৰো নিজ নিজ পুৰোহিত আছিল, যিসকলক একেদৰে দেউৰী বুলি কোৱা হৈছিল।<ref>"All these Bodo tribes had their own respective priests called Deoris"{{harvcol|Dutta|1985|p=50}}</ref> আন এটা দৈৱিক যুগল আছিল ''বুঢ়া'' আৰু ''বুঢ়ী'' বা “বৃদ্ধ দেৱ-দেৱী”; পৰৱৰ্তী হিন্দু প্ৰভাৱত তেওঁলোকক ক্ৰমে ''[[শিৱ]]'' আৰু ''[[শক্তি]]''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>"The Chutiyas, for example worshipped the Primordial parents Gira-Girasi or Bura Buri, which were later Hinduised as Siva and Sakti"{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত পূজাস্থানক ''শাল'' বুলি কোৱা হয়। শদিয়া অঞ্চলত জনগোষ্ঠীটোৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন মুখ্য শাল বৰ্তমানো আছে—বুঢ়া-বুঢ়ী বা গিৰা-গিৰাচী শাল, বলিয়া বাবা শাল, পাতৰ শাল আৰু তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী শাল। এই স্থানসমূহৰ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান পৰম্পৰাগতভাৱে [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতে সম্পন্ন কৰে আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত কেৱল তেওঁলোকেই ভিতৰৰ গৰ্ভস্থানত প্ৰৱেশ কৰে। ''টাংলতি'' (''Blumea lanceolaria'')ৰ পাত পবিত্ৰ বুলি গণ্য কৰা হয় আৰু পুৰোহিতে ভক্তৰ কপালত ধৰ্মীয় চিহ্ন দিবলৈ ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=213-214}}</ref> ===সংস্কৃতকৰণ=== ৰাজ্যখনত ব্ৰাহ্মণ বসতি স্থাপনৰ ফলত চুতীয়া শাসকসকলৰ হিন্দুকৰণ আৰু ৰাজনৈতিক বৈধতা গঢ়ি উঠে; শাসকসকলে নিজৰ দৈৱিক বংশোদ্ভৱ ''[[অসুৰ]]''সকলৰ পৰা হোৱা বুলি দাবী কৰিছিল।<ref>"(T)he rulers of Sadiya, with help of Vaiṣṇava brahmins, seem to have sought legitimacy by projecting themselves as the descendants of Kṛṣṇa."{{Harvcol|Shin|2020|p=53}}</ref><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182">{{harvcol|Baruah|1986|p=182}}</ref> ''[[অসুৰ]]'' শব্দটো অনাৰ্যসকল আৰু বিবাহ, সম্পত্তি আদি সামাজিক আচাৰত তেওঁলোকৰ ভিন্নতা বুজাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>"the term asura, which is the antonym of deva, is also used to denote inferior forms of custom, including marriage and property, in the hierarchical classification of social practices of prescriptive texts".{{Harvcol|Shin|2020|p=54}}</ref> ষোড়শ শতিকাত [[একশৰণ ধৰ্ম|একশৰণ নামধৰ্ম]]ৰ উত্থান আৰু চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত শদিয়া অঞ্চল ধীৰে ধীৰে [[ভীষ্মক]] আৰু [[বিদৰ্ভ]]ৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। এই সম্পৰ্ক চুতীয়াসকলে নিজকে ভীষ্মকৰ বংশধৰ বুলি দাবী কৰাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা নাছিল। বৰং [[শংকৰদেৱ]]ৰ আখ্যানসমূহ, বিশেষকৈ ''ৰুক্মিণীহৰণ'', জনপ্ৰিয় হোৱাৰ ফলত ই বিকশিত হয়; এই কাব্যত ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা ৰুক্মিণীৰ কাহিনী অসমৰ সাংস্কৃতিক আৰু ভৌগোলিক পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খুৱাই বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>"Among many works of Śaṅkaradeva, the Rukmiṇiharaṇa, the poem of Rukmimi and Krishna, gained considerable popularity in the Sadiya area and influenced its regional identity construction. Rukmiṇī, in this poem, was a daughter of king Bhīṣmaka"{{harvcol|Shin|2020|p=55}}</ref> শদিয়া অঞ্চলত এই আখ্যানসমূহ জনপ্ৰিয় হোৱাৰ লগে লগে স্থানীয় ভূদৃশ্যৰ কিছুমান ঠাইক ভীষ্মক–ৰুক্মিণী কিংবদন্তিৰ স্থানৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। সময়ৰ লগে লগে শদিয়া বা কুণ্ডিলনগৰক কিংবদন্তিৰ বিদৰ্ভ হিচাপে ধৰা হ'বলৈ ধৰে আৰু বহু স্থাননাম বৈষ্ণৱ আখ্যানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বা তাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে।<ref>"Considering the wide popularity of the Rukmiṇīharaṇa among the people, especially as the staged performance, it is not surprising that many toponyms of the area were derived from this Vaiṣṇava legend and the legendary places associated with Bhīṣmaka were reproduced in the local landscape. For instance, Vidarbha, the name of the country, once ruled by Bhīṣmaka according to the Epics and Purāṇas and perhaps identical with Behar in [[Maharashtra]], was applied to the area around Sadiya."{{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> চুতীয়াসকলৰ এটা অংশ প্ৰাৰম্ভিক সময়তেই হিন্দুকৰণ হৈছিল;<ref name="ReferenceB"/> যিসকল হোৱা নাছিল তেওঁলোকৰ বহুতে সপ্তদশ শতিকাত [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ৰ অধীনত মায়ামৰা সত্ৰৰ [[একশৰণ ধৰ্ম]]ত দীক্ষা গ্ৰহণ কৰে।<ref name="ReferenceD"/><ref name="harvcol|Baruah|1986|p=182"/> ===ধৰ্মীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Ai hokam.jpg|thumb|চুতীয়া ''আই হকাম''।]] চুতীয়া ধৰ্মীয় আচাৰত পুৰণি লোকধৰ্মীয় আৰু তান্ত্ৰিক উপাদানৰ সৈতে পৰৱৰ্তী হিন্দু আৰু বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱ একেলগে দেখা যায়। ধৰ্মীয় আচাৰৰ এই পাৰ্থক্য ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' বিভাগতো প্ৰতিফলিত। বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী''সকলে সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত পশুবলি আৰু মদ্যৰ নিবেদন পৰিহাৰ কৰে; ''পকাপন্থী''সকলে তুলনামূলকভাৱে অধিক পুৰণি বলি আৰু আচাৰ-পদ্ধতি সংৰক্ষণ কৰিছে। ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ ভিতৰত ''হলিতা লগোৱা'', ''আই সবাহ'', ''ডাঙৰীয়া সবাহ'', ''বৰসৰকীয়া সবাহ'', ''খুঁটি সবাহ'', ''ৰঙা চৰাই'', ''জল দেৱতা'', ''জল কুঁৱৰী'', ''অপেশ্বৰী সবাহ'' আৰু ''কালিকা সবাহ'' আদি ''সবাহ''; লগতে ''দেউ-কুবেৰ'', ''সুৱাসনী'', ''মহ যখ ৰাতি সেৱা'' আৰু ''হাউঁ পূজা'' আদি ''সেৱা'' বা ''পূজা'' প্ৰথা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="auto"/> '''''দেউ-কুবেৰ:''''' ''দেউ-কুবেৰ'' শলিতা লগোৱা সকাম এটা জনজাতীয়-তান্ত্ৰিক পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ। ইয়াত ধনৰ দেৱতা কুবেৰ আৰু কুন্দিৰ উদ্দেশ্যে মাটিৰ চাকি জ্বলোৱা হয়; চুতীয়া ৰাজ্যৰ সময়ত ৰাজ্যৰ মংগলৰ বাবেও এই আচাৰ অনুষ্ঠিত হৈছিল। নিবেদনত চাউলৰ মদ (''চুজে'' বা ''সাজ''<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=70}}</ref>), ''সান্দহ গুড়ি'', ''আখৈ'', তামোল, পাণ, ''খোলা দিয়া'' আৰু ''তেল দিয়া পিঠা'', হাঁহৰ মাংস আৰু কলগছৰ ''পচলা'' থাকে। পূৰ্বপুৰুষীয় দেৱতা ''গিৰা-গিৰাচী''ৰ উদ্দেশ্যে এটা মতা আৰু এটা মাইকী হাঁহ বলি দিয়া হয়; তেওঁলোকক ধোঁৱা-দিয়া মাংস আৰু দুবাটি ''সাজ'' নিবেদন কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতে প্ৰাৰ্থনা শেষ কৰাৰ পাছত হাঁহ দুটা ৰান্ধি প্ৰসাদ হিচাপে বিতৰণ কৰা হয়।<ref name="auto"/>{{efn|বড়ো মূলৰ আন গোট—[[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]]—ৰ মাজতো সদৃশ কুবেৰ পূজা আছে; তেওঁলোকে ''কুবেৰ ব্ৰাই'' পালন কৰে।}} '''''ডাঙৰীয়া সবাহ:''''' ''ডাঙৰীয়া''ক গাঁওদেৱতা হিচাপে মানি ''ডাঙৰীয়া সবাহ'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পৰম্পৰাগতভাৱে আত্মা বাস কৰে বুলি ধৰা গছৰ তলত এই অনুষ্ঠান হৈছিল; বৰ্তমান ঘৰৰ ভিতৰতো কৰা হয়। মাটিৰ চাকি জ্বলাই চাৰি যোৰ পাণ-তামোল, কলাখাৰ, পাচলিৰ তৰকাৰী আৰু ''চুজে'' (''সাজ'') অথবা পায়স নিবেদন কৰা হয়। ''পকাপন্থী''সকলে লগতে চাউলৰ মদ আৰু মাংস দিয়ে, আনহাতে ''কেঁচাপন্থী''সকলে ''পিঠাগুড়ি'', পায়স আৰু কল দিয়ে।<ref name="auto"/>{{efn|''পকাপন্থী''সকলৰ মাজত ''ক'লা চৰাই'', ''ৰঙা চৰাই'' আৰু ''তিনিটীয়া চৰাই''ৰ ভেদ বলি দিয়া চৰাইৰ ধৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে; মাংস ''কৰাই গুড়ি''ৰে ৰন্ধা হয়। তাৰ পাছত পুৰোহিতে ''ডাঙৰীয়া''ৰ উদ্দেশ্যে প্ৰাৰ্থনা কৰি পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ কৰে। দেউৰী ভাষাত সদৃশ আচাৰ ''ৰঙাচন'' নামে লিপিবদ্ধ।}} [[File:Chutia Deokuber.jpg|thumb|চুতীয়া ''দেউ-কুবেৰ'' আচাৰ।]] '''''অপেশ্বৰী সবাহ:''''' ''অপেশ্বৰী আই''ক ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''অপেশ্বৰী সবাহ'' কৰা হয়; বিশেষকৈ শিশু বা কেঁচুৱাৰ মংগল আৰু আশীৰ্বাদ কামনা কৰি এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। ঘৰ আৰু ব্যৱহৃত কাপোৰ পৰিষ্কাৰ কৰাৰ পাছত গাঁৱৰ কিশোৰী আৰু ''গোপিনী'' নামে জনাজাত বয়স্ক মহিলাসকল গোল হৈ বহে। ''চালনী/দলা''ৰ ওপৰত বগা কাপোৰ আৰু ''আগলি কলপাত'' পাতি তাত ''পিঠাগুড়ি'', কেঁচা গাখীৰ, কল, চাকি, ফুল আৰু তামোল ৰখা হয়। ''গোপিনী''সকলে ''অপেশ্বৰী নাম'' গায়; তাৰ পাছত পৰিয়ালে প্ৰাৰ্থনা কৰি তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref>{{efn|নিবেদনৰ এটা অংশ দেৱীৰ বাবে ঘৰৰ পিছফালে বা মুকলি পথাৰত থৈ দিয়া হয়; বাকী অংশ সেৱাৰ বাবদ ''গোপিনী''সকলক দিয়া হয়। [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো এই আচাৰ আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''অপেশ্বৰী'' বা ''Yoi Midi'' বুলি কয়।}} '''''সুৱাসনী:''''' পৰিয়াল বা গাঁৱৰ মংগলৰ বাবে সাধাৰণতে এপ্ৰিল–মে' মাহত নিশা ''সুৱাসনী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। পুৰোহিতে প্ৰথমে ঘৰুৱা দেৱী আৰু ''[[কেঁচাইখাতী]]''ৰ এটা ৰূপ বুলি মানি ''সুৱাসনী আই''ক আহ্বান কৰে, তাৰ পাছত শুদ্ধিৰ বাবে প্ৰসাদ আৰু পবিত্ৰ পানী বিতৰণ কৰে। তাৰ পাছত হাঁহ বলি দিয়া হয় আৰু পৰিয়াল বা গাঁৱৰ পুৰুষসকলে সমূহীয়া ভোজ পাতে।<ref name="auto"/> [[একশৰণ ধৰ্ম|নৱ-বৈষ্ণৱ]] প্ৰভাৱত বহু চুতীয়াই বলি বন্ধ কৰিছে বা হাঁহৰ সলনি কোমোৰা ব্যৱহাৰ কৰিছে।{{efn|[[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ টেঙাপনীয়া শাখাত সদৃশ আচাৰ আজিও আছে; তেওঁলোকে দেৱীক ''সুৱাসনী'' বা ''Yanyo Midi'' বুলি কয়।}} ==সংস্কৃতি== ===জীৱন-চক্ৰৰ আচাৰ=== চুতীয়াসকলে জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ সৈতে জড়িত বহু আচাৰ পালন কৰে। ধৰ্মীয় আচাৰ ''কেঁচাপন্থী'' আৰু ''পকাপন্থী'' পৰিয়ালৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্যযুক্ত; কেঁচাপন্থী অনুষ্ঠানত আমিষ নিবেদন পৰিহাৰ কৰা হয়, আনহাতে পকাপন্থী অনুষ্ঠানত এনে নিবেদন ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে। এই আচাৰসমূহৰ কেইবাটাও বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে মিল আছে।<ref name="Richa-life-cycle">{{harvcol|Chutia|2026|pp=106-124}}</ref> গৰ্ভধাৰণ আৰু জন্ম-সংক্ৰান্ত আচাৰৰ ভিতৰত গৰ্ভাৱস্থাত বয়স্ক মহিলা বা ''গোপিনী''ৰ অংশগ্ৰহণেৰে পালন কৰা ''পঞ্চামৃত'' আৰু সন্তানৰ জন্ম আৰু শুদ্ধিকৰণৰ পাছৰ অনুষ্ঠানসমূহ আছে।<ref name="Richa-life-cycle"/> বিবাহৰ ৰূপসমূহৰ ভিতৰত আনুষ্ঠানিক ''বৰ বিয়া'', পলাই বিয়া আৰু আন স্থানীয় স্বীকৃত ৰূপ আছে; বিয়াৰ অনুষ্ঠানত মহিলাৰ গীত, আচাৰমূলক স্নান আৰু বিভিন্ন গৃহস্থালি আচাৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-life-cycle"/> মৃতদেহ সাধাৰণতে দাহ কৰা হয়, যদিও বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাধি দিয়াৰ প্ৰথাও পৰম্পৰাগতভাৱে আছিল। অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়াৰ পাছৰ আচাৰসমূহ শেষত ''কাজ'' বা ''শ্ৰাদ্ধ''ত উপনীত হয়; সাধাৰণতে একাদশ বা ত্ৰয়োদশ দিনত কৰা হয়, যদিও অঞ্চল আৰু ধৰ্মীয় গোটভেদে সময় আৰু পদ্ধতি ভিন্ন।<ref name="Richa-life-cycle"/> ===কৃষি-সম্পৰ্কীয় আচাৰ=== [[File:Chutia Panitula dance.png|thumb|''পানী তোলা বৰসবাহ'' আৰু বিয়াত কৰা চুতীয়া পানীতোলা নৃত্য।]] কৃষিচক্ৰৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ সৈতে চুতীয়াসকলৰ বহু পৰম্পৰাগত আচাৰ জড়িত। জেঠ মাহত তিনিদিন ধৰি অনুষ্ঠিত ''পানী তোলা বৰসবাহ''ত বৰষুণ আৰু ভাল শস্যৰ কামনা কৰা হয়; অনুষ্ঠানত কৈশোৰ-পূৰ্ব ছয়গৰাকী ছোৱালী, যাক ''দৈৱকী'' বুলি কোৱা হয়, আচাৰমূলকভাৱে পানী আনে।<ref name="Bharali-agriculture">{{cite journal |last1=Bharali |first1=Gitanjali |last2=Choudhury |first2=Gitanjali |title=A Study of the Cultural Heritage of Chutia: An Ethnic Tribe of Assam With special reference to Rituals related to Agriculture |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=11 |issue=12 |year=2024 |pages=h322–h327 |id=JETIR2412737 }}</ref> মাঘ মাহত ''বৰসবাহ'' নামে পৃথক এটা সমূহীয়া অনুষ্ঠানৰ উল্লেখ আছে; প্ৰস্তুতি এক মাহ আগৰ পৰাই আৰম্ভ হ'ব পাৰে। অনুষ্ঠানত [[কেঁচাইখাতী]]ৰ পূজাস্থল, মাটিৰ চাকি, গোটেই ৰাতি ''কীৰ্তন'', সমূহীয়া ৰন্ধা-বঢ়া আৰু ভোজ, আৰু শেষত ''ভকত''সকলৰ আশীৰ্বাদ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Chutia-agriculture">{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–146}}</ref>{{efn|মহন্তই ''পকাপন্থী'' চুতীয়াসকলৰ মাজত সম্ভৱতঃ জড়িত কিন্তু পৃথক নামে উল্লেখিত ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সাকাম''ৰ কথা লিখিছে। দুই বা তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে নিশা এই অনুষ্ঠানত ঘৰতে বনোৱা মদ আৰু কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংস ব্যৱহাৰ কৰি তাৰ পাছত ভক্তিমূলক গীত গোৱা হৈছিল। অৱশ্যে তেওঁ ইয়াক ''বৰসবাহ''ৰ সৈতে একে বুলি কোৱা নাই।{{harvcol|Mahanta|2018|p=120}}}} খেতিৰ আৰম্ভণিত কেইবাটাও আচাৰ পালন কৰা হয়। বছৰৰ প্ৰথম ধান সিঁচাৰ সময়ৰ ''নাকাঠিয়া সিচা''ত পৰম্পৰাগতভাৱে ওচৰ-চুবুৰীয়া লোকৰ ভোজ—সাধাৰণতে হাঁহৰ মাংসসহ—আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু চৰাই-পোকৰ পৰা বীজতলী ৰক্ষা কৰিবলৈ ''তিতাফুল''ৰ ডাল, শিল আৰু কচুগছ বীজতলীৰ চাৰিওফালে ৰখা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|p=121}}</ref> ৰোপণৰ প্ৰথম দিন ''না ভূঁই'' নামে জনাজাত; পুলি ৰোপণৰ আগতে পথাৰত [[লক্ষ্মী]]ৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। মহন্তই শালি আৰু আহু দুয়ো ধানৰ ক্ষেত্ৰত সদৃশ প্ৰথম-ৰোপণ আচাৰ ''গছ লোৱা''ৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''গছ লোৱা''ত গৃহিণীয়ে কলপাত, তামোল, মধুৰিআম, ভীমকল আৰু ''হেলচ''ৰ ডাল লৈ পথাৰলৈ যায়, লখিমীক অধিক শস্যৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে আৰু খেতিয়কসকলৰ বাবে সৰু ভোজ দিয়ে।{{harvcol|Mahanta|2018|p=123}}}} আহু ধান সিঁচাৰ পুৰণি আচাৰ ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ'' বা ''হাড়ীয়া''ত খেতিয়কসকলক কচুৰ পাত আৰু জালুক দি ৰন্ধা মাছ খুওৱা হৈছিল; কৃষিকাৰ্যৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ কমায় বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল।<ref name="Chutia-agriculture"/> [[File:Chutia Gorokhia.jpg|thumb|চুতীয়া ''গৰখীয়া চাউল খোৱা'' আচাৰ; গৰখীয়াসকলক পৰিয়ালক আশীৰ্বাদ দিবলৈ মাতি অনা হয়।]] মূল কৃষিকাৰ্য শেষ হ'লে ''নাঙল ধোৱা পিঠা'' বা ''ভাত পিঠা'' (''খেতি উঠা ভাত'' বুলিও কোৱা হয়) পিঠা আৰু ভোজেৰে পালন কৰা হয়;<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> শালি ধান সিঁচাৰ আগতে আৰু পাছত পালন কৰা ''ওপৰিপুৰুষৰ সাকাম''ত পূৰ্বপুৰুষক চাকি, চাউল, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু আন খাদ্য নিবেদন কৰি স্মৰণ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=134–135}}</ref> কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহৃত গৰু-ম'হৰ মংগলৰ বাবেও জেঠ–আহাৰত ''সদাশিৱক দিয়া'', গোহালিৰ ওচৰত ''গৰখীয়া সবাহ'' আৰু বৰ্ষাকালৰ পানীৰ সময়ত ''খুঁটি সবাহ'' পালন কৰা হয়।<ref name="Chutia-agriculture"/>{{efn|''সদাশিৱক দিয়া''ত শিৱক ফল, গজালি আৰু ''ভাং'' নিবেদন কৰা হয়; ''গৰখীয়া সবাহ''ত চাউলৰ গুড়ি, কল আৰু কেঁচা গাখীৰ, আৰু ''খুঁটি সবাহ''ত ''ক্ষীৰ'' বা ''পায়স'' নিবেদন কৰা হয়।}} শস্য কটা আৰম্ভ হয় ''লখিমী অনা'' বা ''লখিমী আদৰা'' (''কাঁচি লগোৱা সবাহ'' বুলিও কোৱা হয়)ৰে। প্ৰথম আঁটি আনুষ্ঠানিকভাৱে ভঁৰাললৈ অনা হয়। আঁটি কঢ়িওৱা মহিলাগৰাকীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কথা নকয় আৰু পিছলৈ নাচায়, যাতে লখিমী পুনৰ পথাৰলৈ উভতি নাযায়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> ''না খোৱা'' বা ''না-পিঠা খোৱা''ই নতুন ধান খোৱাৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰে; শস্য কটাৰ পাছৰ ''না-পুৰুষৰ চাউল খোৱা''ত পূৰ্বপুৰুষৰ আশীৰ্বাদ আহ্বান কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=131, 138–139}}</ref>{{efn|ধৰ্মীয় গোটভেদে আচাৰ-খাদ্য ভিন্ন। ৰিচাই ''কেঁচাপন্থী'' ঘৰত নতুন ধান, পাচলি আৰু বগা মাছ অথবা গাখীৰ/দৈসহ চাউলৰ গুড়ি, আৰু ''পকাপন্থী'' ঘৰত মদ, কুকুৰা আৰু মাছৰ উল্লেখ কৰিছে। মহন্তইও মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে ''না খোৱা'' ভোজৰ খাদ্যৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ নিবেদন কৰাৰ কথা লিখিছে।{{harvcol|Mahanta|2018|pp=122–123}}}} ভঁৰালৰ ধান পাছত উলিওৱাৰ আগতে ''ভঁৰালত পিঠা দিয়া'' কৰা হয়। মাটিৰ পাত্ৰত চাউলৰ গুড়ি, চাকি আৰু তামোল দি ''লখিমী আই''ক নিবেদন কৰা হয়; পিছদিনা সেই গুড়িৰে ''সেৱা দিয়া পিঠা'' ভাপত সিজোৱা হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref name="Chutia-agriculture"/> দীঘলীয়া খৰাং হ'লে বৰষুণ আহ্বানৰ বাবে ''ভেকুলীৰ বিয়া'' কৰা হ'ব পাৰে। এজন মতা আৰু এজনী মাইকী ভেকুলীক পৰম্পৰাগত বিয়াৰ কিছুমান আচাৰ অনুসৰি প্ৰতীকীভাৱে বিবাহ কৰাই তাৰ পাছত পানীৰ উৎসত এৰি দিয়া হয়।<ref name="Bharali-agriculture"/><ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=141–142}}</ref> ===উৎসৱ আৰু বিহু পৰম্পৰা=== চুতীয়াসকলে তিনিওটা মুখ্য [[বিহু]]—বহাগ বিহু, কাতি বিহু আৰু মাঘ বিহু—পালন কৰে; লগতে জনগোষ্ঠী-নিৰ্দিষ্ট আৰু স্থানীয় বহু আচাৰো আছে। [[কাতি বিহু]]ত ধাননি, ভঁৰাল আৰু ঘৰৰ চোতালত মাটিৰ চাকি জ্বলাই [[লক্ষ্মী]], সমৃদ্ধি আৰু শস্যৰ সুৰক্ষাৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।<ref name="Richa-Bihu">{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-154}}</ref> [[মাঘ বিহু]]ত মেজি সাজি জ্বলোৱা আৰু সমূহীয়া ভোজৰ প্ৰথা আছে। অধ্যয়নটোত কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত মাঘ মাহৰ প্ৰথম বুধবাৰে মাঘ বিহু পালনৰ পৰম্পৰাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-Bihu"/> [[File:Chutia Hurai Rangoli Bihu.png|thumb|300px|চুতীয়া ''হুৰাই ৰঙালী বিহু''।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত বহাগ বিহু সাতদিনীয়া আচাৰ-শৃংখলাৰে পালন কৰা হয়: ''গৰু বিহু'', ''মানুহ বিহু'', ''গোহাঁই বিহু'', ''ডাঙৰীয়া'' বা ''ওজা বিহু'', ''লখিমী'' বা ''কুটুম বিহু'', ''দেউ'' বা ''মেলা বিহু'', আৰু ''সাত'' বা ''চেৰা বিহু''।<ref name="Richa-Bihu"/> ''গৰু বিহু''ত অপকাৰী আত্মাৰ পৰা ৰক্ষাৰ বাবে দুৱাৰমুখত ''জেতুলীপকা'' ওলোমাই থোৱা হয়; গৰুৰ আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰা বাঁহৰ ''চাট''ৰ অংশ আৰু দীঘলতি-মাখিয়তীৰ পাত গোহালি আৰু পথাৰত সুৰক্ষাৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা হয়। পিছদিনা পুৱা গৰু-ম'হ জাগি আছে নে শুই আছে আৰু কণী-যুঁজৰ ফলাফল কিদৰে হয়, তাক আগন্তুক কৃষিবৰ্ষৰ লক্ষণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=149-150}}</ref>{{efn|''চাট'' হ'ল বাঁহৰ শলাত তিতা কেৰেলা, জাতিলাও আৰু হালধি আদি পাচলিৰ টুকুৰা গাঁথি বনোৱা সামগ্ৰী। গৰু-ম'হ গা ধুওৱাৰ পাছত ইয়াৰ অংশ বিনিময় কৰি গোহালিলৈ নি ৰখা হয় আৰু ইয়াক সুৰক্ষাদায়ক বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।}} ''মানুহ বিহু''ত ১০১ বিধ পাত সংগ্ৰহ-প্ৰস্তুত কৰা আৰু ''আমৰলি'' বা ৱিভাৰ পৰুৱাৰ কণী খোৱাৰ ৰীতি আছে; ইয়াক পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰজননক্ষমতা আৰু জনগোষ্ঠীৰ বৃদ্ধিৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=150-151}}</ref> ''গোহাঁই বিহু''ত ''গোঁসানী''ৰ প্ৰতিমাক পৰম্পৰাগতভাৱে গা ধুৱাই বাদ্য-বাজনাৰে ঘৰে ঘৰে লৈ যোৱা হৈছিল আৰু কাপোৰ, ধূপ আৰু মাটিৰ চাকিৰে আদৰণি জনোৱা হৈছিল। ''ডাঙৰীয়া/ওজা বিহু''ত মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ পূজা কৰা হৈছিল, আনহাতে ''লখিমী বিহু''ত ভঁৰাল আৰু দুৱাৰমুখত চাকি জ্বলোৱা হৈছিল। ষষ্ঠ দিনৰ ''দেউ/মেলা বিহু''ত আত্মা-আবিষ্ট হোৱাৰ পৰম্পৰা আছিল; আবিষ্ট ব্যক্তিয়ে ''দা'' লৈ নাচি ভবিষ্যৎবাণী কৰিব পাৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু পাছত আচাৰমতে শান্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Mahanta|2018|pp=161–162}}</ref> চুতীয়া ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত বহাগ বিহু [[শদিয়া]]ৰ পবিত্ৰ ''শাল''সমূহৰ সৈতে জড়িত। ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠানে ধৰ্মীয় গীতৰ মাধ্যমেৰে ''শাল''ৰ যোগেদি স্বৰ্গৰ পৰা পৃথিৱীলৈ বিহু আনাৰ প্ৰতীকী ৰূপ প্ৰকাশ কৰে; ''আই কলিমতী'' বা [[কেঁচাইখাতী]]ক এই অবতৰণৰ সৈতে জড়িত ধৰা হয়। এই পৰম্পৰাত শদিয়াৰ চাৰিখন ''শাল''ক চুতীয়া বিহুৰ উৎপত্তিস্থল বুলি ধৰা হয় আৰু বহাগৰ প্ৰথম বুধবাৰে তাত ''হুৰাই ৰঙালী'' অনুষ্ঠিত কৰা হয়। সংশ্লিষ্ট এটা অনুষ্ঠান [[ঢকুৱাখনা]]ৰ হাৰ্হি দেৱালয়ত বহাগৰ সপ্তম দিনত পালন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=203-207}}</ref> [[File:Chutia Saj.jpg|thumb|বহাগ বিহুৰ সময়ত চুতীয়া ''সাজ'' (চাউলৰ মদ) প্ৰস্তুতি।]] আৰম্ভণিৰ আচাৰসমূহৰ ভিতৰত ''মৃতকক দিয়া'' বা ''হলিতা-লগোৱা'' নামৰ পূৰ্বপুৰুষীয় অনুষ্ঠান আছে। মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে জীৱিত অৱস্থাত খোৱা খাদ্য তামোল-পাণ, ঘৰতে বনোৱা চাউলৰ মদ ''সাজ'' আৰু মাটিৰ চাকিৰ সৈতে নিবেদন কৰি পৰিয়ালৰ মংগলৰ বাবে তেওঁলোকৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা হয়।<ref name="Mahanta-Bohag">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=158–163}}</ref> সদৃশ পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ ''ইবাকু বিচু'' (বহাগ বিচু)ৰো অংশ। গৰুৰ আনুষ্ঠানিক স্নান আৰু পূজাৰ পাছত গৃহমুৰব্বীয়ে মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যৰ উদ্দেশ্যে ''পিণ্ড'' নিবেদন কৰে; লিপিবদ্ধ নিবেদনৰ ভিতৰত মাংস, মাছ, মাটিমাহ আৰু দেউৰীৰ পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ ''চুজেন'' আছে।<ref>{{cite news |title=Deoris to celebrate 'Ebaku Bishu' from tomorrow |work=The Assam Tribune |url=https://assamtribune.com/deoris-to-celebrate-ebaku-bishu-from-tomorrow |access-date=19 August 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Deuri |first=Deva Darshana |title=Jimochaya: The Deoris, The Priestly Tribe of Northeast India |website=Mahabahu |url=https://mahabahu.com/jimochaya-the-deoris-the-priestly-tribe/ |access-date=19 August 2026 }}</ref> আহু ধানৰ খেতিৰ সৈতে জড়িত এটা পুৰণি কৃষি-অনুষ্ঠান হ'ল ''জালুকীয়া খোৱা উৎসৱ''। আহু ধান সিঁচাৰ প্ৰথম দিনত কৃষিকাৰ্য আৰম্ভ কৰাৰ পাছত খেতিয়কসকলক সমূহীয়া ভোজলৈ মতা হৈছিল। ''বৰালি'', ''শাল'' বা ''কুহি'' আদি মাছ কচুৰ পাত আৰু জালুকেৰে ৰন্ধা হৈছিল; জালুকীয়া খাদ্যই কৃষিশ্ৰমৰ ফলত হোৱা শৰীৰৰ বিষ উপশম কৰে বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাস আছিল। অনুষ্ঠানটো বহু ঠাইত লোপ পাইছে যদিও কিছুমান চুতীয়া অঞ্চলত এতিয়াও চলি আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=146}}</ref> চুতীয়াসকলৰ মাজত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'', ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' আৰু ''বৰ বিহু''কে ধৰি বহু স্থানীয় বিহু-পৰম্পৰা সংৰক্ষিত আছে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-212}}</ref> ''বৰ বিহু'' কেৱল পুৰুষে দিনত কৰা এক দুৰ্লভ হুঁচৰি-ৰূপ; বৰহোলা আৰু বচা দয়াঙত এতিয়াও ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত মণিকোঁৱৰ আৰু ফুলকোঁৱৰৰ গীত কেইবাটাও স্বতন্ত্ৰ তাল আৰু বাদ্যযন্ত্ৰত পৰিবেশন কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=211-212}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ তালসমূহ হ'ল ''খৰা চাও'', ''দীঘলীয়া চাও'', ''হাৰালি চাও'' আৰু ''বুঢ়া চাও''; বাদ্যযন্ত্ৰৰ ভিতৰত ''বীণ'', ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আছে।}} ''টকা বিহু''ত মহিলাসকলে বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বজায়। অনুষ্ঠানৰ শেষত টকাসমূহ গছত ওলোমাই কামনা কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ''গাঠিগী'' মূৰ-কাপোৰ বিশেষভাৱে এই বিহুৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=207-208}}</ref><ref>{{harvcol|Chutia|2026|p=158}}</ref>{{efn|লিপিবদ্ধ ৰূপসমূহ হ'ল ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''।}} তিনিচুকীয়াৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত ''ধৰ্ম হুঁচৰি'' অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ আৰু বহু বছৰৰ ব্যৱধানতহে অনুষ্ঠিত হয়। গৰু বিহুৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে সংকল্প লয়, আচাৰগত নিষেধ মানে, সাধাৰণ আনন্দ-উল্লাস পৰিহাৰ কৰে আৰু মণিকোঁৱৰ-ফুলকোঁৱৰৰ গীত গায়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=197-200}}</ref> যোৰহাট–গোলাঘাট অঞ্চলৰ বৰহোলা আৰু বচা দয়াং আদি ঠাইত ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'' টিকি আছে। পৰম্পৰাগতভাৱে ডেকা-গাভৰুৱে ডাঙৰ আম বা ''আহত'' গছৰ তলত নিশা ''যোৰা নাম'', প্ৰেম-বিৰহৰ গীত গাই আৰু ''পেঁপা''ৰ প্ৰতিযোগিতা কৰি বিহু পাতে।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=200-202}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলৰ মাজতো সদৃশ নিশাৰ ''বিচু'' পৰম্পৰা আছে; ফাগুন আৰু চ'তত যুৱক-যুৱতীসকলে সমূহীয়া অনুশীলনৰ বাবে একত্ৰিত হয় আৰু বহাগীয়া বিচুৰ সময়ত গীত-নাচ গোটেই ৰাতি চলিব পাৰে।<ref>{{cite journal |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Socio-Cultural Significance of Folk Musical Tradition: Weaving the Tapestry of Identity of the Deori Community of Assam |journal=Lokaratna |volume=XIX |year=2025 |page=40 |issn=2347-6427 }}</ref> ''চ'ত বিহু'' দেৱী কলিমতীৰ যৌৱন ৰূপৰ সৈতে জড়িত; ''তৰোৱা কদম'' ফুলাক তেওঁৰ যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লক্ষণ আৰু উৎসৱৰ আৰম্ভণিৰ সংকেত বুলি ধৰা হয়।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=146-147}}</ref> ===খাদ্যাভ্যাস আৰু ৰন্ধনপ্ৰণালী=== [[File:'Chutiya lopha' or Perennial Buckwheat leaves, Polygonaceae(Buckwheat family).jpg|thumb|150px|জনগোষ্ঠীটোৰ নামেৰে নামকৰণ কৰা ''চুতীয়া লফা'' বা বহুবৰ্ষজীৱী বাকহুইটৰ পাত।]] চুতীয়াসকলৰ প্ৰধান খাদ্য চাউল। পৰম্পৰাগত চাউলৰ খাদ্যৰ ভিতৰত ৰন্ধা ভাত ৰাতিটো পানীত তিয়াই থোৱা ''পইতা ভাত'' আৰু পানী নিদিয়াকৈ আগদিনাৰ ভাত ৰাখি প্ৰস্তুত কৰা ''কৰকৰা ভাত'' অন্তৰ্ভুক্ত। চাউলৰ পৰা বনোৱা ''পিঠা'' আৰু ''জলপান''ৰ ভিতৰত ''চিৰা'' আৰু ''সান্দহ''ো সাধাৰণভাৱে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food">{{harvcol|Chutia|2026|pp=177-184}}</ref> শাক-পাচলিও পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ এটা অংশ। লিপিবদ্ধ প্ৰজাতিসমূহৰ ভিতৰত সৰিয়হজাতীয় ''চুতীয়া লাই'' আৰু ''চুতীয়া লফা'' উল্লেখযোগ্য। অসমীয়া জাতি-উদ্ভিদবৈজ্ঞানিক সাহিত্যত পিছৰটোক সাধাৰণ বাকহুইট (''Fagopyrum esculentum'') হিচাপে স্বতন্ত্ৰভাৱে চিনাক্ত কৰা হৈছে, যাৰ পাত শাক হিচাপে খোৱা হয়। [[বহাগ বিহু]]ৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত বনৌষধি মিশ্ৰণত সংগ্ৰহ কৰা উদ্ভিদসমূহৰ ভিতৰতো ''চুতীয়া লফা''ৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/><ref name="BegumGogoi2007">{{cite journal|last1=Begum|first1=Samim Sofika|last2=Gogoi|first2=Rajib|title=Herbal recipe prepared during Bohag or Rongali Bihu in Assam|journal=Indian Journal of Traditional Knowledge|volume=6|issue=3|year=2007|pages=417–422}}</ref> আন পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ ভিতৰত খৰিচা (''বাঁহ গাজ''), মাছ, আলু, মাংস বা আন উপকৰণ পিহি বনোৱা বিভিন্ন ধৰণৰ ''পিটিকা'' আৰু অসমীয়া ৰন্ধনপ্ৰণালীৰ ক্ষাৰীয় খাদ্য ''খাৰ'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-food"/> চুতীয়াসকলৰ মাজত পৰম্পৰাগতভাৱে লিপিবদ্ধ আমিষ খাদ্যৰ ভিতৰত হাঁহ, গাহৰি, মাছ, ছাগলী বা পঠাৰ মাংস, পাৰ আৰু আন চৰাই, হৰিণ, এৰী পলুৰ লেটা বা কোকুন, আৰু ''আমৰলি'' (কণীসহ ৰঙা পৰুৱা) আৰু ''জেবাংকাৰি'' আদি পতংগ অন্তৰ্ভুক্ত; গ্ৰামাঞ্চলত পিছৰটোক পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদৰ সৈতে খোৱা হয়।<ref name="Richa-food"/> মাংস শুকুৱাই সংৰক্ষণো কৰা হয়। বুৰঞ্জীসমূহত শুকান মাংস সংৰক্ষণৰ বাবে চুতীয়া যুগৰ এটা ''ভঁৰাল''ৰ উল্লেখ আছে, যি এজন ''ভঁৰালী'' বিষয়াৰ অধীনত আছিল।<ref>''Ahomar Din'', p. 586.</ref> ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰাও খোৱা হয়, যদিও ধৰ্মীয় ভাগ অনুসৰি খাদ্যাভ্যাস ভিন্ন আছিল। অধিক বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত ''কেঁচাপন্থী'' বা হিন্দু চুতীয়াসকলে পৰম্পৰাগতভাৱে গাহৰি বা কুকুৰা নুপুহিছিল আৰু ''শাল'', ''শিঙি'', ''কুচিয়া'' আৰু কেঁকোৰা পৰিহাৰ কৰিছিল; এই নিষেধসমূহ বিশেষভাৱে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱৰ ফল বুলি ধৰা হৈছে।<ref name="Richa-Kesapanthi">{{harvcol|Chutia|2026|pp=44}}</ref> কেঁচাপন্থীসকলৰ মাজত গাহৰিৰ মাংস আৰু মদৰ ওপৰতো নিষেধ আছে, আনহাতে গৰুৰ মাংস সকলো ভাগৰ বাবেই নিষিদ্ধ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-food"/>{{efn|অধ্যয়নটোত দৈনন্দিন খাদ্যৰ সলনি কিছুমান পুৰণি প্ৰাণীভিত্তিক লোক-ঔষধৰ কথাও লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে—যেনে বাঁহগাজৰ সৈতে কণীয়া কাউৰী ৰন্ধা আৰু ভেকুলী বা কেঁচু ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰস্তুতি। ঔষধি খাদ্য হিচাপে শুকান বাঁহগাজৰ সৈতে ''মোৱা'' মাছ আৰু মাগুৰজাতীয় মাছৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-food"/>}} [[File:2017-04-06-Silkworm Pupa Food-0622.jpg|thumb|এৰী পলুৰ লেটা চুতীয়াসকলৰ এটা পৰম্পৰাগত খাদ্য।]] ইয়াৰ বিপৰীতে ''পকাপন্থী'' পৰম্পৰাত বহু ধৰ্মীয় আচাৰত মাংস আৰু চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মৃত পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে নিবেদনত পকাপন্থীসকলে কুকুৰাৰ জোলৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ আগবঢ়ায়; মহন্তই আদিম পকাপন্থী আচাৰ বুলি বৰ্ণনা কৰা ''বৰ সেৱা'' বা ''বৰ সকাম''ত কুকুৰা বা গাহৰিৰ মাংসৰ সৈতে ঘৰতে বনোৱা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ''আই সকাম''ত মদ আৰু বগা কুকুৰাৰ মাংস নিবেদন কৰা হয়; আন এটা ৰূপ ''পকা সকাম''ত মাংসৰ সৈতে ভাত আৰু কেতিয়াবা মদ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Mahanta-Pakapanthi">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=119-120}}</ref><ref name="Mahanta-Aai">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=126-129}}</ref> লিপিবদ্ধ মাংসৰ ব্যঞ্জনসমূহত হাঁহ বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। কোমোৰাৰে ৰন্ধা হাঁহক প্ৰিয় ব্যঞ্জন হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে; কুমুৰা বা বাঁহগাজৰ সৈতেও হাঁহ ৰন্ধা হয়। আন খাদ্যৰ ভিতৰত কলপচলাৰে হাঁহৰ নাড়ী, ''সান্দহ গুড়ি''ৰে হাঁহ, আৰু হাঁহৰ মাংস, মাটিমাহ, চাউলৰ গুড়ি আৰু শাক একেলগে ৰন্ধা ব্যঞ্জন আছে।<ref name="Richa-food"/> মাছ খাদ্যাভ্যাসৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আৰু ইয়াক সতেজ, ভজা, পোৰা, সিজোৱা আৰু শুকান ৰূপত খোৱা হয়। অধ্যয়নটোত উল্লেখ কৰা পৰম্পৰাগত প্ৰস্তুতিৰ ভিতৰত ভেণ্ডিৰে সিজোৱা মাছ, বগৰী আৰু ''চুতীয়া লফা''ৰে সিজোৱা মাছ, আৰু কচু আৰু ''কুঁজি থেকেৰা'' (''Garcinia'')ৰে ৰন্ধা মাছ আছে। সৰু মাছ ''মাছ পাতত দিয়া'' ৰূপতো প্ৰস্তুত কৰা হয়—কলপাতত মেৰিয়াই গৰম ছাইত সিজোৱা হয়। শুকান মাছ বিশেষকৈ ''শুকান মাছৰ গুড়ি'' বা ''শুঁটকি'' হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়; ''পুঠি'', ''কুহি'' আৰু ''চেনী'' আদি সৰু মাছ জুইশালৰ ওপৰত শুকুৱাই কচুৰ সৈতে খুন্দি বাঁহৰ পাত্ৰত কেইবামাহো ৰাখি এই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা হয়।<ref name="Richa-food"/> ===সংগীত আৰু নৃত্য=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত নৃত্যৰূপ বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, বিহু আৰু আন সমূহীয়া উপলক্ষৰ সৈতে জড়িত। ''বৰ বিয়া''ৰ সময়ত গাঠিয়ন খুন্দি থকা অৱস্থাত ''কুলা বুঢ়ী নাচ'' কৰা হয়; এগৰাকী মহিলা অভিনয়শিল্পীয়ে বুঢ়ীৰ চৰিত্ৰ লৈ কৌতুকময় সংলাপৰ সৈতে নৃত্য কৰি শেষত কইনা-দৰাক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ''পানী তোলা নাচ'' বিবাহৰ আন এটা অনুষ্ঠানিক নৃত্য; কইনাক গা ধুৱাবলৈ আনুষ্ঠানিক পানী ঘৰলৈ অনাৰ সময়ত মহিলা আৰু ছোৱালীয়ে এই নৃত্য কৰে।<ref name="Richa-dance">{{harvcol|Chutia|2026|pp=187-212}}</ref> [[File:Chutia Kulaburi dance.png|thumb|চুতীয়া কুলাবুঢ়ী নৃত্য]] ধৰ্মীয় আৰু ঋতুভিত্তিক পৰিবেশনৰ ভিতৰত [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ বাৰেকুৰি অঞ্চলত সংৰক্ষিত অত্যন্ত নিয়মবদ্ধ [[হুঁচৰি]]ৰ ৰূপ ''ধৰ্ম হুঁচৰি'', লগতে ''চ'তৰ ৰাতি বিহু'', ''টকা বিহু'' আৰু ''বৰ বিহু'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''টকা বিহু''ত বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'' বাদ্য ব্যৱহাৰ কৰা হয়; ''বৰ বিহু'' দিনত কৰা হুঁচৰি-পৰম্পৰা, য'ত ''ঢোল'', ''পেঁপা'', ''টকা'' আৰু ''গগনা'' আদি বাদ্য বজোৱা হয়।<ref name="Richa-dance"/> আন লিপিবদ্ধ ৰূপৰ ভিতৰত প্ৰাপ্তবয়স্ক পুৰুষে কৰা ''জজা নৃত্য'' আৰু তৰোৱাল লৈ বৃত্তাকাৰে কৰা পৰম্পৰাগত যুদ্ধ-নৃত্য ''ৰণুৱা নৃত্য'' বা ''ৰণ নৃত্য'' আছে।<ref name="Richa-dance"/> পৰম্পৰাগত পৰিবেশনত অসমৰ বৃহত্তৰ সংগীত-সংস্কৃতিতো পোৱা বিভিন্ন বাদ্যযন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ''ঢোল'', ম'হৰ শিঙৰ ''পেঁপা'', বাঁহৰ ''গগনা'', মাটিৰ ''সুতুলি'', বিভিন্ন ধৰণৰ ''টকা'', ''চাকচনি'', ''বাঁহী'', ''দবা'' আৰু ''তাল'' অন্তৰ্ভুক্ত। ''মাটি টকা'', ''দাহিন টকা'', ''হাত টকা'' আৰু ''মুঠি টকা''কে ধৰি বিভিন্ন টকাৰ ৰূপ বিশেষকৈ ''টকা বিহু''ৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{harvcol|Chutia|2026|pp=168–170}}</ref> ===পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক=== ====পুৰুষৰ সাজ-পোছাক==== [[File:Chutia men attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকত এজন চুতীয়া পুৰুষ]] চুতীয়া পুৰুষৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাকৰ ভিতৰত ''চুতীয়া পাগুৰি'', ''চুতীয়া চোলা'', ''চুৰিয়া'', ''গামোচা'' বা ''বিচুৱান'', ''চেলেং চাদৰ'' আৰু ''টঙালি'' অন্তৰ্ভুক্ত। পৰম্পৰাগতভাৱে কপাহ, এৰী, মুগা আৰু পাট ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; ৰাজপৰিয়াল আৰু ধনী শ্ৰেণীয়ে মুগা আৰু পাট, বিশেষকৈ উন্নত মানৰ ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ লোকে প্ৰধানকৈ কপাহ, এৰী আৰু সাধাৰণ মুগা ব্যৱহাৰ কৰিছিল—গ্ৰীষ্মত বিশেষকৈ কপাহ আৰু শীতত এৰী।<ref name="Mahanta-attire">{{harvcol|Mahanta|2018|pp=64-66}}</ref><ref name="Richa-attire">{{harvcol|Chutia|2026|pp=156-161}}</ref>{{efn|''আপুকুৰ'' নামৰ আগফাল জোঙা চামৰাৰ জোতাও লিপিবদ্ধ আছে।<ref name="Richa-attire"/> ৰাজকীয় সাজত ''পানীকামলী'' আৰু ''আৰুৱান'' বস্ত্ৰও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল;<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=The Chutia king Nitipal had gifted Panikamoli and Arowan to the Ahom king|access-date=17 June 2020|archive-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|url-status=live|archivedate=28 July 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{harvcol|Borboruah|1997}}</ref>ৰাজপুৰুষে ''লংকেৰু'' কাণফুলি, ''মোটা মণি''ৰ হাৰ আৰু সোণৰ ''পাদুকা'' পিন্ধা আৰু ''গুণাকৰা'' নামৰ সোণৰ সূচীকাম কৰা ৰেচমী ছাতি ব্যৱহাৰ কৰাৰ উল্লেখ আছে।<ref name="Khanikar">{{harvcol|Khanikar|1991|p=42}}</ref> পুৰুষৰ আন অলংকাৰৰ ভিতৰত ''লোকাপাৰা'' কাণফুলি, ''গাম-খাৰু'', ঢোলাকৃতিৰ সোণৰ ''বিৰি'' বা ''মাদল'', ''বাজু'', আঙঠি, ''নূপুৰ'' আৰু ''উজান্তি'' আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> পুৰণি বৰ্ণনাত পুৰুষে দীঘল চুলি ৰাখি কেতিয়াবা ৰঙা জবাৰে সজোৱা পনিটেইল বান্ধিছিল আৰু ঘৰত বা কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত ''গামোচা'' মূৰৰ আৱৰণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল বুলিও উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/>}} ''চুতীয়া পাগুৰি'' পৰম্পৰাগতভাৱে ''সাতফুল'' বা ''সৰ্প পাগ'', ''ৰণুৱা'' বা ''জোঙা পাগ'', আৰু ''এনাজৰী'' বা ''বিহুৱান পাগ'' ৰূপত বন্ধা হৈছিল। ''সাতফুল'' আৰু ''এনাজৰী'' এতিয়াও ব্যৱহৃত হয়; [[ভীষ্মকনগৰ]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু [[শদিয়া]]ৰ হাতীদুবাৰ টেৰাকোটা ফলকত ''ৰণুৱা'' আৰু ''এনাজৰী''ৰ ৰূপ চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto">{{Cite web|url=https://archive.org/details/chutiaburanji|title=Chutia Buranji|date=23 June 2007|via=Internet Archive}}</ref> চুটি ''চুৰিয়া'', পিছফালে খোলা ''চুতীয়া চোলা'', ''গামোচা/বিচুৱান'', ''টঙালি'' আৰু ''চেলেং চাদৰ'' আছিল আন মুখ্য পুৰুষ-পোছাক; চুতীয়া পৰম্পৰাত ''কৱচ কাপোৰ'' বা ''সুৰক্ষা কাপোৰ'' নামৰ ৰক্ষাকাৰী বস্ত্ৰৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|সাপৰ আকৃতিৰ ''সাতফুল'' পৰম্পৰাগতভাৱে পুৰোহিতৰ সৈতে জড়িত আৰু এতিয়া চুতীয়া পাগুৰিৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ৰূপ হিচাপে বহুল ব্যৱহৃত; ''ৰণুৱা'' যুদ্ধৰ সৈতে জড়িত আছিল; ''এনাজৰী/বিহুৱান পাগ'' হাতীদুবাৰ এটা টেৰাকোটা ফলকত চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="auto"/> পৰম্পৰাগত পাগুৰি প্ৰায় তিনি ''কাঠি'' দীঘল আৰু প্ৰায় এফুট বহল বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; পুৰণি নিয়ম অনুসৰি পিন্ধোতাজন বহিলে ইয়াৰ মূৰটো মাটি স্পৰ্শ কৰিব লাগিছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''চুৰিয়া (চুৰু-ইছা)'' প্ৰায় আঁঠুলৈকে নামে আৰু ভীষ্মকনগৰ আৰু তাম্ৰেশ্বৰীৰ ফলকতো সদৃশ বস্ত্ৰ দেখা যায়।<ref name="auto"/> ''চুতীয়া চোলা''ৰ ডিঙিৰ পিছফালে খোলা থাকে; ''গলধান-ফলা মুগা চোলা'' নামৰ মুগাৰ এটা ৰূপ লোকপৰম্পৰাত উল্লেখ আছে আৰু বিহুৱা শিল্পীয়ে পিন্ধিছিল; ৰঙীন কাপোৰৰ বেল্টৰ সৈতে পিন্ধা ক'লা-ৰঙা ''চুতীয়াৰ চোলা''ৰো উল্লেখ আছে।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> দৰাই পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল হাতৰ পাটৰ ''চোলা'' আৰু দীঘল ''চেলেং-চাদৰ'' পিন্ধিছিল; কেতিয়াবা ফুলৰ মালাৰে সজোৱা সূচীকাম কৰা পাগুৰিও যোগ হৈছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''গামোচা'' ডিঙিত লোৱা কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আনহাতে বিহুৰ সৈতে জড়িত ''বিচুৱান''ৰ এটা মূৰত গামোচাৰ সাধাৰণ ৰঙা পাৰৰ সলনি ফুলাম নক্সাযুক্ত আড়ি থাকে; দুয়োটাৰে কাষত ৰঙা পাৰ থাকে। ''বিচুৱান'' শব্দটো ''বিচু'' ("বিহু") + ''ৱান'' ("বস্ত্ৰ") হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে,<ref>{{Cite web|url=https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|title=Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit|website=[www.learnsanskrit.cc](http://www.learnsanskrit.cc|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204627/https://www.learnsanskrit.cc/index.php?tran_input=vANa&direct=se&script=hk&link=yes&mode=3|url-status=live}}</ref> আৰু গামোচাৰ সমতুল্য দেউৰী-চুতীয়া শব্দ ''ব'চে''।<ref name="Kashyap-attire">{{cite web |last=Kashyap |first=Atrayee |title=Significance Of ‘The Social Skin’ In Expressing Ethnicity: Knowing The Ethnic Attire Of Deori Community Of Assam |url=https://rjpn.org/jetnr/papers/JETNR2505025.pdf |pages=235–236}}</ref> ''টঙালি'' ফুলাম নক্সাযুক্ত আঁচল থকা কঁকালৰ কাপোৰ; এটা পৰম্পৰাই বিহু হুঁচৰিৰ সময়ত ডেকাই পিন্ধা ৰঙা টঙালিক যুদ্ধৰ পৰা তেজেৰে ৰাঙলী হৈ ফিৰা বগা টঙালিৰ সৈতে জড়িত কৰে, আৰু টেৰাকোটা চিত্ৰতো ইয়াৰ ৰূপ দেখা যায়।<ref name="auto"/> আন এটা বিৱৰণত ৰঙা আৰু বগা দুয়ো টঙালিৰ উল্লেখ আছে; চুতীয়া আৰু মায়ামৰা প্ৰচাৰকে ''তাল'' আৰু ''দবা'' বজাই থাকোঁতে বগা টঙালি আৰু হালধীয়া-ৰঙা চিহ্নযুক্ত কপাহী কাপোৰ পিন্ধাৰ কথাও আছে।<ref name="Richa-attire"/> ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''টঙা'';<ref name="Kashyap-attire"/> ''-আলি'' উপাদানটোক ''মেদালি'', ''সুতুলি'' আৰু ''ভঁৰালী'' আদি দেউৰী ৰূপৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে, যদিও এইটো প্ৰতিষ্ঠিত শব্দব্যুৎপত্তি নহয়, কেৱল ভাষিক তুলনা। ''চেলেং চাদৰ (চেলেং-ইছা)'' সামাজিক-ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু জ্যেষ্ঠক সন্মান জনোৱাৰ সময়ত ব্যৱহৃত দীঘল পুৰুষৰ চাদৰ; ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় নফুট,<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.503039|title=Hamilton Francis.|date=23 June 1940|via=Internet Archive}}</ref> আৰু আন এটা বিৱৰণত পাগুৰিৰ সমান দীঘল কিন্তু অধিক বহল বুলি কোৱা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''চেলেং'' দেউৰী-চুতীয়া শব্দাৱলীতও পোৱা যায়।<ref name="Kashyap-attire"/> ''কৱচ কাপোৰ'' পৰম্পৰাগতভাৱে তিনি গৰাকী বৃদ্ধাই এৰাতিৰ ভিতৰতে বয়িছিল; তেওঁলোকে তাম্ৰেশ্বৰী দেৱীক আহ্বান কৰি শিশুক শুনিবলৈ নিষেধ কৰা মন্ত্ৰ পাঠ কৰিছিল। এই কাপোৰে শত্ৰুৰ পৰা ৰক্ষা কৰে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/>}} ====মহিলাৰ সাজ-পোছাক==== [[File:A chutia girl in her traditional attire.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ''ৰিহা'', ''মেখেলা (মেথনি)'', ''চোলা'' আৰু ''গাঠিগী'', লগতে ''গাম-খাৰু'', ''মাদলি'' আৰু ''জুনবিৰি'' অলংকাৰ পিন্ধা এগৰাকী চুতীয়া যুৱতী।]] চুতীয়া মহিলাৰ পৰম্পৰাগত সাজ-পোছাক বয়স আৰু বৈবাহিক অৱস্থাৰ অনুসৰি ভিন্ন। ঋতুমতী হোৱাৰ আগতে ছোৱালীয়ে ওপৰ অংশত ''বাইগা'' আৰু কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' বা ''ইগু'' পিন্ধে; ঋতুমতী হোৱাৰ পাছত বিয়ালৈকে বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ''বাইগা''ৰ ঠাইত ''ৰিহা'' বা ''ৰিচা'' ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I0JJqJ761E4C&q=riha+breast+cloth&pg=PA55|title=Learning Geography By Stages Iv|first1=Late J.|last1=Fuste|first2=V. N.|last2=Nigam|date=23 June 2006|publisher=Pitambar Publishing|isbn=9788120906051|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thevoiceoffashion.com/fabric-of-india/inside-northeast/the-riha-redux-at-assamese-weddings-3571|title=The Riha Redux at Assamese Weddings|website=thevoiceoffashion.com}}</ref> বিবাহিতা মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ''মেখেলা'', লগতে ''কঁকাল-বন্ধা'', ''গাঠিগী'' আৰু ''চাদৰ'' ব্যৱহাৰ কৰে; বৰ্তমানে ''ৰিহা'' মূলতঃ বিহু, বিয়া, মন্দিৰলৈ যোৱা আৰু আন অনুষ্ঠানত ব্যৱহৃত হয়।<ref name="Richa-attire"/>{{efn|বয়ঃসন্ধিকালীন এই পোছাক-পৰিৱৰ্তন পৰম্পৰাগত জীৱনচক্ৰৰ অংশ আছিল। বড়ো-কছাৰী মূলৰ ত্ৰিপুৰী সকলৰ মাজতো সদৃশ পৰম্পৰা আছে, য'ত ছোৱালীৰ পৰা যুৱতী হোৱাৰ পৰিৱৰ্তন চিহ্নিত কৰা ''ৰিচা চৰমণি'' অনুষ্ঠানত প্ৰথম ''ৰিচা'' দিয়া হয়।<ref>{{Cite web |last=Debbarma |first=Puni |title=Learn About the Risa, a Beautiful Garment Handwoven by Tribal Women in Tripura |url=https://www.adivasilivesmatter.com/post/learn-about-the-risa-a-beautiful-garment-handwoven-by-tribal-women-in-tripura |website=Adivasi Lives Matter |date=8 October 2020 |access-date=4 August 2026}}</ref> ধনী পৰিয়ালে ঐতিহাসিকভাৱে মুগা বা পাট ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আনহাতে সাধাৰণ পৰিয়ালে মূলতঃ কপাহ। চুতীয়া মহিলাই পৰম্পৰাগতভাৱে ''মেখেলা'', ''চাদৰ'', ''ৰিহা'', ধুতি, ''চেলেং-চাদৰ'', ''গামোচা'' আৰু ''হাঁচতি''কে ধৰি ঘৰুৱা বস্ত্ৰ নিজেই তৈয়াৰ কৰিছিল আৰু নিজেই মুগা-পাট পুহি বয়ন কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/><ref name="Richa-attire"/> উন্নত ''চম্পা'' আৰু ''মেজাংকাৰী'' মুগা-পাট বিশেষকৈ উচ্চ শ্ৰেণীৰ সৈতে জড়িত আছিল; সাধাৰণ এৰী, মুগা আৰু মোটা কপাহী বস্ত্ৰ অধিক প্ৰচলিত আছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> কইনাই পৰম্পৰাগতভাৱে পাট বা মুগাৰ ''ৰিহা''ৰ সৈতে ''মেখেলা'' আৰু ''চাদৰ'' পিন্ধিছিল; আন এটা বিৱৰণত সূচীকাম কৰা বগা পাটৰ কইনা-পোছাক আৰু বিয়াত এযোৰ মুগাৰ কাপোৰ দিয়া ৰীতি উল্লেখ আছে।<ref name="Mahanta-attire"/> ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'' আৰু ''কঁকালমৰা'' বিবাহিতা অৱস্থাৰ প্ৰতীক; আগতে কইনাই সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি''ও পিন্ধিছিল।<ref name="Khanikar"/>}} ''মেখেলা (ইগু)'' আৰু ''ৰিহা (ৰিচা)'' মুখ্য বস্ত্ৰ; ইয়াৰ লগতে ''গাঠিগী'', ''দুকঠীয়া'', ''চাদৰ'', ''পাঁচকঠীয়া'', ''কঁকালমৰা'', ''ডাবুৱা কটাৰী''সহ ''হাঁচতি'' আৰু এৰীৰ ''জাকী চোলা'' ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মহিলাৰ অলংকাৰৰ ভিতৰত ''মাদলি'', ''দুগদুগি'', ''জুনবিৰি'', ''থুৰীয়া'', ''গাম-খাৰু'', ''বেনা'', ''গেজেৰা'', ''চিঠিপাটি'' আৰু ''কাকলি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-attire"/><ref name="Mahanta-attire"/> সজোৱা ''হাৰুদাই'' বা ''সৰুদৈ জাপি'' পৰম্পৰাগতভাৱে কইনাই পিন্ধিছিল আৰু চুতীয়া ৰাজকীয় আৰু আনুষ্ঠানিক সংস্কৃতিৰ সৈতেও জড়িত।<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=387}}</ref>{{efn|ছোৱালীয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে কঁকালৰ পৰা তললৈ ''মেখেলা'' পিন্ধে, আনহাতে বিবাহিতা মহিলাই বুকুলৈকে তুলি পিন্ধা দীঘল ৰূপ ''বোৱাৰী মেথনি'' ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে; ছোৱালীৰ বাবে সমতুল্য ''গাৰ্ল মেথনি''ও উল্লেখ আছে। দৈনন্দিন ''মেথনি'' সাধাৰণতে সৰল, আনহাতে আনুষ্ঠানিক ৰূপত ফুলাম নক্সা থাকিব পাৰে।<ref name="Richa-attire"/> ৰঙা সূচীকামযুক্ত ''ডাবুৱা-বচা মেখেলা''ক চুতীয়াসকলৰ এটা প্ৰতীকী বস্ত্ৰ বুলি ধৰা হয়; ''বুটা-বচা'' আৰু ''ফুল-বচা'' নক্সা সাধাৰণতে বগা-ক'লা সূতাৰে তলৰ ফালে কৰা হয়। ''ইগু'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ;<ref name="Kashyap-attire"/> তুলনাযোগ্য বস্ত্ৰ-শব্দৰ ভিতৰত ডিমাছা ''ৰিগু''<ref>[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/235107/10/10_chapter%202.pdf ''Dimasa: Dress and Ornaments'', p.32]</ref> আৰু ত্ৰিপুৰী ''ৰিগনাই'' আছে। ''ৰিহা/ৰিচা'' অবিবাহিতা যুৱতীয়ে বুকুৰ পৰা কঁকাললৈ পিন্ধা সৰু বুকুৰ কাপোৰ; বিবাহিতা মহিলাই সাধাৰণতে ইয়াক চাদৰৰ দৰে কান্ধত লয়। ব্লাউজ প্ৰচলিত হোৱাৰ পাছত ইয়াৰ পুৰণি বুকুৰ কাপোৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কমি যায়; তথাপি চাদৰৰ তলত বা সৈতে ৰিহা টিকি থকাটোক ইয়াৰ অধিক পুৰণি উৎসৰ সূচক বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/magazine/910237/wrapped-in-the-popularity-of-assams-mekhela-sador-are-stories-of-lost-diversity|title=Wrapped in the popularity of Assam's mekhela sador are stories of lost diversity|first=Rini|last=Barman|website=Scroll.in}}</ref> মুগাৰ ''ৰিহা/ৰিচা'' প্ৰতিনিধিত্বমূলক চুতীয়া সাজৰ অংশ; ''নাওবৈচা ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত এজন আহোম ৰজাই ৰাজকীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ বাবে প্ৰায় এহেজাৰ চুতীয়া মুগা উৎপাদক আৰু তাঁতীক নিয়োজিত কৰাৰ কথা আছে।<ref>{{Cite web|url=https://archive.org/details/3_20190901_20190901,|title=Padmeswar Naoboicha Phukan, Assam Buranji, p.30}}</ref> এই বস্ত্ৰৰ দুয়ো মূৰত ''কেশ-বচা'' নক্সা থাকে, যি বিহুগীতৰ ''"লচকচি লচকচি, ৰিহা ল'বি কেশ বাছি"'' পংক্তিতো স্মৰণ কৰা হয়; পৰম্পৰাগত ভাঁজৰ ভিতৰত ''জাপনি'', ''লাহী-ভাঁজ'', ''কাখৰী-ভাঁজ'', ''খামুচীয়া-ভাঁজ'', ''বাইগা'' আৰু ''কুৱুম'' আছে। ''ইছা'' ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য শব্দ।<ref name="Kashyap-attire"/> ডিমাছা আৰু ত্ৰিপুৰীৰ মাজতো সদৃশ ''ৰিচা'' আছে; ডিমাছাত নামটো ''ৰি'' ("কাপোৰ") + ''চা'' ("সৰু") হিচাপে বিশ্লেষণ কৰা হৈছে আৰু দীঘল মহিলাৰ ''ৰিজাম্ফাই''ৰ বিপৰীতে সৰু বস্ত্ৰৰ বাবে ব্যৱহাৰ হয়।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|title=Dimasa Grammar|access-date=2026-09-13|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224142821/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/Dimasa_Grammar-2.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.bodhijournals.com/pdf/V2N3/Bodhi_V2N3_012.pdf|title=Bala, Lipika, ''Evolution of Risa with special reference to Tripuri tribes in Tripura''}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8kq9PUapkC&q=riha+breast+cloth&pg=PA145|title=Encyclopaedia of North-East India: Tripura|first=Hamlet|last=Bareh|date=23 June 2001|publisher=Mittal Publications}}</ref> ''গাঠিগী'' হ'ল চুলিত গাঁঠি মাৰি লোৱা গামোচা, যিয়ে ধূলিৰ পৰা চুলি ৰক্ষা কৰে আৰু ৰন্ধাৰ সময়ত খাদ্যত চুলি পৰিবলৈ নিদিয়ে। সকলো সময়ত বাধ্যতামূলক নহ'লেও বয়ঃসন্ধিৰ সৈতে জড়িত সাক্ষাৎ, ''পানী তোলা'' নাচ আৰু ''টকা বিহু''ত ইয়াৰ বিশেষ বিধান আছে।<ref name="Richa-attire"/> জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰাই ৰঙা-বগা ''গামোচা''ক [[শদিয়া]]ৰ সৈতে জড়িত কৰে আৰু ৰঙা ব্লাউজক মহিলাৰ সাজৰ এটা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ অংশ বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> প্ৰায় দুই ''কাঠি'' বা ছফুট দীঘল ''দুকঠীয়া''ই মূৰ আৰু দেহৰ ওপৰভাগ ঢাকে; আনহাতে প্ৰায় আঠ-নফুট দীঘল ''চাদৰ'' কঁকালৰ পৰা ওপৰদেহ আৰু মূৰলৈ মেৰিয়াই লোৱা হয়। দুয়োটাই জ্যেষ্ঠ লোকৰ সন্মুখত আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত বিবাহিতা মহিলাৰ বাবে পৰম্পৰাগতভাৱে বাধ্যতামূলক আৰু সাধাৰণতে কপাহ বা এৰীৰ হয়।<ref name="Richa-attire"/> পাঁচ ''কাঠি'' বা প্ৰায় পোন্ধৰফুট দীঘল ''পাঁচকঠীয়া'' শৰণ লোৱা আৰু আন আচাৰিক প্ৰসঙ্গত ব্যৱহাৰ হয়; বসন্ত আদি ৰোগীৰ গাত মেৰিয়াই বা তলত পাৰিও দিয়া হৈছিল। ''কঁকালমৰা/কঁকাল-বন্ধা'' কঁকালত লোৱা কাপোৰ; ইয়াৰ দেউৰী-চুতীয়া সমতুল্য ''জোকাচিবা'' বা ''জাকা চিবা''।<ref name="Kashyap-attire"/><ref name="Richa-attire"/> ''হাঁচতি'' মেখেলাত বান্ধি লোৱা সৰু ৰঙা ৰুমাল; ইয়াৰ সৈতে ''ডাবুৱা কটাৰী'' নামৰ সৰু ভাঁজ কৰিব পৰা ছুৰী থাকে, যি তামোল-পাণ কটাসহ দৈনন্দিন কামত ব্যৱহৃত। দুয়োটাকে মহিলাৰ সাজৰ পুৰণি উপাদান বুলি ধৰা হয়; ''ডাব/ডাবুৱা কটাৰী''ক বড়ো আৰু ডিমাছাৰ ''দাবা'' ছুৰীৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে।<ref name="Richa-attire"/> ''জাকী চোলা'' নাভিৰ ওচৰলৈ নামি অহা দীঘল ব্লাউজ সদৃশ এৰীৰ বস্ত্ৰ; ডিঙিৰ পিছফালে বন্ধ আৰু নক্সা আৰু বুটাম সদৃশ অলংকৰণেৰে সজোৱা। এৰী ঘৰতেই পালন, সূতা কটা আৰু বোৱা হৈছিল; উদ্ভিদজাত সামগ্ৰীৰে ৰঙচুৱা ৰং তৈয়াৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-attire"/> ''থুৰীয়া'' কাণফুলিয়ে পৰম্পৰাগতভাৱে বৈবাহিক অৱস্থা সূচাইছিল; বিয়াৰ আগতে কইনাৰ কাণ ফুটাই ধীৰে ধীৰে ফুটা ডাঙৰ কৰা হৈছিল যাতে কাণফুলি পিন্ধিব পাৰে। সাধাৰণ মহিলাই ৰূপৰ অলংকাৰো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> মহিলাই হাত আৰু নখ ৰঙাবলৈ ''জেতুকা'' আৰু ''বাৰহামথুৰি'' আৰু হাতীদাঁত, কাঠ আৰু বাঁহৰ ফণী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref name="Mahanta-attire"/> ''সৰুদৈয়া ফুলাম জাপি'' মহিলাৰ বিবাহ-শিৰোভূষণ আৰু ৰাজপৰিয়াল আৰু অনুষ্ঠানিক উপলক্ষত ব্যৱহৃত সামগ্ৰী হিচাপে লিপিবদ্ধ।<ref name="Richa-attire"/> ঐতিহাসিক বিৱৰণে সজোৱা ''জাপি''ক চুতীয়া ৰাজদৰবাৰৰ সৈতেও জড়িত কৰে। খনিকৰে নীতিপালে আহোম ৰজালৈ সোণ-ৰূপৰ সূচীকাম কৰা দুটা জাপি পঠোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে,<ref>{{harvcol|Khanikar|1991|p=100}}</ref> আনহাতে সমান্তৰাল বুৰঞ্জী-অনুবাদত তেওঁৰ উপহাৰৰ ভিতৰত ৰূপৰ পাৰ থকা জাপি বা ছাতি, ৰূপ-সোণৰ খাৰু, সোণৰ পীৰা, এটা হাতী আৰু দুটা আৰুৱানৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{Cite web|url=http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|title=''"Then the Chutiâ king desired to send one silver-lipped umbrella (Jâpi), silver and gold bracelets, a gold pirâ, an elephant, and two Âroans to the Ahom king."''|access-date=2026-09-13|archivedate=2020-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200728195005/http://brahmaputra.ceh.vjf.cnrs.fr/bdd/IMG/pdf/parallele_ahom-assamais2-2.pdf|deadurl=yes}}</ref> শদিয়া জয়ৰ পাছত লাভ কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিৰ ভিতৰতো ''জাপি'' আছিল,<ref>Mahanta, S. ''Assam Buranji''. D.H.A.S., 1945, p.10.</ref> আৰু আহোম শাসনত জাপি নিৰ্মাতাৰ গোট ''জাপি-হাজীয়া খেল'' চুতীয়াসকলৰ একচেটিয়া আছিল, যিয়ে জাপি বোৱাত তেওঁলোকৰ বিশেষ দক্ষতা সূচায়।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=30}}</ref>}} ===মৌখিক সাহিত্য=== চুতীয়াসকলৰ মৌখিক সাহিত্যত সাধুকথা, কিংবদন্তি, নিচুকনি গীত, লোকগীত, মালিতা, প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰ অন্তৰ্ভুক্ত। লিপিবদ্ধ সাধুকথাৰ ভিতৰত ''জাপৰা আৰু জাগধা'' আৰু ''দেউলৰা মণিকোঁৱৰ''ৰ কাহিনী আছে; [[ৰুক্মিণী]], [[সতী সাধনী|সাধনী]] আৰু জোনগাভৰুৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰা কিংবদন্তি হিচাপে সংৰক্ষিত।<ref name="Richa-oral">{{harvcol|Chutia|2026|pp=54-104}}</ref> চুতীয়া লোকগীত বিবাহ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, উৎসৱ আৰু দৈনন্দিন কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। ইয়াৰ ভিতৰত ''বিয়া গান'', ''ঢেঁকী টনা গীত'', বিহুগীত আৰু ধৰ্মীয় গীত আছে।<ref name="Richa-oral"/> আন এটা ৰূপ ''ঢোলৰ মালিতা'', য'ত এজন ''ওজা''ই ঢোল, তাল আৰু নৃত্যৰ সৈতে ক্ৰমে পদ গাই কাহিনী আগবঢ়ায়।<ref name="Richa-oral"/> প্ৰবাদ আৰু সাঁথৰো এই মৌখিক পৰম্পৰাৰ অংশ, যদিও চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ বহু প্ৰবাদ-সাঁথৰ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰা।<ref name="Richa-oral"/> ===বস্তুসংস্কৃতি আৰু শিল্পকলা=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বস্তুসংস্কৃতিত বাঁহ, বেত, কাঠ আৰু ধাতুৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ হয়। মাছ ধৰাৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''জাকৈ'', ''খালৈ'', ''পল'', ''চেপা'', ''থুহা'', ''জুলুকি'', ''খোকা'' আৰু ''বৰশী'' আছে; ইয়াৰে বহু সামগ্ৰী বাঁহ আৰু বেতেৰে তৈয়াৰ। মাছ ধৰা, যাতায়াত আৰু আন নদীমুখী কামত কাঠৰ নাও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Richa-material">{{harvcol|Chutia|2026|pp=161–165}}</ref> চুতীয়া ঘৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহৃত ধাতুৰ পাত্ৰৰ ভিতৰত পিতল আৰু কাঁহৰ ''শৰাই'', ''ডেকচি'', ''বানবাটি'', ''চৰিয়া'' আৰু ''বানকাঁহী'' আদি আছে।<ref name="Richa-material"/> পৰম্পৰাগত তাঁতশালত বয়ন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ সঁজুলিৰ ভিতৰত ''উঘা'', ''চেৰেকী'', ''ৰাঁচ'', ''দুৰ্পদী'', ''মাকো'', ''ফুলকাঠি'', ''গৰকা'' আৰু ''মহুৰা'' অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ মূলতঃ বাঁহ আৰু কাঠেৰে বনোৱা।<ref name="Richa-material"/> ===বাসগৃহ=== চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত বসতি সাধাৰণতে নদীসংলগ্ন আৰু কৃষিপ্ৰধান অঞ্চলত আছিল। এখন চুতীয়া গাঁৱত সাধাৰণতে প্ৰায় ৬০ৰ পৰা ১৪০টা পৰিয়াল থাকে। আগতে এটা যৌথ পৰিয়ালত কেতিয়াবা প্ৰায় এশজন সদস্যও একেলগে বাস কৰিছিল।<ref>"Morans, Borahis, Kacharis and Chutias were the main tribes in the Matak community. As all of them were Bodos in origin, they had a common living pattern too. They lived in joint families. The number of members in a joint family sometimes exceeded one hundred." {{harvcol|Dutta|1985|p=45}}</ref> ঘৰৰ চৌহদত বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক স্থান আছিল। ''চৰা ঘৰ'' অতিথি থকা আৰু শোৱাৰ বাবে ব্যৱহৃত হ'ল; ''বৰঘৰ'' আছিল ঘৰৰ মুখ্য কোঠা, য'ত সাধাৰণতে জুইশাল আৰু তাৰ ওপৰত ঘৰুৱা সামগ্ৰী শুকুৱাই-সংৰক্ষণ কৰিবলৈ উঁচু ''ধোঁৱাচাং'' থাকিছিল।<ref name="Richa-housing">{{harvcol|Chutia|2026|pp=185-186}}</ref> আন অংশৰ ভিতৰত ৰন্ধনৰ সৈতে জড়িত ''মাজিয়া ঘৰ''; ঢেঁকী, ধান ৰখা পাত্ৰ আৰু জুইশাল থকা ''মৰাল ঘৰ''; শস্য ৰখাৰ পৃথক ''ভঁৰাল''; আৰু ''গোহালি'' অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="Richa-housing"/> [[File:Women of Chutia tribe preparing pithas.jpg|thumb|পৰম্পৰাগত ৰান্ধনীঘৰত পিঠা প্ৰস্তুত কৰা চুতীয়া মহিলা।]] চুতীয়াসকলৰ মাজত ''এলেং ঘৰ'' বা ''মৰাং ঘৰ''ৰ পৰম্পৰাও আছে। ইয়াক উঁচু বা চাংঘৰ সদৃশ সমূহীয়া ঘৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়, য'ত গাঁৱৰ ডেকাসকলে থাকি বিভিন্ন দক্ষতা আৰু পৰম্পৰাগত কলাৰ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিছিল। এই প্ৰতিষ্ঠানৰ দায়িত্বত থকা ব্যক্তিজনক ''এলেং ঘড়ীয়া বৰুৱা'' বোলা হৈছিল।<ref name="Richa-housing"/> ===পৰম্পৰাগত খেল=== চুতীয়াসকলৰ মাজত লিপিবদ্ধ পৰম্পৰাগত খেলৰ ভিতৰত ''ঘিলা খেল'', ''ঢোপ খেল'' বা ''হেতালি খেল'', মল্লযুদ্ধ (''মল্ল যোধা'') আৰু ''নাও খেল'' আছে। ''ঘিলা খেল'' মাটিত আঁকা কিছুমান খোপত খেলা হয়; খেলুৱৈয়ে এটা ভৰিত জপিয়াই সৰু শিল বা ''ঘিলা'' আগবঢ়ায়। ''ঢোপ খেল'', যাক ''হেতালি খেল''ো কোৱা হয়, সৰু শিলগুটিৰে খেলা দলীয় খেল।<ref name="Richa-games">{{harvcol|Chutia|2026|pp=170–176}}</ref> উৎসৱ আৰু আন বিশেষ উপলক্ষত নাওবাইচো অনুষ্ঠিত হৈছিল; প্ৰতিযোগী দলে তাল মিলাই নাও বাই আৰু একেলগে গীত গায়।<ref name="Richa-games"/> ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তি== ===স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ৰাজনীতি=== *[[সোণাৰাম চুতীয়া]]—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বৈষ্ণৱ পণ্ডিত, স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু শিক্ষাবিদ। *বিৰোচন চুতীয়া—[[গোলাঘাট জিলা]]ৰ ব্ৰিটিছবিৰোধী স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ব্ৰিটিছসকলে মৃত্যুদণ্ড দিছিল।<ref>{{cite news |last=Handique |first=Siddhartha |title=Veer Birochon Chutia memorial |work=Assam Times |date=18 September 2015}}</ref> *কেৰকেটুৱা চুতীয়া—[[তিতাবৰ]]ৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, যাক ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ বাবে ১৯২২ চনত কাৰাবন্দী কৰা হৈছিল।<ref name="AssamGovJorhat">{{cite web |title=Renowned Personalities of Jorhat District |url=https://assam.gov.in |publisher=District Administration, Jorhat, Government of Assam |access-date=September 26, 2026}}</ref> *মহেশ্বৰ চুতীয়া—[[শিৱসাগৰ জিলা]]ৰ [[চৰাইদেউ|চাৰিং]] অঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। তেওঁ ১৯৪২ চনৰ স্বাধীনতা আন্দোলন আৰু ''মৃত্যু বাহিনী''ত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ১৯৯৭ চনত অসম চৰকাৰৰ পৰা তাম্ৰপত্ৰ লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Maheshwar Chutia |url=https://cmsadmin.amritmahotsav.nic.in/district-reopsitory-detail.htm?24366= |website=Digital District Repository |publisher=Ministry of Culture, Government of India |access-date=26 September 2026}}</ref> *নগেন চুতীয়া—[[ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন]] আৰু ১৯৪২ চনৰ সৰুপথাৰ ৰে'লপথ ধ্বংসাত্মক কাৰ্যৰ সৈতে জড়িত স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। এই ঘটনাৰ বাবে তেওঁক দহ বছৰৰ সশ্ৰম কাৰাদণ্ড বিহা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=The incident of train derailment in Sarupathar |url=https://heritageexplorer.in/itihas_details/14 |website=Heritage Explorer |access-date=26 September 2026}}</ref> *[[সুমিত্ৰা হাজৰিকা]]—বিশিষ্ট অসমীয়া নাৰীবাদী লেখিকা, সমাজকৰ্মী আৰু নাৰী শক্তি পুৰস্কাৰ (২০১৭) বিজয়ী। *ঘনকান্ত ফুকন—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু চুতীয়া সন্মিলনৰ অন্যতম প্ৰধান প্ৰতিষ্ঠাপক।{{sfn|Baruah|2007|pp=224–225}} *চিদানন্দ শইকীয়া—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী, শিক্ষাবিদ, লেখক আৰু [[বোকাখাত]]ৰ সাংবাদিকতাৰ পথিকৃৎ। বোকাখাত সাহিত্য সভাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু ছোভিয়েট দেশ নেহৰু বঁটাপ্ৰাপক। *[[সোণেশ্বৰ বৰা]]—স্বাধীনতা সংগ্ৰামী আৰু ৰাজনীতিবিদ; ১৯৬৭ৰ পৰা ১৯৭৮ চনৰ ভিতৰত অসম চৰকাৰৰ কৃষি আৰু সমবায় মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁ [[অসম গ্ৰামীণ বিকাশ বেংক]] প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ লগতে অসমত ক্ষুদ্ৰ চাহ বাগিচাৰ ধাৰণাৰ পথিকৃৎ আছিল। *[[অতুল বৰা]]—২০১৬ চনৰ পৰা [[বোকাখাত বিধানসভা সমষ্টি|বোকাখাত সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024">{{cite web |title=চুতীয়া জনগোষ্ঠীঃ আত্মপ্ৰতিষ্ঠাৰ সংগ্ৰাম, জনজাতিকৰণৰ দাবী আৰু ইয়াৰ যুক্তিযুক্ততা |url=https://thecrosscurrent.in/the-chutia-community-the-struggle-for-self-establishment-the-demand-for-tribalization-and-its-rationale/ |website=The CrossCurrent |date=30 November 2024 |access-date=26 September 2026 |language=as}}</ref> *[[অজন্তা নেওগ]]—[[গোলাঘাট বিধানসভা সমষ্টি|গোলাঘাট সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> *[[বিমল বৰা]]—[[টিংখং বিধানসভা সমষ্টি|টিংখং সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> *শৰৎ শইকীয়া—[[মাহমৰা বিধানসভা সমষ্টি|মাহমৰা সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *[[অমিয় কুমাৰ ভূঞা]]—[[বিহপুৰীয়া বিধানসভা সমষ্টি|বিহপুৰীয়া সমষ্টি]]ৰ [[অসম বিধানসভা]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক।<ref name="CrossCurrent2024"/> ===সাহিত্য, ইতিহাস আৰু শিক্ষা=== *[[স্বৰ্ণলতা বৰুৱা]]—ইতিহাসবিদ, [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ প্ৰাক্তন অধ্যাপক আৰু ''Indian History Congress''ৰ প্ৰাক্তন সভাপতি। অসমৰ ইতিহাস আৰু ইয়াৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ ইতিহাস বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত। *কোষেশ্বৰ বৰুৱা—ইতিহাসবিদ, লেখক, ছয়দুৱাৰ মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক অধ্যক্ষ আৰু [[গহপুৰ বিধানসভা সমষ্টি|গহপুৰ সমষ্টি]]ৰ প্ৰাক্তন বিধায়ক। *ধৰ্মেশ্বৰ চুতীয়া—পণ্ডিত আৰু পাণ্ডুলিপি গৱেষক। [[কামৰূপ অনুসন্ধান সমিতি]]ৰ প্ৰাক্তন সম্পাদক আৰু ''A Descriptive Catalogue of Manuscripts'' গ্ৰন্থৰ সংকলক। *ৰামচন্দ্ৰ চুতীয়া—অসমীয়া লেখক আৰু শিক্ষাবিদ। তেওঁ ২৯খন গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছে, যাৰ ভিতৰত [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ জনজাতিসমূহৰ সমাজ আৰু নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়ন বিষয়ক আঠখন গ্ৰন্থ অন্তৰ্ভুক্ত। ২০২৫ চনৰ লুমিনাছ লুম্মেৰ দাই সাহিত্য বঁটাপ্ৰাপক।<ref>{{cite news |title=Luminous Lummer Dai Literary Award-2025 to be awarded to Ramchandra Chutia and Dr Ashok Kumar Pandey |url=https://archive.arunachaltimes.in/index.php/2025/05/18/luminous-lummer-dai-literary-award-2025-to-be-awarded-to-ramchandra-chutia-and-dr-ashok-kumar-pandey/ |work=The Arunachal Times |date=18 May 2025}}</ref> *হৰিপ্ৰসাদ নেওগ—অসমীয়া লেখক, শিক্ষাবিদ আৰু সাহিত্য সংগঠক। মৰিয়নি মহাবিদ্যালয়ৰ প্ৰাক্তন অধ্যক্ষ, [[অসম সাহিত্য সভা]]ৰ প্ৰাক্তন সাধাৰণ সম্পাদক আৰু [[ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়]]ৰ পাঠ্যপুথি সমন্বয় সমিতিৰ সম্পাদক আছিল।<ref>{{cite web |title=বৈচিত্ৰ্যময় অসম |url=https://www.sebaonline.org/textbooks/class-9/ASSAMESE%20MIL_Rapid%20Reader_BOISITRAMAI%20AXOM_Assamese_Class%20IX-X.pdf |publisher=Board of Secondary Education, Assam |language=as |page=56}}</ref> *ভ্ৰমৰ চন্দ্ৰ শইকীয়া—[[জাঁজী]]ৰ বিশিষ্ট লেখক, শিক্ষক আৰু বিংশ শতিকাৰ চুতীয়া জনগোষ্ঠীৰ অন্যতম প্ৰাৰম্ভিক সংগঠক। ===বিজ্ঞান, চিকিৎসা আৰু উদ্ভাৱন=== *[[জয়ন্তী চুতীয়া]]—ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি বিভাগৰ এমেৰিটাছ বিজ্ঞানী আৰু বিশিষ্ট পদাৰ্থবিজ্ঞানী। *[[গুণাৰাম খনিকৰ]]—বিশ্বখ্যাত বনৌষধি বিশেষজ্ঞ। *[[নোমল চন্দ্ৰ বৰা]]—স্নায়ুৰোগ বিশেষজ্ঞ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰথম ছুপাৰ-স্পেচিয়েলিটি তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় GNRC-ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক। *[[উদ্ধৱ ভৰালী]]—১৪০টাতকৈ অধিক উদ্ভাৱনৰ কৃতিত্ব থকা বিশ্বখ্যাত উদ্ভাৱক। *দিব্যজ্যোতি চুতীয়া—ভূ-তথ্যবিজ্ঞানী আৰু উত্তৰ-পূব মহাকাশ প্ৰয়োগ কেন্দ্ৰ (NESAC)ৰ ভূ-তথ্যবিজ্ঞান আৰু তথ্য-প্ৰযুক্তি বিভাগৰ মুৰব্বী। ২০১৯ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় জিঅ'মেটিক্স বঁটা (প্ৰযুক্তি) লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Awards & Recognition |url=https://nesac.gov.in/about/awards/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Geoinformatics & IT Division |url=https://nesac.gov.in/geoinformatics-it-division-gid/ |publisher=North Eastern Space Applications Centre |access-date=26 September 2026}}</ref> *মহানন্দ চুতীয়া—কেন্দ্ৰীয় মুগা এৰি গৱেষণা আৰু প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানৰ ৰেচম বিজ্ঞানী। মুগা পলুৰ ৰোগ আৰু ৰেচম পালন বিষয়ক গৱেষণাৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Dr. Mahananda Chutia, M.Sc., Ph.D. |url=https://cmerti.res.in/wp-content/uploads/2021/03/Mahananda-Chutia.pdf |publisher=Central Muga Eri Research and Training Institute |access-date=26 September 2026}}</ref> ===কলা, সংস্কৃতি আৰু ক্ৰীড়া=== *[[হেমপ্ৰভা চুতীয়া]]—ডিব্ৰুগড়ৰ বিশিষ্ট তাঁতশিল্পী আৰু শিল্পী। পৰম্পৰাগত বয়নশিল্পলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ২০২৩ চনত [[পদ্মশ্ৰী]] আৰু অসম গৌৰৱ বঁটাৰে সন্মানিত। *[[বিশ্বজিৎ বৰা]]—[[মুম্বাই]]ভিত্তিক ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, প্ৰযোজক, লেখক আৰু সম্পাদক। *কৃষ্ণমণি চুতীয়া—''চল গৰী'' আৰু ''আম পাত লম্বা লম্ব'' আদি জনপ্ৰিয় গীতৰ বাবে পৰিচিত অসমীয়া গায়ক। *মহেন্দ্ৰ চুতীয়া—[[যোৰহাট জিলা]]ৰ বিশিষ্ট ঢুলীয়া ওজা আৰু ঢোলবাদক। ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আঞ্চলিক দূৰদৰ্শনত অনুষ্ঠান পৰিৱেশন কৰাৰ লগতে পৰম্পৰাগত ''ঢুলীয়া ওজা'' কলাৰ প্ৰচাৰৰ বাবে পৰিচিত। *[[গৰিমা শইকীয়া গাৰ্গ]]—অসমীয়া ফেশ্বন আৰু পোছাক পৰিকল্পনাকাৰী তথা চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক। ''[[মিছন চাইনা]]'', ''[[কাঞ্চনজংঘা (চলচ্চিত্ৰ)|কাঞ্চনজংঘা]]'' আৰু ''চিকাৰ'' আদি অসমীয়া চলচ্চিত্ৰত কৰা কামৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite web |title=Who is Garima Saikia Garg? Wife of Zubeen Garg and Acclaimed Assamese Costume Designer |url=https://www.oneindia.com/india/who-is-garima-saikia-garg-acclaimed-assamese-singer-and-wife-of-zubeen-garg-7865093.html |website=OneIndia |date=19 September 2025 |access-date=26 September 2026}}</ref> *অভিনন্দন চুতীয়া—মুষ্টিযোদ্ধা। তেওঁ ২০১১ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া আৰু ছিনিয়ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মুষ্টিযুদ্ধ প্ৰতিযোগিতাত অসমক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Abhinandan Chutia |url=https://indiaboxing.in/boxers/2448 |publisher=Indian Amateur Boxing Federation |access-date=26 September 2026}}</ref> *অনু চুতীয়া—ভাৰতীয় ট্ৰেক চাইক্লিষ্ট। তেওঁ ২০১৬ চনৰ ট্ৰেক এছিয়া কাপত জুনিয়ৰ মহিলাৰ দলীয় স্প্ৰিণ্টত স্বৰ্ণপদক আৰু জুনিয়ৰ মহিলাৰ স্প্ৰিণ্টত ৰূপৰ পদক লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Indian cyclists win 6 medals on day one of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/indian-cyclists-win-6-medals-on-day-one-of-track-asia-cup-2016-3032626/ |work=The Indian Express |date=15 September 2016}}</ref><ref>{{cite news |title=India finish second with 8 medals on final day of Track Asia Cup 2016 |url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/india-finish-second-with-8-medals-on-final-day-of-track-asia-cup-2016-3034781/ |work=The Indian Express |date=17 September 2016}}</ref> *[[নয়নমণি শইকীয়া]]—ভাৰতীয় আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মহিলা লন বল খেলুৱৈ। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==টোকা== {{notelist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |first=S L |last=Baruah |title=A Comprehensive History of Assam |year=1986 |publisher=Munshiram Manoharlal|ref=harv}} * {{cite book |last=Khanikar |first=Surjyakanta |title=চুতীয়া জাতিৰ ইতিহাস আৰু লোক-সংস্কৃতি |trans-title=History and Folk Culture of the Chutia Community |year=1991 |language=as|ref=harv}} *{{cite journal |last=Prinsep |first=James |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1838 |volume=7 |publisher=Asiatic Society of Bengal |url=https://books.google.com/books?id=gjczAQAAMAAJ |language=en |ref=harv }} *{{cite journal |last=Hannay |first=S.F |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |title=Journal of the Asiatic Society of Bengal |year=1848 |publisher=Asiatic Society of Bengal |location=Calcutta |language=en |ref=harv }} * {{cite book|last1=Saikia|first1=Yasmin|title=Fragmented Memories: Struggling to be Tai-Ahom in India|date=2004|publisher=Duke University Press|isbn=082238616X|url=https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|language=en|access-date=4 May 2020|archive-date=1 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201230337/https://books.google.com/books?id=WfSmsuO6QugC|url-status=live |ref=harv}} * {{cite journal|last=Bhuyan|first=Rashmi Rekha|title=Archaeological Remains of the Dihing Valley of Assam: A Visit to Moiramora|date=2023|journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology|volume=11|issue=2|pages=532|url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume11.2/29.pdf |ref=harv}} * {{cite book|last=Baruah|url=https://archive.org/details/chutiaburanji/mode/2up|first=Swarnalata|title=Chutia Jatir Buranji|date=2007|ref=harv}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992|ref=harv}} * {{Cite thesis|last=Buragohain|first=Romesh|date=1988|title=Ahom State Formation in Assam: An Inquiry into the Factors of Polity Formation in Medieval North East India|type=PhD|publisher=North-Eastern Hill University|degree=PhD|hdl=10603/61119|ref=harv}} * {{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |degree=PhD |publisher=Gauhati University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925 |year=2018|ref=harv }} * {{cite journal |last1=Acharyya |first1=Prarthana |last2=Mahanta |first2=Sakuntala |year=2019 |title=Language vitality assessment of Deori: An endangered language |url= |journal=Language Documentation & Conservation |volume=13 |issue= |pages=514–544 |doi= |hdl=10125/24853 |access-date=|ref=harv}} *{{cite book |last=Gogoi |first=Jahnavi |title=Agrarian System of Medieval Assam |publisher=Concept Publishing Company |place=New Delhi |year=2002|ref=harv}} *{{cite book |last1=Borboruah |first1=Hiteswar |title=Ahomar Din |date=1997 |publisher=Assam Prakashan Parishad|pages= |isbn=|ref=harv}} * {{Citation| last = Guha| first = Amalendu| title = The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228-1714)| journal = Social Scientist| volume = 11| pages = 3–34| date = December 1983| doi = 10.2307/3516963| issue = 12| jstor = 3516963| url = http://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/123456789/3259| access-date = 23 March 2021| archive-date = 6 July 2023| archive-url = https://web.archive.org/web/20230706211727/https://opendocs.ids.ac.uk/opendocs/handle/20.500.12413/3259| url-status = live|ref=harv}} * {{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Assam Administration |location=Calcutta |year=1930|ref=harv}} *{{Cite journal|last=Jacquesson|first=François|date=2008|title=Discovering Boro-Garo|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|journal=History of an Analytical and Descriptive Linguistic Category|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|archive-date=3 August 2019|url-status=dead|archivedate=3 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190803001248/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ebhr/pdf/EBHR_32_02.pdf|deadurl=yes |ref=harv}} * {{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |year=1997 |ref=harv}} * {{cite journal |last1=Jacquesson |first1=François |last2=van Breugel |first2=Seino |title=The linguistic reconstruction of the past: The case of the Boro-Garo languages |journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area |date=3 November 2017 |volume=40 |issue=1 |pages=90–122 |doi=10.1075/ltba.40.1.04van |ref=harv}} *{{Cite journal |last1=Kumar |first1=Vikrant |last2=Basu |first2=Debashis |last3=Reddy |first3=B Mohan |year=2004 |title=Genetic Heterogeneity in Northeastern India: Reflection of Tribe–Caste Continuum in the Genetic Structure |url= |journal=American Journal of Human Biology |volume=16 |issue=3 |pages=334–345 |doi=10.1002/ajhb.20027|s2cid=22571529|ref=harv }} *{{citation |first=Guptajit |last=Pathak |title=Assam's history and its graphics |year=2008 |publisher=Mittal Publications|ref=harv}} *{{cite thesis |last=Chutia |first=Richa |title=The Chutiyas of Assam: A Socio-Cultural Study |publisher=Gauhati University |year=2026 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/720611 |via=Shodhganga |access-date=19 August 2026 |ref=harv }} *{{Cite book|last=Dalton|first=Edward Tuite|url=https://books.google.com/books?id=9wxWAAAAcAAJ&dq=bihiya+ahom&pg=PA77|title=Descriptive Ethnology of Bengal|date=1872|publisher=Office of the superintendent of government printing|language=en|ref=harv}} * {{cite journal|last1=Shin|first1=Jae-Eun|year=2020|title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas|journal=The Indian Economic and Social History Review|volume=57|issue=1|pages=49–75|doi=10.1177/0019464619894134|s2cid=213213265|ref=harv}} * {{Citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |place=Allahabad |year=1985| url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf|ref=harv}} * {{Citation |last=Nath |first= D |contribution=State Formation in the Peripheral Areas: A Study of the Chutiya Kingdom in the Brahmaputra Valley |year=2013 |title=Early States in North East India |editor-last1=Bhattarcharjee |editor-first1=J B| editor-last2=Syiemlieh |editor-first2=David R |pages = 24–49 |place=Delhi |publisher=Regency Publications| isbn=978-81-89233-86-0|ref=harv}} *{{Citation |last=Sarma |first=Benudhar |title=Maniram Dewan|publisher=Manuh Prakashan |place=Guwahati |year=1993|ref=harv}} *{{Citation|last=Hamilton|first=Francis|title=An Account of Assam|editor-last1=Bhuyan|editor-first1=Surya Kumar|publisher=The Government Of Assam|year=1940|ref=harv}} {{refend}} {{Assam}} {{অসমৰ জনগোষ্ঠী}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ জনগোষ্ঠী]] 2197hfghjt31u759fv8kliuqiqpv2kv 0 52324 649131 631483 2026-11-02T11:54:17Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 649131 wikitext text/x-wiki {{wikify}} <!-- সংজ্ঞা --> '''কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা''' ('''কৃবু''')<ref>{{cite web | title = ‘কৃবু’, ‘নবু’, না ‘এআই’? | last = বিশ্বাস | first = অতনু | url = https://www.sangbadpratidin.in/editorial/whats-in-a-name-here-is-what-ai-translated-in-bengali/pid/918861/ | website = [[সংবাদ প্ৰতিদিন]] | publisher = [[সৃঞ্জয় বসু]] | date = ২৬ ডিচেম্বৰ ২০২৩ | accessdate = ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৬ | language = bn | quote = }}</ref><ref>{{cite web | title = কৃবুৰ প্ৰকোপে গৱেষণাৰ সংকট | author = | url = https://bigyanbhash.org/কৃবুৰ-প্ৰকোপে-গৱেষণাৰ-সং/ | website = বিজ্ঞানভাষ | publisher = বিজ্ঞানভাষ | date = ৯ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৬ | accessdate = ১৪ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২৬ | language = bn | quote = }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> বা '''আৰ্টিফিশ্বিয়েল ইণ্টেলিজেঞ্চ''' ('''এআই''') হৈছে [[কম্পিউটাৰ|সংগণক ব্যৱস্থাৰ]] সেই সক্ষমতা, যি সাধাৰণতে [[মানৱ বুদ্ধিমত্তা|মানৱ বুদ্ধিমত্তাৰ]] সৈতে জড়িত কাৰ্যসমূহ, যেনে [[শিকা]], [[যুক্তি|যুক্তিতৰ্ক কৰা]], [[সমস্যা সমাধান]], [[প্ৰত্যক্ষণ]], [[সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ]] আদি সম্পাদন কৰিব পাৰে।<ref>{{Cite web|title=What is Artificial Intelligence?|url=https://www.nasa.gov/what-is-artificial-intelligence/|access-date=17 September 2025|website=NASA}}</ref><ref name="ব">{{cite web | url=http://as.vikaspedia.in/education/it-literacy/9959c39a49cd9f09bf9ae-9ac9c19a69cd9a79bf9ae9a49cd9a49be-9869f09c1-9ae9be9a89c19b99f0-9ad9f19bf9b79cd9af9a4#section-1 | title=কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা | publisher=বিকাডপেডিয়া | accessdate=17 July 2019 | author=বৰঠাকুৰ,দেৱাঞ্জন}}</ref> এয়া [[কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান|সংগণক বিজ্ঞানৰ]] এখন [[উচ্চশিক্ষায়তনিক পাঠ্য বিষয়|গৱেষণাক্ষেত্ৰ]], যি এনে পদ্ধতি আৰু [[চফ্টৱেৰ|তন্ত্ৰাংশসামগ্ৰী]] গঠন আৰু অধ্যয়ন কৰে, যিয়ে যন্ত্ৰক নিজৰ পৰিৱেশ অনুধাৱন কৰিবলৈ সক্ষম কৰে আৰু [[যন্ত্ৰ শিক্ষণ|শিক্ষণ]] তথা বুদ্ধিমত্তা ব্যৱহাৰ কৰি নিৰ্ধাৰিত লক্ষ্যত উপনীত হোৱাৰ সম্ভাৱনা সৰ্বাধিক কৰিবলৈ পদক্ষেপ লোৱাত সহায় কৰে।{{Sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=1–4}} <!-- প্ৰয়োগ --> কৃবুৰ উল্লেখযোগ্য [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ প্ৰয়োগ|প্ৰয়োগবোৰৰ]] ভিতৰত আছে উন্নত [[ৱেব অনুসন্ধান ইঞ্জিন|খোজ ইঞ্জিন]] (যেনে [[গুগল চাৰ্ছ]]); [[পৰামৰ্শ ব্যৱস্থা]] (যিটো [[ইউটিউব]], [[এমাজন (কোম্পানী)|এমাজন]] আৰু [[নেটফ্লিক্স|নেটফ্লিক্সে]] ব্যৱহাৰ কৰে); [[অসদ্ সহায়ক]] (যেনে [[গুগল এছিষ্টেণ্ট]], [[চিৰি]] আৰু [[এমাজন এলেক্সা|এলেক্সা]]); [[স্বয়ংচালিত যান-বাহন]] (যেনে [[ৱেম']]); [[সৃষ্টিশীল কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা|উৎপাদনী]] আৰু [[সংগণক সৃজনশীলতা|সৃজনশীল]] সঁজুলি (যেনে [[ভাষা প্ৰতিমান]] আৰু [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা দৃশ্যকলা|কৃবু দৃশ্যকলা]]); আৰু কৌশলগত ক্ৰীড়াত [[অতিবুদ্ধিমত্তা|অতিবুদ্ধিবৃত্তিক]] খেল আৰু বিশ্লেষণ। অৱশ্যে বহু কৃবু প্ৰয়োগক কৃবু হিচাপে চিহ্নিত কৰা নহয়: “অত্যাধুনিক কৃবুৰ বহু কথাই সাধাৰণ প্ৰয়োগত মিলি গৈছে, প্ৰায়ে ইয়াক কৃবু বুলি কোৱা নহয়, কাৰণ কোনো কথা যথেষ্ট কাৰ্যকৰী আৰু প্ৰচলিত হৈ পৰিলে সেয়া আৰু [[কৃবু প্ৰভাৱ|কৃবু হিচাপে চিহ্নিত হৈ নাথাকে]]।”<ref>[http://www.cnn.com/2006/TECH/science/07/24/ai.bostrom/ AI set to exceed human brain power] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080219001624/http://www.cnn.com/2006/TECH/science/07/24/ai.bostrom/|date=19 February 2008}} [[CNN.com]] (26 July 2006)</ref><ref>{{Cite journal |last1=Kaplan |first1=Andreas |last2=Haenlein |first2=Michael |date=2019 |title=Siri, Siri, in my hand: Who's the fairest in the land? On the interpretations, illustrations, and implications of artificial intelligence |journal=[[Business Horizons]] |volume=62 |pages=15–25 |doi=10.1016/j.bushor.2018.08.004}}</ref> <!-- লক্ষ্য আৰু সঁজুলি: কৃবুৰ সুযোগ --> কৃবু গৱেষণাৰ বিভিন্ন উপক্ষেত্ৰসমূহ নিৰ্দিষ্ট লক্ষ্য আৰু নিৰ্দিষ্ট সঁজুলিৰ ব্যৱহাৰৰ ওপৰত কেন্দ্ৰীভূত। কৃবু গৱেষণাৰ পৰম্পৰাগত লক্ষ্যসমূহৰ ভিতৰত আছে [[যন্ত্ৰ শিক্ষণ|শিকা]], [[স্বয়ংকৃত যুক্তিপ্ৰয়োগ|যুক্তিপ্ৰয়োগ]], [[জ্ঞান উপস্থাপন]], [[স্বয়ংকৃত পৰিকল্পনা আৰু সময়সূচী নিৰ্ধাৰণ|পৰিকল্পনা]], [[স্বাভাৱিক ভাষা সংসাধন]], [[যন্তৰ প্ৰত্যক্ষণ|অনুধাৱন]] আৰু [[ৰবটিক্স|ৰবটবিদ্যাত]] সহায় কৰা।{{Efn|name="Problems of AI"}} এই লক্ষ্যবোৰ প্ৰাপ্ত কৰিবলৈ কৃবু গৱেষকসকলে বিভিন্ন কৌশল গ্ৰহণ আৰু সমন্বয় কৰিছে, যাৰ ভিতৰত আছে অনুসন্ধান আৰু [[গাণিতিক কাম্যতমকৰণ]], [[তৰ্কশাস্ত্ৰ|বিধিবদ্ধ যুক্তি]], [[কৃত্ৰিম স্নায়ুজাল]] আৰু [[পৰিসংখ্যা]], [[পৰিক্ৰিয়াদি গৱেষণা]] আৰু [[অৰ্থনীতি|অৰ্থনীতিভিত্তিক]] পদ্ধতি।{{Efn|name="Tools of AI"}} কৃবুৱে [[মনোবিজ্ঞান]], [[ভাষাবিজ্ঞান]], [[দৰ্শন]], [[স্নায়ুবিজ্ঞান]] আৰু অন্যান্য শাস্ত্ৰৰ ওপৰতো নিৰ্ভৰ কৰে।<ref>{{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=§1.2}}.</ref> [[অ'পেন এআই]], [[গুগল ডিপমাইণ্ড]] আৰু [[মেটা প্ল্যাটফৰ্ম্‌চ|মেটাৰ]]<ref>{{Cite web |date=4 April 2024 |title=Tech companies want to build artificial general intelligence. But who decides when AGI is attained? |url=https://apnews.com/article/agi-artificial-general-intelligence-existential-risk-meta-openai-deepmind-science-ff5662a056d3cf3c5889a73e929e5a34 |access-date=20 May 2025 |website=[[AP News]] |language=en}}</ref> দৰে প্ৰতিষ্ঠানসমূহে [[কৃত্ৰিম সাধাৰণ বুদ্ধিমত্তা]] (কৃসাবু) তৈয়াৰ কৰাৰ লক্ষ্য ৰাখে — এনে এক কৃবু যিয়ে প্ৰায় যিকোনো [[সংজ্ঞান|সংজ্ঞানাত্মক]] কাম অন্ততঃ মানুহৰ সমতুল্য দক্ষতাৰে সম্পন্ন কৰিব পাৰে। <!-- ইতিহাস আৰু নীতি --> কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা ১৯৫৬ চনত এটা [[উচ্চশিক্ষায়তনিক পাঠ্য বিষয়|আকাদেমীয় পাঠ্যবিষয়]] হিচাপে প্ৰতিষ্ঠিত হয়<ref name="Dartmouth workshop"/> আৰু ইয়াৰ [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ ইতিহাস|ইতিহাসজুৰি]] একাধিক আশাবাদৰ পৰ্যায় অতিক্ৰম কৰে,<ref name="Succ1"/><ref name="Fund01"/> যাৰ পৰৱৰ্তী সময়ত হতাশা আৰু অৰ্থায়ন হ্ৰাসৰ সময়কাল আহে, যাক [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ শীতকাল|কৃবু শীতকাল]] বুলি জনা যায়।<ref name="First AI Winter"/><ref name="Second AI Winter"/> ২০১২ চনৰ পিছৰপৰা অৰ্থায়ন আৰু আগ্ৰহ ব্যাপকভাৱে বৃদ্ধি পায়, যেতিয়া [[চিত্ৰলেখ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ একক]] স্নায়ুজালক ত্বৰান্বিত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ হ’বলৈ ধৰে আৰু [[গভীৰ শিক্ষণ]] পূৰ্বৰ কৃবু কৌশলসমূহক চেৰ পেলাই যায়।<ref name="Deep learning revolution"/> ২০১৭ চনৰ পিছত [[ৰূপান্তৰক (গভীৰ শিক্ষণ)|ৰূপান্তৰক স্থাপত্যৰ]] আবিৰ্ভাৱৰ ফলত এই বৃদ্ধি অধিক খৰতকীয়া হয়।{{Sfnp|Toews|2023}} ২০২০ৰ দশকত উন্নত উৎপাদনী কৃবুৰ দ্ৰুত [[কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাত অগ্ৰগতি|অগ্ৰগতিয়ে]] এক চলিত সময়কালৰ সৃষ্টি কৰে, যাক [[এআই বুম]] বুলি কোৱা হয়। উৎপাদনী কৃবুৰ সমল তৈয়াৰী আৰু সংশোধনৰ ক্ষমতাই একাধিক অনাকাংক্ষিত পৰিণতি আৰু ক্ষতিৰ কাৰণ হৈ পৰিছে। [[নৈতিকতা|নৈতিক উদ্বেগ]] উত্থাপিত হৈছে কৃবুৰ দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰভাৱ আৰু সম্ভাৱ্য অস্তিত্বৰ সংকটক লৈ।<ref>{{cite news |url=https://www.jagonews24.com/technology/article/885862|title=কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ ইতিবাচক ও নেতিবাচক ব্যৱহাৰ|last=তালুকদাৰ|first=পাৰভেজ হুসেন |date=2023-09-19|work=জাগো নিউজ|accessdate=2025-05-12|lang=bn-BD}}</ref> ফলস্বৰূপে নিয়ন্ত্ৰণমূলক নীতি-নিৰ্দেশনা সন্দৰ্ভত আলোচনা আৰম্ভ হৈছে, যাতে প্ৰযুক্তিটোৰ [[নিৰাপত্তা]] আৰু সুফল নিশ্চিত কৰিব পৰা যায়। ==ইতিহাস== চিন্তাশক্তিসম্পন্ন কৃত্ৰিম জীৱ পুৰণি সাধুকথা, কল্প-কাহিনীত দেখিবলৈ পোৱা গৈছিল। মেৰি শ্বেলিৰ ফ্ৰেংকেনষ্টাইন অথবা কাৰেল কাপেকৰ আৰ.ইউ.আৰ (R.U.R.- Rossum's Universal Robots)ত এইবোৰৰ আৰ্বিভাৱ হৈছিল। সেই চৰিত্ৰবোৰৰ কথা আৰু সিহঁতৰ কলা-কৌশলৰ কাহিনীয়ে বৰ্তমান কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ নীতিগত দিশত চৰ্চা লাভ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কঁপি |url=http://www.pamelamc.com/html/machines_who_think.html |access-date=2019-07-17 |archivedate=2020-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200301043518/http://www.pamelamc.com/html/machines_who_think.html |deadurl=yes }}</ref> কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ গৱেষণা আৰম্ভ হৈছিল ১৯৫৬ চনৰ আমেৰিক যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ডাৰ্থমাউথ কলেজত। গৱেষণাটোৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আছিল কাৰ্নেগি মিলন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এলেন নেৱেল আৰু হাৰবাৰ্ট ছিমন,মেচাছুটেটছ প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠানৰ জন মেককাৰ্থি, মাৰ্ভিন মিনস্কি আৰু আইবিএম কোম্পানীৰ আৰ্থাৰ ছেমুৱেল। উল্লেখযোগ্য যে,একেকেইজন মানুহে গৱেষণাটোক নেতৃত্বও দিছিল।<ref>Russell, Stuart J.; Norvig, Peter (2003), Artificial Intelligence: A Modern Approach (2nd ed.), Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall, ISBN 0-13-790395-2.</ref> ১৯৭৪ৰফালে এইসম্পৰ্কীয় গৱেষণা সামান্যভাৱে স্ববিৰ হৈ পৰিল। ছাৰ জেমছ লাইটহিলৰ সমালোচনাই এই স্থবিৰতাত বিশেষ ভূমিকা ল'লে।<ref>Lighthill, James (1973). "Artificial Intelligence: A General Survey". Artificial Intelligence: a paper symposium. Science Research Council.</ref> তদুপৰি আমেৰিকান কংগ্ৰেছেও কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ গৱেষণাৰ পৰিৱৰ্তে অইন উৎপাদনশীল প্ৰকল্পতহে ধন খৰচ কৰিবলৈ আগ্ৰহ দেখুৱালে। সেইকাৰণে পৰৱৰ্তী বছৰকেইটাক ''কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ শীতল সময়'' বুলি আখ্যা দিয়া হয়।<ref>Crevier, Daniel (1993), AI: The Tumultuous Search for Artificial Intelligence, New York, NY: BasicBooks, ISBN 0-465-02997-3.</ref> ১৯৮০ৰ আৰম্ভণিৰ সময়ছোৱাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ গৱেষণাই নতুন মোৰ পালে। বিশেষ ভূমিকা ল'লে কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰে এক বিশেষধৰণৰ প্ৰগ্ৰাম ''Expert Systems''-ৰ ব্যাৱসায়িক সফলতাই। এই প্ৰগ্ৰামটোৱে কৌশলী মানুহৰ জ্ঞান আৰু বিশ্লেষণাত্মক দক্ষতাসমূহৰ অনুকৃতি সৃষ্টি কৰিব পাৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কঁপি |url=http://www.acm.org/class/1998/I.2.html |access-date=2007-10-12 |archivedate=2007-10-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012025921/http://www.acm.org/class/1998/I.2.html |deadurl=yes }}</ref> [[File:BRL61-IBM 702.jpg|thumb|left|400px|IBM 702: কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ প্ৰথম প্ৰজন্মৰ গৱেষকসকলে ব্যৱহাৰ কৰা কম্পিউটাৰ]] ১৯৯০ৰ শেষৰফালে আৰু একবিংশ শতিকাৰ আগছোৱাত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা কিছুমান ক্ষেত্ৰত বিশেষভাৱে প্ৰয়োগ হোৱা দেখিবলৈ পোৱা গ'ল। ডাটা মাইনিং, বস্তু সৰবৰাহ, চিকিৎসাক্ষেত্ৰ আছিল কেইখনমান উল্লেখযোগ্য ক্ষেত্ৰ।<ref>Kurzweil, Ray (2005). The Singularity is Near. Penguin Books. ISBN 978-0-670-03384-3.</ref> ২০১১ চনত জিঅ'পাৰ্ডি (Jeopardy! ) নামৰ আমেৰিকান কুইজ প্ৰতিযোগিতা বিশেষ খণ্ড এটাত আইবিএমৰ উত্তৰ দিব পৰা মেচিন ৱাটচনে পূৰ্বৰ দুজন মহান চেম্পিয়ন ব্ৰেড ৰুটাৰ আৰু কেন জেনিংগছক বিশাল ব্যৱধানত পৰাভুত কৰে।<ref>http://www.nytimes.com/2011/02/17/science/17jeopardy-watson.html</ref> উচ্চক্ষমতাসম্পন্ন কম্পিউটাৰ, এলগৰিথমত হোৱা ব্যাপক সফলতা আৰু বিপুল পৰিমাণৰ তথ্যলাভৰ সুচলতাই মেচিনৰ এই কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ এই অগ্ৰগতিত বিশেষ ভূমিকা লৈছিল।<ref>{{Cite web |title=আৰ্কাইভ কঁপি |url=https://www.mckinsey.com/business-functions/mckinsey-analytics/our-insights/ask-the-ai-experts-whats-driving-todays-progress-in-ai |access-date=2019-07-17 |archivedate=2018-04-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180413190018/https://www.mckinsey.com/business-functions/mckinsey-analytics/our-insights/ask-the-ai-experts-whats-driving-todays-progress-in-ai |deadurl=yes }}</ref> [[File:IBM Watson w Jeopardy.jpg|thumb|350px|জিঅ'পাৰ্ডি খেলত আইবিএমৰ ৱাটছন]] ==প্ৰকাৰ== [[চিত্ৰ:X-ray of hand, where bone age is automatically found by BoneXpert software.jpg|thumb|329x329px|এখন হাতৰ এক্স-ৰে, য'ত হাড়ৰ বয়স স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে গণনা কৰা হৈছে]] * প্ৰতিক্ৰিয়াশীল যন্ত্ৰ (Reactive Machines) * সীমিত স্মৃতিৰ যন্ত্ৰ (Limited memory Machines) * মনৰ তত্ত্ব (Theory of Mind) * আত্ম-সচেতন কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (Self-Aware AI)<ref>https://www.govtech.com/computing/Understanding-the-Four-Types-of-Artificial-Intelligence.html</ref> '''প্ৰতিক্ৰিয়াশীল যন্ত্ৰ''': কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ প্ৰাথমিক ৰূপ। ইহঁতৰ কোনো অতীত-স্মৃতি নাথাকে আৰু অতীতৰ কোনো তথ্য ইহঁতে ভৱিষ্যতৰ কাৰণে ব্যৱহাৰ নকৰে। '''সীমিত স্মৃতিৰ যন্ত্ৰ''': অতীতৰ স্মৃতি ব্যৱহাৰ কৰিব পৰাকৈ সক্ষম। স্ব-চালিত বাহনত কেতবোৰ সিদ্ধান্ত লোৱাৰ ক্ষেত্ৰত এইটো ধাৰণা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। '''মনৰ তত্ত্ব''': এইধৰণৰ কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাই মানুহৰ আৱেগ, বিশ্বাস, চিন্তা, প্ৰত্যাশা বুজি পাব বুলি ভবা হৈছে। সামাজিক সম্পৰ্ক ৰক্ষা কৰিব পৰাকৈ ইহঁত সমৰ্থৱান হ'ব। অৱশ্যে এইক্ষেত্ৰত কৰণীয় যথেষ্ট আছে। '''আত্ম-সচেতন কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা''': যন্ত্ৰ এটাক অতি-বুধিয়ক, মনোযোগসম্পন্ন, আৰু আত্ম-সচেতন হিচাপে গঢ় দিয়াৰ ধাৰণা। এইটো ধাৰণা বাস্তৱায়িত হ'লেই যন্ত্ৰ এটা সম্পূৰ্ণ মানৱলৈ ৰূপান্তৰিত হ'ব। কিন্তু এইধৰণৰ কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাসম্পন্ন যন্ত্ৰ এতিয়ালৈকে দৃশ্যমান হোৱ নাই।<ref>{{cite web | url=https://medium.com/@chethankumargn/artificial-intelligence-definition-types-examples-technologies-962ea75c7b9b | title=Artificial Intelligence: Definition, Types, Examples, Technologies | date=৩১ আগষ্ট,২০১৮ | accessdate=20 July 2019 | author=Kumar,Chethan}}</ref> ==ব্যাৱহাৰিক দিশত প্ৰয়োগ== বিজ্ঞান আৰু তথ্য-প্ৰযুক্তিৰ জগতত,দৈনন্দিন জীৱনত,ব্যৱসায়-বাণিজ্যৰ ক্ষেত্ৰত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ ব্যৱহাৰ আৰু প্ৰয়োগ ক্ৰমাৎ বাঢ়ি আহিছে। তলত কেইটামান উদাহৰণ দিয়া হৈছে: * গুগল চাৰ্ছ ইঞ্জিনে ব্যৱহাৰ কৰা অনুমানজনিত সন্ধান (Predictive Search) * চাকৰি-সম্বন্ধীয় ৱেবচাইট [[লিংকডইন]] * [[জিমেইল]]ৰ কথোপকথনত ব্যৱহাৰ হোৱা স্মাৰ্ট ৰিপ্লাইবোৰ * গীত শুনা কিছুমান এপ্লিকেছন * ম'বাইল বেংকিং এপ্লিকেছন * গুগল মেপৰ দৰে যাত্ৰা-সহায়কবোৰ * উবৰৰ দৰে টেক্সি সেৱাবোৰ<ref>http://medium.com/@the_manifest/16-examples-of-artificial-intelligence-ai-in-your-everyday-life-655b2e6a49de</ref> * এপ'ল ম'বাইলত থকা ব্যক্তিগত সহায়কাৰী ছীৰী (Siri)<br /> * আমাজ’ন কোম্পানীয়ে নিৰ্মাণ কৰা ব্যক্তিগত সহায়কাৰী এলেক্সা * ই-কমাৰ্ছ ৱেবছাইট [[আমাজ’ন ডট কম]] * বোলছবি আৰু ধাৰাবাহিক চোৱা ৱেবচাইট নেটফ্লিক্স<ref>http://www.forbes.com/sites/robertadams/2017/01/10/10-powerful-examples-of-artificial-intelligence-in-use-today/#7bcbef26420d</ref> * স্বাস্থ্যসম্বন্ধীয় সতৰ্কবাণী অথবা জাননী দিবলৈ ব্যৱহাৰ হোৱা পেজাৰ (Pager)<ref>http://builtin.com/artificial-intelligence/examples-ai-in-industry</ref> == টোকা == {{Notelist}} == তথ্যসূত্ৰ == {{ৰেফলিষ্ট}} === গ্ৰন্থপঞ্জী === {{Refbegin|indent=yes|30em}} * {{Cite book |last1=Luger |first1=George |author-link=George Luger |url=https://archive.org/details/artificialintell0000luge |title=Artificial Intelligence: Structures and Strategies for Complex Problem Solving |last2=Stubblefield |first2=William |author-link2=William Stubblefield |date=2004 |publisher=Benjamin/Cummings |isbn=978-0-8053-4780-7 |edition=5th |access-date=17 December 2019 |url-access=registration |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726220613/https://archive.org/details/artificialintell0000luge |archive-date=26 July 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nilsson |first=Nils |author-link=Nils Nilsson (researcher) |url=https://archive.org/details/artificialintell0000nils |title=Artificial Intelligence: A New Synthesis |date=1998 |publisher=Morgan Kaufmann |isbn=978-1-5586-0467-4 |access-date=18 November 2019 |url-access=registration |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726131654/https://archive.org/details/artificialintell0000nils |archive-date=26 July 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Poole |first1=David |author-link=David Poole (researcher) |url=https://archive.org/details/computationalint00pool |title=Computational Intelligence: A Logical Approach |last2=Mackworth |first2=Alan |author-link2=Alan Mackworth |last3=Goebel |first3=Randy |author-link3=Randy Goebel |date=1998 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-1951-0270-3 |location=New York |access-date=22 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726131436/https://archive.org/details/computationalint00pool |archive-date=26 July 2020 |url-status=live}} Later edition: {{Cite book |last1=Poole |first1=David |url=http://artint.info/index.html |title=Artificial Intelligence: Foundations of Computational Agents |last2=Mackworth |first2=Alan |author-link2=Alan Mackworth |date=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-1071-9539-4 |edition=2nd |access-date=6 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207013855/http://artint.info/index.html |archive-date=7 December 2017 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Rich |first1=Elaine |author-link=Elaine Rich |last2=Knight |first2=Kevin |last3=Nair |first3=Shivashankar |title=Artificial Intelligence |url=https://archive.org/details/artificialintell0000kevi |date=2010 |publisher=[[Tata McGraw Hill]] India |isbn=978-0-0700-8770-5 |edition=3rd |location=[[New Delhi]] |ref=none}} * {{Cite book |last1=Russell |first1=Stuart J. |author-link=Stuart J. Russell |title=[[Artificial Intelligence: A Modern Approach]] |last2=Norvig |first2=Peter |author-link2=Peter Norvig |publisher=[[Pearson Education|Pearson]] |date=2021 |isbn=978-0-1346-1099-3 |edition=4th |location=[[Hoboken]] |lccn=20190474}} * {{Russell Norvig 2003}}. {{Refend}} === কৃবুৰ ইতিহাস === {{Refbegin|indent=yes|30em}} * {{Crevier 1993}} * {{McCorduck 2004}} * {{Cite book |last=Newquist |first=H. P. |author-link=HP Newquist |title=The Brain Makers: Genius, Ego, And Greed In The Quest For Machines That Think |url=https://archive.org/details/brainmakers0000newq |date=1994 |publisher=Macmillan/SAMS |isbn=978-0-6723-0412-5 |location=New York}} {{Refend}} === অন্যান্য সূত্ৰ === <!-- TO BE ALPHABETIZED --> {{Refbegin|indent=yes|30em}} * [https://suli.pppl.gov/2023/course/Rea-PPPL-SULI2023.pdf AI & ML in Fusion] * {{Citation |last1=Alter |first1=Alexandra |title=Franzen, Grisham and Other Prominent Authors Sue OpenAI |date=20 September 2023 |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/09/20/books/authors-openai-lawsuit-chatgpt-copyright.html?campaign_id=2&emc=edit_th_20230921&instance_id=103259&nl=todaysheadlines&regi_id=62816440&segment_id=145288&user_id=ad24f3545dae0ec44284a38bb4a88f1d |last2=Harris |first2=Elizabeth A. |access-date=5 October 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914155020/https://www.nytimes.com/2023/09/20/books/authors-openai-lawsuit-chatgpt-copyright.html?campaign_id=2&emc=edit_th_20230921&instance_id=103259&nl=todaysheadlines&regi_id=62816440&segment_id=145288&user_id=ad24f3545dae0ec44284a38bb4a88f1d |url-status=live }} * {{Cite web |last1=Altman |first1=Sam |author-link=Sam Altman |last2=Brockman |first2=Greg |author-link2=Greg Brockman |last3=Sutskever |first3=Ilya |author-link3=Ilya Sutskever |date=22 May 2023 |title=Governance of Superintelligence |url=https://openai.com/blog/governance-of-superintelligence |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230527061619/https://openai.com/blog/governance-of-superintelligence |archive-date=27 May 2023 |access-date=27 May 2023 |website=openai.com }} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Susan Leigh |date=2008 |title=Asimov's 'three laws of robotics' and machine metaethics. |journal=AI & Society |volume=22 |issue=4 |pages=477–493 |doi=10.1007/s00146-007-0094-5}} * {{Cite book |last1=Anderson |first1=Michael |title=Machine Ethics |last2=Anderson |first2=Susan Leigh |publisher=Cambridge University Press. |date=2011}} * {{Citation |last1=Arntz |first1=Melanie |title=The risk of automation for jobs in OECD countries: A comparative analysis |work=OECD Social, Employment, and Migration Working Papers 189 |date=2016 |last2=Gregory |first2=Terry |last3=Zierahn |first3=Ulrich}} * {{Cite journal |last1=Asada |first1=M. |last2=Hosoda |first2=K. |last3=Kuniyoshi |first3=Y. |last4=Ishiguro |first4=H. |last5=Inui |first5=T. |last6=Yoshikawa |first6=Y. |last7=Ogino |first7=M. |last8=Yoshida |first8=C. |date=2009 |title=Cognitive developmental robotics: a survey |journal=IEEE Transactions on Autonomous Mental Development |volume=1 |issue=1 |pages=12–34 |doi=10.1109/tamd.2009.2021702 |bibcode=2009ITAMD...1...12A}} * {{Cite web |title=Ask the AI experts: What's driving today's progress in AI? |url=https://www.mckinsey.com/business-functions/mckinsey-analytics/our-insights/ask-the-ai-experts-whats-driving-todays-progress-in-ai |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180413190018/https://www.mckinsey.com/business-functions/mckinsey-analytics/our-insights/ask-the-ai-experts-whats-driving-todays-progress-in-ai |archive-date=13 April 2018 |access-date=13 April 2018 |website=McKinsey & Company |ref={{Harvid|McKinsey|2018}} |archivedate=13 April 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180413190018/https://www.mckinsey.com/business-functions/mckinsey-analytics/our-insights/ask-the-ai-experts-whats-driving-todays-progress-in-ai |deadurl=yes }} * {{Cite book |last1=Barfield |first1=Woodrow |title=Research handbook on the law of artificial intelligence |last2=Pagallo |first2=Ugo |publisher=Edward Elgar Publishing |date=2018 |isbn=978-1-7864-3904-8 |location=Cheltenham, UK |oclc=1039480085}} * {{Citation |last1=Beal |first1=J. |title=The New Frontier of Human-Level Artificial Intelligence |journal=IEEE Intelligent Systems |volume=24 |pages=21–24 |date=2009 |doi=10.1109/MIS.2009.75 |hdl=1721.1/52357 |last2=Winston |first2=Patrick |issue=4 |bibcode=2009IISys..24d..21B |author-link2=Patrick Winston |hdl-access=free}} * {{Cite journal |last1=Berdahl |first1=Carl Thomas |last2=Baker |first2=Lawrence |last3=Mann |first3=Sean |last4=Osoba |first4=Osonde |last5=Girosi |first5=Federico |date=7 February 2023 |title=Strategies to Improve the Impact of Artificial Intelligence on Health Equity: Scoping Review |journal=JMIR AI |volume=2 |article-number=e42936 |doi=10.2196/42936 |pmc=11041459 |pmid=38875587 |doi-access=free}} * {{Cite book |last1=Berryhill |first1=Jamie |url=https://oecd-opsi.org/wp-content/uploads/2019/11/AI-Report-Online.pdf |title=Hello, World: Artificial Intelligence and its Use in the Public Sector |last2=Heang |first2=Kévin Kok |last3=Clogher |first3=Rob |last4=McBride |first4=Keegan |date=2019 |publisher=OECD Observatory of Public Sector Innovation |location=Paris |access-date=9 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191220021331/https://oecd-opsi.org/wp-content/uploads/2019/11/AI-Report-Online.pdf |archive-date=20 December 2019 |url-status=live }} * {{cite book |last1=Bertini |first1=Marco |last2=Del Bimbo |first2=Alberto |last3=Torniai |first3=Carlo |title=Proceedings of the 14th ACM international conference on Multimedia |chapter=Automatic annotation and semantic retrieval of video sequences using multimedia ontologies |date=2006 |pages=679–682 |doi=10.1145/1180639.1180782 |isbn=1-59593-447-2}} * {{Cite book |last=Bostrom |first=Nick |author-link=Nick Bostrom |title=Superintelligence: Paths, Dangers, Strategies |title-link=Superintelligence: Paths, Dangers, Strategies |date=2014 |publisher=Oxford University Press}} * {{Cite web |last=Bostrom |first=Nick |date=2015 |title=What happens when our computers get smarter than we are? |url=https://www.ted.com/talks/nick_bostrom_what_happens_when_our_computers_get_smarter_than_we_are/transcript |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200725005719/https://www.ted.com/talks/nick_bostrom_what_happens_when_our_computers_get_smarter_than_we_are/transcript |archive-date=25 July 2020 |access-date=30 January 2020 |publisher=[[TED (conference)]] }} * {{Cite web |last=Brooks |first=Rodney |date=10 November 2014 |title=artificial intelligence is a tool, not a threat |work=Rethink Robotics |url=http://www.rethinkrobotics.com/artificial-intelligence-tool-threat |archive-url=https://web.archive.org/web/20141112130954/http://www.rethinkrobotics.com/artificial-intelligence-tool-threat |archive-date=12 November 2014 |access-date=14 February 2026 |archivedate=12 November 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141112130954/http://www.rethinkrobotics.com/artificial-intelligence-tool-threat |deadurl=yes }} * {{cite journal |last1=Brooks |first1=Rodney A. |title=Elephants don't play chess |journal=Robotics and Autonomous Systems |date=1990 |volume=6 |issue=1–2 |pages=3–15 |doi=10.1016/S0921-8890(05)80025-9}} * {{Cite journal |last=Buiten |first=Miriam C |date=2019 |title=Towards Intelligent Regulation of Artificial Intelligence |journal=European Journal of Risk Regulation |volume=10 |issue=1 |pages=41–59 |doi=10.1017/err.2019.8 |issn=1867-299X |doi-access=free}} * {{Citation |last=Bushwick |first=Sophie |title=What the New GPT-4 AI Can Do |date=16 March 2023 |work=Scientific American |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-the-new-gpt-4-ai-can-do/ |access-date=5 October 2024 |archive-date=22 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822233655/https://www.scientificamerican.com/article/what-the-new-gpt-4-ai-can-do/ |url-status=live }} * {{Cite news |last=Butler |first=Samuel |author-link=Samuel Butler (novelist) |date=13 June 1863 |title=Darwin among the Machines |url=https://nzetc.victoria.ac.nz/tm/scholarly/tei-ButFir-t1-g1-t1-g1-t4-body.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080919172551/http://www.nzetc.org/tm/scholarly/tei-ButFir-t1-g1-t1-g1-t4-body.html |archive-date=19 September 2008 |access-date=16 October 2014 |work=[[The Press]] |department=Letters to the Editor |location=Christchurch, New Zealand |via=Victoria University of Wellington }} * {{Cite journal |last=Buttazzo |first=G. |date=July 2001 |title=Artificial consciousness: Utopia or real possibility? |journal=[[Computer (magazine)|Computer]] |volume=34 |issue=7 |pages=24–30 |doi=10.1109/2.933500 |bibcode=2001Compr..34g..24B}} * {{Cite journal |last1=Cambria |first1=Erik |last2=White |first2=Bebo |date=May 2014 |title=Jumping NLP Curves: A Review of Natural Language Processing Research [Review Article] |journal=IEEE Computational Intelligence Magazine |volume=9 |issue=2 |pages=48–57 |doi=10.1109/MCI.2014.2307227}} * {{Cite news |last=Cellan-Jones |first=Rory |date=2 December 2014 |title=Stephen Hawking warns artificial intelligence could end mankind |url=https://www.bbc.com/news/technology-30290540 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151030054329/http://www.bbc.com/news/technology-30290540 |archive-date=30 October 2015 |access-date=30 October 2015 |work=[[BBC News]] }} * {{Cite journal |last=Chalmers |first=David |author-link=David Chalmers |date=1995 |title=Facing up to the problem of consciousness |journal=[[Journal of Consciousness Studies]] |volume=2 |issue=3 |pages=200–219 |url=https://www.ingentaconnect.com/contentone/imp/jcs/1995/00000002/00000003/653 }} * {{Cite book |last1=Challa |first1=Subhash |title=Fundamentals of Object Tracking |url=https://archive.org/details/fundamentalsofob0000unse_h6y3 |last2=Moreland |first2=Mark R. |last3=Mušicki |first3=Darko |last4=Evans |first4=Robin J. |publisher=Cambridge University Press |date=2011 |isbn=978-0-5218-7628-5 |doi=10.1017/CBO9780511975837}} * {{Cite book |last=Christian |first=Brian |author-link=Brian Christian |title=[[The Alignment Problem]]: Machine learning and human values |date=2020 |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=978-0-3938-6833-3 |oclc=1233266753}} * {{Cite book |last1=Ciresan |first1=D. |title=2012 IEEE Conference on Computer Vision and Pattern Recognition |last2=Meier |first2=U. |last3=Schmidhuber |first3=J. |date=2012 |isbn=978-1-4673-1228-8 |pages=3642–3649 |chapter=Multi-column deep neural networks for image classification |doi=10.1109/cvpr.2012.6248110 |arxiv=1202.2745}} * {{Cite news |last=Clark |first=Jack |date=2015b |title=Why 2015 Was a Breakthrough Year in Artificial Intelligence |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-12-08/why-2015-was-a-breakthrough-year-in-artificial-intelligence |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161123053855/https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-12-08/why-2015-was-a-breakthrough-year-in-artificial-intelligence |archive-date=23 November 2016 |access-date=23 November 2016 |work=Bloomberg.com }} * {{Cite web |last=CNA |date=12 January 2019 |title=Commentary: Bad news. Artificial intelligence is biased |url=https://www.channelnewsasia.com/news/commentary/artificial-intelligence-big-data-bias-hiring-loans-key-challenge-11097374 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112104421/https://www.channelnewsasia.com/news/commentary/artificial-intelligence-big-data-bias-hiring-loans-key-challenge-11097374 |archive-date=12 January 2019 |access-date=19 June 2020 |website=CNA |archivedate=12 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190112104421/https://www.channelnewsasia.com/news/commentary/artificial-intelligence-big-data-bias-hiring-loans-key-challenge-11097374 |deadurl=yes }} * {{Cite report |title=Continuous valued neural networks with two hidden layers are sufficient |last=Cybenko |first=G. |publisher=Department of Computer Science, Tufts University |author-link=George Cybenko |date=1988}} * {{Cite journal |last1=Deng |first1=L. |last2=Yu |first2=D. |date=2014 |title=Deep Learning: Methods and Applications |url=http://research.microsoft.com/pubs/209355/DeepLearning-NowPublishing-Vol7-SIG-039.pdf |url-status=live |journal=Foundations and Trends in Signal Processing |volume=7 |issue=3–4 |pages=197–387 |doi=10.1561/2000000039 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314152112/http://research.microsoft.com/pubs/209355/DeepLearning-NowPublishing-Vol7-SIG-039.pdf |archive-date=14 March 2016 |access-date=18 October 2014 }} * {{Cite book |last=Dennett |first=Daniel |author-link=Daniel Dennett |title=Consciousness Explained |title-link=Consciousness Explained |publisher=The Penguin Press |date=1991 |isbn=978-0-7139-9037-9}} * {{Cite news |last=DiFeliciantonio |first=Chase |date=3 April 2023 |title=AI has already changed the world. This report shows how |url=https://www.sfchronicle.com/tech/article/ai-artificial-intelligence-report-stanford-17869558.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619015309/https://www.sfchronicle.com/tech/article/ai-artificial-intelligence-report-stanford-17869558.php |archive-date=19 June 2023 |access-date=19 June 2023 |work=San Francisco Chronicle }} * {{Cite news |last=Dickson |first=Ben |date=2 May 2022 |title=Machine learning: What is the transformer architecture? |url=https://bdtechtalks.com/2022/05/02/what-is-the-transformer |access-date=22 November 2023 |work=TechTalks |archive-date=22 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122142948/https://bdtechtalks.com/2022/05/02/what-is-the-transformer/ |url-status=live }} * {{Cite book |last=Domingos |first=Pedro |author-link=Pedro Domingos |title=The Master Algorithm: How the Quest for the Ultimate Learning Machine Will Remake Our World |url=https://archive.org/details/masteralgorithmh0000domi_q9v1 |date=2015 |publisher=[[Basic Books]] |isbn=978-0-4650-6570-7}} * {{Cite book |last=Dreyfus |first=Hubert |author-link=Hubert Dreyfus |title=What Computers Can't Do |title-link=What Computers Can't Do |publisher=MIT Press |date=1972 |isbn=978-0-0601-1082-6 |location=New York}} * {{Cite book |last1=Dreyfus |first1=Hubert |author-link=Hubert Dreyfus |url=https://archive.org/details/mindovermachinep00drey |title=Mind over Machine: The Power of Human Intuition and Expertise in the Era of the Computer |last2=Dreyfus |first2=Stuart |publisher=Blackwell |date=1986 |isbn=978-0-0290-8060-3 |location=Oxford |access-date=22 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726131414/https://archive.org/details/mindovermachinep00drey |archive-date=26 July 2020 |url-status=live }} * {{Cite book |last=Dyson |first=George |author-link=George Dyson (science historian) |url=https://archive.org/details/darwinamongmachi00dyso |title=Darwin among the Machines |date=1998 |publisher=Allan Lane Science |isbn=978-0-7382-0030-9 |access-date=22 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726131443/https://archive.org/details/darwinamongmachi00dyso |archive-date=26 July 2020 |url-status=live }} * {{Cite book |last=Edelson |first=Edward |url=https://archive.org/details/nervoussystem0000edel |title=The Nervous System |date=1991 |publisher=Chelsea House<!--so Worldcat, originally here Remmel Nunn--> |isbn=978-0-7910-0464-7 |location=New York |access-date=18 November 2019 |url-access=registration |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726131758/https://archive.org/details/nervoussystem0000edel |archive-date=26 July 2020 |url-status=live }} * {{Cite news |last=Edwards |first=Benj |date=17 May 2023 |title=Poll: AI poses risk to humanity, according to majority of Americans |url=https://arstechnica.com/information-technology/2023/05/poll-61-of-americans-say-ai-threatens-humanitys-future |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619013608/https://arstechnica.com/information-technology/2023/05/poll-61-of-americans-say-ai-threatens-humanitys-future |archive-date=19 June 2023 |access-date=19 June 2023 |work=Ars Technica }} * {{Cite book |last=Fearn |first=Nicholas |title=The Latest Answers to the Oldest Questions: A Philosophical Adventure with the World's Greatest Thinkers |url=https://archive.org/details/latestanswerstoo0000fear |publisher=Grove Press |date=2007 |isbn=978-0-8021-1839-4 |location=New York}} * {{Cite news |last1=Ford |first1=Martin |last2=Colvin |first2=Geoff |date=6 September 2015 |title=Will robots create more jobs than they destroy? |url=https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/06/will-robots-create-destroy-jobs |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180616204119/https://www.theguardian.com/technology/2015/sep/06/will-robots-create-destroy-jobs |archive-date=16 June 2018 |access-date=13 January 2018 |work=The Guardian }} * {{Cite web |author=Fox News |date=2023 |title=Fox News Poll |url=https://static.foxnews.com/foxnews.com/content/uploads/2023/05/Fox_April-21-24-2023_Complete_National_Topline_May-1-Release.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512082712/https://static.foxnews.com/foxnews.com/content/uploads/2023/05/Fox_April-21-24-2023_Complete_National_Topline_May-1-Release.pdf |archive-date=12 May 2023 |access-date=19 June 2023 |publisher=Fox News }} * {{Cite journal |last1=Frey |first1=Carl Benedikt |last2=Osborne |first2=Michael A |date=2017 |title=The future of employment: How susceptible are jobs to computerisation? |journal=Technological Forecasting and Social Change |volume=114 |pages=254–280 |doi=10.1016/j.techfore.2016.08.019}} * {{Cite news |date=2016 |title=From not working to neural networking |url=https://www.economist.com/news/special-report/21700756-artificial-intelligence-boom-based-old-idea-modern-twist-not |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161231203934/https://www.economist.com/news/special-report/21700756-artificial-intelligence-boom-based-old-idea-modern-twist-not |archive-date=31 December 2016 |access-date=26 April 2018 |newspaper=The Economist |ref={{Harvid|The Economist|2016}} }} * {{Cite journal |last=Galvan |first=Jill |date=1 January 1997 |title=Entering the Posthuman Collective in Philip K. Dick's "Do Androids Dream of Electric Sheep?" |journal=Science Fiction Studies |volume=24 |issue=3 |pages=413–429 |doi=10.1525/sfs.24.3.0413 |jstor=4240644}} * {{Cite web |last=Geist |first=Edward Moore |date=9 August 2015 |title=Is artificial intelligence really an existential threat to humanity? |url=http://thebulletin.org/artificial-intelligence-really-existential-threat-humanity8577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151030054330/http://thebulletin.org/artificial-intelligence-really-existential-threat-humanity8577 |archive-date=30 October 2015 |access-date=30 October 2015 |website=Bulletin of the Atomic Scientists }} * {{Cite news |last=Gibbs |first=Samuel |date=27 October 2014 |title=Elon Musk: artificial intelligence is our biggest existential threat |url=https://www.theguardian.com/technology/2014/oct/27/elon-musk-artificial-intelligence-ai-biggest-existential-threat |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151030054330/http://www.theguardian.com/technology/2014/oct/27/elon-musk-artificial-intelligence-ai-biggest-existential-threat |archive-date=30 October 2015 |access-date=30 October 2015 |work=The Guardian }} * {{Cite book |last=Goffrey |first=Andrew |url=https://archive.org/details/softwarestudiesl00full_007 |title=Software studies: a lexicon |date=2008 |publisher=MIT Press |isbn=978-1-4356-4787-9 |editor-last=Fuller |editor-first=Matthew |location=Cambridge, Mass. |pages=[https://archive.org/details/softwarestudiesl00full_007/page/n29 15]–20 |chapter=Algorithm |url-access=limited }} * {{Cite news |last=Goldman |first=Sharon |date=14 September 2022 |title=10 years later, deep learning 'revolution' rages on, say AI pioneers Hinton, LeCun and Li |url=https://venturebeat.com/ai/10-years-on-ai-pioneers-hinton-lecun-li-say-deep-learning-revolution-will-continue |access-date=8 December 2023 |work=VentureBeat |archive-date=5 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241005171338/https://venturebeat.com/ai/10-years-on-ai-pioneers-hinton-lecun-li-say-deep-learning-revolution-will-continue/ |url-status=live }} * {{Citation |last=Good |first=I. J. |title=Speculations Concerning the First Ultraintelligent Machine |date=1965 |url=https://exhibits.stanford.edu/feigenbaum/catalog/gz727rg3869 |author-link=I. J. Good |access-date=5 October 2024 |archive-date=10 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230710131733/https://exhibits.stanford.edu/feigenbaum/catalog/gz727rg3869 |url-status=live }} * {{Citation |last1=Goodfellow |first1=Ian |title=Deep Learning |date=2016 |url=http://www.deeplearningbook.org |access-date=12 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416111010/http://www.deeplearningbook.org |archive-date=16 April 2016 |publisher=MIT Press. |last2=Bengio |first2=Yoshua |last3=Courville |first3=Aaron }} * {{Cite journal |last1=Goodman |first1=Bryce |last2=Flaxman |first2=Seth |date=2017 |title=EU regulations on algorithmic decision-making and a 'right to explanation' |journal=AI Magazine |volume=38 |issue=3 |page=50 |arxiv=1606.08813 |doi=10.1609/aimag.v38i3.2741}} * {{Cite report |url=https://www.gao.gov/products/gao-22-106096 |title=Consumer Data: Increasing Use Poses Risks to Privacy |last=[[Government Accountability Office]] |date=13 September 2022 |ref={{Harvid|GAO|2022}} |website=gao.gov |access-date=5 October 2024 |archive-date=13 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240913011410/https://www.gao.gov/products/gao-22-106096 |url-status=live }} * {{Cite news |last1=Grant |first1=Nico |last2=Hill |first2=Kashmir |date=22 May 2023 |title=Google's Photo App Still Can't Find Gorillas. And Neither Can Apple's. |url=https://www.nytimes.com/2023/05/22/technology/ai-photo-labels-google-apple.html |work=The New York Times |access-date=5 October 2024 |archive-date=14 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240914155032/https://www.nytimes.com/2023/05/22/technology/ai-photo-labels-google-apple.html |url-status=live }} * {{Cite news |last=Goswami |first=Rohan |date=5 April 2023 |title=Here's where the A.I. jobs are |url=https://www.cnbc.com/2023/04/05/ai-jobs-see-the-state-by-state-data-from-a-stanford-study.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619015309/https://www.cnbc.com/2023/04/05/ai-jobs-see-the-state-by-state-data-from-a-stanford-study.html |archive-date=19 June 2023 |access-date=19 June 2023 |work=CNBC }} * {{Cite magazine |last=Harari |first=Yuval Noah |author-link=Yuval Noah Harari |date=October 2018 |title=Why Technology Favors Tyranny |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2018/10/yuval-noah-harari-technology-tyranny/568330 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925221449/https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2018/10/yuval-noah-harari-technology-tyranny/568330 |archive-date=25 September 2021 |access-date=23 September 2021 |magazine=[[The Atlantic]] }} * {{Cite web |last=Harari |first=Yuval Noah |date=2023 |title=AI and the future of humanity |url=https://www.youtube.com/watch?v=LWiM-LuRe6w |website=[[YouTube]] |access-date=5 October 2024 |archive-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240930110823/https://www.youtube.com/watch?v=LWiM-LuRe6w |url-status=live }} * {{Cite book |last=Haugeland |first=John |author-link=John Haugeland |title=Artificial Intelligence: The Very Idea |url=https://archive.org/details/artificialintell0000haug |publisher=MIT Press |date=1985 |isbn=978-0-2620-8153-5 |location=Cambridge, Mass.}} * {{Cite journal |last1=Hinton |first1=G. |last2=Deng |first2=L. |last3=Yu |first3=D. |last4=Dahl |first4=G. |last5=Mohamed |first5=A. |last6=Jaitly |first6=N. |last7=Senior |first7=A. |last8=Vanhoucke |first8=V. |last9=Nguyen |first9=P. |last10=Sainath |first10=T. |author-link10=Tara Sainath |last11=Kingsbury |first11=B. |date=2012 |title=Deep Neural Networks for Acoustic Modeling in Speech Recognition – The shared views of four research groups |journal=IEEE Signal Processing Magazine |volume=29 |issue=6 |pages=82–97 |bibcode=2012ISPM...29...82H |doi=10.1109/msp.2012.2205597 |ref={{Harvid|Hinton ''et al.''|2016}}}} * {{Cite news |last=Holley |first=Peter |date=28 January 2015 |title=Bill Gates on dangers of artificial intelligence: 'I don't understand why some people are not concerned' |url=https://www.washingtonpost.com/news/the-switch/wp/2015/01/28/bill-gates-on-dangers-of-artificial-intelligence-dont-understand-why-some-people-are-not-concerned |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151030054330/https://www.washingtonpost.com/news/the-switch/wp/2015/01/28/bill-gates-on-dangers-of-artificial-intelligence-dont-understand-why-some-people-are-not-concerned |archive-date=30 October 2015 |access-date=30 October 2015 |newspaper=The Washington Post |issn=0190-8286 }} * {{Cite conference |last1=Hornik |first1=Kurt |last2=Stinchcombe |first2=Maxwell |last3=White |first3=Halbert |date=1989 |title=Multilayer Feedforward Networks are Universal Approximators |url=http://cognitivemedium.com/magic_paper/assets/Hornik.pdf |publisher=Pergamon Press |volume=2 |pages=359–366 |journal=Neural Networks |access-date=5 October 2024 |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421140436/https://cognitivemedium.com/magic_paper/assets/Hornik.pdf |url-status=live }} * {{Cite web |last=Horst |first=Steven |date=2005 |title=The Computational Theory of Mind |url=http://plato.stanford.edu/entries/computational-mind |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306083748/http://plato.stanford.edu/entries/computational-mind |archive-date=6 March 2016 |access-date=7 March 2016 |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy }} * {{Cite web |last=Howe |first=J. |date=November 1994 |title=Artificial Intelligence at Edinburgh University: a Perspective |url=http://www.inf.ed.ac.uk/about/AIhistory.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070515072641/http://www.inf.ed.ac.uk/about/AIhistory.html |archive-date=15 May 2007 |access-date=30 August 2007 }} * {{Cite web |last=IGM Chicago |date=30 June 2017 |title=Robots and Artificial Intelligence |url=http://www.igmchicago.org/surveys/robots-and-artificial-intelligence |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190501114826/http://www.igmchicago.org/surveys/robots-and-artificial-intelligence |archive-date=1 May 2019 |access-date=3 July 2019 |website=igmchicago.org |archivedate=1 May 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190501114826/http://www.igmchicago.org/surveys/robots-and-artificial-intelligence |deadurl=yes }} * {{Cite journal |last1=Iphofen |first1=Ron |last2=Kritikos |first2=Mihalis |date=3 January 2019 |title=Regulating artificial intelligence and robotics: ethics by design in a digital society |journal=Contemporary Social Science |volume=16 |issue=2 |pages=170–184 |doi=10.1080/21582041.2018.1563803 |issn=2158-2041}} * {{Cite journal |last1=Jordan |first1=M. I. |last2=Mitchell |first2=T. M. |date=16 July 2015 |title=Machine learning: Trends, perspectives, and prospects |journal=Science |volume=349 |issue=6245 |pages=255–260 |bibcode=2015Sci...349..255J |doi=10.1126/science.aaa8415 |pmid=26185243}} * {{Cite book |last1=Kahneman |first1=Daniel |last2=Slovic |first2=Paul |last3=Tversky |first3=Amos |year=1982 |title=Judgment Under Uncertainty: Heuristics and Biases |publisher=Cambridge University Press}} * {{Cite book |last=Kahneman |first=Daniel |author-link=Daniel Kahneman |url=https://books.google.com/books?id=ZuKTvERuPG8C |title=Thinking, Fast and Slow |date=2011 |publisher=Macmillan |isbn=978-1-4299-6935-2 |access-date=8 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315191803/https://books.google.com/books?id=ZuKTvERuPG8C |archive-date=15 March 2023 |url-status=live }} * {{Cite news |last=Kasperowicz |first=Peter |date=1 May 2023 |title=Regulate AI? GOP much more skeptical than Dems that government can do it right: poll |url=https://www.foxnews.com/politics/regulate-ai-gop-much-more-skeptical-than-dems-that-the-government-can-do-it-right-poll |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619013616/https://www.foxnews.com/politics/regulate-ai-gop-much-more-skeptical-than-dems-that-the-government-can-do-it-right-poll |archive-date=19 June 2023 |access-date=19 June 2023 |work=Fox News }} * {{Cite magazine |last=Katz |first=Yarden |date=1 November 2012 |title=Noam Chomsky on Where Artificial Intelligence Went Wrong |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/11/noam-chomsky-on-where-artificial-intelligence-went-wrong/261637/?single_page=true |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190228154403/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2012/11/noam-chomsky-on-where-artificial-intelligence-went-wrong/261637/?single_page=true |archive-date=28 February 2019 |access-date=26 October 2014 |magazine=The Atlantic }} * {{Cite web |title=Kismet |url=http://www.ai.mit.edu/projects/humanoid-robotics-group/kismet/kismet.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141017040432/http://www.ai.mit.edu/projects/humanoid-robotics-group/kismet/kismet.html |archive-date=17 October 2014 |access-date=25 October 2014 |publisher=MIT Artificial Intelligence Laboratory, Humanoid Robotics Group |ref={{Harvid|MIT AIL|2014}} }} * {{Cite news |last=Kissinger |first=Henry |author-link=Henry Kissinger |date=1 November 2021 |title=The Challenge of Being Human in the Age of AI |url=https://www.wsj.com/articles/being-human-artifical-intelligence-ai-chess-antibiotic-philosophy-ethics-bill-of-rights-11635795271 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211104012825/https://www.wsj.com/articles/being-human-artifical-intelligence-ai-chess-antibiotic-philosophy-ethics-bill-of-rights-11635795271 |archive-date=4 November 2021 |access-date=4 November 2021 |work=[[The Wall Street Journal]] }} * {{Cite news |last=Kobielus |first=James |date=27 November 2019 |title=GPUs Continue to Dominate the AI Accelerator Market for Now |url=https://www.informationweek.com/ai-or-machine-learning/gpus-continue-to-dominate-the-ai-accelerator-market-for-now |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019031104/https://www.informationweek.com/ai-or-machine-learning/gpus-continue-to-dominate-the-ai-accelerator-market-for-now |archive-date=19 October 2021 |access-date=11 June 2020 |work=InformationWeek }} * {{Cite journal |last1=Kuperman |first1=G. J. |last2=Reichley |first2=R. M. |last3=Bailey |first3=T. C. |date=1 July 2006 |title=Using Commercial Knowledge Bases for Clinical Decision Support: Opportunities, Hurdles, and Recommendations |journal=Journal of the American Medical Informatics Association |volume=13 |issue=4 |pages=369–371 |doi=10.1197/jamia.M2055 |pmc=1513681 |pmid=16622160}} * {{Cite book |last=Kurzweil |first=Ray |author-link=Ray Kurzweil |title=The Singularity is Near |title-link=The Singularity is Near |publisher=Penguin Books |date=2005 |isbn=978-0-6700-3384-3}} * {{Cite journal |last=Langley |first=Pat |date=2011 |title=The changing science of machine learning |journal=[[Machine Learning (journal)|Machine Learning]] |volume=82 |issue=3 |pages=275–279 |doi=10.1007/s10994-011-5242-y |doi-access=free}} * {{Cite web |last1=Larson |first1=Jeff |last2=Angwin |first2=Julia |author-link2=Julia Angwin |date=23 May 2016 |title=How We Analyzed the COMPAS Recidivism Algorithm |url=https://www.propublica.org/article/how-we-analyzed-the-compas-recidivism-algorithm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190429190950/https://www.propublica.org/article/how-we-analyzed-the-compas-recidivism-algorithm |archive-date=29 April 2019 |access-date=19 June 2020 |website=ProPublica }} * {{Cite web |last=Laskowski |first=Nicole |date=November 2023 |title=What is Artificial Intelligence and How Does AI Work? TechTarget |url=https://www.techtarget.com/searchenterpriseai/definition/AI-Artificial-Intelligence |access-date=30 October 2023 |website=Enterprise AI |archive-date=5 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241005171229/https://www.techtarget.com/searchenterpriseai/definition/AI-Artificial-Intelligence |url-status=live |archivedate=5 October 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241005171229/https://www.techtarget.com/searchenterpriseai/definition/AI-Artificial-Intelligence |deadurl=yes }} * {{Cite book |author=Law Library of Congress (U.S.). Global Legal Research Directorate, issuing body. |title=Regulation of artificial intelligence in selected jurisdictions |date=2019 |lccn=2019668143 |oclc=1110727808 |ref={{Harvid|Law Library of Congress (U.S.). Global Legal Research Directorate|2019}}}} * {{Cite web |last=Lee |first=Timothy B. |date=22 August 2014 |title=Will artificial intelligence destroy humanity? Here are 5 reasons not to worry. |url=https://www.vox.com/2014/8/22/6043635/5-reasons-we-shouldnt-worry-about-super-intelligent-computers-taking |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151030092203/http://www.vox.com/2014/8/22/6043635/5-reasons-we-shouldnt-worry-about-super-intelligent-computers-taking |archive-date=30 October 2015 |access-date=30 October 2015 |website=Vox }} * {{Cite book |last1=Lenat |first1=Douglas |author-link=Douglas Lenat |title=Building Large Knowledge-Based Systems |url=https://archive.org/details/buildinglargekno0000lena |last2=Guha |first2=R. V. |publisher=Addison-Wesley |date=1989 |isbn=978-0-2015-1752-1}} * {{Cite book |last=Lighthill |first=James |author-link=James Lighthill |title=Artificial Intelligence: a paper symposium |publisher=Science Research Council |date=1973 |chapter=Artificial Intelligence: A General Survey}} * {{Citation |last=Lipartito |first=Kenneth |title=The Narrative and the Algorithm: Genres of Credit Reporting from the Nineteenth Century to Today |date=6 January 2011 |type=Unpublished manuscript |url=https://mpra.ub.uni-muenchen.de/28142/1/MPRA_paper_28142.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://mpra.ub.uni-muenchen.de/28142/1/MPRA_paper_28142.pdf |archive-date=9 October 2022 |url-status=live |ssrn=1736283 }} * {{Cite news |last=Lohr |first=Steve |date=2017 |title=Robots Will Take Jobs, but Not as Fast as Some Fear, New Report Says |url=https://www.nytimes.com/2017/01/12/technology/robots-will-take-jobs-but-not-as-fast-as-some-fear-new-report-says.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180114073704/https://www.nytimes.com/2017/01/12/technology/robots-will-take-jobs-but-not-as-fast-as-some-fear-new-report-says.html |archive-date=14 January 2018 |access-date=13 January 2018 |work=The New York Times }} * {{Cite journal |last1=Lungarella |first1=M. |last2=Metta |first2=G. |last3=Pfeifer |first3=R. |last4=Sandini |first4=G. |date=2003 |title=Developmental robotics: a survey |journal=Connection Science |volume=15 |issue=4 |pages=151–190 |doi=10.1080/09540090310001655110 |bibcode=2003ConSc..15..151L}} * {{Cite web |title=Machine Ethics |url=http://www.aaai.org/Library/Symposia/Fall/fs05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129044821/http://www.aaai.org/Library/Symposia/Fall/fs05-06 |archive-date=29 November 2014 |website=aaai.org |ref={{Harvid|AAAI|2014}} }} * {{Cite journal |last=Madrigal |first=Alexis C. |date=27 February 2015 |title=The case against killer robots, from a guy actually working on artificial intelligence |url=https://www.hrw.org/report/2012/11/19/losing-humanity/case-against-killer-robots |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204175716/http://fusion.net/story/54583/the-case-against-killer-robots-from-a-guy-actually-building-ai |archive-date=4 February 2016 |access-date=31 January 2016 |website=Fusion.net }} * {{Cite news |last=Mahdawi |first=Arwa |date=26 June 2017 |title=What jobs will still be around in 20 years? Read this to prepare your future |url=https://www.theguardian.com/us-news/2017/jun/26/jobs-future-automation-robots-skills-creative-health |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180114021804/https://www.theguardian.com/us-news/2017/jun/26/jobs-future-automation-robots-skills-creative-health |archive-date=14 January 2018 |access-date=13 January 2018 |work=The Guardian }} * {{Citation |last=Maker |first=Meg Houston |title=AI@50: AI Past, Present, Future |date=2006 |url=http://www.engagingexperience.com/2006/07/ai50_ai_past_pr.html |access-date=16 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081008120238/http://www.engagingexperience.com/2006/07/ai50_ai_past_pr.html |archive-date=8 October 2008 |publisher=Dartmouth College |archivedate=8 October 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081008120238/http://www.engagingexperience.com/2006/07/ai50_ai_past_pr.html }} * {{Cite web |last=Marmouyet |first=Françoise |date=15 December 2023 |title=Google's Gemini: is the new AI model really better than ChatGPT? |url=http://theconversation.com/googles-gemini-is-the-new-ai-model-really-better-than-chatgpt-219526 |access-date=25 December 2023 |website=The Conversation |archive-date=4 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240304215625/https://theconversation.com/googles-gemini-is-the-new-ai-model-really-better-than-chatgpt-219526 |url-status=live }} * {{Citation |last=Minsky |first=Marvin |title=The Society of Mind |title-link=The Society of Mind |date=1986 |publisher=Simon and Schuster |author-link=Marvin Minsky}} * {{Cite web |last1=McCarthy |first1=John |author-link=John McCarthy (computer scientist) |last2=Minsky |first2=Marvin |author-link2=Marvin Minsky |last3=Rochester |first3=Nathan |author-link3=Nathan Rochester |last4=Shannon |first4=Claude |author-link4=Claude Shannon |date=1955 |title=A Proposal for the Dartmouth Summer Research Project on Artificial Intelligence |url=http://www-formal.stanford.edu/jmc/history/dartmouth/dartmouth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070826230310/http://www-formal.stanford.edu/jmc/history/dartmouth/dartmouth.html |website=[[stanford.edu]] |archive-date=26 August 2007 |access-date=30 August 2007 }} * {{Citation |last=McCarthy |first=John |title=From Here to Human-Level AI |work=Artificial Intelligence |page=171 |date=2007 |author-link=John McCarthy (computer scientist)}} * {{Citation |last=McCarthy |first=John |title=What is AI? |date=1999 |url=http://jmc.stanford.edu/artificial-intelligence/what-is-ai/index.html |access-date=4 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204051737/http://jmc.stanford.edu/artificial-intelligence/what-is-ai/index.html |archive-date=4 December 2022 |url-status=live |author-link=John McCarthy (computer scientist) }} * {{Cite journal |last=McCauley |first=Lee |date=2007 |title=AI armageddon and the three laws of robotics |journal=Ethics and Information Technology |volume=9 |issue=2 |pages=153–164 |id={{ProQuest|222198675}} |doi=10.1007/s10676-007-9138-2}} * {{Cite journal |last=McGarry |first=Ken |date=1 December 2005 |title=A survey of interestingness measures for knowledge discovery |journal=The Knowledge Engineering Review |volume=20 |issue=1 |pages=39–61 |doi=10.1017/S0269888905000408}} * {{cite journal |last1=McGaughey |first1=Ewan |title=Will Robots Automate Your Job Away? Full Employment, Basic Income and Economic Democracy |journal=Industrial Law Journal |date=2022 |volume=51 |issue=3 |pages=511–559 |doi=10.1093/indlaw/dwab010 |ssrn=3044448}} * {{Cite book |last1=Merkle |first1=Daniel |title=Search Methodologies: Introductory Tutorials in Optimization and Decision Support Techniques |last2=Middendorf |first2=Martin |date=2013 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4614-6940-7 |editor-last=Burke |editor-first=Edmund K. |chapter=Swarm Intelligence |editor-last2=Kendall |editor-first2=Graham}} * {{Citation |last=Minsky |first=Marvin |title=Computation: Finite and Infinite Machines |date=1967 |place=Englewood Cliffs, N.J. |publisher=Prentice-Hall |author-link=Marvin Minsky}} * {{Cite book |last=Moravec |first=Hans |author-link=Hans Moravec |url=https://archive.org/details/mindchildrenfutu00mora |title=Mind Children |date=1988 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-6745-7616-2 |access-date=18 November 2019 |url-access=registration |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726131644/https://archive.org/details/mindchildrenfutu00mora |archive-date=26 July 2020 |url-status=live }} * {{Cite news |last=Morgenstern |first=Michael |date=9 May 2015 |title=Automation and anxiety |url=https://www.economist.com/news/special-report/21700758-will-smarter-machines-cause-mass-unemployment-automation-and-anxiety |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180112214621/https://www.economist.com/news/special-report/21700758-will-smarter-machines-cause-mass-unemployment-automation-and-anxiety |archive-date=12 January 2018 |access-date=13 January 2018 |newspaper=The Economist }} * {{Cite journal |last1=Müller |first1=Vincent C. |last2=Bostrom |first2=Nick |date=2014 |title=Future Progress in Artificial Intelligence: A Poll Among Experts |journal=AI Matters |volume=1 |issue=1 |pages=9–11 |doi=10.1145/2639475.2639478}} * {{Cite journal |last1=Neumann |first1=Bernd |last2=Möller |first2=Ralf |date=January 2008 |title=On scene interpretation with description logics |journal=Image and Vision Computing |volume=26 |issue=1 |pages=82–101 |doi=10.1016/j.imavis.2007.08.013}} * {{Citation |last=Nilsson |first=Nils |title=Eyes on the Prize |work=AI Magazine |volume=16 |pages=9–17 |date=1995 |author-link=Nils John Nilsson}} * {{Cite journal |last1=Newell |first1=Allen |author-link=Allen Newell |last2=Simon |first2=H. A. |author-link2=Herbert A. Simon |date=1976 |title=Computer Science as Empirical Inquiry: Symbols and Search |url=https://archive.org/details/sim_association-for-computing-machinery-communications_1976-03_19_3/page/113 |journal=Communications of the ACM |volume=19 |issue=3 |pages=113–126 |doi=10.1145/360018.360022 |doi-access=free }} * {{Cite news |last=Nicas |first=Jack |date=7 February 2018 |title=How YouTube Drives People to the Internet's Darkest Corners |url=https://www.wsj.com/articles/how-youtube-drives-viewers-to-the-internets-darkest-corners-1518020478 |access-date=16 June 2018 |work=[[The Wall Street Journal]] |issn=0099-9660 |archive-date=5 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241005171230/https://www.wsj.com/articles/how-youtube-drives-viewers-to-the-internets-darkest-corners-1518020478 |url-status=live }} * {{Cite journal |last=Nilsson |first=Nils |author-link=Nils Nilsson (researcher) |date=1983 |title=Artificial Intelligence Prepares for 2001 |url=https://ai.stanford.edu/~nilsson/OnlinePubs-Nils/General%20Essays/AIMag04-04-002.pdf |url-status=live |journal=AI Magazine |volume=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200817194457/http://ai.stanford.edu/~nilsson/OnlinePubs-Nils/General%20Essays/AIMag04-04-002.pdf |archive-date=17 August 2020 |access-date=22 August 2020 |number=1 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200817194457/http://ai.stanford.edu/~nilsson/OnlinePubs-Nils/General%20Essays/AIMag04-04-002.pdf |archivedate=17 August 2020 |deadurl=yes }} Presidential Address to the [[Association for the Advancement of Artificial Intelligence]]. * {{Cite book |last=NRC (United States National Research Council) |author-link=United States National Research Council |chapter=Developments in Artificial Intelligence |chapter-url=https://www.nationalacademies.org/read/6323/chapter/11 |title=Funding a Revolution: Government Support for Computing Research |date=1999 |publisher=National Academies Press |isbn=978-0-309-52501-5 |ref={{Harvid|NRC|1999}} }} * {{Cite conference |last=Omohundro |first=Steve |author-link=Steve Omohundro |date=2008 |title=The Nature of Self-Improving Artificial Intelligence |conference=2007 Singularity Summit |location=San Francisco, CA |url=https://steveomohundro.com/wp-content/uploads/2009/12/nature_of_self_improving_ai.pdf }} * {{Cite journal |last=Oudeyer |first=P-Y. |date=2010 |title=On the impact of robotics in behavioral and cognitive sciences: from insect navigation to human cognitive development |journal=IEEE Transactions on Autonomous Mental Development |volume=2 |issue=1 |pages=2–16 |doi=10.1109/tamd.2009.2039057 |bibcode=2010ITAMD...2....2O}} * {{Cite book |last1=Pennachin |first1=C. |title=Artificial General Intelligence |url=https://archive.org/details/artificialgenera0000unse |last2=Goertzel |first2=B. |date=2007 |publisher=Springer |isbn=978-3-5402-3733-4 |series=Cognitive Technologies |location=Berlin, Heidelberg |pages=[https://archive.org/details/artificialgenera0000unse/page/1 1]–30 |chapter=Contemporary Approaches to Artificial General Intelligence |doi=10.1007/978-3-540-68677-4_1}} * {{Citation |last=Pinker |first=Steven |title=The Language Instinct |title-link=The Language Instinct |date=2007 |series=Perennial Modern Classics |publisher=Harper |isbn=978-0-0613-3646-1 |author-link=Steven Pinker |orig-date=1994}} * {{Cite journal |last1=Poria |first1=Soujanya |last2=Cambria |first2=Erik |last3=Bajpai |first3=Rajiv |last4=Hussain |first4=Amir |date=September 2017 |title=A review of affective computing: From unimodal analysis to multimodal fusion |journal=Information Fusion |volume=37 |pages=98–125 |doi=10.1016/j.inffus.2017.02.003 |bibcode=2017InfFu..37...98P |hdl-access=free |hdl=1893/25490}} * {{Cite news |last=Rawlinson |first=Kevin |date=29 January 2015 |title=Microsoft's Bill Gates insists AI is a threat |url=https://www.bbc.co.uk/news/31047780 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150129183607/http://www.bbc.co.uk/news/31047780 |archive-date=29 January 2015 |access-date=30 January 2015 |work=BBC News }} * {{Citation |last=Reisner |first=Alex |title=Revealed: The Authors Whose Pirated Books are Powering Generative AI |date=19 August 2023 |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2023/08/books3-ai-meta-llama-pirated-books/675063/ |access-date=5 October 2024 |archive-date=3 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241003071505/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2023/08/books3-ai-meta-llama-pirated-books/675063/ |url-status=live }} * {{Cite magazine |last=Roberts |first=Jacob |date=2016 |title=Thinking Machines: The Search for Artificial Intelligence |url=https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/thinking-machines-the-search-for-artificial-intelligence |archive-url=https://web.archive.org/web/20180819152455/https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/thinking-machines-the-search-for-artificial-intelligence |archive-date=19 August 2018 |access-date=20 March 2018 |magazine=Distillations |pages=14–23 |volume=2 |issue=2 }} * {{Cite web |last=Robitzski |first=Dan |date=5 September 2018 |title=Five experts share what scares them the most about AI |work=Futurism |url=https://futurism.com/artificial-intelligence-experts-fear/amp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208094101/https://futurism.com/artificial-intelligence-experts-fear/amp |archive-date=8 December 2019 |access-date=8 December 2019 }} * {{Cite news |last=Rose |first=Steve |date=11 July 2023 |title=AI Utopia or dystopia? |work=[[The Guardian Weekly]] |pages=42–43}} * {{Cite book |last=Russell |first=Stuart |author-link=Stuart J. Russell |title=Human Compatible: Artificial Intelligence and the Problem of Control |title-link=Human Compatible |date=2019 |publisher=Viking |isbn=978-0-5255-5861-3 |location=United States |oclc=1083694322}} * {{Cite web |last=Sainato |first=Michael |date=19 August 2015 |title=Stephen Hawking, Elon Musk, and Bill Gates Warn About Artificial Intelligence |url=http://observer.com/2015/08/stephen-hawking-elon-musk-and-bill-gates-warn-about-artificial-intelligence |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151030053323/http://observer.com/2015/08/stephen-hawking-elon-musk-and-bill-gates-warn-about-artificial-intelligence |archive-date=30 October 2015 |access-date=30 October 2015 |website=Observer }} * {{Cite news |last=Sample |first=Ian |date=5 November 2017 |title=Computer says no: why making AIs fair, accountable and transparent is crucial |url=https://www.theguardian.com/science/2017/nov/05/computer-says-no-why-making-ais-fair-accountable-and-transparent-is-crucial |access-date=30 January 2018 |work=The Guardian |archive-date=10 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221010134155/https://theguardian.com/science/2017/nov/05/computer-says-no-why-making-ais-fair-accountable-and-transparent-is-crucial |url-status=live }} * {{Cite news |last=Rothman |first=Denis |date=7 October 2020 |title=Exploring LIME Explanations and the Mathematics Behind It |url=https://www.codemotion.com/magazine/ai-ml/lime-explainable-ai |access-date=25 November 2023 |work=Codemotion |archive-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125045932/https://www.codemotion.com/magazine/ai-ml/lime-explainable-ai/ |url-status=live }} * {{Cite journal |last=Scassellati |first=Brian |date=2002 |title=Theory of mind for a humanoid robot |journal=Autonomous Robots |volume=12 |issue=1 |pages=13–24 |doi=10.1023/A:1013298507114}} * {{Cite journal |last=Schmidhuber |first=J. |author-link=Jürgen Schmidhuber |date=2015 |title=Deep Learning in Neural Networks: An Overview |journal=Neural Networks |volume=61 |pages=85–117 |arxiv=1404.7828 |doi=10.1016/j.neunet.2014.09.003 |pmid=25462637 |bibcode=2015NN.....61...85S}} * {{Cite web |last=Schmidhuber |first=Jürgen |author-link=Jürgen Schmidhuber |date=2022 |title=Annotated History of Modern AI and Deep Learning |url=https://people.idsia.ch/~juergen/ |access-date=5 October 2024 |archive-date=7 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230807173414/https://people.idsia.ch/~juergen/ |url-status=live }} * {{Cite journal |last=Searle |first=John |author-link=John Searle (American philosopher) |date=1980 |title=Minds, Brains and Programs |url=https://archive.org/details/sim_behavioral-and-brain-sciences_1980-09_3_3/page/417 |journal=Behavioral and Brain Sciences |volume=3 |issue=3 |pages=417–457 |doi=10.1017/S0140525X00005756 }} * {{Cite book |last=Searle |first=John |author-link=John Searle (American philosopher) |url=https://archive.org/details/mindlanguagesoci00sear |title=Mind, language and society |publisher=Basic Books |date=1999 |isbn=978-0-4650-4521-1 |location=New York |oclc=231867665 |access-date=22 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726220615/https://archive.org/details/mindlanguagesoci00sear |archive-date=26 July 2020 |url-status=live }} * {{Citation |last=Simon |first=H. A. |title=The Shape of Automation for Men and Management |date=1965 |place=New York |publisher=Harper & Row |oclc=1483817127}} * {{Cite web |last=Simonite |first=Tom |date=31 March 2016 |title=How Google Plans to Solve Artificial Intelligence |url=https://www.technologyreview.com/2016/03/31/161234/how-google-plans-to-solve-artificial-intelligence |website=MIT Technology Review |access-date=5 October 2024 |archive-date=16 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240916003430/https://www.technologyreview.com/2016/03/31/161234/how-google-plans-to-solve-artificial-intelligence/ |url-status=live }} * {{Cite web |last=Smith |first=Craig S. |date=15 March 2023 |title=ChatGPT-4 Creator Ilya Sutskever on AI Hallucinations and AI Democracy |url=https://www.forbes.com/sites/craigsmith/2023/03/15/gpt-4-creator-ilya-sutskever-on-ai-hallucinations-and-ai-democracy |access-date=25 December 2023 |website=Forbes |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918141325/https://www.forbes.com/sites/craigsmith/2023/03/15/gpt-4-creator-ilya-sutskever-on-ai-hallucinations-and-ai-democracy/ |url-status=live }} * {{Cite journal |last1=Smoliar |first1=Stephen W. |last2=Zhang |first2=HongJiang |date=1994 |title=Content based video indexing and retrieval |journal=IEEE MultiMedia |volume=1 |issue=2 |pages=62–72 |doi=10.1109/93.311653 |url=http://scholarbank.nus.edu.sg/handle/10635/111162 }} * {{Cite conference |last=Solomonoff |first=Ray |author-link=Ray Solomonoff |date=1956 |title=An Inductive Inference Machine |url=http://world.std.com/~rjs/indinf56.pdf |conference=Dartmouth Summer Research Conference on Artificial Intelligence |archive-url=https://web.archive.org/web/20110426161749/http://world.std.com/~rjs/indinf56.pdf |archive-date=26 April 2011 |access-date=22 March 2011 |via=std.com, pdf scanned copy of the original |url-status=live }} Later published as<br />{{Cite book |last=Solomonoff |first=Ray |title=IRE Convention Record |date=1957 |volume=Section on Information Theory, part 2 |pages=56–62 |chapter=An Inductive Inference Machine |ref=none}} * {{Cite web |author=Stanford University |date=2023 |title=Artificial Intelligence Index Report 2023/Chapter 6: Policy and Governance |url=https://aiindex.stanford.edu/wp-content/uploads/2023/04/HAI_AI-Index-Report-2023_CHAPTER_6-1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619013609/https://aiindex.stanford.edu/wp-content/uploads/2023/04/HAI_AI-Index-Report-2023_CHAPTER_6-1.pdf |archive-date=19 June 2023 |access-date=19 June 2023 |publisher=AI Index |archivedate=19 June 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230619013609/https://aiindex.stanford.edu/wp-content/uploads/2023/04/HAI_AI-Index-Report-2023_CHAPTER_6-1.pdf |deadurl=yes }} * {{cite podcast |last=Stewart |first=Jon |author-link=Jon Stewart |title=AI: What Could Go Wrong? With Geoffrey Hinton |date=October 9, 2025 |website=The Weekly Show with Jon Stewart |url=https://podcasts.apple.com/ag/podcast/ai-what-could-go-wrong-with-geoffrey-hinton/id1583132133?i=1000730952581 }} * {{Cite conference |last1=Tao |first1=Jianhua |last2=Tan |first2=Tieniu |date=2005 |conference=Affective Computing: A Review |series=Lecture Notes in Computer Science |publisher=Springer |volume=3784 |pages=981–995 |doi=10.1007/11573548 |isbn=978-3-5402-9621-8 |book-title=Affective Computing and Intelligent Interaction}} * {{Cite news |last1=Taylor |first1=Josh |last2=Hern |first2=Alex |date=2 May 2023 |title='Godfather of AI' Geoffrey Hinton quits Google and warns over dangers of misinformation |url=https://www.theguardian.com/technology/2023/may/02/geoffrey-hinton-godfather-of-ai-quits-google-warns-dangers-of-machine-learning |work=[[The Guardian]] |access-date=5 October 2024 |archive-date=5 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241005171343/https://www.theguardian.com/technology/2023/may/02/geoffrey-hinton-godfather-of-ai-quits-google-warns-dangers-of-machine-learning |url-status=live }} * {{Cite magazine |last=Thompson |first=Derek |date=23 January 2014 |title=What Jobs Will the Robots Take? |url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2014/01/what-jobs-will-the-robots-take/283239 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180424202435/https://www.theatlantic.com/business/archive/2014/01/what-jobs-will-the-robots-take/283239 |archive-date=24 April 2018 |access-date=24 April 2018 |magazine=The Atlantic }} * {{Cite book |last=Thro |first=Ellen |url=https://archive.org/details/isbn_9780816026289 |title=Robotics: The Marriage of Computers and Machines |date=1993 |publisher=Facts on File |isbn=978-0-8160-2628-9 |location=New York |access-date=22 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726131505/https://archive.org/details/isbn_9780816026289 |archive-date=26 July 2020 |url-status=live }} * {{Cite news |last=Toews |first=Rob |date=3 September 2023 |title=Transformers Revolutionized AI. What Will Replace Them? |url=https://www.forbes.com/sites/robtoews/2023/09/03/transformers-revolutionized-ai-what-will-replace-them |access-date=8 December 2023 |work=Forbes |archive-date=8 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231208232145/https://www.forbes.com/sites/robtoews/2023/09/03/transformers-revolutionized-ai-what-will-replace-them/ |url-status=live }} * {{Turing 1950}} * {{Cite book |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000377433/PDF/377433eng.pdf.multi |title=UNESCO Science Report: the Race Against Time for Smarter Development. |date=2021 |publisher=UNESCO |isbn=978-9-2310-0450-6 |location=Paris |ref={{Harvid|UNESCO|2021}} |access-date=18 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220618233752/https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000377433/PDF/377433eng.pdf.multi |archive-date=18 June 2022 |url-status=live }} * {{Cite journal |last1=Urbina |first1=Fabio |last2=Lentzos |first2=Filippa |last3=Invernizzi |first3=Cédric |last4=Ekins |first4=Sean |date=7 March 2022 |title=Dual use of artificial-intelligence-powered drug discovery |journal=Nature Machine Intelligence |volume=4 |issue=3 |pages=189–191 |doi=10.1038/s42256-022-00465-9 |pmc=9544280 |pmid=36211133}} * {{Cite news |last=Valance |first=Christ |date=30 May 2023 |title=Artificial intelligence could lead to extinction, experts warn |url=https://www.bbc.com/news/uk-65746524 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230617200355/https://www.bbc.com/news/uk-65746524 |archive-date=17 June 2023 |access-date=18 June 2023 |work=BBC News }} * {{Citation |last=Valinsky |first=Jordan |title=Amazon reportedly employs thousands of people to listen to your Alexa conversations |date=11 April 2019 |work=CNN.com |url=https://www.cnn.com/2019/04/11/tech/amazon-alexa-listening/index.html |access-date=5 October 2024 |archive-date=26 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126033535/https://www.cnn.com/2019/04/11/tech/amazon-alexa-listening/index.html |url-status=live }} * {{Cite news |last=Verma |first=Yugesh |date=25 December 2021 |title=A Complete Guide to SHAP – SHAPley Additive exPlanations for Practitioners |url=https://analyticsindiamag.com/a-complete-guide-to-shap-shapley-additive-explanations-for-practitioners |access-date=25 November 2023 |work=Analytics India Magazine |archive-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125045938/https://analyticsindiamag.com/a-complete-guide-to-shap-shapley-additive-explanations-for-practitioners/ |url-status=live }} * {{Cite news |last=Vincent |first=James |date=7 November 2019 |title=OpenAI has published the text-generating AI it said was too dangerous to share |url=https://www.theverge.com/2019/11/7/20953040/openai-text-generation-ai-gpt-2-full-model-release-1-5b-parameters |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611054114/https://www.theverge.com/2019/11/7/20953040/openai-text-generation-ai-gpt-2-full-model-release-1-5b-parameters |archive-date=11 June 2020 |access-date=11 June 2020 |work=The Verge }} * {{Cite news |last=Vincent |first=James |date=15 November 2022 |title=The scary truth about AI copyright is nobody knows what will happen next |url=https://www.theverge.com/23444685/generative-ai-copyright-infringement-legal-fair-use-training-data |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619055201/https://www.theverge.com/23444685/generative-ai-copyright-infringement-legal-fair-use-training-data |archive-date=19 June 2023 |access-date=19 June 2023 |work=The Verge }} * {{Cite news |last=Vincent |first=James |date=3 April 2023 |title=AI is entering an era of corporate control |url=https://www.theverge.com/23667752/ai-progress-2023-report-stanford-corporate-control |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619005803/https://www.theverge.com/23667752/ai-progress-2023-report-stanford-corporate-control |archive-date=19 June 2023 |access-date=19 June 2023 |work=The Verge }} * {{Cite journal |last=Vinge |first=Vernor |author-link=Vernor Vinge |date=1993 |title=The Coming Technological Singularity: How to Survive in the Post-Human Era |url=http://www-rohan.sdsu.edu/faculty/vinge/misc/singularity.html |journal=Vision 21: Interdisciplinary Science and Engineering in the Era of Cyberspace |page=11 |bibcode=1993vise.nasa...11V |archive-url=https://web.archive.org/web/20070101133646/http://www-rohan.sdsu.edu/faculty/vinge/misc/singularity.html |archive-date=1 January 2007 |access-date=14 November 2011 }} * {{Cite magazine |last=Waddell |first=Kaveh |date=2018 |title=Chatbots Have Entered the Uncanny Valley |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2017/04/uncanny-valley-digital-assistants/523806 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180424202350/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2017/04/uncanny-valley-digital-assistants/523806 |archive-date=24 April 2018 |access-date=24 April 2018 |magazine=The Atlantic }} * {{Cite book |last=Wallach |first=Wendell |title=Moral Machines |date=2010 |publisher=Oxford University Press}} * {{Cite book |last1=Wason |first1=P. C. |author-link=Peter Cathcart Wason |title=New horizons in psychology |last2=Shapiro |first2=D. |publisher=Penguin |date=1966 |editor-last=Foss, B. M. |location=Harmondsworth |chapter=Reasoning |access-date=18 November 2019 |chapter-url=https://archive.org/details/newhorizonsinpsy0000foss |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726131518/https://archive.org/details/newhorizonsinpsy0000foss |archive-date=26 July 2020 |url-status=live |chapter-url-access=registration }} * {{Cite journal |last1=Weng |first1=J. |last2=McClelland |last3=Pentland |first3=A. |last4=Sporns |first4=O. |last5=Stockman |first5=I. |last6=Sur |first6=M. |last7=Thelen |first7=E. |date=2001 |title=Autonomous mental development by robots and animals |url=https://archive.org/details/sim_science_2001-01-26_291_5504/page/599 |journal=Science |volume=291 |issue=5504 |pages=599–600 |doi=10.1126/science.291.5504.599 |pmid=11229402 }} * {{Cite news |date=21 October 1999 |title=What is 'fuzzy logic'? Are there computers that are inherently fuzzy and do not apply the usual binary logic? |url=https://www.scientificamerican.com/article/what-is-fuzzy-logic-are-t |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180506035133/https://www.scientificamerican.com/article/what-is-fuzzy-logic-are-t |archive-date=6 May 2018 |access-date=5 May 2018 |work=Scientific American |ref={{Harvid|Scientific American|1999}} }} * {{Citation |last=Williams |first=Rhiannon |title=Humans may be more likely to believe disinformation generated by AI |date=28 June 2023 |work=[[MIT Technology Review]] |url=https://www.technologyreview.com/2023/06/28/1075683/humans-may-be-more-likely-to-believe-disinformation-generated-by-ai/ |access-date=5 October 2024 |archive-date=16 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240916014613/https://www.technologyreview.com/2023/06/28/1075683/humans-may-be-more-likely-to-believe-disinformation-generated-by-ai/ |url-status=live }} * {{Cite journal |last1=Wirtz |first1=Bernd W. |last2=Weyerer |first2=Jan C. |last3=Geyer |first3=Carolin |date=24 July 2018 |title=Artificial Intelligence and the Public Sector – Applications and Challenges |journal=International Journal of Public Administration |volume=42 |issue=7 |pages=596–615 |doi=10.1080/01900692.2018.1498103}} * {{Citation |last=Wong |first=Matteo |title=ChatGPT Is Already Obsolete |date=19 May 2023 |work=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2023/05/ai-advancements-multimodal-models/674113/ |access-date=5 October 2024 |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918022529/https://www.theatlantic.com/technology/archive/2023/05/ai-advancements-multimodal-models/674113/ |url-status=live }} * {{Citation |last=Yudkowsky |first=E |title=Artificial Intelligence as a Positive and Negative Factor in Global Risk |work=Global Catastrophic Risks |date=2008 |url=http://intelligence.org/files/AIPosNegFactor.pdf |access-date=24 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019182403/http://intelligence.org/files/AIPosNegFactor.pdf |archive-date=19 October 2013 |url-status=live |publisher=Oxford University Press, 2008 |bibcode=2008gcr..book..303Y }} {{Refend}} [[শ্ৰেণী:কম্পিউটাৰ বিজ্ঞান]] [[শ্ৰেণী:প্ৰযুক্তি]] [[শ্ৰেণী:কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা]] ih4vqid9pn8t3x0pwg0eb2exgou8aev 0 52365 648929 648666 2026-11-01T13:27:23Z Ananya Taye 28065 648929 wikitext text/x-wiki '''বাৰ ভূঞা''' মধ্যযুগীয় [[অসম]] আৰু বংগৰ এচাম শাসনকৰ্তা আৰু জমিদাৰ আছিল। ভূঞাৰ অৰ্থ ভূঁই বা ভূমিৰ অধিকাৰী। তেওঁলোকে আনৰ পৰা প্ৰায় স্বাধীনতা বজাই ৰাখি নিজ মাজতে গোট কৰিছিল। এই ভূপতিসকল কোনো বিশেষ জনগোষ্ঠী, ধৰ্ম বা জাতিৰ নাছিল।<ref name="Nath 1989 21">{{harv|Nath|1989|p=21}}</ref> বাহিৰা শক্তিয়ে আক্ৰমণ কৰিলে তেওঁলোকে সাধাৰণতে একেলগে তাৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ কৰিছিল। শান্তিৰ সময়ত সকলোৱে নিজা নিজা সাৰ্বভৌমত্ব বজাই ৰাখিছিল। তাৰ মাজতে শক্তিশালী ৰজাৰ আৱিৰ্ভৱ হ'লে তেওঁলোকে আনুগত্য প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{harv|Neog|1980|p=49}}</ref> তেওঁলোকে ''চকলা'' নামৰ গাঁৱৰ সমষ্টিত শাসন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ সকলোতকৈ প্ৰতাপীজনে নিজকে ''ৰজা'' বুলিছিল।<ref>{{harv|Neog|1980|p=48}}</ref> সিবিলাকৰ বাৰজন বাৰ ঠাইত প্ৰখ্যাত হৈ উঠিছিল; সেই কাৰণে সিবিলাকক "বাৰভূঞা" বোলা যায়। বাৰঘৰ কায়স্থ ভূঞাত বাজেও দুঘৰ বামুণ ভূঞা আছিল।<ref>{{harv|Barooah|1937|p=19}}</ref> আন বুৰঞ্জীবিদৰ মতে শাসনকৰ্তাৰ সংখ্যা বাৰজনতকৈ বেছি আহিল আৰু ''বাৰ'' শব্দই "বহুতো" বুজাইছিল।<ref>{{Harvcol|Neog|1980|p=49f}}</ref> গতিকে ''ভূঞা-ৰাজ'' বুলিলে নিজা নিজা শাসন বুজাইছিল, আৰু ''বাৰ ভূঞা'' বুলিলে তেওঁলোকৰ বিশেষ গোটক বুজাইছিল।<ref>{{harv|Guha|1983|p=10}}</ref> বংগত তেওঁলোকে ভাটিৰ অঞ্চলক বাৰটা প্ৰাশাসনিক গোট বা ''দ্বাদশ বাংলা''ত ভগাইছিল।<ref>Akbarnama, Volume III, Page 647</ref> বৰ্তমানৰ অসম, উত্তৰ বংগ আৰু বাংলাদেশৰো সৰহভাগেৰে গঠিত [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ ভাঙোনৰ সময়ছোৱাতে বাৰ ভূঞাৰ উৎপত্তি হৈছিল। [[শালস্তম্ভ বংশ]]ৰ নৱম শতিকাৰ ৰজা বলবৰ্মন (তৃতীয়)ৰ ৰাজত্বকালতে মাটি ভগাই লোৱাৰ কাৰ্য খুব দেখিবলৈ পোৱা হৈছিল।<ref>{{harv|Lahiri|1984|p=62}}</ref> মধ্য কামৰূপৰ পতন হোৱাৰ পাছত সৰু সৰু দলপতিৰ প্ৰথা অব্যাহত থাকে। [[File:Map of Baro-Bhuyan territories.jpg|thumb|right|১৬ শতিকাৰ আগভাগত ভূঞা সকলে ৰাজত্ব কৰা অঞ্চলসমূহ]] অসমত বাৰভূঞাসকলে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ দক্ষিণপাৰে [[কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিমফালে আৰু উত্তৰপাৰে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিমৰ অঞ্চল অধিকাৰ কৰিছিল। ইয়াত [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]], [[দৰং জিলা|দৰং]] আৰু [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]] অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। বংগৰ আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে তেওঁলোকে অস্ত্ৰ ধৰিছিল আৰু ১৪৯৮ চনৰ পাছত আলাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহৰ প্ৰশাসনৰ বাকী ৰোৱা অংশক পৰাস্ত কৰিছিল। তেওঁলোকে [[কোচ ৰাজ্য]]ৰ উত্থানতো বাধা দিছিল যদিও ব্যৰ্থ হয়। তাৰ পাছত দ‌‌‌ক্ষিণপাৰে তেওঁলোকৰ অঞ্চল কচাৰী ৰাজ্য আৰু কমতা ৰজ্যৰ মাজৰ সংকুচিত হৈ পৰে। উত্তৰ পাৰতো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ প্ৰভাৱ বাঢ়ি আহিবলৈ ধৰে। বংগত বৰিসালৰ চন্দ্ৰদ্বীপ ৰাজ্য বসু ৰাজ পৰিয়ালে শাসন কৰিছিল। ইয়াৰ শেষৰজন ৰজা ৰবীন্দ্ৰ নাৰায়ণ বসুৱে বংগৰ বিভাজনৰ সময়ত [[কলকাতা]]লৈ পলাই যায়। তেওঁলোকৰ স্থান ইতিমধ্যেই জমিদাৰলৈ অৱনমিত হৈছিল।l ==ইতিহাস== ===অসমৰ বাৰ-ভূঞা=== অসমৰ বাৰ-ভূঞা সকলক দুটা ভাগত বিভক্ত কৰিব পৰা যায়। প্ৰথমটো ভাগ হৈছে আদি বা পুৰণি ভূঞা আৰু আনটো হৈছে ১৪ শতিকাত অহা বাৰ-ভূঞা। শংকৰদেৱৰ আদি পুৰুষ এই দ্বিতীয় ভাগৰ আছিল। ====আদি ভূঞা==== * আদি-চৰিতৰ তথ্য : আদি ভূঞা বা পুৰণি ভূঞা সকলৰ উৎপত্তিৰ কথা বিশেষভাৱে জনা নাযায়। একমাত্ৰ ১৭ শতিকাৰ শেষ ভাগত<ref>Neog, Maheswar, Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam, p. 29, It is supposed to have been written in 1586 saka (1664 AD).</ref> লিখা বিতৰ্কিত গ্ৰন্থ "আদি-চৰিত"ত হে এই সকলৰ উৎপত্তিৰ এটা আখ্যান দিয়া হৈছে। কিন্তু বহু ইতিহাসবিদে এই গ্ৰন্থখনক পৰবৰ্জাতী কালৰ জালি যে ৰচনা বুলি গণ্য কৰে<ref>Maheswar Neog states that the Adi-carita, ascribed to Madhavadeva, has created much ill feeling among the Vaisnavas of Assam, and has been denounced by the more considerate section of sattra pontiffs and literary men alike.</ref><ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=Madhavadeva |series=Makers of Indian Literature |publisher=Sahitya Akademi |location=New Delhi |year=1985 |page=25 |url=https://sahitya-akademi.gov.in/publications/pdf/madhavadeva_english.pdf |quote=Besides the above genuine works, a few more apocryphal works by later writers, viz., Adi-carita, Amulyaratna, Guptamani, and Guptastir are ascribed to Madhavadeva. The language, style and contents of these works clearly expose the spuriousness of these works.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Saikia |first=Baburam |title=Marginalisation, Revolt and Adaptation: On Changing the Mayamara Tradition |journal=Journal of Ethnology and Folkloristics |volume=15 |issue=1 |year=2021 |pages=85–102 |doi=10.2478/jef-2021-0006 |quote=the present Mayamoria gosain ... disowns the Adi Carit-Puthi as a forged document written by a third-rate poet and not by Madhavadeva"; "Neog ... puts this manuscript in the category of spurious account in his analysis.}}</ref> আৰু বাৰভূঞাসকলৰ শুদ্ধ ইতিহাস হিচাপে গ্ৰহণ নকৰে।<ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928 |year=1947 |pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928/page/n76 72]-74|quote=Like the authorship, the historicity of Adi charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure..So the Adi Charit cannot be depended on as anything approaching a history of the Bara Bhuyans.}}</ref> গ্ৰন্থখনত উল্লেখ কৰা মতে আদি-ভুঞা সকলৰ উৎপত্তি কমতাপুৰৰ ৰজা আৰিমত্তৰ ৰাজসভাৰ সমুদ্ৰ নামৰ মন্ত্ৰী এজনৰ পৰা হৈছিল। প্ৰতাপপুৰা (কামৰূপৰ বুৰঞ্জী মতে প্ৰতাপসিংহ/ৰামচন্দ্ৰ) নামৰ এজন ৰজাই ৰত্নপীঠৰ (যোগিনী তন্ত্ৰৰ মতে কামৰূপ ৰাজ্যৰ পশ্চিম অংশ) ৰত্নপুৰত ৰাজত্ব কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ মায়ামত্তয়ে নিজৰ ৰাজ্যখন দুয়ো পুত্ৰ নাগমত্ত আৰু আৰিমত্তৰ মাজত ভাগ কৰি দিছিল। আৰিমত্তয়ে ৰাজ্যৰ পুব ভাগ শাসন কৰিছিল, যʼত তেওঁৰ মন্ত্ৰী সমুদ্ৰয়ে তেওঁৰ বাবে এখন নতুন ৰাজধানী নিৰ্মাণ কৰি দিছিল। নাগমত্তেয়ে ৰত্নপীঠৰ ৰত্নপুৰৰ পৰা পশ্চিম ভাগ ৰাজত্ব কৰিছিল। কিছু বছৰৰ পাছত নাগমত্তৰ মৃত্যু হয় আৰু আৰিমত্তয়ে নিজৰ পিতৃক হত্যা কৰি সমগ্ৰ ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ লয়। প্ৰচলিত লোককথা জনশ্ৰুতিৰ ওপৰত আধাৰিত "কামৰূপৰ বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থখনৰ পৰা জনা যায় যে আৰিমত্তয়ে কমতাপুৰৰ ৰজা দুৰ্ল্লভেন্দক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰৰ ৰজা হৈছিল আৰু পুনৰ কামৰূপলৈ আহি পিতৃক সত্যা কৰি বৈদ্যৰগড় নামে এখন পাট নিৰ্মাণ কৰিছিল। তাৰ পাছত তেওঁ বিশ্বনাথৰ প্ৰতাপ গড়ৰৰ লৈকে ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰি কামৰূপ লৈ ঘূৰি আহি ৰাজপাট খাইছিল।<ref>Bhuyan, Surjya Kumar, ''Kamrupar Buranji'', p.4</ref> বহু ইতিহাসবিদে কিন্তু আৰিমত্তৰ এই কাহিনীটো গ্ৰহণ কৰিবলৈ অসুবিধা পায় আৰু ইয়াক কিংবদন্তি বুলি আখ্যা দিয়ে।<ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928 |year=1947 |pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928/page/n76 72], 74|quote=Like the authorship, the historicity of Adi charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure.}}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=19 |url=https://archive.org/stream/historyofassam00gait/historyofassam00gait_djvu.txt |quote=Many legends cluster round Arimatta, but it would serve no useful purpose to discuss them further, as it is quite impossible to unravel the truth from the various conflicting stories that are current amongst the people.}}</ref><ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928 |year=1947 |page=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928/page/n76 72]|quote="The Arimatta legends are so hopelessly divergent that it will simply be a wild goose chase here to make an attempt to reconcile them."}}</ref> যিয়ে নওক গ্ৰন্থ খনৰ পাছৰ অংশৰ মতে আৰিমত্তয়ে সমুদ্ৰক ৰাজ্যৰ এটা অংশ ৰাজত্ব কৰিবলৈ দিছিল আৰু সমুদ্ৰৰ পুত্ৰ মনোহৰক আন অংশ। সমুদ্ৰ আৰু মনোহৰৰ মৃত্যুৰ পাছত সমগ্ৰ অঞ্চলটো মনোহৰৰ পুত্ৰী লক্ষ্মীৰ হাতলৈ গৈছিল। লক্ষ্মীৰ দুই পুত্ৰ আছিল, সান্তনো আৰু সুমন্ত <ref>Neog, Maheswar, Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam, p. 52</ref>। সান্তনো আৰু সুমন্ত দুয়োৰে বাৰজন পুত্ৰ আছিল। এই সকলকে বৰ বাৰ-ভূঞা (লস্কৰ, কাব্যশী, পদ্ম, ৰাই, সলাল, চুকা/সকা, টেটন, ধ্বজ/ধয়া, উজীৰ, সৰল, ৰমাই আৰু তমাই) আৰু সৰু বাৰ-ভূঞা (কন্বজ্বৰা/কনৌজ্বৰা, ৰঘূ, মুকুন্দ,কদম্ব, সুৰথ, সুন্দৰা,সুশামা, গৌড়বাজ, ৰত্ন, মহাৰথ, লেপ আৰু কেপ) কোৱা হৈছিল। সৰু বাৰ-ভূঞা সকল ৰামপুৰলৈ(বৰ্তমানৰ নগাঁৱত অৱস্থিত) স্থানান্তৰিত হৈছিল। বৰ বাৰ-ভূঞা সকল পূৰ্বৰ ঠাইতে থাকি সেই ঠাইক নিজৰ মাতৃৰ নামত লক্ষ্মিপুৰ/লক্ষিমপুৰ( বৰ্তমানৰ দৰঙত অৱস্থিত) দিয়ে। পুৰ্বতে এই ঠাইক ৰঙ্গ-গ্ৰাম কোৱা হৈছিল<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/n33/mode/1up As per Asamar Buranji, ''Rang-gram''(Rangagaon) was renamed as ''Lakshmipur'' after their mother Lakshmi]</ref>। এই বংশাৱলীত সুমন্তৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ কন্বজ্বৰক শংকৰদেৱৰ পূৰ্বপুৰুষ চণ্ডীবৰৰ সৈতে সংযোগ কৰি আদি ভূঞাসকলক শংকৰদেৱৰ পৰিয়ালৰ সৈতে একে বংশসূত্ৰত বান্ধিবলৈ চেষ্টা কৰা হৈছে। কিন্তু মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে শংকৰদেৱৰ পৰিয়ালৰ বংশতালিকাত কন্বজ্বৰ নামৰ কোনো ব্যক্তি পোৱা নাযায়।<ref>Neog, Maheswar, Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam, p. 65-66</ref> গ্ৰন্থখনত উল্লেখ থকাৰ মতে আদি ভূঞা সকলে চুতীয়া আৰু কছাৰী দুয়ো ৰাজ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰি নিজৰ ভূমি ৰক্ষা কৰিছিল। গ্ৰন্থখনত দিয়াৰ মতে এবাৰ বৰ বাৰ-ভূঞায়ে আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, কিন্তু যুদ্ধত পৰাস্ত হৈ বাৰজন বৰ-ভূঞাক বন্দী কৰি শদিয়াৰ শ্যামা কালিৰ মন্দিৰলৈ(তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ) বলি দিবলৈ পঠিওৱা হৈছিল। কিন্তু, কাহিনীটোৰ মতে, গোসানীয়ে ভূঞা সকলৰ বলি ল'বলৈ অস্বীকাৰ কৰিলে আৰু সেই বাবে আহোম ৰজাই সকলোকে সপত কোৱাই এৰি দিলে। গ্ৰন্থখনৰ মতে ইয়াৰ পাছত বাৰ ভূঞাৰ সহযোগত আহোম ৰজায়ে কছাৰী ৰজা আৰু চুতীয়া ৰজা, ধীৰনাৰায়ণক পৰাস্ত কৰি হত্যা কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। অৱশ্যে এই ঘটনাটো সত্য প্ৰমাণিত নহয় বুলি ভবা হয় কাৰণ চুতীয়া ৰজাক ১৫২৪ চনত পৰাস্ত কৰাৰ পাছত হে শদিয়াখন বা শদিয়াৰ কালি মন্দিৰটো আহোম ৰজাৰ অধীনলৈ আহিছিল। হয়টো এই ঘটনা পৰৱৰ্তী কালৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহ (১৫২৭-১৫২৯ চনৰ) বা কছাৰী দমন(১৫৩৬ চনৰ) হয়। সম্ভৱতঃ এই বৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ বিদ্ৰোহক দমন কৰি আহোম ৰজাই চুতীয়া বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ বা কছাৰী ৰজাক পৰাস্ত কৰিবলৈ এইসকলৰ সহায় লৈছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থখনত কছাৰীৰ বিৰুদ্ধে আহোম ৰজাই ভূঞা সকলৰ সহায় লোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.28,"ৰটা ভাঙ্গি আনি লাচাম কলিতা ভূঞাৰ ঘৰ নি স্বৰ্গদেৱে বাঁহবাড়িত পাতি এক ভায়েকক সোণাৰি নৈত পাতিলে, এক ভায়েকক পৰ্বতত পাতিলে, এক ভায়েকক খঙ্গিয়া বুলিছিল। এই ঘৰে তিনি ঘৰ হ'ল। যেতিয়া স্বৰ্গদেৱে কছাৰীক মৰঙ্গিৰ পৰা খেদালে, তেতিয়াএ দেৱতায়ে মানুহ দুনুহ দি লাচামক নি তাক টুৰ্পাক নাম দি মৰঙ্গিৰ অধিকাৰ পাতিলে। সেই সময়ৰ পৰাই এই ঘৰক বাঁহবড়িয়া চেতিয়া‌ বোলে। ই পূৰ্ব্বৰ ৰটা মাৰি অনা কলিতা।"</ref> আদি-চৰিতত উল্লেখ থকাৰ মতে এই কাৰ্যত প্ৰসন্ন হৈ আহোম ৰজাই বাৰ-ভূঞাসকলক উত্তৰ কোলৰ বাৰখন সৰু প্ৰদেশ(যেনে কলাবাৰী, গহপুৰ, কলংপুৰ, নাৰায়ণপুৰ, ইত্যাদি) আহোমৰ হৈ ৰাজত্ব কৰিবলৈ দিছিল। ইয়াৰে লস্কৰ পৰিয়ালৰ জয় ভূঞা আৰু উজীৰ পৰিয়ালৰ মাহি ভূঞা এসময়ত শক্তিশালী হৈ উঠিছিল আৰু আহোম ৰজা জয়ধ্বজ সিংহই এই সকলৰ সকল চুক্তি কৰিব লগীয়া হৈছিল। গ্ৰন্থখনত লিখা হৈছে যে সৰু বাৰ-ভূঞাসকলে বৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ লগত কল্পতৰু-শাস্ত্ৰ নামৰ এখন গ্ৰন্থৰ বাবে দ্বন্দ্ব কৰি ৰামপুৰৰ দক্ষিণলৈ আঁতৰি আহিছিল। * কামৰূপৰ বুৰঞ্জীৰ কিংবদন্তি : ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী''ৰ প্ৰথম অধ্যায়তো প্ৰতাপসিংহ, ৰামচন্দ্ৰ আৰু আৰিমত্ত সম্পৰ্কে একাধিক কিংবদন্তিমূলক বিৱৰণ পোৱা যায়। প্ৰথম বিৱৰণত কামৰূপৰ ৰজা ধৰ্মপালৰ পুত্ৰ ৰত্নপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ সোমপাল আৰু সোমপালৰ পুত্ৰ প্ৰতাপসিংহৰ কথা উল্লেখ কৰি প্ৰতাপসিংহই কন্যকা গ্ৰামত পাট পাতি কামৰূপৰ উজানিৰ ভূঞাসকলক পৰাস্ত কৰাৰ বৰ্ণনা দিয়া হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1930 |pages=2–3 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}</ref> একেখন গ্ৰন্থৰ পৰিশিষ্ট (ক)-ত সংকলিত সৰুণাথ বৰুৱাৰ ''কামৰূপ পুৰাবৃত্ত''ত সোমপালে কামৰূপৰ উজানিত বিশ্বনাথৰ কাষত কন্যকা গাঁৱত পাট পাতি ৰজা হোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Sarunath |chapter=Kamrup-Puravritta |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1930 |page=99 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}</ref> অৱশ্যে প্ৰথম বিৱৰণত কামৰূপৰ উজানিৰ ভূঞাসকলৰ নিৰ্দিষ্ট অৱস্থান বা তেওঁলোকৰ ৰাজ্যৰ সীমা উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। উল্লেখযোগ্য যে সপ্তদশ শতিকাৰ আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]] (১৬০৩–১৬৪১)ৰ ৰাজত্বকালতো বিশ্বনাথ অঞ্চলত উত্তৰ পাৰৰ ভূঞাসকলক দমন কৰা হৈছিল। এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, ১৬২৩ খ্ৰীষ্টাব্দত উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথ-লক্ষিমপুৰ অঞ্চলৰ (পূৰ্বতে চুহুংমুঙৰ দিনত মধ্য অসমৰ ৰটা-তেমনি অঞ্চলৰ পৰা স্থানান্তৰিত কৰোৱা)<ref name="Rowta" /> ভূঞাসকলৰ মাজত উদয় নামৰ এজন ভূঞাই স্বাধীনতা ঘোষণা কৰাত প্ৰতাপ সিংহই তেওঁক বন্দী কৰি মৃত্যুদণ্ড দিয়ে আৰু ভূঞাসকলক দমন কৰি তেওঁলোকক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণ পাৰলৈ স্থানান্তৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=119 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45465}}</ref> প্ৰতাপ সিংহৰ বিশ্বনাথ অঞ্চলত অন্যান্য কাৰ্যকলাপৰো অভিলেখীয় সাক্ষ্য পোৱা যায়। বিশ্বনাথ ঘাটৰ এটা স্তম্ভলিপিত তেওঁৰ নিৰ্দেশত ভাণ্ডাৰী গোহাঁয়ে প্ৰতাপগড় বা শলালগড় নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref>{{cite journal |last=Kakati |first=Swapna |title=Inscriptions as a Source for the Ahom-Mughal Conflict of Medieval Assam |journal=Journal of Indian History and Culture |issue=32 |year=2023 |page=110 |url=https://journalcpriir.com/wp-content/uploads/2024/11/32nd-issue-dec-2023-jihc-online.pdf}}</ref> ইয়াৰ উপৰি ১৬১৫–১৬২০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা বিশ্বনাথ শিৱ মন্দিৰটো তেওঁ মোমাই তামুলী বৰবৰুৱাৰ জৰিয়তে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>{{cite journal |last=Boruah |first=Abhilash Sharma |title=Sculptures of Biswanth Area in Assam |journal=Abhidha Journal of Art, Archaeology and Cultural Heritage |volume=1 |issue=1 |year=2021 |page=125}}</ref> একেখন গ্ৰন্থৰ আন এটা বিৱৰণত ৰামচন্দ্ৰক কামৰূপৰ ৰজা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। এই কাহিনী অনুসৰি আৰিমত্তই কমতাপুৰৰ ৰজাক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত কামৰূপলৈ আহি ৰামচন্দ্ৰ ৰজাক হত্যা কৰি বৈদ্যগড়ত পাট পাতিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ বিশ্বনাথৰ উত্তৰে প্ৰতাপপুৰ নামেৰে এটা গড় নিৰ্মাণ কৰি পুনৰ কামৰূপলৈ উভতি আহি ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1930 |pages=3–4 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}</ref> এই বিৱৰণৰ সৈতে প্ৰথম বিৱৰণৰ বংশাৱলীৰ পাৰ্থক্য আছে। প্ৰথমটোত প্ৰতাপসিংহক আৰিমত্তৰ পিতৃ হিচাপে উল্লেখ কৰাৰ বিপৰীতে আনটোত ৰামচন্দ্ৰৰ বংশৰ সৈতে আৰিমত্তৰ উৎপত্তি জড়িত কৰা হৈছে। বিৱৰণ কেইটাৰ মতে পৰৱৰ্তী সময়ত পুনৰ ভূঞাসকলৰ শাসনলৈ আহে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |year=1930 |pages=2, 3, 5, 100 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam}}</ref> আৰিমত্তৰ ৰাজত্বৰ ভৌগোলিক অৱস্থান সম্পৰ্কেও বিভিন্ন পৰম্পৰাত মতভেদ আছে। এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰিছে যে আৰিমত্তই ক'ত ৰাজত্ব কৰিছিল সেয়া নিশ্চিত নহয়, যদিও অধিকাংশ বিৱৰণে তেওঁৰ ৰাজ্য নামনি অসমত অৱস্থিত বুলি কয়। গেইটৰ মতে, পৰম্পৰাগতভাৱে তেওঁৰ ৰাজধানী কামৰূপৰ বেত্নাৰ ওচৰৰ বৈদ্যগড়ত আছিল। এই কিংবদন্তিসমূহত কমতাপুৰৰ ৰজা ফেংগুৱাৰ সৈতে আৰিমত্তৰ সংঘৰ্ষৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |pages=18–19 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45465|quote=Many legends cluster round Arimatta, but it would serve no useful purpose to discuss them further, as it is quite impossible to unravel the truth from the various conflicting stories that are current amongst the people.}}</ref> ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী''ৰ সম্পাদক সূৰ্যকুমাৰ ভূঞাই গ্ৰন্থখনৰ প্ৰথম অধ্যায়ক কামৰূপৰ কিংবদন্তিমূলক বিৱৰণ বুলি অভিহিত কৰিছে। তেওঁ জনোৱা মতে, অধ্যায়টোৰ সমল বিভিন্ন পাণ্ডুলিপিৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। আনহাতে পৰিশিষ্ট (ক)-ৰ ''কামৰূপ পুৰাবৃত্ত'' আছিল কামৰূপৰ চমতাৰ সৰুণাথ বৰুৱাই সংকলন কৰা পৰৱৰ্তী যুগৰ গ্ৰন্থ। বৰুৱাই কামৰূপৰ আঞ্চলিক জনশ্ৰুতি আৰু বিভিন্ন ঐতিহাসিক সংকলনৰ সমল ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1930 |pages=i–iii |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}</ref> * আহোম বুৰঞ্জীৰ তথ্য : আহোম যুগৰ বুৰঞ্জীসমূহৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে সকলো আদি ভূঞাক বস কৰি সিহঁতক অধিকাংশক উজনি অসমৰ উত্তৰ কোললৈ(বৰ্তমানৰ লক্ষিমপুৰ, বিশ্বনাথ জিলা) স্থানান্তৰিত কৰিছিল। হৰকান্ত বৰুৱাৰ ''"আসাম বুৰঞ্জী"'' আৰু কাশীনাথ তামুলী ফুকনৰ ''"আসাম বুৰঞ্জী পুথি"''ৰ অনুসৰি চুতীয়াক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত বাৰ-ভূঞাক বস কৰি চুহুংমুঙে সিহঁতৰ ল'ৰা কিছুমানক তামুলী আৰু পাচনী পাতি লৈছিল।<ref>Tamuli Phukan, Kasinath, ''Assam Buranji, p. 20, "পাচে চুটিয়া ৰজাৰ পো ভাই সহিতে চুটিয়াক পাকৰি গুৰিত পাতিলে। পাচে লাক্নি কাতকেউ ১৪২৭ সঁকত বাৰভুঁয়াক বৰালে; সিহঁতৰ বচোআল টঙ্গালি হাচটি এইসকলৰ আদৰ্স ললে; সিহঁতৰ ল'ৰা কিচু সৰ্গদেৱে তামুলী পাঁচনিকৈ লগত ল'লে।" </ref><ref>Barua, Harakanta Sadaramin, ''Assam Buranji, p. 24.</ref> ''"সাতসৰী বুৰঞ্জী"''ৰ মতে চুহুংমুঙ ৰজাই প্ৰথমতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ ৰৌটা ভাঙি ভূঞাক দমন কৰি বিস্তৰ মানুহ পাই ভূঞা সকলক নিবন্ধ কৰি মেলি দিছিল। তাৰ পাছত সলাত গড় (বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দুয়োপাৰৰ বিশ্বনাথ-কুকুৰাকতা অঞ্চল) বান্ধি উত্তৰ-দক্ষিণৰ ৰাজ(ভূঞা) মাৰি লৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., ''Satsari Buranji'',p. 16, "কছাৰী কৰতলীয়া:- দেৱৰগাঁৱত, মৰঙ্গিত কছাৰী আছিল।..পাছে চুহুমফা ৰজাদেৱে সেই কছাৰীক বহুবাৰ যুঁজিলে, আৰু চেং ৰজাক খুনখৰাক ধৰি আনিলে... আমালৈ ঘোঁৰা দিবি ২০, বুঢ়াগোহাঁইলৈ দিবি ৩টা, মৰঙ্গিখোৱালৈ দিবি ১টা, এই নিৱদ্ধ। ভূঞা:- আতপাচে ৰৈয়ত ভাঙ্গি আনিলে। বিস্তৰ ৰাজত মানুহ পাই থানে-থানে পাতি ভূঞাহতক নিৱন্ধ দি মেলি পঠায়। সলাত গড় বান্ধি থৈ উত্তৰে-দক্ষিণে যি ৰাজ পায়, তাক মাৰিবৰ মন কৰিছে।"</ref><ref>Bhuyan, S.K., ''Satsari Buranji'', p.135, "দুই বছৰ থাকি দেৱৰগাঞো মৰঙ্গি মাৰিছে, কছাৰী মাৰিছে। দুই বছৰ থাকি উত্তৰ কোলৰ বাৰে-ভূঞাক ধৰিছে। ভূঞাহতক জিনি বচোৱাল টঙালি জমনড়া মমচাট কৌপতীয়া জাপি ল'লে। এক বৎসৰ থাকি সলাত গড় বান্ধিছে। এক বৎসৰ থাকি ৰটা-টেমনি মাৰিছে।" </ref>‌‌ এই কথা টাই ভাষাৰ ''"আহোম বুৰঞ্জী"'' আৰু ''"দেওধাই অসম বুৰঞ্জী"'' এই দুয়ো গ্ৰন্থখনতো উল্লেখ কৰা হৈছে<ref>Barua, G.C.,"Ahom Buranji, p. 62, "The heavenly king proceeded to Shaola(Biswanath). He ordered Shenglung, Thaomung Shenba, and some others to go and remain at Teomani-Rowta. They did accordingly proceeded to the place and stopped there...The king passed the year Lakni Taomit (1528 AD) in peace. In Lakni Kaken (in 1529 AD), the king, with his son, the Dangarias and followers proceeded to Shaola(Sala). The heavenly king sent a messenger to Shenglung and other directing them to return from Teomani-Rowta. The king then ordered Thaomung Katak and Thaomung Mungklang to cross the Bharali river and plunder the wide country on the other side. Both of them acted as desired and returned with some captives who were produced before the king. Thaomung Katak was placed at Narayanpur."</ref><ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Asam Buranji'',p.21,"ৰজাদেৱে বিশ্বনাথ লৈ গৈ ত্যাওচুংলুং-কংচেং, থাওমুং-চেনব‌ এই দুইক ৰেটাই-টেমনিত থাকিব দিলেগৈ। পাচে থাওমুং-কটকক উজিৰক ধৰিবলৈ পঠালে। উজিৰে এই কথা জানি ভাগি পৰাৰ...লাক্নি কাকেও শকত ৰজাদেৱৰ‌ বাপেক-পুতেক ৰাজ্যে-সমন্বিতে বিশ্বনাথলৈ গৈ কলঙ্গেদি মানুহ পঠাই ৰেটাই-টেমনিৰ পৰা ত্যাওচুংলুং-কংচেঙক লোকজন সহিতে আহিব দিলে। পাচে ৰজাদেৱে থাওমুং-কটক, থাওমুং-মুংক্লাং, এই দুইক ভৰলীয়ে উজাই পঠালে, বোলে-"তহঁতে দুয়ে ভৰলু পাৰ হৈ‌ গৈ যি মানুহ পাৱ ধৰি আনগৈ।" পাচে ইবোলাক দুয়ো গৈ‌ যি মানুহ পালে আনি ৰজাদেৱৰ ঠাইত দিলেহি। পাচে থাওমুং-কটকক নাৰায়ণপুৰত ৰাজ দি তাতে থাকিব দিলে।"</ref>। ইয়াৰ পাছত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ভূঞা সকলে ৰজাৰ ৰাজচʼৰালৈ অহা যোৱা কৰি আছিল আৰু উত্তৰ-কোল, দিহিং, ইত্যাদি অঞ্চলত থাকি পুখুৰী, দৌল, ইত্যাদি নিৰ্মাণ কৰি থৈ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., ''Satsari Buranji'',p. 17, "ভুঞাহঁত আহি গান্ধ, স্বওঁৰ, থঙ্গা ৰজাক ভেটিলেহি। ছমাহ থাকি যায়, অহাযোৱাকৈ থাকে। উত্তৰকোলত ৪ মাহ থাকি পুখুৰী খানি আহিল। দিহিঙ্গত দৌল বান্ধিলে, পুখুৰী খানিলে শিলিখাতলত, পানীচকি দি হাট পাতিলে দলৌগুৰিত। হালধিবাৰীত নগৰ কৰিলে। ভূঞাহঁত আহি থাকে, ৰজায়েৰে কথা হই থাকে। ৰজা বামুণহঁতক বাদ কৰাই ৰঙ্গ চাই থাকে। পুৰ্ব্বে বাৰু নাছিল, ছাৰিব নাজানে, ভূঞাৰ পৰাহে হ'ল।" </ref> ''"পুৰণি অসম বুৰঞ্জী"'' খনত উল্লেখ থকাৰ মতে দিহিঙীয়া ৰজায়ে ৰটা-টেমনি মাৰি বাৰভূঞাক উত্তৰ কোলত পাতিছিল। এই ভূঞা সকলৰ মাজত বাৰ মুখ্য ভূঞা আছিল উতৈ, তমাই, ৰাই, সঁকাই, কৌষিক, উজিৰ, লস্কৰ, চোমদাৰ, সনাতন, কেহো, ৰামভট আৰু ভকতভূঞা। এই সকলৰ তলত চাৰিজন কৈ সৰু মূৰীয়া ভূঞা আছিল।<ref name="Rowta">Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p. 27-28, "বাৰ ভুঞা:- আৰু পূৰ্বে দিহীঙ্গিয়া ৰজা দেৱে ৰটাটেমনি মাৰি বাৰভূঞাক উত্তৰ কোলত পাতিলেনি। ভূঞাৰ নাম উতৈ ১,তমাই ১, ৰাই ১, সঁকাই ১, কৌষিক ১, উজিৰ ১, লস্কৰ ১, চোমদাৰ ১, সনাতন ১, কেহো ১, ৰামভট ১, ভকতভূঞা ১। এই বাৰটা মুখ্য ভূঞা। তাৰে চাৰিটাকৈ সৰু মূৰিয়া ভূঞা দুকুড়ি আঠোটা। ৰটা ভাঙি আনি লাচাম কলিতা ভূঞাৰ ঘৰ নি স্বৰ্গদেৱে বাঁহবাড়িত পাতি এক ভায়েকক সোণাৰি নৈত পাতিলে, এক ভায়েকক পৰ্বতত পাতিলে, এক ভায়েকক খঙ্গিয়া বুলিছিল। এই ঘৰে তিনি ঘৰ হ'ল।" </ref> ''"অসম বুৰঞ্জী (SM)"''ৰ অনুসৰি এই সকল ভূঞাৰ উতৈ আৰু তমাই নামৰ দুই ভূঞায়ে বগা হাতীত উঠি নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰাত, আহোম ৰজাই দুয়োকে ধৰি দেওঘৰলৈ নি কাটিলে আৰু অন্য ভূঞাৰ (লস্কৰ, লালোয়া, উতাবৰ, কহিক/কৌষিক, চোমদাৰ, উজীৰ, তমাই, চপা, সোণাবৰ, ভেদাই) ভাই-ভতিজাক খাটনীয়াৰৰূপে ভেঁটাই ল'লে<ref>Bhuyan, S.K.,"Assam Buranji(SM)", p.11-13, "সেই সয়ম উতৈ তমাই দুই ভূঞায়ে হস্তিত চূণ ঘহি কান্ধত চলি, বোলে, -"সৰ্বকালে আমাৰ ৰাজ্য, চুটিয়াক মাৰি বৰ লাই পালে। শুক্ল হস্তীত যি বহে তাৰে ৰাজ্য, আহোমে ক'ত পালে?" এই গৰ্ব্ব শুনি স্বৰ্গদেৱে বোলে-"মোক নাকুৰি নাখামে দিছে কালে পাইছো।" ভূঞা হঁত কোন মানুহ, শুকুলা হস্তিত উঠি যে আমাক অৱগৰ্ব্ব কৰে?" এই বুলি স্বৰ্গদেৱে বৰসন্দিকৈ ডেকাৰজা, দিহিঙ্গীয়া গলমণি পাত্ৰ, চনবন ভঙ্গীয়া হুহামৰা এই তিনি প্ৰধান কাঁড়ী, ৩ বোলে-"আমি ভূঞাহঁতক মাৰি ধৰি আনি দিম; স্বৰ্গদেৱৰ লোণ চাউল খাবৰ কি কাৰণ?" পাচে স্বৰ্গদেৱে বঁটাবাহন দি লোকজন সহিতে পঠাই দিলে। সিবোৰো গৈ কঢ়ামুখৰ দীৰ্ঘ পুখুৰীৰ কোষত ৰʼলগৈ। সেই সময়ত কাৰেকুছীয়া বাসুদেৱ তপসী লস্কৰে বোলে-"আহোমৰ লগত যুদ্ধ কৰিব নোৱাৰি। পোৱালি-খোৱা আহোম, পেটৰ পোৱালিকো চিৰি মাৰে।" এই বুলি ঘোঁৰা ৫টা, ৰূপ ২ চৰু সহিতে মালবৈয়া লস্কৰ পঠাই দিলে, বোলে-"আমি স্বৰ্গদেৱৰ শৰ্ণীয়া হʼলো, আমাক যিৰূপে ক্ৰোদ্ধ এৰিব, তাকে কৰিব।" পাচে ডেকাৰজা প্ৰমুখ্যে গলমণি পাত্ৰে বোলে-"ভাল, আমি মহাৰাজ স্বৰ্গদেৱৰ চৰণত বুজাই সাঞ্চি-পাতি ৰাখিম। তহঁতৰ ভাই-ভতিজা আমাৰ লগত পঠাই দে, খাটনীয়াৰৰূপে স্বৰ্গদেৱৰ চৰণত সেৱা কৰি থাকক গৈ, তেবেসে আমি উলটি যাব পাৰোঁ।" এই কথাত থাকি লালোয়া, উতাবৰ, কহিক, চোমদাৰ, উজীৰ, তমাই, চপা, সোণাবৰ, ভেদাই, এই সকল ভূঞাৰ ভাই-ভতিজাক লগত লৈ সন্দিকৈ প্ৰমুখ্যে ডেকাৰজায়ে খাটনীয়াৰৰূপে ভেঁটাই দিলে। স্বৰ্গদেউ বোলে-"শুকুলা হাতীৰ যে তমাই উঠিছে, সেই হাতী মোলৈ কিয় নানিলিহঁক?" পাচে ভূঞাৰ পুত্ৰ চপা সোণাবৰে বোলে-"হাতীৰ পোৰোগ হৈছিল, সেই কথাতেহে হাতীৰ সকলো গাৱে চূণ ঘহিছিল। শুক্লা হস্তীক স্বৰ্গদেউ নাপায়, আমি বন্দীহঁতে ক'ত পাম?" স্বৰ্গদেউ বোলে-"বন্দীহঁতে টেপাই কৰিব পাই নেকি?" এই বুলি উতৈ তমাই ২ ভূঞাক জুমুধি দেওঘৰৰ কোষত কাটিলে। তাৰ দুই পুতেক খাটনীয়াৰৰ লগতে ৰাখিলে। তাৰেপৰা ভূঞা বোৰ বশ হৈ থাকিল।" </ref>। ''"পুৰণি অসম বুৰঞ্জী"'' খনত উল্লেখ থকাৰ মতে চুহুংমুঙৰ ৰজাৰ ৰাজত্ব কালৰ শেষৰ ফালে তুৰ্বকক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত ৰটা-টেমনিত বাকি থকা কিছু ভূঞায়ে(মদনগিৰি, ধৰ্ম্মাই, ৰামচন্দ্ৰগিৰি, দন্দৰ দলৈ, তামূলীদলৈ, বৰচোমদাৰ, দলিদখান) আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ ঘোষণা কৰিছিল আৰু কলং নৈৰ ওচৰত গোট খাই যুদ্ধলৈ সাজু হৈছিল। কিন্তু চুহুংমুঙ আৰু পাছলৈ তেওঁ পুত্ৰ চুক্লেংমুঙে এই সকলৰ বিদ্ৰোহ দমন কৰিছিল আৰু সকলোকে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰলৈ লয় অনা হৈছিল। <ref>Bhuyan, S.K.,"Assam Buranji(SM)", p.29, "আৰু ৰটাটেমনি ভাগি বাৰভূঞা যাই কলঙ্গৰ কোষত ৰহিল। মদনগিৰি, ধৰ্ম্মাই, চোমদাৰ, ৰামচন্দ্ৰগিৰি, দন্দৰ দলৈ, তামূলীদলৈ, বৰচোমদাৰ, দলিদখাঁ, এইসব প্ৰমুখ্যে যুদ্ধক মনে আছে।...পাটত বহি (গড়গঞা‌ ৰজাই) ভূঞাসকলক কাটি তাৰ ভাই-ভতিজাক লগত খাটনিয়াৰ ৰূপে ৰাখি ডেকা ৰাজা দবৰাজা সহিতে কোঁচক ধাৰে সলালৈ খেদি গ'ল।"</ref><ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p. 154, "পাচে মোৰ পুথাও দিহিঙ্গীয়া ৰজা কাচেঙ্গ বড় পাত্ৰগোহাইক সেনাপতি পাতি উপাই কৰি তুৰ্বকক মৰালে। আত পাচে সেই বেলা ৰটাটেমনিৰ বাৰ ভূঞায়াই কলঙৰ কাখৰত ৰলহি। মদনগিৰি, ধৰ্ম্মাই, চোমদাৰ, ৰামচন্দ্ৰ গিৰি, চন্দ্ৰ দলৈ, তামুলী দলৈ, বাহুদলৈ, বড় চোমদাৰ, এই সকল প্ৰমুখ্যে যুদ্ধক মনে আছে। ...পাচে দিহিঙ্গীয়া ৰজা বড় সন্দিকৈ সকলো বোৰে ভূঞায় যুদ্ধলৈ সলালৈ, আহিল। পাচে ভূঞাৎ সলা মাৰিলে। প্ৰথমে ৰনভঙ্গ হৈ আমাৰ হুহুকি আহি পৌষ মাস ১৪৬৩ শকত দুদিন পাচে যুদ্ধ কৰি ভূঞাক ভঙ্গাই মূৰ আনি মথাডাঙ্গত থলে। দুটা দৌল বান্ধিলে। ৰামচন্দ্ৰ গিৰি, দলিদখাঁ, প্ৰমুখো ভূঞা সকল সলাত লোকজন সহিতে দান্তে ধৰি দিহিঙ্গীয়া ৰজাত সৰণাগত হ'ল; লস্কৰো পৰিল ১৬, কটোয়াল পৰিল ১২, ঘোড়া পালে ৩০০, সেনা অনেক পৰিল। বজৰা নাও ৬০ পালে। সেই ভূঞা সকলক পুথাও দিহিঙ্গীয়া স্বৰ্গদেৱৰ আজ্ঞাএ বড় চেতিয়ায়ে উত্তৰ কোনে পাতিলে।" </ref><ref>Barua, G.C.,"Ahom Buranji, p. 79.,"The Bara Bhuiyas paid their homage to the heavenly king(Suklengmung) on the side of the Kapili river.</ref> ====পৰৱৰ্তী বাৰ-ভূঞা==== পৰৱৰ্তী বাৰ-ভূঞাসকলে প্ৰথম অৱস্থাত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণপাৰে পূবে [[কছাৰী ৰাজ্য]] আৰু পশ্চিমে [[কমতা ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত আধিপত্য স্থাপন কৰিছিল। মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে, এই গোটৰ শিৰোমণি চণ্ডীবৰ মূলতঃ কনৌজৰ এজন শাসক আছিল। তেওঁ কনৌজ এৰি ধৰ্মনাৰায়ণৰ অধীনস্থ গৌড়লৈ আহিছিল।<ref name="Neog1980-41">{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1980 |page=41 }}</ref> গৌড়ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু কমতাৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ মাজত হোৱা এক সন্ধিৰ ফলত চণ্ডীবৰৰ নেতৃত্বত সাতঘৰ কায়স্থ আৰু সাতঘৰ ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ পৰা কেইমাইলমান উত্তৰে অৱস্থিত লেঙামাগুৰিত সংস্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name="Neog1980-51">{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1980 |page=51 }}</ref> অৱশ্যে বাণীপ্ৰসন্ন মিশ্ৰই শংকৰদেৱৰ পৰম্পৰাগত ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ জন্ম-তাৰিখক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰি তেওঁৰ জন্ম আনুমানিক ১৪৭৯–১৪৮৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত হোৱা বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই সংশোধিত কালক্ৰম অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব আৰু চণ্ডীবৰৰ অসম আগমনৰ সময়ো পূৰ্বে ধাৰণা কৰা চতুৰ্দশ শতিকাৰ মাজভাগতকৈ যথেষ্ট পৰৱৰ্তী—সম্ভৱতঃ চতুৰ্দশ শতিকাৰ অন্তিম বা পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ সময়ৰ হ’ব পাৰে।<ref name="Misra2016">{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Sankardeva and His Times: Some Further Historical Probings |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |location=Tezpur |year=2016 |pages=19–23 }}</ref> লেঙামাগুৰিত থকা কালত শস্য চপোৱাৰ সময়ত ভূটীয়াসকলে অঞ্চলটো আক্ৰমণ কৰি লুটপাত কৰিছিল। এনে এক আক্ৰমণত তেওঁলোকে চণ্ডীবৰৰ পুত্ৰ ৰাজধৰক বন্দী কৰি নিয়ে। চণ্ডীবৰে তেওঁলোকক মাগুৰি—বৰ্তমানৰ চাংসাৰিৰ ওচৰৰ অঞ্চল—আৰু দেৱাংগিৰিৰ মাজত অৱস্থিত দৈমাৰালৈকে খেদি গৈ কেইবাজনো আক্ৰমণকাৰীক হত্যা কৰি ৰাজধৰক উদ্ধাৰ কৰে। ইয়াৰ চাৰি-পাঁচ বছৰৰ পাছত প্ৰতিশোধ ল’বলৈ অহা ভূটীয়াসকলে চণ্ডীবৰক বৰ্তমানৰ [[ওদালগুৰি জিলা]]ৰ ৰৌতা লৈকে খেদি যায় যদিও বাৰ-ভূঞাসকলৰ হাতত পৰাস্ত হয়।<ref name="Neog1980-65">{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1980 |pages=65–66 }}</ref> নিৰাপদ আশ্ৰয়ৰ সন্ধানত চণ্ডীবৰ আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলে লেঙামাগুৰি ত্যাগ কৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ সহায়ত বৰ্তমানৰ নগাঁও জিলাৰ [[বৰদোৱা]]ত বসতি স্থাপন কৰে। চণ্ডীবৰৰ বংশধৰসকলৰ ভিতৰত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] অন্যতম আছিল। চণ্ডীবৰৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ পুত্ৰ ৰাজধৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ নেতা হয় আৰু পাছলৈ আন পাঁচজন ভূঞাও এই গোটত যোগ দিয়ে।<ref name="Neog1980-51"/> ১৪৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আলাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে খেন বংশৰ ৰজা নীলাম্বৰক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত তেওঁৰ শাসন বৰনদীলৈকে বিস্তাৰ কৰে। এই অভিযানত তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণে বাউসীত সংস্থাপন কৰা দ্বিতীয় ভূঞা গোটৰ গন্ধৰ্বৰায়ৰ বংশধৰ হৰূপ নাৰায়ণকো পৰাস্ত কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত বাৰ-ভূঞাসকলে প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰি হুছেইন শ্বাহৰ পুত্ৰ দানিয়েলৰ অধীনত থকা বংগৰ শাসনৰ অৱসান ঘটোৱাত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা লয়।<ref name="Neog1980-53">{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1980 |pages=53–55 }}</ref> কিন্তু তাৰ পাছতেই কমতাত [[বিশ্বসিংহ]]ৰ উত্থানে কামৰূপত পৰৱৰ্তী বাৰ-ভূঞাসকলৰ আধিপত্য নষ্ট কৰে। পূবফালে কছাৰীসকল আৰু পশ্চিমফালে উত্থানশীল কোচ শক্তিৰ মাজত চাপত পৰি নগাঁও অঞ্চলৰ ভূঞাসকলে ষোড়শ শতিকাৰ প্ৰথম চতুৰ্থাংশত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰলৈ স্থানান্তৰিত হয়। তেওঁলোকে উত্তৰ পাৰত বৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ অঞ্চলৰ পশ্চিমফালে আশ্ৰয় লয়। ক্ৰমবৰ্ধমান কোচ–আহোম প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাই পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকৰ স্বাধীনতা আৰু সাৰ্বভৌমত্ব অধিক সংকুচিত কৰে।<ref name="Neog1980-53"/> শংকৰদেৱৰ সময়ত তেম্বুৱানীৰ জলধাৰা বন্ধ কৰিবলৈ বিভিন্ন ভূঞাৰ অধীনৰ লোকসকলক মাতি অনাৰ বৰ্ণনাই তেওঁলোকৰ বসতি আৰু জনসংগঠনৰ ভৌগোলিক পৰিসৰৰ আভাস দিয়ে। ৰামচৰণ ঠাকুৰৰ ''শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ লীলা-চৰিত''ত এই পৰিসৰ কপিলীৰ পৰা চামধৰা আৰু শিঙ্গৰীৰ পৰা উত্তৰ সীমালৈ বিস্তৃত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে<ref name="Ramcharan-LeelaCharit">{{cite book |author=ৰামচৰণ ঠাকুৰ |editor-last=দত্তবৰুৱা |editor-first=হৰিনাৰায়ণ |title=শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ লীলা-চৰিত |edition=তৃতীয় |publisher=দত্তবৰুৱা এণ্ড কোম্পানী |location=নলবাৰী |year=1977 |page=365 |language=as |quote=কপিলীৰ হন্তে চামধৰা সীমা কৰি। শিঙ্গৰীৰ হন্তে উত্তৰৰ সীমা বাৰী॥ }}</ref>— <blockquote><poem> কপিলীৰ হন্তে চামধৰা সীমা কৰি। শিঙ্গৰীৰ হন্তে উত্তৰৰ সীমা বাৰী॥ </poem></blockquote> ==টোকা== {{reflist|3}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{refbegin}} * {{cite journal |last1=Guha |first1=Amalendu |date=December 1983 |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |ref=harv}} * {{cite journal |last1=Lahiri |first1=Nayanjot |date=June 1984 |title=The Pre-Ahom Roots of Medieval Assam |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |pages=60–69 |doi=10.2307/3517004 |jstor=3517004 |ref=harv}} * {{Citation | ref = harv | last = Nath | first = D | title = History of the Koch Kingdom: 1515–1615 | publisher=Mittal Publications | place=Delhi | year=1989 }} * {{Citation | ref = harv | last = Gohain Barooah | first = P | title = An Illustrated HISTORY OF ASSAM | publisher=Leela agency | place=tezpur | year=1937 }} * {{Citation |ref=harv |last=Neog |first=M |contribution=Origin of the Baro-Bhuyans |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=62–66 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992 }} * {{Citation |ref=harv |last=Neog |first=M |contribution= |editor-last= |editor-first= |title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam |volume= |pages= |publisher=Motilal Banarasidass |place=Delhi |year=1980 }} {{refend}} {{অসমৰ ইতিহাস}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] ql9kgnq9sr3i67k4c6n8cdjqvswn8s4 648931 648929 2026-11-01T13:30:04Z Ananya Taye 28065 648931 wikitext text/x-wiki '''বাৰ ভূঞা''' মধ্যযুগীয় [[অসম]] আৰু বংগৰ এচাম শাসনকৰ্তা আৰু জমিদাৰ আছিল। ভূঞাৰ অৰ্থ ভূঁই বা ভূমিৰ অধিকাৰী। তেওঁলোকে আনৰ পৰা প্ৰায় স্বাধীনতা বজাই ৰাখি নিজ মাজতে গোট কৰিছিল। এই ভূপতিসকল কোনো বিশেষ জনগোষ্ঠী, ধৰ্ম বা জাতিৰ নাছিল।<ref name="Nath 1989 21">{{harv|Nath|1989|p=21}}</ref> বাহিৰা শক্তিয়ে আক্ৰমণ কৰিলে তেওঁলোকে সাধাৰণতে একেলগে তাৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ কৰিছিল। শান্তিৰ সময়ত সকলোৱে নিজা নিজা সাৰ্বভৌমত্ব বজাই ৰাখিছিল। তাৰ মাজতে শক্তিশালী ৰজাৰ আৱিৰ্ভৱ হ'লে তেওঁলোকে আনুগত্য প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{harv|Neog|1980|p=49}}</ref> তেওঁলোকে ''চকলা'' নামৰ গাঁৱৰ সমষ্টিত শাসন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ সকলোতকৈ প্ৰতাপীজনে নিজকে ''ৰজা'' বুলিছিল।<ref>{{harv|Neog|1980|p=48}}</ref> সিবিলাকৰ বাৰজন বাৰ ঠাইত প্ৰখ্যাত হৈ উঠিছিল; সেই কাৰণে সিবিলাকক "বাৰভূঞা" বোলা যায়। বাৰঘৰ কায়স্থ ভূঞাত বাজেও দুঘৰ বামুণ ভূঞা আছিল।<ref>{{harv|Barooah|1937|p=19}}</ref> আন বুৰঞ্জীবিদৰ মতে শাসনকৰ্তাৰ সংখ্যা বাৰজনতকৈ বেছি আহিল আৰু ''বাৰ'' শব্দই "বহুতো" বুজাইছিল।<ref>{{Harvcol|Neog|1980|p=49f}}</ref> গতিকে ''ভূঞা-ৰাজ'' বুলিলে নিজা নিজা শাসন বুজাইছিল, আৰু ''বাৰ ভূঞা'' বুলিলে তেওঁলোকৰ বিশেষ গোটক বুজাইছিল।<ref>{{harv|Guha|1983|p=10}}</ref> বংগত তেওঁলোকে ভাটিৰ অঞ্চলক বাৰটা প্ৰাশাসনিক গোট বা ''দ্বাদশ বাংলা''ত ভগাইছিল।<ref>Akbarnama, Volume III, Page 647</ref> বৰ্তমানৰ অসম, উত্তৰ বংগ আৰু বাংলাদেশৰো সৰহভাগেৰে গঠিত [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ ভাঙোনৰ সময়ছোৱাতে বাৰ ভূঞাৰ উৎপত্তি হৈছিল। [[শালস্তম্ভ বংশ]]ৰ নৱম শতিকাৰ ৰজা বলবৰ্মন (তৃতীয়)ৰ ৰাজত্বকালতে মাটি ভগাই লোৱাৰ কাৰ্য খুব দেখিবলৈ পোৱা হৈছিল।<ref>{{harv|Lahiri|1984|p=62}}</ref> মধ্য কামৰূপৰ পতন হোৱাৰ পাছত সৰু সৰু দলপতিৰ প্ৰথা অব্যাহত থাকে। [[File:Map of Baro-Bhuyan territories.jpg|thumb|right|১৬ শতিকাৰ আগভাগত ভূঞা সকলে ৰাজত্ব কৰা অঞ্চলসমূহ]] অসমত বাৰভূঞাসকলে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ দক্ষিণপাৰে [[কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিমফালে আৰু উত্তৰপাৰে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিমৰ অঞ্চল অধিকাৰ কৰিছিল। ইয়াত [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]], [[দৰং জিলা|দৰং]] আৰু [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]] অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। বংগৰ আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে তেওঁলোকে অস্ত্ৰ ধৰিছিল আৰু ১৪৯৮ চনৰ পাছত আলাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহৰ প্ৰশাসনৰ বাকী ৰোৱা অংশক পৰাস্ত কৰিছিল। তেওঁলোকে [[কোচ ৰাজ্য]]ৰ উত্থানতো বাধা দিছিল যদিও ব্যৰ্থ হয়। তাৰ পাছত দ‌‌‌ক্ষিণপাৰে তেওঁলোকৰ অঞ্চল কচাৰী ৰাজ্য আৰু কমতা ৰজ্যৰ মাজৰ সংকুচিত হৈ পৰে। উত্তৰ পাৰতো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ প্ৰভাৱ বাঢ়ি আহিবলৈ ধৰে। বংগত বৰিসালৰ চন্দ্ৰদ্বীপ ৰাজ্য বসু ৰাজ পৰিয়ালে শাসন কৰিছিল। ইয়াৰ শেষৰজন ৰজা ৰবীন্দ্ৰ নাৰায়ণ বসুৱে বংগৰ বিভাজনৰ সময়ত [[কলকাতা]]লৈ পলাই যায়। তেওঁলোকৰ স্থান ইতিমধ্যেই জমিদাৰলৈ অৱনমিত হৈছিল।l ==ইতিহাস== ===অসমৰ বাৰ-ভূঞা=== অসমৰ বাৰ-ভূঞা সকলক দুটা ভাগত বিভক্ত কৰিব পৰা যায়। প্ৰথমটো ভাগ হৈছে আদি বা পুৰণি ভূঞা আৰু আনটো হৈছে ১৪ শতিকাত অহা বাৰ-ভূঞা। শংকৰদেৱৰ আদি পুৰুষ এই দ্বিতীয় ভাগৰ আছিল। ====আদি ভূঞা==== * আদি-চৰিতৰ তথ্য : আদি ভূঞা বা পুৰণি ভূঞা সকলৰ উৎপত্তিৰ কথা বিশেষভাৱে জনা নাযায়। একমাত্ৰ ১৭ শতিকাৰ শেষ ভাগত<ref>Neog, Maheswar, Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam, p. 29, It is supposed to have been written in 1586 saka (1664 AD).</ref> লিখা বিতৰ্কিত গ্ৰন্থ "আদি-চৰিত"ত হে এই সকলৰ উৎপত্তিৰ এটা আখ্যান দিয়া হৈছে। কিন্তু বহু ইতিহাসবিদে এই গ্ৰন্থখনক পৰবৰ্জাতী কালৰ জালি যে ৰচনা বুলি গণ্য কৰে<ref>Maheswar Neog states that the Adi-carita, ascribed to Madhavadeva, has created much ill feeling among the Vaisnavas of Assam, and has been denounced by the more considerate section of sattra pontiffs and literary men alike.</ref><ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=Madhavadeva |series=Makers of Indian Literature |publisher=Sahitya Akademi |location=New Delhi |year=1985 |page=25 |url=https://sahitya-akademi.gov.in/publications/pdf/madhavadeva_english.pdf |quote=Besides the above genuine works, a few more apocryphal works by later writers, viz., Adi-carita, Amulyaratna, Guptamani, and Guptastir are ascribed to Madhavadeva. The language, style and contents of these works clearly expose the spuriousness of these works.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Saikia |first=Baburam |title=Marginalisation, Revolt and Adaptation: On Changing the Mayamara Tradition |journal=Journal of Ethnology and Folkloristics |volume=15 |issue=1 |year=2021 |pages=85–102 |doi=10.2478/jef-2021-0006 |quote=the present Mayamoria gosain ... disowns the Adi Carit-Puthi as a forged document written by a third-rate poet and not by Madhavadeva"; "Neog ... puts this manuscript in the category of spurious account in his analysis.}}</ref> আৰু বাৰভূঞাসকলৰ শুদ্ধ ইতিহাস হিচাপে গ্ৰহণ নকৰে।<ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928 |year=1947 |pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928/page/n76 72]-74|quote=Like the authorship, the historicity of Adi charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure..So the Adi Charit cannot be depended on as anything approaching a history of the Bara Bhuyans.}}</ref> গ্ৰন্থখনত উল্লেখ কৰা মতে আদি-ভুঞা সকলৰ উৎপত্তি কমতাপুৰৰ ৰজা আৰিমত্তৰ ৰাজসভাৰ সমুদ্ৰ নামৰ মন্ত্ৰী এজনৰ পৰা হৈছিল। প্ৰতাপপুৰা (কামৰূপৰ বুৰঞ্জী মতে প্ৰতাপসিংহ/ৰামচন্দ্ৰ) নামৰ এজন ৰজাই ৰত্নপীঠৰ (যোগিনী তন্ত্ৰৰ মতে কামৰূপ ৰাজ্যৰ পশ্চিম অংশ) ৰত্নপুৰত ৰাজত্ব কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ মায়ামত্তয়ে নিজৰ ৰাজ্যখন দুয়ো পুত্ৰ নাগমত্ত আৰু আৰিমত্তৰ মাজত ভাগ কৰি দিছিল। আৰিমত্তয়ে ৰাজ্যৰ পুব ভাগ শাসন কৰিছিল, যʼত তেওঁৰ মন্ত্ৰী সমুদ্ৰয়ে তেওঁৰ বাবে এখন নতুন ৰাজধানী নিৰ্মাণ কৰি দিছিল। নাগমত্তেয়ে ৰত্নপীঠৰ ৰত্নপুৰৰ পৰা পশ্চিম ভাগ ৰাজত্ব কৰিছিল। কিছু বছৰৰ পাছত নাগমত্তৰ মৃত্যু হয় আৰু আৰিমত্তয়ে নিজৰ পিতৃক হত্যা কৰি সমগ্ৰ ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ লয়। প্ৰচলিত লোককথা জনশ্ৰুতিৰ ওপৰত আধাৰিত "কামৰূপৰ বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থখনৰ পৰা জনা যায় যে আৰিমত্তয়ে কমতাপুৰৰ ৰজা দুৰ্ল্লভেন্দক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰৰ ৰজা হৈছিল আৰু পুনৰ কামৰূপলৈ আহি পিতৃক সত্যা কৰি বৈদ্যৰগড় নামে এখন পাট নিৰ্মাণ কৰিছিল। তাৰ পাছত তেওঁ বিশ্বনাথৰ প্ৰতাপ গড়ৰৰ লৈকে ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰি কামৰূপ লৈ ঘূৰি আহি ৰাজপাট খাইছিল।<ref>Bhuyan, Surjya Kumar, ''Kamrupar Buranji'', p.4</ref> বহু ইতিহাসবিদে কিন্তু আৰিমত্তৰ এই কাহিনীটো গ্ৰহণ কৰিবলৈ অসুবিধা পায় আৰু ইয়াক কিংবদন্তি বুলি আখ্যা দিয়ে।<ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928 |year=1947 |pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928/page/n76 72], 74|quote=Like the authorship, the historicity of Adi charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure.}}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=19 |url=https://archive.org/stream/historyofassam00gait/historyofassam00gait_djvu.txt |quote=Many legends cluster round Arimatta, but it would serve no useful purpose to discuss them further, as it is quite impossible to unravel the truth from the various conflicting stories that are current amongst the people.}}</ref><ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928 |year=1947 |page=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928/page/n76 72]|quote="The Arimatta legends are so hopelessly divergent that it will simply be a wild goose chase here to make an attempt to reconcile them."}}</ref> যিয়ে নওক গ্ৰন্থ খনৰ পাছৰ অংশৰ মতে আৰিমত্তয়ে সমুদ্ৰক ৰাজ্যৰ এটা অংশ ৰাজত্ব কৰিবলৈ দিছিল আৰু সমুদ্ৰৰ পুত্ৰ মনোহৰক আন অংশ। সমুদ্ৰ আৰু মনোহৰৰ মৃত্যুৰ পাছত সমগ্ৰ অঞ্চলটো মনোহৰৰ পুত্ৰী লক্ষ্মীৰ হাতলৈ গৈছিল। লক্ষ্মীৰ দুই পুত্ৰ আছিল, সান্তনো আৰু সুমন্ত <ref>Neog, Maheswar, Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam, p. 52</ref>। সান্তনো আৰু সুমন্ত দুয়োৰে বাৰজন পুত্ৰ আছিল। এই সকলকে বৰ বাৰ-ভূঞা (লস্কৰ, কাব্যশী, পদ্ম, ৰাই, সলাল, চুকা/সকা, টেটন, ধ্বজ/ধয়া, উজীৰ, সৰল, ৰমাই আৰু তমাই) আৰু সৰু বাৰ-ভূঞা (কন্বজ্বৰা/কনৌজ্বৰা, ৰঘূ, মুকুন্দ,কদম্ব, সুৰথ, সুন্দৰা,সুশামা, গৌড়বাজ, ৰত্ন, মহাৰথ, লেপ আৰু কেপ) কোৱা হৈছিল। সৰু বাৰ-ভূঞা সকল ৰামপুৰলৈ(বৰ্তমানৰ নগাঁৱত অৱস্থিত) স্থানান্তৰিত হৈছিল। বৰ বাৰ-ভূঞা সকল পূৰ্বৰ ঠাইতে থাকি সেই ঠাইক নিজৰ মাতৃৰ নামত লক্ষ্মিপুৰ/লক্ষিমপুৰ( বৰ্তমানৰ দৰঙত অৱস্থিত) দিয়ে। পুৰ্বতে এই ঠাইক ৰঙ্গ-গ্ৰাম কোৱা হৈছিল<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/n33/mode/1up As per Asamar Buranji, ''Rang-gram''(Rangagaon) was renamed as ''Lakshmipur'' after their mother Lakshmi]</ref>। এই বংশাৱলীত সুমন্তৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ কন্বজ্বৰক শংকৰদেৱৰ পূৰ্বপুৰুষ চণ্ডীবৰৰ সৈতে সংযোগ কৰি আদি ভূঞাসকলক শংকৰদেৱৰ পৰিয়ালৰ সৈতে একে বংশসূত্ৰত বান্ধিবলৈ চেষ্টা কৰা হৈছে। কিন্তু মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে শংকৰদেৱৰ পৰিয়ালৰ বংশতালিকাত কন্বজ্বৰ নামৰ কোনো ব্যক্তি পোৱা নাযায়।<ref>Neog, Maheswar, Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam, p. 65-66</ref> গ্ৰন্থখনত উল্লেখ থকাৰ মতে আদি ভূঞা সকলে চুতীয়া আৰু কছাৰী দুয়ো ৰাজ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰি নিজৰ ভূমি ৰক্ষা কৰিছিল। গ্ৰন্থখনত দিয়াৰ মতে এবাৰ বৰ বাৰ-ভূঞায়ে আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, কিন্তু যুদ্ধত পৰাস্ত হৈ বাৰজন বৰ-ভূঞাক বন্দী কৰি শদিয়াৰ শ্যামা কালিৰ মন্দিৰলৈ(তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ) বলি দিবলৈ পঠিওৱা হৈছিল। কিন্তু, কাহিনীটোৰ মতে, গোসানীয়ে ভূঞা সকলৰ বলি ল'বলৈ অস্বীকাৰ কৰিলে আৰু সেই বাবে আহোম ৰজাই সকলোকে সপত কোৱাই এৰি দিলে। গ্ৰন্থখনৰ মতে ইয়াৰ পাছত বাৰ ভূঞাৰ সহযোগত আহোম ৰজায়ে কছাৰী ৰজা আৰু চুতীয়া ৰজা, ধীৰনাৰায়ণক পৰাস্ত কৰি হত্যা কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। অৱশ্যে এই ঘটনাটো সত্য প্ৰমাণিত নহয় বুলি ভবা হয় কাৰণ চুতীয়া ৰজাক ১৫২৪ চনত পৰাস্ত কৰাৰ পাছত হে শদিয়াখন বা শদিয়াৰ কালি মন্দিৰটো আহোম ৰজাৰ অধীনলৈ আহিছিল। হয়টো এই ঘটনা পৰৱৰ্তী কালৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহ (১৫২৭-১৫২৯ চনৰ) বা কছাৰী দমন(১৫৩৬ চনৰ) হয়। সম্ভৱতঃ এই বৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ বিদ্ৰোহক দমন কৰি আহোম ৰজাই চুতীয়া বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ বা কছাৰী ৰজাক পৰাস্ত কৰিবলৈ এইসকলৰ সহায় লৈছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থখনত কছাৰীৰ বিৰুদ্ধে আহোম ৰজাই ভূঞা সকলৰ সহায় লোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.28,"ৰটা ভাঙ্গি আনি লাচাম কলিতা ভূঞাৰ ঘৰ নি স্বৰ্গদেৱে বাঁহবাড়িত পাতি এক ভায়েকক সোণাৰি নৈত পাতিলে, এক ভায়েকক পৰ্বতত পাতিলে, এক ভায়েকক খঙ্গিয়া বুলিছিল। এই ঘৰে তিনি ঘৰ হ'ল। যেতিয়া স্বৰ্গদেৱে কছাৰীক মৰঙ্গিৰ পৰা খেদালে, তেতিয়াএ দেৱতায়ে মানুহ দুনুহ দি লাচামক নি তাক টুৰ্পাক নাম দি মৰঙ্গিৰ অধিকাৰ পাতিলে। সেই সময়ৰ পৰাই এই ঘৰক বাঁহবড়িয়া চেতিয়া‌ বোলে। ই পূৰ্ব্বৰ ৰটা মাৰি অনা কলিতা।"</ref> আদি-চৰিতত উল্লেখ থকাৰ মতে এই কাৰ্যত প্ৰসন্ন হৈ আহোম ৰজাই বাৰ-ভূঞাসকলক উত্তৰ কোলৰ বাৰখন সৰু প্ৰদেশ(যেনে কলাবাৰী, গহপুৰ, কলংপুৰ, নাৰায়ণপুৰ, ইত্যাদি) আহোমৰ হৈ ৰাজত্ব কৰিবলৈ দিছিল। ইয়াৰে লস্কৰ পৰিয়ালৰ জয় ভূঞা আৰু উজীৰ পৰিয়ালৰ মাহি ভূঞা এসময়ত শক্তিশালী হৈ উঠিছিল আৰু আহোম ৰজা জয়ধ্বজ সিংহই এই সকলৰ সকল চুক্তি কৰিব লগীয়া হৈছিল। গ্ৰন্থখনত লিখা হৈছে যে সৰু বাৰ-ভূঞাসকলে বৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ লগত কল্পতৰু-শাস্ত্ৰ নামৰ এখন গ্ৰন্থৰ বাবে দ্বন্দ্ব কৰি ৰামপুৰৰ দক্ষিণলৈ আঁতৰি আহিছিল। * কামৰূপৰ বুৰঞ্জীৰ কিংবদন্তি : ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী''ৰ প্ৰথম অধ্যায়তো প্ৰতাপসিংহ, ৰামচন্দ্ৰ আৰু আৰিমত্ত সম্পৰ্কে একাধিক কিংবদন্তিমূলক বিৱৰণ পোৱা যায়। প্ৰথম বিৱৰণত কামৰূপৰ ৰজা ধৰ্মপালৰ পুত্ৰ ৰত্নপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ সোমপাল আৰু সোমপালৰ পুত্ৰ প্ৰতাপসিংহৰ কথা উল্লেখ কৰি প্ৰতাপসিংহই কন্যকা গ্ৰামত পাট পাতি কামৰূপৰ উজানিৰ ভূঞাসকলক পৰাস্ত কৰাৰ বৰ্ণনা দিয়া হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1930 |pages=2–3 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}</ref> একেখন গ্ৰন্থৰ পৰিশিষ্ট (ক)-ত সংকলিত সৰুণাথ বৰুৱাৰ ''কামৰূপ পুৰাবৃত্ত''ত সোমপালে কামৰূপৰ উজানিত বিশ্বনাথৰ কাষত কন্যকা গাঁৱত পাট পাতি ৰজা হোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Sarunath |chapter=Kamrup-Puravritta |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1930 |page=99 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}</ref> অৱশ্যে প্ৰথম বিৱৰণত কামৰূপৰ উজানিৰ ভূঞাসকলৰ নিৰ্দিষ্ট অৱস্থান বা তেওঁলোকৰ ৰাজ্যৰ সীমা উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। উল্লেখযোগ্য যে সপ্তদশ শতিকাৰ আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]] (১৬০৩–১৬৪১)ৰ ৰাজত্বকালতো বিশ্বনাথ অঞ্চলত উত্তৰ পাৰৰ ভূঞাসকলক দমন কৰা হৈছিল। এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, ১৬২৩ খ্ৰীষ্টাব্দত উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথ-লক্ষিমপুৰ অঞ্চলৰ (পূৰ্বতে চুহুংমুঙৰ দিনত মধ্য অসমৰ ৰটা-তেমনি অঞ্চলৰ পৰা স্থানান্তৰিত কৰোৱা)<ref name="Rowta" /> ভূঞাসকলৰ মাজত উদয় নামৰ এজন ভূঞাই স্বাধীনতা ঘোষণা কৰাত প্ৰতাপ সিংহই তেওঁক বন্দী কৰি মৃত্যুদণ্ড দিয়ে আৰু ভূঞাসকলক দমন কৰি তেওঁলোকক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণ পাৰলৈ স্থানান্তৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=119 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45465}}</ref> প্ৰতাপ সিংহৰ বিশ্বনাথ অঞ্চলত অন্যান্য কাৰ্যকলাপৰো অভিলেখীয় সাক্ষ্য পোৱা যায়। বিশ্বনাথ ঘাটৰ এটা স্তম্ভলিপিত তেওঁৰ নিৰ্দেশত ভাণ্ডাৰী গোহাঁয়ে প্ৰতাপগড় বা শলালগড় নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref>{{cite journal |last=Kakati |first=Swapna |title=Inscriptions as a Source for the Ahom-Mughal Conflict of Medieval Assam |journal=Journal of Indian History and Culture |issue=32 |year=2023 |page=110 |url=https://journalcpriir.com/wp-content/uploads/2024/11/32nd-issue-dec-2023-jihc-online.pdf}}</ref> ইয়াৰ উপৰি ১৬১৫–১৬২০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা বিশ্বনাথ শিৱ মন্দিৰটো তেওঁ মোমাই তামুলী বৰবৰুৱাৰ জৰিয়তে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>{{cite journal |last=Boruah |first=Abhilash Sharma |title=Sculptures of Biswanth Area in Assam |journal=Abhidha Journal of Art, Archaeology and Cultural Heritage |volume=1 |issue=1 |year=2021 |page=125}}</ref> একেখন গ্ৰন্থৰ আন এটা বিৱৰণত ৰামচন্দ্ৰক কামৰূপৰ ৰজা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। এই কাহিনী অনুসৰি আৰিমত্তই কমতাপুৰৰ ৰজাক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত কামৰূপলৈ আহি ৰামচন্দ্ৰ ৰজাক হত্যা কৰি বৈদ্যগড়ত পাট পাতিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ বিশ্বনাথৰ উত্তৰে প্ৰতাপপুৰ নামেৰে এটা গড় নিৰ্মাণ কৰি পুনৰ কামৰূপলৈ উভতি আহি ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1930 |pages=3–4 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}</ref> এই বিৱৰণৰ সৈতে প্ৰথম বিৱৰণৰ বংশাৱলীৰ পাৰ্থক্য আছে। প্ৰথমটোত প্ৰতাপসিংহক আৰিমত্তৰ পিতৃ হিচাপে উল্লেখ কৰাৰ বিপৰীতে আনটোত ৰামচন্দ্ৰৰ বংশৰ সৈতে আৰিমত্তৰ উৎপত্তি জড়িত কৰা হৈছে। বিৱৰণ কেইটাৰ মতে পৰৱৰ্তী সময়ত কামৰূপ পুনৰ ভূঞাসকলৰ শাসনলৈ আহে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |year=1930 |pages=2, 3, 5, 100 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam}}</ref> আৰিমত্তৰ ৰাজত্বৰ ভৌগোলিক অৱস্থান সম্পৰ্কেও বিভিন্ন পৰম্পৰাত মতভেদ আছে। এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰিছে যে আৰিমত্তই ক'ত ৰাজত্ব কৰিছিল সেয়া নিশ্চিত নহয়, যদিও অধিকাংশ বিৱৰণে তেওঁৰ ৰাজ্য নামনি অসমত অৱস্থিত বুলি কয়। গেইটৰ মতে, পৰম্পৰাগতভাৱে তেওঁৰ ৰাজধানী কামৰূপৰ বেত্নাৰ ওচৰৰ বৈদ্যগড়ত আছিল। এই কিংবদন্তিসমূহত কমতাপুৰৰ ৰজা ফেংগুৱাৰ সৈতে আৰিমত্তৰ সংঘৰ্ষৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |pages=18–19 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45465|quote=Many legends cluster round Arimatta, but it would serve no useful purpose to discuss them further, as it is quite impossible to unravel the truth from the various conflicting stories that are current amongst the people.}}</ref> ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী''ৰ সম্পাদক সূৰ্যকুমাৰ ভূঞাই গ্ৰন্থখনৰ প্ৰথম অধ্যায়ক কামৰূপৰ কিংবদন্তিমূলক বিৱৰণ বুলি অভিহিত কৰিছে। তেওঁ জনোৱা মতে, অধ্যায়টোৰ সমল বিভিন্ন পাণ্ডুলিপিৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। আনহাতে পৰিশিষ্ট (ক)-ৰ ''কামৰূপ পুৰাবৃত্ত'' আছিল কামৰূপৰ চমতাৰ সৰুণাথ বৰুৱাই সংকলন কৰা পৰৱৰ্তী যুগৰ গ্ৰন্থ। বৰুৱাই কামৰূপৰ আঞ্চলিক জনশ্ৰুতি আৰু বিভিন্ন ঐতিহাসিক সংকলনৰ সমল ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1930 |pages=i–iii |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}</ref> * আহোম বুৰঞ্জীৰ তথ্য : আহোম যুগৰ বুৰঞ্জীসমূহৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে সকলো আদি ভূঞাক বস কৰি সিহঁতক অধিকাংশক উজনি অসমৰ উত্তৰ কোললৈ(বৰ্তমানৰ লক্ষিমপুৰ, বিশ্বনাথ জিলা) স্থানান্তৰিত কৰিছিল। হৰকান্ত বৰুৱাৰ ''"আসাম বুৰঞ্জী"'' আৰু কাশীনাথ তামুলী ফুকনৰ ''"আসাম বুৰঞ্জী পুথি"''ৰ অনুসৰি চুতীয়াক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত বাৰ-ভূঞাক বস কৰি চুহুংমুঙে সিহঁতৰ ল'ৰা কিছুমানক তামুলী আৰু পাচনী পাতি লৈছিল।<ref>Tamuli Phukan, Kasinath, ''Assam Buranji, p. 20, "পাচে চুটিয়া ৰজাৰ পো ভাই সহিতে চুটিয়াক পাকৰি গুৰিত পাতিলে। পাচে লাক্নি কাতকেউ ১৪২৭ সঁকত বাৰভুঁয়াক বৰালে; সিহঁতৰ বচোআল টঙ্গালি হাচটি এইসকলৰ আদৰ্স ললে; সিহঁতৰ ল'ৰা কিচু সৰ্গদেৱে তামুলী পাঁচনিকৈ লগত ল'লে।" </ref><ref>Barua, Harakanta Sadaramin, ''Assam Buranji, p. 24.</ref> ''"সাতসৰী বুৰঞ্জী"''ৰ মতে চুহুংমুঙ ৰজাই প্ৰথমতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ ৰৌটা ভাঙি ভূঞাক দমন কৰি বিস্তৰ মানুহ পাই ভূঞা সকলক নিবন্ধ কৰি মেলি দিছিল। তাৰ পাছত সলাত গড় (বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দুয়োপাৰৰ বিশ্বনাথ-কুকুৰাকতা অঞ্চল) বান্ধি উত্তৰ-দক্ষিণৰ ৰাজ(ভূঞা) মাৰি লৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., ''Satsari Buranji'',p. 16, "কছাৰী কৰতলীয়া:- দেৱৰগাঁৱত, মৰঙ্গিত কছাৰী আছিল।..পাছে চুহুমফা ৰজাদেৱে সেই কছাৰীক বহুবাৰ যুঁজিলে, আৰু চেং ৰজাক খুনখৰাক ধৰি আনিলে... আমালৈ ঘোঁৰা দিবি ২০, বুঢ়াগোহাঁইলৈ দিবি ৩টা, মৰঙ্গিখোৱালৈ দিবি ১টা, এই নিৱদ্ধ। ভূঞা:- আতপাচে ৰৈয়ত ভাঙ্গি আনিলে। বিস্তৰ ৰাজত মানুহ পাই থানে-থানে পাতি ভূঞাহতক নিৱন্ধ দি মেলি পঠায়। সলাত গড় বান্ধি থৈ উত্তৰে-দক্ষিণে যি ৰাজ পায়, তাক মাৰিবৰ মন কৰিছে।"</ref><ref>Bhuyan, S.K., ''Satsari Buranji'', p.135, "দুই বছৰ থাকি দেৱৰগাঞো মৰঙ্গি মাৰিছে, কছাৰী মাৰিছে। দুই বছৰ থাকি উত্তৰ কোলৰ বাৰে-ভূঞাক ধৰিছে। ভূঞাহতক জিনি বচোৱাল টঙালি জমনড়া মমচাট কৌপতীয়া জাপি ল'লে। এক বৎসৰ থাকি সলাত গড় বান্ধিছে। এক বৎসৰ থাকি ৰটা-টেমনি মাৰিছে।" </ref>‌‌ এই কথা টাই ভাষাৰ ''"আহোম বুৰঞ্জী"'' আৰু ''"দেওধাই অসম বুৰঞ্জী"'' এই দুয়ো গ্ৰন্থখনতো উল্লেখ কৰা হৈছে<ref>Barua, G.C.,"Ahom Buranji, p. 62, "The heavenly king proceeded to Shaola(Biswanath). He ordered Shenglung, Thaomung Shenba, and some others to go and remain at Teomani-Rowta. They did accordingly proceeded to the place and stopped there...The king passed the year Lakni Taomit (1528 AD) in peace. In Lakni Kaken (in 1529 AD), the king, with his son, the Dangarias and followers proceeded to Shaola(Sala). The heavenly king sent a messenger to Shenglung and other directing them to return from Teomani-Rowta. The king then ordered Thaomung Katak and Thaomung Mungklang to cross the Bharali river and plunder the wide country on the other side. Both of them acted as desired and returned with some captives who were produced before the king. Thaomung Katak was placed at Narayanpur."</ref><ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Asam Buranji'',p.21,"ৰজাদেৱে বিশ্বনাথ লৈ গৈ ত্যাওচুংলুং-কংচেং, থাওমুং-চেনব‌ এই দুইক ৰেটাই-টেমনিত থাকিব দিলেগৈ। পাচে থাওমুং-কটকক উজিৰক ধৰিবলৈ পঠালে। উজিৰে এই কথা জানি ভাগি পৰাৰ...লাক্নি কাকেও শকত ৰজাদেৱৰ‌ বাপেক-পুতেক ৰাজ্যে-সমন্বিতে বিশ্বনাথলৈ গৈ কলঙ্গেদি মানুহ পঠাই ৰেটাই-টেমনিৰ পৰা ত্যাওচুংলুং-কংচেঙক লোকজন সহিতে আহিব দিলে। পাচে ৰজাদেৱে থাওমুং-কটক, থাওমুং-মুংক্লাং, এই দুইক ভৰলীয়ে উজাই পঠালে, বোলে-"তহঁতে দুয়ে ভৰলু পাৰ হৈ‌ গৈ যি মানুহ পাৱ ধৰি আনগৈ।" পাচে ইবোলাক দুয়ো গৈ‌ যি মানুহ পালে আনি ৰজাদেৱৰ ঠাইত দিলেহি। পাচে থাওমুং-কটকক নাৰায়ণপুৰত ৰাজ দি তাতে থাকিব দিলে।"</ref>। ইয়াৰ পাছত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ভূঞা সকলে ৰজাৰ ৰাজচʼৰালৈ অহা যোৱা কৰি আছিল আৰু উত্তৰ-কোল, দিহিং, ইত্যাদি অঞ্চলত থাকি পুখুৰী, দৌল, ইত্যাদি নিৰ্মাণ কৰি থৈ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., ''Satsari Buranji'',p. 17, "ভুঞাহঁত আহি গান্ধ, স্বওঁৰ, থঙ্গা ৰজাক ভেটিলেহি। ছমাহ থাকি যায়, অহাযোৱাকৈ থাকে। উত্তৰকোলত ৪ মাহ থাকি পুখুৰী খানি আহিল। দিহিঙ্গত দৌল বান্ধিলে, পুখুৰী খানিলে শিলিখাতলত, পানীচকি দি হাট পাতিলে দলৌগুৰিত। হালধিবাৰীত নগৰ কৰিলে। ভূঞাহঁত আহি থাকে, ৰজায়েৰে কথা হই থাকে। ৰজা বামুণহঁতক বাদ কৰাই ৰঙ্গ চাই থাকে। পুৰ্ব্বে বাৰু নাছিল, ছাৰিব নাজানে, ভূঞাৰ পৰাহে হ'ল।" </ref> ''"পুৰণি অসম বুৰঞ্জী"'' খনত উল্লেখ থকাৰ মতে দিহিঙীয়া ৰজায়ে ৰটা-টেমনি মাৰি বাৰভূঞাক উত্তৰ কোলত পাতিছিল। এই ভূঞা সকলৰ মাজত বাৰ মুখ্য ভূঞা আছিল উতৈ, তমাই, ৰাই, সঁকাই, কৌষিক, উজিৰ, লস্কৰ, চোমদাৰ, সনাতন, কেহো, ৰামভট আৰু ভকতভূঞা। এই সকলৰ তলত চাৰিজন কৈ সৰু মূৰীয়া ভূঞা আছিল।<ref name="Rowta">Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p. 27-28, "বাৰ ভুঞা:- আৰু পূৰ্বে দিহীঙ্গিয়া ৰজা দেৱে ৰটাটেমনি মাৰি বাৰভূঞাক উত্তৰ কোলত পাতিলেনি। ভূঞাৰ নাম উতৈ ১,তমাই ১, ৰাই ১, সঁকাই ১, কৌষিক ১, উজিৰ ১, লস্কৰ ১, চোমদাৰ ১, সনাতন ১, কেহো ১, ৰামভট ১, ভকতভূঞা ১। এই বাৰটা মুখ্য ভূঞা। তাৰে চাৰিটাকৈ সৰু মূৰিয়া ভূঞা দুকুড়ি আঠোটা। ৰটা ভাঙি আনি লাচাম কলিতা ভূঞাৰ ঘৰ নি স্বৰ্গদেৱে বাঁহবাড়িত পাতি এক ভায়েকক সোণাৰি নৈত পাতিলে, এক ভায়েকক পৰ্বতত পাতিলে, এক ভায়েকক খঙ্গিয়া বুলিছিল। এই ঘৰে তিনি ঘৰ হ'ল।" </ref> ''"অসম বুৰঞ্জী (SM)"''ৰ অনুসৰি এই সকল ভূঞাৰ উতৈ আৰু তমাই নামৰ দুই ভূঞায়ে বগা হাতীত উঠি নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰাত, আহোম ৰজাই দুয়োকে ধৰি দেওঘৰলৈ নি কাটিলে আৰু অন্য ভূঞাৰ (লস্কৰ, লালোয়া, উতাবৰ, কহিক/কৌষিক, চোমদাৰ, উজীৰ, তমাই, চপা, সোণাবৰ, ভেদাই) ভাই-ভতিজাক খাটনীয়াৰৰূপে ভেঁটাই ল'লে<ref>Bhuyan, S.K.,"Assam Buranji(SM)", p.11-13, "সেই সয়ম উতৈ তমাই দুই ভূঞায়ে হস্তিত চূণ ঘহি কান্ধত চলি, বোলে, -"সৰ্বকালে আমাৰ ৰাজ্য, চুটিয়াক মাৰি বৰ লাই পালে। শুক্ল হস্তীত যি বহে তাৰে ৰাজ্য, আহোমে ক'ত পালে?" এই গৰ্ব্ব শুনি স্বৰ্গদেৱে বোলে-"মোক নাকুৰি নাখামে দিছে কালে পাইছো।" ভূঞা হঁত কোন মানুহ, শুকুলা হস্তিত উঠি যে আমাক অৱগৰ্ব্ব কৰে?" এই বুলি স্বৰ্গদেৱে বৰসন্দিকৈ ডেকাৰজা, দিহিঙ্গীয়া গলমণি পাত্ৰ, চনবন ভঙ্গীয়া হুহামৰা এই তিনি প্ৰধান কাঁড়ী, ৩ বোলে-"আমি ভূঞাহঁতক মাৰি ধৰি আনি দিম; স্বৰ্গদেৱৰ লোণ চাউল খাবৰ কি কাৰণ?" পাচে স্বৰ্গদেৱে বঁটাবাহন দি লোকজন সহিতে পঠাই দিলে। সিবোৰো গৈ কঢ়ামুখৰ দীৰ্ঘ পুখুৰীৰ কোষত ৰʼলগৈ। সেই সময়ত কাৰেকুছীয়া বাসুদেৱ তপসী লস্কৰে বোলে-"আহোমৰ লগত যুদ্ধ কৰিব নোৱাৰি। পোৱালি-খোৱা আহোম, পেটৰ পোৱালিকো চিৰি মাৰে।" এই বুলি ঘোঁৰা ৫টা, ৰূপ ২ চৰু সহিতে মালবৈয়া লস্কৰ পঠাই দিলে, বোলে-"আমি স্বৰ্গদেৱৰ শৰ্ণীয়া হʼলো, আমাক যিৰূপে ক্ৰোদ্ধ এৰিব, তাকে কৰিব।" পাচে ডেকাৰজা প্ৰমুখ্যে গলমণি পাত্ৰে বোলে-"ভাল, আমি মহাৰাজ স্বৰ্গদেৱৰ চৰণত বুজাই সাঞ্চি-পাতি ৰাখিম। তহঁতৰ ভাই-ভতিজা আমাৰ লগত পঠাই দে, খাটনীয়াৰৰূপে স্বৰ্গদেৱৰ চৰণত সেৱা কৰি থাকক গৈ, তেবেসে আমি উলটি যাব পাৰোঁ।" এই কথাত থাকি লালোয়া, উতাবৰ, কহিক, চোমদাৰ, উজীৰ, তমাই, চপা, সোণাবৰ, ভেদাই, এই সকল ভূঞাৰ ভাই-ভতিজাক লগত লৈ সন্দিকৈ প্ৰমুখ্যে ডেকাৰজায়ে খাটনীয়াৰৰূপে ভেঁটাই দিলে। স্বৰ্গদেউ বোলে-"শুকুলা হাতীৰ যে তমাই উঠিছে, সেই হাতী মোলৈ কিয় নানিলিহঁক?" পাচে ভূঞাৰ পুত্ৰ চপা সোণাবৰে বোলে-"হাতীৰ পোৰোগ হৈছিল, সেই কথাতেহে হাতীৰ সকলো গাৱে চূণ ঘহিছিল। শুক্লা হস্তীক স্বৰ্গদেউ নাপায়, আমি বন্দীহঁতে ক'ত পাম?" স্বৰ্গদেউ বোলে-"বন্দীহঁতে টেপাই কৰিব পাই নেকি?" এই বুলি উতৈ তমাই ২ ভূঞাক জুমুধি দেওঘৰৰ কোষত কাটিলে। তাৰ দুই পুতেক খাটনীয়াৰৰ লগতে ৰাখিলে। তাৰেপৰা ভূঞা বোৰ বশ হৈ থাকিল।" </ref>। ''"পুৰণি অসম বুৰঞ্জী"'' খনত উল্লেখ থকাৰ মতে চুহুংমুঙৰ ৰজাৰ ৰাজত্ব কালৰ শেষৰ ফালে তুৰ্বকক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত ৰটা-টেমনিত বাকি থকা কিছু ভূঞায়ে(মদনগিৰি, ধৰ্ম্মাই, ৰামচন্দ্ৰগিৰি, দন্দৰ দলৈ, তামূলীদলৈ, বৰচোমদাৰ, দলিদখান) আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ ঘোষণা কৰিছিল আৰু কলং নৈৰ ওচৰত গোট খাই যুদ্ধলৈ সাজু হৈছিল। কিন্তু চুহুংমুঙ আৰু পাছলৈ তেওঁ পুত্ৰ চুক্লেংমুঙে এই সকলৰ বিদ্ৰোহ দমন কৰিছিল আৰু সকলোকে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰলৈ লয় অনা হৈছিল। <ref>Bhuyan, S.K.,"Assam Buranji(SM)", p.29, "আৰু ৰটাটেমনি ভাগি বাৰভূঞা যাই কলঙ্গৰ কোষত ৰহিল। মদনগিৰি, ধৰ্ম্মাই, চোমদাৰ, ৰামচন্দ্ৰগিৰি, দন্দৰ দলৈ, তামূলীদলৈ, বৰচোমদাৰ, দলিদখাঁ, এইসব প্ৰমুখ্যে যুদ্ধক মনে আছে।...পাটত বহি (গড়গঞা‌ ৰজাই) ভূঞাসকলক কাটি তাৰ ভাই-ভতিজাক লগত খাটনিয়াৰ ৰূপে ৰাখি ডেকা ৰাজা দবৰাজা সহিতে কোঁচক ধাৰে সলালৈ খেদি গ'ল।"</ref><ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p. 154, "পাচে মোৰ পুথাও দিহিঙ্গীয়া ৰজা কাচেঙ্গ বড় পাত্ৰগোহাইক সেনাপতি পাতি উপাই কৰি তুৰ্বকক মৰালে। আত পাচে সেই বেলা ৰটাটেমনিৰ বাৰ ভূঞায়াই কলঙৰ কাখৰত ৰলহি। মদনগিৰি, ধৰ্ম্মাই, চোমদাৰ, ৰামচন্দ্ৰ গিৰি, চন্দ্ৰ দলৈ, তামুলী দলৈ, বাহুদলৈ, বড় চোমদাৰ, এই সকল প্ৰমুখ্যে যুদ্ধক মনে আছে। ...পাচে দিহিঙ্গীয়া ৰজা বড় সন্দিকৈ সকলো বোৰে ভূঞায় যুদ্ধলৈ সলালৈ, আহিল। পাচে ভূঞাৎ সলা মাৰিলে। প্ৰথমে ৰনভঙ্গ হৈ আমাৰ হুহুকি আহি পৌষ মাস ১৪৬৩ শকত দুদিন পাচে যুদ্ধ কৰি ভূঞাক ভঙ্গাই মূৰ আনি মথাডাঙ্গত থলে। দুটা দৌল বান্ধিলে। ৰামচন্দ্ৰ গিৰি, দলিদখাঁ, প্ৰমুখো ভূঞা সকল সলাত লোকজন সহিতে দান্তে ধৰি দিহিঙ্গীয়া ৰজাত সৰণাগত হ'ল; লস্কৰো পৰিল ১৬, কটোয়াল পৰিল ১২, ঘোড়া পালে ৩০০, সেনা অনেক পৰিল। বজৰা নাও ৬০ পালে। সেই ভূঞা সকলক পুথাও দিহিঙ্গীয়া স্বৰ্গদেৱৰ আজ্ঞাএ বড় চেতিয়ায়ে উত্তৰ কোনে পাতিলে।" </ref><ref>Barua, G.C.,"Ahom Buranji, p. 79.,"The Bara Bhuiyas paid their homage to the heavenly king(Suklengmung) on the side of the Kapili river.</ref> ====পৰৱৰ্তী বাৰ-ভূঞা==== পৰৱৰ্তী বাৰ-ভূঞাসকলে প্ৰথম অৱস্থাত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণপাৰে পূবে [[কছাৰী ৰাজ্য]] আৰু পশ্চিমে [[কমতা ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত আধিপত্য স্থাপন কৰিছিল। মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে, এই গোটৰ শিৰোমণি চণ্ডীবৰ মূলতঃ কনৌজৰ এজন শাসক আছিল। তেওঁ কনৌজ এৰি ধৰ্মনাৰায়ণৰ অধীনস্থ গৌড়লৈ আহিছিল।<ref name="Neog1980-41">{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1980 |page=41 }}</ref> গৌড়ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু কমতাৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ মাজত হোৱা এক সন্ধিৰ ফলত চণ্ডীবৰৰ নেতৃত্বত সাতঘৰ কায়স্থ আৰু সাতঘৰ ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ পৰা কেইমাইলমান উত্তৰে অৱস্থিত লেঙামাগুৰিত সংস্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name="Neog1980-51">{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1980 |page=51 }}</ref> অৱশ্যে বাণীপ্ৰসন্ন মিশ্ৰই শংকৰদেৱৰ পৰম্পৰাগত ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ জন্ম-তাৰিখক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰি তেওঁৰ জন্ম আনুমানিক ১৪৭৯–১৪৮৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত হোৱা বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই সংশোধিত কালক্ৰম অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব আৰু চণ্ডীবৰৰ অসম আগমনৰ সময়ো পূৰ্বে ধাৰণা কৰা চতুৰ্দশ শতিকাৰ মাজভাগতকৈ যথেষ্ট পৰৱৰ্তী—সম্ভৱতঃ চতুৰ্দশ শতিকাৰ অন্তিম বা পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ সময়ৰ হ’ব পাৰে।<ref name="Misra2016">{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Sankardeva and His Times: Some Further Historical Probings |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |location=Tezpur |year=2016 |pages=19–23 }}</ref> লেঙামাগুৰিত থকা কালত শস্য চপোৱাৰ সময়ত ভূটীয়াসকলে অঞ্চলটো আক্ৰমণ কৰি লুটপাত কৰিছিল। এনে এক আক্ৰমণত তেওঁলোকে চণ্ডীবৰৰ পুত্ৰ ৰাজধৰক বন্দী কৰি নিয়ে। চণ্ডীবৰে তেওঁলোকক মাগুৰি—বৰ্তমানৰ চাংসাৰিৰ ওচৰৰ অঞ্চল—আৰু দেৱাংগিৰিৰ মাজত অৱস্থিত দৈমাৰালৈকে খেদি গৈ কেইবাজনো আক্ৰমণকাৰীক হত্যা কৰি ৰাজধৰক উদ্ধাৰ কৰে। ইয়াৰ চাৰি-পাঁচ বছৰৰ পাছত প্ৰতিশোধ ল’বলৈ অহা ভূটীয়াসকলে চণ্ডীবৰক বৰ্তমানৰ [[ওদালগুৰি জিলা]]ৰ ৰৌতা লৈকে খেদি যায় যদিও বাৰ-ভূঞাসকলৰ হাতত পৰাস্ত হয়।<ref name="Neog1980-65">{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1980 |pages=65–66 }}</ref> নিৰাপদ আশ্ৰয়ৰ সন্ধানত চণ্ডীবৰ আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলে লেঙামাগুৰি ত্যাগ কৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ সহায়ত বৰ্তমানৰ নগাঁও জিলাৰ [[বৰদোৱা]]ত বসতি স্থাপন কৰে। চণ্ডীবৰৰ বংশধৰসকলৰ ভিতৰত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] অন্যতম আছিল। চণ্ডীবৰৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ পুত্ৰ ৰাজধৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ নেতা হয় আৰু পাছলৈ আন পাঁচজন ভূঞাও এই গোটত যোগ দিয়ে।<ref name="Neog1980-51"/> ১৪৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আলাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে খেন বংশৰ ৰজা নীলাম্বৰক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত তেওঁৰ শাসন বৰনদীলৈকে বিস্তাৰ কৰে। এই অভিযানত তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণে বাউসীত সংস্থাপন কৰা দ্বিতীয় ভূঞা গোটৰ গন্ধৰ্বৰায়ৰ বংশধৰ হৰূপ নাৰায়ণকো পৰাস্ত কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত বাৰ-ভূঞাসকলে প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰি হুছেইন শ্বাহৰ পুত্ৰ দানিয়েলৰ অধীনত থকা বংগৰ শাসনৰ অৱসান ঘটোৱাত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা লয়।<ref name="Neog1980-53">{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1980 |pages=53–55 }}</ref> কিন্তু তাৰ পাছতেই কমতাত [[বিশ্বসিংহ]]ৰ উত্থানে কামৰূপত পৰৱৰ্তী বাৰ-ভূঞাসকলৰ আধিপত্য নষ্ট কৰে। পূবফালে কছাৰীসকল আৰু পশ্চিমফালে উত্থানশীল কোচ শক্তিৰ মাজত চাপত পৰি নগাঁও অঞ্চলৰ ভূঞাসকলে ষোড়শ শতিকাৰ প্ৰথম চতুৰ্থাংশত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰলৈ স্থানান্তৰিত হয়। তেওঁলোকে উত্তৰ পাৰত বৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ অঞ্চলৰ পশ্চিমফালে আশ্ৰয় লয়। ক্ৰমবৰ্ধমান কোচ–আহোম প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাই পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকৰ স্বাধীনতা আৰু সাৰ্বভৌমত্ব অধিক সংকুচিত কৰে।<ref name="Neog1980-53"/> শংকৰদেৱৰ সময়ত তেম্বুৱানীৰ জলধাৰা বন্ধ কৰিবলৈ বিভিন্ন ভূঞাৰ অধীনৰ লোকসকলক মাতি অনাৰ বৰ্ণনাই তেওঁলোকৰ বসতি আৰু জনসংগঠনৰ ভৌগোলিক পৰিসৰৰ আভাস দিয়ে। ৰামচৰণ ঠাকুৰৰ ''শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ লীলা-চৰিত''ত এই পৰিসৰ কপিলীৰ পৰা চামধৰা আৰু শিঙ্গৰীৰ পৰা উত্তৰ সীমালৈ বিস্তৃত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে<ref name="Ramcharan-LeelaCharit">{{cite book |author=ৰামচৰণ ঠাকুৰ |editor-last=দত্তবৰুৱা |editor-first=হৰিনাৰায়ণ |title=শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ লীলা-চৰিত |edition=তৃতীয় |publisher=দত্তবৰুৱা এণ্ড কোম্পানী |location=নলবাৰী |year=1977 |page=365 |language=as |quote=কপিলীৰ হন্তে চামধৰা সীমা কৰি। শিঙ্গৰীৰ হন্তে উত্তৰৰ সীমা বাৰী॥ }}</ref>— <blockquote><poem> কপিলীৰ হন্তে চামধৰা সীমা কৰি। শিঙ্গৰীৰ হন্তে উত্তৰৰ সীমা বাৰী॥ </poem></blockquote> ==টোকা== {{reflist|3}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{refbegin}} * {{cite journal |last1=Guha |first1=Amalendu |date=December 1983 |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |ref=harv}} * {{cite journal |last1=Lahiri |first1=Nayanjot |date=June 1984 |title=The Pre-Ahom Roots of Medieval Assam |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |pages=60–69 |doi=10.2307/3517004 |jstor=3517004 |ref=harv}} * {{Citation | ref = harv | last = Nath | first = D | title = History of the Koch Kingdom: 1515–1615 | publisher=Mittal Publications | place=Delhi | year=1989 }} * {{Citation | ref = harv | last = Gohain Barooah | first = P | title = An Illustrated HISTORY OF ASSAM | publisher=Leela agency | place=tezpur | year=1937 }} * {{Citation |ref=harv |last=Neog |first=M |contribution=Origin of the Baro-Bhuyans |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=62–66 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992 }} * {{Citation |ref=harv |last=Neog |first=M |contribution= |editor-last= |editor-first= |title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam |volume= |pages= |publisher=Motilal Banarasidass |place=Delhi |year=1980 }} {{refend}} {{অসমৰ ইতিহাস}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] lm8r4rc0h6alr1kqbcxhnjkqm3x2mxg 648932 648931 2026-11-01T13:41:48Z Ananya Taye 28065 /* আদি ভূঞা */ 648932 wikitext text/x-wiki '''বাৰ ভূঞা''' মধ্যযুগীয় [[অসম]] আৰু বংগৰ এচাম শাসনকৰ্তা আৰু জমিদাৰ আছিল। ভূঞাৰ অৰ্থ ভূঁই বা ভূমিৰ অধিকাৰী। তেওঁলোকে আনৰ পৰা প্ৰায় স্বাধীনতা বজাই ৰাখি নিজ মাজতে গোট কৰিছিল। এই ভূপতিসকল কোনো বিশেষ জনগোষ্ঠী, ধৰ্ম বা জাতিৰ নাছিল।<ref name="Nath 1989 21">{{harv|Nath|1989|p=21}}</ref> বাহিৰা শক্তিয়ে আক্ৰমণ কৰিলে তেওঁলোকে সাধাৰণতে একেলগে তাৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ কৰিছিল। শান্তিৰ সময়ত সকলোৱে নিজা নিজা সাৰ্বভৌমত্ব বজাই ৰাখিছিল। তাৰ মাজতে শক্তিশালী ৰজাৰ আৱিৰ্ভৱ হ'লে তেওঁলোকে আনুগত্য প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{harv|Neog|1980|p=49}}</ref> তেওঁলোকে ''চকলা'' নামৰ গাঁৱৰ সমষ্টিত শাসন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ সকলোতকৈ প্ৰতাপীজনে নিজকে ''ৰজা'' বুলিছিল।<ref>{{harv|Neog|1980|p=48}}</ref> সিবিলাকৰ বাৰজন বাৰ ঠাইত প্ৰখ্যাত হৈ উঠিছিল; সেই কাৰণে সিবিলাকক "বাৰভূঞা" বোলা যায়। বাৰঘৰ কায়স্থ ভূঞাত বাজেও দুঘৰ বামুণ ভূঞা আছিল।<ref>{{harv|Barooah|1937|p=19}}</ref> আন বুৰঞ্জীবিদৰ মতে শাসনকৰ্তাৰ সংখ্যা বাৰজনতকৈ বেছি আহিল আৰু ''বাৰ'' শব্দই "বহুতো" বুজাইছিল।<ref>{{Harvcol|Neog|1980|p=49f}}</ref> গতিকে ''ভূঞা-ৰাজ'' বুলিলে নিজা নিজা শাসন বুজাইছিল, আৰু ''বাৰ ভূঞা'' বুলিলে তেওঁলোকৰ বিশেষ গোটক বুজাইছিল।<ref>{{harv|Guha|1983|p=10}}</ref> বংগত তেওঁলোকে ভাটিৰ অঞ্চলক বাৰটা প্ৰাশাসনিক গোট বা ''দ্বাদশ বাংলা''ত ভগাইছিল।<ref>Akbarnama, Volume III, Page 647</ref> বৰ্তমানৰ অসম, উত্তৰ বংগ আৰু বাংলাদেশৰো সৰহভাগেৰে গঠিত [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ ভাঙোনৰ সময়ছোৱাতে বাৰ ভূঞাৰ উৎপত্তি হৈছিল। [[শালস্তম্ভ বংশ]]ৰ নৱম শতিকাৰ ৰজা বলবৰ্মন (তৃতীয়)ৰ ৰাজত্বকালতে মাটি ভগাই লোৱাৰ কাৰ্য খুব দেখিবলৈ পোৱা হৈছিল।<ref>{{harv|Lahiri|1984|p=62}}</ref> মধ্য কামৰূপৰ পতন হোৱাৰ পাছত সৰু সৰু দলপতিৰ প্ৰথা অব্যাহত থাকে। [[File:Map of Baro-Bhuyan territories.jpg|thumb|right|১৬ শতিকাৰ আগভাগত ভূঞা সকলে ৰাজত্ব কৰা অঞ্চলসমূহ]] অসমত বাৰভূঞাসকলে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ দক্ষিণপাৰে [[কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিমফালে আৰু উত্তৰপাৰে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিমৰ অঞ্চল অধিকাৰ কৰিছিল। ইয়াত [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]], [[দৰং জিলা|দৰং]] আৰু [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]] অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। বংগৰ আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে তেওঁলোকে অস্ত্ৰ ধৰিছিল আৰু ১৪৯৮ চনৰ পাছত আলাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহৰ প্ৰশাসনৰ বাকী ৰোৱা অংশক পৰাস্ত কৰিছিল। তেওঁলোকে [[কোচ ৰাজ্য]]ৰ উত্থানতো বাধা দিছিল যদিও ব্যৰ্থ হয়। তাৰ পাছত দ‌‌‌ক্ষিণপাৰে তেওঁলোকৰ অঞ্চল কচাৰী ৰাজ্য আৰু কমতা ৰজ্যৰ মাজৰ সংকুচিত হৈ পৰে। উত্তৰ পাৰতো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ প্ৰভাৱ বাঢ়ি আহিবলৈ ধৰে। বংগত বৰিসালৰ চন্দ্ৰদ্বীপ ৰাজ্য বসু ৰাজ পৰিয়ালে শাসন কৰিছিল। ইয়াৰ শেষৰজন ৰজা ৰবীন্দ্ৰ নাৰায়ণ বসুৱে বংগৰ বিভাজনৰ সময়ত [[কলকাতা]]লৈ পলাই যায়। তেওঁলোকৰ স্থান ইতিমধ্যেই জমিদাৰলৈ অৱনমিত হৈছিল।l ==ইতিহাস== ===অসমৰ বাৰ-ভূঞা=== অসমৰ বাৰ-ভূঞা সকলক দুটা ভাগত বিভক্ত কৰিব পৰা যায়। প্ৰথমটো ভাগ হৈছে আদি বা পুৰণি ভূঞা আৰু আনটো হৈছে ১৪ শতিকাত অহা বাৰ-ভূঞা। শংকৰদেৱৰ আদি পুৰুষ এই দ্বিতীয় ভাগৰ আছিল। ====আদি ভূঞা==== * আদি-চৰিতৰ তথ্য : আদি ভূঞা বা পুৰণি ভূঞা সকলৰ উৎপত্তিৰ কথা বিশেষভাৱে জনা নাযায়। একমাত্ৰ ১৭ শতিকাৰ শেষ ভাগত<ref>Neog, Maheswar, Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam, p. 29, It is supposed to have been written in 1586 saka (1664 AD).</ref> লিখা বিতৰ্কিত গ্ৰন্থ "আদি-চৰিত"ত হে এই সকলৰ উৎপত্তিৰ এটা আখ্যান দিয়া হৈছে। কিন্তু বহু ইতিহাসবিদে এই গ্ৰন্থখনক পৰবৰ্জাতী কালৰ জালি যে ৰচনা বুলি গণ্য কৰে<ref>Maheswar Neog states that the Adi-carita, ascribed to Madhavadeva, has created much ill feeling among the Vaisnavas of Assam, and has been denounced by the more considerate section of sattra pontiffs and literary men alike.</ref><ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=Madhavadeva |series=Makers of Indian Literature |publisher=Sahitya Akademi |location=New Delhi |year=1985 |page=25 |url=https://sahitya-akademi.gov.in/publications/pdf/madhavadeva_english.pdf |quote=Besides the above genuine works, a few more apocryphal works by later writers, viz., Adi-carita, Amulyaratna, Guptamani, and Guptastir are ascribed to Madhavadeva. The language, style and contents of these works clearly expose the spuriousness of these works.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Saikia |first=Baburam |title=Marginalisation, Revolt and Adaptation: On Changing the Mayamara Tradition |journal=Journal of Ethnology and Folkloristics |volume=15 |issue=1 |year=2021 |pages=85–102 |doi=10.2478/jef-2021-0006 |quote=the present Mayamoria gosain ... disowns the Adi Carit-Puthi as a forged document written by a third-rate poet and not by Madhavadeva"; "Neog ... puts this manuscript in the category of spurious account in his analysis.}}</ref> আৰু বাৰভূঞাসকলৰ শুদ্ধ ইতিহাস হিচাপে গ্ৰহণ নকৰে।<ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928 |year=1947 |pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928/page/n76 72]-74|quote=Like the authorship, the historicity of Adi charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure..So the Adi Charit cannot be depended on as anything approaching a history of the Bara Bhuyans.}}</ref> গ্ৰন্থখনত উল্লেখ কৰা মতে আদি-ভুঞা সকলৰ উৎপত্তি কমতাপুৰৰ ৰজা আৰিমত্তৰ ৰাজসভাৰ সমুদ্ৰ নামৰ মন্ত্ৰী এজনৰ পৰা হৈছিল। প্ৰতাপপুৰা (কামৰূপৰ বুৰঞ্জী মতে প্ৰতাপসিংহ/ৰামচন্দ্ৰ) নামৰ এজন ৰজাই ৰত্নপীঠৰ (যোগিনী তন্ত্ৰৰ মতে কামৰূপ ৰাজ্যৰ পশ্চিম অংশ) ৰত্নপুৰত ৰাজত্ব কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ মায়ামত্তয়ে নিজৰ ৰাজ্যখন দুয়ো পুত্ৰ নাগমত্ত আৰু আৰিমত্তৰ মাজত ভাগ কৰি দিছিল। আৰিমত্তয়ে ৰাজ্যৰ পুব ভাগ শাসন কৰিছিল, যʼত তেওঁৰ মন্ত্ৰী সমুদ্ৰয়ে তেওঁৰ বাবে এখন নতুন ৰাজধানী নিৰ্মাণ কৰি দিছিল। নাগমত্তেয়ে ৰত্নপীঠৰ ৰত্নপুৰৰ পৰা পশ্চিম ভাগ ৰাজত্ব কৰিছিল। কিছু বছৰৰ পাছত নাগমত্তৰ মৃত্যু হয় আৰু আৰিমত্তয়ে নিজৰ পিতৃক হত্যা কৰি সমগ্ৰ ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ লয়। প্ৰচলিত লোককথা জনশ্ৰুতিৰ ওপৰত আধাৰিত "কামৰূপৰ বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থখনৰ পৰা জনা যায় যে আৰিমত্তয়ে কমতাপুৰৰ ৰজা দুৰ্ল্লভেন্দক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰৰ ৰজা হৈছিল আৰু পুনৰ কামৰূপলৈ আহি পিতৃক সত্যা কৰি বৈদ্যৰগড় নামে এখন পাট নিৰ্মাণ কৰিছিল। তাৰ পাছত তেওঁ বিশ্বনাথৰ প্ৰতাপ গড়ৰৰ লৈকে ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰি কামৰূপ লৈ ঘূৰি আহি ৰাজপাট খাইছিল।<ref>Bhuyan, Surjya Kumar, ''Kamrupar Buranji'', p.4</ref> বহু ইতিহাসবিদে কিন্তু আৰিমত্তৰ এই কাহিনীটো গ্ৰহণ কৰিবলৈ অসুবিধা পায় আৰু ইয়াক কিংবদন্তি বুলি আখ্যা দিয়ে।<ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928 |year=1947 |pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928/page/n76 72], 74|quote=Like the authorship, the historicity of Adi charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure.}}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=19 |url=https://archive.org/stream/historyofassam00gait/historyofassam00gait_djvu.txt |quote=Many legends cluster round Arimatta, but it would serve no useful purpose to discuss them further, as it is quite impossible to unravel the truth from the various conflicting stories that are current amongst the people.}}</ref><ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928 |year=1947 |page=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928/page/n76 72]|quote="The Arimatta legends are so hopelessly divergent that it will simply be a wild goose chase here to make an attempt to reconcile them."}}</ref> যিয়ে নওক গ্ৰন্থ খনৰ পাছৰ অংশৰ মতে আৰিমত্তয়ে সমুদ্ৰক ৰাজ্যৰ এটা অংশ ৰাজত্ব কৰিবলৈ দিছিল আৰু সমুদ্ৰৰ পুত্ৰ মনোহৰক আন অংশ। সমুদ্ৰ আৰু মনোহৰৰ মৃত্যুৰ পাছত সমগ্ৰ অঞ্চলটো মনোহৰৰ পুত্ৰী লক্ষ্মীৰ হাতলৈ গৈছিল। লক্ষ্মীৰ দুই পুত্ৰ আছিল, সান্তনো আৰু সুমন্ত <ref>Neog, Maheswar, Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam, p. 52</ref>। সান্তনো আৰু সুমন্ত দুয়োৰে বাৰজন পুত্ৰ আছিল। এই সকলকে বৰ বাৰ-ভূঞা (লস্কৰ, কাব্যশী, পদ্ম, ৰাই, সলাল, চুকা/সকা, টেটন, ধ্বজ/ধয়া, উজীৰ, সৰল, ৰমাই আৰু তমাই) আৰু সৰু বাৰ-ভূঞা (কন্বজ্বৰা/কনৌজ্বৰা, ৰঘূ, মুকুন্দ,কদম্ব, সুৰথ, সুন্দৰা,সুশামা, গৌড়বাজ, ৰত্ন, মহাৰথ, লেপ আৰু কেপ) কোৱা হৈছিল। সৰু বাৰ-ভূঞা সকল ৰামপুৰলৈ(বৰ্তমানৰ নগাঁৱত অৱস্থিত) স্থানান্তৰিত হৈছিল। বৰ বাৰ-ভূঞা সকল পূৰ্বৰ ঠাইতে থাকি সেই ঠাইক নিজৰ মাতৃৰ নামত লক্ষ্মিপুৰ/লক্ষিমপুৰ( বৰ্তমানৰ দৰঙত অৱস্থিত) দিয়ে। পুৰ্বতে এই ঠাইক ৰঙ্গ-গ্ৰাম কোৱা হৈছিল<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/n33/mode/1up As per Asamar Buranji, ''Rang-gram''(Rangagaon) was renamed as ''Lakshmipur'' after their mother Lakshmi]</ref>। এই বংশাৱলীত সুমন্তৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ কন্বজ্বৰক শংকৰদেৱৰ পূৰ্বপুৰুষ চণ্ডীবৰৰ সৈতে সংযোগ কৰি আদি ভূঞাসকলক শংকৰদেৱৰ পৰিয়ালৰ সৈতে একে বংশসূত্ৰত বান্ধিবলৈ চেষ্টা কৰা হৈছে। কিন্তু মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে শংকৰদেৱৰ পৰিয়ালৰ বংশতালিকাত কন্বজ্বৰ নামৰ কোনো ব্যক্তি পোৱা নাযায়।<ref>Neog, Maheswar, Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam, p. 65-66</ref> গ্ৰন্থখনত উল্লেখ থকাৰ মতে আদি ভূঞা সকলে চুতীয়া আৰু কছাৰী দুয়ো ৰাজ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰি নিজৰ ভূমি ৰক্ষা কৰিছিল। গ্ৰন্থখনত দিয়াৰ মতে এবাৰ বৰ বাৰ-ভূঞায়ে আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, কিন্তু যুদ্ধত পৰাস্ত হৈ বাৰজন বৰ-ভূঞাক বন্দী কৰি শদিয়াৰ শ্যামা কালিৰ মন্দিৰলৈ(তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ) বলি দিবলৈ পঠিওৱা হৈছিল। কিন্তু, কাহিনীটোৰ মতে, গোসানীয়ে ভূঞা সকলৰ বলি ল'বলৈ অস্বীকাৰ কৰিলে আৰু সেই বাবে আহোম ৰজাই সকলোকে সপত কোৱাই এৰি দিলে। গ্ৰন্থখনৰ মতে ইয়াৰ পাছত বাৰ ভূঞাৰ সহযোগত আহোম ৰজায়ে কছাৰী ৰজা আৰু চুতীয়া ৰজা, ধীৰনাৰায়ণক পৰাস্ত কৰি হত্যা কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। অৱশ্যে এই ঘটনাটো সত্য প্ৰমাণিত নহয় বুলি ভবা হয় কাৰণ চুতীয়া ৰজাক ১৫২৪ চনত পৰাস্ত কৰাৰ পাছত হে শদিয়াখন বা শদিয়াৰ কালি মন্দিৰটো আহোম ৰজাৰ অধীনলৈ আহিছিল। হয়টো এই ঘটনা পৰৱৰ্তী কালৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহ (১৫২৭-১৫২৯ চনৰ) বা কছাৰী দমন(১৫৩৬ চনৰ) হয়। সম্ভৱতঃ এই বৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ বিদ্ৰোহক দমন কৰি আহোম ৰজাই চুতীয়া বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ বা কছাৰী ৰজাক পৰাস্ত কৰিবলৈ এইসকলৰ সহায় লৈছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থখনত কছাৰীৰ বিৰুদ্ধে আহোম ৰজাই ভূঞা সকলৰ সহায় লোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.28,"ৰটা ভাঙ্গি আনি লাচাম কলিতা ভূঞাৰ ঘৰ নি স্বৰ্গদেৱে বাঁহবাড়িত পাতি এক ভায়েকক সোণাৰি নৈত পাতিলে, এক ভায়েকক পৰ্বতত পাতিলে, এক ভায়েকক খঙ্গিয়া বুলিছিল। এই ঘৰে তিনি ঘৰ হ'ল। যেতিয়া স্বৰ্গদেৱে কছাৰীক মৰঙ্গিৰ পৰা খেদালে, তেতিয়াএ দেৱতায়ে মানুহ দুনুহ দি লাচামক নি তাক টুৰ্পাক নাম দি মৰঙ্গিৰ অধিকাৰ পাতিলে। সেই সময়ৰ পৰাই এই ঘৰক বাঁহবড়িয়া চেতিয়া‌ বোলে। ই পূৰ্ব্বৰ ৰটা মাৰি অনা কলিতা।"</ref> আদি-চৰিতত উল্লেখ থকাৰ মতে এই কাৰ্যত প্ৰসন্ন হৈ আহোম ৰজাই বাৰ-ভূঞাসকলক উত্তৰ কোলৰ বাৰখন সৰু প্ৰদেশ(যেনে কলাবাৰী, গহপুৰ, কলংপুৰ, নাৰায়ণপুৰ, ইত্যাদি) আহোমৰ হৈ ৰাজত্ব কৰিবলৈ দিছিল। ইয়াৰে লস্কৰ পৰিয়ালৰ জয় ভূঞা আৰু উজীৰ পৰিয়ালৰ মাহি ভূঞা এসময়ত শক্তিশালী হৈ উঠিছিল আৰু আহোম ৰজা জয়ধ্বজ সিংহই এই সকলৰ সকল চুক্তি কৰিব লগীয়া হৈছিল। গ্ৰন্থখনত লিখা হৈছে যে সৰু বাৰ-ভূঞাসকলে বৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ লগত কল্পতৰু-শাস্ত্ৰ নামৰ এখন গ্ৰন্থৰ বাবে দ্বন্দ্ব কৰি ৰামপুৰৰ দক্ষিণলৈ আঁতৰি আহিছিল। * কামৰূপৰ বুৰঞ্জীৰ কিংবদন্তি : ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী''ৰ প্ৰথম অধ্যায়তো প্ৰতাপসিংহ, ৰামচন্দ্ৰ আৰু আৰিমত্ত সম্পৰ্কে একাধিক কিংবদন্তিমূলক বিৱৰণ পোৱা যায়। প্ৰথম বিৱৰণত কামৰূপৰ ৰজা ধৰ্মপালৰ পুত্ৰ ৰত্নপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ সোমপাল আৰু সোমপালৰ পুত্ৰ প্ৰতাপসিংহৰ কথা উল্লেখ কৰি প্ৰতাপসিংহই কন্যকা গ্ৰামত পাট পাতি কামৰূপৰ উজানিৰ ভূঞাসকলক পৰাস্ত কৰাৰ বৰ্ণনা দিয়া হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1930 |pages=2–3 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}</ref> একেখন গ্ৰন্থৰ পৰিশিষ্ট (ক)-ত সংকলিত সৰুণাথ বৰুৱাৰ ''কামৰূপ পুৰাবৃত্ত''ত সোমপালে কামৰূপৰ উজানিত বিশ্বনাথৰ কাষত কন্যকা গাঁৱত পাট পাতি ৰজা হোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Sarunath |chapter=Kamrup-Puravritta |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1930 |page=99 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}</ref> অৱশ্যে প্ৰথম বিৱৰণত কামৰূপৰ উজানিৰ ভূঞাসকলৰ নিৰ্দিষ্ট অৱস্থান বা তেওঁলোকৰ ৰাজ্যৰ সীমা উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। উল্লেখযোগ্য যে সপ্তদশ শতিকাৰ আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]] (১৬০৩–১৬৪১)ৰ ৰাজত্বকালতো বিশ্বনাথ অঞ্চলত উত্তৰ পাৰৰ ভূঞাসকলক দমন কৰা হৈছিল। এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, ১৬২৩ খ্ৰীষ্টাব্দত উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথ-লক্ষিমপুৰ অঞ্চলৰ (পূৰ্বতে চুহুংমুঙৰ দিনত মধ্য অসমৰ ৰটা-তেমনি অঞ্চলৰ পৰা স্থানান্তৰিত কৰোৱা)<ref name="Rowta" /> ভূঞাসকলৰ মাজত উদয় নামৰ এজন ভূঞাই স্বাধীনতা ঘোষণা কৰাত প্ৰতাপ সিংহই তেওঁক বন্দী কৰি মৃত্যুদণ্ড দিয়ে আৰু ভূঞাসকলক দমন কৰি তেওঁলোকক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণ পাৰলৈ স্থানান্তৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=119 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45465}}</ref> প্ৰতাপ সিংহৰ বিশ্বনাথ অঞ্চলত অন্যান্য কাৰ্যকলাপৰো অভিলেখীয় সাক্ষ্য পোৱা যায়। বিশ্বনাথ ঘাটৰ এটা স্তম্ভলিপিত তেওঁৰ নিৰ্দেশত ভাণ্ডাৰী গোহাঁয়ে প্ৰতাপগড় বা শলালগড় নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref>{{cite journal |last=Kakati |first=Swapna |title=Inscriptions as a Source for the Ahom-Mughal Conflict of Medieval Assam |journal=Journal of Indian History and Culture |issue=32 |year=2023 |page=110 |url=https://journalcpriir.com/wp-content/uploads/2024/11/32nd-issue-dec-2023-jihc-online.pdf}}</ref> ইয়াৰ উপৰি ১৬১৫–১৬২০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা বিশ্বনাথ শিৱ মন্দিৰটো তেওঁ মোমাই তামুলী বৰবৰুৱাৰ জৰিয়তে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>{{cite journal |last=Boruah |first=Abhilash Sharma |title=Sculptures of Biswanth Area in Assam |journal=Abhidha Journal of Art, Archaeology and Cultural Heritage |volume=1 |issue=1 |year=2021 |page=125}}</ref> একেখন গ্ৰন্থৰ আন এটা বিৱৰণত ৰামচন্দ্ৰক কামৰূপৰ ৰজা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। এই কাহিনী অনুসৰি আৰিমত্তই কমতাপুৰৰ ৰজাক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত কামৰূপলৈ আহি ৰামচন্দ্ৰ ৰজাক হত্যা কৰি বৈদ্যগড়ত পাট পাতিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ বিশ্বনাথৰ উত্তৰে প্ৰতাপপুৰ নামেৰে এটা গড় নিৰ্মাণ কৰি পুনৰ কামৰূপলৈ উভতি আহি ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1930 |pages=3–4 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}</ref> এই বিৱৰণৰ সৈতে প্ৰথম বিৱৰণৰ বংশাৱলীৰ পাৰ্থক্য আছে। প্ৰথমটোত প্ৰতাপসিংহক আৰিমত্তৰ পিতৃ হিচাপে উল্লেখ কৰাৰ বিপৰীতে আনটোত ৰামচন্দ্ৰৰ বংশৰ সৈতে আৰিমত্তৰ উৎপত্তি জড়িত কৰা হৈছে। বিৱৰণ কেইটাৰ মতে পৰৱৰ্তী সময়ত কামৰূপ পুনৰ ভূঞাসকলৰ শাসনলৈ আহে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |year=1930 |pages=2, 3, 5, 100 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam}}</ref> আৰিমত্তৰ ৰাজত্বৰ ভৌগোলিক অৱস্থান সম্পৰ্কেও বিভিন্ন পৰম্পৰাত মতভেদ আছে। এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰিছে যে আৰিমত্তই ক'ত ৰাজত্ব কৰিছিল সেয়া নিশ্চিত নহয়, যদিও অধিকাংশ বিৱৰণে তেওঁৰ ৰাজ্য নামনি অসমত অৱস্থিত বুলি কয়। গেইটৰ মতে, পৰম্পৰাগতভাৱে তেওঁৰ ৰাজধানী কামৰূপৰ বেত্নাৰ ওচৰৰ বৈদ্যগড়ত আছিল। এই কিংবদন্তিসমূহত কমতাপুৰৰ ৰজা ফেংগুৱাৰ সৈতে আৰিমত্তৰ সংঘৰ্ষৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |pages=18–19 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45465|quote=Many legends cluster round Arimatta, but it would serve no useful purpose to discuss them further, as it is quite impossible to unravel the truth from the various conflicting stories that are current amongst the people.}}</ref> ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী''ৰ সম্পাদক সূৰ্যকুমাৰ ভূঞাই গ্ৰন্থখনৰ প্ৰথম অধ্যায়ক কামৰূপৰ কিংবদন্তিমূলক বিৱৰণ বুলি অভিহিত কৰিছে। তেওঁ জনোৱা মতে, অধ্যায়টোৰ সমল বিভিন্ন পাণ্ডুলিপিৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। আনহাতে পৰিশিষ্ট (ক)-ৰ ''কামৰূপ পুৰাবৃত্ত'' আছিল কামৰূপৰ চমতাৰ সৰুণাথ বৰুৱাই সংকলন কৰা পৰৱৰ্তী যুগৰ গ্ৰন্থ। বৰুৱাই কামৰূপৰ আঞ্চলিক জনশ্ৰুতি আৰু বিভিন্ন ঐতিহাসিক সংকলনৰ সমল ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1930 |pages=i–iii |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}</ref> * আহোম বুৰঞ্জীৰ তথ্য : আহোম যুগৰ বুৰঞ্জীসমূহৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে সকলো আদি ভূঞাক বস কৰি সিহঁতক অধিকাংশক উজনি অসমৰ উত্তৰ কোললৈ(বৰ্তমানৰ লক্ষিমপুৰ, বিশ্বনাথ জিলা) স্থানান্তৰিত কৰিছিল। হৰকান্ত বৰুৱাৰ ''"আসাম বুৰঞ্জী"'' আৰু কাশীনাথ তামুলী ফুকনৰ ''"আসাম বুৰঞ্জী পুথি"''ৰ অনুসৰি চুতীয়াক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত বাৰ-ভূঞাক বস কৰি চুহুংমুঙে সিহঁতৰ ল'ৰা কিছুমানক তামুলী আৰু পাচনী পাতি লৈছিল।<ref>Tamuli Phukan, Kasinath, ''Assam Buranji, p. 20, "পাচে চুটিয়া ৰজাৰ পো ভাই সহিতে চুটিয়াক পাকৰি গুৰিত পাতিলে। পাচে লাক্নি কাতকেউ ১৪২৭ সঁকত বাৰভুঁয়াক বৰালে; সিহঁতৰ বচোআল টঙ্গালি হাচটি এইসকলৰ আদৰ্স ললে; সিহঁতৰ ল'ৰা কিচু সৰ্গদেৱে তামুলী পাঁচনিকৈ লগত ল'লে।" </ref><ref>Barua, Harakanta Sadaramin, ''Assam Buranji, p. 24.</ref> ''"সাতসৰী বুৰঞ্জী"''ৰ মতে চুহুংমুঙ ৰজাই প্ৰথমতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ ৰৌটা ভাঙি ভূঞাক দমন কৰি বিস্তৰ মানুহ পাই ভূঞা সকলক নিবন্ধ কৰি মেলি দিছিল। তাৰ পাছত সলাত গড় (বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দুয়োপাৰৰ বিশ্বনাথ-কুকুৰাকতা অঞ্চল) বান্ধি উত্তৰ-দক্ষিণৰ ৰাজ(ভূঞা) মাৰি লৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., ''Satsari Buranji'',p. 16, "কছাৰী কৰতলীয়া:- দেৱৰগাঁৱত, মৰঙ্গিত কছাৰী আছিল।..পাছে চুহুমফা ৰজাদেৱে সেই কছাৰীক বহুবাৰ যুঁজিলে, আৰু চেং ৰজাক খুনখৰাক ধৰি আনিলে... আমালৈ ঘোঁৰা দিবি ২০, বুঢ়াগোহাঁইলৈ দিবি ৩টা, মৰঙ্গিখোৱালৈ দিবি ১টা, এই নিৱদ্ধ। ভূঞা:- আতপাচে ৰৈয়ত ভাঙ্গি আনিলে। বিস্তৰ ৰাজত মানুহ পাই থানে-থানে পাতি ভূঞাহতক নিৱন্ধ দি মেলি পঠায়। সলাত গড় বান্ধি থৈ উত্তৰে-দক্ষিণে যি ৰাজ পায়, তাক মাৰিবৰ মন কৰিছে।"</ref><ref>Bhuyan, S.K., ''Satsari Buranji'', p.135, "দুই বছৰ থাকি দেৱৰগাঞো মৰঙ্গি মাৰিছে, কছাৰী মাৰিছে। দুই বছৰ থাকি উত্তৰ কোলৰ বাৰে-ভূঞাক ধৰিছে। ভূঞাহতক জিনি বচোৱাল টঙালি জমনড়া মমচাট কৌপতীয়া জাপি ল'লে। এক বৎসৰ থাকি সলাত গড় বান্ধিছে। এক বৎসৰ থাকি ৰটা-টেমনি মাৰিছে।" </ref>‌‌ এই তথ্য টাই ভাষাৰ ''"আহোম বুৰঞ্জী"'' আৰু ''"দেওধাই অসম বুৰঞ্জী"''তো উল্লেখ কৰা হৈছে<ref>Barua, G.C.,"Ahom Buranji, p. 62, "The heavenly king proceeded to Shaola(Biswanath). He ordered Shenglung, Thaomung Shenba, and some others to go and remain at Teomani-Rowta. They did accordingly proceeded to the place and stopped there...The king passed the year Lakni Taomit (1528 AD) in peace. In Lakni Kaken (in 1529 AD), the king, with his son, the Dangarias and followers proceeded to Shaola(Sala). The heavenly king sent a messenger to Shenglung and other directing them to return from Teomani-Rowta. The king then ordered Thaomung Katak and Thaomung Mungklang to cross the Bharali river and plunder the wide country on the other side. Both of them acted as desired and returned with some captives who were produced before the king. Thaomung Katak was placed at Narayanpur."</ref><ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Asam Buranji'',p.21,"ৰজাদেৱে বিশ্বনাথ লৈ গৈ ত্যাওচুংলুং-কংচেং, থাওমুং-চেনব‌ এই দুইক ৰেটাই-টেমনিত থাকিব দিলেগৈ। পাচে থাওমুং-কটকক উজিৰক ধৰিবলৈ পঠালে। উজিৰে এই কথা জানি ভাগি পৰাৰ...লাক্নি কাকেও শকত ৰজাদেৱৰ‌ বাপেক-পুতেক ৰাজ্যে-সমন্বিতে বিশ্বনাথলৈ গৈ কলঙ্গেদি মানুহ পঠাই ৰেটাই-টেমনিৰ পৰা ত্যাওচুংলুং-কংচেঙক লোকজন সহিতে আহিব দিলে। পাচে ৰজাদেৱে থাওমুং-কটক, থাওমুং-মুংক্লাং, এই দুইক ভৰলীয়ে উজাই পঠালে, বোলে-"তহঁতে দুয়ে ভৰলু পাৰ হৈ‌ গৈ যি মানুহ পাৱ ধৰি আনগৈ।" পাচে ইবোলাক দুয়ো গৈ‌ যি মানুহ পালে আনি ৰজাদেৱৰ ঠাইত দিলেহি। পাচে থাওমুং-কটকক নাৰায়ণপুৰত ৰাজ দি তাতে থাকিব দিলে।"</ref>। ইয়াৰ পাছত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ভূঞা সকলে ৰজাৰ ৰাজচʼৰালৈ অহা যোৱা কৰি আছিল আৰু উত্তৰ-কোল, দিহিং, ইত্যাদি অঞ্চলত থাকি পুখুৰী, দৌল, ইত্যাদি নিৰ্মাণ কৰি থৈ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., ''Satsari Buranji'',p. 17, "ভুঞাহঁত আহি গান্ধ, স্বওঁৰ, থঙ্গা ৰজাক ভেটিলেহি। ছমাহ থাকি যায়, অহাযোৱাকৈ থাকে। উত্তৰকোলত ৪ মাহ থাকি পুখুৰী খানি আহিল। দিহিঙ্গত দৌল বান্ধিলে, পুখুৰী খানিলে শিলিখাতলত, পানীচকি দি হাট পাতিলে দলৌগুৰিত। হালধিবাৰীত নগৰ কৰিলে। ভূঞাহঁত আহি থাকে, ৰজায়েৰে কথা হই থাকে। ৰজা বামুণহঁতক বাদ কৰাই ৰঙ্গ চাই থাকে। পুৰ্ব্বে বাৰু নাছিল, ছাৰিব নাজানে, ভূঞাৰ পৰাহে হ'ল।" </ref> ''"পুৰণি অসম বুৰঞ্জী"'' খনত উল্লেখ থকাৰ মতে দিহিঙীয়া ৰজায়ে ৰটা-টেমনি মাৰি বাৰভূঞাক উত্তৰ কোলত পাতিছিল। এই ভূঞা সকলৰ মাজত বাৰ মুখ্য ভূঞা আছিল উতৈ, তমাই, ৰাই, সঁকাই, কৌষিক, উজিৰ, লস্কৰ, চোমদাৰ, সনাতন, কেহো, ৰামভট আৰু ভকতভূঞা। এই সকলৰ তলত চাৰিজন কৈ সৰু মূৰীয়া ভূঞা আছিল।<ref name="Rowta">Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p. 27-28, "বাৰ ভুঞা:- আৰু পূৰ্বে দিহীঙ্গিয়া ৰজা দেৱে ৰটাটেমনি মাৰি বাৰভূঞাক উত্তৰ কোলত পাতিলেনি। ভূঞাৰ নাম উতৈ ১,তমাই ১, ৰাই ১, সঁকাই ১, কৌষিক ১, উজিৰ ১, লস্কৰ ১, চোমদাৰ ১, সনাতন ১, কেহো ১, ৰামভট ১, ভকতভূঞা ১। এই বাৰটা মুখ্য ভূঞা। তাৰে চাৰিটাকৈ সৰু মূৰিয়া ভূঞা দুকুড়ি আঠোটা। ৰটা ভাঙি আনি লাচাম কলিতা ভূঞাৰ ঘৰ নি স্বৰ্গদেৱে বাঁহবাড়িত পাতি এক ভায়েকক সোণাৰি নৈত পাতিলে, এক ভায়েকক পৰ্বতত পাতিলে, এক ভায়েকক খঙ্গিয়া বুলিছিল। এই ঘৰে তিনি ঘৰ হ'ল।" </ref> ''"অসম বুৰঞ্জী (SM)"''ৰ অনুসৰি এই সকল ভূঞাৰ উতৈ আৰু তমাই নামৰ দুই ভূঞায়ে বগা হাতীত উঠি নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰাত, আহোম ৰজাই দুয়োকে ধৰি দেওঘৰলৈ নি কাটিলে আৰু অন্য ভূঞাৰ (লস্কৰ, লালোয়া, উতাবৰ, কহিক/কৌষিক, চোমদাৰ, উজীৰ, তমাই, চপা, সোণাবৰ, ভেদাই) ভাই-ভতিজাক খাটনীয়াৰৰূপে ভেঁটাই ল'লে<ref>Bhuyan, S.K.,"Assam Buranji(SM)", p.11-13, "সেই সয়ম উতৈ তমাই দুই ভূঞায়ে হস্তিত চূণ ঘহি কান্ধত চলি, বোলে, -"সৰ্বকালে আমাৰ ৰাজ্য, চুটিয়াক মাৰি বৰ লাই পালে। শুক্ল হস্তীত যি বহে তাৰে ৰাজ্য, আহোমে ক'ত পালে?" এই গৰ্ব্ব শুনি স্বৰ্গদেৱে বোলে-"মোক নাকুৰি নাখামে দিছে কালে পাইছো।" ভূঞা হঁত কোন মানুহ, শুকুলা হস্তিত উঠি যে আমাক অৱগৰ্ব্ব কৰে?" এই বুলি স্বৰ্গদেৱে বৰসন্দিকৈ ডেকাৰজা, দিহিঙ্গীয়া গলমণি পাত্ৰ, চনবন ভঙ্গীয়া হুহামৰা এই তিনি প্ৰধান কাঁড়ী, ৩ বোলে-"আমি ভূঞাহঁতক মাৰি ধৰি আনি দিম; স্বৰ্গদেৱৰ লোণ চাউল খাবৰ কি কাৰণ?" পাচে স্বৰ্গদেৱে বঁটাবাহন দি লোকজন সহিতে পঠাই দিলে। সিবোৰো গৈ কঢ়ামুখৰ দীৰ্ঘ পুখুৰীৰ কোষত ৰʼলগৈ। সেই সময়ত কাৰেকুছীয়া বাসুদেৱ তপসী লস্কৰে বোলে-"আহোমৰ লগত যুদ্ধ কৰিব নোৱাৰি। পোৱালি-খোৱা আহোম, পেটৰ পোৱালিকো চিৰি মাৰে।" এই বুলি ঘোঁৰা ৫টা, ৰূপ ২ চৰু সহিতে মালবৈয়া লস্কৰ পঠাই দিলে, বোলে-"আমি স্বৰ্গদেৱৰ শৰ্ণীয়া হʼলো, আমাক যিৰূপে ক্ৰোদ্ধ এৰিব, তাকে কৰিব।" পাচে ডেকাৰজা প্ৰমুখ্যে গলমণি পাত্ৰে বোলে-"ভাল, আমি মহাৰাজ স্বৰ্গদেৱৰ চৰণত বুজাই সাঞ্চি-পাতি ৰাখিম। তহঁতৰ ভাই-ভতিজা আমাৰ লগত পঠাই দে, খাটনীয়াৰৰূপে স্বৰ্গদেৱৰ চৰণত সেৱা কৰি থাকক গৈ, তেবেসে আমি উলটি যাব পাৰোঁ।" এই কথাত থাকি লালোয়া, উতাবৰ, কহিক, চোমদাৰ, উজীৰ, তমাই, চপা, সোণাবৰ, ভেদাই, এই সকল ভূঞাৰ ভাই-ভতিজাক লগত লৈ সন্দিকৈ প্ৰমুখ্যে ডেকাৰজায়ে খাটনীয়াৰৰূপে ভেঁটাই দিলে। স্বৰ্গদেউ বোলে-"শুকুলা হাতীৰ যে তমাই উঠিছে, সেই হাতী মোলৈ কিয় নানিলিহঁক?" পাচে ভূঞাৰ পুত্ৰ চপা সোণাবৰে বোলে-"হাতীৰ পোৰোগ হৈছিল, সেই কথাতেহে হাতীৰ সকলো গাৱে চূণ ঘহিছিল। শুক্লা হস্তীক স্বৰ্গদেউ নাপায়, আমি বন্দীহঁতে ক'ত পাম?" স্বৰ্গদেউ বোলে-"বন্দীহঁতে টেপাই কৰিব পাই নেকি?" এই বুলি উতৈ তমাই ২ ভূঞাক জুমুধি দেওঘৰৰ কোষত কাটিলে। তাৰ দুই পুতেক খাটনীয়াৰৰ লগতে ৰাখিলে। তাৰেপৰা ভূঞা বোৰ বশ হৈ থাকিল।" </ref>। ''"পুৰণি অসম বুৰঞ্জী"'' খনত উল্লেখ থকাৰ মতে চুহুংমুঙৰ ৰজাৰ ৰাজত্ব কালৰ শেষৰ ফালে তুৰ্বকক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত ৰটা-টেমনিত বাকি থকা কিছু ভূঞায়ে(মদনগিৰি, ধৰ্ম্মাই, ৰামচন্দ্ৰগিৰি, দন্দৰ দলৈ, তামূলীদলৈ, বৰচোমদাৰ, দলিদখান) আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ ঘোষণা কৰিছিল আৰু কলং নৈৰ ওচৰত গোট খাই যুদ্ধলৈ সাজু হৈছিল। কিন্তু চুহুংমুঙ আৰু পাছলৈ তেওঁ পুত্ৰ চুক্লেংমুঙে এই সকলৰ বিদ্ৰোহ দমন কৰিছিল আৰু সকলোকে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰলৈ লয় অনা হৈছিল। <ref>Bhuyan, S.K.,"Assam Buranji(SM)", p.29, "আৰু ৰটাটেমনি ভাগি বাৰভূঞা যাই কলঙ্গৰ কোষত ৰহিল। মদনগিৰি, ধৰ্ম্মাই, চোমদাৰ, ৰামচন্দ্ৰগিৰি, দন্দৰ দলৈ, তামূলীদলৈ, বৰচোমদাৰ, দলিদখাঁ, এইসব প্ৰমুখ্যে যুদ্ধক মনে আছে।...পাটত বহি (গড়গঞা‌ ৰজাই) ভূঞাসকলক কাটি তাৰ ভাই-ভতিজাক লগত খাটনিয়াৰ ৰূপে ৰাখি ডেকা ৰাজা দবৰাজা সহিতে কোঁচক ধাৰে সলালৈ খেদি গ'ল।"</ref><ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p. 154, "পাচে মোৰ পুথাও দিহিঙ্গীয়া ৰজা কাচেঙ্গ বড় পাত্ৰগোহাইক সেনাপতি পাতি উপাই কৰি তুৰ্বকক মৰালে। আত পাচে সেই বেলা ৰটাটেমনিৰ বাৰ ভূঞায়াই কলঙৰ কাখৰত ৰলহি। মদনগিৰি, ধৰ্ম্মাই, চোমদাৰ, ৰামচন্দ্ৰ গিৰি, চন্দ্ৰ দলৈ, তামুলী দলৈ, বাহুদলৈ, বড় চোমদাৰ, এই সকল প্ৰমুখ্যে যুদ্ধক মনে আছে। ...পাচে দিহিঙ্গীয়া ৰজা বড় সন্দিকৈ সকলো বোৰে ভূঞায় যুদ্ধলৈ সলালৈ, আহিল। পাচে ভূঞাৎ সলা মাৰিলে। প্ৰথমে ৰনভঙ্গ হৈ আমাৰ হুহুকি আহি পৌষ মাস ১৪৬৩ শকত দুদিন পাচে যুদ্ধ কৰি ভূঞাক ভঙ্গাই মূৰ আনি মথাডাঙ্গত থলে। দুটা দৌল বান্ধিলে। ৰামচন্দ্ৰ গিৰি, দলিদখাঁ, প্ৰমুখো ভূঞা সকল সলাত লোকজন সহিতে দান্তে ধৰি দিহিঙ্গীয়া ৰজাত সৰণাগত হ'ল; লস্কৰো পৰিল ১৬, কটোয়াল পৰিল ১২, ঘোড়া পালে ৩০০, সেনা অনেক পৰিল। বজৰা নাও ৬০ পালে। সেই ভূঞা সকলক পুথাও দিহিঙ্গীয়া স্বৰ্গদেৱৰ আজ্ঞাএ বড় চেতিয়ায়ে উত্তৰ কোনে পাতিলে।" </ref><ref>Barua, G.C.,"Ahom Buranji, p. 79.,"The Bara Bhuiyas paid their homage to the heavenly king(Suklengmung) on the side of the Kapili river.</ref> ====পৰৱৰ্তী বাৰ-ভূঞা==== পৰৱৰ্তী বাৰ-ভূঞাসকলে প্ৰথম অৱস্থাত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণপাৰে পূবে [[কছাৰী ৰাজ্য]] আৰু পশ্চিমে [[কমতা ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত আধিপত্য স্থাপন কৰিছিল। মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে, এই গোটৰ শিৰোমণি চণ্ডীবৰ মূলতঃ কনৌজৰ এজন শাসক আছিল। তেওঁ কনৌজ এৰি ধৰ্মনাৰায়ণৰ অধীনস্থ গৌড়লৈ আহিছিল।<ref name="Neog1980-41">{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1980 |page=41 }}</ref> গৌড়ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু কমতাৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ মাজত হোৱা এক সন্ধিৰ ফলত চণ্ডীবৰৰ নেতৃত্বত সাতঘৰ কায়স্থ আৰু সাতঘৰ ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ পৰা কেইমাইলমান উত্তৰে অৱস্থিত লেঙামাগুৰিত সংস্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name="Neog1980-51">{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1980 |page=51 }}</ref> অৱশ্যে বাণীপ্ৰসন্ন মিশ্ৰই শংকৰদেৱৰ পৰম্পৰাগত ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ জন্ম-তাৰিখক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰি তেওঁৰ জন্ম আনুমানিক ১৪৭৯–১৪৮৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত হোৱা বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই সংশোধিত কালক্ৰম অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব আৰু চণ্ডীবৰৰ অসম আগমনৰ সময়ো পূৰ্বে ধাৰণা কৰা চতুৰ্দশ শতিকাৰ মাজভাগতকৈ যথেষ্ট পৰৱৰ্তী—সম্ভৱতঃ চতুৰ্দশ শতিকাৰ অন্তিম বা পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ সময়ৰ হ’ব পাৰে।<ref name="Misra2016">{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Sankardeva and His Times: Some Further Historical Probings |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |location=Tezpur |year=2016 |pages=19–23 }}</ref> লেঙামাগুৰিত থকা কালত শস্য চপোৱাৰ সময়ত ভূটীয়াসকলে অঞ্চলটো আক্ৰমণ কৰি লুটপাত কৰিছিল। এনে এক আক্ৰমণত তেওঁলোকে চণ্ডীবৰৰ পুত্ৰ ৰাজধৰক বন্দী কৰি নিয়ে। চণ্ডীবৰে তেওঁলোকক মাগুৰি—বৰ্তমানৰ চাংসাৰিৰ ওচৰৰ অঞ্চল—আৰু দেৱাংগিৰিৰ মাজত অৱস্থিত দৈমাৰালৈকে খেদি গৈ কেইবাজনো আক্ৰমণকাৰীক হত্যা কৰি ৰাজধৰক উদ্ধাৰ কৰে। ইয়াৰ চাৰি-পাঁচ বছৰৰ পাছত প্ৰতিশোধ ল’বলৈ অহা ভূটীয়াসকলে চণ্ডীবৰক বৰ্তমানৰ [[ওদালগুৰি জিলা]]ৰ ৰৌতা লৈকে খেদি যায় যদিও বাৰ-ভূঞাসকলৰ হাতত পৰাস্ত হয়।<ref name="Neog1980-65">{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1980 |pages=65–66 }}</ref> নিৰাপদ আশ্ৰয়ৰ সন্ধানত চণ্ডীবৰ আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলে লেঙামাগুৰি ত্যাগ কৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ সহায়ত বৰ্তমানৰ নগাঁও জিলাৰ [[বৰদোৱা]]ত বসতি স্থাপন কৰে। চণ্ডীবৰৰ বংশধৰসকলৰ ভিতৰত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] অন্যতম আছিল। চণ্ডীবৰৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ পুত্ৰ ৰাজধৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ নেতা হয় আৰু পাছলৈ আন পাঁচজন ভূঞাও এই গোটত যোগ দিয়ে।<ref name="Neog1980-51"/> ১৪৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আলাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে খেন বংশৰ ৰজা নীলাম্বৰক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত তেওঁৰ শাসন বৰনদীলৈকে বিস্তাৰ কৰে। এই অভিযানত তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণে বাউসীত সংস্থাপন কৰা দ্বিতীয় ভূঞা গোটৰ গন্ধৰ্বৰায়ৰ বংশধৰ হৰূপ নাৰায়ণকো পৰাস্ত কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত বাৰ-ভূঞাসকলে প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰি হুছেইন শ্বাহৰ পুত্ৰ দানিয়েলৰ অধীনত থকা বংগৰ শাসনৰ অৱসান ঘটোৱাত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা লয়।<ref name="Neog1980-53">{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1980 |pages=53–55 }}</ref> কিন্তু তাৰ পাছতেই কমতাত [[বিশ্বসিংহ]]ৰ উত্থানে কামৰূপত পৰৱৰ্তী বাৰ-ভূঞাসকলৰ আধিপত্য নষ্ট কৰে। পূবফালে কছাৰীসকল আৰু পশ্চিমফালে উত্থানশীল কোচ শক্তিৰ মাজত চাপত পৰি নগাঁও অঞ্চলৰ ভূঞাসকলে ষোড়শ শতিকাৰ প্ৰথম চতুৰ্থাংশত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰলৈ স্থানান্তৰিত হয়। তেওঁলোকে উত্তৰ পাৰত বৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ অঞ্চলৰ পশ্চিমফালে আশ্ৰয় লয়। ক্ৰমবৰ্ধমান কোচ–আহোম প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাই পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকৰ স্বাধীনতা আৰু সাৰ্বভৌমত্ব অধিক সংকুচিত কৰে।<ref name="Neog1980-53"/> শংকৰদেৱৰ সময়ত তেম্বুৱানীৰ জলধাৰা বন্ধ কৰিবলৈ বিভিন্ন ভূঞাৰ অধীনৰ লোকসকলক মাতি অনাৰ বৰ্ণনাই তেওঁলোকৰ বসতি আৰু জনসংগঠনৰ ভৌগোলিক পৰিসৰৰ আভাস দিয়ে। ৰামচৰণ ঠাকুৰৰ ''শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ লীলা-চৰিত''ত এই পৰিসৰ কপিলীৰ পৰা চামধৰা আৰু শিঙ্গৰীৰ পৰা উত্তৰ সীমালৈ বিস্তৃত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে<ref name="Ramcharan-LeelaCharit">{{cite book |author=ৰামচৰণ ঠাকুৰ |editor-last=দত্তবৰুৱা |editor-first=হৰিনাৰায়ণ |title=শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ লীলা-চৰিত |edition=তৃতীয় |publisher=দত্তবৰুৱা এণ্ড কোম্পানী |location=নলবাৰী |year=1977 |page=365 |language=as |quote=কপিলীৰ হন্তে চামধৰা সীমা কৰি। শিঙ্গৰীৰ হন্তে উত্তৰৰ সীমা বাৰী॥ }}</ref>— <blockquote><poem> কপিলীৰ হন্তে চামধৰা সীমা কৰি। শিঙ্গৰীৰ হন্তে উত্তৰৰ সীমা বাৰী॥ </poem></blockquote> ==টোকা== {{reflist|3}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{refbegin}} * {{cite journal |last1=Guha |first1=Amalendu |date=December 1983 |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |ref=harv}} * {{cite journal |last1=Lahiri |first1=Nayanjot |date=June 1984 |title=The Pre-Ahom Roots of Medieval Assam |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |pages=60–69 |doi=10.2307/3517004 |jstor=3517004 |ref=harv}} * {{Citation | ref = harv | last = Nath | first = D | title = History of the Koch Kingdom: 1515–1615 | publisher=Mittal Publications | place=Delhi | year=1989 }} * {{Citation | ref = harv | last = Gohain Barooah | first = P | title = An Illustrated HISTORY OF ASSAM | publisher=Leela agency | place=tezpur | year=1937 }} * {{Citation |ref=harv |last=Neog |first=M |contribution=Origin of the Baro-Bhuyans |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=62–66 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992 }} * {{Citation |ref=harv |last=Neog |first=M |contribution= |editor-last= |editor-first= |title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam |volume= |pages= |publisher=Motilal Banarasidass |place=Delhi |year=1980 }} {{refend}} {{অসমৰ ইতিহাস}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] sugm48ytnmkett53etw2csqz7scg6cl 648933 648932 2026-11-01T13:49:09Z Ananya Taye 28065 /* আদি ভূঞা */ Typo fix 648933 wikitext text/x-wiki '''বাৰ ভূঞা''' মধ্যযুগীয় [[অসম]] আৰু বংগৰ এচাম শাসনকৰ্তা আৰু জমিদাৰ আছিল। ভূঞাৰ অৰ্থ ভূঁই বা ভূমিৰ অধিকাৰী। তেওঁলোকে আনৰ পৰা প্ৰায় স্বাধীনতা বজাই ৰাখি নিজ মাজতে গোট কৰিছিল। এই ভূপতিসকল কোনো বিশেষ জনগোষ্ঠী, ধৰ্ম বা জাতিৰ নাছিল।<ref name="Nath 1989 21">{{harv|Nath|1989|p=21}}</ref> বাহিৰা শক্তিয়ে আক্ৰমণ কৰিলে তেওঁলোকে সাধাৰণতে একেলগে তাৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ কৰিছিল। শান্তিৰ সময়ত সকলোৱে নিজা নিজা সাৰ্বভৌমত্ব বজাই ৰাখিছিল। তাৰ মাজতে শক্তিশালী ৰজাৰ আৱিৰ্ভৱ হ'লে তেওঁলোকে আনুগত্য প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{harv|Neog|1980|p=49}}</ref> তেওঁলোকে ''চকলা'' নামৰ গাঁৱৰ সমষ্টিত শাসন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ সকলোতকৈ প্ৰতাপীজনে নিজকে ''ৰজা'' বুলিছিল।<ref>{{harv|Neog|1980|p=48}}</ref> সিবিলাকৰ বাৰজন বাৰ ঠাইত প্ৰখ্যাত হৈ উঠিছিল; সেই কাৰণে সিবিলাকক "বাৰভূঞা" বোলা যায়। বাৰঘৰ কায়স্থ ভূঞাত বাজেও দুঘৰ বামুণ ভূঞা আছিল।<ref>{{harv|Barooah|1937|p=19}}</ref> আন বুৰঞ্জীবিদৰ মতে শাসনকৰ্তাৰ সংখ্যা বাৰজনতকৈ বেছি আহিল আৰু ''বাৰ'' শব্দই "বহুতো" বুজাইছিল।<ref>{{Harvcol|Neog|1980|p=49f}}</ref> গতিকে ''ভূঞা-ৰাজ'' বুলিলে নিজা নিজা শাসন বুজাইছিল, আৰু ''বাৰ ভূঞা'' বুলিলে তেওঁলোকৰ বিশেষ গোটক বুজাইছিল।<ref>{{harv|Guha|1983|p=10}}</ref> বংগত তেওঁলোকে ভাটিৰ অঞ্চলক বাৰটা প্ৰাশাসনিক গোট বা ''দ্বাদশ বাংলা''ত ভগাইছিল।<ref>Akbarnama, Volume III, Page 647</ref> বৰ্তমানৰ অসম, উত্তৰ বংগ আৰু বাংলাদেশৰো সৰহভাগেৰে গঠিত [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ ভাঙোনৰ সময়ছোৱাতে বাৰ ভূঞাৰ উৎপত্তি হৈছিল। [[শালস্তম্ভ বংশ]]ৰ নৱম শতিকাৰ ৰজা বলবৰ্মন (তৃতীয়)ৰ ৰাজত্বকালতে মাটি ভগাই লোৱাৰ কাৰ্য খুব দেখিবলৈ পোৱা হৈছিল।<ref>{{harv|Lahiri|1984|p=62}}</ref> মধ্য কামৰূপৰ পতন হোৱাৰ পাছত সৰু সৰু দলপতিৰ প্ৰথা অব্যাহত থাকে। [[File:Map of Baro-Bhuyan territories.jpg|thumb|right|১৬ শতিকাৰ আগভাগত ভূঞা সকলে ৰাজত্ব কৰা অঞ্চলসমূহ]] অসমত বাৰভূঞাসকলে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ দক্ষিণপাৰে [[কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিমফালে আৰু উত্তৰপাৰে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিমৰ অঞ্চল অধিকাৰ কৰিছিল। ইয়াত [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]], [[দৰং জিলা|দৰং]] আৰু [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]] অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। বংগৰ আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে তেওঁলোকে অস্ত্ৰ ধৰিছিল আৰু ১৪৯৮ চনৰ পাছত আলাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহৰ প্ৰশাসনৰ বাকী ৰোৱা অংশক পৰাস্ত কৰিছিল। তেওঁলোকে [[কোচ ৰাজ্য]]ৰ উত্থানতো বাধা দিছিল যদিও ব্যৰ্থ হয়। তাৰ পাছত দ‌‌‌ক্ষিণপাৰে তেওঁলোকৰ অঞ্চল কচাৰী ৰাজ্য আৰু কমতা ৰজ্যৰ মাজৰ সংকুচিত হৈ পৰে। উত্তৰ পাৰতো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ প্ৰভাৱ বাঢ়ি আহিবলৈ ধৰে। বংগত বৰিসালৰ চন্দ্ৰদ্বীপ ৰাজ্য বসু ৰাজ পৰিয়ালে শাসন কৰিছিল। ইয়াৰ শেষৰজন ৰজা ৰবীন্দ্ৰ নাৰায়ণ বসুৱে বংগৰ বিভাজনৰ সময়ত [[কলকাতা]]লৈ পলাই যায়। তেওঁলোকৰ স্থান ইতিমধ্যেই জমিদাৰলৈ অৱনমিত হৈছিল।l ==ইতিহাস== ===অসমৰ বাৰ-ভূঞা=== অসমৰ বাৰ-ভূঞা সকলক দুটা ভাগত বিভক্ত কৰিব পৰা যায়। প্ৰথমটো ভাগ হৈছে আদি বা পুৰণি ভূঞা আৰু আনটো হৈছে ১৪ শতিকাত অহা বাৰ-ভূঞা। শংকৰদেৱৰ আদি পুৰুষ এই দ্বিতীয় ভাগৰ আছিল। ====আদি ভূঞা==== * আদি-চৰিতৰ তথ্য : আদি ভূঞা বা পুৰণি ভূঞা সকলৰ উৎপত্তিৰ কথা বিশেষভাৱে জনা নাযায়। একমাত্ৰ ১৭ শতিকাৰ শেষ ভাগত<ref>Neog, Maheswar, Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam, p. 29, It is supposed to have been written in 1586 saka (1664 AD).</ref> লিখা বিতৰ্কিত গ্ৰন্থ "আদি-চৰিত"ত হে এই সকলৰ উৎপত্তিৰ এটা আখ্যান দিয়া হৈছে। কিন্তু বহু ইতিহাসবিদে এই গ্ৰন্থখনক পৰবৰ্জাতী কালৰ জালি যে ৰচনা বুলি গণ্য কৰে<ref>Maheswar Neog states that the Adi-carita, ascribed to Madhavadeva, has created much ill feeling among the Vaisnavas of Assam, and has been denounced by the more considerate section of sattra pontiffs and literary men alike.</ref><ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=Madhavadeva |series=Makers of Indian Literature |publisher=Sahitya Akademi |location=New Delhi |year=1985 |page=25 |url=https://sahitya-akademi.gov.in/publications/pdf/madhavadeva_english.pdf |quote=Besides the above genuine works, a few more apocryphal works by later writers, viz., Adi-carita, Amulyaratna, Guptamani, and Guptastir are ascribed to Madhavadeva. The language, style and contents of these works clearly expose the spuriousness of these works.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Saikia |first=Baburam |title=Marginalisation, Revolt and Adaptation: On Changing the Mayamara Tradition |journal=Journal of Ethnology and Folkloristics |volume=15 |issue=1 |year=2021 |pages=85–102 |doi=10.2478/jef-2021-0006 |quote=the present Mayamoria gosain ... disowns the Adi Carit-Puthi as a forged document written by a third-rate poet and not by Madhavadeva"; "Neog ... puts this manuscript in the category of spurious account in his analysis.}}</ref> আৰু বাৰভূঞাসকলৰ শুদ্ধ ইতিহাস হিচাপে গ্ৰহণ নকৰে।<ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928 |year=1947 |pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928/page/n76 72]-74|quote=Like the authorship, the historicity of Adi charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure..So the Adi Charit cannot be depended on as anything approaching a history of the Bara Bhuyans.}}</ref> গ্ৰন্থখনত উল্লেখ কৰা মতে আদি-ভুঞা সকলৰ উৎপত্তি কমতাপুৰৰ ৰজা আৰিমত্তৰ ৰাজসভাৰ সমুদ্ৰ নামৰ মন্ত্ৰী এজনৰ পৰা হৈছিল। প্ৰতাপপুৰা (কামৰূপৰ বুৰঞ্জী মতে প্ৰতাপসিংহ/ৰামচন্দ্ৰ) নামৰ এজন ৰজাই ৰত্নপীঠৰ (যোগিনী তন্ত্ৰৰ মতে কামৰূপ ৰাজ্যৰ পশ্চিম অংশ) ৰত্নপুৰত ৰাজত্ব কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ মায়ামত্তয়ে নিজৰ ৰাজ্যখন দুয়ো পুত্ৰ নাগমত্ত আৰু আৰিমত্তৰ মাজত ভাগ কৰি দিছিল। আৰিমত্তয়ে ৰাজ্যৰ পুব ভাগ শাসন কৰিছিল, যʼত তেওঁৰ মন্ত্ৰী সমুদ্ৰয়ে তেওঁৰ বাবে এখন নতুন ৰাজধানী নিৰ্মাণ কৰি দিছিল। নাগমত্তেয়ে ৰত্নপীঠৰ ৰত্নপুৰৰ পৰা পশ্চিম ভাগ ৰাজত্ব কৰিছিল। কিছু বছৰৰ পাছত নাগমত্তৰ মৃত্যু হয় আৰু আৰিমত্তয়ে নিজৰ পিতৃক হত্যা কৰি সমগ্ৰ ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ লয়। প্ৰচলিত লোককথা জনশ্ৰুতিৰ ওপৰত আধাৰিত "কামৰূপৰ বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থখনৰ পৰা জনা যায় যে আৰিমত্তয়ে কমতাপুৰৰ ৰজা দুৰ্ল্লভেন্দক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰৰ ৰজা হৈছিল আৰু পুনৰ কামৰূপলৈ আহি পিতৃক সত্যা কৰি বৈদ্যৰগড় নামে এখন পাট নিৰ্মাণ কৰিছিল। তাৰ পাছত তেওঁ বিশ্বনাথৰ প্ৰতাপ গড়ৰৰ লৈকে ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰি কামৰূপ লৈ ঘূৰি আহি ৰাজপাট খাইছিল।<ref>Bhuyan, Surjya Kumar, ''Kamrupar Buranji'', p.4</ref> বহু ইতিহাসবিদে কিন্তু আৰিমত্তৰ এই কাহিনীটো গ্ৰহণ কৰিবলৈ অসুবিধা পায় আৰু ইয়াক কিংবদন্তি বুলি আখ্যা দিয়ে।<ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928 |year=1947 |pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928/page/n76 72], 74|quote=Like the authorship, the historicity of Adi charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure.}}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=19 |url=https://archive.org/stream/historyofassam00gait/historyofassam00gait_djvu.txt |quote=Many legends cluster round Arimatta, but it would serve no useful purpose to discuss them further, as it is quite impossible to unravel the truth from the various conflicting stories that are current amongst the people.}}</ref><ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928 |year=1947 |page=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928/page/n76 72]|quote="The Arimatta legends are so hopelessly divergent that it will simply be a wild goose chase here to make an attempt to reconcile them."}}</ref> যিয়ে নওক গ্ৰন্থ খনৰ পাছৰ অংশৰ মতে আৰিমত্তয়ে সমুদ্ৰক ৰাজ্যৰ এটা অংশ ৰাজত্ব কৰিবলৈ দিছিল আৰু সমুদ্ৰৰ পুত্ৰ মনোহৰক আন অংশ। সমুদ্ৰ আৰু মনোহৰৰ মৃত্যুৰ পাছত সমগ্ৰ অঞ্চলটো মনোহৰৰ পুত্ৰী লক্ষ্মীৰ হাতলৈ গৈছিল। লক্ষ্মীৰ দুই পুত্ৰ আছিল, সান্তনো আৰু সুমন্ত <ref>Neog, Maheswar, Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam, p. 52</ref>। সান্তনো আৰু সুমন্ত দুয়োৰে বাৰজন পুত্ৰ আছিল। এই সকলকে বৰ বাৰ-ভূঞা (লস্কৰ, কাব্যশী, পদ্ম, ৰাই, সলাল, চুকা/সকা, টেটন, ধ্বজ/ধয়া, উজীৰ, সৰল, ৰমাই আৰু তমাই) আৰু সৰু বাৰ-ভূঞা (কন্বজ্বৰা/কনৌজ্বৰা, ৰঘূ, মুকুন্দ,কদম্ব, সুৰথ, সুন্দৰা,সুশামা, গৌড়বাজ, ৰত্ন, মহাৰথ, লেপ আৰু কেপ) কোৱা হৈছিল। সৰু বাৰ-ভূঞা সকল ৰামপুৰলৈ(বৰ্তমানৰ নগাঁৱত অৱস্থিত) স্থানান্তৰিত হৈছিল। বৰ বাৰ-ভূঞা সকল পূৰ্বৰ ঠাইতে থাকি সেই ঠাইক নিজৰ মাতৃৰ নামত লক্ষ্মিপুৰ/লক্ষিমপুৰ( বৰ্তমানৰ দৰঙত অৱস্থিত) দিয়ে। পুৰ্বতে এই ঠাইক ৰঙ্গ-গ্ৰাম কোৱা হৈছিল<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/n33/mode/1up As per Asamar Buranji, ''Rang-gram''(Rangagaon) was renamed as ''Lakshmipur'' after their mother Lakshmi]</ref>। এই বংশাৱলীত সুমন্তৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ কন্বজ্বৰক শংকৰদেৱৰ পূৰ্বপুৰুষ চণ্ডীবৰৰ সৈতে সংযোগ কৰি আদি ভূঞাসকলক শংকৰদেৱৰ পৰিয়ালৰ সৈতে একে বংশসূত্ৰত বান্ধিবলৈ চেষ্টা কৰা হৈছে। কিন্তু মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে শংকৰদেৱৰ পৰিয়ালৰ বংশতালিকাত কন্বজ্বৰ নামৰ কোনো ব্যক্তি পোৱা নাযায়।<ref>Neog, Maheswar, Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam, p. 65-66</ref> গ্ৰন্থখনত উল্লেখ থকাৰ মতে আদি ভূঞা সকলে চুতীয়া আৰু কছাৰী দুয়ো ৰাজ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰি নিজৰ ভূমি ৰক্ষা কৰিছিল। গ্ৰন্থখনত দিয়াৰ মতে এবাৰ বৰ বাৰ-ভূঞায়ে আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, কিন্তু যুদ্ধত পৰাস্ত হৈ বাৰজন বৰ-ভূঞাক বন্দী কৰি শদিয়াৰ শ্যামা কালিৰ মন্দিৰলৈ(তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ) বলি দিবলৈ পঠিওৱা হৈছিল। কিন্তু, কাহিনীটোৰ মতে, গোসানীয়ে ভূঞা সকলৰ বলি ল'বলৈ অস্বীকাৰ কৰিলে আৰু সেই বাবে আহোম ৰজাই সকলোকে সপত কোৱাই এৰি দিলে। গ্ৰন্থখনৰ মতে ইয়াৰ পাছত বাৰ ভূঞাৰ সহযোগত আহোম ৰজায়ে কছাৰী ৰজা আৰু চুতীয়া ৰজা, ধীৰনাৰায়ণক পৰাস্ত কৰি হত্যা কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। অৱশ্যে এই ঘটনাটো সত্য প্ৰমাণিত নহয় বুলি ভবা হয় কাৰণ চুতীয়া ৰজাক ১৫২৪ চনত পৰাস্ত কৰাৰ পাছত হে শদিয়াখন বা শদিয়াৰ কালি মন্দিৰটো আহোম ৰজাৰ অধীনলৈ আহিছিল। হয়টো এই ঘটনা পৰৱৰ্তী কালৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহ (১৫২৭-১৫২৯ চনৰ) বা কছাৰী দমন(১৫৩৬ চনৰ) হয়। সম্ভৱতঃ এই বৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ বিদ্ৰোহক দমন কৰি আহোম ৰজাই চুতীয়া বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ বা কছাৰী ৰজাক পৰাস্ত কৰিবলৈ এইসকলৰ সহায় লৈছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থখনত কছাৰীৰ বিৰুদ্ধে আহোম ৰজাই ভূঞা সকলৰ সহায় লোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.28,"ৰটা ভাঙ্গি আনি লাচাম কলিতা ভূঞাৰ ঘৰ নি স্বৰ্গদেৱে বাঁহবাড়িত পাতি এক ভায়েকক সোণাৰি নৈত পাতিলে, এক ভায়েকক পৰ্বতত পাতিলে, এক ভায়েকক খঙ্গিয়া বুলিছিল। এই ঘৰে তিনি ঘৰ হ'ল। যেতিয়া স্বৰ্গদেৱে কছাৰীক মৰঙ্গিৰ পৰা খেদালে, তেতিয়াএ দেৱতায়ে মানুহ দুনুহ দি লাচামক নি তাক টুৰ্পাক নাম দি মৰঙ্গিৰ অধিকাৰ পাতিলে। সেই সময়ৰ পৰাই এই ঘৰক বাঁহবড়িয়া চেতিয়া‌ বোলে। ই পূৰ্ব্বৰ ৰটা মাৰি অনা কলিতা।"</ref> আদি-চৰিতত উল্লেখ থকাৰ মতে এই কাৰ্যত প্ৰসন্ন হৈ আহোম ৰজাই বাৰ-ভূঞাসকলক উত্তৰ কোলৰ বাৰখন সৰু প্ৰদেশ(যেনে কলাবাৰী, গহপুৰ, কলংপুৰ, নাৰায়ণপুৰ, ইত্যাদি) আহোমৰ হৈ ৰাজত্ব কৰিবলৈ দিছিল। ইয়াৰে লস্কৰ পৰিয়ালৰ জয় ভূঞা আৰু উজীৰ পৰিয়ালৰ মাহি ভূঞা এসময়ত শক্তিশালী হৈ উঠিছিল আৰু আহোম ৰজা জয়ধ্বজ সিংহই এই সকলৰ সকল চুক্তি কৰিব লগীয়া হৈছিল। গ্ৰন্থখনত লিখা হৈছে যে সৰু বাৰ-ভূঞাসকলে বৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ লগত কল্পতৰু-শাস্ত্ৰ নামৰ এখন গ্ৰন্থৰ বাবে দ্বন্দ্ব কৰি ৰামপুৰৰ দক্ষিণলৈ আঁতৰি আহিছিল। * কামৰূপৰ বুৰঞ্জীৰ কিংবদন্তি : ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী''ৰ প্ৰথম অধ্যায়তো প্ৰতাপসিংহ, ৰামচন্দ্ৰ আৰু আৰিমত্ত সম্পৰ্কে একাধিক কিংবদন্তিমূলক বিৱৰণ পোৱা যায়। প্ৰথম বিৱৰণত কামৰূপৰ ৰজা ধৰ্মপালৰ পুত্ৰ ৰত্নপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ সোমপাল আৰু সোমপালৰ পুত্ৰ প্ৰতাপসিংহৰ কথা উল্লেখ কৰি প্ৰতাপসিংহই কন্যকা গ্ৰামত পাট পাতি কামৰূপৰ উজানিৰ ভূঞাসকলক পৰাস্ত কৰাৰ বৰ্ণনা দিয়া হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1930 |pages=2–3 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}</ref> একেখন গ্ৰন্থৰ পৰিশিষ্ট (ক)-ত সংকলিত সৰুণাথ বৰুৱাৰ ''কামৰূপ পুৰাবৃত্ত''ত সোমপালে কামৰূপৰ উজানিত বিশ্বনাথৰ কাষত কন্যকা গাঁৱত পাট পাতি ৰজা হোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Sarunath |chapter=Kamrup-Puravritta |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1930 |page=99 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}</ref> অৱশ্যে প্ৰথম বিৱৰণত কামৰূপৰ উজানিৰ ভূঞাসকলৰ নিৰ্দিষ্ট অৱস্থান বা তেওঁলোকৰ ৰাজ্যৰ সীমা উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। উল্লেখযোগ্য যে সপ্তদশ শতিকাৰ আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]] (১৬০৩–১৬৪১)ৰ ৰাজত্বকালতো বিশ্বনাথ অঞ্চলত উত্তৰ পাৰৰ ভূঞাসকলক দমন কৰা হৈছিল। এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, ১৬২৩ খ্ৰীষ্টাব্দত উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথ-লক্ষিমপুৰ অঞ্চলৰ (পূৰ্বতে চুহুংমুঙৰ দিনত মধ্য অসমৰ ৰটা-তেমনি অঞ্চলৰ পৰা স্থানান্তৰিত কৰোৱা)<ref name="Rowta" /> ভূঞাসকলৰ মাজত উদয় নামৰ এজন ভূঞাই স্বাধীনতা ঘোষণা কৰাত প্ৰতাপ সিংহই তেওঁক বন্দী কৰি মৃত্যুদণ্ড দিয়ে আৰু ভূঞাসকলক দমন কৰি তেওঁলোকক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণ পাৰলৈ স্থানান্তৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=119 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45465}}</ref> প্ৰতাপ সিংহৰ বিশ্বনাথ অঞ্চলত অন্যান্য কাৰ্যকলাপৰো অভিলেখীয় সাক্ষ্য পোৱা যায়। বিশ্বনাথ ঘাটৰ এটা স্তম্ভলিপিত তেওঁৰ নিৰ্দেশত ভাণ্ডাৰী গোহাঁয়ে প্ৰতাপগড় বা শলালগড় নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref>{{cite journal |last=Kakati |first=Swapna |title=Inscriptions as a Source for the Ahom-Mughal Conflict of Medieval Assam |journal=Journal of Indian History and Culture |issue=32 |year=2023 |page=110 |url=https://journalcpriir.com/wp-content/uploads/2024/11/32nd-issue-dec-2023-jihc-online.pdf}}</ref> ইয়াৰ উপৰি ১৬১৫–১৬২০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা বিশ্বনাথ শিৱ মন্দিৰটো তেওঁ মোমাই তামুলী বৰবৰুৱাৰ জৰিয়তে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>{{cite journal |last=Boruah |first=Abhilash Sharma |title=Sculptures of Biswanth Area in Assam |journal=Abhidha Journal of Art, Archaeology and Cultural Heritage |volume=1 |issue=1 |year=2021 |page=125}}</ref> একেখন গ্ৰন্থৰ আন এটা বিৱৰণত ৰামচন্দ্ৰক কামৰূপৰ ৰজা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। এই কাহিনী অনুসৰি আৰিমত্তই কমতাপুৰৰ ৰজাক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত কামৰূপলৈ আহি ৰামচন্দ্ৰ ৰজাক হত্যা কৰি বৈদ্যগড়ত পাট পাতিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ বিশ্বনাথৰ উত্তৰে প্ৰতাপপুৰ নামেৰে এটা গড় নিৰ্মাণ কৰি পুনৰ কামৰূপলৈ উভতি আহি ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1930 |pages=3–4 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}</ref> এই বিৱৰণৰ সৈতে প্ৰথম বিৱৰণৰ বংশাৱলীৰ পাৰ্থক্য আছে। প্ৰথমটোত প্ৰতাপসিংহক আৰিমত্তৰ পিতৃ হিচাপে উল্লেখ কৰাৰ বিপৰীতে আনটোত ৰামচন্দ্ৰৰ বংশৰ সৈতে আৰিমত্তৰ উৎপত্তি জড়িত কৰা হৈছে। বিৱৰণ কেইটাৰ মতে পৰৱৰ্তী সময়ত কামৰূপ পুনৰ ভূঞাসকলৰ শাসনলৈ আহে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |year=1930 |pages=2, 3, 5, 100 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam}}</ref> আৰিমত্তৰ ৰাজত্বৰ ভৌগোলিক অৱস্থান সম্পৰ্কেও বিভিন্ন পৰম্পৰাত মতভেদ আছে। এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰিছে যে আৰিমত্তই ক'ত ৰাজত্ব কৰিছিল সেয়া নিশ্চিত নহয়, যদিও অধিকাংশ বিৱৰণে তেওঁৰ ৰাজ্য নামনি অসমত অৱস্থিত বুলি কয়। গেইটৰ মতে, পৰম্পৰাগতভাৱে তেওঁৰ ৰাজধানী কামৰূপৰ বেত্নাৰ ওচৰৰ বৈদ্যগড়ত আছিল। এই কিংবদন্তিসমূহত কমতাপুৰৰ ৰজা ফেংগুৱাৰ সৈতে আৰিমত্তৰ সংঘৰ্ষৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |pages=18–19 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45465|quote=Many legends cluster round Arimatta, but it would serve no useful purpose to discuss them further, as it is quite impossible to unravel the truth from the various conflicting stories that are current amongst the people.}}</ref> ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী''ৰ সম্পাদক সূৰ্যকুমাৰ ভূঞাই গ্ৰন্থখনৰ প্ৰথম অধ্যায়ক কামৰূপৰ কিংবদন্তিমূলক বিৱৰণ বুলি অভিহিত কৰিছে। তেওঁ জনোৱা মতে, অধ্যায়টোৰ সমল বিভিন্ন পাণ্ডুলিপিৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। আনহাতে পৰিশিষ্ট (ক)-ৰ ''কামৰূপ পুৰাবৃত্ত'' আছিল কামৰূপৰ চমতাৰ সৰুণাথ বৰুৱাই সংকলন কৰা পৰৱৰ্তী যুগৰ গ্ৰন্থ। বৰুৱাই কামৰূপৰ আঞ্চলিক জনশ্ৰুতি আৰু বিভিন্ন ঐতিহাসিক সংকলনৰ সমল ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1930 |pages=i–iii |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}</ref> * আহোম বুৰঞ্জীৰ তথ্য : আহোম যুগৰ বুৰঞ্জীসমূহৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে সকলো আদি ভূঞাক বস কৰি সিহঁতক অধিকাংশক উজনি অসমৰ উত্তৰ কোললৈ(বৰ্তমানৰ লক্ষিমপুৰ, বিশ্বনাথ জিলা) স্থানান্তৰিত কৰিছিল। হৰকান্ত বৰুৱাৰ ''"আসাম বুৰঞ্জী"'' আৰু কাশীনাথ তামুলী ফুকনৰ ''"আসাম বুৰঞ্জী পুথি"''ৰ অনুসৰি চুতীয়াক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত বাৰ-ভূঞাক বস কৰি চুহুংমুঙে সিহঁতৰ ল'ৰা কিছুমানক তামুলী আৰু পাচনী পাতি লৈছিল।<ref>Tamuli Phukan, Kasinath, ''Assam Buranji, p. 20, "পাচে চুটিয়া ৰজাৰ পো ভাই সহিতে চুটিয়াক পাকৰি গুৰিত পাতিলে। পাচে লাক্নি কাতকেউ ১৪২৭ সঁকত বাৰভুঁয়াক বৰালে; সিহঁতৰ বচোআল টঙ্গালি হাচটি এইসকলৰ আদৰ্স ললে; সিহঁতৰ ল'ৰা কিচু সৰ্গদেৱে তামুলী পাঁচনিকৈ লগত ল'লে।" </ref><ref>Barua, Harakanta Sadaramin, ''Assam Buranji, p. 24.</ref> ''"সাতসৰী বুৰঞ্জী"''ৰ মতে চুহুংমুঙ ৰজাই প্ৰথমতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ ৰৌটা ভাঙি ভূঞাক দমন কৰি বিস্তৰ মানুহ পাই ভূঞা সকলক নিবন্ধ কৰি মেলি দিছিল। তাৰ পাছত সলাত গড় (বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দুয়োপাৰৰ বিশ্বনাথ-কুকুৰাকতা অঞ্চল) বান্ধি উত্তৰ-দক্ষিণৰ ৰাজ(ভূঞা) মাৰি লৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., ''Satsari Buranji'',p. 16, "কছাৰী কৰতলীয়া:- দেৱৰগাঁৱত, মৰঙ্গিত কছাৰী আছিল।..পাছে চুহুমফা ৰজাদেৱে সেই কছাৰীক বহুবাৰ যুঁজিলে, আৰু চেং ৰজাক খুনখৰাক ধৰি আনিলে... আমালৈ ঘোঁৰা দিবি ২০, বুঢ়াগোহাঁইলৈ দিবি ৩টা, মৰঙ্গিখোৱালৈ দিবি ১টা, এই নিৱদ্ধ। ভূঞা:- আতপাচে ৰৈয়ত ভাঙ্গি আনিলে। বিস্তৰ ৰাজত মানুহ পাই থানে-থানে পাতি ভূঞাহতক নিৱন্ধ দি মেলি পঠায়। সলাত গড় বান্ধি থৈ উত্তৰে-দক্ষিণে যি ৰাজ পায়, তাক মাৰিবৰ মন কৰিছে।"</ref><ref>Bhuyan, S.K., ''Satsari Buranji'', p.135, "দুই বছৰ থাকি দেৱৰগাঞো মৰঙ্গি মাৰিছে, কছাৰী মাৰিছে। দুই বছৰ থাকি উত্তৰ কোলৰ বাৰে-ভূঞাক ধৰিছে। ভূঞাহতক জিনি বচোৱাল টঙালি জমনড়া মমচাট কৌপতীয়া জাপি ল'লে। এক বৎসৰ থাকি সলাত গড় বান্ধিছে। এক বৎসৰ থাকি ৰটা-টেমনি মাৰিছে।" </ref>‌‌ এই তথ্য টাই ভাষাৰ ''"আহোম বুৰঞ্জী"'' আৰু ''"দেওধাই অসম বুৰঞ্জী"''তো উল্লেখ কৰা হৈছে<ref>Barua, G.C.,"Ahom Buranji, p. 62, "The heavenly king proceeded to Shaola(Biswanath). He ordered Shenglung, Thaomung Shenba, and some others to go and remain at Teomani-Rowta. They did accordingly proceeded to the place and stopped there...The king passed the year Lakni Taomit (1528 AD) in peace. In Lakni Kaken (in 1529 AD), the king, with his son, the Dangarias and followers proceeded to Shaola(Sala). The heavenly king sent a messenger to Shenglung and other directing them to return from Teomani-Rowta. The king then ordered Thaomung Katak and Thaomung Mungklang to cross the Bharali river and plunder the wide country on the other side. Both of them acted as desired and returned with some captives who were produced before the king. Thaomung Katak was placed at Narayanpur."</ref><ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Asam Buranji'',p.21,"ৰজাদেৱে বিশ্বনাথ লৈ গৈ ত্যাওচুংলুং-কংচেং, থাওমুং-চেনব‌ এই দুইক ৰেটাই-টেমনিত থাকিব দিলেগৈ। পাচে থাওমুং-কটকক উজিৰক ধৰিবলৈ পঠালে। উজিৰে এই কথা জানি ভাগি পলাল...লাক্নি কাকেও শকত ৰজাদেৱৰ‌ বাপেক-পুতেক ৰাজ্যে-সমন্বিতে বিশ্বনাথলৈ গৈ কলঙ্গেদি মানুহ পঠাই ৰেটাই-টেমনিৰ পৰা ত্যাওচুংলুং-কংচেঙক লোকজন সহিতে আহিব দিলে। পাচে ৰজাদেৱে থাওমুং-কটক, থাওমুং-মুংক্লাং, এই দুইক ভৰলীয়ে উজাই পঠালে, বোলে-"তহঁতে দুয়ে ভৰলু পাৰ হৈ‌ গৈ যি মানুহ পাৱ ধৰি আনগৈ।" পাচে ইবোলাক দুয়ো গৈ‌ যি মানুহ পালে আনি ৰজাদেৱৰ ঠাইত দিলেহি। পাচে থাওমুং-কটকক নাৰায়ণপুৰত ৰাজ দি তাতে থাকিব দিলে।"</ref>। ইয়াৰ পাছত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ভূঞা সকলে ৰজাৰ ৰাজচʼৰালৈ অহা যোৱা কৰি আছিল আৰু উত্তৰ-কোল, দিহিং, ইত্যাদি অঞ্চলত থাকি পুখুৰী, দৌল, ইত্যাদি নিৰ্মাণ কৰি থৈ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., ''Satsari Buranji'',p. 17, "ভুঞাহঁত আহি গান্ধ, স্বওঁৰ, থঙ্গা ৰজাক ভেটিলেহি। ছমাহ থাকি যায়, অহাযোৱাকৈ থাকে। উত্তৰকোলত ৪ মাহ থাকি পুখুৰী খানি আহিল। দিহিঙ্গত দৌল বান্ধিলে, পুখুৰী খানিলে শিলিখাতলত, পানীচকি দি হাট পাতিলে দলৌগুৰিত। হালধিবাৰীত নগৰ কৰিলে। ভূঞাহঁত আহি থাকে, ৰজায়েৰে কথা হই থাকে। ৰজা বামুণহঁতক বাদ কৰাই ৰঙ্গ চাই থাকে। পুৰ্ব্বে বাৰু নাছিল, ছাৰিব নাজানে, ভূঞাৰ পৰাহে হ'ল।" </ref> ''"পুৰণি অসম বুৰঞ্জী"'' খনত উল্লেখ থকাৰ মতে দিহিঙীয়া ৰজায়ে ৰটা-টেমনি মাৰি বাৰভূঞাক উত্তৰ কোলত পাতিছিল। এই ভূঞা সকলৰ মাজত বাৰ মুখ্য ভূঞা আছিল উতৈ, তমাই, ৰাই, সঁকাই, কৌষিক, উজিৰ, লস্কৰ, চোমদাৰ, সনাতন, কেহো, ৰামভট আৰু ভকতভূঞা। এই সকলৰ তলত চাৰিজন কৈ সৰু মূৰীয়া ভূঞা আছিল।<ref name="Rowta">Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p. 27-28, "বাৰ ভুঞা:- আৰু পূৰ্বে দিহীঙ্গিয়া ৰজা দেৱে ৰটাটেমনি মাৰি বাৰভূঞাক উত্তৰ কোলত পাতিলেনি। ভূঞাৰ নাম উতৈ ১,তমাই ১, ৰাই ১, সঁকাই ১, কৌষিক ১, উজিৰ ১, লস্কৰ ১, চোমদাৰ ১, সনাতন ১, কেহো ১, ৰামভট ১, ভকতভূঞা ১। এই বাৰটা মুখ্য ভূঞা। তাৰে চাৰিটাকৈ সৰু মূৰিয়া ভূঞা দুকুড়ি আঠোটা। ৰটা ভাঙি আনি লাচাম কলিতা ভূঞাৰ ঘৰ নি স্বৰ্গদেৱে বাঁহবাড়িত পাতি এক ভায়েকক সোণাৰি নৈত পাতিলে, এক ভায়েকক পৰ্বতত পাতিলে, এক ভায়েকক খঙ্গিয়া বুলিছিল। এই ঘৰে তিনি ঘৰ হ'ল।" </ref> ''"অসম বুৰঞ্জী (SM)"''ৰ অনুসৰি এই সকল ভূঞাৰ উতৈ আৰু তমাই নামৰ দুই ভূঞায়ে বগা হাতীত উঠি নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰাত, আহোম ৰজাই দুয়োকে ধৰি দেওঘৰলৈ নি কাটিলে আৰু অন্য ভূঞাৰ (লস্কৰ, লালোয়া, উতাবৰ, কহিক/কৌষিক, চোমদাৰ, উজীৰ, তমাই, চপা, সোণাবৰ, ভেদাই) ভাই-ভতিজাক খাটনীয়াৰৰূপে ভেঁটাই ল'লে<ref>Bhuyan, S.K.,"Assam Buranji(SM)", p.11-13, "সেই সয়ম উতৈ তমাই দুই ভূঞায়ে হস্তিত চূণ ঘহি কান্ধত চলি, বোলে, -"সৰ্বকালে আমাৰ ৰাজ্য, চুটিয়াক মাৰি বৰ লাই পালে। শুক্ল হস্তীত যি বহে তাৰে ৰাজ্য, আহোমে ক'ত পালে?" এই গৰ্ব্ব শুনি স্বৰ্গদেৱে বোলে-"মোক নাকুৰি নাখামে দিছে কালে পাইছো।" ভূঞা হঁত কোন মানুহ, শুকুলা হস্তিত উঠি যে আমাক অৱগৰ্ব্ব কৰে?" এই বুলি স্বৰ্গদেৱে বৰসন্দিকৈ ডেকাৰজা, দিহিঙ্গীয়া গলমণি পাত্ৰ, চনবন ভঙ্গীয়া হুহামৰা এই তিনি প্ৰধান কাঁড়ী, ৩ বোলে-"আমি ভূঞাহঁতক মাৰি ধৰি আনি দিম; স্বৰ্গদেৱৰ লোণ চাউল খাবৰ কি কাৰণ?" পাচে স্বৰ্গদেৱে বঁটাবাহন দি লোকজন সহিতে পঠাই দিলে। সিবোৰো গৈ কঢ়ামুখৰ দীৰ্ঘ পুখুৰীৰ কোষত ৰʼলগৈ। সেই সময়ত কাৰেকুছীয়া বাসুদেৱ তপসী লস্কৰে বোলে-"আহোমৰ লগত যুদ্ধ কৰিব নোৱাৰি। পোৱালি-খোৱা আহোম, পেটৰ পোৱালিকো চিৰি মাৰে।" এই বুলি ঘোঁৰা ৫টা, ৰূপ ২ চৰু সহিতে মালবৈয়া লস্কৰ পঠাই দিলে, বোলে-"আমি স্বৰ্গদেৱৰ শৰ্ণীয়া হʼলো, আমাক যিৰূপে ক্ৰোদ্ধ এৰিব, তাকে কৰিব।" পাচে ডেকাৰজা প্ৰমুখ্যে গলমণি পাত্ৰে বোলে-"ভাল, আমি মহাৰাজ স্বৰ্গদেৱৰ চৰণত বুজাই সাঞ্চি-পাতি ৰাখিম। তহঁতৰ ভাই-ভতিজা আমাৰ লগত পঠাই দে, খাটনীয়াৰৰূপে স্বৰ্গদেৱৰ চৰণত সেৱা কৰি থাকক গৈ, তেবেসে আমি উলটি যাব পাৰোঁ।" এই কথাত থাকি লালোয়া, উতাবৰ, কহিক, চোমদাৰ, উজীৰ, তমাই, চপা, সোণাবৰ, ভেদাই, এই সকল ভূঞাৰ ভাই-ভতিজাক লগত লৈ সন্দিকৈ প্ৰমুখ্যে ডেকাৰজায়ে খাটনীয়াৰৰূপে ভেঁটাই দিলে। স্বৰ্গদেউ বোলে-"শুকুলা হাতীৰ যে তমাই উঠিছে, সেই হাতী মোলৈ কিয় নানিলিহঁক?" পাচে ভূঞাৰ পুত্ৰ চপা সোণাবৰে বোলে-"হাতীৰ পোৰোগ হৈছিল, সেই কথাতেহে হাতীৰ সকলো গাৱে চূণ ঘহিছিল। শুক্লা হস্তীক স্বৰ্গদেউ নাপায়, আমি বন্দীহঁতে ক'ত পাম?" স্বৰ্গদেউ বোলে-"বন্দীহঁতে টেপাই কৰিব পাই নেকি?" এই বুলি উতৈ তমাই ২ ভূঞাক জুমুধি দেওঘৰৰ কোষত কাটিলে। তাৰ দুই পুতেক খাটনীয়াৰৰ লগতে ৰাখিলে। তাৰেপৰা ভূঞা বোৰ বশ হৈ থাকিল।" </ref>। ''"পুৰণি অসম বুৰঞ্জী"'' খনত উল্লেখ থকাৰ মতে চুহুংমুঙৰ ৰজাৰ ৰাজত্ব কালৰ শেষৰ ফালে তুৰ্বকক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত ৰটা-টেমনিত বাকি থকা কিছু ভূঞায়ে(মদনগিৰি, ধৰ্ম্মাই, ৰামচন্দ্ৰগিৰি, দন্দৰ দলৈ, তামূলীদলৈ, বৰচোমদাৰ, দলিদখান) আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ ঘোষণা কৰিছিল আৰু কলং নৈৰ ওচৰত গোট খাই যুদ্ধলৈ সাজু হৈছিল। কিন্তু চুহুংমুঙ আৰু পাছলৈ তেওঁ পুত্ৰ চুক্লেংমুঙে এই সকলৰ বিদ্ৰোহ দমন কৰিছিল আৰু সকলোকে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰলৈ লয় অনা হৈছিল। <ref>Bhuyan, S.K.,"Assam Buranji(SM)", p.29, "আৰু ৰটাটেমনি ভাগি বাৰভূঞা যাই কলঙ্গৰ কোষত ৰহিল। মদনগিৰি, ধৰ্ম্মাই, চোমদাৰ, ৰামচন্দ্ৰগিৰি, দন্দৰ দলৈ, তামূলীদলৈ, বৰচোমদাৰ, দলিদখাঁ, এইসব প্ৰমুখ্যে যুদ্ধক মনে আছে।...পাটত বহি (গড়গঞা‌ ৰজাই) ভূঞাসকলক কাটি তাৰ ভাই-ভতিজাক লগত খাটনিয়াৰ ৰূপে ৰাখি ডেকা ৰাজা দবৰাজা সহিতে কোঁচক ধাৰে সলালৈ খেদি গ'ল।"</ref><ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p. 154, "পাচে মোৰ পুথাও দিহিঙ্গীয়া ৰজা কাচেঙ্গ বড় পাত্ৰগোহাইক সেনাপতি পাতি উপাই কৰি তুৰ্বকক মৰালে। আত পাচে সেই বেলা ৰটাটেমনিৰ বাৰ ভূঞায়াই কলঙৰ কাখৰত ৰলহি। মদনগিৰি, ধৰ্ম্মাই, চোমদাৰ, ৰামচন্দ্ৰ গিৰি, চন্দ্ৰ দলৈ, তামুলী দলৈ, বাহুদলৈ, বড় চোমদাৰ, এই সকল প্ৰমুখ্যে যুদ্ধক মনে আছে। ...পাচে দিহিঙ্গীয়া ৰজা বড় সন্দিকৈ সকলো বোৰে ভূঞায় যুদ্ধলৈ সলালৈ, আহিল। পাচে ভূঞাৎ সলা মাৰিলে। প্ৰথমে ৰনভঙ্গ হৈ আমাৰ হুহুকি আহি পৌষ মাস ১৪৬৩ শকত দুদিন পাচে যুদ্ধ কৰি ভূঞাক ভঙ্গাই মূৰ আনি মথাডাঙ্গত থলে। দুটা দৌল বান্ধিলে। ৰামচন্দ্ৰ গিৰি, দলিদখাঁ, প্ৰমুখো ভূঞা সকল সলাত লোকজন সহিতে দান্তে ধৰি দিহিঙ্গীয়া ৰজাত সৰণাগত হ'ল; লস্কৰো পৰিল ১৬, কটোয়াল পৰিল ১২, ঘোড়া পালে ৩০০, সেনা অনেক পৰিল। বজৰা নাও ৬০ পালে। সেই ভূঞা সকলক পুথাও দিহিঙ্গীয়া স্বৰ্গদেৱৰ আজ্ঞাএ বড় চেতিয়ায়ে উত্তৰ কোনে পাতিলে।" </ref><ref>Barua, G.C.,"Ahom Buranji, p. 79.,"The Bara Bhuiyas paid their homage to the heavenly king(Suklengmung) on the side of the Kapili river.</ref> ====পৰৱৰ্তী বাৰ-ভূঞা==== পৰৱৰ্তী বাৰ-ভূঞাসকলে প্ৰথম অৱস্থাত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণপাৰে পূবে [[কছাৰী ৰাজ্য]] আৰু পশ্চিমে [[কমতা ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত আধিপত্য স্থাপন কৰিছিল। মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে, এই গোটৰ শিৰোমণি চণ্ডীবৰ মূলতঃ কনৌজৰ এজন শাসক আছিল। তেওঁ কনৌজ এৰি ধৰ্মনাৰায়ণৰ অধীনস্থ গৌড়লৈ আহিছিল।<ref name="Neog1980-41">{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1980 |page=41 }}</ref> গৌড়ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু কমতাৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ মাজত হোৱা এক সন্ধিৰ ফলত চণ্ডীবৰৰ নেতৃত্বত সাতঘৰ কায়স্থ আৰু সাতঘৰ ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ পৰা কেইমাইলমান উত্তৰে অৱস্থিত লেঙামাগুৰিত সংস্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name="Neog1980-51">{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1980 |page=51 }}</ref> অৱশ্যে বাণীপ্ৰসন্ন মিশ্ৰই শংকৰদেৱৰ পৰম্পৰাগত ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ জন্ম-তাৰিখক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰি তেওঁৰ জন্ম আনুমানিক ১৪৭৯–১৪৮৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত হোৱা বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই সংশোধিত কালক্ৰম অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব আৰু চণ্ডীবৰৰ অসম আগমনৰ সময়ো পূৰ্বে ধাৰণা কৰা চতুৰ্দশ শতিকাৰ মাজভাগতকৈ যথেষ্ট পৰৱৰ্তী—সম্ভৱতঃ চতুৰ্দশ শতিকাৰ অন্তিম বা পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ সময়ৰ হ’ব পাৰে।<ref name="Misra2016">{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Sankardeva and His Times: Some Further Historical Probings |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |location=Tezpur |year=2016 |pages=19–23 }}</ref> লেঙামাগুৰিত থকা কালত শস্য চপোৱাৰ সময়ত ভূটীয়াসকলে অঞ্চলটো আক্ৰমণ কৰি লুটপাত কৰিছিল। এনে এক আক্ৰমণত তেওঁলোকে চণ্ডীবৰৰ পুত্ৰ ৰাজধৰক বন্দী কৰি নিয়ে। চণ্ডীবৰে তেওঁলোকক মাগুৰি—বৰ্তমানৰ চাংসাৰিৰ ওচৰৰ অঞ্চল—আৰু দেৱাংগিৰিৰ মাজত অৱস্থিত দৈমাৰালৈকে খেদি গৈ কেইবাজনো আক্ৰমণকাৰীক হত্যা কৰি ৰাজধৰক উদ্ধাৰ কৰে। ইয়াৰ চাৰি-পাঁচ বছৰৰ পাছত প্ৰতিশোধ ল’বলৈ অহা ভূটীয়াসকলে চণ্ডীবৰক বৰ্তমানৰ [[ওদালগুৰি জিলা]]ৰ ৰৌতা লৈকে খেদি যায় যদিও বাৰ-ভূঞাসকলৰ হাতত পৰাস্ত হয়।<ref name="Neog1980-65">{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1980 |pages=65–66 }}</ref> নিৰাপদ আশ্ৰয়ৰ সন্ধানত চণ্ডীবৰ আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলে লেঙামাগুৰি ত্যাগ কৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ সহায়ত বৰ্তমানৰ নগাঁও জিলাৰ [[বৰদোৱা]]ত বসতি স্থাপন কৰে। চণ্ডীবৰৰ বংশধৰসকলৰ ভিতৰত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] অন্যতম আছিল। চণ্ডীবৰৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ পুত্ৰ ৰাজধৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ নেতা হয় আৰু পাছলৈ আন পাঁচজন ভূঞাও এই গোটত যোগ দিয়ে।<ref name="Neog1980-51"/> ১৪৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আলাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে খেন বংশৰ ৰজা নীলাম্বৰক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত তেওঁৰ শাসন বৰনদীলৈকে বিস্তাৰ কৰে। এই অভিযানত তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণে বাউসীত সংস্থাপন কৰা দ্বিতীয় ভূঞা গোটৰ গন্ধৰ্বৰায়ৰ বংশধৰ হৰূপ নাৰায়ণকো পৰাস্ত কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত বাৰ-ভূঞাসকলে প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰি হুছেইন শ্বাহৰ পুত্ৰ দানিয়েলৰ অধীনত থকা বংগৰ শাসনৰ অৱসান ঘটোৱাত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা লয়।<ref name="Neog1980-53">{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1980 |pages=53–55 }}</ref> কিন্তু তাৰ পাছতেই কমতাত [[বিশ্বসিংহ]]ৰ উত্থানে কামৰূপত পৰৱৰ্তী বাৰ-ভূঞাসকলৰ আধিপত্য নষ্ট কৰে। পূবফালে কছাৰীসকল আৰু পশ্চিমফালে উত্থানশীল কোচ শক্তিৰ মাজত চাপত পৰি নগাঁও অঞ্চলৰ ভূঞাসকলে ষোড়শ শতিকাৰ প্ৰথম চতুৰ্থাংশত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰলৈ স্থানান্তৰিত হয়। তেওঁলোকে উত্তৰ পাৰত বৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ অঞ্চলৰ পশ্চিমফালে আশ্ৰয় লয়। ক্ৰমবৰ্ধমান কোচ–আহোম প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাই পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকৰ স্বাধীনতা আৰু সাৰ্বভৌমত্ব অধিক সংকুচিত কৰে।<ref name="Neog1980-53"/> শংকৰদেৱৰ সময়ত তেম্বুৱানীৰ জলধাৰা বন্ধ কৰিবলৈ বিভিন্ন ভূঞাৰ অধীনৰ লোকসকলক মাতি অনাৰ বৰ্ণনাই তেওঁলোকৰ বসতি আৰু জনসংগঠনৰ ভৌগোলিক পৰিসৰৰ আভাস দিয়ে। ৰামচৰণ ঠাকুৰৰ ''শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ লীলা-চৰিত''ত এই পৰিসৰ কপিলীৰ পৰা চামধৰা আৰু শিঙ্গৰীৰ পৰা উত্তৰ সীমালৈ বিস্তৃত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে<ref name="Ramcharan-LeelaCharit">{{cite book |author=ৰামচৰণ ঠাকুৰ |editor-last=দত্তবৰুৱা |editor-first=হৰিনাৰায়ণ |title=শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ লীলা-চৰিত |edition=তৃতীয় |publisher=দত্তবৰুৱা এণ্ড কোম্পানী |location=নলবাৰী |year=1977 |page=365 |language=as |quote=কপিলীৰ হন্তে চামধৰা সীমা কৰি। শিঙ্গৰীৰ হন্তে উত্তৰৰ সীমা বাৰী॥ }}</ref>— <blockquote><poem> কপিলীৰ হন্তে চামধৰা সীমা কৰি। শিঙ্গৰীৰ হন্তে উত্তৰৰ সীমা বাৰী॥ </poem></blockquote> ==টোকা== {{reflist|3}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{refbegin}} * {{cite journal |last1=Guha |first1=Amalendu |date=December 1983 |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |ref=harv}} * {{cite journal |last1=Lahiri |first1=Nayanjot |date=June 1984 |title=The Pre-Ahom Roots of Medieval Assam |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |pages=60–69 |doi=10.2307/3517004 |jstor=3517004 |ref=harv}} * {{Citation | ref = harv | last = Nath | first = D | title = History of the Koch Kingdom: 1515–1615 | publisher=Mittal Publications | place=Delhi | year=1989 }} * {{Citation | ref = harv | last = Gohain Barooah | first = P | title = An Illustrated HISTORY OF ASSAM | publisher=Leela agency | place=tezpur | year=1937 }} * {{Citation |ref=harv |last=Neog |first=M |contribution=Origin of the Baro-Bhuyans |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=62–66 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992 }} * {{Citation |ref=harv |last=Neog |first=M |contribution= |editor-last= |editor-first= |title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam |volume= |pages= |publisher=Motilal Banarasidass |place=Delhi |year=1980 }} {{refend}} {{অসমৰ ইতিহাস}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] mx3wkwte1u1x6978wgul6rug5mot704 648934 648933 2026-11-01T14:15:34Z Ananya Taye 28065 /* ইতিহাস */ Added transcript 648934 wikitext text/x-wiki '''বাৰ ভূঞা''' মধ্যযুগীয় [[অসম]] আৰু বংগৰ এচাম শাসনকৰ্তা আৰু জমিদাৰ আছিল। ভূঞাৰ অৰ্থ ভূঁই বা ভূমিৰ অধিকাৰী। তেওঁলোকে আনৰ পৰা প্ৰায় স্বাধীনতা বজাই ৰাখি নিজ মাজতে গোট কৰিছিল। এই ভূপতিসকল কোনো বিশেষ জনগোষ্ঠী, ধৰ্ম বা জাতিৰ নাছিল।<ref name="Nath 1989 21">{{harv|Nath|1989|p=21}}</ref> বাহিৰা শক্তিয়ে আক্ৰমণ কৰিলে তেওঁলোকে সাধাৰণতে একেলগে তাৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ কৰিছিল। শান্তিৰ সময়ত সকলোৱে নিজা নিজা সাৰ্বভৌমত্ব বজাই ৰাখিছিল। তাৰ মাজতে শক্তিশালী ৰজাৰ আৱিৰ্ভৱ হ'লে তেওঁলোকে আনুগত্য প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref>{{harv|Neog|1980|p=49}}</ref> তেওঁলোকে ''চকলা'' নামৰ গাঁৱৰ সমষ্টিত শাসন কৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ সকলোতকৈ প্ৰতাপীজনে নিজকে ''ৰজা'' বুলিছিল।<ref>{{harv|Neog|1980|p=48}}</ref> সিবিলাকৰ বাৰজন বাৰ ঠাইত প্ৰখ্যাত হৈ উঠিছিল; সেই কাৰণে সিবিলাকক "বাৰভূঞা" বোলা যায়। বাৰঘৰ কায়স্থ ভূঞাত বাজেও দুঘৰ বামুণ ভূঞা আছিল।<ref>{{harv|Barooah|1937|p=19}}</ref> আন বুৰঞ্জীবিদৰ মতে শাসনকৰ্তাৰ সংখ্যা বাৰজনতকৈ বেছি আহিল আৰু ''বাৰ'' শব্দই "বহুতো" বুজাইছিল।<ref>{{Harvcol|Neog|1980|p=49f}}</ref> গতিকে ''ভূঞা-ৰাজ'' বুলিলে নিজা নিজা শাসন বুজাইছিল, আৰু ''বাৰ ভূঞা'' বুলিলে তেওঁলোকৰ বিশেষ গোটক বুজাইছিল।<ref>{{harv|Guha|1983|p=10}}</ref> বংগত তেওঁলোকে ভাটিৰ অঞ্চলক বাৰটা প্ৰাশাসনিক গোট বা ''দ্বাদশ বাংলা''ত ভগাইছিল।<ref>Akbarnama, Volume III, Page 647</ref> বৰ্তমানৰ অসম, উত্তৰ বংগ আৰু বাংলাদেশৰো সৰহভাগেৰে গঠিত [[কামৰূপ ৰাজ্য]]ৰ ভাঙোনৰ সময়ছোৱাতে বাৰ ভূঞাৰ উৎপত্তি হৈছিল। [[শালস্তম্ভ বংশ]]ৰ নৱম শতিকাৰ ৰজা বলবৰ্মন (তৃতীয়)ৰ ৰাজত্বকালতে মাটি ভগাই লোৱাৰ কাৰ্য খুব দেখিবলৈ পোৱা হৈছিল।<ref>{{harv|Lahiri|1984|p=62}}</ref> মধ্য কামৰূপৰ পতন হোৱাৰ পাছত সৰু সৰু দলপতিৰ প্ৰথা অব্যাহত থাকে। [[File:Map of Baro-Bhuyan territories.jpg|thumb|right|১৬ শতিকাৰ আগভাগত ভূঞা সকলে ৰাজত্ব কৰা অঞ্চলসমূহ]] অসমত বাৰভূঞাসকলে [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী]]ৰ দক্ষিণপাৰে [[কছাৰী ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিমফালে আৰু উত্তৰপাৰে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ পশ্চিমৰ অঞ্চল অধিকাৰ কৰিছিল। ইয়াত [[নগাঁও জিলা|নগাঁও]], [[দৰং জিলা|দৰং]] আৰু [[শোণিতপুৰ জিলা|শোণিতপুৰ]] অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। বংগৰ আক্ৰমণকাৰীৰ বিৰুদ্ধে তেওঁলোকে অস্ত্ৰ ধৰিছিল আৰু ১৪৯৮ চনৰ পাছত আলাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহৰ প্ৰশাসনৰ বাকী ৰোৱা অংশক পৰাস্ত কৰিছিল। তেওঁলোকে [[কোচ ৰাজ্য]]ৰ উত্থানতো বাধা দিছিল যদিও ব্যৰ্থ হয়। তাৰ পাছত দ‌‌‌ক্ষিণপাৰে তেওঁলোকৰ অঞ্চল কচাৰী ৰাজ্য আৰু কমতা ৰজ্যৰ মাজৰ সংকুচিত হৈ পৰে। উত্তৰ পাৰতো [[আহোম ৰাজ্য]]ৰ প্ৰভাৱ বাঢ়ি আহিবলৈ ধৰে। বংগত বৰিসালৰ চন্দ্ৰদ্বীপ ৰাজ্য বসু ৰাজ পৰিয়ালে শাসন কৰিছিল। ইয়াৰ শেষৰজন ৰজা ৰবীন্দ্ৰ নাৰায়ণ বসুৱে বংগৰ বিভাজনৰ সময়ত [[কলকাতা]]লৈ পলাই যায়। তেওঁলোকৰ স্থান ইতিমধ্যেই জমিদাৰলৈ অৱনমিত হৈছিল।l ==ইতিহাস== ===অসমৰ বাৰ-ভূঞা=== অসমৰ বাৰ-ভূঞা সকলক দুটা ভাগত বিভক্ত কৰিব পৰা যায়। প্ৰথমটো ভাগ হৈছে আদি বা পুৰণি ভূঞা আৰু আনটো হৈছে ১৪ শতিকাত অহা বাৰ-ভূঞা। শংকৰদেৱৰ আদি পুৰুষ এই দ্বিতীয় ভাগৰ আছিল। ====আদি ভূঞা==== * আদি-চৰিতৰ তথ্য : আদি ভূঞা বা পুৰণি ভূঞা সকলৰ উৎপত্তিৰ কথা বিশেষভাৱে জনা নাযায়। একমাত্ৰ ১৭ শতিকাৰ শেষ ভাগত<ref>Neog, Maheswar, Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam, p. 29, It is supposed to have been written in 1586 saka (1664 AD).</ref> লিখা বিতৰ্কিত গ্ৰন্থ "আদি-চৰিত"ত হে এই সকলৰ উৎপত্তিৰ এটা আখ্যান দিয়া হৈছে। কিন্তু বহু ইতিহাসবিদে এই গ্ৰন্থখনক পৰবৰ্জাতী কালৰ জালি যে ৰচনা বুলি গণ্য কৰে<ref>Maheswar Neog states that the Adi-carita, ascribed to Madhavadeva, has created much ill feeling among the Vaisnavas of Assam, and has been denounced by the more considerate section of sattra pontiffs and literary men alike.</ref><ref>{{cite book |last=Sarma |first=Satyendranath |title=Madhavadeva |series=Makers of Indian Literature |publisher=Sahitya Akademi |location=New Delhi |year=1985 |page=25 |url=https://sahitya-akademi.gov.in/publications/pdf/madhavadeva_english.pdf |quote=Besides the above genuine works, a few more apocryphal works by later writers, viz., Adi-carita, Amulyaratna, Guptamani, and Guptastir are ascribed to Madhavadeva. The language, style and contents of these works clearly expose the spuriousness of these works.}}</ref><ref>{{cite journal |last=Saikia |first=Baburam |title=Marginalisation, Revolt and Adaptation: On Changing the Mayamara Tradition |journal=Journal of Ethnology and Folkloristics |volume=15 |issue=1 |year=2021 |pages=85–102 |doi=10.2478/jef-2021-0006 |quote=the present Mayamoria gosain ... disowns the Adi Carit-Puthi as a forged document written by a third-rate poet and not by Madhavadeva"; "Neog ... puts this manuscript in the category of spurious account in his analysis.}}</ref> আৰু বাৰভূঞাসকলৰ শুদ্ধ ইতিহাস হিচাপে গ্ৰহণ নকৰে।<ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928 |year=1947 |pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928/page/n76 72]-74|quote=Like the authorship, the historicity of Adi charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure..So the Adi Charit cannot be depended on as anything approaching a history of the Bara Bhuyans.}}</ref> গ্ৰন্থখনত উল্লেখ কৰা মতে আদি-ভুঞা সকলৰ উৎপত্তি কমতাপুৰৰ ৰজা আৰিমত্তৰ ৰাজসভাৰ সমুদ্ৰ নামৰ মন্ত্ৰী এজনৰ পৰা হৈছিল। প্ৰতাপপুৰা (কামৰূপৰ বুৰঞ্জী মতে প্ৰতাপসিংহ/ৰামচন্দ্ৰ) নামৰ এজন ৰজাই ৰত্নপীঠৰ (যোগিনী তন্ত্ৰৰ মতে কামৰূপ ৰাজ্যৰ পশ্চিম অংশ) ৰত্নপুৰত ৰাজত্ব কৰিছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ মায়ামত্তয়ে নিজৰ ৰাজ্যখন দুয়ো পুত্ৰ নাগমত্ত আৰু আৰিমত্তৰ মাজত ভাগ কৰি দিছিল। আৰিমত্তয়ে ৰাজ্যৰ পুব ভাগ শাসন কৰিছিল, যʼত তেওঁৰ মন্ত্ৰী সমুদ্ৰয়ে তেওঁৰ বাবে এখন নতুন ৰাজধানী নিৰ্মাণ কৰি দিছিল। নাগমত্তেয়ে ৰত্নপীঠৰ ৰত্নপুৰৰ পৰা পশ্চিম ভাগ ৰাজত্ব কৰিছিল। কিছু বছৰৰ পাছত নাগমত্তৰ মৃত্যু হয় আৰু আৰিমত্তয়ে নিজৰ পিতৃক হত্যা কৰি সমগ্ৰ ৰাজ্য নিজৰ অধীনলৈ লয়। প্ৰচলিত লোককথা জনশ্ৰুতিৰ ওপৰত আধাৰিত "কামৰূপৰ বুৰঞ্জী" নামৰ গ্ৰন্থখনৰ পৰা জনা যায় যে আৰিমত্তয়ে কমতাপুৰৰ ৰজা দুৰ্ল্লভেন্দক পৰাস্ত কৰি কমতাপুৰৰ ৰজা হৈছিল আৰু পুনৰ কামৰূপলৈ আহি পিতৃক সত্যা কৰি বৈদ্যৰগড় নামে এখন পাট নিৰ্মাণ কৰিছিল। তাৰ পাছত তেওঁ বিশ্বনাথৰ প্ৰতাপ গড়ৰৰ লৈকে ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰি কামৰূপ লৈ ঘূৰি আহি ৰাজপাট খাইছিল।<ref>Bhuyan, Surjya Kumar, ''Kamrupar Buranji'', p.4</ref> বহু ইতিহাসবিদে কিন্তু আৰিমত্তৰ এই কাহিনীটো গ্ৰহণ কৰিবলৈ অসুবিধা পায় আৰু ইয়াক কিংবদন্তি বুলি আখ্যা দিয়ে।<ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928 |year=1947 |pages=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928/page/n76 72], 74|quote=Like the authorship, the historicity of Adi charita is doubtful. As the composition seems to lack the serenity and classicism of Madhawadew, the accounts also appear to be mainly based on legends and popular traditions, and as such are less than authentic. Arimatta himself is at best a legendary figure.}}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta and Simla |year=1926 |page=19 |url=https://archive.org/stream/historyofassam00gait/historyofassam00gait_djvu.txt |quote=Many legends cluster round Arimatta, but it would serve no useful purpose to discuss them further, as it is quite impossible to unravel the truth from the various conflicting stories that are current amongst the people.}}</ref><ref>{{cite book |last=Neog |first=Dimbeswar |title=Introduction to Assam |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928 |year=1947 |page=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.529928/page/n76 72]|quote="The Arimatta legends are so hopelessly divergent that it will simply be a wild goose chase here to make an attempt to reconcile them."}}</ref> যিয়ে নওক গ্ৰন্থ খনৰ পাছৰ অংশৰ মতে আৰিমত্তয়ে সমুদ্ৰক ৰাজ্যৰ এটা অংশ ৰাজত্ব কৰিবলৈ দিছিল আৰু সমুদ্ৰৰ পুত্ৰ মনোহৰক আন অংশ। সমুদ্ৰ আৰু মনোহৰৰ মৃত্যুৰ পাছত সমগ্ৰ অঞ্চলটো মনোহৰৰ পুত্ৰী লক্ষ্মীৰ হাতলৈ গৈছিল। লক্ষ্মীৰ দুই পুত্ৰ আছিল, সান্তনো আৰু সুমন্ত <ref>Neog, Maheswar, Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam, p. 52</ref>। সান্তনো আৰু সুমন্ত দুয়োৰে বাৰজন পুত্ৰ আছিল। এই সকলকে বৰ বাৰ-ভূঞা (লস্কৰ, কাব্যশী, পদ্ম, ৰাই, সলাল, চুকা/সকা, টেটন, ধ্বজ/ধয়া, উজীৰ, সৰল, ৰমাই আৰু তমাই) আৰু সৰু বাৰ-ভূঞা (কন্বজ্বৰা/কনৌজ্বৰা, ৰঘূ, মুকুন্দ,কদম্ব, সুৰথ, সুন্দৰা,সুশামা, গৌড়বাজ, ৰত্ন, মহাৰথ, লেপ আৰু কেপ) কোৱা হৈছিল। সৰু বাৰ-ভূঞা সকল ৰামপুৰলৈ(বৰ্তমানৰ নগাঁৱত অৱস্থিত) স্থানান্তৰিত হৈছিল। বৰ বাৰ-ভূঞা সকল পূৰ্বৰ ঠাইতে থাকি সেই ঠাইক নিজৰ মাতৃৰ নামত লক্ষ্মিপুৰ/লক্ষিমপুৰ( বৰ্তমানৰ দৰঙত অৱস্থিত) দিয়ে। পুৰ্বতে এই ঠাইক ৰঙ্গ-গ্ৰাম কোৱা হৈছিল<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452455/page/n33/mode/1up As per Asamar Buranji, ''Rang-gram''(Rangagaon) was renamed as ''Lakshmipur'' after their mother Lakshmi]</ref>। এই বংশাৱলীত সুমন্তৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ কন্বজ্বৰক শংকৰদেৱৰ পূৰ্বপুৰুষ চণ্ডীবৰৰ সৈতে সংযোগ কৰি আদি ভূঞাসকলক শংকৰদেৱৰ পৰিয়ালৰ সৈতে একে বংশসূত্ৰত বান্ধিবলৈ চেষ্টা কৰা হৈছে। কিন্তু মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে শংকৰদেৱৰ পৰিয়ালৰ বংশতালিকাত কন্বজ্বৰ নামৰ কোনো ব্যক্তি পোৱা নাযায়।<ref>Neog, Maheswar, Early History of the Vaishnavite Faith and Movement in Assam, p. 65-66</ref> গ্ৰন্থখনত উল্লেখ থকাৰ মতে আদি ভূঞা সকলে চুতীয়া আৰু কছাৰী দুয়ো ৰাজ্যৰ লগত যুদ্ধ কৰি নিজৰ ভূমি ৰক্ষা কৰিছিল। গ্ৰন্থখনত দিয়াৰ মতে এবাৰ বৰ বাৰ-ভূঞায়ে আহোম ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰিছিল, কিন্তু যুদ্ধত পৰাস্ত হৈ বাৰজন বৰ-ভূঞাক বন্দী কৰি শদিয়াৰ শ্যামা কালিৰ মন্দিৰলৈ(তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ) বলি দিবলৈ পঠিওৱা হৈছিল। কিন্তু, কাহিনীটোৰ মতে, গোসানীয়ে ভূঞা সকলৰ বলি ল'বলৈ অস্বীকাৰ কৰিলে আৰু সেই বাবে আহোম ৰজাই সকলোকে সপত কোৱাই এৰি দিলে। গ্ৰন্থখনৰ মতে ইয়াৰ পাছত বাৰ ভূঞাৰ সহযোগত আহোম ৰজায়ে কছাৰী ৰজা আৰু চুতীয়া ৰজা, ধীৰনাৰায়ণক পৰাস্ত কৰি হত্যা কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। অৱশ্যে এই ঘটনাটো সত্য প্ৰমাণিত নহয় বুলি ভবা হয় কাৰণ চুতীয়া ৰজাক ১৫২৪ চনত পৰাস্ত কৰাৰ পাছত হে শদিয়াখন বা শদিয়াৰ কালি মন্দিৰটো আহোম ৰজাৰ অধীনলৈ আহিছিল। হয়টো এই ঘটনা পৰৱৰ্তী কালৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহ (১৫২৭-১৫২৯ চনৰ) বা কছাৰী দমন(১৫৩৬ চনৰ) হয়। সম্ভৱতঃ এই বৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ বিদ্ৰোহক দমন কৰি আহোম ৰজাই চুতীয়া বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ বা কছাৰী ৰজাক পৰাস্ত কৰিবলৈ এইসকলৰ সহায় লৈছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থখনত কছাৰীৰ বিৰুদ্ধে আহোম ৰজাই ভূঞা সকলৰ সহায় লোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p.28,"ৰটা ভাঙ্গি আনি লাচাম কলিতা ভূঞাৰ ঘৰ নি স্বৰ্গদেৱে বাঁহবাড়িত পাতি এক ভায়েকক সোণাৰি নৈত পাতিলে, এক ভায়েকক পৰ্বতত পাতিলে, এক ভায়েকক খঙ্গিয়া বুলিছিল। এই ঘৰে তিনি ঘৰ হ'ল। যেতিয়া স্বৰ্গদেৱে কছাৰীক মৰঙ্গিৰ পৰা খেদালে, তেতিয়াএ দেৱতায়ে মানুহ দুনুহ দি লাচামক নি তাক টুৰ্পাক নাম দি মৰঙ্গিৰ অধিকাৰ পাতিলে। সেই সময়ৰ পৰাই এই ঘৰক বাঁহবড়িয়া চেতিয়া‌ বোলে। ই পূৰ্ব্বৰ ৰটা মাৰি অনা কলিতা।"</ref> আদি-চৰিতত উল্লেখ থকাৰ মতে এই কাৰ্যত প্ৰসন্ন হৈ আহোম ৰজাই বাৰ-ভূঞাসকলক উত্তৰ কোলৰ বাৰখন সৰু প্ৰদেশ(যেনে কলাবাৰী, গহপুৰ, কলংপুৰ, নাৰায়ণপুৰ, ইত্যাদি) আহোমৰ হৈ ৰাজত্ব কৰিবলৈ দিছিল। ইয়াৰে লস্কৰ পৰিয়ালৰ জয় ভূঞা আৰু উজীৰ পৰিয়ালৰ মাহি ভূঞা এসময়ত শক্তিশালী হৈ উঠিছিল আৰু আহোম ৰজা জয়ধ্বজ সিংহই এই সকলৰ সকল চুক্তি কৰিব লগীয়া হৈছিল। গ্ৰন্থখনত লিখা হৈছে যে সৰু বাৰ-ভূঞাসকলে বৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ লগত কল্পতৰু-শাস্ত্ৰ নামৰ এখন গ্ৰন্থৰ বাবে দ্বন্দ্ব কৰি ৰামপুৰৰ দক্ষিণলৈ আঁতৰি আহিছিল। * কামৰূপৰ বুৰঞ্জীৰ কিংবদন্তি : ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী''ৰ প্ৰথম অধ্যায়তো প্ৰতাপসিংহ, ৰামচন্দ্ৰ আৰু আৰিমত্ত সম্পৰ্কে একাধিক কিংবদন্তিমূলক বিৱৰণ পোৱা যায়। প্ৰথম বিৱৰণত কামৰূপৰ ৰজা ধৰ্মপালৰ পুত্ৰ ৰত্নপাল, তেওঁৰ পুত্ৰ সোমপাল আৰু সোমপালৰ পুত্ৰ প্ৰতাপসিংহৰ কথা উল্লেখ কৰি প্ৰতাপসিংহই কন্যকা গ্ৰামত পাট পাতি কামৰূপৰ উজানিৰ ভূঞাসকলক পৰাস্ত কৰাৰ বৰ্ণনা দিয়া হৈছে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1930 |pages=2–3 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}</ref> একেখন গ্ৰন্থৰ পৰিশিষ্ট (ক)-ত সংকলিত সৰুণাথ বৰুৱাৰ ''কামৰূপ পুৰাবৃত্ত''ত সোমপালে কামৰূপৰ উজানিত বিশ্বনাথৰ কাষত কন্যকা গাঁৱত পাট পাতি ৰজা হোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Sarunath |chapter=Kamrup-Puravritta |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1930 |page=99 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}</ref> অৱশ্যে প্ৰথম বিৱৰণত কামৰূপৰ উজানিৰ ভূঞাসকলৰ নিৰ্দিষ্ট অৱস্থান বা তেওঁলোকৰ ৰাজ্যৰ সীমা উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। উল্লেখযোগ্য যে সপ্তদশ শতিকাৰ আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]] (১৬০৩–১৬৪১)ৰ ৰাজত্বকালতো বিশ্বনাথ অঞ্চলত উত্তৰ পাৰৰ ভূঞাসকলক দমন কৰা হৈছিল। এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, ১৬২৩ খ্ৰীষ্টাব্দত উত্তৰ পাৰৰ বিশ্বনাথ-লক্ষিমপুৰ অঞ্চলৰ (পূৰ্বতে চুহুংমুঙৰ দিনত মধ্য অসমৰ ৰটা-তেমনি অঞ্চলৰ পৰা স্থানান্তৰিত কৰোৱা)<ref name="Rowta" /> ভূঞাসকলৰ মাজত উদয় নামৰ এজন ভূঞাই স্বাধীনতা ঘোষণা কৰাত প্ৰতাপ সিংহই তেওঁক বন্দী কৰি মৃত্যুদণ্ড দিয়ে আৰু ভূঞাসকলক দমন কৰি তেওঁলোকক ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণ পাৰলৈ স্থানান্তৰ কৰে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |page=119 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45465}}</ref> প্ৰতাপ সিংহৰ বিশ্বনাথ অঞ্চলত অন্যান্য কাৰ্যকলাপৰো অভিলেখীয় সাক্ষ্য পোৱা যায়। বিশ্বনাথ ঘাটৰ এটা স্তম্ভলিপিত তেওঁৰ নিৰ্দেশত ভাণ্ডাৰী গোহাঁয়ে প্ৰতাপগড় বা শলালগড় নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref>{{cite journal |last=Kakati |first=Swapna |title=Inscriptions as a Source for the Ahom-Mughal Conflict of Medieval Assam |journal=Journal of Indian History and Culture |issue=32 |year=2023 |page=110 |url=https://journalcpriir.com/wp-content/uploads/2024/11/32nd-issue-dec-2023-jihc-online.pdf}}</ref> ইয়াৰ উপৰি ১৬১৫–১৬২০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা বিশ্বনাথ শিৱ মন্দিৰটো তেওঁ মোমাই তামুলী বৰবৰুৱাৰ জৰিয়তে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>{{cite journal |last=Boruah |first=Abhilash Sharma |title=Sculptures of Biswanth Area in Assam |journal=Abhidha Journal of Art, Archaeology and Cultural Heritage |volume=1 |issue=1 |year=2021 |page=125}}</ref> একেখন গ্ৰন্থৰ আন এটা বিৱৰণত ৰামচন্দ্ৰক কামৰূপৰ ৰজা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। এই কাহিনী অনুসৰি আৰিমত্তই কমতাপুৰৰ ৰজাক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত কামৰূপলৈ আহি ৰামচন্দ্ৰ ৰজাক হত্যা কৰি বৈদ্যগড়ত পাট পাতিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁ বিশ্বনাথৰ উত্তৰে প্ৰতাপপুৰ নামেৰে এটা গড় নিৰ্মাণ কৰি পুনৰ কামৰূপলৈ উভতি আহি ৰাজত্ব কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1930 |pages=3–4 |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}</ref> এই বিৱৰণৰ সৈতে প্ৰথম বিৱৰণৰ বংশাৱলীৰ পাৰ্থক্য আছে। প্ৰথমটোত প্ৰতাপসিংহক আৰিমত্তৰ পিতৃ হিচাপে উল্লেখ কৰাৰ বিপৰীতে আনটোত ৰামচন্দ্ৰৰ বংশৰ সৈতে আৰিমত্তৰ উৎপত্তি জড়িত কৰা হৈছে। বিৱৰণ কেইটাৰ মতে পৰৱৰ্তী সময়ত কামৰূপ পুনৰ ভূঞাসকলৰ শাসনলৈ আহে।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |year=1930 |pages=2, 3, 5, 100 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam}}</ref> আৰিমত্তৰ ৰাজত্বৰ ভৌগোলিক অৱস্থান সম্পৰ্কেও বিভিন্ন পৰম্পৰাত মতভেদ আছে। এডৱাৰ্ড গেইটে উল্লেখ কৰিছে যে আৰিমত্তই ক'ত ৰাজত্ব কৰিছিল সেয়া নিশ্চিত নহয়, যদিও অধিকাংশ বিৱৰণে তেওঁৰ ৰাজ্য নামনি অসমত অৱস্থিত বুলি কয়। গেইটৰ মতে, পৰম্পৰাগতভাৱে তেওঁৰ ৰাজধানী কামৰূপৰ বেত্নাৰ ওচৰৰ বৈদ্যগড়ত আছিল। এই কিংবদন্তিসমূহত কমতাপুৰৰ ৰজা ফেংগুৱাৰ সৈতে আৰিমত্তৰ সংঘৰ্ষৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |year=1926 |pages=18–19 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45465|quote=Many legends cluster round Arimatta, but it would serve no useful purpose to discuss them further, as it is quite impossible to unravel the truth from the various conflicting stories that are current amongst the people.}}</ref> ''কামৰূপৰ বুৰঞ্জী''ৰ সম্পাদক সূৰ্যকুমাৰ ভূঞাই গ্ৰন্থখনৰ প্ৰথম অধ্যায়ক কামৰূপৰ কিংবদন্তিমূলক বিৱৰণ বুলি অভিহিত কৰিছে। তেওঁ জনোৱা মতে, অধ্যায়টোৰ সমল বিভিন্ন পাণ্ডুলিপিৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। আনহাতে পৰিশিষ্ট (ক)-ৰ ''কামৰূপ পুৰাবৃত্ত'' আছিল কামৰূপৰ চমতাৰ সৰুণাথ বৰুৱাই সংকলন কৰা পৰৱৰ্তী যুগৰ গ্ৰন্থ। বৰুৱাই কামৰূপৰ আঞ্চলিক জনশ্ৰুতি আৰু বিভিন্ন ঐতিহাসিক সংকলনৰ সমল ব্যৱহাৰ কৰিছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Kamrupar Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1930 |pages=i–iii |url=https://archive.org/details/dli.ministry.03465}}</ref> * আহোম বুৰঞ্জীৰ তথ্য : আহোম যুগৰ বুৰঞ্জীসমূহৰ অনুসৰি চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পাছত আহোম ৰজা চুহুংমুঙে সকলো আদি ভূঞাক বস কৰি সিহঁতক অধিকাংশক উজনি অসমৰ উত্তৰ কোললৈ(বৰ্তমানৰ লক্ষিমপুৰ, বিশ্বনাথ জিলা) স্থানান্তৰিত কৰিছিল। হৰকান্ত বৰুৱাৰ ''"আসাম বুৰঞ্জী"'' আৰু কাশীনাথ তামুলী ফুকনৰ ''"আসাম বুৰঞ্জী পুথি"''ৰ অনুসৰি চুতীয়াক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত বাৰ-ভূঞাক বস কৰি চুহুংমুঙে সিহঁতৰ ল'ৰা কিছুমানক তামুলী আৰু পাচনী পাতি লৈছিল।<ref>Tamuli Phukan, Kasinath, ''Assam Buranji, p. 20, "পাচে চুটিয়া ৰজাৰ পো ভাই সহিতে চুটিয়াক পাকৰি গুৰিত পাতিলে। পাচে লাক্নি কাতকেউ ১৪২৭ সঁকত বাৰভুঁয়াক বৰালে; সিহঁতৰ বচোআল টঙ্গালি হাচটি এইসকলৰ আদৰ্স ললে; সিহঁতৰ ল'ৰা কিচু সৰ্গদেৱে তামুলী পাঁচনিকৈ লগত ল'লে।" </ref><ref>Barua, Harakanta Sadaramin, ''Assam Buranji, p. 24.</ref> ''"সাতসৰী বুৰঞ্জী"''ৰ মতে চুহুংমুঙ ৰজাই প্ৰথমতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ ৰৌটা ভাঙি ভূঞাক দমন কৰি বিস্তৰ মানুহ পাই ভূঞা সকলক নিবন্ধ কৰি মেলি দিছিল। তাৰ পাছত সলাত গড় (বৰ্তমানৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দুয়োপাৰৰ বিশ্বনাথ-কুকুৰাকতা অঞ্চল) বান্ধি উত্তৰ-দক্ষিণৰ ৰাজ(ভূঞা) মাৰি লৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., ''Satsari Buranji'',p. 16, "কছাৰী কৰতলীয়া:- দেৱৰগাঁৱত, মৰঙ্গিত কছাৰী আছিল।..পাছে চুহুমফা ৰজাদেৱে সেই কছাৰীক বহুবাৰ যুঁজিলে, আৰু চেং ৰজাক খুনখৰাক ধৰি আনিলে... আমালৈ ঘোঁৰা দিবি ২০, বুঢ়াগোহাঁইলৈ দিবি ৩টা, মৰঙ্গিখোৱালৈ দিবি ১টা, এই নিৱদ্ধ। ভূঞা:- আতপাচে ৰৈয়ত ভাঙ্গি আনিলে। বিস্তৰ ৰাজত মানুহ পাই থানে-থানে পাতি ভূঞাহতক নিৱন্ধ দি মেলি পঠায়। সলাত গড় বান্ধি থৈ উত্তৰে-দক্ষিণে যি ৰাজ পায়, তাক মাৰিবৰ মন কৰিছে।"</ref><ref>Bhuyan, S.K., ''Satsari Buranji'', p.135, "দুই বছৰ থাকি দেৱৰগাঞো মৰঙ্গি মাৰিছে, কছাৰী মাৰিছে। দুই বছৰ থাকি উত্তৰ কোলৰ বাৰে-ভূঞাক ধৰিছে। ভূঞাহতক জিনি বচোৱাল টঙালি জমনড়া মমচাট কৌপতীয়া জাপি ল'লে। এক বৎসৰ থাকি সলাত গড় বান্ধিছে। এক বৎসৰ থাকি ৰটা-টেমনি মাৰিছে।" </ref>‌‌ এই তথ্য টাই ভাষাৰ ''"আহোম বুৰঞ্জী"'' আৰু ''"দেওধাই অসম বুৰঞ্জী"''তো উল্লেখ কৰা হৈছে<ref>Barua, G.C.,"Ahom Buranji, p. 62, "The heavenly king proceeded to Shaola(Biswanath). He ordered Shenglung, Thaomung Shenba, and some others to go and remain at Teomani-Rowta[Though the English translation says "Teomani", the Ahom language passage on the left says "𑜄𑜢𑜈𑜫-𑜉𑜦𑜧-𑜃𑜣-𑜍𑜈𑜫-𑜄𑜠" or "Teo-ma-ni Ro-ta"]. They did accordingly proceeded to the place and stopped there...The king passed the year Lakni Taomit (1528 AD) in peace. In Lakni Kaken (in 1529 AD), the king, with his son, the Dangarias and followers proceeded to Shaola(Sala). The heavenly king sent a messenger to Shenglung and other directing them to return from Teomani-Rowta. The king then ordered Thaomung Katak and Thaomung Mungklang to cross the Bharali river and plunder the wide country on the other side. Both of them acted as desired and returned with some captives who were produced before the king. Thaomung Katak was placed at Narayanpur."</ref><ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Asam Buranji'',p.21,"ৰজাদেৱে বিশ্বনাথ লৈ গৈ ত্যাওচুংলুং-কংচেং, থাওমুং-চেনব‌ এই দুইক ৰেটাই-টেমনিত থাকিব দিলেগৈ। পাচে থাওমুং-কটকক উজিৰক ধৰিবলৈ পঠালে। উজিৰে এই কথা জানি ভাগি পলাল...লাক্নি কাকেও শকত ৰজাদেৱৰ‌ বাপেক-পুতেক ৰাজ্যে-সমন্বিতে বিশ্বনাথলৈ গৈ কলঙ্গেদি মানুহ পঠাই ৰেটাই-টেমনিৰ পৰা ত্যাওচুংলুং-কংচেঙক লোকজন সহিতে আহিব দিলে। পাচে ৰজাদেৱে থাওমুং-কটক, থাওমুং-মুংক্লাং, এই দুইক ভৰলীয়ে উজাই পঠালে, বোলে-"তহঁতে দুয়ে ভৰলু পাৰ হৈ‌ গৈ যি মানুহ পাৱ ধৰি আনগৈ।" পাচে ইবোলাক দুয়ো গৈ‌ যি মানুহ পালে আনি ৰজাদেৱৰ ঠাইত দিলেহি। পাচে থাওমুং-কটকক নাৰায়ণপুৰত ৰাজ দি তাতে থাকিব দিলে।"</ref>। ইয়াৰ পাছত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ভূঞা সকলে ৰজাৰ ৰাজচʼৰালৈ অহা যোৱা কৰি আছিল আৰু উত্তৰ-কোল, দিহিং, ইত্যাদি অঞ্চলত থাকি পুখুৰী, দৌল, ইত্যাদি নিৰ্মাণ কৰি থৈ গৈছিল।<ref>Bhuyan, S.K., ''Satsari Buranji'',p. 17, "ভুঞাহঁত আহি গান্ধ, স্বওঁৰ, থঙ্গা ৰজাক ভেটিলেহি। ছমাহ থাকি যায়, অহাযোৱাকৈ থাকে। উত্তৰকোলত ৪ মাহ থাকি পুখুৰী খানি আহিল। দিহিঙ্গত দৌল বান্ধিলে, পুখুৰী খানিলে শিলিখাতলত, পানীচকি দি হাট পাতিলে দলৌগুৰিত। হালধিবাৰীত নগৰ কৰিলে। ভূঞাহঁত আহি থাকে, ৰজায়েৰে কথা হই থাকে। ৰজা বামুণহঁতক বাদ কৰাই ৰঙ্গ চাই থাকে। পুৰ্ব্বে বাৰু নাছিল, ছাৰিব নাজানে, ভূঞাৰ পৰাহে হ'ল।" </ref> ''"পুৰণি অসম বুৰঞ্জী"'' খনত উল্লেখ থকাৰ মতে দিহিঙীয়া ৰজায়ে ৰটা-টেমনি মাৰি বাৰভূঞাক উত্তৰ কোলত পাতিছিল। এই ভূঞা সকলৰ মাজত বাৰ মুখ্য ভূঞা আছিল উতৈ, তমাই, ৰাই, সঁকাই, কৌষিক, উজিৰ, লস্কৰ, চোমদাৰ, সনাতন, কেহো, ৰামভট আৰু ভকতভূঞা। এই সকলৰ তলত চাৰিজন কৈ সৰু মূৰীয়া ভূঞা আছিল।<ref name="Rowta">Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p. 27-28, "বাৰ ভুঞা:- আৰু পূৰ্বে দিহীঙ্গিয়া ৰজা দেৱে ৰটাটেমনি মাৰি বাৰভূঞাক উত্তৰ কোলত পাতিলেনি। ভূঞাৰ নাম উতৈ ১,তমাই ১, ৰাই ১, সঁকাই ১, কৌষিক ১, উজিৰ ১, লস্কৰ ১, চোমদাৰ ১, সনাতন ১, কেহো ১, ৰামভট ১, ভকতভূঞা ১। এই বাৰটা মুখ্য ভূঞা। তাৰে চাৰিটাকৈ সৰু মূৰিয়া ভূঞা দুকুড়ি আঠোটা। ৰটা ভাঙি আনি লাচাম কলিতা ভূঞাৰ ঘৰ নি স্বৰ্গদেৱে বাঁহবাড়িত পাতি এক ভায়েকক সোণাৰি নৈত পাতিলে, এক ভায়েকক পৰ্বতত পাতিলে, এক ভায়েকক খঙ্গিয়া বুলিছিল। এই ঘৰে তিনি ঘৰ হ'ল।" </ref> ''"অসম বুৰঞ্জী (SM)"''ৰ অনুসৰি এই সকল ভূঞাৰ উতৈ আৰু তমাই নামৰ দুই ভূঞায়ে বগা হাতীত উঠি নিজকে ৰজা ঘোষণা কৰাত, আহোম ৰজাই দুয়োকে ধৰি দেওঘৰলৈ নি কাটিলে আৰু অন্য ভূঞাৰ (লস্কৰ, লালোয়া, উতাবৰ, কহিক/কৌষিক, চোমদাৰ, উজীৰ, তমাই, চপা, সোণাবৰ, ভেদাই) ভাই-ভতিজাক খাটনীয়াৰৰূপে ভেঁটাই ল'লে<ref>Bhuyan, S.K.,"Assam Buranji(SM)", p.11-13, "সেই সয়ম উতৈ তমাই দুই ভূঞায়ে হস্তিত চূণ ঘহি কান্ধত চলি, বোলে, -"সৰ্বকালে আমাৰ ৰাজ্য, চুটিয়াক মাৰি বৰ লাই পালে। শুক্ল হস্তীত যি বহে তাৰে ৰাজ্য, আহোমে ক'ত পালে?" এই গৰ্ব্ব শুনি স্বৰ্গদেৱে বোলে-"মোক নাকুৰি নাখামে দিছে কালে পাইছো।" ভূঞা হঁত কোন মানুহ, শুকুলা হস্তিত উঠি যে আমাক অৱগৰ্ব্ব কৰে?" এই বুলি স্বৰ্গদেৱে বৰসন্দিকৈ ডেকাৰজা, দিহিঙ্গীয়া গলমণি পাত্ৰ, চনবন ভঙ্গীয়া হুহামৰা এই তিনি প্ৰধান কাঁড়ী, ৩ বোলে-"আমি ভূঞাহঁতক মাৰি ধৰি আনি দিম; স্বৰ্গদেৱৰ লোণ চাউল খাবৰ কি কাৰণ?" পাচে স্বৰ্গদেৱে বঁটাবাহন দি লোকজন সহিতে পঠাই দিলে। সিবোৰো গৈ কঢ়ামুখৰ দীৰ্ঘ পুখুৰীৰ কোষত ৰʼলগৈ। সেই সময়ত কাৰেকুছীয়া বাসুদেৱ তপসী লস্কৰে বোলে-"আহোমৰ লগত যুদ্ধ কৰিব নোৱাৰি। পোৱালি-খোৱা আহোম, পেটৰ পোৱালিকো চিৰি মাৰে।" এই বুলি ঘোঁৰা ৫টা, ৰূপ ২ চৰু সহিতে মালবৈয়া লস্কৰ পঠাই দিলে, বোলে-"আমি স্বৰ্গদেৱৰ শৰ্ণীয়া হʼলো, আমাক যিৰূপে ক্ৰোদ্ধ এৰিব, তাকে কৰিব।" পাচে ডেকাৰজা প্ৰমুখ্যে গলমণি পাত্ৰে বোলে-"ভাল, আমি মহাৰাজ স্বৰ্গদেৱৰ চৰণত বুজাই সাঞ্চি-পাতি ৰাখিম। তহঁতৰ ভাই-ভতিজা আমাৰ লগত পঠাই দে, খাটনীয়াৰৰূপে স্বৰ্গদেৱৰ চৰণত সেৱা কৰি থাকক গৈ, তেবেসে আমি উলটি যাব পাৰোঁ।" এই কথাত থাকি লালোয়া, উতাবৰ, কহিক, চোমদাৰ, উজীৰ, তমাই, চপা, সোণাবৰ, ভেদাই, এই সকল ভূঞাৰ ভাই-ভতিজাক লগত লৈ সন্দিকৈ প্ৰমুখ্যে ডেকাৰজায়ে খাটনীয়াৰৰূপে ভেঁটাই দিলে। স্বৰ্গদেউ বোলে-"শুকুলা হাতীৰ যে তমাই উঠিছে, সেই হাতী মোলৈ কিয় নানিলিহঁক?" পাচে ভূঞাৰ পুত্ৰ চপা সোণাবৰে বোলে-"হাতীৰ পোৰোগ হৈছিল, সেই কথাতেহে হাতীৰ সকলো গাৱে চূণ ঘহিছিল। শুক্লা হস্তীক স্বৰ্গদেউ নাপায়, আমি বন্দীহঁতে ক'ত পাম?" স্বৰ্গদেউ বোলে-"বন্দীহঁতে টেপাই কৰিব পাই নেকি?" এই বুলি উতৈ তমাই ২ ভূঞাক জুমুধি দেওঘৰৰ কোষত কাটিলে। তাৰ দুই পুতেক খাটনীয়াৰৰ লগতে ৰাখিলে। তাৰেপৰা ভূঞা বোৰ বশ হৈ থাকিল।" </ref>। ''"পুৰণি অসম বুৰঞ্জী"'' খনত উল্লেখ থকাৰ মতে চুহুংমুঙৰ ৰজাৰ ৰাজত্ব কালৰ শেষৰ ফালে তুৰ্বকক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত ৰটা-টেমনিত বাকি থকা কিছু ভূঞায়ে(মদনগিৰি, ধৰ্ম্মাই, ৰামচন্দ্ৰগিৰি, দন্দৰ দলৈ, তামূলীদলৈ, বৰচোমদাৰ, দলিদখান) আহোম ৰজাৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ ঘোষণা কৰিছিল আৰু কলং নৈৰ ওচৰত গোট খাই যুদ্ধলৈ সাজু হৈছিল। কিন্তু চুহুংমুঙ আৰু পাছলৈ তেওঁ পুত্ৰ চুক্লেংমুঙে এই সকলৰ বিদ্ৰোহ দমন কৰিছিল আৰু সকলোকে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰলৈ লয় অনা হৈছিল। <ref>Bhuyan, S.K.,"Assam Buranji(SM)", p.29, "আৰু ৰটাটেমনি ভাগি বাৰভূঞা যাই কলঙ্গৰ কোষত ৰহিল। মদনগিৰি, ধৰ্ম্মাই, চোমদাৰ, ৰামচন্দ্ৰগিৰি, দন্দৰ দলৈ, তামূলীদলৈ, বৰচোমদাৰ, দলিদখাঁ, এইসব প্ৰমুখ্যে যুদ্ধক মনে আছে।...পাটত বহি (গড়গঞা‌ ৰজাই) ভূঞাসকলক কাটি তাৰ ভাই-ভতিজাক লগত খাটনিয়াৰ ৰূপে ৰাখি ডেকা ৰাজা দবৰাজা সহিতে কোঁচক ধাৰে সলালৈ খেদি গ'ল।"</ref><ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji, p. 154, "পাচে মোৰ পুথাও দিহিঙ্গীয়া ৰজা কাচেঙ্গ বড় পাত্ৰগোহাইক সেনাপতি পাতি উপাই কৰি তুৰ্বকক মৰালে। আত পাচে সেই বেলা ৰটাটেমনিৰ বাৰ ভূঞায়াই কলঙৰ কাখৰত ৰলহি। মদনগিৰি, ধৰ্ম্মাই, চোমদাৰ, ৰামচন্দ্ৰ গিৰি, চন্দ্ৰ দলৈ, তামুলী দলৈ, বাহুদলৈ, বড় চোমদাৰ, এই সকল প্ৰমুখ্যে যুদ্ধক মনে আছে। ...পাচে দিহিঙ্গীয়া ৰজা বড় সন্দিকৈ সকলো বোৰে ভূঞায় যুদ্ধলৈ সলালৈ, আহিল। পাচে ভূঞাৎ সলা মাৰিলে। প্ৰথমে ৰনভঙ্গ হৈ আমাৰ হুহুকি আহি পৌষ মাস ১৪৬৩ শকত দুদিন পাচে যুদ্ধ কৰি ভূঞাক ভঙ্গাই মূৰ আনি মথাডাঙ্গত থলে। দুটা দৌল বান্ধিলে। ৰামচন্দ্ৰ গিৰি, দলিদখাঁ, প্ৰমুখো ভূঞা সকল সলাত লোকজন সহিতে দান্তে ধৰি দিহিঙ্গীয়া ৰজাত সৰণাগত হ'ল; লস্কৰো পৰিল ১৬, কটোয়াল পৰিল ১২, ঘোড়া পালে ৩০০, সেনা অনেক পৰিল। বজৰা নাও ৬০ পালে। সেই ভূঞা সকলক পুথাও দিহিঙ্গীয়া স্বৰ্গদেৱৰ আজ্ঞাএ বড় চেতিয়ায়ে উত্তৰ কোনে পাতিলে।" </ref><ref>Barua, G.C.,"Ahom Buranji, p. 79.,"The Bara Bhuiyas paid their homage to the heavenly king(Suklengmung) on the side of the Kapili river.</ref> ====পৰৱৰ্তী বাৰ-ভূঞা==== পৰৱৰ্তী বাৰ-ভূঞাসকলে প্ৰথম অৱস্থাত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ দক্ষিণপাৰে পূবে [[কছাৰী ৰাজ্য]] আৰু পশ্চিমে [[কমতা ৰাজ্য]]ৰ মাজৰ অঞ্চলত আধিপত্য স্থাপন কৰিছিল। মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে, এই গোটৰ শিৰোমণি চণ্ডীবৰ মূলতঃ কনৌজৰ এজন শাসক আছিল। তেওঁ কনৌজ এৰি ধৰ্মনাৰায়ণৰ অধীনস্থ গৌড়লৈ আহিছিল।<ref name="Neog1980-41">{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1980 |page=41 }}</ref> গৌড়ৰ ধৰ্মনাৰায়ণ আৰু কমতাৰ ৰজা দুৰ্লভনাৰায়ণৰ মাজত হোৱা এক সন্ধিৰ ফলত চণ্ডীবৰৰ নেতৃত্বত সাতঘৰ কায়স্থ আৰু সাতঘৰ ব্ৰাহ্মণ পৰিয়ালক বৰ্তমানৰ গুৱাহাটীৰ পৰা কেইমাইলমান উত্তৰে অৱস্থিত লেঙামাগুৰিত সংস্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name="Neog1980-51">{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1980 |page=51 }}</ref> অৱশ্যে বাণীপ্ৰসন্ন মিশ্ৰই শংকৰদেৱৰ পৰম্পৰাগত ১৪৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ জন্ম-তাৰিখক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰি তেওঁৰ জন্ম আনুমানিক ১৪৭৯–১৪৮৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ভিতৰত হোৱা বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই সংশোধিত কালক্ৰম অনুসৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ ৰাজত্ব আৰু চণ্ডীবৰৰ অসম আগমনৰ সময়ো পূৰ্বে ধাৰণা কৰা চতুৰ্দশ শতিকাৰ মাজভাগতকৈ যথেষ্ট পৰৱৰ্তী—সম্ভৱতঃ চতুৰ্দশ শতিকাৰ অন্তিম বা পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ সময়ৰ হ’ব পাৰে।<ref name="Misra2016">{{cite book |last=Misra |first=Baniprasanna |title=Sankardeva and His Times: Some Further Historical Probings |publisher=Centre for Assamese Studies, Tezpur University |location=Tezpur |year=2016 |pages=19–23 }}</ref> লেঙামাগুৰিত থকা কালত শস্য চপোৱাৰ সময়ত ভূটীয়াসকলে অঞ্চলটো আক্ৰমণ কৰি লুটপাত কৰিছিল। এনে এক আক্ৰমণত তেওঁলোকে চণ্ডীবৰৰ পুত্ৰ ৰাজধৰক বন্দী কৰি নিয়ে। চণ্ডীবৰে তেওঁলোকক মাগুৰি—বৰ্তমানৰ চাংসাৰিৰ ওচৰৰ অঞ্চল—আৰু দেৱাংগিৰিৰ মাজত অৱস্থিত দৈমাৰালৈকে খেদি গৈ কেইবাজনো আক্ৰমণকাৰীক হত্যা কৰি ৰাজধৰক উদ্ধাৰ কৰে। ইয়াৰ চাৰি-পাঁচ বছৰৰ পাছত প্ৰতিশোধ ল’বলৈ অহা ভূটীয়াসকলে চণ্ডীবৰক বৰ্তমানৰ [[ওদালগুৰি জিলা]]ৰ ৰৌতা লৈকে খেদি যায় যদিও বাৰ-ভূঞাসকলৰ হাতত পৰাস্ত হয়।<ref name="Neog1980-65">{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1980 |pages=65–66 }}</ref> নিৰাপদ আশ্ৰয়ৰ সন্ধানত চণ্ডীবৰ আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলে লেঙামাগুৰি ত্যাগ কৰি দুৰ্লভনাৰায়ণৰ সহায়ত বৰ্তমানৰ নগাঁও জিলাৰ [[বৰদোৱা]]ত বসতি স্থাপন কৰে। চণ্ডীবৰৰ বংশধৰসকলৰ ভিতৰত [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]] অন্যতম আছিল। চণ্ডীবৰৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ পুত্ৰ ৰাজধৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ নেতা হয় আৰু পাছলৈ আন পাঁচজন ভূঞাও এই গোটত যোগ দিয়ে।<ref name="Neog1980-51"/> ১৪৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দত আলাউদ্দিন হুছেইন শ্বাহে খেন বংশৰ ৰজা নীলাম্বৰক পৰাস্ত কৰাৰ পাছত তেওঁৰ শাসন বৰনদীলৈকে বিস্তাৰ কৰে। এই অভিযানত তেওঁ দুৰ্লভনাৰায়ণে বাউসীত সংস্থাপন কৰা দ্বিতীয় ভূঞা গোটৰ গন্ধৰ্বৰায়ৰ বংশধৰ হৰূপ নাৰায়ণকো পৰাস্ত কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত বাৰ-ভূঞাসকলে প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰি হুছেইন শ্বাহৰ পুত্ৰ দানিয়েলৰ অধীনত থকা বংগৰ শাসনৰ অৱসান ঘটোৱাত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা লয়।<ref name="Neog1980-53">{{cite book |last=Neog |first=Maheswar |title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam |publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi |year=1980 |pages=53–55 }}</ref> কিন্তু তাৰ পাছতেই কমতাত [[বিশ্বসিংহ]]ৰ উত্থানে কামৰূপত পৰৱৰ্তী বাৰ-ভূঞাসকলৰ আধিপত্য নষ্ট কৰে। পূবফালে কছাৰীসকল আৰু পশ্চিমফালে উত্থানশীল কোচ শক্তিৰ মাজত চাপত পৰি নগাঁও অঞ্চলৰ ভূঞাসকলে ষোড়শ শতিকাৰ প্ৰথম চতুৰ্থাংশত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰলৈ স্থানান্তৰিত হয়। তেওঁলোকে উত্তৰ পাৰত বৰ বাৰ-ভূঞাসকলৰ অঞ্চলৰ পশ্চিমফালে আশ্ৰয় লয়। ক্ৰমবৰ্ধমান কোচ–আহোম প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাই পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকৰ স্বাধীনতা আৰু সাৰ্বভৌমত্ব অধিক সংকুচিত কৰে।<ref name="Neog1980-53"/> শংকৰদেৱৰ সময়ত তেম্বুৱানীৰ জলধাৰা বন্ধ কৰিবলৈ বিভিন্ন ভূঞাৰ অধীনৰ লোকসকলক মাতি অনাৰ বৰ্ণনাই তেওঁলোকৰ বসতি আৰু জনসংগঠনৰ ভৌগোলিক পৰিসৰৰ আভাস দিয়ে। ৰামচৰণ ঠাকুৰৰ ''শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ লীলা-চৰিত''ত এই পৰিসৰ কপিলীৰ পৰা চামধৰা আৰু শিঙ্গৰীৰ পৰা উত্তৰ সীমালৈ বিস্তৃত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে<ref name="Ramcharan-LeelaCharit">{{cite book |author=ৰামচৰণ ঠাকুৰ |editor-last=দত্তবৰুৱা |editor-first=হৰিনাৰায়ণ |title=শ্ৰীমন্ত শঙ্কৰদেৱৰ লীলা-চৰিত |edition=তৃতীয় |publisher=দত্তবৰুৱা এণ্ড কোম্পানী |location=নলবাৰী |year=1977 |page=365 |language=as |quote=কপিলীৰ হন্তে চামধৰা সীমা কৰি। শিঙ্গৰীৰ হন্তে উত্তৰৰ সীমা বাৰী॥ }}</ref>— <blockquote><poem> কপিলীৰ হন্তে চামধৰা সীমা কৰি। শিঙ্গৰীৰ হন্তে উত্তৰৰ সীমা বাৰী॥ </poem></blockquote> ==টোকা== {{reflist|3}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{refbegin}} * {{cite journal |last1=Guha |first1=Amalendu |date=December 1983 |title=The Ahom Political System: An Enquiry into the State Formation Process in Medieval Assam (1228–1714) |journal=Social Scientist |volume=11 |issue=12 |pages=3–34 |doi=10.2307/3516963 |jstor=3516963 |ref=harv}} * {{cite journal |last1=Lahiri |first1=Nayanjot |date=June 1984 |title=The Pre-Ahom Roots of Medieval Assam |journal=Social Scientist |volume=12 |issue=6 |pages=60–69 |doi=10.2307/3517004 |jstor=3517004 |ref=harv}} * {{Citation | ref = harv | last = Nath | first = D | title = History of the Koch Kingdom: 1515–1615 | publisher=Mittal Publications | place=Delhi | year=1989 }} * {{Citation | ref = harv | last = Gohain Barooah | first = P | title = An Illustrated HISTORY OF ASSAM | publisher=Leela agency | place=tezpur | year=1937 }} * {{Citation |ref=harv |last=Neog |first=M |contribution=Origin of the Baro-Bhuyans |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=62–66 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992 }} * {{Citation |ref=harv |last=Neog |first=M |contribution= |editor-last= |editor-first= |title=Early History of the Vaisnava Faith and Movement in Assam |volume= |pages= |publisher=Motilal Banarasidass |place=Delhi |year=1980 }} {{refend}} {{অসমৰ ইতিহাস}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] tciw8biyw2gxm7y4yzalqp3ci0y4o7u 0 52866 649018 648307 2026-11-01T21:28:51Z KhiLanTzi 23530 পুনৰ্নিৰ্দেশৰে পৃষ্ঠা [[বিশ্ব আদিবাসী দিৱস]]ৰ পৰা [[বিশ্ব খিলঞ্জীয়া দিৱস]] KhiLanTziলৈ স্থানান্তৰ কৰা হ’ল: নীতি অনুসৰি প্ৰবন্ধৰ নামত প্ৰচলিত নাম ব্যৱহাৰ কৰা উচিত (WP: COMMONNAME)। প্ৰামাণিক তথ্যসূত্ৰৰ সমৰ্থন অবিহনে কেৱল আক্ষৰিক শুদ্ধতাৰ ভিত্তিত নিজা গৱেষণাৰ জৰিয়তে প্ৰচলিত নাম সলনি কৰা উচিত নহয়। প্ৰচলিত নামটো ভুল বুলি প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈও উপযুক্ত তথ্যসূত্ৰৰ স্পষ্ট উল্লেখৰ প্ৰয়োজন। তথাপিও, প্ৰবন্ধটোৰ শিৰোনামা প্ৰচলিত নামটোৰেই ৰখা যায়। 648307 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | title = আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আদিবাসী দিৱস | image = Bodo dance.jpg | image_size = 250px | image_alt = | caption = [[বড়ো জনগোষ্ঠী]]ৰ [[বাগৰুম্বা]] নৃত্য | native_name = | native_name_lang = | english_name = | time = | duration = | date = ৯ আগষ্ট | venue = | location = বিশ্বজুৰি | coordinates = <!-- {{coord|LAT|LON|region:XXXX_type:event|display=inline,title}} --> | also known as = বিশ্ব আদিবাসী দিৱস | type = আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় | theme = | cause = | first reporter = | budget = | patron = <!-- or |patrons= --> | organisers = <!-- or |organizers= --> | filmed by = | participants = | outcome = | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = | reported deaths = | reported injuries = | reported missing = | reported property damage = | burial = | inquiries = | inquest = | coroner = | arrests = | suspects = | accused = | convicted = | charges = | verdict = | convictions = | publication bans = | litigation = | awards = | url = | blank_label = <!-- or |blank_data= --> | blank1_label = <!-- or |blank1_data= --> | blank2_label = <!-- or |blank2_data= --> | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | notes = }} '''আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আদিবাসী দিৱস''' বা '''বিশ্ব খিলঞ্জীয়া দিবস''' প্ৰতি বছৰে আগষ্ট মাহৰ ৯ তাৰিখে গোটেই বিশ্বজুৰি পালন কৰা হয়। বিশ্বৰ আদিবাসী লোকসকলৰ অধিকাৰৰ ৰক্ষা কৰিবলৈ আৰু তেওঁলোকৰ অভিব্যক্তিক গোটেই বিশ্বৰ আগত দাঙি ধৰিবলৈ এই দিৱস পালন কৰা হয়। ইয়াৰ লগতে বিশ্বৰ বিভিন্ন সমস্যাৰ প্ৰতি আদিবাসী লোকসকলে আগবঢ়োৱা অৱদান আৰু পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ সমস্যা সমাধানৰ হকে কাম কৰা ভূমিপুত্ৰ সকলক স্বীকৃতি প্ৰদানৰ উদ্দেশ্যে এই দিৱসৰ সূচনা কৰা হৈছিল। ১৯৮২ চনত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ আদিবাসী জনসংখ্যাৰ কাৰ্যকৰী গোট আৰু মানৱ অধিকাৰৰ প্ৰচাৰ আৰু সংৰক্ষণ উপপৰিষদে এই দিৱস উদযাপনৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল। ১৯৯৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত [[ৰাষ্ট্ৰসংঘ]]ৰ সাধাৰণ সভা এই দিৱস উদযাপনৰ প্ৰস্তাৱ গৃহীত কৰিছিল। ভূমিপুত্ৰ সকলে পৃথিৱীৰ আনুমানিক ৭,০০০ ভাষাৰ গৰিষ্ঠ সংখ্যক আৰু ৫,০০০ বিভিন্ন সংস্কৃতিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। ==তথ্য উৎস== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Official|https://www.un.org/en/events/indigenousday/}} ([[ৰাষ্ট্ৰসংঘ|ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ]] ৱেবচাইট) [[শ্ৰেণী:দিৱসসমূহ]] 67ajha625mowwp601ui0kkgekocl3mz 0 52881 649029 648131 2026-11-01T21:31:49Z Xqbot 1052 [[বিশ্ব খিলঞ্জীয়া দিৱস]] পাতায় করা দ্বিপুনর্নির্দেশনা ঠিক করেছে 649029 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[বিশ্ব খিলঞ্জীয়া দিৱস]] d7h72sgcopepz28149s4m74i6bd2xx3 0 56540 649030 648132 2026-11-01T21:31:54Z Xqbot 1052 [[বিশ্ব খিলঞ্জীয়া দিৱস]] পাতায় করা দ্বিপুনর্নির্দেশনা ঠিক করেছে 649030 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[বিশ্ব খিলঞ্জীয়া দিৱস]] d7h72sgcopepz28149s4m74i6bd2xx3 0 64512 649006 647782 2026-11-01T20:09:14Z Ananya Taye 28065 649006 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ঐতিহাসিক মন্দিৰ}} {{Infobox Mandir | name = তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ | building_name = তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ | primary_deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref><ref>"She is popularly known as Kechai-khati, the eater of raw flesh." {{harvcol|Gogoi|2011|p=235}} "Perhaps, Kechai-khati was a tribal deity who was so influential at the time of the coming of the Ahoms that even they could not possibly ignore her and decided to continue her worship according to the old tradition." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = | image_size = | alt = | caption = | coordinates = {{coord|27|56|54.6608|N|96|0|55.8162|E|type:landmark|display=inline}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] | district = [[লোহিত জিলা]] | locale = পায়াৰ ওচৰত, [[শদিয়া]]–তেজু পথৰ সমীপত | elevation_m = | materials = শিল, পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট আৰু ইটা | architecture = শিল, পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত | creator = [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] | pushpin_map = India Arunachal Pradesh | pushpin_map_caption = অৰুণাচল প্ৰদেশত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ অৱস্থান | pushpin_map_size = 250 | website = }} '''তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ''' বা '''কেঁচাই খাইতি শাল'''<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=Leslie |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-East Frontier |year=1914 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=24}}</ref> [[অসম]]–[[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সীমান্তত অৱস্থিত এক ঐতিহাসিক মন্দিৰ। অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ [[শদিয়া]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৮ কিঃমিঃ নিলগত বৰ্তমান এই [[মন্দিৰ]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[লোহিত জিলা]]ত অৱস্থিত।<ref name="ASI">{{cite web |url=https://www.asiguwahaticircle.gov.in/coppertemple.html |title=Ruins of Copper Temple (Tamreswari), Near Paya |publisher=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |access-date=26 June 2026}}</ref> এই মন্দিৰ তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাই খাইতি দেৱীলৈ উৎসৰ্গিত। তাম্ৰেশ্বৰী দেৱী [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ [[কালী]], [[তাৰা]], [[চামুণ্ডা]] আদিৰ দৰে উগ্ৰ দেৱী। কিছুমানৰ মতে এই মন্দিৰ জনজাতীয় লোকদেৱী কেঁচাই খাইতিৰ মূল মন্দিৰ। কেঁচাই খাইতি [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]]ৰ দেৱী আছিল, য'ত পূজা-পাতল কৰিবলৈ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক ৰখা হৈছিল।<ref>'According to E.A. Gait, "The religion of the Chutiyas was a curious one. They worshipped various forms of Kali with the aid not of the Brahmanas but of their own tribal priests or Deoris. The favorite form in which they worshipped this deity was that of Kesai-khati 'the eater of raw flesh' to whom human sacrifices were offered. After their subjugation by the Ahoms, the Deoris were permitted to continue their ghastly rites; but they were usually given for this purpose, criminals who have been sentenced to capital punishment..."' {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ফ্ৰান্সিছ হেমিল্টনে ১৮০৭–১৮১৪ চনৰ অসম সম্পৰ্কীয় বিৱৰণত শদিয়াৰ দিক্কৰবাসিনী মন্দিৰক অসমৰ তিনিখন বিশেষ উল্লেখযোগ্য তীৰ্থস্থানৰ অন্যতম হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। আন দুখন আছিল নীলাচলৰ কামাখ্যা মন্দিৰ আৰু কলিয়াবৰৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book |last=Hamilton |first=Francis |title=An Account of Assam, 1807–1814 |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |year=1987 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |page=57}}</ref> পূব সীমান্তৰ পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ বিশেষ ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছিল। এই কাৰণে মন্দিৰখনক ''পূবৰ কামাখ্যা'' (''Eastern Kamakhya'') বুলিও কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Choudhury |editor-first=S. Dutta |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh—Lohit District |year=1978 |publisher=Director of Information and Public Relations, Government of Arunachal Pradesh |location=Shillong |quote=The Tamreswari was so venerated by all the hill people of this region that it was aptly called the Eastern Kamakhya.}}</ref> এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে এছ. এফ. হেনেৰ পূৰ্বৰ পৰ্যবেক্ষণৰ আধাৰত উল্লেখ কৰিছিল যে প্ৰাচীন কালত মন্দিৰখন আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালৰ জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলটো পশ্চিম অসমৰ সৈতে এটা বৃহৎ ওখ আলিৰে সংযুক্ত আছিল। এই পথটো [[কমতাপুৰ]]ৰ পৰা [[নাৰায়ণপুৰ]] হৈ অসমৰ সুদূৰ পূব প্ৰান্তলৈ বিস্তৃত আছিল বুলি তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছিল। পথটোৱে শদিয়াৰ আশে-পাশে থকা প্ৰাচীন নগৰসমূহকো সংযোগ কৰিছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-Eastern Frontier |url=https://archive.org/details/india.history.resource.88814 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1914 |pages=[https://archive.org/details/india.history.resource.88814/page/84 84]–85}}</ref> [[কালিকা পুৰাণ]]ত উল্লিখিত মতে কামৰূপত কামাখ্যা আৰু কামৰূপ নামৰ দুখন মুখ্য শক্তিপীঠ আছিল। তাৰেই কামৰূপ বা দিক্কৰবাসিনী নামৰ এখন শক্তিপীঠ কামৰূপৰ উত্তৰ অঞ্চলত আছিল। দিক্কৰবাসিনীৰ দুটা ৰূপ বিদ্যমান—তীক্ষ্ণকণ্ঠ আৰু ললিতকণ্ঠ। তীক্ষ্ণকণ্ঠৰ দেহৰ বৰণ ক'লা আৰু পেট ঘটিৰ দৰে। এই ৰূপক উগ্ৰতাৰা বা একজঁটা বোলে। ললিতকণ্ঠ ধুনীয়া আৰু আকৰ্ষণীয় আৰু তেওঁক তাম্ৰেশ্বৰী বোলা হয়। একেখন গ্ৰন্থৰ মতে কামৰূপ পীঠ বৃষোদকা নৈৰ (অৰ্থ বহল নৈ) পূবত আৰু সীতগংগা (অৰ্থ বগা নৈ) নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। সেই কেইখন সম্ভৱতঃ তাম্ৰেশ্বৰীৰ পশ্চিমৰ দিবাং নৈ (অৰ্থ বহল) আৰু দিফু নৈ (অৰ্থ বগা) আছিল। অতীতত এই শালত নৰবলি প্ৰথা প্ৰচলিত আছিল।<ref name="ASI"/> কালিকা পুৰাণত এই শালৰ নৰবলিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে, ''"হে ৰাজন, পানেষু মদিৰা শ্ৰেষ্ঠ, নৰো বলিষু পাৰ্থিৱ"'', অৰ্থাৎ এই পীঠত দ্ৰব্যৰ ভিতৰত মদ্যপান আৰু বলিৰ ভিতৰত নৰবলিয়ে শ্ৰেষ্ঠ। প্ৰাচীন গ্ৰন্থ কালিকা পুৰাণ (দশম–একাদশ শতিকাৰ মাজৰ)ত দিক্কৰবাসিনী পীঠৰ দেৱ-দেৱীৰ পূজাত [[অসমৰ ৰেচম শিল্প|ৰেচম]] ব্যৱহাৰ কৰা কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। গ্ৰন্থ অনুসৰি দিক্কৰবাসিনী পীঠত দেৱ-দেৱীসকলক পূজা কৰাৰ সময়ত মন্দিৰৰ দেউৰীয়ে মূৰ্তিসমূহ ৰঙা, হালধীয়া আৰু বগা কৌশেয়া (অৰ্থাৎ বনৰীয়া ৰেচম) কাপোৰেৰে ঢাকি ৰাখিছিল।<ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', p. 1240, "The goddess in her Lalitakanta (pleasantly charming) form is known as Mangala chandi,...she wears red silk(''rakta-kauseya-vasana'')."</ref><ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', pp. 1243–45, "O king! Listen to the procedure of worship of Brahma with rapt attention...Red silk(''rakta-kauseya-vastram'') is his (Brahma's) favourite cloth, rice cooked with milk, sesames, mixed with ghee are his favourite food."</ref><ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', p. 1259, "Vasudeva may be worshipped briefly or elaborately. Red, yellow and white silk are the favourite cloths of Vishnu..."</ref> জনা যায় যে পুৰণি কালত [[মুগা]] হালধীয়া (প্ৰাকৃতিক), বগা (মেজানকাৰী মুগা) ৰঙত উপলব্ধ আছিল আৰু প্ৰায়ে "লেক" ৰঙেৰে ৰঙা কৰা হৈছিল।<ref>''Journal of Bihar and Orissa Research Society'', Vol. 3, p. 212, "There was another of similar quality. It is known as the ''Mezankari muga'', the worm feeding on the ''Adakari tree'' (Litsea citrata). This ''muga'' constituted the dress of the higher ranks, most of which were dyed red with lac but some were white. It is now scarce."</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ তাম ধাতুৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বিশেষকৈ ইয়াৰ ছাদ তামেৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰায়ে তাম্ৰেশ্বৰী নামটো প্ৰচলিত হ'ল।<ref name="vp">{{cite web |url=https://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/9a49be9b99be9a89bf9f0-9859b89ae9f0-9979f09f1-9a49be9ae-9b69bf9b29cd9aa |title=তাহানিৰ অসমৰ গৌৰৱ তাম শিল্প |publisher=বিকাশপিডিয়া |access-date=23 November 2020}}</ref> আনহাতে কেঁচাই খাইতি নাম ইয়াৰ উগ্ৰ স্বভাৱ আৰু নৰবলি প্ৰথাৰ পৰা আহিছে বুলি গণ্য কৰা হয়। ''কেঁচাই খাইতি'' নামটোৰ ''কেঁচাই'' অংশই কেঁচা আৰু ''খাইতি'' অংশই খোৱা বুজায়। সেই অনুসৰি দেৱীগৰাকীৰ নামৰ অৰ্থ ''কেঁচা মাংস খোৱা''। দেৱীগৰাকীক ''পিশাচী'' নামেৰেও অভিহিত কৰা হৈছে। কাকলি গগৈয়ে উল্লেখ কৰিছে যে দেৱীগৰাকীৰ ভয়ংকৰ স্বৰূপৰ সৈতে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ তাৰা দেৱীৰ উগ্ৰ ৰূপৰ সাদৃশ্য থকাৰ বাবে একাংশ গৱেষকে তেওঁৰ উপাসনাৰ বৌদ্ধ উৎসৰ সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰিছে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|pp=235–236}}</ref> ==ইতিহাস== ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ যুগ=== [[File:Stone statues of deities found at Tamreswari temple.png|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ স্থানত উদ্ধাৰ হোৱা তিনিগৰাকী দেৱ-দেৱীৰ শিলৰ মূৰ্তি।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্যতম প্ৰধান ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ আছিল। চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী কেঁচাইখাতীক ইয়াত পূজা কৰা হৈছিল। ইতিহাসবিদ সৃষ্টিধৰ দত্তই কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰক চুতীয়াসকলৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত মন্দিৰ আৰু দেৱীগৰাকীক তেওঁলোকৰ আদিম মাতৃ দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলে ব্ৰাহ্মণ পুৰোহিতৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ জনগোষ্ঠীয় পুৰোহিত ''দেউৰী''সকলৰ মাধ্যমেৰে কেঁচাইখাতীৰ পূজা সম্পন্ন কৰিছিল। ইতিহাসবিদ এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, চুতীয়াসকলে কালীৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পূজা কৰিছিল আৰু কেঁচাইখাতী আছিল তেওঁলোকৰ বিশেষ প্ৰিয় দেৱীৰূপ। আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো দেউৰীসকলক পূৰ্বৰ আচাৰ অব্যাহত ৰাখিবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/39 39]}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ইটা আৰু শিলেৰে এখন প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপিৰ পৰা জানিব পাৰি।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref><ref>{{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ওচৰৰ পায়া নদীৰ পশ্চিম বা সোঁপাৰত মন্দিৰখন অৱস্থিত আছিল। নদীখনৰ বিপৰীত পূব বা বাওঁপাৰত আন এটা প্ৰাচীন শিৱলিংগ মন্দিৰ আছিল, যাৰ ধ্বংসাৱশেষ বৰ্তমান পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ নামেৰে পৰিচিত। অসম চৰকাৰৰ লখিমপুৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, দুয়োটা মন্দিৰৰ মাজৰ দূৰত্ব প্ৰায় এক কিলোমিটাৰৰ ভিতৰত আছিল।<ref>{{cite book |title=District Gazetteer: Lakhimpur |publisher=Government of Assam |year=1968 |at=Archaeology section |quote=The Tameswari stood on the right bank of the river Paya and the Shivalinga on its left, the two being within about a kilometre of each other.}}</ref> ===দেউৰী পুৰোহিত=== [[File:Stone gateway ruins of the Tamreswari Temple complex, ASI report 1906-07.jpg|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ১৯০৬–০৭ চনৰ প্ৰতিবেদনৰ পৰা।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজা-পৰিচালনাৰ দায়িত্ব দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ ওপৰত আছিল। এই পুৰোহিতসকলৰ চাৰিটা প্ৰধান পদ আছিল—''বৰদেউৰী'' (''Deori Dema''), ''সৰুদেউৰী'' (''Deori Surba''), ''বৰভৰালী'' আৰু ''সৰুভৰালী''। প্ৰত্যেকজন পুৰোহিত নিৰ্দিষ্ট খেলৰ অন্তৰ্গত আছিল। বৰভৰালী আৰু সৰুভৰালীৰ দায়িত্ব আছিল মন্দিৰৰ প্ৰাপ্য সংগ্ৰহ কৰা আৰু বলিদানৰ বাবে জীৱ-জন্তুৰ যোগান ধৰা। আনহাতে, বৰদেউৰী আৰু সৰুদেউৰীয়েহে মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰি পূজা, বলিদান আৰু মন্ত্ৰপাঠ সম্পন্ন কৰিছিল। তেওঁলোকে গোৱা স্তোত্ৰ আৰু পাঠ কৰা মন্ত্ৰসমূহ সাধাৰণ লোকৰ বাবে সহজে বোধগম্য নাছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> কেঁচাইখাতীৰ উপাসনা [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াসকলৰ]] উপৰি বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন কেইবাটাও জনগোষ্ঠীৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]], [[তিৱা জনগোষ্ঠী|তিৱা]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ নাম উল্লেখযোগ্য।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ উপাসনাৰ বিষয়ে চুতীয়াসকলৰ ক্ষেত্ৰত দত্ত (১৯৮৫, পৃ. ৪৯), বড়োসকলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰেমলতা দেৱী (১৯৯২, অধ্যায় ১, পৃ. ৫), ৰাভাসকলৰ ক্ষেত্ৰত সংশ্লিষ্ট জনগোষ্ঠীৰ ধৰ্মীয় উৎসৱ সম্পৰ্কীয় অধ্যয়ন, তিৱাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰ্গৱ (২০০৩, পৃ. ২৫৫), কোচসকলৰ ক্ষেত্ৰত সজল নাগৰ অধ্যয়ন আৰু ডিমাছাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ভট্টাচাৰ্য (১৯৯২, পৃ. ৩৯৩) উল্লেখযোগ্য।<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref><ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |publisher=Isha Books |location=Delhi |year=2003 |page=255}}</ref><ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_}}</ref><ref>{{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} কোচসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এক ঐতিহাসিক বিৱৰণত কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে কাছাৰৰ খাছপুৰত কেঁচাইখাতীৰ উদ্দেশ্যে মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে। এই মন্দিৰসমূহ গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈনিকসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা পোৱা যায়। হিন্দু ধৰ্মীয় প্ৰভাৱ বিস্তাৰ হোৱাৰ পিছতো কেঁচাইখাতীৰ পূজা পুৰণি জনগোষ্ঠীয় ৰীতি অনুসৰি সম্পন্ন হৈ থাকিল। কাকলি গগৈৰ মতে, দেৱীগৰাকী সংস্কৃতায়িত দেৱী-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ'লেও তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহ প্ৰবল হৈ থকাৰ বাবে পূৰ্বৰ ধৰ্মীয় আচাৰসমূহ অব্যাহত আছিল।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ===আহোম শাসনৰ সময়ত=== ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজা-পৰিচালনাত দেউৰীসকলৰ অধিকাৰ অব্যাহত থাকে। আহোম শাসনকালত দেৱীগৰাকীৰ উপাসনা ৰাজকীয় ক্ষমতা আৰু ৰাজ্যৰ মংগলৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। প্ৰতি বছৰে চাৰিজন প্ৰধান দেউৰীয়ে নৰবলিৰ অনুমতি বিচাৰি আহোম ৰাজসভাত উপস্থিত হ'বলগীয়া হৈছিল। এই উপলক্ষে আহোম ৰজাই তেওঁলোকক বিশেষ সন্মান প্ৰদান কৰিছিল। পৰম্পৰাগত বিৱৰণ অনুসৰি, নৱবৈষ্ণৱ গোসাঁইয়ে ৰজাক আশীৰ্বাদ কৰিবলৈ আহিলে ৰজা বহি থাকিছিল; কিন্তু চাৰিজন প্ৰধান দেউৰী উপস্থিত হ'লে তেওঁলোকৰ অভিবাদন গ্ৰহণ কৰিবলৈ ৰজা থিয় হৈছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=71–72}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]য়ে নিহত চুতীয়া ৰাণী [[সতী সাধনী]]ৰ সোণৰ কঁকালৰ অলংকাৰ ''কাকলি'' তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উৎসৰ্গা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |page=462}}</ref> কিছুমান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৬৪১ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ মৃত্যুকালীন অসুস্থতাৰ সময়ত তেওঁৰ আয়ুস বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে শদিয়াৰ ''আই'' বা মাতৃদেৱীৰ ওচৰত এশজন মানুহ বলি দিয়া হৈছিল। জে-ইউন শ্বিনে এই দেৱীগৰাকীক সম্ভৱতঃ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ কেঁচাইখাতী বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref><ref>{{harvcol|Neog|1984|p=112}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথাৰ অৱসান আৰু দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ স্থানান্তৰৰ সময় সম্পৰ্কে ঔপনিৱেশিক যুগৰ লেখকসকলৰ মাজত মতভেদ আছে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনৰ ১৮৯৫ চনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম ৰজা গৌৰীনাথ সিংহই নৰবলি প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰিছিল। মিচিমি আৰু আন পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ আক্ৰমণৰ পৰা দেউৰীসকলক সুৰক্ষা দিব নোৱাৰাৰ বাবে তেওঁলোকক মাজুলীলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল বুলি ব্ৰাউনে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Brown |first=William Barclay |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |page=vii |url=https://archive.org/details/anoutlinegramma00browgoog}}</ref><ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=94–95 |url=https://archive.org/details/kachris00endl}}</ref> আনহাতে, ই. টি. ডেল্টনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম শাসনৰ অৱসান ঘটাই ব্ৰহ্মদেশীয়সকলে ক্ষমতা লাভ কৰাৰ সময়লৈকে মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথা চলি আছিল আৰু সেই সময়তে দেউৰীসকলে মন্দিৰৰ ওচৰৰ বসতিস্থান ত্যাগ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/95 95]}}</ref> জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, ১৭৯৪ খ্ৰীষ্টাব্দত খামতিসকলে শদিয়াৰ শাসন দখল কৰাৰ সময়ৰ পৰাই তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথা বন্ধ হোৱা যেন দেখা যায়। তেওঁ দেউৰীসকলৰ মাজত প্ৰচলিত গৌৰীনাথ সিংহৰ দ্বাৰা এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰাৰ পৰম্পৰাৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=74}}</ref> ==শিলালিপি== [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপি।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উদ্ধাৰ কৰা পাথৰ শিলালিপিত লিখা আছে,<ref>{{cite journal |last=Sircar |first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |journal=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973 |page=21 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.11682/page/20/mode/2up}}</ref> {{Quote |text=“শিৱ চৰণ প্ৰসাদৎ বৃদ্ধাৰাজতন<br/>য়া শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্ত ধৰ্মনাৰায়ণ<br/>শ্ৰী শ্ৰীমতী দিক্কৰবাসিনী ইষ্টকা<br/>দি বিৰচিত প্ৰকাৰ নিবন্ধ<br/>কৃত অগ্ৰহায়নকে শক ১৩৬৪” |author=তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰৰ শিলালিপি }} শিলালিপিত বৰ্ণনা কৰা মতে ১৩৬৪ শকত (১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দ) বৃদ্ধাৰাজৰ পুত্ৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ইটা ('ইষ্টক') আৰু অন্য সামগ্ৰীৰে ('আদি') মন্দিৰৰ সীমাৰ দেৱাল নিৰ্মাণ কৰাইছিল। মন্দিৰটো দেৱী দিক্কৰবাসিনীৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত। দিক্কৰবাসিনী নৱম–দশম শতিকাৰ [[কালিকা পুৰাণ]]ত 'কামৰূপ পীঠ' হিচাপে উল্লেখ আছে। মহেশ্বৰ নেওগৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি, এই শিলালিপিত দিক্কৰবাসিনী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ''প্ৰাকাৰ'' বা প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃৰ ব্যক্তিগত নাম স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই; তেওঁক বৃদ্ধ ৰজা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> ==দেৱী আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰা== [[File:Terracotta Idol - Koronu village - Lower Dibang valley district - RIWATCH Museum.jpg|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ওচৰৰ নামনি দিবাং উপত্যকাৰ কৰোণু গাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা মধ্যযুগীয় বংগৰ ''টেপা পুতুল'' শৈলীৰ মাতৃদেৱীৰ পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি।]] [[কালিকা পুৰাণ]] অনুসৰি, দিক্কৰবাসিনীৰ কামৰূপ পীঠ বৃষোদকা নদীৰ পূবত আৰু সীতগংগা বা স্বৰ্ণদী নদীৰ সমীপত অৱস্থিত আছিল। গ্ৰন্থখনত সোমসন্দ নদীৰ পূবত বৃষোদকা নদীৰ অৱস্থান, তাৰ পূবত মহামায়া দেৱীৰ দিক্কৰবাসিনী ৰূপৰ অধিষ্ঠান আৰু পীঠৰ কাষেদি চিৰপ্ৰবাহী স্বৰ্ণদী বা সীতগংগা নদী বৈ যোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref name="Shastri1991">{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |pages=619–620}}</ref> আধুনিক গৱেষকসকলৰ একাংশই ''বৃষোদকা''ক [[দিবাং নদী]] আৰু দিক্কৰবাসিনীৰ পীঠক শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singha |first1=Nilkamal |last2=Kumar |first2=Deepak |title=Sacred Geography of Kalika Puran and Yogini Tantra in context to Kamarupa (Assam) |journal=Quarterly Journal of The Mythic Society |volume=113 |issue=2 |date=April–June 2022 |page=72}}</ref>{{efn|বি. এন. শাস্ত্ৰীয়ে ''বৃষোদকা''ৰ অৰ্থ প্ৰচুৰ জলপ্ৰবাহযুক্ত নদী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। ইয়াৰ সৈতে ''দিবাং'' নামটোক বড়ো-গাৰো ভাষাৰ ''দি'' (পানী) আৰু ''গোবাং'' (''gwbang'', অৰ্থ বহু বা প্ৰচুৰ) শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি আগবঢ়োৱা ব্যাখ্যাৰ সাদৃশ্য আছে।<ref name="Shastri1991"/><ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |year=2014 |page=4 |url=https://hal.science/hal-01446144}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Lokobok |first1=Romeo Rwtin |last2=Basumatary |first2=Bindu |year=2015 |title=A Comparative Study on Linguistic Affinities of Boro, Rabha and Garo Languages |journal=Pratidhwani the Echo |volume=4 |issue=1 |page=68 |url=https://www.thecho.in/files/Romeo-Rtwin-lokobok.pdf}}</ref><ref>{{cite news |title=BJSM welcomes historic inauguration of Dhola-Sadiya bridge |work=The Sentinel |date=25 May 2017 |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/national-news/bjsm-welcomes-historic-iuguration-of-dhola-sadiya-bridge}}</ref>}} আনহাতে, ''সীতগংগা''কো কোনো কোনো লেখকে তাম্ৰেশ্বৰীৰ পশ্চিমত থকা দিফু নদীৰ সৈতে সম্ভাব্যভাৱে চিনাক্ত কৰিছে আৰু ইয়াৰ নামৰ অৰ্থ ''বগা নদী'' বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱীগৰাকীক বিভিন্ন উৎসত ''কেঁচাইখাতী'', ''তাম্ৰেশ্বৰী'' আৰু ''দিক্কৰবাসিনী'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৮৪৪ চনত প্ৰথম প্ৰকাশিত কাশীনাথ তামূলী ফুকনৰ ''অসম বুৰঞ্জী''ত দিক্কৰবাসিনীক শদিয়াৰ কেঁচাইখাতীৰ সৈতে একে বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনত ভৈৰৱী নদীৰ পৰা দিক্কৰবাসিনীলৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক ''সৌমাৰ পীঠ'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Phukan |first=Kasinath Tamuli |title=Assam Buranji |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452910 |year=1906 |orig-year=1844 |page=108 |language=as |quote=ভৈৰবি নদিৰে পৰা দিক্কৰ বাসিনি অৰ্থাত সদিয়াৰ কেচাই খাতি পৰ্জন্তে সৌমাৰ পিঠ বোলে}}</ref> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগেও তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰক দিক্কৰবাসিনীৰ উপাসনাস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে আৰু মন্দিৰৰ শিলালিপিত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে দিক্কৰবাসিনীৰ মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে বুলি প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="ASI"/> কালিকা পুৰাণ অনুসৰি, দিক্কৰবাসিনীৰ দুটা ৰূপ আছিল—উগ্ৰ ৰূপ ''তীক্ষ্ণকণ্ঠ'' বা ''উগ্ৰতাৰা'' আৰু শান্ত, স্নিগ্ধ ৰূপ ''ললিতকণ্ঠ'' বা ''শ্ৰী''।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|pp=235–238}}</ref> ললিতকণ্ঠ ৰূপত তেওঁক ''মঙ্গলচণ্ডিকা'' বুলি জনা যায়। এই ৰূপত দেৱীগৰাকীৰ দুটা হাত থাকে। এটা হাতেৰে তেওঁ বৰদান আৰু আনটো হাতেৰে অভয় প্ৰদান কৰা মুদ্ৰা প্ৰদৰ্শন কৰে। তেওঁ ৰঙা পদুমৰ ওপৰত উপৱিষ্ট থাকে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |page=621 |chapter=80}}</ref> ===নৰবলি=== কেঁচাইখাতীৰ পূজাত অতীতত নৰবলি প্ৰথা প্ৰচলিত আছিল। এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, চুতীয়াসকলে ব্ৰাহ্মণৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ দেউৰী পুৰোহিতৰ সহায়ত কালীৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পূজা কৰিছিল। তাৰ ভিতৰত কেঁচাইখাতী আছিল আটাইতকৈ প্ৰিয় ৰূপ আৰু তেওঁৰ উদ্দেশ্যে নৰবলি আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/39 39]}}</ref> কালিকা পুৰাণত দিক্কৰবাসিনীৰ উগ্ৰ তীক্ষ্ণকণ্ঠ ৰূপৰ পূজাৰ সৈতে নৰবলিৰ সম্পৰ্ক উল্লেখ কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনত মদ্যক পানীয়সমূহৰ ভিতৰত আৰু নৰবলিক বলিদানসমূহৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি মিঠাই, নাৰিকল, মাংস, আঞ্জা আৰু কুঁহিয়াৰকো তীক্ষ্ণকণ্ঠ দেৱীৰ প্ৰিয় নৈবেদ্য হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |page=620}}</ref> ==স্থাপত্য== [[File:Stone ruins of the Tamreswari Temple, ASI report 1906-07.jpg|thumb|শদিয়াৰ ওচৰৰ তাম্ৰেশ্বৰী বা তামৰ মন্দিৰৰ শিলৰ ধ্বংসাৱশেষ। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ১৯০৬–০৭ চনৰ বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদনৰ পৰা।]] মন্দিৰখনৰ দেৱাল আৰু দুৱাৰবোৰ সুন্দৰ কাৰু-কাৰ্য খচিত আছিল। মূলদ্বাৰৰ সন্মুখত ৰূপালী দাঁতৰ সৈতে দুটা প্ৰকাৰৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। ১৭১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জী মতে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ছাদ তামেৰে নিৰ্মিত আছিল। ১৮৪৮ চনত ব্ৰিটিছ পুৰাতত্ত্ববিদ ডেল্টনে সেই স্থানত শিলৰ মন্দিৰৰ গাঁথনি লক্ষ্য কৰিছিল। কিন্তু তামৰ ছাদ ইতিমধ্যে আঁতৰোৱা হৈছিল। ১৯০৫ চনত এই স্থান ভ্ৰমণ কৰা টি. ব্লকৰ অনুসৰি, এই বৰ্গাকাৰ গাঁথনিটো ভিতৰত মূল মন্দিৰটো হ'ব নোৱাৰে আৰু ইটাৰ বেৰটোৱে স্পষ্টভাৱে কেন্দ্ৰত কোনো এক প্ৰকাৰৰ বৃহৎ মন্দিৰ আছিল যি সময়ৰ সৈতে নাইকিয়া হৈছে। গোটেই মন্দিৰটো ইটাৰ দেৱালেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল আৰু পশ্চিম ফালে নৰবলি স্থান আছিল।<ref>{{cite web |url=http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |title=Sadiya - Tourism, History, Culture and other facts |access-date=12 June 2015 |archive-date=14 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150614195936/http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150614195936/http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |archivedate=14 June 2015 |deadurl=yes}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, ১৭১১ চনৰ ''চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত মন্দিৰখনৰ চালত তামৰ পাত লগোৱা থকাৰ কথা স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে। একেখন বুৰঞ্জীত মন্দিৰখনৰ উচ্চতা বাৰ হাত বা প্ৰায় ১৮ ফুট (৫.৫ মিটাৰ) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। অৱশ্যে মন্দিৰৰ শিখৰৰ সঠিক আকৃতি সম্পৰ্কে তাত বিশেষ বিৱৰণ পোৱা নাযায়।<ref>{{cite book |last=Sarma |first=P. C. |title=Architecture of Assam |url=https://archive.org/details/architectureofas0000drpc |year=1988 |page=[https://archive.org/details/architectureofas0000drpc/page/136 136]}}</ref> ===এছ. এফ. হেনেৰ ১৮৪৮ চনৰ প্ৰতিবেদন=== মেজৰ এছ. এফ. হেনেই ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াৰ ওচৰৰ প্ৰাচীন স্থাপত্যৰ ওপৰত প্ৰস্তুত কৰা প্ৰতিবেদনত তাম্ৰেশ্বৰী বা তামৰ মন্দিৰৰ বিস্তৃত বিৱৰণ আগবঢ়াইছিল। তেওঁ মন্দিৰখনক বুকাননে উল্লেখ কৰা ''পূবৰ কামাখ্যা''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, মন্দিৰটো অসমীয়াসকলে ''দলপানী'' বা ''দেৱালপানী'' নামেৰে জনা এটা সৰু নদীৰ সোঁপাৰত অৱস্থিত আছিল। হেনেই স্পষ্ট কৰিছিল যে এই নদীখন দিখাৰু বা বৰ্তমানৰ ডিগাৰু নদী নহয়, যদিও ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হোৱাৰ পূৰ্বে ই দিখাৰুৰ পৰা কেইবাটাও উপনদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="Hannay1848">{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other remains in the vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |date=June 1848 |pages=462–467 |publisher=J. Thomas, Baptist Mission Press |location=Calcutta}}</ref> হেনেই মন্দিৰটোক কুণ্ডিলমুখৰ পৰা প্ৰায় ১০ মাইল পূবে থকা চুণপুৰাৰ উত্তৰ-পূব দিশত প্ৰায় ৮ মাইল ভিতৰুৱা অঞ্চলত অৱস্থিত বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। তেওঁৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়লৈ মন্দিৰলৈ যোৱা পুৰণি পথসমূহ ঘন অৰণ্য আৰু অসংখ্য নদী-জুৰিৰ বাবে প্ৰায় অচিনাক্ত হৈ পৰিছিল। মন্দিৰৰ ওচৰ পোৱাটো তেতিয়াও কঠিন আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====মন্দিৰৰ গাঁথনি আৰু চাল==== হেনেৰ জোখ-মাখ অনুসৰি, মূল মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশটো প্ৰায় ৮ ফুট বাহুবিশিষ্ট বৰ্গাকাৰ আছিল। দেৱালসমূহৰ ডাঠ প্ৰায় চাৰে চাৰি ফুট আছিল। মন্দিৰৰ সন্মুখভাগৰ দুৱাৰৰ দুয়োফালে দুটাকৈ খাঁজ বা কুঠৰী আছিল। দুৱাৰখন তিনিটা বৃহৎ অখণ্ড শিলৰ খণ্ডৰে নিৰ্মিত আছিল। মন্দিৰৰ বাহিৰৰ দেৱালসমূহে প্ৰায় ১৭ ফুট বাহুবিশিষ্ট বৰ্গাকাৰ অঞ্চল আৱৰি ৰাখিছিল। দুৱাৰৰ ওপৰৰ অংশ আৰু কাষৰ শিলৰ গাঁথনিৰ বাহিৰে চাৰিওখন দেৱাল ভিতৰে-বাহিৰে বিশেষ অলংকৰণবিহীন আছিল। ভূমিৰ তলৰ ভিত্তিৰ পৰা প্ৰায় ১০ ফুট উচ্চতাত হেনেই সামান্য খাঁজযুক্ত শিলৰ এটা বাহিৰলৈ ওলোৱা কাৰ্নিছ লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি, এই কাৰ্নিছৰ ওপৰত আৰু প্ৰায় ২ ফুট দেৱাল আছিল, যাৰ ওপৰত মন্দিৰৰ চালখন স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> মন্দিৰৰ ভিতৰত চালৰ পৰা খহি পৰা কেইবাখনো দীঘলীয়া শিলৰ খণ্ড পোৱা গৈছিল। হেনেই অনুমান কৰিছিল যে এইবোৰ চালখন ধৰি ৰখা আঠটা শিলৰ পাঁজৰ বা ''groin''ৰ অংশ আছিল। সেইবোৰৰ মাজৰ খালী ঠাইবোৰ পাতল শিলৰ ফলকেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। হেনেৰ মতে, গোটেই চালখন পিটি পাতল কৰা তামৰ পাতেৰে ঢকা আছিল। তামৰ পাতবোৰৰ কাষত লগোৱা তামৰ আঙঠিৰ মাজেৰে সংযোগ কৰি সিহঁতক একেলগে বান্ধি ৰখা হৈছিল। শিলৰ পাঁজৰসমূহ মাত্ৰ ৫–৬ ফুট দীঘল হোৱা বাবে চালখন যথেষ্ট সমতল আছিল বুলি তেওঁ অনুমান কৰিছিল। নদীৰ মাজত পৰি থকা কলহৰ আকৃতিৰ খোদিত এটা শিলৰ খণ্ড গম্বুজৰ কেন্দ্ৰীয় অংশ আছিল বুলিও তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> মন্দিৰৰ ভিতৰত এটা ডাঙৰ শিলৰ মাজভাগত দুটা শিৱলিংগ আছিল। দুৱাৰৰ পৰা কেইখাপমান তললৈ নামি সেই স্থানত উপস্থিত হ'ব পাৰিছিল। দুৱাৰৰ দুয়োপাৰে ওপৰত আৰু তলত থকা ছিদ্ৰৰ পৰা হেনেই অনুমান কৰিছিল যে ইয়াত পূৰ্বতে শিল বা কাঠেৰে নিৰ্মিত দুখলপীয়া দুৱাৰ আছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেই মন্দিৰৰ স্থাপত্যশৈলী প্ৰাচীন বুলি গণ্য কৰিছিল যদিও সেই সময়ত থিয় হৈ থকা গাঁথনিটোৰ কিছু অংশ তুলনামূলকভাৱে পৰৱৰ্তী কালত মেৰামতি কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰিছিল। শিলৰ গাঁথনিৰ শাৰীবোৰৰ মাজত ইটাৰ গুড়ি বা ''সুৰকি''ৰ পাতল প্ৰলেপ পোৱাৰ বাবেই তেওঁ এই সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰিছিল। গাঁথনিটোত লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ চিনো পোৱা গৈছিল, যদিও সেইবোৰ সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষয়প্ৰাপ্ত হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====নিৰ্মাণ সামগ্ৰী==== [[File:Some Terracotta plates found at Tamreswari temple.png|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত প্ৰাচীৰত সংলগ্ন থকা নখন পোড়ামাটিৰ অলংকৃত ফলক।]] হেনেৰ বিৱৰণ অনুসৰি, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, দুৱাৰৰ কাষৰ অংশ আৰু দুয়োফালৰ বাহিৰলৈ ওলোৱা গাঁথনি বাদ দিলে মূল মন্দিৰটো মোটা দানাযুক্ত শিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। শিলৰ খণ্ডসমূহৰ গড় ডাঠ প্ৰায় ১ ফুট আৰু দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৮ ইঞ্চি আছিল। এই শিলসমূহ মসৃণভাৱে কাটি সঠিক জোখত ঘনিষ্ঠভাৱে জোৰা লগোৱা হৈছিল। দুৱাৰ গঠন কৰা তিনিটা শিলৰ খণ্ডৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় চাৰে সাত ফুট আছিল। প্ৰতিটো খণ্ডৰ আন দুটা মাত্ৰা প্ৰায় ২ ফুট আৰু ১৮ ইঞ্চি আছিল। এই শিলসমূহ আৰু দুৱাৰৰ ওচৰৰ বাহিৰলৈ ওলোৱা গাঁথনিসমূহ অত্যন্ত কঠিন ৰঙচুৱা ''পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট'' (''porphyritic granite'')ৰে নিৰ্মিত আছিল। হেনেই লক্ষ্য কৰিছিল যে জোঙা সঁজুলিৰে সৰল ৰেখাত খোদাই কৰাৰ ফলত শিলৰ পৃষ্ঠত পাঁজৰৰ দৰে খাঁজযুক্ত ৰূপ সৃষ্টি হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====বাহিৰৰ প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ==== মন্দিৰখন প্ৰায় চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু হেনেৰ মতে মূল মন্দিৰৰ দুৱাৰখন পশ্চিমমুখী আছিল। মন্দিৰৰ চাৰিওফালে এখন বৃহৎ ইটাৰ প্ৰাচীৰ আছিল। এই প্ৰাচীৰৰ পূবফাল নদীৰ সোঁপাৰৰ পৰা উঠি আহিছিল। প্ৰাচীৰখনৰ ডাঠ প্ৰায় চাৰে চাৰি ফুট আৰু উচ্চতা প্ৰায় ৮ ফুট আছিল। ইয়াৰ ভিত্তি অমসৃণভাৱে কটা বালিশিলৰ খণ্ডৰে নিৰ্মিত আছিল। বাহিৰৰ প্ৰাচীৰৰ প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ পশ্চিমফালে আছিল। তাত পূৰ্বতে এখন শিলৰ দুৱাৰ আছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত পদুম ফুলৰ মালাৰ শৈলীত খোদিত এটা দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল আৰু কেইটামান অলংকৃত সৰু স্তম্ভ পোৱা গৈছিল। এই স্তম্ভসমূহৰ ওপৰত সম্ভৱতঃ হাতীৰ ভাস্কৰ্য স্থাপন কৰা আছিল। হেনেই এটা শিলৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্যৰ বিৱৰণ দিছিল, যাৰ দাঁত ৰূপেৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি স্থানীয়ভাৱে কোৱা হৈছিল। ভাস্কৰ্যটো খোদিত কৰা শিলৰ খণ্ডটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৪ ফুট, উচ্চতা ২ ফুট আৰু প্ৰস্থ ১৮ ইঞ্চি আছিল। প্ৰাচীৰৰ দক্ষিণ-পূব কোণত নদীৰ ফালে যোৱা আন এটা শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰো তেওঁ লক্ষ্য কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> দক্ষিণ-পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰৰ নদীৰ তলত হেনেই খোদিত আৰু অলংকৰণবিহীন গ্ৰেনাইট আৰু বালিশিলৰ কেইবাটাও খণ্ড লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত এটা ত্ৰিভুজাকৃতিৰ, বতৰৰ প্ৰভাৱত ক্ষয়প্ৰাপ্ত গ্ৰেনাইট শিলত কিছুমান চিহ্ন আছিল। তেওঁৰ মতে, কিছুমান চিহ্ন প্ৰাচীন নাগৰী লিপিৰ আখৰৰ দৰে আৰু আন কিছুমান কোনো বিশেষ যুগ বা জনগোষ্ঠীৰ প্ৰতীকচিহ্নৰ দৰে দেখা গৈছিল। নদীত পৰি থকা শিল, প্ৰাচীৰৰ ভিত্তি আৰু হাতীৰ ভাস্কৰ্যত পোৱা আন কিছুমান চিহ্নক হেনেই নিৰ্মাণকাৰী শিল্পী বা শিল-মিস্ত্ৰীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি অনুমান কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====অলংকৃত ফলক আৰু আন অৱশেষ==== [[File:Elephant sculpture from the Copper Temple near Sadiya, 1848.png|thumb|শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰত পোৱা শিলৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্য। হেনেৰ মতে ইয়াৰ দাঁত ৰূপৰ আছিল বুলি কোৱা হৈছিল।]] মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত হেনেই মাটিৰ সমান উচ্চতাত স্থাপন কৰা কেইবাখনো গোলাকাৰ গ্ৰেনাইটৰ ফলক পাইছিল। সেইবোৰৰ ওপৰত পূজাৰ নৈবেদ্য ৰখা হৈছিল বুলি তেওঁক জনোৱা হৈছিল। মন্দিৰৰ দুৱাৰৰ বিপৰীতে তিনিফালে চাপৰ দেৱাল থকা ইটাৰ এটা সৰু চাতাল আছিল। হেনেৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়ত বাহিৰৰ প্ৰাচীৰখন তুলনামূলকভাৱে ভাল অৱস্থাত আছিল। প্ৰাচীৰৰ পূব আৰু পশ্চিম ভিতৰফালে প্ৰায় ১৪ ইঞ্চি বাহুবিশিষ্ট অলংকৃত ইটাৰ ফলক স্থাপন কৰা আছিল। এই ফলকসমূহত বিভিন্ন উচ্চ-উৎকীৰ্ণ ভাস্কৰ্য আছিল। তাৰ ভিতৰত সজ্জিত ঘোঁৰা, ওখ শংকু আকৃতিৰ টুপী পিন্ধা যোদ্ধা, হনুমান, কাল্পনিক ঘোঁৰা আৰু গছ, যুদ্ধৰত দুটা ময়ূৰ, আন এটা চৰাইক আক্ৰমণ কৰা চৰাই আৰু পদুম, চম্পা তথা নাগেশ্বৰ ফুলৰ অলংকৰণ উল্লেখযোগ্য। হেনেই অনুমান কৰিছিল যে এই প্ৰাচীৰ আৰু ইয়াৰ অলংকৰণসমূহ তেওঁৰ সময়ৰ প্ৰায় ৪০০ বছৰ আগতে হোৱা মন্দিৰৰ দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ নিৰ্মাণৰ সমসাময়িক আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====ধ্বংসৰ কাৰণ সম্পৰ্কে হেনেৰ মত==== হেনেই মন্দিৰখনৰ ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থাৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে চাৰিওফালে আৰু গাঁথনিৰ ওপৰত গজি উঠা ঘন অৰণ্যৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। গছ-গছনিৰ শিপাই দেৱালৰ শিলসমূহ স্থানচ্যুত কৰি চালখন খহাই পেলোৱা বুলি তেওঁ অনুমান কৰিছিল। আনহাতে, স্থানীয় লোকসকলে তেওঁৰ পৰিদৰ্শনৰ প্ৰায় পাঁচ বছৰ আগতে হোৱা এটা ভূমিকম্পক মন্দিৰখনৰ ক্ষয়ক্ষতিৰ কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰিছিল। বনৰীয়া হাতীয়ে দেৱালত গা ঘঁহা আৰু ওপৰত গজি উঠা জোপোহা টানি নমোৱাৰ ফলতো ক্ষয়ক্ষতি বৃদ্ধি পাইছিল বুলি তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> ===টি. ব্লকৰ ১৯০৫ চনৰ প্ৰতিবেদন=== [[File:Doorway figure from Tamreswari Temple, Hannay 1848.jpg|thumb|১৮৪৮ চনৰ হেনেৰ প্ৰতিবেদনত প্ৰকাশিত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ দুৱাৰৰ খোদিত মূৰ্তি।]] ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ বংগ চক্ৰৰ বিষয়া টি. ব্লকে ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াৰ ওচৰৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ পৰিদৰ্শন কৰিছিল। ব্লকৰ মতে, তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো প্ৰায় ২১৮ ফুট দীঘল আৰু ১৩৯ ফুট বহল এখন আয়তাকাৰ অঞ্চলৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত অৱস্থিত আছিল। সমগ্ৰ অঞ্চলটো ইটাৰ প্ৰাচীৰেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল। সেই সময়ত অৱশিষ্ট থকা শিলৰ মন্দিৰটোৰ প্ৰত্যেক বাহুৰ দৈৰ্ঘ্য মাত্ৰ ১০ ফুটতকৈ অলপ বেছি আছিল। এই সৰু শিলৰ মন্দিৰটো আয়তাকাৰ প্ৰাচীৰৰ ভিতৰৰ মূল গাঁথনি হ'ব নোৱাৰে বুলি ব্লকে মত প্ৰকাশ কৰিছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি, ইটাৰ প্ৰাচীৰখনে পূৰ্বতে কোনো বৃহৎ ৰাজপ্ৰাসাদ বা গড়ৰ দৰে স্থাপত্য আৱৰি ৰাখিছিল, যাৰ আন গাঁথনিসমূহ কালক্ৰমত নাইকিয়া হৈছিল।<ref name="Bloch1905">{{cite book |last=Bloch |first=T. |year=1905 |title=Annual Report of the Archaeological Survey, Bengal Circle, for the year ending with April 1905 |publisher=Bengal Secretariat Press |location=Calcutta |chapter=I.—Assam. Notes on Places Visited in 1904–1905: District Lakhimpur: The copper temple and the ruins of Bhishmaknagar near Sadiya |pages=3–5 |url=https://www.scribd.com/document/891477196/AS-015962}}</ref> ব্লকৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়ত মন্দিৰখনৰ চাল সম্পূৰ্ণৰূপে নাইকিয়া হৈছিল আৰু দেৱালৰ কিছু অংশহে থিয় হৈ আছিল। ধ্বংসাৱশেষৰ ওপৰত এটা ডাঙৰ গছ গজি উঠিছিল। ব্লকে মন্দিৰৰ উত্তৰ দেৱালত দুৱাৰখন থকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিলত মহাদেৱৰ দুটা মূৰ্তি লক্ষ্য কৰিছিল। আন সৰু মন্দিৰসমূহৰ স্থাপত্যৰ সৈতে তুলনা কৰি তেওঁ মন্দিৰৰ চালখন সম্ভৱতঃ পিৰামিডৰ আকৃতিৰ আছিল বুলি অনুমান কৰিছিল। মন্দিৰৰ শিলসমূহ শেঁতা গোলাপী আৰু ধূসৰ-সেউজীয়া বৰণৰ আছিল। ভাৰতীয় ভূতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ই. ভ্ৰেডেনবাৰ্গে গোলাপী শিলক সূক্ষ্ম দানাযুক্ত গ্ৰেনাইট আৰু ধূসৰ-সেউজীয়া শিলক অশুদ্ধ বালিশিল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref name="Bloch1905"/> ====প্ৰাচীৰ, অলংকৰণ আৰু স্তম্ভ==== ব্লকে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ উত্তৰফালে ইটাৰ দেৱালৰ কেইবাটাও শাৰী লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁ বৃহৎ বাহিৰৰ প্ৰাচীৰখন অতি উন্নত মানৰ ইটাৰে নিৰ্মিত বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ জোখ অনুসৰি প্ৰাচীৰখনৰ ডাঠ প্ৰায় ৩ ফুট আছিল। প্ৰাচীৰখনৰ পূবফাল বাদ দি আন তিনিওফালৰ ভিতৰভাগত প্ৰায় ৩ ফুট ব্যৱধানত খোদিত ফলক স্থাপন কৰা আছিল। এই ফলকসমূহত মানুহ, জীৱ-জন্তু, চৰাই, ফুল আৰু বিভিন্ন জ্যামিতিক নক্সা খোদিত আছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰৰ উত্তৰ-পূব অংশত ব্লকে দুটা শিলৰ স্তম্ভৰ অৱশেষ পাইছিল। স্তম্ভ দুটাৰ তলৰ অংশ অষ্টভুজাকৃতিৰ আৰু ওপৰৰ অংশ অৰ্ধগোলাকৃতিৰ আছিল। অষ্টভুজাকৃতিৰ ভিত্তিবোৰৰ ব্যাস প্ৰায় ২ ফুট ৬ ইঞ্চি আছিল আৰু ইয়াৰ মাজত গোলাকাৰ খাঁজ আছিল। স্তম্ভৰ অৰ্ধগোলাকৃতিৰ ওপৰৰ অংশৰ ভিত্তিৰ ব্যাস প্ৰায় ২ ফুট ৪ ইঞ্চি আছিল। এই অংশবোৰৰ মাজেদি ফোঁপোলা দণ্ডৰ দৰে ছিদ্ৰ আছিল। ব্লকে বিশেষভাৱে স্তম্ভসমূহৰ সাপৰ অলংকৰণৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। প্ৰত্যেক অৰ্ধগোলাকৃতিৰ অংশৰ তলৰফালে নিজৰ নেজ কামুৰি ধৰা এযোৰ সাপ পাক খাই থকা ৰূপত খোদিত আছিল। এই ধৰণৰ অষ্টভুজাকৃতিৰ শিলৰ গাঁথনি আৰু সাপৰ অলংকৰণ শদিয়া অঞ্চলৰ আন এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক নিদৰ্শন [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]তো দেখা যায়।<ref name="Bloch1905"/> প্ৰাচীৰৰ পূবফালে ইটা আৰু শিলৰ আন কেইবাটাও ধ্বংসাৱশেষৰ মাজত ব্লকে তিনিগৰাকী হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি পাইছিল। তেওঁ সেই মূৰ্তিসমূহক সূৰ্য, শিৱৰ ওপৰত নৃত্যৰত কালী আৰু সম্ভৱতঃ সৰস্বতী হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref name="Bloch1905"/> ===দেৱলা মিত্ৰৰ ১৯৫৬ চনৰ প্ৰতিবেদন=== দেৱলা মিত্ৰৰ ১৯৫৬ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ব্যাখ্যা অনুসৰি, তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো মূলত ''চতুৰায়তন'' (''Chaturayatana'') শৈলীৰ আছিল, অৰ্থাৎ ইয়াত চাৰিটা পৃথক উপাসনাগৃহ আছিল। মন্দিৰটো বালিশিল আৰু গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি, মূল মন্দিৰটো ইটাৰ এখন আয়তাকাৰ প্ৰাচীৰৰ দক্ষিণ-পূব অংশত অৱস্থিত আছিল। এই প্ৰাচীৰৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২০৮ ফুট আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ১৩০ ফুট আছিল। প্ৰাচীৰখন প্ৰায় ৪ ফুট ডাঠ আৰু ৮ ফুট ওখ আছিল। পূবফালে শিলৰ এখন প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল।<ref>{{cite book |last1=Tripathy |first1=Byomakesh |last2=Dutta |first2=Sristidhar |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |isbn=9788121210027 |page=348 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ১৯৫৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বানপানীৰ সময়ত পায়া নদীৰ পাৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ পলস জমা হোৱাৰ ফলত মন্দিৰৰ অৱশিষ্ট গাঁথনিসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে পানীত ডুব যায় বুলি পৰৱৰ্তী বিৱৰণত উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last1=Tripathy |first1=Byomakesh |last2=Dutta |first2=Sristidhar |title=Religious History of Arunachal Pradesh |url=https://archive.org/details/religioushistory0000nati |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=[https://archive.org/details/religioushistory0000nati/page/348 348] |isbn=9788121210027}}</ref> ==লগতে চাওক== * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[শদিয়া]] * [[পদুম পুখুৰী, শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * [[গোম্চি]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য উৎস== {{Reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors |location=New Delhi}} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |journal=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.11682/page/20/mode/2up}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1992}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985}} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |chapter=Goddess Tamresvari and Blood Sacrifices |title=Religion of the North-East: Studies in the Formal Religions of North-Eastern India |location=Delhi |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1984 |pages=109–172}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |year=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{citation |last=Kakati |first=Banikanta |title=The Mother Goddess Kamakhya |year=1989 |publisher=Publication Board |location=Guwahati}} * {{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other remains in the vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |year=1848 |pages=462–467}} * {{cite book |last=Bloch |first=T. |chapter=Conservation in Assam |title=Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1906–07 |publisher=Office of the Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |year=1908 |pages=25–26 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.35542/page/26/mode/1up}} * {{cite book |last=Bloch |first=T. |year=1905 |title=Annual Report of the Archaeological Survey, Bengal Circle, for the year ending with April 1905 |publisher=Bengal Secretariat Press |location=Calcutta |chapter=I.—Assam. Notes on Places Visited in 1904–1905: District Lakhimpur: The copper temple and the ruins of Bhishmaknagar near Sadiya |pages=3–5 |url=https://www.scribd.com/document/891477196/AS-015962}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |year=2019}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{wikisource-inline|তাম্ৰেশ্বৰীৰ মন্দিৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] 7bgd2p1tz7jqwaa6mp4pe5gxuaaw4fv 649039 649006 2026-11-01T21:37:15Z Ananya Taye 28065 649039 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ঐতিহাসিক মন্দিৰ}} {{Infobox Mandir | name = তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ | building_name = তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ | primary_deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref><ref>"She is popularly known as Kechai-khati, the eater of raw flesh." {{harvcol|Gogoi|2011|p=235}} "Perhaps, Kechai-khati was a tribal deity who was so influential at the time of the coming of the Ahoms that even they could not possibly ignore her and decided to continue her worship according to the old tradition." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = | image_size = | alt = | caption = | coordinates = {{coord|27|56|54.6608|N|96|0|55.8162|E|type:landmark|display=inline}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] | district = [[লোহিত জিলা]] | locale = পায়াৰ ওচৰত, [[শদিয়া]]–তেজু পথৰ সমীপত | elevation_m = | materials = শিল, পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট আৰু ইটা | architecture = শিল, পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত | creator = [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] | pushpin_map = India Arunachal Pradesh | pushpin_map_caption = অৰুণাচল প্ৰদেশত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ অৱস্থান | pushpin_map_size = 250 | website = }} '''তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ''' বা '''কেঁচাই খাইতি শাল'''<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=Leslie |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-East Frontier |year=1914 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=24}}</ref> [[অসম]]–[[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সীমান্তত অৱস্থিত এক ঐতিহাসিক মন্দিৰ। অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ [[শদিয়া]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৮ কিঃমিঃ নিলগত বৰ্তমান এই [[মন্দিৰ]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[লোহিত জিলা]]ত অৱস্থিত।<ref name="ASI">{{cite web |url=https://www.asiguwahaticircle.gov.in/coppertemple.html |title=Ruins of Copper Temple (Tamreswari), Near Paya |publisher=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |access-date=26 June 2026}}</ref> এই মন্দিৰ তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাই খাইতি দেৱীলৈ উৎসৰ্গিত। তাম্ৰেশ্বৰী দেৱী [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ [[কালী]], [[তাৰা]], [[চামুণ্ডা]] আদিৰ দৰে উগ্ৰ দেৱী। কিছুমানৰ মতে এই মন্দিৰ জনজাতীয় লোকদেৱী কেঁচাই খাইতিৰ মূল মন্দিৰ। কেঁচাই খাইতি [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]]ৰ দেৱী আছিল, য'ত পূজা-পাতল কৰিবলৈ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক ৰখা হৈছিল।<ref>'According to E.A. Gait, "The religion of the Chutiyas was a curious one. They worshipped various forms of Kali with the aid not of the Brahmanas but of their own tribal priests or Deoris. The favorite form in which they worshipped this deity was that of Kesai-khati 'the eater of raw flesh' to whom human sacrifices were offered. After their subjugation by the Ahoms, the Deoris were permitted to continue their ghastly rites; but they were usually given for this purpose, criminals who have been sentenced to capital punishment..."' {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ফ্ৰান্সিছ হেমিল্টনে ১৮০৭–১৮১৪ চনৰ অসম সম্পৰ্কীয় বিৱৰণত শদিয়াৰ দিক্কৰবাসিনী মন্দিৰক অসমৰ তিনিখন বিশেষ উল্লেখযোগ্য তীৰ্থস্থানৰ অন্যতম হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। আন দুখন আছিল নীলাচলৰ কামাখ্যা মন্দিৰ আৰু কলিয়াবৰৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book |last=Hamilton |first=Francis |title=An Account of Assam, 1807–1814 |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |year=1987 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |page=57}}</ref> পূব সীমান্তৰ পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ বিশেষ ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছিল। এই কাৰণে মন্দিৰখনক ''পূবৰ কামাখ্যা'' (''Eastern Kamakhya'') বুলিও কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Choudhury |editor-first=S. Dutta |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh—Lohit District |year=1978 |publisher=Director of Information and Public Relations, Government of Arunachal Pradesh |location=Shillong |quote=The Tamreswari was so venerated by all the hill people of this region that it was aptly called the Eastern Kamakhya.}}</ref> এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে এছ. এফ. হেনেৰ পূৰ্বৰ পৰ্যবেক্ষণৰ আধাৰত উল্লেখ কৰিছিল যে প্ৰাচীন কালত মন্দিৰখন আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালৰ জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলটো পশ্চিম অসমৰ সৈতে এটা বৃহৎ ওখ আলিৰে সংযুক্ত আছিল। এই পথটো [[কমতাপুৰ]]ৰ পৰা [[নাৰায়ণপুৰ]] হৈ অসমৰ সুদূৰ পূব প্ৰান্তলৈ বিস্তৃত আছিল বুলি তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছিল। পথটোৱে শদিয়াৰ আশে-পাশে থকা প্ৰাচীন নগৰসমূহকো সংযোগ কৰিছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-Eastern Frontier |url=https://archive.org/details/india.history.resource.88814 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1914 |pages=[https://archive.org/details/india.history.resource.88814/page/84 84]–85}}</ref> [[কালিকা পুৰাণ]]ত উল্লিখিত মতে কামৰূপত কামাখ্যা আৰু কামৰূপ নামৰ দুখন মুখ্য শক্তিপীঠ আছিল। তাৰেই কামৰূপ বা দিক্কৰবাসিনী নামৰ এখন শক্তিপীঠ কামৰূপৰ উত্তৰ অঞ্চলত আছিল। দিক্কৰবাসিনীৰ দুটা ৰূপ বিদ্যমান—তীক্ষ্ণকণ্ঠ আৰু ললিতকণ্ঠ। তীক্ষ্ণকণ্ঠৰ দেহৰ বৰণ ক'লা আৰু পেট ঘটিৰ দৰে। এই ৰূপক উগ্ৰতাৰা বা একজঁটা বোলে। ললিতকণ্ঠ ধুনীয়া আৰু আকৰ্ষণীয় আৰু তেওঁক তাম্ৰেশ্বৰী বোলা হয়। একেখন গ্ৰন্থৰ মতে কামৰূপ পীঠ বৃষোদকা নৈৰ (অৰ্থ বহল নৈ) পূবত আৰু সীতগংগা (অৰ্থ বগা নৈ) নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। সেই কেইখন সম্ভৱতঃ তাম্ৰেশ্বৰীৰ পশ্চিমৰ দিবাং নৈ (অৰ্থ বহল) আৰু দিফু নৈ (অৰ্থ বগা) আছিল। অতীতত এই শালত নৰবলি প্ৰথা প্ৰচলিত আছিল।<ref name="ASI"/> কালিকা পুৰাণত এই শালৰ নৰবলিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে, ''"হে ৰাজন, পানেষু মদিৰা শ্ৰেষ্ঠ, নৰো বলিষু পাৰ্থিৱ"'', অৰ্থাৎ এই পীঠত দ্ৰব্যৰ ভিতৰত মদ্যপান আৰু বলিৰ ভিতৰত নৰবলিয়ে শ্ৰেষ্ঠ। প্ৰাচীন গ্ৰন্থ কালিকা পুৰাণ (দশম–একাদশ শতিকাৰ মাজৰ)ত দিক্কৰবাসিনী পীঠৰ দেৱ-দেৱীৰ পূজাত [[অসমৰ ৰেচম শিল্প|ৰেচম]] ব্যৱহাৰ কৰা কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। গ্ৰন্থ অনুসৰি দিক্কৰবাসিনী পীঠত দেৱ-দেৱীসকলক পূজা কৰাৰ সময়ত মন্দিৰৰ দেউৰীয়ে মূৰ্তিসমূহ ৰঙা, হালধীয়া আৰু বগা কৌশেয়া (অৰ্থাৎ বনৰীয়া ৰেচম) কাপোৰেৰে ঢাকি ৰাখিছিল।<ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', p. 1240, "The goddess in her Lalitakanta (pleasantly charming) form is known as Mangala chandi,...she wears red silk(''rakta-kauseya-vasana'')."</ref><ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', pp. 1243–45, "O king! Listen to the procedure of worship of Brahma with rapt attention...Red silk(''rakta-kauseya-vastram'') is his (Brahma's) favourite cloth, rice cooked with milk, sesames, mixed with ghee are his favourite food."</ref><ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', p. 1259, "Vasudeva may be worshipped briefly or elaborately. Red, yellow and white silk are the favourite cloths of Vishnu..."</ref> জনা যায় যে পুৰণি কালত [[মুগা]] হালধীয়া (প্ৰাকৃতিক), বগা (মেজানকাৰী মুগা) ৰঙত উপলব্ধ আছিল আৰু প্ৰায়ে "লেক" ৰঙেৰে ৰঙা কৰা হৈছিল।<ref>''Journal of Bihar and Orissa Research Society'', Vol. 3, p. 212, "There was another of similar quality. It is known as the ''Mezankari muga'', the worm feeding on the ''Adakari tree'' (Litsea citrata). This ''muga'' constituted the dress of the higher ranks, most of which were dyed red with lac but some were white. It is now scarce."</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ তাম ধাতুৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বিশেষকৈ ইয়াৰ ছাদ তামেৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰায়ে তাম্ৰেশ্বৰী নামটো প্ৰচলিত হ'ল।<ref name="vp">{{cite web |url=https://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/9a49be9b99be9a89bf9f0-9859b89ae9f0-9979f09f1-9a49be9ae-9b69bf9b29cd9aa |title=তাহানিৰ অসমৰ গৌৰৱ তাম শিল্প |publisher=বিকাশপিডিয়া |access-date=23 November 2020}}</ref> আনহাতে কেঁচাই খাইতি নাম ইয়াৰ উগ্ৰ স্বভাৱ আৰু নৰবলি প্ৰথাৰ পৰা আহিছে বুলি গণ্য কৰা হয়। ''কেঁচাই খাইতি'' নামটোৰ ''কেঁচাই'' অংশই কেঁচা আৰু ''খাইতি'' অংশই খোৱা বুজায়। সেই অনুসৰি দেৱীগৰাকীৰ নামৰ অৰ্থ ''কেঁচা মাংস খোৱা''। দেৱীগৰাকীক ''পিশাচী'' নামেৰেও অভিহিত কৰা হৈছে। কাকলি গগৈয়ে উল্লেখ কৰিছে যে দেৱীগৰাকীৰ ভয়ংকৰ স্বৰূপৰ সৈতে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ তাৰা দেৱীৰ উগ্ৰ ৰূপৰ সাদৃশ্য থকাৰ বাবে একাংশ গৱেষকে তেওঁৰ উপাসনাৰ বৌদ্ধ উৎসৰ সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰিছে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|pp=235–236}}</ref> ==ইতিহাস== ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ যুগ=== [[File:Stone statues of deities found at Tamreswari temple.png|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ স্থানত উদ্ধাৰ হোৱা তিনিগৰাকী দেৱ-দেৱীৰ শিলৰ মূৰ্তি।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্যতম প্ৰধান ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ আছিল। চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী কেঁচাইখাতীক ইয়াত পূজা কৰা হৈছিল। ইতিহাসবিদ সৃষ্টিধৰ দত্তই কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰক চুতীয়াসকলৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত মন্দিৰ আৰু দেৱীগৰাকীক তেওঁলোকৰ আদিম মাতৃ দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলে ব্ৰাহ্মণ পুৰোহিতৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ জনগোষ্ঠীয় পুৰোহিত ''দেউৰী''সকলৰ মাধ্যমেৰে কেঁচাইখাতীৰ পূজা সম্পন্ন কৰিছিল। ইতিহাসবিদ এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, চুতীয়াসকলে কালীৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পূজা কৰিছিল আৰু কেঁচাইখাতী আছিল তেওঁলোকৰ বিশেষ প্ৰিয় দেৱীৰূপ। আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো দেউৰীসকলক পূৰ্বৰ আচাৰ অব্যাহত ৰাখিবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/39 39]}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ইটা আৰু শিলেৰে এখন প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপিৰ পৰা জানিব পাৰি।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref><ref>{{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ওচৰৰ পায়া নদীৰ পশ্চিম বা সোঁপাৰত মন্দিৰখন অৱস্থিত আছিল। নদীখনৰ বিপৰীত পূব বা বাওঁপাৰত আন এটা প্ৰাচীন শিৱলিংগ মন্দিৰ আছিল, যাৰ ধ্বংসাৱশেষ বৰ্তমান পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ নামেৰে পৰিচিত। অসম চৰকাৰৰ লখিমপুৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, দুয়োটা মন্দিৰৰ মাজৰ দূৰত্ব প্ৰায় এক কিলোমিটাৰৰ ভিতৰত আছিল।<ref>{{cite book |title=District Gazetteer: Lakhimpur |publisher=Government of Assam |year=1968 |at=Archaeology section |quote=The Tameswari stood on the right bank of the river Paya and the Shivalinga on its left, the two being within about a kilometre of each other.}}</ref> ===দেউৰী পুৰোহিত=== [[File:Stone gateway ruins of the Tamreswari Temple complex, ASI report 1906-07.jpg|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ১৯০৬–০৭ চনৰ প্ৰতিবেদনৰ পৰা।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজা-পৰিচালনাৰ দায়িত্ব দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ ওপৰত আছিল। এই পুৰোহিতসকলৰ চাৰিটা প্ৰধান পদ আছিল—''বৰদেউৰী'' (''Deori Dema''), ''সৰুদেউৰী'' (''Deori Surba''), ''বৰভৰালী'' আৰু ''সৰুভৰালী''। প্ৰত্যেকজন পুৰোহিত নিৰ্দিষ্ট খেলৰ অন্তৰ্গত আছিল। বৰভৰালী আৰু সৰুভৰালীৰ দায়িত্ব আছিল মন্দিৰৰ প্ৰাপ্য সংগ্ৰহ কৰা আৰু বলিদানৰ বাবে জীৱ-জন্তুৰ যোগান ধৰা। আনহাতে, বৰদেউৰী আৰু সৰুদেউৰীয়েহে মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰি পূজা, বলিদান আৰু মন্ত্ৰপাঠ সম্পন্ন কৰিছিল। তেওঁলোকে গোৱা স্তোত্ৰ আৰু পাঠ কৰা মন্ত্ৰসমূহ সাধাৰণ লোকৰ বাবে সহজে বোধগম্য নাছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> কেঁচাইখাতীৰ উপাসনা [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াসকলৰ]] উপৰি বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন কেইবাটাও জনগোষ্ঠীৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]], [[তিৱা জনগোষ্ঠী|তিৱা]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ নাম উল্লেখযোগ্য।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ উপাসনাৰ বিষয়ে চুতীয়াসকলৰ ক্ষেত্ৰত দত্ত (১৯৮৫, পৃ. ৪৯), বড়োসকলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰেমলতা দেৱী (১৯৯২, অধ্যায় ১, পৃ. ৫), ৰাভাসকলৰ ক্ষেত্ৰত সংশ্লিষ্ট জনগোষ্ঠীৰ ধৰ্মীয় উৎসৱ সম্পৰ্কীয় অধ্যয়ন, তিৱাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰ্গৱ (২০০৩, পৃ. ২৫৫), কোচসকলৰ ক্ষেত্ৰত সজল নাগৰ অধ্যয়ন আৰু ডিমাছাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ভট্টাচাৰ্য (১৯৯২, পৃ. ৩৯৩) উল্লেখযোগ্য।<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref><ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |publisher=Isha Books |location=Delhi |year=2003 |page=255}}</ref><ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_}}</ref><ref>{{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} কোচসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এক ঐতিহাসিক বিৱৰণত কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে কাছাৰৰ খাছপুৰত কেঁচাইখাতীৰ উদ্দেশ্যে মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে। এই মন্দিৰসমূহ গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈনিকসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা পোৱা যায়। হিন্দু ধৰ্মীয় প্ৰভাৱ বিস্তাৰ হোৱাৰ পিছতো কেঁচাইখাতীৰ পূজা পুৰণি জনগোষ্ঠীয় ৰীতি অনুসৰি সম্পন্ন হৈ থাকিল। কাকলি গগৈৰ মতে, দেৱীগৰাকী সংস্কৃতায়িত দেৱী-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ'লেও তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহ প্ৰবল হৈ থকাৰ বাবে পূৰ্বৰ ধৰ্মীয় আচাৰসমূহ অব্যাহত আছিল।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ===আহোম শাসনৰ সময়ত=== ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজা-পৰিচালনাত দেউৰীসকলৰ অধিকাৰ অব্যাহত থাকে। আহোম শাসনকালত দেৱীগৰাকীৰ উপাসনা ৰাজকীয় ক্ষমতা আৰু ৰাজ্যৰ মংগলৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। প্ৰতি বছৰে চাৰিজন প্ৰধান দেউৰীয়ে নৰবলিৰ অনুমতি বিচাৰি আহোম ৰাজসভাত উপস্থিত হ'বলগীয়া হৈছিল। এই উপলক্ষে আহোম ৰজাই তেওঁলোকক বিশেষ সন্মান প্ৰদান কৰিছিল। পৰম্পৰাগত বিৱৰণ অনুসৰি, নৱবৈষ্ণৱ গোসাঁইয়ে ৰজাক আশীৰ্বাদ কৰিবলৈ আহিলে ৰজা বহি থাকিছিল; কিন্তু চাৰিজন প্ৰধান দেউৰী উপস্থিত হ'লে তেওঁলোকৰ অভিবাদন গ্ৰহণ কৰিবলৈ ৰজা থিয় হৈছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=71–72}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]য়ে নিহত চুতীয়া ৰাণী [[সতী সাধনী]]ৰ সোণৰ কঁকালৰ অলংকাৰ ''কাকলি'' তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উৎসৰ্গা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |page=462}}</ref> কিছুমান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৬৪১ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ মৃত্যুকালীন অসুস্থতাৰ সময়ত তেওঁৰ আয়ুস বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে শদিয়াৰ ''আই'' বা মাতৃদেৱীৰ ওচৰত এশজন মানুহ বলি দিয়া হৈছিল। জে-ইউন শ্বিনে এই দেৱীগৰাকীক সম্ভৱতঃ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ কেঁচাইখাতী বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref><ref>{{harvcol|Neog|1984|p=112}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথাৰ অৱসান আৰু দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ স্থানান্তৰৰ সময় সম্পৰ্কে ঔপনিৱেশিক যুগৰ লেখকসকলৰ মাজত মতভেদ আছে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনৰ ১৮৯৫ চনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম ৰজা গৌৰীনাথ সিংহই নৰবলি প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰিছিল। মিচিমি আৰু আন পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ আক্ৰমণৰ পৰা দেউৰীসকলক সুৰক্ষা দিব নোৱাৰাৰ বাবে তেওঁলোকক মাজুলীলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল বুলি ব্ৰাউনে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Brown |first=William Barclay |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |page=vii |url=https://archive.org/details/anoutlinegramma00browgoog}}</ref><ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=94–95 |url=https://archive.org/details/kachris00endl}}</ref> আনহাতে, ই. টি. ডেল্টনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম শাসনৰ অৱসান ঘটাই ব্ৰহ্মদেশীয়সকলে ক্ষমতা লাভ কৰাৰ সময়লৈকে মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথা চলি আছিল আৰু সেই সময়তে দেউৰীসকলে মন্দিৰৰ ওচৰৰ বসতিস্থান ত্যাগ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/95 95]}}</ref> জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, ১৭৯৪ খ্ৰীষ্টাব্দত খামতিসকলে শদিয়াৰ শাসন দখল কৰাৰ সময়ৰ পৰাই তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথা বন্ধ হোৱা যেন দেখা যায়। তেওঁ দেউৰীসকলৰ মাজত প্ৰচলিত গৌৰীনাথ সিংহৰ দ্বাৰা এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰাৰ পৰম্পৰাৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=74}}</ref> ==শিলালিপি== [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপি।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উদ্ধাৰ কৰা পাথৰ শিলালিপিত লিখা আছে,<ref>{{cite journal |last=Sircar |first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |journal=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973 |page=21 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.11682/page/20/mode/2up}}</ref> {{Quote |text=“শিৱ চৰণ প্ৰসাদৎ বৃদ্ধাৰাজতন<br/>য়া শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্ত ধৰ্মনাৰায়ণ<br/>শ্ৰী শ্ৰীমতী দিক্কৰবাসিনী ইষ্টকা<br/>দি বিৰচিত প্ৰকাৰ নিবন্ধ<br/>কৃত অগ্ৰহায়নকে শক ১৩৬৪” |author=তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰৰ শিলালিপি }} শিলালিপিত বৰ্ণনা কৰা মতে ১৩৬৪ শকত (১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দ) বৃদ্ধাৰাজৰ পুত্ৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ইটা ('ইষ্টক') আৰু অন্য সামগ্ৰীৰে ('আদি') মন্দিৰৰ সীমাৰ দেৱাল নিৰ্মাণ কৰাইছিল। মন্দিৰটো দেৱী দিক্কৰবাসিনীৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত। দিক্কৰবাসিনী নৱম–দশম শতিকাৰ [[কালিকা পুৰাণ]]ত 'কামৰূপ পীঠ' হিচাপে উল্লেখ আছে। মহেশ্বৰ নেওগৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি, এই শিলালিপিত দিক্কৰবাসিনী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ''প্ৰাকাৰ'' বা প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃৰ ব্যক্তিগত নাম স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই; তেওঁক বৃদ্ধ ৰজা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> ==দেৱী আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰা== [[File:Terracotta Idol - Koronu village - Lower Dibang valley district - RIWATCH Museum.jpg|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ওচৰৰ নামনি দিবাং উপত্যকাৰ কৰোণু গাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা মধ্যযুগীয় বংগৰ ''টেপা পুতুল'' শৈলীৰ মাতৃদেৱীৰ পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি।]] [[কালিকা পুৰাণ]] অনুসৰি, দিক্কৰবাসিনীৰ কামৰূপ পীঠ বৃষোদকা নদীৰ পূবত আৰু সীতগংগা বা স্বৰ্ণদী নদীৰ সমীপত অৱস্থিত আছিল। গ্ৰন্থখনত সোমসন্দ নদীৰ পূবত বৃষোদকা নদীৰ অৱস্থান, তাৰ পূবত মহামায়া দেৱীৰ দিক্কৰবাসিনী ৰূপৰ অধিষ্ঠান আৰু পীঠৰ কাষেদি চিৰপ্ৰবাহী স্বৰ্ণদী বা সীতগংগা নদী বৈ যোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref name="Shastri1991">{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |pages=619–620}}</ref> আধুনিক গৱেষকসকলৰ একাংশই ''বৃষোদকা''ক [[দিবাং নদী]] আৰু দিক্কৰবাসিনীৰ পীঠক শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singha |first1=Nilkamal |last2=Kumar |first2=Deepak |title=Sacred Geography of Kalika Puran and Yogini Tantra in context to Kamarupa (Assam) |journal=Quarterly Journal of The Mythic Society |volume=113 |issue=2 |date=April–June 2022 |page=72}}</ref>{{efn|বি. এন. শাস্ত্ৰীয়ে ''বৃষোদকা''ৰ অৰ্থ প্ৰচুৰ জলপ্ৰবাহযুক্ত নদী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। ইয়াৰ সৈতে ''দিবাং'' নামটোক বড়ো-গাৰো ভাষাৰ ''দি'' (পানী) আৰু ''গোবাং'' (''gwbang'', অৰ্থ বহু বা প্ৰচুৰ) শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি আগবঢ়োৱা ব্যাখ্যাৰ সাদৃশ্য আছে।<ref name="Shastri1991"/><ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |year=2014 |page=4 |url=https://hal.science/hal-01446144}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Lokobok |first1=Romeo Rwtin |last2=Basumatary |first2=Bindu |year=2015 |title=A Comparative Study on Linguistic Affinities of Boro, Rabha and Garo Languages |journal=Pratidhwani the Echo |volume=4 |issue=1 |page=68 |url=https://www.thecho.in/files/Romeo-Rtwin-lokobok.pdf}}</ref><ref>{{cite news |title=BJSM welcomes historic inauguration of Dhola-Sadiya bridge |work=The Sentinel |date=25 May 2017 |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/national-news/bjsm-welcomes-historic-iuguration-of-dhola-sadiya-bridge}}</ref>}} আনহাতে, ''সীতগংগা''কো কোনো কোনো লেখকে তাম্ৰেশ্বৰীৰ পশ্চিমত থকা দিফু নদীৰ সৈতে সম্ভাব্যভাৱে চিনাক্ত কৰিছে আৰু ইয়াৰ নামৰ অৰ্থ ''বগা নদী'' বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱীগৰাকীক বিভিন্ন উৎসত ''কেঁচাইখাতী'', ''তাম্ৰেশ্বৰী'' আৰু ''দিক্কৰবাসিনী'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৮৪৪ চনত প্ৰথম প্ৰকাশিত কাশীনাথ তামূলী ফুকনৰ ''অসম বুৰঞ্জী''ত দিক্কৰবাসিনীক শদিয়াৰ কেঁচাইখাতীৰ সৈতে একে বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনত ভৈৰৱী নদীৰ পৰা দিক্কৰবাসিনীলৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক ''সৌমাৰ পীঠ'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Phukan |first=Kasinath Tamuli |title=Assam Buranji |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452910 |year=1906 |orig-year=1844 |page=108 |language=as |quote=ভৈৰবি নদিৰে পৰা দিক্কৰ বাসিনি অৰ্থাত সদিয়াৰ কেচাই খাতি পৰ্জন্তে সৌমাৰ পিঠ বোলে}}</ref> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগেও তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰক দিক্কৰবাসিনীৰ উপাসনাস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে আৰু মন্দিৰৰ শিলালিপিত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে দিক্কৰবাসিনীৰ মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে বুলি প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="ASI"/> কালিকা পুৰাণ অনুসৰি, দিক্কৰবাসিনীৰ দুটা ৰূপ আছিল—উগ্ৰ ৰূপ ''তীক্ষ্ণকণ্ঠ'' বা ''উগ্ৰতাৰা'' আৰু শান্ত, স্নিগ্ধ ৰূপ ''ললিতকণ্ঠ'' বা ''শ্ৰী''।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|pp=235–238}}</ref> ললিতকণ্ঠ ৰূপত তেওঁক ''মঙ্গলচণ্ডিকা'' বুলি জনা যায়। এই ৰূপত দেৱীগৰাকীৰ দুটা হাত থাকে। এটা হাতেৰে তেওঁ বৰদান আৰু আনটো হাতেৰে অভয় প্ৰদান কৰা মুদ্ৰা প্ৰদৰ্শন কৰে। তেওঁ ৰঙা পদুমৰ ওপৰত উপৱিষ্ট থাকে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |page=621 |chapter=80}}</ref> ===নৰবলি=== কেঁচাইখাতীৰ পূজাত অতীতত নৰবলি প্ৰথা প্ৰচলিত আছিল। এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, চুতীয়াসকলে ব্ৰাহ্মণৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ দেউৰী পুৰোহিতৰ সহায়ত কালীৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পূজা কৰিছিল। তাৰ ভিতৰত কেঁচাইখাতী আছিল আটাইতকৈ প্ৰিয় ৰূপ আৰু তেওঁৰ উদ্দেশ্যে নৰবলি আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/39 39]}}</ref> কালিকা পুৰাণত দিক্কৰবাসিনীৰ উগ্ৰ তীক্ষ্ণকণ্ঠ ৰূপৰ পূজাৰ সৈতে নৰবলিৰ সম্পৰ্ক উল্লেখ কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনত মদ্যক পানীয়সমূহৰ ভিতৰত আৰু নৰবলিক বলিদানসমূহৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি মিঠাই, নাৰিকল, মাংস, আঞ্জা আৰু কুঁহিয়াৰকো তীক্ষ্ণকণ্ঠ দেৱীৰ প্ৰিয় নৈবেদ্য হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |page=620}}</ref> ==স্থাপত্য== [[File:Stone ruins of the Tamreswari Temple, ASI report 1906-07.jpg|thumb|শদিয়াৰ ওচৰৰ তাম্ৰেশ্বৰী বা তামৰ মন্দিৰৰ শিলৰ ধ্বংসাৱশেষ। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ১৯০৬–০৭ চনৰ বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদনৰ পৰা।]] মন্দিৰখনৰ দেৱাল আৰু দুৱাৰবোৰ সুন্দৰ কাৰু-কাৰ্য খচিত আছিল। মূলদ্বাৰৰ সন্মুখত ৰূপালী দাঁতৰ সৈতে দুটা প্ৰকাৰৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। ১৭১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জী মতে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ছাদ তামেৰে নিৰ্মিত আছিল। ১৮৪৮ চনত ব্ৰিটিছ পুৰাতত্ত্ববিদ ডেল্টনে সেই স্থানত শিলৰ মন্দিৰৰ গাঁথনি লক্ষ্য কৰিছিল। কিন্তু তামৰ ছাদ ইতিমধ্যে আঁতৰোৱা হৈছিল। ১৯০৫ চনত এই স্থান ভ্ৰমণ কৰা টি. ব্লকৰ অনুসৰি, এই বৰ্গাকাৰ গাঁথনিটো ভিতৰত মূল মন্দিৰটো হ'ব নোৱাৰে আৰু ইটাৰ বেৰটোৱে স্পষ্টভাৱে কেন্দ্ৰত কোনো এক প্ৰকাৰৰ বৃহৎ মন্দিৰ আছিল যি সময়ৰ সৈতে নাইকিয়া হৈছে। গোটেই মন্দিৰটো ইটাৰ দেৱালেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল আৰু পশ্চিম ফালে নৰবলি স্থান আছিল।<ref>{{cite web |url=http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |title=Sadiya - Tourism, History, Culture and other facts |access-date=12 June 2015 |archive-date=14 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150614195936/http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150614195936/http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |archivedate=14 June 2015 |deadurl=yes}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, ১৭১১ চনৰ ''চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত মন্দিৰখনৰ চালত তামৰ পাত লগোৱা থকাৰ কথা স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে। একেখন বুৰঞ্জীত মন্দিৰখনৰ উচ্চতা বাৰ হাত বা প্ৰায় ১৮ ফুট (৫.৫ মিটাৰ) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। অৱশ্যে মন্দিৰৰ শিখৰৰ সঠিক আকৃতি সম্পৰ্কে তাত বিশেষ বিৱৰণ পোৱা নাযায়।<ref>{{cite book |last=Sarma |first=P. C. |title=Architecture of Assam |url=https://archive.org/details/architectureofas0000drpc |year=1988 |page=[https://archive.org/details/architectureofas0000drpc/page/136 136]}}</ref> ===এছ. এফ. হেনেৰ ১৮৪৮ চনৰ প্ৰতিবেদন=== মেজৰ এছ. এফ. হেনেই ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াৰ ওচৰৰ প্ৰাচীন স্থাপত্যৰ ওপৰত প্ৰস্তুত কৰা প্ৰতিবেদনত তাম্ৰেশ্বৰী বা তামৰ মন্দিৰৰ বিস্তৃত বিৱৰণ আগবঢ়াইছিল। তেওঁ মন্দিৰখনক বুকাননে উল্লেখ কৰা ''পূবৰ কামাখ্যা''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, মন্দিৰটো অসমীয়াসকলে ''দলপানী'' বা ''দেৱালপানী'' নামেৰে জনা এটা সৰু নদীৰ সোঁপাৰত অৱস্থিত আছিল। হেনেই স্পষ্ট কৰিছিল যে এই নদীখন দিখাৰু বা বৰ্তমানৰ ডিগাৰু নদী নহয়, যদিও ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হোৱাৰ পূৰ্বে ই দিখাৰুৰ পৰা কেইবাটাও উপনদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="Hannay1848">{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other remains in the vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |date=June 1848 |pages=462–467 |publisher=J. Thomas, Baptist Mission Press |location=Calcutta}}</ref> হেনেই মন্দিৰটোক কুণ্ডিলমুখৰ পৰা প্ৰায় ১০ মাইল পূবে থকা চুণপুৰাৰ উত্তৰ-পূব দিশত প্ৰায় ৮ মাইল ভিতৰুৱা অঞ্চলত অৱস্থিত বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। তেওঁৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়লৈ মন্দিৰলৈ যোৱা পুৰণি পথসমূহ ঘন অৰণ্য আৰু অসংখ্য নদী-জুৰিৰ বাবে প্ৰায় অচিনাক্ত হৈ পৰিছিল। মন্দিৰৰ ওচৰ পোৱাটো তেতিয়াও কঠিন আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====মন্দিৰৰ গাঁথনি আৰু চাল==== হেনেৰ জোখ-মাখ অনুসৰি, মূল মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশটো প্ৰায় ৮ ফুট বাহুবিশিষ্ট বৰ্গাকাৰ আছিল। দেৱালসমূহৰ ডাঠ প্ৰায় চাৰে চাৰি ফুট আছিল। মন্দিৰৰ সন্মুখভাগৰ দুৱাৰৰ দুয়োফালে দুটাকৈ খাঁজ বা কুঠৰী আছিল। দুৱাৰখন তিনিটা বৃহৎ অখণ্ড শিলৰ খণ্ডৰে নিৰ্মিত আছিল। মন্দিৰৰ বাহিৰৰ দেৱালসমূহে প্ৰায় ১৭ ফুট বাহুবিশিষ্ট বৰ্গাকাৰ অঞ্চল আৱৰি ৰাখিছিল। দুৱাৰৰ ওপৰৰ অংশ আৰু কাষৰ শিলৰ গাঁথনিৰ বাহিৰে চাৰিওখন দেৱাল ভিতৰে-বাহিৰে বিশেষ অলংকৰণবিহীন আছিল। ভূমিৰ তলৰ ভিত্তিৰ পৰা প্ৰায় ১০ ফুট উচ্চতাত হেনেই সামান্য খাঁজযুক্ত শিলৰ এটা বাহিৰলৈ ওলোৱা কাৰ্নিছ লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি, এই কাৰ্নিছৰ ওপৰত আৰু প্ৰায় ২ ফুট দেৱাল আছিল, যাৰ ওপৰত মন্দিৰৰ চালখন স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> মন্দিৰৰ ভিতৰত চালৰ পৰা খহি পৰা কেইবাখনো দীঘলীয়া শিলৰ খণ্ড পোৱা গৈছিল। হেনেই অনুমান কৰিছিল যে এইবোৰ চালখন ধৰি ৰখা আঠটা শিলৰ পাঁজৰ বা ''groin''ৰ অংশ আছিল। সেইবোৰৰ মাজৰ খালী ঠাইবোৰ পাতল শিলৰ ফলকেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। হেনেৰ মতে, গোটেই চালখন পিটি পাতল কৰা তামৰ পাতেৰে ঢকা আছিল। তামৰ পাতবোৰৰ কাষত লগোৱা তামৰ আঙঠিৰ মাজেৰে সংযোগ কৰি সিহঁতক একেলগে বান্ধি ৰখা হৈছিল। শিলৰ পাঁজৰসমূহ মাত্ৰ ৫–৬ ফুট দীঘল হোৱা বাবে চালখন যথেষ্ট সমতল আছিল বুলি তেওঁ অনুমান কৰিছিল। নদীৰ মাজত পৰি থকা কলহৰ আকৃতিৰ খোদিত এটা শিলৰ খণ্ড গম্বুজৰ কেন্দ্ৰীয় অংশ আছিল বুলিও তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> মন্দিৰৰ ভিতৰত এটা ডাঙৰ শিলৰ মাজভাগত দুটা শিৱলিংগ আছিল। দুৱাৰৰ পৰা কেইখাপমান তললৈ নামি সেই স্থানত উপস্থিত হ'ব পাৰিছিল। দুৱাৰৰ দুয়োপাৰে ওপৰত আৰু তলত থকা ছিদ্ৰৰ পৰা হেনেই অনুমান কৰিছিল যে ইয়াত পূৰ্বতে শিল বা কাঠেৰে নিৰ্মিত দুখলপীয়া দুৱাৰ আছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেই মন্দিৰৰ স্থাপত্যশৈলী প্ৰাচীন বুলি গণ্য কৰিছিল যদিও সেই সময়ত থিয় হৈ থকা গাঁথনিটোৰ কিছু অংশ তুলনামূলকভাৱে পৰৱৰ্তী কালত মেৰামতি কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰিছিল। শিলৰ গাঁথনিৰ শাৰীবোৰৰ মাজত ইটাৰ গুড়ি বা ''সুৰকি''ৰ পাতল প্ৰলেপ পোৱাৰ বাবেই তেওঁ এই সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰিছিল। গাঁথনিটোত লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ চিনো পোৱা গৈছিল, যদিও সেইবোৰ সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষয়প্ৰাপ্ত হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====নিৰ্মাণ সামগ্ৰী==== [[File:Some Terracotta plates found at Tamreswari temple.png|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত প্ৰাচীৰত সংলগ্ন থকা নখন পোড়ামাটিৰ অলংকৃত ফলক।]] হেনেৰ বিৱৰণ অনুসৰি, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, দুৱাৰৰ কাষৰ অংশ আৰু দুয়োফালৰ বাহিৰলৈ ওলোৱা গাঁথনি বাদ দিলে মূল মন্দিৰটো মোটা দানাযুক্ত শিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। শিলৰ খণ্ডসমূহৰ গড় ডাঠ প্ৰায় ১ ফুট আৰু দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৮ ইঞ্চি আছিল। এই শিলসমূহ মসৃণভাৱে কাটি সঠিক জোখত ঘনিষ্ঠভাৱে জোৰা লগোৱা হৈছিল। দুৱাৰ গঠন কৰা তিনিটা শিলৰ খণ্ডৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় চাৰে সাত ফুট আছিল। প্ৰতিটো খণ্ডৰ আন দুটা মাত্ৰা প্ৰায় ২ ফুট আৰু ১৮ ইঞ্চি আছিল। এই শিলসমূহ আৰু দুৱাৰৰ ওচৰৰ বাহিৰলৈ ওলোৱা গাঁথনিসমূহ অত্যন্ত কঠিন ৰঙচুৱা ''পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট'' (''porphyritic granite'')ৰে নিৰ্মিত আছিল। হেনেই লক্ষ্য কৰিছিল যে জোঙা সঁজুলিৰে সৰল ৰেখাত খোদাই কৰাৰ ফলত শিলৰ পৃষ্ঠত পাঁজৰৰ দৰে খাঁজযুক্ত ৰূপ সৃষ্টি হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====বাহিৰৰ প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ==== মন্দিৰখন প্ৰায় চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু হেনেৰ মতে মূল মন্দিৰৰ দুৱাৰখন পশ্চিমমুখী আছিল। মন্দিৰৰ চাৰিওফালে এখন বৃহৎ ইটাৰ প্ৰাচীৰ আছিল। এই প্ৰাচীৰৰ পূবফাল নদীৰ সোঁপাৰৰ পৰা উঠি আহিছিল। প্ৰাচীৰখনৰ ডাঠ প্ৰায় চাৰে চাৰি ফুট আৰু উচ্চতা প্ৰায় ৮ ফুট আছিল। ইয়াৰ ভিত্তি অমসৃণভাৱে কটা বালিশিলৰ খণ্ডৰে নিৰ্মিত আছিল। বাহিৰৰ প্ৰাচীৰৰ প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ পশ্চিমফালে আছিল। তাত পূৰ্বতে এখন শিলৰ দুৱাৰ আছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত পদুম ফুলৰ মালাৰ শৈলীত খোদিত এটা দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল আৰু কেইটামান অলংকৃত সৰু স্তম্ভ পোৱা গৈছিল। এই স্তম্ভসমূহৰ ওপৰত সম্ভৱতঃ হাতীৰ ভাস্কৰ্য স্থাপন কৰা আছিল। হেনেই এটা শিলৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্যৰ বিৱৰণ দিছিল, যাৰ দাঁত ৰূপেৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি স্থানীয়ভাৱে কোৱা হৈছিল। ভাস্কৰ্যটো খোদিত কৰা শিলৰ খণ্ডটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৪ ফুট, উচ্চতা ২ ফুট আৰু প্ৰস্থ ১৮ ইঞ্চি আছিল। প্ৰাচীৰৰ দক্ষিণ-পূব কোণত নদীৰ ফালে যোৱা আন এটা শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰো তেওঁ লক্ষ্য কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> দক্ষিণ-পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰৰ নদীৰ তলত হেনেই খোদিত আৰু অলংকৰণবিহীন গ্ৰেনাইট আৰু বালিশিলৰ কেইবাটাও খণ্ড লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত এটা ত্ৰিভুজাকৃতিৰ, বতৰৰ প্ৰভাৱত ক্ষয়প্ৰাপ্ত গ্ৰেনাইট শিলত কিছুমান চিহ্ন আছিল। তেওঁৰ মতে, কিছুমান চিহ্ন প্ৰাচীন নাগৰী লিপিৰ আখৰৰ দৰে আৰু আন কিছুমান কোনো বিশেষ যুগ বা জনগোষ্ঠীৰ প্ৰতীকচিহ্নৰ দৰে দেখা গৈছিল। নদীত পৰি থকা শিল, প্ৰাচীৰৰ ভিত্তি আৰু হাতীৰ ভাস্কৰ্যত পোৱা আন কিছুমান চিহ্নক হেনেই নিৰ্মাণকাৰী শিল্পী বা শিল-মিস্ত্ৰীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি অনুমান কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====অলংকৃত ফলক আৰু আন অৱশেষ==== [[File:Elephant sculpture from the Copper Temple near Sadiya, 1848.png|thumb|শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰত পোৱা শিলৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্য। হেনেৰ মতে ইয়াৰ দাঁত ৰূপৰ আছিল বুলি কোৱা হৈছিল।]] মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত হেনেই মাটিৰ সমান উচ্চতাত স্থাপন কৰা কেইবাখনো গোলাকাৰ গ্ৰেনাইটৰ ফলক পাইছিল। সেইবোৰৰ ওপৰত পূজাৰ নৈবেদ্য ৰখা হৈছিল বুলি তেওঁক জনোৱা হৈছিল। মন্দিৰৰ দুৱাৰৰ বিপৰীতে তিনিফালে চাপৰ দেৱাল থকা ইটাৰ এটা সৰু চাতাল আছিল। হেনেৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়ত বাহিৰৰ প্ৰাচীৰখন তুলনামূলকভাৱে ভাল অৱস্থাত আছিল। প্ৰাচীৰৰ পূব আৰু পশ্চিম ভিতৰফালে প্ৰায় ১৪ ইঞ্চি বাহুবিশিষ্ট অলংকৃত ইটাৰ ফলক স্থাপন কৰা আছিল। এই ফলকসমূহত বিভিন্ন উচ্চ-উৎকীৰ্ণ ভাস্কৰ্য আছিল। তাৰ ভিতৰত সজ্জিত ঘোঁৰা, ওখ শংকু আকৃতিৰ টুপী পিন্ধা যোদ্ধা, হনুমান, কাল্পনিক ঘোঁৰা আৰু গছ, যুদ্ধৰত দুটা ময়ূৰ, আন এটা চৰাইক আক্ৰমণ কৰা চৰাই আৰু পদুম, চম্পা তথা নাগেশ্বৰ ফুলৰ অলংকৰণ উল্লেখযোগ্য। হেনেই অনুমান কৰিছিল যে এই প্ৰাচীৰ আৰু ইয়াৰ অলংকৰণসমূহ তেওঁৰ সময়ৰ প্ৰায় ৪০০ বছৰ আগতে হোৱা মন্দিৰৰ দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ নিৰ্মাণৰ সমসাময়িক আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====ধ্বংসৰ কাৰণ সম্পৰ্কে হেনেৰ মত==== হেনেই মন্দিৰখনৰ ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থাৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে চাৰিওফালে আৰু গাঁথনিৰ ওপৰত গজি উঠা ঘন অৰণ্যৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। গছ-গছনিৰ শিপাই দেৱালৰ শিলসমূহ স্থানচ্যুত কৰি চালখন খহাই পেলোৱা বুলি তেওঁ অনুমান কৰিছিল। আনহাতে, স্থানীয় লোকসকলে তেওঁৰ পৰিদৰ্শনৰ প্ৰায় পাঁচ বছৰ আগতে হোৱা এটা ভূমিকম্পক মন্দিৰখনৰ ক্ষয়ক্ষতিৰ কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰিছিল। বনৰীয়া হাতীয়ে দেৱালত গা ঘঁহা আৰু ওপৰত গজি উঠা জোপোহা টানি নমোৱাৰ ফলতো ক্ষয়ক্ষতি বৃদ্ধি পাইছিল বুলি তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> ===টি. ব্লকৰ ১৯০৫ চনৰ প্ৰতিবেদন=== [[File:Doorway figure from Tamreswari Temple, Hannay 1848.jpg|thumb|১৮৪৮ চনৰ হেনেৰ প্ৰতিবেদনত প্ৰকাশিত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ দুৱাৰৰ খোদিত মূৰ্তি।]] ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ বংগ চক্ৰৰ বিষয়া টি. ব্লকে ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াৰ ওচৰৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ পৰিদৰ্শন কৰিছিল। ব্লকৰ মতে, তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো প্ৰায় ২১৮ ফুট দীঘল আৰু ১৩৯ ফুট বহল এখন আয়তাকাৰ অঞ্চলৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত অৱস্থিত আছিল। সমগ্ৰ অঞ্চলটো ইটাৰ প্ৰাচীৰেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল। সেই সময়ত অৱশিষ্ট থকা শিলৰ মন্দিৰটোৰ প্ৰত্যেক বাহুৰ দৈৰ্ঘ্য মাত্ৰ ১০ ফুটতকৈ অলপ বেছি আছিল। এই সৰু শিলৰ মন্দিৰটো আয়তাকাৰ প্ৰাচীৰৰ ভিতৰৰ মূল গাঁথনি হ'ব নোৱাৰে বুলি ব্লকে মত প্ৰকাশ কৰিছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি, ইটাৰ প্ৰাচীৰখনে পূৰ্বতে কোনো বৃহৎ ৰাজপ্ৰাসাদ বা গড়ৰ দৰে স্থাপত্য আৱৰি ৰাখিছিল, যাৰ আন গাঁথনিসমূহ কালক্ৰমত নাইকিয়া হৈছিল।<ref name="Bloch1905">{{cite book |last=Bloch |first=T. |year=1905 |title=Annual Report of the Archaeological Survey, Bengal Circle, for the year ending with April 1905 |publisher=Bengal Secretariat Press |location=Calcutta |chapter=I.—Assam. Notes on Places Visited in 1904–1905: District Lakhimpur: The copper temple and the ruins of Bhishmaknagar near Sadiya |pages=3–5 |url=https://www.scribd.com/document/891477196/AS-015962}}</ref> ব্লকৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়ত মন্দিৰখনৰ চাল সম্পূৰ্ণৰূপে নাইকিয়া হৈছিল আৰু দেৱালৰ কিছু অংশহে থিয় হৈ আছিল। ধ্বংসাৱশেষৰ ওপৰত এটা ডাঙৰ গছ গজি উঠিছিল। ব্লকে মন্দিৰৰ উত্তৰ দেৱালত দুৱাৰখন থকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিলত মহাদেৱৰ দুটা মূৰ্তি লক্ষ্য কৰিছিল। আন সৰু মন্দিৰসমূহৰ স্থাপত্যৰ সৈতে তুলনা কৰি তেওঁ মন্দিৰৰ চালখন সম্ভৱতঃ পিৰামিডৰ আকৃতিৰ আছিল বুলি অনুমান কৰিছিল। মন্দিৰৰ শিলসমূহ শেঁতা গোলাপী আৰু ধূসৰ-সেউজীয়া বৰণৰ আছিল। ভাৰতীয় ভূতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ই. ভ্ৰেডেনবাৰ্গে গোলাপী শিলক সূক্ষ্ম দানাযুক্ত গ্ৰেনাইট আৰু ধূসৰ-সেউজীয়া শিলক অশুদ্ধ বালিশিল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref name="Bloch1905"/> ====প্ৰাচীৰ, অলংকৰণ আৰু স্তম্ভ==== ব্লকে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ উত্তৰফালে ইটাৰ দেৱালৰ কেইবাটাও শাৰী লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁ বৃহৎ বাহিৰৰ প্ৰাচীৰখন অতি উন্নত মানৰ ইটাৰে নিৰ্মিত বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ জোখ অনুসৰি প্ৰাচীৰখনৰ ডাঠ প্ৰায় ৩ ফুট আছিল। প্ৰাচীৰখনৰ পূবফাল বাদ দি আন তিনিওফালৰ ভিতৰভাগত প্ৰায় ৩ ফুট ব্যৱধানত খোদিত ফলক স্থাপন কৰা আছিল। এই ফলকসমূহত মানুহ, জীৱ-জন্তু, চৰাই, ফুল আৰু বিভিন্ন জ্যামিতিক নক্সা খোদিত আছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰৰ উত্তৰ-পূব অংশত ব্লকে দুটা শিলৰ স্তম্ভৰ অৱশেষ পাইছিল। স্তম্ভ দুটাৰ তলৰ অংশ অষ্টভুজাকৃতিৰ আৰু ওপৰৰ অংশ অৰ্ধগোলাকৃতিৰ আছিল। অষ্টভুজাকৃতিৰ ভিত্তিবোৰৰ ব্যাস প্ৰায় ২ ফুট ৬ ইঞ্চি আছিল আৰু ইয়াৰ মাজত গোলাকাৰ খাঁজ আছিল। স্তম্ভৰ অৰ্ধগোলাকৃতিৰ ওপৰৰ অংশৰ ভিত্তিৰ ব্যাস প্ৰায় ২ ফুট ৪ ইঞ্চি আছিল। এই অংশবোৰৰ মাজেদি ফোঁপোলা দণ্ডৰ দৰে ছিদ্ৰ আছিল। ব্লকে বিশেষভাৱে স্তম্ভসমূহৰ সাপৰ অলংকৰণৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। প্ৰত্যেক অৰ্ধগোলাকৃতিৰ অংশৰ তলৰফালে নিজৰ নেজ কামুৰি ধৰা এযোৰ সাপ পাক খাই থকা ৰূপত খোদিত আছিল। এই ধৰণৰ অষ্টভুজাকৃতিৰ শিলৰ গাঁথনি আৰু সাপৰ অলংকৰণ শদিয়া অঞ্চলৰ আন এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক নিদৰ্শন [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]তো দেখা যায়।<ref name="Bloch1905"/> প্ৰাচীৰৰ পূবফালে ইটা আৰু শিলৰ আন কেইবাটাও ধ্বংসাৱশেষৰ মাজত ব্লকে তিনিগৰাকী হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি পাইছিল। তেওঁ সেই মূৰ্তিসমূহক সূৰ্য, শিৱৰ ওপৰত নৃত্যৰত কালী আৰু সম্ভৱতঃ সৰস্বতী হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref name="Bloch1905"/> ===দেৱলা মিত্ৰৰ ১৯৫৬ চনৰ প্ৰতিবেদন=== দেৱলা মিত্ৰৰ ১৯৫৬ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ব্যাখ্যা অনুসৰি, তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো মূলত ''চতুৰায়তন'' (''Chaturayatana'') শৈলীৰ আছিল, অৰ্থাৎ ইয়াত চাৰিটা পৃথক উপাসনাগৃহ আছিল। মন্দিৰটো বালিশিল আৰু গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি, মূল মন্দিৰটো ইটাৰ এখন আয়তাকাৰ প্ৰাচীৰৰ দক্ষিণ-পূব অংশত অৱস্থিত আছিল। এই প্ৰাচীৰৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২০৮ ফুট আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ১৩০ ফুট আছিল। প্ৰাচীৰখন প্ৰায় ৪ ফুট ডাঠ আৰু ৮ ফুট ওখ আছিল। পূবফালে শিলৰ এখন প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল।<ref>{{cite book |last1=Tripathy |first1=Byomakesh |last2=Dutta |first2=Sristidhar |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |isbn=9788121210027 |page=348 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ১৯৫৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বানপানীৰ সময়ত পায়া নদীৰ পাৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ পলস জমা হোৱাৰ ফলত মন্দিৰৰ অৱশিষ্ট গাঁথনিসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে পানীত ডুব যায় বুলি পৰৱৰ্তী বিৱৰণত উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last1=Tripathy |first1=Byomakesh |last2=Dutta |first2=Sristidhar |title=Religious History of Arunachal Pradesh |url=https://archive.org/details/religioushistory0000nati |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=[https://archive.org/details/religioushistory0000nati/page/348 348] |isbn=9788121210027}}</ref> ==লগতে চাওক== * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[শদিয়া]] * [[পদুম পুখুৰী, শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * [[গোম্চি]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য উৎস== {{Reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors |location=New Delhi}} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |journal=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.11682/page/20/mode/2up}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1992}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985}} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |chapter=Goddess Tamresvari and Blood Sacrifices |title=Religion of the North-East: Studies in the Formal Religions of North-Eastern India |location=Delhi |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1984 |pages=109–172}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |year=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{citation |last=Kakati |first=Banikanta |title=The Mother Goddess Kamakhya |year=1989 |publisher=Publication Board |location=Guwahati}} * {{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other remains in the vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |year=1848 |pages=462–467}} * {{cite book |last=Bloch |first=T. |chapter=Conservation in Assam |title=Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1906–07 |publisher=Office of the Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |year=1908 |pages=25–26 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.35542/page/26/mode/1up}} * {{cite book |last=Bloch |first=T. |year=1905 |title=Annual Report of the Archaeological Survey, Bengal Circle, for the year ending with April 1905 |publisher=Bengal Secretariat Press |location=Calcutta |chapter=I.—Assam. Notes on Places Visited in 1904–1905: District Lakhimpur: The copper temple and the ruins of Bhishmaknagar near Sadiya |pages=3–5 |url=https://www.scribd.com/document/891477196/AS-015962}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |year=2019}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{wikisource-inline|তাম্ৰেশ্বৰীৰ মন্দিৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ]] 42w0slwm3vhq7ssxo3pg0jyak11nru9 649044 649039 2026-11-01T21:39:34Z Ananya Taye 28065 649044 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ঐতিহাসিক মন্দিৰ}} {{Infobox Mandir | name = তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ | building_name = তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ | primary_deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref><ref>"She is popularly known as Kechai-khati, the eater of raw flesh." {{harvcol|Gogoi|2011|p=235}} "Perhaps, Kechai-khati was a tribal deity who was so influential at the time of the coming of the Ahoms that even they could not possibly ignore her and decided to continue her worship according to the old tradition." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = | image_size = | alt = | caption = | coordinates = {{coord|27|56|54.6608|N|96|0|55.8162|E|type:landmark|display=inline}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] | district = [[লোহিত জিলা]] | locale = পায়াৰ ওচৰত, [[শদিয়া]]–তেজু পথৰ সমীপত | elevation_m = | materials = শিল, পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট আৰু ইটা | architecture = শিল, পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত | creator = [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] | pushpin_map = India Arunachal Pradesh | pushpin_map_caption = অৰুণাচল প্ৰদেশত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ অৱস্থান | pushpin_map_size = 250 | website = }} '''তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ''' বা '''কেঁচাই খাইতি শাল'''<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=Leslie |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-East Frontier |year=1914 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=24}}</ref> [[অসম]]–[[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সীমান্তত অৱস্থিত এক ঐতিহাসিক মন্দিৰ। অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ [[শদিয়া]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৮ কিঃমিঃ নিলগত বৰ্তমান এই [[মন্দিৰ]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[লোহিত জিলা]]ত অৱস্থিত।<ref name="ASI">{{cite web |url=https://www.asiguwahaticircle.gov.in/coppertemple.html |title=Ruins of Copper Temple (Tamreswari), Near Paya |publisher=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |access-date=26 June 2026}}</ref> এই মন্দিৰ তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাই খাইতি দেৱীলৈ উৎসৰ্গিত। তাম্ৰেশ্বৰী দেৱী [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ [[কালী]], [[তাৰা]], [[চামুণ্ডা]] আদিৰ দৰে উগ্ৰ দেৱী। কিছুমানৰ মতে এই মন্দিৰ জনজাতীয় লোকদেৱী কেঁচাই খাইতিৰ মূল মন্দিৰ। কেঁচাই খাইতি [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]]ৰ দেৱী আছিল, য'ত পূজা-পাতল কৰিবলৈ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক ৰখা হৈছিল।<ref>'According to E.A. Gait, "The religion of the Chutiyas was a curious one. They worshipped various forms of Kali with the aid not of the Brahmanas but of their own tribal priests or Deoris. The favorite form in which they worshipped this deity was that of Kesai-khati 'the eater of raw flesh' to whom human sacrifices were offered. After their subjugation by the Ahoms, the Deoris were permitted to continue their ghastly rites; but they were usually given for this purpose, criminals who have been sentenced to capital punishment..."' {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ফ্ৰান্সিছ হেমিল্টনে ১৮০৭–১৮১৪ চনৰ অসম সম্পৰ্কীয় বিৱৰণত শদিয়াৰ দিক্কৰবাসিনী মন্দিৰক অসমৰ তিনিখন বিশেষ উল্লেখযোগ্য তীৰ্থস্থানৰ অন্যতম হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। আন দুখন আছিল নীলাচলৰ কামাখ্যা মন্দিৰ আৰু কলিয়াবৰৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book |last=Hamilton |first=Francis |title=An Account of Assam, 1807–1814 |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |year=1987 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |page=57}}</ref> পূব সীমান্তৰ পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ বিশেষ ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছিল। এই কাৰণে মন্দিৰখনক ''পূবৰ কামাখ্যা'' (''Eastern Kamakhya'') বুলিও কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Choudhury |editor-first=S. Dutta |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh—Lohit District |year=1978 |publisher=Director of Information and Public Relations, Government of Arunachal Pradesh |location=Shillong |quote=The Tamreswari was so venerated by all the hill people of this region that it was aptly called the Eastern Kamakhya.}}</ref> এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে এছ. এফ. হেনেৰ পূৰ্বৰ পৰ্যবেক্ষণৰ আধাৰত উল্লেখ কৰিছিল যে প্ৰাচীন কালত মন্দিৰখন আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালৰ জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলটো পশ্চিম অসমৰ সৈতে এটা বৃহৎ ওখ আলিৰে সংযুক্ত আছিল। এই পথটো [[কমতাপুৰ]]ৰ পৰা [[নাৰায়ণপুৰ]] হৈ অসমৰ সুদূৰ পূব প্ৰান্তলৈ বিস্তৃত আছিল বুলি তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছিল। পথটোৱে শদিয়াৰ আশে-পাশে থকা প্ৰাচীন নগৰসমূহকো সংযোগ কৰিছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-Eastern Frontier |url=https://archive.org/details/india.history.resource.88814 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1914 |pages=[https://archive.org/details/india.history.resource.88814/page/84 84]–85}}</ref> [[কালিকা পুৰাণ]]ত উল্লিখিত মতে কামৰূপত কামাখ্যা আৰু কামৰূপ নামৰ দুখন মুখ্য শক্তিপীঠ আছিল। তাৰেই কামৰূপ বা দিক্কৰবাসিনী নামৰ এখন শক্তিপীঠ কামৰূপৰ উত্তৰ অঞ্চলত আছিল। দিক্কৰবাসিনীৰ দুটা ৰূপ বিদ্যমান—তীক্ষ্ণকণ্ঠ আৰু ললিতকণ্ঠ। তীক্ষ্ণকণ্ঠৰ দেহৰ বৰণ ক'লা আৰু পেট ঘটিৰ দৰে। এই ৰূপক উগ্ৰতাৰা বা একজঁটা বোলে। ললিতকণ্ঠ ধুনীয়া আৰু আকৰ্ষণীয় আৰু তেওঁক তাম্ৰেশ্বৰী বোলা হয়। একেখন গ্ৰন্থৰ মতে কামৰূপ পীঠ বৃষোদকা নৈৰ (অৰ্থ বহল নৈ) পূবত আৰু সীতগংগা (অৰ্থ বগা নৈ) নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। সেই কেইখন সম্ভৱতঃ তাম্ৰেশ্বৰীৰ পশ্চিমৰ দিবাং নৈ (অৰ্থ বহল) আৰু দিফু নৈ (অৰ্থ বগা) আছিল। অতীতত এই শালত নৰবলি প্ৰথা প্ৰচলিত আছিল।<ref name="ASI"/> কালিকা পুৰাণত এই শালৰ নৰবলিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে, ''"হে ৰাজন, পানেষু মদিৰা শ্ৰেষ্ঠ, নৰো বলিষু পাৰ্থিৱ"'', অৰ্থাৎ এই পীঠত দ্ৰব্যৰ ভিতৰত মদ্যপান আৰু বলিৰ ভিতৰত নৰবলিয়ে শ্ৰেষ্ঠ। প্ৰাচীন গ্ৰন্থ কালিকা পুৰাণ (দশম–একাদশ শতিকাৰ মাজৰ)ত দিক্কৰবাসিনী পীঠৰ দেৱ-দেৱীৰ পূজাত [[অসমৰ ৰেচম শিল্প|ৰেচম]] ব্যৱহাৰ কৰা কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। গ্ৰন্থ অনুসৰি দিক্কৰবাসিনী পীঠত দেৱ-দেৱীসকলক পূজা কৰাৰ সময়ত মন্দিৰৰ দেউৰীয়ে মূৰ্তিসমূহ ৰঙা, হালধীয়া আৰু বগা কৌশেয়া (অৰ্থাৎ বনৰীয়া ৰেচম) কাপোৰেৰে ঢাকি ৰাখিছিল।<ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', p. 1240, "The goddess in her Lalitakanta (pleasantly charming) form is known as Mangala chandi,...she wears red silk(''rakta-kauseya-vasana'')."</ref><ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', pp. 1243–45, "O king! Listen to the procedure of worship of Brahma with rapt attention...Red silk(''rakta-kauseya-vastram'') is his (Brahma's) favourite cloth, rice cooked with milk, sesames, mixed with ghee are his favourite food."</ref><ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', p. 1259, "Vasudeva may be worshipped briefly or elaborately. Red, yellow and white silk are the favourite cloths of Vishnu..."</ref> জনা যায় যে পুৰণি কালত [[মুগা]] হালধীয়া (প্ৰাকৃতিক), বগা (মেজানকাৰী মুগা) ৰঙত উপলব্ধ আছিল আৰু প্ৰায়ে "লেক" ৰঙেৰে ৰঙা কৰা হৈছিল।<ref>''Journal of Bihar and Orissa Research Society'', Vol. 3, p. 212, "There was another of similar quality. It is known as the ''Mezankari muga'', the worm feeding on the ''Adakari tree'' (Litsea citrata). This ''muga'' constituted the dress of the higher ranks, most of which were dyed red with lac but some were white. It is now scarce."</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ তাম ধাতুৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বিশেষকৈ ইয়াৰ ছাদ তামেৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰায়ে তাম্ৰেশ্বৰী নামটো প্ৰচলিত হ'ল।<ref name="vp">{{cite web |url=https://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/9a49be9b99be9a89bf9f0-9859b89ae9f0-9979f09f1-9a49be9ae-9b69bf9b29cd9aa |title=তাহানিৰ অসমৰ গৌৰৱ তাম শিল্প |publisher=বিকাশপিডিয়া |access-date=23 November 2020}}</ref> আনহাতে কেঁচাই খাইতি নাম ইয়াৰ উগ্ৰ স্বভাৱ আৰু নৰবলি প্ৰথাৰ পৰা আহিছে বুলি গণ্য কৰা হয়। ''কেঁচাই খাইতি'' নামটোৰ ''কেঁচাই'' অংশই কেঁচা আৰু ''খাইতি'' অংশই খোৱা বুজায়। সেই অনুসৰি দেৱীগৰাকীৰ নামৰ অৰ্থ ''কেঁচা মাংস খোৱা''। দেৱীগৰাকীক ''পিশাচী'' নামেৰেও অভিহিত কৰা হৈছে। কাকলি গগৈয়ে উল্লেখ কৰিছে যে দেৱীগৰাকীৰ ভয়ংকৰ স্বৰূপৰ সৈতে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ তাৰা দেৱীৰ উগ্ৰ ৰূপৰ সাদৃশ্য থকাৰ বাবে একাংশ গৱেষকে তেওঁৰ উপাসনাৰ বৌদ্ধ উৎসৰ সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰিছে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|pp=235–236}}</ref> ==ইতিহাস== ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ যুগ=== [[File:Stone statues of deities found at Tamreswari temple.png|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ স্থানত উদ্ধাৰ হোৱা তিনিগৰাকী দেৱ-দেৱীৰ শিলৰ মূৰ্তি।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্যতম প্ৰধান ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ আছিল। চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী কেঁচাইখাতীক ইয়াত পূজা কৰা হৈছিল। ইতিহাসবিদ সৃষ্টিধৰ দত্তই কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰক চুতীয়াসকলৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত মন্দিৰ আৰু দেৱীগৰাকীক তেওঁলোকৰ আদিম মাতৃ দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলে ব্ৰাহ্মণ পুৰোহিতৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ জনগোষ্ঠীয় পুৰোহিত ''দেউৰী''সকলৰ মাধ্যমেৰে কেঁচাইখাতীৰ পূজা সম্পন্ন কৰিছিল। ইতিহাসবিদ এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, চুতীয়াসকলে কালীৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পূজা কৰিছিল আৰু কেঁচাইখাতী আছিল তেওঁলোকৰ বিশেষ প্ৰিয় দেৱীৰূপ। আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো দেউৰীসকলক পূৰ্বৰ আচাৰ অব্যাহত ৰাখিবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/39 39]}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ইটা আৰু শিলেৰে এখন প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপিৰ পৰা জানিব পাৰি।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref><ref>{{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ওচৰৰ পায়া নদীৰ পশ্চিম বা সোঁপাৰত মন্দিৰখন অৱস্থিত আছিল। নদীখনৰ বিপৰীত পূব বা বাওঁপাৰত আন এটা প্ৰাচীন শিৱলিংগ মন্দিৰ আছিল, যাৰ ধ্বংসাৱশেষ বৰ্তমান পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ নামেৰে পৰিচিত। অসম চৰকাৰৰ লখিমপুৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, দুয়োটা মন্দিৰৰ মাজৰ দূৰত্ব প্ৰায় এক কিলোমিটাৰৰ ভিতৰত আছিল।<ref>{{cite book |title=District Gazetteer: Lakhimpur |publisher=Government of Assam |year=1968 |at=Archaeology section |quote=The Tameswari stood on the right bank of the river Paya and the Shivalinga on its left, the two being within about a kilometre of each other.}}</ref> ===দেউৰী পুৰোহিত=== [[File:Stone gateway ruins of the Tamreswari Temple complex, ASI report 1906-07.jpg|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ১৯০৬–০৭ চনৰ প্ৰতিবেদনৰ পৰা।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজা-পৰিচালনাৰ দায়িত্ব দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ ওপৰত আছিল। এই পুৰোহিতসকলৰ চাৰিটা প্ৰধান পদ আছিল—''বৰদেউৰী'' (''Deori Dema''), ''সৰুদেউৰী'' (''Deori Surba''), ''বৰভৰালী'' আৰু ''সৰুভৰালী''। প্ৰত্যেকজন পুৰোহিত নিৰ্দিষ্ট খেলৰ অন্তৰ্গত আছিল। বৰভৰালী আৰু সৰুভৰালীৰ দায়িত্ব আছিল মন্দিৰৰ প্ৰাপ্য সংগ্ৰহ কৰা আৰু বলিদানৰ বাবে জীৱ-জন্তুৰ যোগান ধৰা। আনহাতে, বৰদেউৰী আৰু সৰুদেউৰীয়েহে মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰি পূজা, বলিদান আৰু মন্ত্ৰপাঠ সম্পন্ন কৰিছিল। তেওঁলোকে গোৱা স্তোত্ৰ আৰু পাঠ কৰা মন্ত্ৰসমূহ সাধাৰণ লোকৰ বাবে সহজে বোধগম্য নাছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> কেঁচাইখাতীৰ উপাসনা [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াসকলৰ]] উপৰি বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন কেইবাটাও জনগোষ্ঠীৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]], [[তিৱা জনগোষ্ঠী|তিৱা]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ নাম উল্লেখযোগ্য।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ উপাসনাৰ বিষয়ে চুতীয়াসকলৰ ক্ষেত্ৰত দত্ত (১৯৮৫, পৃ. ৪৯), বড়োসকলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰেমলতা দেৱী (১৯৯২, অধ্যায় ১, পৃ. ৫), ৰাভাসকলৰ ক্ষেত্ৰত সংশ্লিষ্ট জনগোষ্ঠীৰ ধৰ্মীয় উৎসৱ সম্পৰ্কীয় অধ্যয়ন, তিৱাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰ্গৱ (২০০৩, পৃ. ২৫৫), কোচসকলৰ ক্ষেত্ৰত সজল নাগৰ অধ্যয়ন আৰু ডিমাছাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ভট্টাচাৰ্য (১৯৯২, পৃ. ৩৯৩) উল্লেখযোগ্য।<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref><ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |publisher=Isha Books |location=Delhi |year=2003 |page=255}}</ref><ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_}}</ref><ref>{{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} কোচসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এক ঐতিহাসিক বিৱৰণত কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে কাছাৰৰ খাছপুৰত কেঁচাইখাতীৰ উদ্দেশ্যে মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে। এই মন্দিৰসমূহ গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈনিকসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা পোৱা যায়। হিন্দু ধৰ্মীয় প্ৰভাৱ বিস্তাৰ হোৱাৰ পিছতো কেঁচাইখাতীৰ পূজা পুৰণি জনগোষ্ঠীয় ৰীতি অনুসৰি সম্পন্ন হৈ থাকিল। কাকলি গগৈৰ মতে, দেৱীগৰাকী সংস্কৃতায়িত দেৱী-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ'লেও তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহ প্ৰবল হৈ থকাৰ বাবে পূৰ্বৰ ধৰ্মীয় আচাৰসমূহ অব্যাহত আছিল।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ===আহোম শাসনৰ সময়ত=== ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজা-পৰিচালনাত দেউৰীসকলৰ অধিকাৰ অব্যাহত থাকে। আহোম শাসনকালত দেৱীগৰাকীৰ উপাসনা ৰাজকীয় ক্ষমতা আৰু ৰাজ্যৰ মংগলৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। প্ৰতি বছৰে চাৰিজন প্ৰধান দেউৰীয়ে নৰবলিৰ অনুমতি বিচাৰি আহোম ৰাজসভাত উপস্থিত হ'বলগীয়া হৈছিল। এই উপলক্ষে আহোম ৰজাই তেওঁলোকক বিশেষ সন্মান প্ৰদান কৰিছিল। পৰম্পৰাগত বিৱৰণ অনুসৰি, নৱবৈষ্ণৱ গোসাঁইয়ে ৰজাক আশীৰ্বাদ কৰিবলৈ আহিলে ৰজা বহি থাকিছিল; কিন্তু চাৰিজন প্ৰধান দেউৰী উপস্থিত হ'লে তেওঁলোকৰ অভিবাদন গ্ৰহণ কৰিবলৈ ৰজা থিয় হৈছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=71–72}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]য়ে নিহত চুতীয়া ৰাণী [[সতী সাধনী]]ৰ সোণৰ কঁকালৰ অলংকাৰ ''কাকলি'' তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উৎসৰ্গা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |page=462}}</ref> কিছুমান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৬৪১ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ মৃত্যুকালীন অসুস্থতাৰ সময়ত তেওঁৰ আয়ুস বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে শদিয়াৰ ''আই'' বা মাতৃদেৱীৰ ওচৰত এশজন মানুহ বলি দিয়া হৈছিল। জে-ইউন শ্বিনে এই দেৱীগৰাকীক সম্ভৱতঃ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ কেঁচাইখাতী বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref><ref>{{harvcol|Neog|1984|p=112}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথাৰ অৱসান আৰু দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ স্থানান্তৰৰ সময় সম্পৰ্কে ঔপনিৱেশিক যুগৰ লেখকসকলৰ মাজত মতভেদ আছে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনৰ ১৮৯৫ চনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম ৰজা গৌৰীনাথ সিংহই নৰবলি প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰিছিল। মিচিমি আৰু আন পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ আক্ৰমণৰ পৰা দেউৰীসকলক সুৰক্ষা দিব নোৱাৰাৰ বাবে তেওঁলোকক মাজুলীলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল বুলি ব্ৰাউনে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Brown |first=William Barclay |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |page=vii |url=https://archive.org/details/anoutlinegramma00browgoog}}</ref><ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=94–95 |url=https://archive.org/details/kachris00endl}}</ref> আনহাতে, ই. টি. ডেল্টনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম শাসনৰ অৱসান ঘটাই ব্ৰহ্মদেশীয়সকলে ক্ষমতা লাভ কৰাৰ সময়লৈকে মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথা চলি আছিল আৰু সেই সময়তে দেউৰীসকলে মন্দিৰৰ ওচৰৰ বসতিস্থান ত্যাগ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/95 95]}}</ref> জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, ১৭৯৪ খ্ৰীষ্টাব্দত খামতিসকলে শদিয়াৰ শাসন দখল কৰাৰ সময়ৰ পৰাই তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথা বন্ধ হোৱা যেন দেখা যায়। তেওঁ দেউৰীসকলৰ মাজত প্ৰচলিত গৌৰীনাথ সিংহৰ দ্বাৰা এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰাৰ পৰম্পৰাৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=74}}</ref> ==শিলালিপি== [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপি।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উদ্ধাৰ কৰা পাথৰ শিলালিপিত লিখা আছে,<ref>{{cite journal |last=Sircar |first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |journal=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973 |page=21 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.11682/page/20/mode/2up}}</ref> {{Quote |text=“শিৱ চৰণ প্ৰসাদৎ বৃদ্ধাৰাজতন<br/>য়া শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্ত ধৰ্মনাৰায়ণ<br/>শ্ৰী শ্ৰীমতী দিক্কৰবাসিনী ইষ্টকা<br/>দি বিৰচিত প্ৰকাৰ নিবন্ধ<br/>কৃত অগ্ৰহায়নকে শক ১৩৬৪” |author=তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰৰ শিলালিপি }} শিলালিপিত বৰ্ণনা কৰা মতে ১৩৬৪ শকত (১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দ) বৃদ্ধাৰাজৰ পুত্ৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ইটা ('ইষ্টক') আৰু অন্য সামগ্ৰীৰে ('আদি') মন্দিৰৰ সীমাৰ দেৱাল নিৰ্মাণ কৰাইছিল। মন্দিৰটো দেৱী দিক্কৰবাসিনীৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত। দিক্কৰবাসিনী নৱম–দশম শতিকাৰ [[কালিকা পুৰাণ]]ত 'কামৰূপ পীঠ' হিচাপে উল্লেখ আছে। মহেশ্বৰ নেওগৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি, এই শিলালিপিত দিক্কৰবাসিনী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ''প্ৰাকাৰ'' বা প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃৰ ব্যক্তিগত নাম স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই; তেওঁক বৃদ্ধ ৰজা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> ==দেৱী আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰা== [[File:Terracotta Idol - Koronu village - Lower Dibang valley district - RIWATCH Museum.jpg|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ওচৰৰ নামনি দিবাং উপত্যকাৰ কৰোণু গাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা মধ্যযুগীয় বংগৰ ''টেপা পুতুল'' শৈলীৰ মাতৃদেৱীৰ পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি।]] [[কালিকা পুৰাণ]] অনুসৰি, দিক্কৰবাসিনীৰ কামৰূপ পীঠ বৃষোদকা নদীৰ পূবত আৰু সীতগংগা বা স্বৰ্ণদী নদীৰ সমীপত অৱস্থিত আছিল। গ্ৰন্থখনত সোমসন্দ নদীৰ পূবত বৃষোদকা নদীৰ অৱস্থান, তাৰ পূবত মহামায়া দেৱীৰ দিক্কৰবাসিনী ৰূপৰ অধিষ্ঠান আৰু পীঠৰ কাষেদি চিৰপ্ৰবাহী স্বৰ্ণদী বা সীতগংগা নদী বৈ যোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref name="Shastri1991">{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |pages=619–620}}</ref> আধুনিক গৱেষকসকলৰ একাংশই ''বৃষোদকা''ক [[দিবাং নদী]] আৰু দিক্কৰবাসিনীৰ পীঠক শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singha |first1=Nilkamal |last2=Kumar |first2=Deepak |title=Sacred Geography of Kalika Puran and Yogini Tantra in context to Kamarupa (Assam) |journal=Quarterly Journal of The Mythic Society |volume=113 |issue=2 |date=April–June 2022 |page=72}}</ref>{{efn|বি. এন. শাস্ত্ৰীয়ে ''বৃষোদকা''ৰ অৰ্থ প্ৰচুৰ জলপ্ৰবাহযুক্ত নদী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। ইয়াৰ সৈতে ''দিবাং'' নামটোক বড়ো-গাৰো ভাষাৰ ''দি'' (পানী) আৰু ''গোবাং'' (''gwbang'', অৰ্থ বহু বা প্ৰচুৰ) শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি আগবঢ়োৱা ব্যাখ্যাৰ সাদৃশ্য আছে।<ref name="Shastri1991"/><ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |year=2014 |page=4 |url=https://hal.science/hal-01446144}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Lokobok |first1=Romeo Rwtin |last2=Basumatary |first2=Bindu |year=2015 |title=A Comparative Study on Linguistic Affinities of Boro, Rabha and Garo Languages |journal=Pratidhwani the Echo |volume=4 |issue=1 |page=68 |url=https://www.thecho.in/files/Romeo-Rtwin-lokobok.pdf}}</ref><ref>{{cite news |title=BJSM welcomes historic inauguration of Dhola-Sadiya bridge |work=The Sentinel |date=25 May 2017 |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/national-news/bjsm-welcomes-historic-iuguration-of-dhola-sadiya-bridge}}</ref>}} আনহাতে, ''সীতগংগা''কো কোনো কোনো লেখকে তাম্ৰেশ্বৰীৰ পশ্চিমত থকা দিফু নদীৰ সৈতে সম্ভাব্যভাৱে চিনাক্ত কৰিছে আৰু ইয়াৰ নামৰ অৰ্থ ''বগা নদী'' বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱীগৰাকীক বিভিন্ন উৎসত ''কেঁচাইখাতী'', ''তাম্ৰেশ্বৰী'' আৰু ''দিক্কৰবাসিনী'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৮৪৪ চনত প্ৰথম প্ৰকাশিত কাশীনাথ তামূলী ফুকনৰ ''অসম বুৰঞ্জী''ত দিক্কৰবাসিনীক শদিয়াৰ কেঁচাইখাতীৰ সৈতে একে বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনত ভৈৰৱী নদীৰ পৰা দিক্কৰবাসিনীলৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক ''সৌমাৰ পীঠ'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Phukan |first=Kasinath Tamuli |title=Assam Buranji |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452910 |year=1906 |orig-year=1844 |page=108 |language=as |quote=ভৈৰবি নদিৰে পৰা দিক্কৰ বাসিনি অৰ্থাত সদিয়াৰ কেচাই খাতি পৰ্জন্তে সৌমাৰ পিঠ বোলে}}</ref> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগেও তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰক দিক্কৰবাসিনীৰ উপাসনাস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে আৰু মন্দিৰৰ শিলালিপিত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে দিক্কৰবাসিনীৰ মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে বুলি প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="ASI"/> কালিকা পুৰাণ অনুসৰি, দিক্কৰবাসিনীৰ দুটা ৰূপ আছিল—উগ্ৰ ৰূপ ''তীক্ষ্ণকণ্ঠ'' বা ''উগ্ৰতাৰা'' আৰু শান্ত, স্নিগ্ধ ৰূপ ''ললিতকণ্ঠ'' বা ''শ্ৰী''।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|pp=235–238}}</ref> ললিতকণ্ঠ ৰূপত তেওঁক ''মঙ্গলচণ্ডিকা'' বুলি জনা যায়। এই ৰূপত দেৱীগৰাকীৰ দুটা হাত থাকে। এটা হাতেৰে তেওঁ বৰদান আৰু আনটো হাতেৰে অভয় প্ৰদান কৰা মুদ্ৰা প্ৰদৰ্শন কৰে। তেওঁ ৰঙা পদুমৰ ওপৰত উপৱিষ্ট থাকে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |page=621 |chapter=80}}</ref> ===নৰবলি=== কেঁচাইখাতীৰ পূজাত অতীতত নৰবলি প্ৰথা প্ৰচলিত আছিল। এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, চুতীয়াসকলে ব্ৰাহ্মণৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ দেউৰী পুৰোহিতৰ সহায়ত কালীৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পূজা কৰিছিল। তাৰ ভিতৰত কেঁচাইখাতী আছিল আটাইতকৈ প্ৰিয় ৰূপ আৰু তেওঁৰ উদ্দেশ্যে নৰবলি আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/39 39]}}</ref> কালিকা পুৰাণত দিক্কৰবাসিনীৰ উগ্ৰ তীক্ষ্ণকণ্ঠ ৰূপৰ পূজাৰ সৈতে নৰবলিৰ সম্পৰ্ক উল্লেখ কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনত মদ্যক পানীয়সমূহৰ ভিতৰত আৰু নৰবলিক বলিদানসমূহৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি মিঠাই, নাৰিকল, মাংস, আঞ্জা আৰু কুঁহিয়াৰকো তীক্ষ্ণকণ্ঠ দেৱীৰ প্ৰিয় নৈবেদ্য হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |page=620}}</ref> ==স্থাপত্য== [[File:Stone ruins of the Tamreswari Temple, ASI report 1906-07.jpg|thumb|শদিয়াৰ ওচৰৰ তাম্ৰেশ্বৰী বা তামৰ মন্দিৰৰ শিলৰ ধ্বংসাৱশেষ। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ১৯০৬–০৭ চনৰ বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদনৰ পৰা।]] মন্দিৰখনৰ দেৱাল আৰু দুৱাৰবোৰ সুন্দৰ কাৰু-কাৰ্য খচিত আছিল। মূলদ্বাৰৰ সন্মুখত ৰূপালী দাঁতৰ সৈতে দুটা প্ৰকাৰৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। ১৭১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জী মতে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ছাদ তামেৰে নিৰ্মিত আছিল। ১৮৪৮ চনত ব্ৰিটিছ পুৰাতত্ত্ববিদ ডেল্টনে সেই স্থানত শিলৰ মন্দিৰৰ গাঁথনি লক্ষ্য কৰিছিল। কিন্তু তামৰ ছাদ ইতিমধ্যে আঁতৰোৱা হৈছিল। ১৯০৫ চনত এই স্থান ভ্ৰমণ কৰা টি. ব্লকৰ অনুসৰি, এই বৰ্গাকাৰ গাঁথনিটো ভিতৰত মূল মন্দিৰটো হ'ব নোৱাৰে আৰু ইটাৰ বেৰটোৱে স্পষ্টভাৱে কেন্দ্ৰত কোনো এক প্ৰকাৰৰ বৃহৎ মন্দিৰ আছিল যি সময়ৰ সৈতে নাইকিয়া হৈছে। গোটেই মন্দিৰটো ইটাৰ দেৱালেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল আৰু পশ্চিম ফালে নৰবলি স্থান আছিল।<ref>{{cite web |url=http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |title=Sadiya - Tourism, History, Culture and other facts |access-date=12 June 2015 |archive-date=14 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150614195936/http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150614195936/http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |archivedate=14 June 2015 |deadurl=yes}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, ১৭১১ চনৰ ''চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত মন্দিৰখনৰ চালত তামৰ পাত লগোৱা থকাৰ কথা স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে। একেখন বুৰঞ্জীত মন্দিৰখনৰ উচ্চতা বাৰ হাত বা প্ৰায় ১৮ ফুট (৫.৫ মিটাৰ) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। অৱশ্যে মন্দিৰৰ শিখৰৰ সঠিক আকৃতি সম্পৰ্কে তাত বিশেষ বিৱৰণ পোৱা নাযায়।<ref>{{cite book |last=Sarma |first=P. C. |title=Architecture of Assam |url=https://archive.org/details/architectureofas0000drpc |year=1988 |page=[https://archive.org/details/architectureofas0000drpc/page/136 136]}}</ref> ===এছ. এফ. হেনেৰ ১৮৪৮ চনৰ প্ৰতিবেদন=== মেজৰ এছ. এফ. হেনেই ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াৰ ওচৰৰ প্ৰাচীন স্থাপত্যৰ ওপৰত প্ৰস্তুত কৰা প্ৰতিবেদনত তাম্ৰেশ্বৰী বা তামৰ মন্দিৰৰ বিস্তৃত বিৱৰণ আগবঢ়াইছিল। তেওঁ মন্দিৰখনক বুকাননে উল্লেখ কৰা ''পূবৰ কামাখ্যা''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, মন্দিৰটো অসমীয়াসকলে ''দলপানী'' বা ''দেৱালপানী'' নামেৰে জনা এটা সৰু নদীৰ সোঁপাৰত অৱস্থিত আছিল। হেনেই স্পষ্ট কৰিছিল যে এই নদীখন দিখাৰু বা বৰ্তমানৰ ডিগাৰু নদী নহয়, যদিও ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হোৱাৰ পূৰ্বে ই দিখাৰুৰ পৰা কেইবাটাও উপনদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="Hannay1848">{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other remains in the vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |date=June 1848 |pages=462–467 |publisher=J. Thomas, Baptist Mission Press |location=Calcutta}}</ref> হেনেই মন্দিৰটোক কুণ্ডিলমুখৰ পৰা প্ৰায় ১০ মাইল পূবে থকা চুণপুৰাৰ উত্তৰ-পূব দিশত প্ৰায় ৮ মাইল ভিতৰুৱা অঞ্চলত অৱস্থিত বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। তেওঁৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়লৈ মন্দিৰলৈ যোৱা পুৰণি পথসমূহ ঘন অৰণ্য আৰু অসংখ্য নদী-জুৰিৰ বাবে প্ৰায় অচিনাক্ত হৈ পৰিছিল। মন্দিৰৰ ওচৰ পোৱাটো তেতিয়াও কঠিন আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====মন্দিৰৰ গাঁথনি আৰু চাল==== হেনেৰ জোখ-মাখ অনুসৰি, মূল মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশটো প্ৰায় ৮ ফুট বাহুবিশিষ্ট বৰ্গাকাৰ আছিল। দেৱালসমূহৰ ডাঠ প্ৰায় চাৰে চাৰি ফুট আছিল। মন্দিৰৰ সন্মুখভাগৰ দুৱাৰৰ দুয়োফালে দুটাকৈ খাঁজ বা কুঠৰী আছিল। দুৱাৰখন তিনিটা বৃহৎ অখণ্ড শিলৰ খণ্ডৰে নিৰ্মিত আছিল। মন্দিৰৰ বাহিৰৰ দেৱালসমূহে প্ৰায় ১৭ ফুট বাহুবিশিষ্ট বৰ্গাকাৰ অঞ্চল আৱৰি ৰাখিছিল। দুৱাৰৰ ওপৰৰ অংশ আৰু কাষৰ শিলৰ গাঁথনিৰ বাহিৰে চাৰিওখন দেৱাল ভিতৰে-বাহিৰে বিশেষ অলংকৰণবিহীন আছিল। ভূমিৰ তলৰ ভিত্তিৰ পৰা প্ৰায় ১০ ফুট উচ্চতাত হেনেই সামান্য খাঁজযুক্ত শিলৰ এটা বাহিৰলৈ ওলোৱা কাৰ্নিছ লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি, এই কাৰ্নিছৰ ওপৰত আৰু প্ৰায় ২ ফুট দেৱাল আছিল, যাৰ ওপৰত মন্দিৰৰ চালখন স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> মন্দিৰৰ ভিতৰত চালৰ পৰা খহি পৰা কেইবাখনো দীঘলীয়া শিলৰ খণ্ড পোৱা গৈছিল। হেনেই অনুমান কৰিছিল যে এইবোৰ চালখন ধৰি ৰখা আঠটা শিলৰ পাঁজৰ বা ''groin''ৰ অংশ আছিল। সেইবোৰৰ মাজৰ খালী ঠাইবোৰ পাতল শিলৰ ফলকেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। হেনেৰ মতে, গোটেই চালখন পিটি পাতল কৰা তামৰ পাতেৰে ঢকা আছিল। তামৰ পাতবোৰৰ কাষত লগোৱা তামৰ আঙঠিৰ মাজেৰে সংযোগ কৰি সিহঁতক একেলগে বান্ধি ৰখা হৈছিল। শিলৰ পাঁজৰসমূহ মাত্ৰ ৫–৬ ফুট দীঘল হোৱা বাবে চালখন যথেষ্ট সমতল আছিল বুলি তেওঁ অনুমান কৰিছিল। নদীৰ মাজত পৰি থকা কলহৰ আকৃতিৰ খোদিত এটা শিলৰ খণ্ড গম্বুজৰ কেন্দ্ৰীয় অংশ আছিল বুলিও তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> মন্দিৰৰ ভিতৰত এটা ডাঙৰ শিলৰ মাজভাগত দুটা শিৱলিংগ আছিল। দুৱাৰৰ পৰা কেইখাপমান তললৈ নামি সেই স্থানত উপস্থিত হ'ব পাৰিছিল। দুৱাৰৰ দুয়োপাৰে ওপৰত আৰু তলত থকা ছিদ্ৰৰ পৰা হেনেই অনুমান কৰিছিল যে ইয়াত পূৰ্বতে শিল বা কাঠেৰে নিৰ্মিত দুখলপীয়া দুৱাৰ আছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেই মন্দিৰৰ স্থাপত্যশৈলী প্ৰাচীন বুলি গণ্য কৰিছিল যদিও সেই সময়ত থিয় হৈ থকা গাঁথনিটোৰ কিছু অংশ তুলনামূলকভাৱে পৰৱৰ্তী কালত মেৰামতি কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰিছিল। শিলৰ গাঁথনিৰ শাৰীবোৰৰ মাজত ইটাৰ গুড়ি বা ''সুৰকি''ৰ পাতল প্ৰলেপ পোৱাৰ বাবেই তেওঁ এই সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰিছিল। গাঁথনিটোত লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ চিনো পোৱা গৈছিল, যদিও সেইবোৰ সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষয়প্ৰাপ্ত হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====নিৰ্মাণ সামগ্ৰী==== [[File:Some Terracotta plates found at Tamreswari temple.png|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত প্ৰাচীৰত সংলগ্ন থকা নখন পোড়ামাটিৰ অলংকৃত ফলক।]] হেনেৰ বিৱৰণ অনুসৰি, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, দুৱাৰৰ কাষৰ অংশ আৰু দুয়োফালৰ বাহিৰলৈ ওলোৱা গাঁথনি বাদ দিলে মূল মন্দিৰটো মোটা দানাযুক্ত শিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। শিলৰ খণ্ডসমূহৰ গড় ডাঠ প্ৰায় ১ ফুট আৰু দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৮ ইঞ্চি আছিল। এই শিলসমূহ মসৃণভাৱে কাটি সঠিক জোখত ঘনিষ্ঠভাৱে জোৰা লগোৱা হৈছিল। দুৱাৰ গঠন কৰা তিনিটা শিলৰ খণ্ডৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় চাৰে সাত ফুট আছিল। প্ৰতিটো খণ্ডৰ আন দুটা মাত্ৰা প্ৰায় ২ ফুট আৰু ১৮ ইঞ্চি আছিল। এই শিলসমূহ আৰু দুৱাৰৰ ওচৰৰ বাহিৰলৈ ওলোৱা গাঁথনিসমূহ অত্যন্ত কঠিন ৰঙচুৱা ''পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট'' (''porphyritic granite'')ৰে নিৰ্মিত আছিল। হেনেই লক্ষ্য কৰিছিল যে জোঙা সঁজুলিৰে সৰল ৰেখাত খোদাই কৰাৰ ফলত শিলৰ পৃষ্ঠত পাঁজৰৰ দৰে খাঁজযুক্ত ৰূপ সৃষ্টি হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====বাহিৰৰ প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ==== মন্দিৰখন প্ৰায় চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু হেনেৰ মতে মূল মন্দিৰৰ দুৱাৰখন পশ্চিমমুখী আছিল। মন্দিৰৰ চাৰিওফালে এখন বৃহৎ ইটাৰ প্ৰাচীৰ আছিল। এই প্ৰাচীৰৰ পূবফাল নদীৰ সোঁপাৰৰ পৰা উঠি আহিছিল। প্ৰাচীৰখনৰ ডাঠ প্ৰায় চাৰে চাৰি ফুট আৰু উচ্চতা প্ৰায় ৮ ফুট আছিল। ইয়াৰ ভিত্তি অমসৃণভাৱে কটা বালিশিলৰ খণ্ডৰে নিৰ্মিত আছিল। বাহিৰৰ প্ৰাচীৰৰ প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ পশ্চিমফালে আছিল। তাত পূৰ্বতে এখন শিলৰ দুৱাৰ আছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত পদুম ফুলৰ মালাৰ শৈলীত খোদিত এটা দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল আৰু কেইটামান অলংকৃত সৰু স্তম্ভ পোৱা গৈছিল। এই স্তম্ভসমূহৰ ওপৰত সম্ভৱতঃ হাতীৰ ভাস্কৰ্য স্থাপন কৰা আছিল। হেনেই এটা শিলৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্যৰ বিৱৰণ দিছিল, যাৰ দাঁত ৰূপেৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি স্থানীয়ভাৱে কোৱা হৈছিল। ভাস্কৰ্যটো খোদিত কৰা শিলৰ খণ্ডটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৪ ফুট, উচ্চতা ২ ফুট আৰু প্ৰস্থ ১৮ ইঞ্চি আছিল। প্ৰাচীৰৰ দক্ষিণ-পূব কোণত নদীৰ ফালে যোৱা আন এটা শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰো তেওঁ লক্ষ্য কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> দক্ষিণ-পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰৰ নদীৰ তলত হেনেই খোদিত আৰু অলংকৰণবিহীন গ্ৰেনাইট আৰু বালিশিলৰ কেইবাটাও খণ্ড লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত এটা ত্ৰিভুজাকৃতিৰ, বতৰৰ প্ৰভাৱত ক্ষয়প্ৰাপ্ত গ্ৰেনাইট শিলত কিছুমান চিহ্ন আছিল। তেওঁৰ মতে, কিছুমান চিহ্ন প্ৰাচীন নাগৰী লিপিৰ আখৰৰ দৰে আৰু আন কিছুমান কোনো বিশেষ যুগ বা জনগোষ্ঠীৰ প্ৰতীকচিহ্নৰ দৰে দেখা গৈছিল। নদীত পৰি থকা শিল, প্ৰাচীৰৰ ভিত্তি আৰু হাতীৰ ভাস্কৰ্যত পোৱা আন কিছুমান চিহ্নক হেনেই নিৰ্মাণকাৰী শিল্পী বা শিল-মিস্ত্ৰীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি অনুমান কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====অলংকৃত ফলক আৰু আন অৱশেষ==== [[File:Elephant sculpture from the Copper Temple near Sadiya, 1848.png|thumb|শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰত পোৱা শিলৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্য। হেনেৰ মতে ইয়াৰ দাঁত ৰূপৰ আছিল বুলি কোৱা হৈছিল।]] মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত হেনেই মাটিৰ সমান উচ্চতাত স্থাপন কৰা কেইবাখনো গোলাকাৰ গ্ৰেনাইটৰ ফলক পাইছিল। সেইবোৰৰ ওপৰত পূজাৰ নৈবেদ্য ৰখা হৈছিল বুলি তেওঁক জনোৱা হৈছিল। মন্দিৰৰ দুৱাৰৰ বিপৰীতে তিনিফালে চাপৰ দেৱাল থকা ইটাৰ এটা সৰু চাতাল আছিল। হেনেৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়ত বাহিৰৰ প্ৰাচীৰখন তুলনামূলকভাৱে ভাল অৱস্থাত আছিল। প্ৰাচীৰৰ পূব আৰু পশ্চিম ভিতৰফালে প্ৰায় ১৪ ইঞ্চি বাহুবিশিষ্ট অলংকৃত ইটাৰ ফলক স্থাপন কৰা আছিল। এই ফলকসমূহত বিভিন্ন উচ্চ-উৎকীৰ্ণ ভাস্কৰ্য আছিল। তাৰ ভিতৰত সজ্জিত ঘোঁৰা, ওখ শংকু আকৃতিৰ টুপী পিন্ধা যোদ্ধা, হনুমান, কাল্পনিক ঘোঁৰা আৰু গছ, যুদ্ধৰত দুটা ময়ূৰ, আন এটা চৰাইক আক্ৰমণ কৰা চৰাই আৰু পদুম, চম্পা তথা নাগেশ্বৰ ফুলৰ অলংকৰণ উল্লেখযোগ্য। হেনেই অনুমান কৰিছিল যে এই প্ৰাচীৰ আৰু ইয়াৰ অলংকৰণসমূহ তেওঁৰ সময়ৰ প্ৰায় ৪০০ বছৰ আগতে হোৱা মন্দিৰৰ দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ নিৰ্মাণৰ সমসাময়িক আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====ধ্বংসৰ কাৰণ সম্পৰ্কে হেনেৰ মত==== হেনেই মন্দিৰখনৰ ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থাৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে চাৰিওফালে আৰু গাঁথনিৰ ওপৰত গজি উঠা ঘন অৰণ্যৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। গছ-গছনিৰ শিপাই দেৱালৰ শিলসমূহ স্থানচ্যুত কৰি চালখন খহাই পেলোৱা বুলি তেওঁ অনুমান কৰিছিল। আনহাতে, স্থানীয় লোকসকলে তেওঁৰ পৰিদৰ্শনৰ প্ৰায় পাঁচ বছৰ আগতে হোৱা এটা ভূমিকম্পক মন্দিৰখনৰ ক্ষয়ক্ষতিৰ কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰিছিল। বনৰীয়া হাতীয়ে দেৱালত গা ঘঁহা আৰু ওপৰত গজি উঠা জোপোহা টানি নমোৱাৰ ফলতো ক্ষয়ক্ষতি বৃদ্ধি পাইছিল বুলি তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> ===টি. ব্লকৰ ১৯০৫ চনৰ প্ৰতিবেদন=== [[File:Doorway figure from Tamreswari Temple, Hannay 1848.jpg|thumb|১৮৪৮ চনৰ হেনেৰ প্ৰতিবেদনত প্ৰকাশিত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ দুৱাৰৰ খোদিত মূৰ্তি।]] ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ বংগ চক্ৰৰ বিষয়া টি. ব্লকে ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াৰ ওচৰৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ পৰিদৰ্শন কৰিছিল। ব্লকৰ মতে, তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো প্ৰায় ২১৮ ফুট দীঘল আৰু ১৩৯ ফুট বহল এখন আয়তাকাৰ অঞ্চলৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত অৱস্থিত আছিল। সমগ্ৰ অঞ্চলটো ইটাৰ প্ৰাচীৰেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল। সেই সময়ত অৱশিষ্ট থকা শিলৰ মন্দিৰটোৰ প্ৰত্যেক বাহুৰ দৈৰ্ঘ্য মাত্ৰ ১০ ফুটতকৈ অলপ বেছি আছিল। এই সৰু শিলৰ মন্দিৰটো আয়তাকাৰ প্ৰাচীৰৰ ভিতৰৰ মূল গাঁথনি হ'ব নোৱাৰে বুলি ব্লকে মত প্ৰকাশ কৰিছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি, ইটাৰ প্ৰাচীৰখনে পূৰ্বতে কোনো বৃহৎ ৰাজপ্ৰাসাদ বা গড়ৰ দৰে স্থাপত্য আৱৰি ৰাখিছিল, যাৰ আন গাঁথনিসমূহ কালক্ৰমত নাইকিয়া হৈছিল।<ref name="Bloch1905">{{cite book |last=Bloch |first=T. |year=1905 |title=Annual Report of the Archaeological Survey, Bengal Circle, for the year ending with April 1905 |publisher=Bengal Secretariat Press |location=Calcutta |chapter=I.—Assam. Notes on Places Visited in 1904–1905: District Lakhimpur: The copper temple and the ruins of Bhishmaknagar near Sadiya |pages=3–5 |url=https://www.scribd.com/document/891477196/AS-015962}}</ref> ব্লকৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়ত মন্দিৰখনৰ চাল সম্পূৰ্ণৰূপে নাইকিয়া হৈছিল আৰু দেৱালৰ কিছু অংশহে থিয় হৈ আছিল। ধ্বংসাৱশেষৰ ওপৰত এটা ডাঙৰ গছ গজি উঠিছিল। ব্লকে মন্দিৰৰ উত্তৰ দেৱালত দুৱাৰখন থকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিলত মহাদেৱৰ দুটা মূৰ্তি লক্ষ্য কৰিছিল। আন সৰু মন্দিৰসমূহৰ স্থাপত্যৰ সৈতে তুলনা কৰি তেওঁ মন্দিৰৰ চালখন সম্ভৱতঃ পিৰামিডৰ আকৃতিৰ আছিল বুলি অনুমান কৰিছিল। মন্দিৰৰ শিলসমূহ শেঁতা গোলাপী আৰু ধূসৰ-সেউজীয়া বৰণৰ আছিল। ভাৰতীয় ভূতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ই. ভ্ৰেডেনবাৰ্গে গোলাপী শিলক সূক্ষ্ম দানাযুক্ত গ্ৰেনাইট আৰু ধূসৰ-সেউজীয়া শিলক অশুদ্ধ বালিশিল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref name="Bloch1905"/> ====প্ৰাচীৰ, অলংকৰণ আৰু স্তম্ভ==== ব্লকে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ উত্তৰফালে ইটাৰ দেৱালৰ কেইবাটাও শাৰী লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁ বৃহৎ বাহিৰৰ প্ৰাচীৰখন অতি উন্নত মানৰ ইটাৰে নিৰ্মিত বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ জোখ অনুসৰি প্ৰাচীৰখনৰ ডাঠ প্ৰায় ৩ ফুট আছিল। প্ৰাচীৰখনৰ পূবফাল বাদ দি আন তিনিওফালৰ ভিতৰভাগত প্ৰায় ৩ ফুট ব্যৱধানত খোদিত ফলক স্থাপন কৰা আছিল। এই ফলকসমূহত মানুহ, জীৱ-জন্তু, চৰাই, ফুল আৰু বিভিন্ন জ্যামিতিক নক্সা খোদিত আছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰৰ উত্তৰ-পূব অংশত ব্লকে দুটা শিলৰ স্তম্ভৰ অৱশেষ পাইছিল। স্তম্ভ দুটাৰ তলৰ অংশ অষ্টভুজাকৃতিৰ আৰু ওপৰৰ অংশ অৰ্ধগোলাকৃতিৰ আছিল। অষ্টভুজাকৃতিৰ ভিত্তিবোৰৰ ব্যাস প্ৰায় ২ ফুট ৬ ইঞ্চি আছিল আৰু ইয়াৰ মাজত গোলাকাৰ খাঁজ আছিল। স্তম্ভৰ অৰ্ধগোলাকৃতিৰ ওপৰৰ অংশৰ ভিত্তিৰ ব্যাস প্ৰায় ২ ফুট ৪ ইঞ্চি আছিল। এই অংশবোৰৰ মাজেদি ফোঁপোলা দণ্ডৰ দৰে ছিদ্ৰ আছিল। ব্লকে বিশেষভাৱে স্তম্ভসমূহৰ সাপৰ অলংকৰণৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। প্ৰত্যেক অৰ্ধগোলাকৃতিৰ অংশৰ তলৰফালে নিজৰ নেজ কামুৰি ধৰা এযোৰ সাপ পাক খাই থকা ৰূপত খোদিত আছিল। এই ধৰণৰ অষ্টভুজাকৃতিৰ শিলৰ গাঁথনি আৰু সাপৰ অলংকৰণ শদিয়া অঞ্চলৰ আন এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক নিদৰ্শন [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]তো দেখা যায়।<ref name="Bloch1905"/> প্ৰাচীৰৰ পূবফালে ইটা আৰু শিলৰ আন কেইবাটাও ধ্বংসাৱশেষৰ মাজত ব্লকে তিনিগৰাকী হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি পাইছিল। তেওঁ সেই মূৰ্তিসমূহক সূৰ্য, শিৱৰ ওপৰত নৃত্যৰত কালী আৰু সম্ভৱতঃ সৰস্বতী হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref name="Bloch1905"/> ===দেৱলা মিত্ৰৰ ১৯৫৬ চনৰ প্ৰতিবেদন=== দেৱলা মিত্ৰৰ ১৯৫৬ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ব্যাখ্যা অনুসৰি, তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো মূলত ''চতুৰায়তন'' (''Chaturayatana'') শৈলীৰ আছিল, অৰ্থাৎ ইয়াত চাৰিটা পৃথক উপাসনাগৃহ আছিল। মন্দিৰটো বালিশিল আৰু গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি, মূল মন্দিৰটো ইটাৰ এখন আয়তাকাৰ প্ৰাচীৰৰ দক্ষিণ-পূব অংশত অৱস্থিত আছিল। এই প্ৰাচীৰৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২০৮ ফুট আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ১৩০ ফুট আছিল। প্ৰাচীৰখন প্ৰায় ৪ ফুট ডাঠ আৰু ৮ ফুট ওখ আছিল। পূবফালে শিলৰ এখন প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল।<ref>{{cite book |last1=Tripathy |first1=Byomakesh |last2=Dutta |first2=Sristidhar |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |isbn=9788121210027 |page=348 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ১৯৫৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বানপানীৰ সময়ত পায়া নদীৰ পাৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ পলস জমা হোৱাৰ ফলত মন্দিৰৰ অৱশিষ্ট গাঁথনিসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে পানীত ডুব যায় বুলি পৰৱৰ্তী বিৱৰণত উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last1=Tripathy |first1=Byomakesh |last2=Dutta |first2=Sristidhar |title=Religious History of Arunachal Pradesh |url=https://archive.org/details/religioushistory0000nati |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=[https://archive.org/details/religioushistory0000nati/page/348 348] |isbn=9788121210027}}</ref> ==লগতে চাওক== * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[শদিয়া]] * [[পদুম পুখুৰী, শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * [[গোম্চি]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য উৎস== {{Reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors |location=New Delhi}} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |journal=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.11682/page/20/mode/2up}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1992}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985}} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |chapter=Goddess Tamresvari and Blood Sacrifices |title=Religion of the North-East: Studies in the Formal Religions of North-Eastern India |location=Delhi |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1984 |pages=109–172}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |year=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{citation |last=Kakati |first=Banikanta |title=The Mother Goddess Kamakhya |year=1989 |publisher=Publication Board |location=Guwahati}} * {{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other remains in the vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |year=1848 |pages=462–467}} * {{cite book |last=Bloch |first=T. |chapter=Conservation in Assam |title=Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1906–07 |publisher=Office of the Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |year=1908 |pages=25–26 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.35542/page/26/mode/1up}} * {{cite book |last=Bloch |first=T. |year=1905 |title=Annual Report of the Archaeological Survey, Bengal Circle, for the year ending with April 1905 |publisher=Bengal Secretariat Press |location=Calcutta |chapter=I.—Assam. Notes on Places Visited in 1904–1905: District Lakhimpur: The copper temple and the ruins of Bhishmaknagar near Sadiya |pages=3–5 |url=https://www.scribd.com/document/891477196/AS-015962}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |year=2019}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{wikisource-inline|তাম্ৰেশ্বৰীৰ মন্দিৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ]] rg6xhr54cs69e71y1gdyk6dc297ex6w 649049 649044 2026-11-01T21:47:46Z Ananya Taye 28065 649049 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ঐতিহাসিক মন্দিৰ}} {{Infobox Mandir | name = তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ | building_name = তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ | primary_deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref><ref>"She is popularly known as Kechai-khati, the eater of raw flesh." {{harvcol|Gogoi|2011|p=235}} "Perhaps, Kechai-khati was a tribal deity who was so influential at the time of the coming of the Ahoms that even they could not possibly ignore her and decided to continue her worship according to the old tradition." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = | image_size = | alt = | caption = | coordinates = {{coord|27|56|54.6608|N|96|0|55.8162|E|type:landmark|display=inline}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] | district = [[লোহিত জিলা]] | locale = পায়াৰ ওচৰত, [[শদিয়া]]–তেজু পথৰ সমীপত | elevation_m = | materials = শিল, পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট আৰু ইটা | architecture = শিল, পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত | creator = [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]] | pushpin_map = India Arunachal Pradesh | pushpin_map_caption = অৰুণাচল প্ৰদেশত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ অৱস্থান | pushpin_map_size = 250 | website = }} '''তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ''' বা '''কেঁচাইখাতী শাল'''<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=Leslie |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-East Frontier |year=1914 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=24}}</ref> [[অসম]]–[[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সীমান্তত অৱস্থিত এক ঐতিহাসিক মন্দিৰ। অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ [[শদিয়া]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৮ কিঃমিঃ নিলগত বৰ্তমান এই [[মন্দিৰ]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[লোহিত জিলা]]ত অৱস্থিত।<ref name="ASI">{{cite web |url=https://www.asiguwahaticircle.gov.in/coppertemple.html |title=Ruins of Copper Temple (Tamreswari), Near Paya |publisher=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |access-date=26 June 2026}}</ref> এই মন্দিৰ তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী দেৱীলৈ উৎসৰ্গিত। তাম্ৰেশ্বৰী দেৱী [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ [[কালী]], [[তাৰা]], [[চামুণ্ডা]] আদিৰ দৰে উগ্ৰ দেৱী। কিছুমানৰ মতে এই মন্দিৰ জনজাতীয় লোকদেৱী কেঁচাইখাতীৰ মূল মন্দিৰ। কেঁচাইখাতী [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]]ৰ দেৱী আছিল, য'ত পূজা-পাতল কৰিবলৈ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক ৰখা হৈছিল।<ref>'According to E.A. Gait, "The religion of the Chutiyas was a curious one. They worshipped various forms of Kali with the aid not of the Brahmanas but of their own tribal priests or Deoris. The favorite form in which they worshipped this deity was that of Kesai-khati 'the eater of raw flesh' to whom human sacrifices were offered. After their subjugation by the Ahoms, the Deoris were permitted to continue their ghastly rites; but they were usually given for this purpose, criminals who have been sentenced to capital punishment..."' {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ফ্ৰান্সিছ হেমিল্টনে ১৮০৭–১৮১৪ চনৰ অসম সম্পৰ্কীয় বিৱৰণত শদিয়াৰ দিক্কৰবাসিনী মন্দিৰক অসমৰ তিনিখন বিশেষ উল্লেখযোগ্য তীৰ্থস্থানৰ অন্যতম হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। আন দুখন আছিল নীলাচলৰ কামাখ্যা মন্দিৰ আৰু কলিয়াবৰৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book |last=Hamilton |first=Francis |title=An Account of Assam, 1807–1814 |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |year=1987 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |page=57}}</ref> পূব সীমান্তৰ পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ বিশেষ ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছিল। এই কাৰণে মন্দিৰখনক ''পূবৰ কামাখ্যা'' (''Eastern Kamakhya'') বুলিও কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Choudhury |editor-first=S. Dutta |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh—Lohit District |year=1978 |publisher=Director of Information and Public Relations, Government of Arunachal Pradesh |location=Shillong |quote=The Tamreswari was so venerated by all the hill people of this region that it was aptly called the Eastern Kamakhya.}}</ref> এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে এছ. এফ. হেনেৰ পূৰ্বৰ পৰ্যবেক্ষণৰ আধাৰত উল্লেখ কৰিছিল যে প্ৰাচীন কালত মন্দিৰখন আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালৰ জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলটো পশ্চিম অসমৰ সৈতে এটা বৃহৎ ওখ আলিৰে সংযুক্ত আছিল। এই পথটো [[কমতাপুৰ]]ৰ পৰা [[নাৰায়ণপুৰ]] হৈ অসমৰ সুদূৰ পূব প্ৰান্তলৈ বিস্তৃত আছিল বুলি তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছিল। পথটোৱে শদিয়াৰ আশে-পাশে থকা প্ৰাচীন নগৰসমূহকো সংযোগ কৰিছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-Eastern Frontier |url=https://archive.org/details/india.history.resource.88814 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1914 |pages=[https://archive.org/details/india.history.resource.88814/page/84 84]–85}}</ref> [[কালিকা পুৰাণ]]ত উল্লিখিত মতে কামৰূপত কামাখ্যা আৰু কামৰূপ নামৰ দুখন মুখ্য শক্তিপীঠ আছিল। তাৰেই কামৰূপ বা দিক্কৰবাসিনী নামৰ এখন শক্তিপীঠ কামৰূপৰ উত্তৰ অঞ্চলত আছিল। দিক্কৰবাসিনীৰ দুটা ৰূপ বিদ্যমান—তীক্ষ্ণকণ্ঠ আৰু ললিতকণ্ঠ। তীক্ষ্ণকণ্ঠৰ দেহৰ বৰণ ক'লা আৰু পেট ঘটিৰ দৰে। এই ৰূপক উগ্ৰতাৰা বা একজঁটা বোলে। ললিতকণ্ঠ ধুনীয়া আৰু আকৰ্ষণীয় আৰু তেওঁক তাম্ৰেশ্বৰী বোলা হয়। একেখন গ্ৰন্থৰ মতে কামৰূপ পীঠ বৃষোদকা নৈৰ (অৰ্থ বহল নৈ) পূবত আৰু সীতগংগা (অৰ্থ বগা নৈ) নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। সেই কেইখন সম্ভৱতঃ তাম্ৰেশ্বৰীৰ পশ্চিমৰ দিবাং নৈ (অৰ্থ বহল) আৰু দিফু নৈ (অৰ্থ বগা) আছিল। অতীতত এই শালত নৰবলি প্ৰথা প্ৰচলিত আছিল।<ref name="ASI"/> কালিকা পুৰাণত এই শালৰ নৰবলিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে, ''"হে ৰাজন, পানেষু মদিৰা শ্ৰেষ্ঠ, নৰো বলিষু পাৰ্থিৱ"'', অৰ্থাৎ এই পীঠত দ্ৰব্যৰ ভিতৰত মদ্যপান আৰু বলিৰ ভিতৰত নৰবলিয়ে শ্ৰেষ্ঠ। প্ৰাচীন গ্ৰন্থ কালিকা পুৰাণ (দশম–একাদশ শতিকাৰ মাজৰ)ত দিক্কৰবাসিনী পীঠৰ দেৱ-দেৱীৰ পূজাত [[অসমৰ ৰেচম শিল্প|ৰেচম]] ব্যৱহাৰ কৰা কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। গ্ৰন্থ অনুসৰি দিক্কৰবাসিনী পীঠত দেৱ-দেৱীসকলক পূজা কৰাৰ সময়ত মন্দিৰৰ দেউৰীয়ে মূৰ্তিসমূহ ৰঙা, হালধীয়া আৰু বগা কৌশেয়া (অৰ্থাৎ বনৰীয়া ৰেচম) কাপোৰেৰে ঢাকি ৰাখিছিল।<ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', p. 1240, "The goddess in her Lalitakanta (pleasantly charming) form is known as Mangala chandi,...she wears red silk(''rakta-kauseya-vasana'')."</ref><ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', pp. 1243–45, "O king! Listen to the procedure of worship of Brahma with rapt attention...Red silk(''rakta-kauseya-vastram'') is his (Brahma's) favourite cloth, rice cooked with milk, sesames, mixed with ghee are his favourite food."</ref><ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', p. 1259, "Vasudeva may be worshipped briefly or elaborately. Red, yellow and white silk are the favourite cloths of Vishnu..."</ref> জনা যায় যে পুৰণি কালত [[মুগা]] হালধীয়া (প্ৰাকৃতিক), বগা (মেজানকাৰী মুগা) ৰঙত উপলব্ধ আছিল আৰু প্ৰায়ে "লেক" ৰঙেৰে ৰঙা কৰা হৈছিল।<ref>''Journal of Bihar and Orissa Research Society'', Vol. 3, p. 212, "There was another of similar quality. It is known as the ''Mezankari muga'', the worm feeding on the ''Adakari tree'' (Litsea citrata). This ''muga'' constituted the dress of the higher ranks, most of which were dyed red with lac but some were white. It is now scarce."</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ তাম ধাতুৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বিশেষকৈ ইয়াৰ ছাদ তামেৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰায়ে তাম্ৰেশ্বৰী নামটো প্ৰচলিত হ'ল।<ref name="vp">{{cite web |url=https://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/9a49be9b99be9a89bf9f0-9859b89ae9f0-9979f09f1-9a49be9ae-9b69bf9b29cd9aa |title=তাহানিৰ অসমৰ গৌৰৱ তাম শিল্প |publisher=বিকাশপিডিয়া |access-date=23 November 2020}}</ref> আনহাতে কেঁচাইখাতী নাম ইয়াৰ উগ্ৰ স্বভাৱ আৰু নৰবলি প্ৰথাৰ পৰা আহিছে বুলি গণ্য কৰা হয়। ''কেঁচাইখাতী'' নামটোৰ ''কেঁচাই'' অংশই কেঁচা আৰু ''খাতী'' অথবা ''খাইতি'' অংশই খোৱা বুজায়। সেই অনুসৰি দেৱীগৰাকীৰ নামৰ অৰ্থ ''কেঁচা মাংস খোৱা''। দেৱীগৰাকীক ''পিশাচী'' নামেৰেও অভিহিত কৰা হৈছে। কাকলি গগৈয়ে উল্লেখ কৰিছে যে দেৱীগৰাকীৰ ভয়ংকৰ স্বৰূপৰ সৈতে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ তাৰা দেৱীৰ উগ্ৰ ৰূপৰ সাদৃশ্য থকাৰ বাবে একাংশ গৱেষকে তেওঁৰ উপাসনাৰ বৌদ্ধ উৎসৰ সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰিছে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|pp=235–236}}</ref> ==ইতিহাস== ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ যুগ=== [[File:Stone statues of deities found at Tamreswari temple.png|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ স্থানত উদ্ধাৰ হোৱা তিনিগৰাকী দেৱ-দেৱীৰ শিলৰ মূৰ্তি।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্যতম প্ৰধান ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ আছিল। চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী কেঁচাইখাতীক ইয়াত পূজা কৰা হৈছিল। ইতিহাসবিদ সৃষ্টিধৰ দত্তই কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰক চুতীয়াসকলৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত মন্দিৰ আৰু দেৱীগৰাকীক তেওঁলোকৰ আদিম মাতৃ দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলে ব্ৰাহ্মণ পুৰোহিতৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ জনগোষ্ঠীয় পুৰোহিত ''দেউৰী''সকলৰ মাধ্যমেৰে কেঁচাইখাতীৰ পূজা সম্পন্ন কৰিছিল। ইতিহাসবিদ এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, চুতীয়াসকলে কালীৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পূজা কৰিছিল আৰু কেঁচাইখাতী আছিল তেওঁলোকৰ বিশেষ প্ৰিয় দেৱীৰূপ। আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো দেউৰীসকলক পূৰ্বৰ আচাৰ অব্যাহত ৰাখিবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/39 39]}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ইটা আৰু শিলেৰে এখন প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপিৰ পৰা জানিব পাৰি।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref><ref>{{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ওচৰৰ পায়া নদীৰ পশ্চিম বা সোঁপাৰত মন্দিৰখন অৱস্থিত আছিল। নদীখনৰ বিপৰীত পূব বা বাওঁপাৰত আন এটা প্ৰাচীন শিৱলিংগ মন্দিৰ আছিল, যাৰ ধ্বংসাৱশেষ বৰ্তমান পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ নামেৰে পৰিচিত। অসম চৰকাৰৰ লখিমপুৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, দুয়োটা মন্দিৰৰ মাজৰ দূৰত্ব প্ৰায় এক কিলোমিটাৰৰ ভিতৰত আছিল।<ref>{{cite book |title=District Gazetteer: Lakhimpur |publisher=Government of Assam |year=1968 |at=Archaeology section |quote=The Tameswari stood on the right bank of the river Paya and the Shivalinga on its left, the two being within about a kilometre of each other.}}</ref> ===দেউৰী পুৰোহিত=== [[File:Stone gateway ruins of the Tamreswari Temple complex, ASI report 1906-07.jpg|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ১৯০৬–০৭ চনৰ প্ৰতিবেদনৰ পৰা।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজা-পৰিচালনাৰ দায়িত্ব দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ ওপৰত আছিল। এই পুৰোহিতসকলৰ চাৰিটা প্ৰধান পদ আছিল—''বৰদেউৰী'' (''Deori Dema''), ''সৰুদেউৰী'' (''Deori Surba''), ''বৰভৰালী'' আৰু ''সৰুভৰালী''। প্ৰত্যেকজন পুৰোহিত নিৰ্দিষ্ট খেলৰ অন্তৰ্গত আছিল। বৰভৰালী আৰু সৰুভৰালীৰ দায়িত্ব আছিল মন্দিৰৰ প্ৰাপ্য সংগ্ৰহ কৰা আৰু বলিদানৰ বাবে জীৱ-জন্তুৰ যোগান ধৰা। আনহাতে, বৰদেউৰী আৰু সৰুদেউৰীয়েহে মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰি পূজা, বলিদান আৰু মন্ত্ৰপাঠ সম্পন্ন কৰিছিল। তেওঁলোকে গোৱা স্তোত্ৰ আৰু পাঠ কৰা মন্ত্ৰসমূহ সাধাৰণ লোকৰ বাবে সহজে বোধগম্য নাছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> কেঁচাইখাতীৰ উপাসনা [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াসকলৰ]] উপৰি বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন কেইবাটাও জনগোষ্ঠীৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]], [[তিৱা জনগোষ্ঠী|তিৱা]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ নাম উল্লেখযোগ্য।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ উপাসনাৰ বিষয়ে চুতীয়াসকলৰ ক্ষেত্ৰত দত্ত (১৯৮৫, পৃ. ৪৯), বড়োসকলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰেমলতা দেৱী (১৯৯২, অধ্যায় ১, পৃ. ৫), ৰাভাসকলৰ ক্ষেত্ৰত সংশ্লিষ্ট জনগোষ্ঠীৰ ধৰ্মীয় উৎসৱ সম্পৰ্কীয় অধ্যয়ন, তিৱাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰ্গৱ (২০০৩, পৃ. ২৫৫), কোচসকলৰ ক্ষেত্ৰত সজল নাগৰ অধ্যয়ন আৰু ডিমাছাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ভট্টাচাৰ্য (১৯৯২, পৃ. ৩৯৩) উল্লেখযোগ্য।<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref><ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |publisher=Isha Books |location=Delhi |year=2003 |page=255}}</ref><ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_}}</ref><ref>{{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} কোচসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এক ঐতিহাসিক বিৱৰণত কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে কাছাৰৰ খাছপুৰত কেঁচাইখাতীৰ উদ্দেশ্যে মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে। এই মন্দিৰসমূহ গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈনিকসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা পোৱা যায়। হিন্দু ধৰ্মীয় প্ৰভাৱ বিস্তাৰ হোৱাৰ পিছতো কেঁচাইখাতীৰ পূজা পুৰণি জনগোষ্ঠীয় ৰীতি অনুসৰি সম্পন্ন হৈ থাকিল। কাকলি গগৈৰ মতে, দেৱীগৰাকী সংস্কৃতায়িত দেৱী-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ'লেও তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহ প্ৰবল হৈ থকাৰ বাবে পূৰ্বৰ ধৰ্মীয় আচাৰসমূহ অব্যাহত আছিল।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ===আহোম শাসনৰ সময়ত=== ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজা-পৰিচালনাত দেউৰীসকলৰ অধিকাৰ অব্যাহত থাকে। আহোম শাসনকালত দেৱীগৰাকীৰ উপাসনা ৰাজকীয় ক্ষমতা আৰু ৰাজ্যৰ মংগলৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। প্ৰতি বছৰে চাৰিজন প্ৰধান দেউৰীয়ে নৰবলিৰ অনুমতি বিচাৰি আহোম ৰাজসভাত উপস্থিত হ'বলগীয়া হৈছিল। এই উপলক্ষে আহোম ৰজাই তেওঁলোকক বিশেষ সন্মান প্ৰদান কৰিছিল। পৰম্পৰাগত বিৱৰণ অনুসৰি, নৱবৈষ্ণৱ গোসাঁইয়ে ৰজাক আশীৰ্বাদ কৰিবলৈ আহিলে ৰজা বহি থাকিছিল; কিন্তু চাৰিজন প্ৰধান দেউৰী উপস্থিত হ'লে তেওঁলোকৰ অভিবাদন গ্ৰহণ কৰিবলৈ ৰজা থিয় হৈছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=71–72}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]য়ে নিহত চুতীয়া ৰাণী [[সতী সাধনী]]ৰ সোণৰ কঁকালৰ অলংকাৰ ''কাকলি'' তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উৎসৰ্গা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |page=462}}</ref> কিছুমান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৬৪১ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ মৃত্যুকালীন অসুস্থতাৰ সময়ত তেওঁৰ আয়ুস বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে শদিয়াৰ ''আই'' বা মাতৃদেৱীৰ ওচৰত এশজন মানুহ বলি দিয়া হৈছিল। জে-ইউন শ্বিনে এই দেৱীগৰাকীক সম্ভৱতঃ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ কেঁচাইখাতী বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref><ref>{{harvcol|Neog|1984|p=112}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথাৰ অৱসান আৰু দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ স্থানান্তৰৰ সময় সম্পৰ্কে ঔপনিৱেশিক যুগৰ লেখকসকলৰ মাজত মতভেদ আছে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনৰ ১৮৯৫ চনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম ৰজা গৌৰীনাথ সিংহই নৰবলি প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰিছিল। মিচিমি আৰু আন পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ আক্ৰমণৰ পৰা দেউৰীসকলক সুৰক্ষা দিব নোৱাৰাৰ বাবে তেওঁলোকক মাজুলীলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল বুলি ব্ৰাউনে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Brown |first=William Barclay |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |page=vii |url=https://archive.org/details/anoutlinegramma00browgoog}}</ref><ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=94–95 |url=https://archive.org/details/kachris00endl}}</ref> আনহাতে, ই. টি. ডেল্টনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম শাসনৰ অৱসান ঘটাই ব্ৰহ্মদেশীয়সকলে ক্ষমতা লাভ কৰাৰ সময়লৈকে মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথা চলি আছিল আৰু সেই সময়তে দেউৰীসকলে মন্দিৰৰ ওচৰৰ বসতিস্থান ত্যাগ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/95 95]}}</ref> জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, ১৭৯৪ খ্ৰীষ্টাব্দত খামতিসকলে শদিয়াৰ শাসন দখল কৰাৰ সময়ৰ পৰাই তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথা বন্ধ হোৱা যেন দেখা যায়। তেওঁ দেউৰীসকলৰ মাজত প্ৰচলিত গৌৰীনাথ সিংহৰ দ্বাৰা এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰাৰ পৰম্পৰাৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=74}}</ref> ==শিলালিপি== [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপি।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উদ্ধাৰ কৰা পাথৰ শিলালিপিত লিখা আছে,<ref>{{cite journal |last=Sircar |first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |journal=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973 |page=21 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.11682/page/20/mode/2up}}</ref> {{Quote |text=“শিৱ চৰণ প্ৰসাদৎ বৃদ্ধাৰাজতন<br/>য়া শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্ত ধৰ্মনাৰায়ণ<br/>শ্ৰী শ্ৰীমতী দিক্কৰবাসিনী ইষ্টকা<br/>দি বিৰচিত প্ৰকাৰ নিবন্ধ<br/>কৃত অগ্ৰহায়নকে শক ১৩৬৪” |author=তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰৰ শিলালিপি }} শিলালিপিত বৰ্ণনা কৰা মতে ১৩৬৪ শকত (১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দ) বৃদ্ধাৰাজৰ পুত্ৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ইটা ('ইষ্টক') আৰু অন্য সামগ্ৰীৰে ('আদি') মন্দিৰৰ সীমাৰ দেৱাল নিৰ্মাণ কৰাইছিল। মন্দিৰটো দেৱী দিক্কৰবাসিনীৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত। দিক্কৰবাসিনী নৱম–দশম শতিকাৰ [[কালিকা পুৰাণ]]ত 'কামৰূপ পীঠ' হিচাপে উল্লেখ আছে। মহেশ্বৰ নেওগৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি, এই শিলালিপিত দিক্কৰবাসিনী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ''প্ৰাকাৰ'' বা প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃৰ ব্যক্তিগত নাম স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই; তেওঁক বৃদ্ধ ৰজা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> ==দেৱী আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰা== [[File:Terracotta Idol - Koronu village - Lower Dibang valley district - RIWATCH Museum.jpg|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ওচৰৰ নামনি দিবাং উপত্যকাৰ কৰোণু গাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা মধ্যযুগীয় বংগৰ ''টেপা পুতুল'' শৈলীৰ মাতৃদেৱীৰ পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি।]] [[কালিকা পুৰাণ]] অনুসৰি, দিক্কৰবাসিনীৰ কামৰূপ পীঠ বৃষোদকা নদীৰ পূবত আৰু সীতগংগা বা স্বৰ্ণদী নদীৰ সমীপত অৱস্থিত আছিল। গ্ৰন্থখনত সোমসন্দ নদীৰ পূবত বৃষোদকা নদীৰ অৱস্থান, তাৰ পূবত মহামায়া দেৱীৰ দিক্কৰবাসিনী ৰূপৰ অধিষ্ঠান আৰু পীঠৰ কাষেদি চিৰপ্ৰবাহী স্বৰ্ণদী বা সীতগংগা নদী বৈ যোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref name="Shastri1991">{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |pages=619–620}}</ref> আধুনিক গৱেষকসকলৰ একাংশই ''বৃষোদকা''ক [[দিবাং নদী]] আৰু দিক্কৰবাসিনীৰ পীঠক শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singha |first1=Nilkamal |last2=Kumar |first2=Deepak |title=Sacred Geography of Kalika Puran and Yogini Tantra in context to Kamarupa (Assam) |journal=Quarterly Journal of The Mythic Society |volume=113 |issue=2 |date=April–June 2022 |page=72}}</ref>{{efn|বি. এন. শাস্ত্ৰীয়ে ''বৃষোদকা''ৰ অৰ্থ প্ৰচুৰ জলপ্ৰবাহযুক্ত নদী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। ইয়াৰ সৈতে ''দিবাং'' নামটোক বড়ো-গাৰো ভাষাৰ ''দি'' (পানী) আৰু ''গোবাং'' (''gwbang'', অৰ্থ বহু বা প্ৰচুৰ) শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি আগবঢ়োৱা ব্যাখ্যাৰ সাদৃশ্য আছে।<ref name="Shastri1991"/><ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |year=2014 |page=4 |url=https://hal.science/hal-01446144}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Lokobok |first1=Romeo Rwtin |last2=Basumatary |first2=Bindu |year=2015 |title=A Comparative Study on Linguistic Affinities of Boro, Rabha and Garo Languages |journal=Pratidhwani the Echo |volume=4 |issue=1 |page=68 |url=https://www.thecho.in/files/Romeo-Rtwin-lokobok.pdf}}</ref><ref>{{cite news |title=BJSM welcomes historic inauguration of Dhola-Sadiya bridge |work=The Sentinel |date=25 May 2017 |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/national-news/bjsm-welcomes-historic-iuguration-of-dhola-sadiya-bridge}}</ref>}} আনহাতে, ''সীতগংগা''কো কোনো কোনো লেখকে তাম্ৰেশ্বৰীৰ পশ্চিমত থকা দিফু নদীৰ সৈতে সম্ভাব্যভাৱে চিনাক্ত কৰিছে আৰু ইয়াৰ নামৰ অৰ্থ ''বগা নদী'' বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱীগৰাকীক বিভিন্ন উৎসত ''কেঁচাইখাতী'', ''তাম্ৰেশ্বৰী'' আৰু ''দিক্কৰবাসিনী'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৮৪৪ চনত প্ৰথম প্ৰকাশিত কাশীনাথ তামূলী ফুকনৰ ''অসম বুৰঞ্জী''ত দিক্কৰবাসিনীক শদিয়াৰ কেঁচাইখাতীৰ সৈতে একে বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনত ভৈৰৱী নদীৰ পৰা দিক্কৰবাসিনীলৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক ''সৌমাৰ পীঠ'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Phukan |first=Kasinath Tamuli |title=Assam Buranji |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452910 |year=1906 |orig-year=1844 |page=108 |language=as |quote=ভৈৰবি নদিৰে পৰা দিক্কৰ বাসিনি অৰ্থাত সদিয়াৰ কেচাই খাতি পৰ্জন্তে সৌমাৰ পিঠ বোলে}}</ref> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগেও তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰক দিক্কৰবাসিনীৰ উপাসনাস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে আৰু মন্দিৰৰ শিলালিপিত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে দিক্কৰবাসিনীৰ মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে বুলি প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="ASI"/> কালিকা পুৰাণ অনুসৰি, দিক্কৰবাসিনীৰ দুটা ৰূপ আছিল—উগ্ৰ ৰূপ ''তীক্ষ্ণকণ্ঠ'' বা ''উগ্ৰতাৰা'' আৰু শান্ত, স্নিগ্ধ ৰূপ ''ললিতকণ্ঠ'' বা ''শ্ৰী''।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|pp=235–238}}</ref> ললিতকণ্ঠ ৰূপত তেওঁক ''মঙ্গলচণ্ডিকা'' বুলি জনা যায়। এই ৰূপত দেৱীগৰাকীৰ দুটা হাত থাকে। এটা হাতেৰে তেওঁ বৰদান আৰু আনটো হাতেৰে অভয় প্ৰদান কৰা মুদ্ৰা প্ৰদৰ্শন কৰে। তেওঁ ৰঙা পদুমৰ ওপৰত উপৱিষ্ট থাকে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |page=621 |chapter=80}}</ref> ===নৰবলি=== কেঁচাইখাতীৰ পূজাত অতীতত নৰবলি প্ৰথা প্ৰচলিত আছিল। এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, চুতীয়াসকলে ব্ৰাহ্মণৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ দেউৰী পুৰোহিতৰ সহায়ত কালীৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পূজা কৰিছিল। তাৰ ভিতৰত কেঁচাইখাতী আছিল আটাইতকৈ প্ৰিয় ৰূপ আৰু তেওঁৰ উদ্দেশ্যে নৰবলি আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/39 39]}}</ref> কালিকা পুৰাণত দিক্কৰবাসিনীৰ উগ্ৰ তীক্ষ্ণকণ্ঠ ৰূপৰ পূজাৰ সৈতে নৰবলিৰ সম্পৰ্ক উল্লেখ কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনত মদ্যক পানীয়সমূহৰ ভিতৰত আৰু নৰবলিক বলিদানসমূহৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি মিঠাই, নাৰিকল, মাংস, আঞ্জা আৰু কুঁহিয়াৰকো তীক্ষ্ণকণ্ঠ দেৱীৰ প্ৰিয় নৈবেদ্য হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |page=620}}</ref> ==স্থাপত্য== [[File:Stone ruins of the Tamreswari Temple, ASI report 1906-07.jpg|thumb|শদিয়াৰ ওচৰৰ তাম্ৰেশ্বৰী বা তামৰ মন্দিৰৰ শিলৰ ধ্বংসাৱশেষ। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ১৯০৬–০৭ চনৰ বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদনৰ পৰা।]] মন্দিৰখনৰ দেৱাল আৰু দুৱাৰবোৰ সুন্দৰ কাৰু-কাৰ্য খচিত আছিল। মূলদ্বাৰৰ সন্মুখত ৰূপালী দাঁতৰ সৈতে দুটা প্ৰকাৰৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। ১৭১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জী মতে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ছাদ তামেৰে নিৰ্মিত আছিল। ১৮৪৮ চনত ব্ৰিটিছ পুৰাতত্ত্ববিদ ডেল্টনে সেই স্থানত শিলৰ মন্দিৰৰ গাঁথনি লক্ষ্য কৰিছিল। কিন্তু তামৰ ছাদ ইতিমধ্যে আঁতৰোৱা হৈছিল। ১৯০৫ চনত এই স্থান ভ্ৰমণ কৰা টি. ব্লকৰ অনুসৰি, এই বৰ্গাকাৰ গাঁথনিটো ভিতৰত মূল মন্দিৰটো হ'ব নোৱাৰে আৰু ইটাৰ বেৰটোৱে স্পষ্টভাৱে কেন্দ্ৰত কোনো এক প্ৰকাৰৰ বৃহৎ মন্দিৰ আছিল যি সময়ৰ সৈতে নাইকিয়া হৈছে। গোটেই মন্দিৰটো ইটাৰ দেৱালেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল আৰু পশ্চিম ফালে নৰবলি স্থান আছিল।<ref>{{cite web |url=http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |title=Sadiya - Tourism, History, Culture and other facts |access-date=12 June 2015 |archive-date=14 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150614195936/http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150614195936/http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |archivedate=14 June 2015 |deadurl=yes}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, ১৭১১ চনৰ ''চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত মন্দিৰখনৰ চালত তামৰ পাত লগোৱা থকাৰ কথা স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে। একেখন বুৰঞ্জীত মন্দিৰখনৰ উচ্চতা বাৰ হাত বা প্ৰায় ১৮ ফুট (৫.৫ মিটাৰ) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। অৱশ্যে মন্দিৰৰ শিখৰৰ সঠিক আকৃতি সম্পৰ্কে তাত বিশেষ বিৱৰণ পোৱা নাযায়।<ref>{{cite book |last=Sarma |first=P. C. |title=Architecture of Assam |url=https://archive.org/details/architectureofas0000drpc |year=1988 |page=[https://archive.org/details/architectureofas0000drpc/page/136 136]}}</ref> ===এছ. এফ. হেনেৰ ১৮৪৮ চনৰ প্ৰতিবেদন=== মেজৰ এছ. এফ. হেনেই ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াৰ ওচৰৰ প্ৰাচীন স্থাপত্যৰ ওপৰত প্ৰস্তুত কৰা প্ৰতিবেদনত তাম্ৰেশ্বৰী বা তামৰ মন্দিৰৰ বিস্তৃত বিৱৰণ আগবঢ়াইছিল। তেওঁ মন্দিৰখনক বুকাননে উল্লেখ কৰা ''পূবৰ কামাখ্যা''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, মন্দিৰটো অসমীয়াসকলে ''দলপানী'' বা ''দেৱালপানী'' নামেৰে জনা এটা সৰু নদীৰ সোঁপাৰত অৱস্থিত আছিল। হেনেই স্পষ্ট কৰিছিল যে এই নদীখন দিখাৰু বা বৰ্তমানৰ ডিগাৰু নদী নহয়, যদিও ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হোৱাৰ পূৰ্বে ই দিখাৰুৰ পৰা কেইবাটাও উপনদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="Hannay1848">{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other remains in the vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |date=June 1848 |pages=462–467 |publisher=J. Thomas, Baptist Mission Press |location=Calcutta}}</ref> হেনেই মন্দিৰটোক কুণ্ডিলমুখৰ পৰা প্ৰায় ১০ মাইল পূবে থকা চুণপুৰাৰ উত্তৰ-পূব দিশত প্ৰায় ৮ মাইল ভিতৰুৱা অঞ্চলত অৱস্থিত বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। তেওঁৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়লৈ মন্দিৰলৈ যোৱা পুৰণি পথসমূহ ঘন অৰণ্য আৰু অসংখ্য নদী-জুৰিৰ বাবে প্ৰায় অচিনাক্ত হৈ পৰিছিল। মন্দিৰৰ ওচৰ পোৱাটো তেতিয়াও কঠিন আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====মন্দিৰৰ গাঁথনি আৰু চাল==== হেনেৰ জোখ-মাখ অনুসৰি, মূল মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশটো প্ৰায় ৮ ফুট বাহুবিশিষ্ট বৰ্গাকাৰ আছিল। দেৱালসমূহৰ ডাঠ প্ৰায় চাৰে চাৰি ফুট আছিল। মন্দিৰৰ সন্মুখভাগৰ দুৱাৰৰ দুয়োফালে দুটাকৈ খাঁজ বা কুঠৰী আছিল। দুৱাৰখন তিনিটা বৃহৎ অখণ্ড শিলৰ খণ্ডৰে নিৰ্মিত আছিল। মন্দিৰৰ বাহিৰৰ দেৱালসমূহে প্ৰায় ১৭ ফুট বাহুবিশিষ্ট বৰ্গাকাৰ অঞ্চল আৱৰি ৰাখিছিল। দুৱাৰৰ ওপৰৰ অংশ আৰু কাষৰ শিলৰ গাঁথনিৰ বাহিৰে চাৰিওখন দেৱাল ভিতৰে-বাহিৰে বিশেষ অলংকৰণবিহীন আছিল। ভূমিৰ তলৰ ভিত্তিৰ পৰা প্ৰায় ১০ ফুট উচ্চতাত হেনেই সামান্য খাঁজযুক্ত শিলৰ এটা বাহিৰলৈ ওলোৱা কাৰ্নিছ লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি, এই কাৰ্নিছৰ ওপৰত আৰু প্ৰায় ২ ফুট দেৱাল আছিল, যাৰ ওপৰত মন্দিৰৰ চালখন স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> মন্দিৰৰ ভিতৰত চালৰ পৰা খহি পৰা কেইবাখনো দীঘলীয়া শিলৰ খণ্ড পোৱা গৈছিল। হেনেই অনুমান কৰিছিল যে এইবোৰ চালখন ধৰি ৰখা আঠটা শিলৰ পাঁজৰ বা ''groin''ৰ অংশ আছিল। সেইবোৰৰ মাজৰ খালী ঠাইবোৰ পাতল শিলৰ ফলকেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। হেনেৰ মতে, গোটেই চালখন পিটি পাতল কৰা তামৰ পাতেৰে ঢকা আছিল। তামৰ পাতবোৰৰ কাষত লগোৱা তামৰ আঙঠিৰ মাজেৰে সংযোগ কৰি সিহঁতক একেলগে বান্ধি ৰখা হৈছিল। শিলৰ পাঁজৰসমূহ মাত্ৰ ৫–৬ ফুট দীঘল হোৱা বাবে চালখন যথেষ্ট সমতল আছিল বুলি তেওঁ অনুমান কৰিছিল। নদীৰ মাজত পৰি থকা কলহৰ আকৃতিৰ খোদিত এটা শিলৰ খণ্ড গম্বুজৰ কেন্দ্ৰীয় অংশ আছিল বুলিও তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> মন্দিৰৰ ভিতৰত এটা ডাঙৰ শিলৰ মাজভাগত দুটা শিৱলিংগ আছিল। দুৱাৰৰ পৰা কেইখাপমান তললৈ নামি সেই স্থানত উপস্থিত হ'ব পাৰিছিল। দুৱাৰৰ দুয়োপাৰে ওপৰত আৰু তলত থকা ছিদ্ৰৰ পৰা হেনেই অনুমান কৰিছিল যে ইয়াত পূৰ্বতে শিল বা কাঠেৰে নিৰ্মিত দুখলপীয়া দুৱাৰ আছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেই মন্দিৰৰ স্থাপত্যশৈলী প্ৰাচীন বুলি গণ্য কৰিছিল যদিও সেই সময়ত থিয় হৈ থকা গাঁথনিটোৰ কিছু অংশ তুলনামূলকভাৱে পৰৱৰ্তী কালত মেৰামতি কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰিছিল। শিলৰ গাঁথনিৰ শাৰীবোৰৰ মাজত ইটাৰ গুড়ি বা ''সুৰকি''ৰ পাতল প্ৰলেপ পোৱাৰ বাবেই তেওঁ এই সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰিছিল। গাঁথনিটোত লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ চিনো পোৱা গৈছিল, যদিও সেইবোৰ সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষয়প্ৰাপ্ত হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====নিৰ্মাণ সামগ্ৰী==== [[File:Some Terracotta plates found at Tamreswari temple.png|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত প্ৰাচীৰত সংলগ্ন থকা নখন পোড়ামাটিৰ অলংকৃত ফলক।]] হেনেৰ বিৱৰণ অনুসৰি, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, দুৱাৰৰ কাষৰ অংশ আৰু দুয়োফালৰ বাহিৰলৈ ওলোৱা গাঁথনি বাদ দিলে মূল মন্দিৰটো মোটা দানাযুক্ত শিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। শিলৰ খণ্ডসমূহৰ গড় ডাঠ প্ৰায় ১ ফুট আৰু দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৮ ইঞ্চি আছিল। এই শিলসমূহ মসৃণভাৱে কাটি সঠিক জোখত ঘনিষ্ঠভাৱে জোৰা লগোৱা হৈছিল। দুৱাৰ গঠন কৰা তিনিটা শিলৰ খণ্ডৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় চাৰে সাত ফুট আছিল। প্ৰতিটো খণ্ডৰ আন দুটা মাত্ৰা প্ৰায় ২ ফুট আৰু ১৮ ইঞ্চি আছিল। এই শিলসমূহ আৰু দুৱাৰৰ ওচৰৰ বাহিৰলৈ ওলোৱা গাঁথনিসমূহ অত্যন্ত কঠিন ৰঙচুৱা ''পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট'' (''porphyritic granite'')ৰে নিৰ্মিত আছিল। হেনেই লক্ষ্য কৰিছিল যে জোঙা সঁজুলিৰে সৰল ৰেখাত খোদাই কৰাৰ ফলত শিলৰ পৃষ্ঠত পাঁজৰৰ দৰে খাঁজযুক্ত ৰূপ সৃষ্টি হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====বাহিৰৰ প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ==== মন্দিৰখন প্ৰায় চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু হেনেৰ মতে মূল মন্দিৰৰ দুৱাৰখন পশ্চিমমুখী আছিল। মন্দিৰৰ চাৰিওফালে এখন বৃহৎ ইটাৰ প্ৰাচীৰ আছিল। এই প্ৰাচীৰৰ পূবফাল নদীৰ সোঁপাৰৰ পৰা উঠি আহিছিল। প্ৰাচীৰখনৰ ডাঠ প্ৰায় চাৰে চাৰি ফুট আৰু উচ্চতা প্ৰায় ৮ ফুট আছিল। ইয়াৰ ভিত্তি অমসৃণভাৱে কটা বালিশিলৰ খণ্ডৰে নিৰ্মিত আছিল। বাহিৰৰ প্ৰাচীৰৰ প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ পশ্চিমফালে আছিল। তাত পূৰ্বতে এখন শিলৰ দুৱাৰ আছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত পদুম ফুলৰ মালাৰ শৈলীত খোদিত এটা দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল আৰু কেইটামান অলংকৃত সৰু স্তম্ভ পোৱা গৈছিল। এই স্তম্ভসমূহৰ ওপৰত সম্ভৱতঃ হাতীৰ ভাস্কৰ্য স্থাপন কৰা আছিল। হেনেই এটা শিলৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্যৰ বিৱৰণ দিছিল, যাৰ দাঁত ৰূপেৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি স্থানীয়ভাৱে কোৱা হৈছিল। ভাস্কৰ্যটো খোদিত কৰা শিলৰ খণ্ডটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৪ ফুট, উচ্চতা ২ ফুট আৰু প্ৰস্থ ১৮ ইঞ্চি আছিল। প্ৰাচীৰৰ দক্ষিণ-পূব কোণত নদীৰ ফালে যোৱা আন এটা শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰো তেওঁ লক্ষ্য কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> দক্ষিণ-পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰৰ নদীৰ তলত হেনেই খোদিত আৰু অলংকৰণবিহীন গ্ৰেনাইট আৰু বালিশিলৰ কেইবাটাও খণ্ড লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত এটা ত্ৰিভুজাকৃতিৰ, বতৰৰ প্ৰভাৱত ক্ষয়প্ৰাপ্ত গ্ৰেনাইট শিলত কিছুমান চিহ্ন আছিল। তেওঁৰ মতে, কিছুমান চিহ্ন প্ৰাচীন নাগৰী লিপিৰ আখৰৰ দৰে আৰু আন কিছুমান কোনো বিশেষ যুগ বা জনগোষ্ঠীৰ প্ৰতীকচিহ্নৰ দৰে দেখা গৈছিল। নদীত পৰি থকা শিল, প্ৰাচীৰৰ ভিত্তি আৰু হাতীৰ ভাস্কৰ্যত পোৱা আন কিছুমান চিহ্নক হেনেই নিৰ্মাণকাৰী শিল্পী বা শিল-মিস্ত্ৰীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি অনুমান কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====অলংকৃত ফলক আৰু আন অৱশেষ==== [[File:Elephant sculpture from the Copper Temple near Sadiya, 1848.png|thumb|শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰত পোৱা শিলৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্য। হেনেৰ মতে ইয়াৰ দাঁত ৰূপৰ আছিল বুলি কোৱা হৈছিল।]] মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত হেনেই মাটিৰ সমান উচ্চতাত স্থাপন কৰা কেইবাখনো গোলাকাৰ গ্ৰেনাইটৰ ফলক পাইছিল। সেইবোৰৰ ওপৰত পূজাৰ নৈবেদ্য ৰখা হৈছিল বুলি তেওঁক জনোৱা হৈছিল। মন্দিৰৰ দুৱাৰৰ বিপৰীতে তিনিফালে চাপৰ দেৱাল থকা ইটাৰ এটা সৰু চাতাল আছিল। হেনেৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়ত বাহিৰৰ প্ৰাচীৰখন তুলনামূলকভাৱে ভাল অৱস্থাত আছিল। প্ৰাচীৰৰ পূব আৰু পশ্চিম ভিতৰফালে প্ৰায় ১৪ ইঞ্চি বাহুবিশিষ্ট অলংকৃত ইটাৰ ফলক স্থাপন কৰা আছিল। এই ফলকসমূহত বিভিন্ন উচ্চ-উৎকীৰ্ণ ভাস্কৰ্য আছিল। তাৰ ভিতৰত সজ্জিত ঘোঁৰা, ওখ শংকু আকৃতিৰ টুপী পিন্ধা যোদ্ধা, হনুমান, কাল্পনিক ঘোঁৰা আৰু গছ, যুদ্ধৰত দুটা ময়ূৰ, আন এটা চৰাইক আক্ৰমণ কৰা চৰাই আৰু পদুম, চম্পা তথা নাগেশ্বৰ ফুলৰ অলংকৰণ উল্লেখযোগ্য। হেনেই অনুমান কৰিছিল যে এই প্ৰাচীৰ আৰু ইয়াৰ অলংকৰণসমূহ তেওঁৰ সময়ৰ প্ৰায় ৪০০ বছৰ আগতে হোৱা মন্দিৰৰ দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ নিৰ্মাণৰ সমসাময়িক আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====ধ্বংসৰ কাৰণ সম্পৰ্কে হেনেৰ মত==== হেনেই মন্দিৰখনৰ ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থাৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে চাৰিওফালে আৰু গাঁথনিৰ ওপৰত গজি উঠা ঘন অৰণ্যৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। গছ-গছনিৰ শিপাই দেৱালৰ শিলসমূহ স্থানচ্যুত কৰি চালখন খহাই পেলোৱা বুলি তেওঁ অনুমান কৰিছিল। আনহাতে, স্থানীয় লোকসকলে তেওঁৰ পৰিদৰ্শনৰ প্ৰায় পাঁচ বছৰ আগতে হোৱা এটা ভূমিকম্পক মন্দিৰখনৰ ক্ষয়ক্ষতিৰ কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰিছিল। বনৰীয়া হাতীয়ে দেৱালত গা ঘঁহা আৰু ওপৰত গজি উঠা জোপোহা টানি নমোৱাৰ ফলতো ক্ষয়ক্ষতি বৃদ্ধি পাইছিল বুলি তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> ===টি. ব্লকৰ ১৯০৫ চনৰ প্ৰতিবেদন=== [[File:Doorway figure from Tamreswari Temple, Hannay 1848.jpg|thumb|১৮৪৮ চনৰ হেনেৰ প্ৰতিবেদনত প্ৰকাশিত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ দুৱাৰৰ খোদিত মূৰ্তি।]] ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ বংগ চক্ৰৰ বিষয়া টি. ব্লকে ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াৰ ওচৰৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ পৰিদৰ্শন কৰিছিল। ব্লকৰ মতে, তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো প্ৰায় ২১৮ ফুট দীঘল আৰু ১৩৯ ফুট বহল এখন আয়তাকাৰ অঞ্চলৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত অৱস্থিত আছিল। সমগ্ৰ অঞ্চলটো ইটাৰ প্ৰাচীৰেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল। সেই সময়ত অৱশিষ্ট থকা শিলৰ মন্দিৰটোৰ প্ৰত্যেক বাহুৰ দৈৰ্ঘ্য মাত্ৰ ১০ ফুটতকৈ অলপ বেছি আছিল। এই সৰু শিলৰ মন্দিৰটো আয়তাকাৰ প্ৰাচীৰৰ ভিতৰৰ মূল গাঁথনি হ'ব নোৱাৰে বুলি ব্লকে মত প্ৰকাশ কৰিছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি, ইটাৰ প্ৰাচীৰখনে পূৰ্বতে কোনো বৃহৎ ৰাজপ্ৰাসাদ বা গড়ৰ দৰে স্থাপত্য আৱৰি ৰাখিছিল, যাৰ আন গাঁথনিসমূহ কালক্ৰমত নাইকিয়া হৈছিল।<ref name="Bloch1905">{{cite book |last=Bloch |first=T. |year=1905 |title=Annual Report of the Archaeological Survey, Bengal Circle, for the year ending with April 1905 |publisher=Bengal Secretariat Press |location=Calcutta |chapter=I.—Assam. Notes on Places Visited in 1904–1905: District Lakhimpur: The copper temple and the ruins of Bhishmaknagar near Sadiya |pages=3–5 |url=https://www.scribd.com/document/891477196/AS-015962}}</ref> ব্লকৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়ত মন্দিৰখনৰ চাল সম্পূৰ্ণৰূপে নাইকিয়া হৈছিল আৰু দেৱালৰ কিছু অংশহে থিয় হৈ আছিল। ধ্বংসাৱশেষৰ ওপৰত এটা ডাঙৰ গছ গজি উঠিছিল। ব্লকে মন্দিৰৰ উত্তৰ দেৱালত দুৱাৰখন থকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিলত মহাদেৱৰ দুটা মূৰ্তি লক্ষ্য কৰিছিল। আন সৰু মন্দিৰসমূহৰ স্থাপত্যৰ সৈতে তুলনা কৰি তেওঁ মন্দিৰৰ চালখন সম্ভৱতঃ পিৰামিডৰ আকৃতিৰ আছিল বুলি অনুমান কৰিছিল। মন্দিৰৰ শিলসমূহ শেঁতা গোলাপী আৰু ধূসৰ-সেউজীয়া বৰণৰ আছিল। ভাৰতীয় ভূতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ই. ভ্ৰেডেনবাৰ্গে গোলাপী শিলক সূক্ষ্ম দানাযুক্ত গ্ৰেনাইট আৰু ধূসৰ-সেউজীয়া শিলক অশুদ্ধ বালিশিল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref name="Bloch1905"/> ====প্ৰাচীৰ, অলংকৰণ আৰু স্তম্ভ==== ব্লকে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ উত্তৰফালে ইটাৰ দেৱালৰ কেইবাটাও শাৰী লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁ বৃহৎ বাহিৰৰ প্ৰাচীৰখন অতি উন্নত মানৰ ইটাৰে নিৰ্মিত বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ জোখ অনুসৰি প্ৰাচীৰখনৰ ডাঠ প্ৰায় ৩ ফুট আছিল। প্ৰাচীৰখনৰ পূবফাল বাদ দি আন তিনিওফালৰ ভিতৰভাগত প্ৰায় ৩ ফুট ব্যৱধানত খোদিত ফলক স্থাপন কৰা আছিল। এই ফলকসমূহত মানুহ, জীৱ-জন্তু, চৰাই, ফুল আৰু বিভিন্ন জ্যামিতিক নক্সা খোদিত আছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰৰ উত্তৰ-পূব অংশত ব্লকে দুটা শিলৰ স্তম্ভৰ অৱশেষ পাইছিল। স্তম্ভ দুটাৰ তলৰ অংশ অষ্টভুজাকৃতিৰ আৰু ওপৰৰ অংশ অৰ্ধগোলাকৃতিৰ আছিল। অষ্টভুজাকৃতিৰ ভিত্তিবোৰৰ ব্যাস প্ৰায় ২ ফুট ৬ ইঞ্চি আছিল আৰু ইয়াৰ মাজত গোলাকাৰ খাঁজ আছিল। স্তম্ভৰ অৰ্ধগোলাকৃতিৰ ওপৰৰ অংশৰ ভিত্তিৰ ব্যাস প্ৰায় ২ ফুট ৪ ইঞ্চি আছিল। এই অংশবোৰৰ মাজেদি ফোঁপোলা দণ্ডৰ দৰে ছিদ্ৰ আছিল। ব্লকে বিশেষভাৱে স্তম্ভসমূহৰ সাপৰ অলংকৰণৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। প্ৰত্যেক অৰ্ধগোলাকৃতিৰ অংশৰ তলৰফালে নিজৰ নেজ কামুৰি ধৰা এযোৰ সাপ পাক খাই থকা ৰূপত খোদিত আছিল। এই ধৰণৰ অষ্টভুজাকৃতিৰ শিলৰ গাঁথনি আৰু সাপৰ অলংকৰণ শদিয়া অঞ্চলৰ আন এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক নিদৰ্শন [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]তো দেখা যায়।<ref name="Bloch1905"/> প্ৰাচীৰৰ পূবফালে ইটা আৰু শিলৰ আন কেইবাটাও ধ্বংসাৱশেষৰ মাজত ব্লকে তিনিগৰাকী হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি পাইছিল। তেওঁ সেই মূৰ্তিসমূহক সূৰ্য, শিৱৰ ওপৰত নৃত্যৰত কালী আৰু সম্ভৱতঃ সৰস্বতী হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref name="Bloch1905"/> ===দেৱলা মিত্ৰৰ ১৯৫৬ চনৰ প্ৰতিবেদন=== দেৱলা মিত্ৰৰ ১৯৫৬ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ব্যাখ্যা অনুসৰি, তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো মূলত ''চতুৰায়তন'' (''Chaturayatana'') শৈলীৰ আছিল, অৰ্থাৎ ইয়াত চাৰিটা পৃথক উপাসনাগৃহ আছিল। মন্দিৰটো বালিশিল আৰু গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি, মূল মন্দিৰটো ইটাৰ এখন আয়তাকাৰ প্ৰাচীৰৰ দক্ষিণ-পূব অংশত অৱস্থিত আছিল। এই প্ৰাচীৰৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২০৮ ফুট আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ১৩০ ফুট আছিল। প্ৰাচীৰখন প্ৰায় ৪ ফুট ডাঠ আৰু ৮ ফুট ওখ আছিল। পূবফালে শিলৰ এখন প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল।<ref>{{cite book |last1=Tripathy |first1=Byomakesh |last2=Dutta |first2=Sristidhar |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |isbn=9788121210027 |page=348 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ১৯৫৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বানপানীৰ সময়ত পায়া নদীৰ পাৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ পলস জমা হোৱাৰ ফলত মন্দিৰৰ অৱশিষ্ট গাঁথনিসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে পানীত ডুব যায় বুলি পৰৱৰ্তী বিৱৰণত উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last1=Tripathy |first1=Byomakesh |last2=Dutta |first2=Sristidhar |title=Religious History of Arunachal Pradesh |url=https://archive.org/details/religioushistory0000nati |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=[https://archive.org/details/religioushistory0000nati/page/348 348] |isbn=9788121210027}}</ref> ==লগতে চাওক== * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[শদিয়া]] * [[পদুম পুখুৰী, শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * [[গোম্চি]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য উৎস== {{Reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors |location=New Delhi}} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |journal=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.11682/page/20/mode/2up}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1992}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985}} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |chapter=Goddess Tamresvari and Blood Sacrifices |title=Religion of the North-East: Studies in the Formal Religions of North-Eastern India |location=Delhi |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1984 |pages=109–172}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |year=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{citation |last=Kakati |first=Banikanta |title=The Mother Goddess Kamakhya |year=1989 |publisher=Publication Board |location=Guwahati}} * {{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other remains in the vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |year=1848 |pages=462–467}} * {{cite book |last=Bloch |first=T. |chapter=Conservation in Assam |title=Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1906–07 |publisher=Office of the Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |year=1908 |pages=25–26 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.35542/page/26/mode/1up}} * {{cite book |last=Bloch |first=T. |year=1905 |title=Annual Report of the Archaeological Survey, Bengal Circle, for the year ending with April 1905 |publisher=Bengal Secretariat Press |location=Calcutta |chapter=I.—Assam. Notes on Places Visited in 1904–1905: District Lakhimpur: The copper temple and the ruins of Bhishmaknagar near Sadiya |pages=3–5 |url=https://www.scribd.com/document/891477196/AS-015962}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |year=2019}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{wikisource-inline|তাম্ৰেশ্বৰীৰ মন্দিৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ]] 5lqbdvidn8f156lii5ssoy6qjzse6f6 649050 649049 2026-11-01T21:48:34Z Ananya Taye 28065 649050 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ঐতিহাসিক মন্দিৰ}} {{Infobox Mandir | name = তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ | building_name = তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ | primary_deity = [[কেঁচাইখাতী]] বা পিশাচী (জনগোষ্ঠীয় দেৱী)<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref><ref>"She is popularly known as Kechai-khati, the eater of raw flesh." {{harvcol|Gogoi|2011|p=235}} "Perhaps, Kechai-khati was a tribal deity who was so influential at the time of the coming of the Ahoms that even they could not possibly ignore her and decided to continue her worship according to the old tradition." {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> | religious_affiliation = জনগোষ্ঠীয় ধৰ্ম | image = | image_size = | alt = | caption = | coordinates = {{coord|27|56|54.6608|N|96|0|55.8162|E|type:landmark|display=inline}} | country = [[ভাৰত]] | state = [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] | district = [[লোহিত জিলা]] | locale = পায়াৰ ওচৰত, [[শদিয়া]]–তেজু পথৰ সমীপত | elevation_m = | materials = শিল, পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট আৰু ইটা | architecture = শিল, পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত | creator = [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]]<ref name="tribe"/> | pushpin_map = India Arunachal Pradesh | pushpin_map_caption = অৰুণাচল প্ৰদেশত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ অৱস্থান | pushpin_map_size = 250 | website = }} '''তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ''' বা '''কেঁচাইখাতী শাল'''<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=Leslie |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-East Frontier |year=1914 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=24}}</ref> [[অসম]]–[[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ সীমান্তত অৱস্থিত এক ঐতিহাসিক মন্দিৰ। অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ [[শদিয়া]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৮ কিঃমিঃ নিলগত বৰ্তমান এই [[মন্দিৰ]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ [[লোহিত জিলা]]ত অৱস্থিত।<ref name="ASI">{{cite web |url=https://www.asiguwahaticircle.gov.in/coppertemple.html |title=Ruins of Copper Temple (Tamreswari), Near Paya |publisher=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |access-date=26 June 2026}}</ref> এই মন্দিৰ তাম্ৰেশ্বৰী বা কেঁচাইখাতী দেৱীলৈ উৎসৰ্গিত। তাম্ৰেশ্বৰী দেৱী [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ [[কালী]], [[তাৰা]], [[চামুণ্ডা]] আদিৰ দৰে উগ্ৰ দেৱী। কিছুমানৰ মতে এই মন্দিৰ জনজাতীয় লোকদেৱী কেঁচাইখাতীৰ মূল মন্দিৰ। কেঁচাইখাতী [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী]]ৰ দেৱী আছিল, য'ত পূজা-পাতল কৰিবলৈ [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]]সকলক ৰখা হৈছিল।<ref name="tribe">'According to E.A. Gait, "The religion of the Chutiyas was a curious one. They worshipped various forms of Kali with the aid not of the Brahmanas but of their own tribal priests or Deoris. The favorite form in which they worshipped this deity was that of Kesai-khati 'the eater of raw flesh' to whom human sacrifices were offered. After their subjugation by the Ahoms, the Deoris were permitted to continue their ghastly rites; but they were usually given for this purpose, criminals who have been sentenced to capital punishment..."' {{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ফ্ৰান্সিছ হেমিল্টনে ১৮০৭–১৮১৪ চনৰ অসম সম্পৰ্কীয় বিৱৰণত শদিয়াৰ দিক্কৰবাসিনী মন্দিৰক অসমৰ তিনিখন বিশেষ উল্লেখযোগ্য তীৰ্থস্থানৰ অন্যতম হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। আন দুখন আছিল নীলাচলৰ কামাখ্যা মন্দিৰ আৰু কলিয়াবৰৰ মন্দিৰ।<ref>{{cite book |last=Hamilton |first=Francis |title=An Account of Assam, 1807–1814 |editor-last=Bhuyan |editor-first=S. K. |year=1987 |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies |location=Guwahati |page=57}}</ref> পূব সীমান্তৰ পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ বিশেষ ধৰ্মীয় গুৰুত্ব আছিল। এই কাৰণে মন্দিৰখনক ''পূবৰ কামাখ্যা'' (''Eastern Kamakhya'') বুলিও কোৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |editor-last=Choudhury |editor-first=S. Dutta |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh—Lohit District |year=1978 |publisher=Director of Information and Public Relations, Government of Arunachal Pradesh |location=Shillong |quote=The Tamreswari was so venerated by all the hill people of this region that it was aptly called the Eastern Kamakhya.}}</ref> এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে এছ. এফ. হেনেৰ পূৰ্বৰ পৰ্যবেক্ষণৰ আধাৰত উল্লেখ কৰিছিল যে প্ৰাচীন কালত মন্দিৰখন আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালৰ জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলটো পশ্চিম অসমৰ সৈতে এটা বৃহৎ ওখ আলিৰে সংযুক্ত আছিল। এই পথটো [[কমতাপুৰ]]ৰ পৰা [[নাৰায়ণপুৰ]] হৈ অসমৰ সুদূৰ পূব প্ৰান্তলৈ বিস্তৃত আছিল বুলি তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছিল। পথটোৱে শদিয়াৰ আশে-পাশে থকা প্ৰাচীন নগৰসমূহকো সংযোগ কৰিছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-Eastern Frontier |url=https://archive.org/details/india.history.resource.88814 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1914 |pages=[https://archive.org/details/india.history.resource.88814/page/84 84]–85}}</ref> [[কালিকা পুৰাণ]]ত উল্লিখিত মতে কামৰূপত কামাখ্যা আৰু কামৰূপ নামৰ দুখন মুখ্য শক্তিপীঠ আছিল। তাৰেই কামৰূপ বা দিক্কৰবাসিনী নামৰ এখন শক্তিপীঠ কামৰূপৰ উত্তৰ অঞ্চলত আছিল। দিক্কৰবাসিনীৰ দুটা ৰূপ বিদ্যমান—তীক্ষ্ণকণ্ঠ আৰু ললিতকণ্ঠ। তীক্ষ্ণকণ্ঠৰ দেহৰ বৰণ ক'লা আৰু পেট ঘটিৰ দৰে। এই ৰূপক উগ্ৰতাৰা বা একজঁটা বোলে। ললিতকণ্ঠ ধুনীয়া আৰু আকৰ্ষণীয় আৰু তেওঁক তাম্ৰেশ্বৰী বোলা হয়। একেখন গ্ৰন্থৰ মতে কামৰূপ পীঠ বৃষোদকা নৈৰ (অৰ্থ বহল নৈ) পূবত আৰু সীতগংগা (অৰ্থ বগা নৈ) নৈৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল। সেই কেইখন সম্ভৱতঃ তাম্ৰেশ্বৰীৰ পশ্চিমৰ দিবাং নৈ (অৰ্থ বহল) আৰু দিফু নৈ (অৰ্থ বগা) আছিল। অতীতত এই শালত নৰবলি প্ৰথা প্ৰচলিত আছিল।<ref name="ASI"/> কালিকা পুৰাণত এই শালৰ নৰবলিৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে, ''"হে ৰাজন, পানেষু মদিৰা শ্ৰেষ্ঠ, নৰো বলিষু পাৰ্থিৱ"'', অৰ্থাৎ এই পীঠত দ্ৰব্যৰ ভিতৰত মদ্যপান আৰু বলিৰ ভিতৰত নৰবলিয়ে শ্ৰেষ্ঠ। প্ৰাচীন গ্ৰন্থ কালিকা পুৰাণ (দশম–একাদশ শতিকাৰ মাজৰ)ত দিক্কৰবাসিনী পীঠৰ দেৱ-দেৱীৰ পূজাত [[অসমৰ ৰেচম শিল্প|ৰেচম]] ব্যৱহাৰ কৰা কথা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। গ্ৰন্থ অনুসৰি দিক্কৰবাসিনী পীঠত দেৱ-দেৱীসকলক পূজা কৰাৰ সময়ত মন্দিৰৰ দেউৰীয়ে মূৰ্তিসমূহ ৰঙা, হালধীয়া আৰু বগা কৌশেয়া (অৰ্থাৎ বনৰীয়া ৰেচম) কাপোৰেৰে ঢাকি ৰাখিছিল।<ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', p. 1240, "The goddess in her Lalitakanta (pleasantly charming) form is known as Mangala chandi,...she wears red silk(''rakta-kauseya-vasana'')."</ref><ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', pp. 1243–45, "O king! Listen to the procedure of worship of Brahma with rapt attention...Red silk(''rakta-kauseya-vastram'') is his (Brahma's) favourite cloth, rice cooked with milk, sesames, mixed with ghee are his favourite food."</ref><ref>Shastri, B. N., ''The Kalikapurana: Text, Introduction and English Trans. with Shloka Index'', p. 1259, "Vasudeva may be worshipped briefly or elaborately. Red, yellow and white silk are the favourite cloths of Vishnu..."</ref> জনা যায় যে পুৰণি কালত [[মুগা]] হালধীয়া (প্ৰাকৃতিক), বগা (মেজানকাৰী মুগা) ৰঙত উপলব্ধ আছিল আৰু প্ৰায়ে "লেক" ৰঙেৰে ৰঙা কৰা হৈছিল।<ref>''Journal of Bihar and Orissa Research Society'', Vol. 3, p. 212, "There was another of similar quality. It is known as the ''Mezankari muga'', the worm feeding on the ''Adakari tree'' (Litsea citrata). This ''muga'' constituted the dress of the higher ranks, most of which were dyed red with lac but some were white. It is now scarce."</ref> ==নামৰ উৎপত্তি== তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ তাম ধাতুৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। বিশেষকৈ ইয়াৰ ছাদ তামেৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰায়ে তাম্ৰেশ্বৰী নামটো প্ৰচলিত হ'ল।<ref name="vp">{{cite web |url=https://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/9a49be9b99be9a89bf9f0-9859b89ae9f0-9979f09f1-9a49be9ae-9b69bf9b29cd9aa |title=তাহানিৰ অসমৰ গৌৰৱ তাম শিল্প |publisher=বিকাশপিডিয়া |access-date=23 November 2020}}</ref> আনহাতে কেঁচাইখাতী নাম ইয়াৰ উগ্ৰ স্বভাৱ আৰু নৰবলি প্ৰথাৰ পৰা আহিছে বুলি গণ্য কৰা হয়। ''কেঁচাইখাতী'' নামটোৰ ''কেঁচাই'' অংশই কেঁচা আৰু ''খাতী'' অথবা ''খাইতি'' অংশই খোৱা বুজায়। সেই অনুসৰি দেৱীগৰাকীৰ নামৰ অৰ্থ ''কেঁচা মাংস খোৱা''। দেৱীগৰাকীক ''পিশাচী'' নামেৰেও অভিহিত কৰা হৈছে। কাকলি গগৈয়ে উল্লেখ কৰিছে যে দেৱীগৰাকীৰ ভয়ংকৰ স্বৰূপৰ সৈতে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ তাৰা দেৱীৰ উগ্ৰ ৰূপৰ সাদৃশ্য থকাৰ বাবে একাংশ গৱেষকে তেওঁৰ উপাসনাৰ বৌদ্ধ উৎসৰ সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰিছে।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|pp=235–236}}</ref> ==ইতিহাস== ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ যুগ=== [[File:Stone statues of deities found at Tamreswari temple.png|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ স্থানত উদ্ধাৰ হোৱা তিনিগৰাকী দেৱ-দেৱীৰ শিলৰ মূৰ্তি।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ অন্যতম প্ৰধান ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ আছিল। চুতীয়া ৰজাসকলৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী কেঁচাইখাতীক ইয়াত পূজা কৰা হৈছিল। ইতিহাসবিদ সৃষ্টিধৰ দত্তই কেঁচাইখাতীৰ মন্দিৰক চুতীয়াসকলৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত মন্দিৰ আৰু দেৱীগৰাকীক তেওঁলোকৰ আদিম মাতৃ দেৱী হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|p=49}}</ref> চুতীয়াসকলে ব্ৰাহ্মণ পুৰোহিতৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ জনগোষ্ঠীয় পুৰোহিত ''দেউৰী''সকলৰ মাধ্যমেৰে কেঁচাইখাতীৰ পূজা সম্পন্ন কৰিছিল। ইতিহাসবিদ এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, চুতীয়াসকলে কালীৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পূজা কৰিছিল আৰু কেঁচাইখাতী আছিল তেওঁলোকৰ বিশেষ প্ৰিয় দেৱীৰূপ। আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো দেউৰীসকলক পূৰ্বৰ আচাৰ অব্যাহত ৰাখিবলৈ অনুমতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/39 39]}}</ref><ref>{{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ইটা আৰু শিলেৰে এখন প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল বুলি মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপিৰ পৰা জানিব পাৰি।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref><ref>{{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ওচৰৰ পায়া নদীৰ পশ্চিম বা সোঁপাৰত মন্দিৰখন অৱস্থিত আছিল। নদীখনৰ বিপৰীত পূব বা বাওঁপাৰত আন এটা প্ৰাচীন শিৱলিংগ মন্দিৰ আছিল, যাৰ ধ্বংসাৱশেষ বৰ্তমান পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ নামেৰে পৰিচিত। অসম চৰকাৰৰ লখিমপুৰ জিলা গেজেটিয়াৰ অনুসৰি, দুয়োটা মন্দিৰৰ মাজৰ দূৰত্ব প্ৰায় এক কিলোমিটাৰৰ ভিতৰত আছিল।<ref>{{cite book |title=District Gazetteer: Lakhimpur |publisher=Government of Assam |year=1968 |at=Archaeology section |quote=The Tameswari stood on the right bank of the river Paya and the Shivalinga on its left, the two being within about a kilometre of each other.}}</ref> ===দেউৰী পুৰোহিত=== [[File:Stone gateway ruins of the Tamreswari Temple complex, ASI report 1906-07.jpg|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ১৯০৬–০৭ চনৰ প্ৰতিবেদনৰ পৰা।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজা-পৰিচালনাৰ দায়িত্ব দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ ওপৰত আছিল। এই পুৰোহিতসকলৰ চাৰিটা প্ৰধান পদ আছিল—''বৰদেউৰী'' (''Deori Dema''), ''সৰুদেউৰী'' (''Deori Surba''), ''বৰভৰালী'' আৰু ''সৰুভৰালী''। প্ৰত্যেকজন পুৰোহিত নিৰ্দিষ্ট খেলৰ অন্তৰ্গত আছিল। বৰভৰালী আৰু সৰুভৰালীৰ দায়িত্ব আছিল মন্দিৰৰ প্ৰাপ্য সংগ্ৰহ কৰা আৰু বলিদানৰ বাবে জীৱ-জন্তুৰ যোগান ধৰা। আনহাতে, বৰদেউৰী আৰু সৰুদেউৰীয়েহে মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰি পূজা, বলিদান আৰু মন্ত্ৰপাঠ সম্পন্ন কৰিছিল। তেওঁলোকে গোৱা স্তোত্ৰ আৰু পাঠ কৰা মন্ত্ৰসমূহ সাধাৰণ লোকৰ বাবে সহজে বোধগম্য নাছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> কেঁচাইখাতীৰ উপাসনা [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াসকলৰ]] উপৰি বড়ো-কছাৰী ভাষাগোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন কেইবাটাও জনগোষ্ঠীৰ মাজতো প্ৰচলিত আছিল। এই জনগোষ্ঠীসমূহৰ ভিতৰত [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়ো]], [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভা]], [[তিৱা জনগোষ্ঠী|তিৱা]], [[কোচ জনগোষ্ঠী|কোচ]] আৰু [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাছা]]সকলৰ নাম উল্লেখযোগ্য।{{efn|কেঁচাইখাতীৰ উপাসনাৰ বিষয়ে চুতীয়াসকলৰ ক্ষেত্ৰত দত্ত (১৯৮৫, পৃ. ৪৯), বড়োসকলৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰেমলতা দেৱী (১৯৯২, অধ্যায় ১, পৃ. ৫), ৰাভাসকলৰ ক্ষেত্ৰত সংশ্লিষ্ট জনগোষ্ঠীৰ ধৰ্মীয় উৎসৱ সম্পৰ্কীয় অধ্যয়ন, তিৱাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰ্গৱ (২০০৩, পৃ. ২৫৫), কোচসকলৰ ক্ষেত্ৰত সজল নাগৰ অধ্যয়ন আৰু ডিমাছাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ভট্টাচাৰ্য (১৯৯২, পৃ. ৩৯৩) উল্লেখযোগ্য।<ref>{{cite thesis |last=Devi |first=Premalata |year=1992 |title=Religious philosophy of the Boros of the Brahmaputra Valley |chapter=1 |page=5 |publisher=Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/66509}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Chakravorty |first=Bhaswati |year=2015 |title=A Study on Festivals of Assam and France with Particular Reference to Bihu and Christmas |chapter=10 |page=137 |publisher=Gauhati University |url=http://hdl.handle.net/10603/116438}}</ref><ref>{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Assam |volume=22 |publisher=Isha Books |location=Delhi |year=2003 |page=255}}</ref><ref>{{cite web |last=Nag |first=Sajal |title=From Dewan to Dheyan: Trajectory of a Forgotten Medieval State in South Assam |url=https://www.academia.edu/38823467/Dewan_2_}}</ref><ref>{{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref>}} কোচসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এক ঐতিহাসিক বিৱৰণত কোচ সেনাপতি গোহাঁই কমলে কাছাৰৰ খাছপুৰত কেঁচাইখাতীৰ উদ্দেশ্যে মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে। এই মন্দিৰসমূহ গোভা, নেলী আৰু কাবি অঞ্চলৰ পৰা অহা তিৱা আৰু মেচ সৈনিকসকলৰ ''দেহান'' নামৰ ধৰ্মীয় বিষয়াসকলৰ বাবে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি বৰ্ণনা পোৱা যায়। হিন্দু ধৰ্মীয় প্ৰভাৱ বিস্তাৰ হোৱাৰ পিছতো কেঁচাইখাতীৰ পূজা পুৰণি জনগোষ্ঠীয় ৰীতি অনুসৰি সম্পন্ন হৈ থাকিল। কাকলি গগৈৰ মতে, দেৱীগৰাকী সংস্কৃতায়িত দেৱী-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হ'লেও তেওঁৰ জনগোষ্ঠীয় বৈশিষ্ট্যসমূহ প্ৰবল হৈ থকাৰ বাবে পূৰ্বৰ ধৰ্মীয় আচাৰসমূহ অব্যাহত আছিল।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|p=236}}</ref> ===আহোম শাসনৰ সময়ত=== ১৫২৩–২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোমসকলে চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ পিছতো তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পূজা-পৰিচালনাত দেউৰীসকলৰ অধিকাৰ অব্যাহত থাকে। আহোম শাসনকালত দেৱীগৰাকীৰ উপাসনা ৰাজকীয় ক্ষমতা আৰু ৰাজ্যৰ মংগলৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰে। প্ৰতি বছৰে চাৰিজন প্ৰধান দেউৰীয়ে নৰবলিৰ অনুমতি বিচাৰি আহোম ৰাজসভাত উপস্থিত হ'বলগীয়া হৈছিল। এই উপলক্ষে আহোম ৰজাই তেওঁলোকক বিশেষ সন্মান প্ৰদান কৰিছিল। পৰম্পৰাগত বিৱৰণ অনুসৰি, নৱবৈষ্ণৱ গোসাঁইয়ে ৰজাক আশীৰ্বাদ কৰিবলৈ আহিলে ৰজা বহি থাকিছিল; কিন্তু চাৰিজন প্ৰধান দেউৰী উপস্থিত হ'লে তেওঁলোকৰ অভিবাদন গ্ৰহণ কৰিবলৈ ৰজা থিয় হৈছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=71–72}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়া অধিকাৰ কৰাৰ পিছত আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]য়ে নিহত চুতীয়া ৰাণী [[সতী সাধনী]]ৰ সোণৰ কঁকালৰ অলংকাৰ ''কাকলি'' তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উৎসৰ্গা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |page=462}}</ref> কিছুমান বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, ১৬৪১ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম ৰজা [[প্ৰতাপ সিংহ]]ৰ মৃত্যুকালীন অসুস্থতাৰ সময়ত তেওঁৰ আয়ুস বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে শদিয়াৰ ''আই'' বা মাতৃদেৱীৰ ওচৰত এশজন মানুহ বলি দিয়া হৈছিল। জে-ইউন শ্বিনে এই দেৱীগৰাকীক সম্ভৱতঃ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ কেঁচাইখাতী বুলি চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref><ref>{{harvcol|Neog|1984|p=112}}</ref> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথাৰ অৱসান আৰু দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ স্থানান্তৰৰ সময় সম্পৰ্কে ঔপনিৱেশিক যুগৰ লেখকসকলৰ মাজত মতভেদ আছে। ডব্লিউ. বি. ব্ৰাউনৰ ১৮৯৫ চনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম ৰজা গৌৰীনাথ সিংহই নৰবলি প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰিছিল। মিচিমি আৰু আন পাহাৰীয়া জনগোষ্ঠীসমূহৰ আক্ৰমণৰ পৰা দেউৰীসকলক সুৰক্ষা দিব নোৱাৰাৰ বাবে তেওঁলোকক মাজুলীলৈ স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল বুলি ব্ৰাউনে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Brown |first=William Barclay |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language Spoken in Upper Assam |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |page=vii |url=https://archive.org/details/anoutlinegramma00browgoog}}</ref><ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |pages=94–95 |url=https://archive.org/details/kachris00endl}}</ref> আনহাতে, ই. টি. ডেল্টনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, আহোম শাসনৰ অৱসান ঘটাই ব্ৰহ্মদেশীয়সকলে ক্ষমতা লাভ কৰাৰ সময়লৈকে মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথা চলি আছিল আৰু সেই সময়তে দেউৰীসকলে মন্দিৰৰ ওচৰৰ বসতিস্থান ত্যাগ কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Endle |first=Sidney |title=The Kacháris |url=https://archive.org/details/kachris00endl |publisher=Macmillan and Co. |location=London |year=1911 |page=[https://archive.org/details/kachris00endl/page/95 95]}}</ref> জে-ইউন শ্বিনৰ মতে, ১৭৯৪ খ্ৰীষ্টাব্দত খামতিসকলে শদিয়াৰ শাসন দখল কৰাৰ সময়ৰ পৰাই তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত নৰবলি প্ৰথা বন্ধ হোৱা যেন দেখা যায়। তেওঁ দেউৰীসকলৰ মাজত প্ৰচলিত গৌৰীনাথ সিংহৰ দ্বাৰা এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰাৰ পৰম্পৰাৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=74}}</ref> ==শিলালিপি== [[File:Stone inscription of Chutia king Muktadharmanarayana.jpg|thumb|১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উদ্ধাৰ হোৱা শিলালিপি।]] তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত উদ্ধাৰ কৰা পাথৰ শিলালিপিত লিখা আছে,<ref>{{cite journal |last=Sircar |first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |journal=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973 |page=21 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.11682/page/20/mode/2up}}</ref> {{Quote |text=“শিৱ চৰণ প্ৰসাদৎ বৃদ্ধাৰাজতন<br/>য়া শ্ৰী শ্ৰীমত মুক্ত ধৰ্মনাৰায়ণ<br/>শ্ৰী শ্ৰীমতী দিক্কৰবাসিনী ইষ্টকা<br/>দি বিৰচিত প্ৰকাৰ নিবন্ধ<br/>কৃত অগ্ৰহায়নকে শক ১৩৬৪” |author=তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰৰ শিলালিপি }} শিলালিপিত বৰ্ণনা কৰা মতে ১৩৬৪ শকত (১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দ) বৃদ্ধাৰাজৰ পুত্ৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে ইটা ('ইষ্টক') আৰু অন্য সামগ্ৰীৰে ('আদি') মন্দিৰৰ সীমাৰ দেৱাল নিৰ্মাণ কৰাইছিল। মন্দিৰটো দেৱী দিক্কৰবাসিনীৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত। দিক্কৰবাসিনী নৱম–দশম শতিকাৰ [[কালিকা পুৰাণ]]ত 'কামৰূপ পীঠ' হিচাপে উল্লেখ আছে। মহেশ্বৰ নেওগৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি, এই শিলালিপিত দিক্কৰবাসিনী মন্দিৰৰ চাৰিওফালে ''প্ৰাকাৰ'' বা প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে। ইয়াত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণৰ পিতৃৰ ব্যক্তিগত নাম স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই; তেওঁক বৃদ্ধ ৰজা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Neog|1977|p=817}}</ref> ==দেৱী আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰা== [[File:Terracotta Idol - Koronu village - Lower Dibang valley district - RIWATCH Museum.jpg|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ওচৰৰ নামনি দিবাং উপত্যকাৰ কৰোণু গাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা মধ্যযুগীয় বংগৰ ''টেপা পুতুল'' শৈলীৰ মাতৃদেৱীৰ পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি।]] [[কালিকা পুৰাণ]] অনুসৰি, দিক্কৰবাসিনীৰ কামৰূপ পীঠ বৃষোদকা নদীৰ পূবত আৰু সীতগংগা বা স্বৰ্ণদী নদীৰ সমীপত অৱস্থিত আছিল। গ্ৰন্থখনত সোমসন্দ নদীৰ পূবত বৃষোদকা নদীৰ অৱস্থান, তাৰ পূবত মহামায়া দেৱীৰ দিক্কৰবাসিনী ৰূপৰ অধিষ্ঠান আৰু পীঠৰ কাষেদি চিৰপ্ৰবাহী স্বৰ্ণদী বা সীতগংগা নদী বৈ যোৱাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref name="Shastri1991">{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |pages=619–620}}</ref> আধুনিক গৱেষকসকলৰ একাংশই ''বৃষোদকা''ক [[দিবাং নদী]] আৰু দিক্কৰবাসিনীৰ পীঠক শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref>{{cite journal |last1=Singha |first1=Nilkamal |last2=Kumar |first2=Deepak |title=Sacred Geography of Kalika Puran and Yogini Tantra in context to Kamarupa (Assam) |journal=Quarterly Journal of The Mythic Society |volume=113 |issue=2 |date=April–June 2022 |page=72}}</ref>{{efn|বি. এন. শাস্ত্ৰীয়ে ''বৃষোদকা''ৰ অৰ্থ প্ৰচুৰ জলপ্ৰবাহযুক্ত নদী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। ইয়াৰ সৈতে ''দিবাং'' নামটোক বড়ো-গাৰো ভাষাৰ ''দি'' (পানী) আৰু ''গোবাং'' (''gwbang'', অৰ্থ বহু বা প্ৰচুৰ) শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি আগবঢ়োৱা ব্যাখ্যাৰ সাদৃশ্য আছে।<ref name="Shastri1991"/><ref>{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |year=2014 |page=4 |url=https://hal.science/hal-01446144}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Lokobok |first1=Romeo Rwtin |last2=Basumatary |first2=Bindu |year=2015 |title=A Comparative Study on Linguistic Affinities of Boro, Rabha and Garo Languages |journal=Pratidhwani the Echo |volume=4 |issue=1 |page=68 |url=https://www.thecho.in/files/Romeo-Rtwin-lokobok.pdf}}</ref><ref>{{cite news |title=BJSM welcomes historic inauguration of Dhola-Sadiya bridge |work=The Sentinel |date=25 May 2017 |url=https://www.sentinelassam.com/more-news/national-news/bjsm-welcomes-historic-iuguration-of-dhola-sadiya-bridge}}</ref>}} আনহাতে, ''সীতগংগা''কো কোনো কোনো লেখকে তাম্ৰেশ্বৰীৰ পশ্চিমত থকা দিফু নদীৰ সৈতে সম্ভাব্যভাৱে চিনাক্ত কৰিছে আৰু ইয়াৰ নামৰ অৰ্থ ''বগা নদী'' বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱীগৰাকীক বিভিন্ন উৎসত ''কেঁচাইখাতী'', ''তাম্ৰেশ্বৰী'' আৰু ''দিক্কৰবাসিনী'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৮৪৪ চনত প্ৰথম প্ৰকাশিত কাশীনাথ তামূলী ফুকনৰ ''অসম বুৰঞ্জী''ত দিক্কৰবাসিনীক শদিয়াৰ কেঁচাইখাতীৰ সৈতে একে বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনত ভৈৰৱী নদীৰ পৰা দিক্কৰবাসিনীলৈকে বিস্তৃত অঞ্চলক ''সৌমাৰ পীঠ'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Phukan |first=Kasinath Tamuli |title=Assam Buranji |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.452910 |year=1906 |orig-year=1844 |page=108 |language=as |quote=ভৈৰবি নদিৰে পৰা দিক্কৰ বাসিনি অৰ্থাত সদিয়াৰ কেচাই খাতি পৰ্জন্তে সৌমাৰ পিঠ বোলে}}</ref> ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগেও তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰক দিক্কৰবাসিনীৰ উপাসনাস্থল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে আৰু মন্দিৰৰ শিলালিপিত মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে দিক্কৰবাসিনীৰ মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে বুলি প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="ASI"/> কালিকা পুৰাণ অনুসৰি, দিক্কৰবাসিনীৰ দুটা ৰূপ আছিল—উগ্ৰ ৰূপ ''তীক্ষ্ণকণ্ঠ'' বা ''উগ্ৰতাৰা'' আৰু শান্ত, স্নিগ্ধ ৰূপ ''ললিতকণ্ঠ'' বা ''শ্ৰী''।<ref>{{harvcol|Gogoi|2011|pp=235–238}}</ref> ললিতকণ্ঠ ৰূপত তেওঁক ''মঙ্গলচণ্ডিকা'' বুলি জনা যায়। এই ৰূপত দেৱীগৰাকীৰ দুটা হাত থাকে। এটা হাতেৰে তেওঁ বৰদান আৰু আনটো হাতেৰে অভয় প্ৰদান কৰা মুদ্ৰা প্ৰদৰ্শন কৰে। তেওঁ ৰঙা পদুমৰ ওপৰত উপৱিষ্ট থাকে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |page=621 |chapter=80}}</ref> ===নৰবলি=== কেঁচাইখাতীৰ পূজাত অতীতত নৰবলি প্ৰথা প্ৰচলিত আছিল। এডৱাৰ্ড গেইটৰ মতে, চুতীয়াসকলে ব্ৰাহ্মণৰ পৰিৱৰ্তে নিজৰ দেউৰী পুৰোহিতৰ সহায়ত কালীৰ বিভিন্ন ৰূপৰ পূজা কৰিছিল। তাৰ ভিতৰত কেঁচাইখাতী আছিল আটাইতকৈ প্ৰিয় ৰূপ আৰু তেওঁৰ উদ্দেশ্যে নৰবলি আগবঢ়োৱা হৈছিল।<ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward A. |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/39 39]}}</ref> কালিকা পুৰাণত দিক্কৰবাসিনীৰ উগ্ৰ তীক্ষ্ণকণ্ঠ ৰূপৰ পূজাৰ সৈতে নৰবলিৰ সম্পৰ্ক উল্লেখ কৰা হৈছে। গ্ৰন্থখনত মদ্যক পানীয়সমূহৰ ভিতৰত আৰু নৰবলিক বলিদানসমূহৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ উপৰি মিঠাই, নাৰিকল, মাংস, আঞ্জা আৰু কুঁহিয়াৰকো তীক্ষ্ণকণ্ঠ দেৱীৰ প্ৰিয় নৈবেদ্য হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite book |last=Shastri |first=B. N. |title=The Kalika Purana: Text, Introduction and Translation in English |publisher=Nag Publishers |location=Delhi |year=1991 |chapter=80 |page=620}}</ref> ==স্থাপত্য== [[File:Stone ruins of the Tamreswari Temple, ASI report 1906-07.jpg|thumb|শদিয়াৰ ওচৰৰ তাম্ৰেশ্বৰী বা তামৰ মন্দিৰৰ শিলৰ ধ্বংসাৱশেষ। ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ১৯০৬–০৭ চনৰ বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদনৰ পৰা।]] মন্দিৰখনৰ দেৱাল আৰু দুৱাৰবোৰ সুন্দৰ কাৰু-কাৰ্য খচিত আছিল। মূলদ্বাৰৰ সন্মুখত ৰূপালী দাঁতৰ সৈতে দুটা প্ৰকাৰৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্য আছিল। ১৭১১ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জী মতে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ছাদ তামেৰে নিৰ্মিত আছিল। ১৮৪৮ চনত ব্ৰিটিছ পুৰাতত্ত্ববিদ ডেল্টনে সেই স্থানত শিলৰ মন্দিৰৰ গাঁথনি লক্ষ্য কৰিছিল। কিন্তু তামৰ ছাদ ইতিমধ্যে আঁতৰোৱা হৈছিল। ১৯০৫ চনত এই স্থান ভ্ৰমণ কৰা টি. ব্লকৰ অনুসৰি, এই বৰ্গাকাৰ গাঁথনিটো ভিতৰত মূল মন্দিৰটো হ'ব নোৱাৰে আৰু ইটাৰ বেৰটোৱে স্পষ্টভাৱে কেন্দ্ৰত কোনো এক প্ৰকাৰৰ বৃহৎ মন্দিৰ আছিল যি সময়ৰ সৈতে নাইকিয়া হৈছে। গোটেই মন্দিৰটো ইটাৰ দেৱালেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল আৰু পশ্চিম ফালে নৰবলি স্থান আছিল।<ref>{{cite web |url=http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |title=Sadiya - Tourism, History, Culture and other facts |access-date=12 June 2015 |archive-date=14 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150614195936/http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150614195936/http://onlinesivasagar.com/tourism/sadiya.php |archivedate=14 June 2015 |deadurl=yes}}</ref> পি. চি. শৰ্মাৰ মতে, ১৭১১ চনৰ ''চাংৰুং ফুকনৰ বুৰঞ্জী''ত মন্দিৰখনৰ চালত তামৰ পাত লগোৱা থকাৰ কথা স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে। একেখন বুৰঞ্জীত মন্দিৰখনৰ উচ্চতা বাৰ হাত বা প্ৰায় ১৮ ফুট (৫.৫ মিটাৰ) বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। অৱশ্যে মন্দিৰৰ শিখৰৰ সঠিক আকৃতি সম্পৰ্কে তাত বিশেষ বিৱৰণ পোৱা নাযায়।<ref>{{cite book |last=Sarma |first=P. C. |title=Architecture of Assam |url=https://archive.org/details/architectureofas0000drpc |year=1988 |page=[https://archive.org/details/architectureofas0000drpc/page/136 136]}}</ref> ===এছ. এফ. হেনেৰ ১৮৪৮ চনৰ প্ৰতিবেদন=== মেজৰ এছ. এফ. হেনেই ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াৰ ওচৰৰ প্ৰাচীন স্থাপত্যৰ ওপৰত প্ৰস্তুত কৰা প্ৰতিবেদনত তাম্ৰেশ্বৰী বা তামৰ মন্দিৰৰ বিস্তৃত বিৱৰণ আগবঢ়াইছিল। তেওঁ মন্দিৰখনক বুকাননে উল্লেখ কৰা ''পূবৰ কামাখ্যা''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, মন্দিৰটো অসমীয়াসকলে ''দলপানী'' বা ''দেৱালপানী'' নামেৰে জনা এটা সৰু নদীৰ সোঁপাৰত অৱস্থিত আছিল। হেনেই স্পষ্ট কৰিছিল যে এই নদীখন দিখাৰু বা বৰ্তমানৰ ডিগাৰু নদী নহয়, যদিও ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হোৱাৰ পূৰ্বে ই দিখাৰুৰ পৰা কেইবাটাও উপনদীৰ পানী গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="Hannay1848">{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other remains in the vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |date=June 1848 |pages=462–467 |publisher=J. Thomas, Baptist Mission Press |location=Calcutta}}</ref> হেনেই মন্দিৰটোক কুণ্ডিলমুখৰ পৰা প্ৰায় ১০ মাইল পূবে থকা চুণপুৰাৰ উত্তৰ-পূব দিশত প্ৰায় ৮ মাইল ভিতৰুৱা অঞ্চলত অৱস্থিত বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। তেওঁৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়লৈ মন্দিৰলৈ যোৱা পুৰণি পথসমূহ ঘন অৰণ্য আৰু অসংখ্য নদী-জুৰিৰ বাবে প্ৰায় অচিনাক্ত হৈ পৰিছিল। মন্দিৰৰ ওচৰ পোৱাটো তেতিয়াও কঠিন আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====মন্দিৰৰ গাঁথনি আৰু চাল==== হেনেৰ জোখ-মাখ অনুসৰি, মূল মন্দিৰৰ ভিতৰৰ অংশটো প্ৰায় ৮ ফুট বাহুবিশিষ্ট বৰ্গাকাৰ আছিল। দেৱালসমূহৰ ডাঠ প্ৰায় চাৰে চাৰি ফুট আছিল। মন্দিৰৰ সন্মুখভাগৰ দুৱাৰৰ দুয়োফালে দুটাকৈ খাঁজ বা কুঠৰী আছিল। দুৱাৰখন তিনিটা বৃহৎ অখণ্ড শিলৰ খণ্ডৰে নিৰ্মিত আছিল। মন্দিৰৰ বাহিৰৰ দেৱালসমূহে প্ৰায় ১৭ ফুট বাহুবিশিষ্ট বৰ্গাকাৰ অঞ্চল আৱৰি ৰাখিছিল। দুৱাৰৰ ওপৰৰ অংশ আৰু কাষৰ শিলৰ গাঁথনিৰ বাহিৰে চাৰিওখন দেৱাল ভিতৰে-বাহিৰে বিশেষ অলংকৰণবিহীন আছিল। ভূমিৰ তলৰ ভিত্তিৰ পৰা প্ৰায় ১০ ফুট উচ্চতাত হেনেই সামান্য খাঁজযুক্ত শিলৰ এটা বাহিৰলৈ ওলোৱা কাৰ্নিছ লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি, এই কাৰ্নিছৰ ওপৰত আৰু প্ৰায় ২ ফুট দেৱাল আছিল, যাৰ ওপৰত মন্দিৰৰ চালখন স্থাপন কৰা হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> মন্দিৰৰ ভিতৰত চালৰ পৰা খহি পৰা কেইবাখনো দীঘলীয়া শিলৰ খণ্ড পোৱা গৈছিল। হেনেই অনুমান কৰিছিল যে এইবোৰ চালখন ধৰি ৰখা আঠটা শিলৰ পাঁজৰ বা ''groin''ৰ অংশ আছিল। সেইবোৰৰ মাজৰ খালী ঠাইবোৰ পাতল শিলৰ ফলকেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। হেনেৰ মতে, গোটেই চালখন পিটি পাতল কৰা তামৰ পাতেৰে ঢকা আছিল। তামৰ পাতবোৰৰ কাষত লগোৱা তামৰ আঙঠিৰ মাজেৰে সংযোগ কৰি সিহঁতক একেলগে বান্ধি ৰখা হৈছিল। শিলৰ পাঁজৰসমূহ মাত্ৰ ৫–৬ ফুট দীঘল হোৱা বাবে চালখন যথেষ্ট সমতল আছিল বুলি তেওঁ অনুমান কৰিছিল। নদীৰ মাজত পৰি থকা কলহৰ আকৃতিৰ খোদিত এটা শিলৰ খণ্ড গম্বুজৰ কেন্দ্ৰীয় অংশ আছিল বুলিও তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> মন্দিৰৰ ভিতৰত এটা ডাঙৰ শিলৰ মাজভাগত দুটা শিৱলিংগ আছিল। দুৱাৰৰ পৰা কেইখাপমান তললৈ নামি সেই স্থানত উপস্থিত হ'ব পাৰিছিল। দুৱাৰৰ দুয়োপাৰে ওপৰত আৰু তলত থকা ছিদ্ৰৰ পৰা হেনেই অনুমান কৰিছিল যে ইয়াত পূৰ্বতে শিল বা কাঠেৰে নিৰ্মিত দুখলপীয়া দুৱাৰ আছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেই মন্দিৰৰ স্থাপত্যশৈলী প্ৰাচীন বুলি গণ্য কৰিছিল যদিও সেই সময়ত থিয় হৈ থকা গাঁথনিটোৰ কিছু অংশ তুলনামূলকভাৱে পৰৱৰ্তী কালত মেৰামতি কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰিছিল। শিলৰ গাঁথনিৰ শাৰীবোৰৰ মাজত ইটাৰ গুড়ি বা ''সুৰকি''ৰ পাতল প্ৰলেপ পোৱাৰ বাবেই তেওঁ এই সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰিছিল। গাঁথনিটোত লোহাৰ সংযোগকাৰী সামগ্ৰীৰ চিনো পোৱা গৈছিল, যদিও সেইবোৰ সম্পূৰ্ণৰূপে ক্ষয়প্ৰাপ্ত হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====নিৰ্মাণ সামগ্ৰী==== [[File:Some Terracotta plates found at Tamreswari temple.png|thumb|তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত প্ৰাচীৰত সংলগ্ন থকা নখন পোড়ামাটিৰ অলংকৃত ফলক।]] হেনেৰ বিৱৰণ অনুসৰি, দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল, দুৱাৰৰ কাষৰ অংশ আৰু দুয়োফালৰ বাহিৰলৈ ওলোৱা গাঁথনি বাদ দিলে মূল মন্দিৰটো মোটা দানাযুক্ত শিলেৰে নিৰ্মিত আছিল। শিলৰ খণ্ডসমূহৰ গড় ডাঠ প্ৰায় ১ ফুট আৰু দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৮ ইঞ্চি আছিল। এই শিলসমূহ মসৃণভাৱে কাটি সঠিক জোখত ঘনিষ্ঠভাৱে জোৰা লগোৱা হৈছিল। দুৱাৰ গঠন কৰা তিনিটা শিলৰ খণ্ডৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় চাৰে সাত ফুট আছিল। প্ৰতিটো খণ্ডৰ আন দুটা মাত্ৰা প্ৰায় ২ ফুট আৰু ১৮ ইঞ্চি আছিল। এই শিলসমূহ আৰু দুৱাৰৰ ওচৰৰ বাহিৰলৈ ওলোৱা গাঁথনিসমূহ অত্যন্ত কঠিন ৰঙচুৱা ''পৰ্ফিৰিটিক গ্ৰেনাইট'' (''porphyritic granite'')ৰে নিৰ্মিত আছিল। হেনেই লক্ষ্য কৰিছিল যে জোঙা সঁজুলিৰে সৰল ৰেখাত খোদাই কৰাৰ ফলত শিলৰ পৃষ্ঠত পাঁজৰৰ দৰে খাঁজযুক্ত ৰূপ সৃষ্টি হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====বাহিৰৰ প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ==== মন্দিৰখন প্ৰায় চাৰিওটা মুখ্য দিশৰ সৈতে সামঞ্জস্য ৰাখি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল আৰু হেনেৰ মতে মূল মন্দিৰৰ দুৱাৰখন পশ্চিমমুখী আছিল। মন্দিৰৰ চাৰিওফালে এখন বৃহৎ ইটাৰ প্ৰাচীৰ আছিল। এই প্ৰাচীৰৰ পূবফাল নদীৰ সোঁপাৰৰ পৰা উঠি আহিছিল। প্ৰাচীৰখনৰ ডাঠ প্ৰায় চাৰে চাৰি ফুট আৰু উচ্চতা প্ৰায় ৮ ফুট আছিল। ইয়াৰ ভিত্তি অমসৃণভাৱে কটা বালিশিলৰ খণ্ডৰে নিৰ্মিত আছিল। বাহিৰৰ প্ৰাচীৰৰ প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ পশ্চিমফালে আছিল। তাত পূৰ্বতে এখন শিলৰ দুৱাৰ আছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত পদুম ফুলৰ মালাৰ শৈলীত খোদিত এটা দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিল আৰু কেইটামান অলংকৃত সৰু স্তম্ভ পোৱা গৈছিল। এই স্তম্ভসমূহৰ ওপৰত সম্ভৱতঃ হাতীৰ ভাস্কৰ্য স্থাপন কৰা আছিল। হেনেই এটা শিলৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্যৰ বিৱৰণ দিছিল, যাৰ দাঁত ৰূপেৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি স্থানীয়ভাৱে কোৱা হৈছিল। ভাস্কৰ্যটো খোদিত কৰা শিলৰ খণ্ডটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৪ ফুট, উচ্চতা ২ ফুট আৰু প্ৰস্থ ১৮ ইঞ্চি আছিল। প্ৰাচীৰৰ দক্ষিণ-পূব কোণত নদীৰ ফালে যোৱা আন এটা শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰো তেওঁ লক্ষ্য কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> দক্ষিণ-পূবৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰৰ নদীৰ তলত হেনেই খোদিত আৰু অলংকৰণবিহীন গ্ৰেনাইট আৰু বালিশিলৰ কেইবাটাও খণ্ড লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত এটা ত্ৰিভুজাকৃতিৰ, বতৰৰ প্ৰভাৱত ক্ষয়প্ৰাপ্ত গ্ৰেনাইট শিলত কিছুমান চিহ্ন আছিল। তেওঁৰ মতে, কিছুমান চিহ্ন প্ৰাচীন নাগৰী লিপিৰ আখৰৰ দৰে আৰু আন কিছুমান কোনো বিশেষ যুগ বা জনগোষ্ঠীৰ প্ৰতীকচিহ্নৰ দৰে দেখা গৈছিল। নদীত পৰি থকা শিল, প্ৰাচীৰৰ ভিত্তি আৰু হাতীৰ ভাস্কৰ্যত পোৱা আন কিছুমান চিহ্নক হেনেই নিৰ্মাণকাৰী শিল্পী বা শিল-মিস্ত্ৰীসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি অনুমান কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====অলংকৃত ফলক আৰু আন অৱশেষ==== [[File:Elephant sculpture from the Copper Temple near Sadiya, 1848.png|thumb|শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰত পোৱা শিলৰ হাতীৰ ভাস্কৰ্য। হেনেৰ মতে ইয়াৰ দাঁত ৰূপৰ আছিল বুলি কোৱা হৈছিল।]] মন্দিৰৰ সন্মুখভাগত হেনেই মাটিৰ সমান উচ্চতাত স্থাপন কৰা কেইবাখনো গোলাকাৰ গ্ৰেনাইটৰ ফলক পাইছিল। সেইবোৰৰ ওপৰত পূজাৰ নৈবেদ্য ৰখা হৈছিল বুলি তেওঁক জনোৱা হৈছিল। মন্দিৰৰ দুৱাৰৰ বিপৰীতে তিনিফালে চাপৰ দেৱাল থকা ইটাৰ এটা সৰু চাতাল আছিল। হেনেৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়ত বাহিৰৰ প্ৰাচীৰখন তুলনামূলকভাৱে ভাল অৱস্থাত আছিল। প্ৰাচীৰৰ পূব আৰু পশ্চিম ভিতৰফালে প্ৰায় ১৪ ইঞ্চি বাহুবিশিষ্ট অলংকৃত ইটাৰ ফলক স্থাপন কৰা আছিল। এই ফলকসমূহত বিভিন্ন উচ্চ-উৎকীৰ্ণ ভাস্কৰ্য আছিল। তাৰ ভিতৰত সজ্জিত ঘোঁৰা, ওখ শংকু আকৃতিৰ টুপী পিন্ধা যোদ্ধা, হনুমান, কাল্পনিক ঘোঁৰা আৰু গছ, যুদ্ধৰত দুটা ময়ূৰ, আন এটা চৰাইক আক্ৰমণ কৰা চৰাই আৰু পদুম, চম্পা তথা নাগেশ্বৰ ফুলৰ অলংকৰণ উল্লেখযোগ্য। হেনেই অনুমান কৰিছিল যে এই প্ৰাচীৰ আৰু ইয়াৰ অলংকৰণসমূহ তেওঁৰ সময়ৰ প্ৰায় ৪০০ বছৰ আগতে হোৱা মন্দিৰৰ দ্বিতীয় পৰ্যায়ৰ নিৰ্মাণৰ সমসাময়িক আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ====ধ্বংসৰ কাৰণ সম্পৰ্কে হেনেৰ মত==== হেনেই মন্দিৰখনৰ ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থাৰ অন্যতম কাৰণ হিচাপে চাৰিওফালে আৰু গাঁথনিৰ ওপৰত গজি উঠা ঘন অৰণ্যৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। গছ-গছনিৰ শিপাই দেৱালৰ শিলসমূহ স্থানচ্যুত কৰি চালখন খহাই পেলোৱা বুলি তেওঁ অনুমান কৰিছিল। আনহাতে, স্থানীয় লোকসকলে তেওঁৰ পৰিদৰ্শনৰ প্ৰায় পাঁচ বছৰ আগতে হোৱা এটা ভূমিকম্পক মন্দিৰখনৰ ক্ষয়ক্ষতিৰ কাৰণ হিচাপে উল্লেখ কৰিছিল। বনৰীয়া হাতীয়ে দেৱালত গা ঘঁহা আৰু ওপৰত গজি উঠা জোপোহা টানি নমোৱাৰ ফলতো ক্ষয়ক্ষতি বৃদ্ধি পাইছিল বুলি তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> ===টি. ব্লকৰ ১৯০৫ চনৰ প্ৰতিবেদন=== [[File:Doorway figure from Tamreswari Temple, Hannay 1848.jpg|thumb|১৮৪৮ চনৰ হেনেৰ প্ৰতিবেদনত প্ৰকাশিত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ দুৱাৰৰ খোদিত মূৰ্তি।]] ভাৰতীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ বংগ চক্ৰৰ বিষয়া টি. ব্লকে ১৯০৫ খ্ৰীষ্টাব্দত শদিয়াৰ ওচৰৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ ধ্বংসাৱশেষ পৰিদৰ্শন কৰিছিল। ব্লকৰ মতে, তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো প্ৰায় ২১৮ ফুট দীঘল আৰু ১৩৯ ফুট বহল এখন আয়তাকাৰ অঞ্চলৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত অৱস্থিত আছিল। সমগ্ৰ অঞ্চলটো ইটাৰ প্ৰাচীৰেৰে পৰিবেষ্টিত আছিল। সেই সময়ত অৱশিষ্ট থকা শিলৰ মন্দিৰটোৰ প্ৰত্যেক বাহুৰ দৈৰ্ঘ্য মাত্ৰ ১০ ফুটতকৈ অলপ বেছি আছিল। এই সৰু শিলৰ মন্দিৰটো আয়তাকাৰ প্ৰাচীৰৰ ভিতৰৰ মূল গাঁথনি হ'ব নোৱাৰে বুলি ব্লকে মত প্ৰকাশ কৰিছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি, ইটাৰ প্ৰাচীৰখনে পূৰ্বতে কোনো বৃহৎ ৰাজপ্ৰাসাদ বা গড়ৰ দৰে স্থাপত্য আৱৰি ৰাখিছিল, যাৰ আন গাঁথনিসমূহ কালক্ৰমত নাইকিয়া হৈছিল।<ref name="Bloch1905">{{cite book |last=Bloch |first=T. |year=1905 |title=Annual Report of the Archaeological Survey, Bengal Circle, for the year ending with April 1905 |publisher=Bengal Secretariat Press |location=Calcutta |chapter=I.—Assam. Notes on Places Visited in 1904–1905: District Lakhimpur: The copper temple and the ruins of Bhishmaknagar near Sadiya |pages=3–5 |url=https://www.scribd.com/document/891477196/AS-015962}}</ref> ব্লকৰ পৰিদৰ্শনৰ সময়ত মন্দিৰখনৰ চাল সম্পূৰ্ণৰূপে নাইকিয়া হৈছিল আৰু দেৱালৰ কিছু অংশহে থিয় হৈ আছিল। ধ্বংসাৱশেষৰ ওপৰত এটা ডাঙৰ গছ গজি উঠিছিল। ব্লকে মন্দিৰৰ উত্তৰ দেৱালত দুৱাৰখন থকা বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ দুৱাৰৰ ওপৰৰ শিলত মহাদেৱৰ দুটা মূৰ্তি লক্ষ্য কৰিছিল। আন সৰু মন্দিৰসমূহৰ স্থাপত্যৰ সৈতে তুলনা কৰি তেওঁ মন্দিৰৰ চালখন সম্ভৱতঃ পিৰামিডৰ আকৃতিৰ আছিল বুলি অনুমান কৰিছিল। মন্দিৰৰ শিলসমূহ শেঁতা গোলাপী আৰু ধূসৰ-সেউজীয়া বৰণৰ আছিল। ভাৰতীয় ভূতাত্ত্বিক জৰীপ বিভাগৰ ই. ভ্ৰেডেনবাৰ্গে গোলাপী শিলক সূক্ষ্ম দানাযুক্ত গ্ৰেনাইট আৰু ধূসৰ-সেউজীয়া শিলক অশুদ্ধ বালিশিল হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref name="Bloch1905"/> ====প্ৰাচীৰ, অলংকৰণ আৰু স্তম্ভ==== ব্লকে তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ উত্তৰফালে ইটাৰ দেৱালৰ কেইবাটাও শাৰী লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁ বৃহৎ বাহিৰৰ প্ৰাচীৰখন অতি উন্নত মানৰ ইটাৰে নিৰ্মিত বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ জোখ অনুসৰি প্ৰাচীৰখনৰ ডাঠ প্ৰায় ৩ ফুট আছিল। প্ৰাচীৰখনৰ পূবফাল বাদ দি আন তিনিওফালৰ ভিতৰভাগত প্ৰায় ৩ ফুট ব্যৱধানত খোদিত ফলক স্থাপন কৰা আছিল। এই ফলকসমূহত মানুহ, জীৱ-জন্তু, চৰাই, ফুল আৰু বিভিন্ন জ্যামিতিক নক্সা খোদিত আছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰৰ উত্তৰ-পূব অংশত ব্লকে দুটা শিলৰ স্তম্ভৰ অৱশেষ পাইছিল। স্তম্ভ দুটাৰ তলৰ অংশ অষ্টভুজাকৃতিৰ আৰু ওপৰৰ অংশ অৰ্ধগোলাকৃতিৰ আছিল। অষ্টভুজাকৃতিৰ ভিত্তিবোৰৰ ব্যাস প্ৰায় ২ ফুট ৬ ইঞ্চি আছিল আৰু ইয়াৰ মাজত গোলাকাৰ খাঁজ আছিল। স্তম্ভৰ অৰ্ধগোলাকৃতিৰ ওপৰৰ অংশৰ ভিত্তিৰ ব্যাস প্ৰায় ২ ফুট ৪ ইঞ্চি আছিল। এই অংশবোৰৰ মাজেদি ফোঁপোলা দণ্ডৰ দৰে ছিদ্ৰ আছিল। ব্লকে বিশেষভাৱে স্তম্ভসমূহৰ সাপৰ অলংকৰণৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। প্ৰত্যেক অৰ্ধগোলাকৃতিৰ অংশৰ তলৰফালে নিজৰ নেজ কামুৰি ধৰা এযোৰ সাপ পাক খাই থকা ৰূপত খোদিত আছিল। এই ধৰণৰ অষ্টভুজাকৃতিৰ শিলৰ গাঁথনি আৰু সাপৰ অলংকৰণ শদিয়া অঞ্চলৰ আন এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক নিদৰ্শন [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]তো দেখা যায়।<ref name="Bloch1905"/> প্ৰাচীৰৰ পূবফালে ইটা আৰু শিলৰ আন কেইবাটাও ধ্বংসাৱশেষৰ মাজত ব্লকে তিনিগৰাকী হিন্দু দেৱ-দেৱীৰ মূৰ্তি পাইছিল। তেওঁ সেই মূৰ্তিসমূহক সূৰ্য, শিৱৰ ওপৰত নৃত্যৰত কালী আৰু সম্ভৱতঃ সৰস্বতী হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।<ref name="Bloch1905"/> ===দেৱলা মিত্ৰৰ ১৯৫৬ চনৰ প্ৰতিবেদন=== দেৱলা মিত্ৰৰ ১৯৫৬ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ব্যাখ্যা অনুসৰি, তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো মূলত ''চতুৰায়তন'' (''Chaturayatana'') শৈলীৰ আছিল, অৰ্থাৎ ইয়াত চাৰিটা পৃথক উপাসনাগৃহ আছিল। মন্দিৰটো বালিশিল আৰু গ্ৰেনাইটেৰে নিৰ্মিত আছিল। তেওঁৰ বিৱৰণ অনুসৰি, মূল মন্দিৰটো ইটাৰ এখন আয়তাকাৰ প্ৰাচীৰৰ দক্ষিণ-পূব অংশত অৱস্থিত আছিল। এই প্ৰাচীৰৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২০৮ ফুট আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ১৩০ ফুট আছিল। প্ৰাচীৰখন প্ৰায় ৪ ফুট ডাঠ আৰু ৮ ফুট ওখ আছিল। পূবফালে শিলৰ এখন প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল।<ref>{{cite book |last1=Tripathy |first1=Byomakesh |last2=Dutta |first2=Sristidhar |title=Religious History of Arunachal Pradesh |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |isbn=9788121210027 |page=348 |url=https://books.google.com/books?id=58i0me3mj2YC&pg=PA348}}</ref> ১৯৫৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বানপানীৰ সময়ত পায়া নদীৰ পাৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ পলস জমা হোৱাৰ ফলত মন্দিৰৰ অৱশিষ্ট গাঁথনিসমূহ সম্পূৰ্ণৰূপে পানীত ডুব যায় বুলি পৰৱৰ্তী বিৱৰণত উল্লেখ আছে।<ref>{{cite book |last1=Tripathy |first1=Byomakesh |last2=Dutta |first2=Sristidhar |title=Religious History of Arunachal Pradesh |url=https://archive.org/details/religioushistory0000nati |publisher=Gyan Publishing House |year=2008 |page=[https://archive.org/details/religioushistory0000nati/page/348 348] |isbn=9788121210027}}</ref> ==লগতে চাওক== * [[কেঁচাইখাতী]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[শদিয়া]] * [[পদুম পুখুৰী, শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * [[গোম্চি]] ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্য উৎস== {{Reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecaikhaiti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors |location=New Delhi}} * {{citation |last=Sircar |first=D. C. |title=Journal of Ancient Indian History |journal=Journal of Ancient Indian History |volume=6 |year=1973 |url=https://archive.org/details/dli.calcutta.11682/page/20/mode/2up}} * {{citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |location=Guwahati |year=1992}} * {{cite journal |last=Gogoi |first=Kakoli |title=Envisioning Goddess Tara: A Study of the Tara Traditions in Assam |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=72 |year=2011 |pages=232–239 |jstor=44146715 |issn=2249-1937}} * {{citation |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985}} * {{cite book |last=Neog |first=Maheswar |chapter=Goddess Tamresvari and Blood Sacrifices |title=Religion of the North-East: Studies in the Formal Religions of North-Eastern India |location=Delhi |publisher=Munshiram Manoharlal |year=1984 |pages=109–172}} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |year=1977 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 |issn=0378-1143}} * {{citation |last=Kakati |first=Banikanta |title=The Mother Goddess Kamakhya |year=1989 |publisher=Publication Board |location=Guwahati}} * {{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other remains in the vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |year=1848 |pages=462–467}} * {{cite book |last=Bloch |first=T. |chapter=Conservation in Assam |title=Annual Report of the Archaeological Survey of India, 1906–07 |publisher=Office of the Superintendent of Government Printing |location=Calcutta |year=1908 |pages=25–26 |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.35542/page/26/mode/1up}} * {{cite book |last=Bloch |first=T. |year=1905 |title=Annual Report of the Archaeological Survey, Bengal Circle, for the year ending with April 1905 |publisher=Bengal Secretariat Press |location=Calcutta |chapter=I.—Assam. Notes on Places Visited in 1904–1905: District Lakhimpur: The copper temple and the ruins of Bhishmaknagar near Sadiya |pages=3–5 |url=https://www.scribd.com/document/891477196/AS-015962}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |year=2019}} {{refend}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{wikisource-inline|তাম্ৰেশ্বৰীৰ মন্দিৰ}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ধৰ্মীয় স্থান]] [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ]] d44u29xp3mi0rtjddm78nzuu0k7zmx7 0 68477 649002 647928 2026-11-01T20:07:12Z Ananya Taye 28065 649002 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox ancient site | name = ভীষ্মকনগৰ | alternate_name = থাংগিৰি, দৈথাং (দৈ-থাং), কুণ্ডিলনগৰ | image = Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg | alt = ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ | caption = ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ | map_alt = | map_type = | map_caption = | coordinates = {{coord|28|02|48.2|N|96|0|20.7|E|region:IN_type:landmark|display=inline}} | location = [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = আৱাসিক আৰু দুৰ্গীকৃত নগৰ | part_of = সধয়াপুৰ (স্বধয়াপুৰ) | length = ৪.৫ কিলোমিটাৰ | width = ২.৫ কিলোমিটাৰ | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত<ref name="ASI"/> | material = ইটা, শিল, বালি আৰু মাটি | built = খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকা (প্ৰচলিত নিৰ্মাণকাল) | abandoned = খ্ৰীষ্টীয় ষোড়শ শতিকা | epochs = মধ্যযুগ | cultures = | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯৬৯–১৯৭২ | archaeologists = | condition = ধ্বংসাৱশেষ | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''ভীষ্মকনগৰ''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ৰাজ্যত অৱস্থিত এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। ই [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ৰ ৰ'ইং চহৰৰ পূবফালে অৱস্থিত।<ref name="apgov">{{cite news |title=Bhismaknagar |url=http://arunachalpradesh.gov.in/bnagar.htm |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20170611120146/http://arunachalpradesh.gov.in/bnagar.htm |archive-date=11 June 2017}}</ref> এই স্থানৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহ সাধাৰণতে [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াসকলৰ]] শাসনকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হয়। চুতীয়াসকল আছিল তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত এটা জনগোষ্ঠী,<ref>"The Sutiyas belong to the Bodos, a linguistic group of the Brahmaputra valley, speaking a Tibeto-Burman language and having different cognate groups within them." {{harvcol|Shin|2020|p=51}}</ref> যিসকলে খ্ৰীষ্টীয় একাদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকালৈকে [[শদিয়া]] অঞ্চলত শাসন কৰিছিল।<ref name="ASI">{{cite web |url=http://asiguwahaticircle.gov.in/bhismaknagar.html |title=Remains at Bhismaknagar |publisher=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |quote=The remains are generally ascribed to the rule of the 'Chutias', a Tibeto-Burmese tribe who ruled over the region of Sadiya from 11th to 16th Century CE.}}</ref> ভীষ্মকনগৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ঐতিহাসিক ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ৰ অংশ আছিল আৰু ইয়াক বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত ''দৈথাং'' (''Doi-Thang'') নামৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Mitchell |first=John |title=Confidential Report (Topographical Political and Military) on the North-East Frontier of India |page=119}}</ref> ''দৈথাং'' বা ''থাংগিৰি'' আছিল বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত তিনিখন দুৰ্গীকৃত নগৰৰ অন্যতম। আন দুখন আছিল বৰনগৰ (টাই ভাষাত ''চে-লুং'') আৰু [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|চন্দনগিৰি]] (টাই ভাষাত ''দৈ-চন্তান'')।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Gopal Chandra |title=Ahom Buranji |pages=56–63}}</ref> মূল দুৰ্গটোক চুতীয়া ৰজা ''[[ৰত্নধ্বজপাল|গৌৰীনাৰায়ণ]]''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰৰ পাদদেশত নিৰ্মিত দুৰ্গশৃংখলাৰ অংশ হিচাপে সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যৰ ক্ষমতা সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> ১৯১৯–২০ চনত "অসম ৰাইফলছ"ৰ এটা অভিযানৰ সময়ত ব্ৰিটিছ বিষয়া এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে দুৰ্গৰ প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত পুখুৰী, অসংখ্য ভেটি আৰু শিলৰ চাতালৰ অৱশেষ লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা বৃহৎ ভেটি আৰু এখন বিস্তৃত ভৱনৰ ইটাৰ ভিত্তিও আছিল।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267}}</ref> পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত চালৰ খাপৰি আৰু অলংকৃত শিখৰ-অংশ উদ্ধাৰ হৈছে। ইয়াৰ পৰা দুৰ্গীকৃত নগৰখনৰ অন্ততঃ কিছুমান গাঁথনিত খাপৰিৰ চাল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি জানিব পাৰি।{{sfn|Tada|2011|p=115}}<ref name="Roof"/> ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন বা চীনা মাটিৰ মৃৎপাত্ৰসমূহক [[চীন]]ৰ সৈতে প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ ধাৰণা প্ৰসাৰৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref name="Sharma"/> ==অৱস্থান== [[File:Historical cities of Sadiya.jpg|thumb|সধয়াপুৰৰ আন দুখন ঐতিহাসিক নগৰৰ সৈতে ভীষ্মকনগৰৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] ভীষ্মকনগৰ বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ত, ৰ'ইং চহৰৰ পৰা প্ৰায় ২৯ কিলোমিটাৰ দূৰত, পাহাৰৰ পাদদেশৰ মালভূমিৰ দৰে ভূখণ্ডত অৱস্থিত।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref><ref name="LDV-Bhismaknagar">{{cite web |title=Bhismaknagar |website=District Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |url=https://roing.nic.in/tourist-place/bhismaknagar/ |access-date=18 August 2026 }}</ref> দুৰ্গীকৃত নগৰখন প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> ইয়াৰ অৱস্থান পাহাৰৰ পাদদেশৰ এটা দীঘলীয়া ভূখণ্ডত। কাষৰ পাহাৰসমূহে নগৰখনক প্ৰাকৃতিক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিছিল, আনহাতে অপেক্ষাকৃত উন্মুক্ত প্ৰৱেশপথসমূহ কৃত্ৰিম প্ৰাচীৰ আৰু দুৰ্গীকৰণৰ জৰিয়তে সুৰক্ষিত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> বৰ্তমানো দেখিবলৈ পোৱা মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো পাঁচ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক দূৰলৈ বিস্তৃত আছিল বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এই বৃহৎ প্ৰাচীৰে মূল স্থাপত্য চৌহদ, প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু আন অৱশেষসমূহ থকা এটা বিস্তৃত জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চল আৱৰি ৰাখিছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== বৰ্তমানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানটোৰ বাবে ''ভীষ্মকনগৰ'' নামটো প্ৰথমে ১৮৮৩ চনৰ ''Northeast Frontier of India'' গ্ৰন্থত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯২৮ চনৰ ''Assam District Gazetteer''ত লিপিবদ্ধ হোৱা দেখা যায়।<ref>"Again at Bishemnagar or Bishmuknagar, situated near Chipulin village up the Balijan (Sunpura) river and accessible from mile 27 on the Lohit valley road, is the remains of a large fort and settlement. It is supposed to have been built by Raja Bishmook or Bhikrum, Raja of Kundilpur, father of Rukmini." {{harvcol|C. Allen|1928|p=19}}</ref> এই নামটোৰ উৎপত্তি সম্ভৱতঃ ষোড়শ শতিকাৰ বৈষ্ণৱ ধৰ্মপ্ৰচাৰক [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সাহিত্যিক ৰচনাসমূহৰ উল্লেখৰ পৰা হৈছিল। এই ৰচনাসমূহ শদিয়া অঞ্চলত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ বংশকথাসমূহ চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰাতো স্থান লাভ কৰিছিল।{{refn|group=note|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ বিভিন্ন ৰচনাৰ ভিতৰত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল আৰু অঞ্চলটোৰ পৰিচয় নিৰ্মাণত প্ৰভাৱ পেলাইছিল। এই কাব্যত ৰুক্মিণীক ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=55}} ভীষ্মকৰ বংশকথা অঞ্চলটোৰ নতুন সাহিত্যিক পৰম্পৰাৰ অংশ হৈ পৰে আৰু শেষত পৰৱৰ্তী চুতীয়া বুৰঞ্জীসমূহতো অন্তৰ্ভুক্ত হয়।{{sfn|Shin|2020|p=57}}}} অৱশ্যে ইয়াৰ পূৰ্বৰ ঔপনিৱেশিক বিৱৰণসমূহত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ প্ৰত্নস্থলীক বেলেগ নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৮৪৫ চনত টি. ৰাউলাট আৰু ১৮৪৮ চনত এছ. এফ. হেনেই বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ স্থানটোক ''শিশুপাল নগৰ'' (''Sishupal Nagar'') বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Notes on the Tribes, Ruins and Antiquities in the Neighbourhood of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref><ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |year=1848 |title=Account of the Ruins in the Vicinity of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |pages=459–472}}</ref> আনহাতে, তেওঁলোকে ''ভীষ্মকনগৰ'' বা ''বিশমুক নগৰ'' (''Bishmook Nuggur'') নামটো দিবাং আৰু ডিক্ৰং নদীৰ মাজৰ পাহাৰৰ পাদদেশত থকা আন এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। এই তথ্যই সূচায় যে বৰ্তমানৰ স্থানটোক ''ভীষ্মকনগৰ'' হিচাপে চিনাক্ত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে পৃথক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহৰ পৰিচয় একত্ৰিত হৈ পৰাৰ ফলত গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrī-śrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===ভিৰমুক্কা আৰু চুতীয়া বংশপৰম্পৰা=== [[File:Terracotta brick.jpg|thumb|ৰ'ইঙৰ ৰিৱাচ (RIWATCH) সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা উৎকীৰ্ণ ইটা, য'ত ''…পতি শ্ৰীশ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ শ্ৰীলক্ষ্মীনাৰায়ণ'' বুলি খোদিত আছে। ইয়াত চুতীয়া ৰজা ''প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ''ৰ নাম খোদিত আছে। এই ৰজাজনক ধেনুখনা ভূমিদানৰ দাতাসকলৰ অন্যতম হিচাপে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।]] চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাত ''ভিৰমুক্কা'' (''Bhirmukka'') নামৰ এজন কিংবদন্তিমূলক ৰজাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাতা [[বীৰপাল]]ে নিজকে ভিৰমুক্কাৰ উত্তৰসূৰী হিচাপে পৰিচয় দিছিল। ভিৰমুক্কা নামটোক পৰৱৰ্তী কালত সংস্কৃতায়িত কৰি ''ভীষ্মক'' ৰূপ দিয়া হৈছিল বুলি এটা ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সংৰক্ষিত ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী''ৰ পাঠত এই নামৰ উল্লেখ পোৱা যায়— {{Quote |text=“শদিয়া ক'ৰজাকু-দেশ চুতিকা-বংশ ভিৰমুক্কা<br/>ধাতু দ্ৰৱ্য টো লেভে না সত্ব জনপদন্য” |author=''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'' }} এই বংশপৰম্পৰাক বৰ্তমানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানটোৰ নিৰ্মাণকাল বা প্ৰতিষ্ঠাতাৰ প্ৰত্যক্ষ প্ৰমাণ হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি। বিশেষকৈ ঔপনিৱেশিক যুগৰ প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিবেদনসমূহত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ স্থানটোক ''শিশুপাল নগৰ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Notes on the Tribes, Ruins and Antiquities in the Neighbourhood of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref><ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |year=1848 |title=Account of the Ruins in the Vicinity of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |pages=459–472}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে সমগ্ৰ অঞ্চলটো ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ'' নামেৰে পৰিচিত আছিল। চুতীয়া ৰজাসকলৰ তাম্ৰশাসনসমূহত তেওঁলোকৰ উপাধি ''সধয়াপুৰেশ্বৰ'' অৰ্থাৎ সধয়াপুৰৰ অধিপতি হিচাপে উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>"Furthermore, it is fairly certain from the dates available in the inscriptions that Nandin and Satyanārāyaṇa ruled Sadhayāpurī in the latter half of the fourteenth century, while Lakṣmīnārāyaṇa belonged to the beginning, and Dharmanārāyaṇa to the middle of the fifteenth century. It is also nearly clear that Sadhayāpurī (or Svadhayāpurī) mentioned in the inscriptions is the same as Sadhiyā or Sadiya of later times." {{harvcol|Shin|2020|p=52}}</ref> এই দুৰ্গ চুতীয়া ৰজা ''লক্ষ্মীনাৰায়ণ''ৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ অংশ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। প্ৰত্নস্থলীত শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত ইটা পোৱা গৈছে আৰু ইয়াৰ লিপিতাত্ত্বিক বিশ্লেষণে পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাৰিখ সমৰ্থন কৰে।<ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrī-śrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ==ঐতিহাসিক চিনাক্তকৰণ== [[File:Aerial view of Bhismaknagar brick foundation.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ইটাৰ ভেটিৰ আকাশমাৰ্গৰ পৰা তোলা আলোকচিত্ৰ। ঐতিহাসিক প্ৰতিবেদনসমূহত এই স্থানত শিল আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত একাধিক ভেটিৰ উপস্থিতি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।]] আহোম বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী অঞ্চলত অৱস্থিত দুখন পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই দুখন আছিল দিবাং নদীৰ সমীপৰ [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|চন্দনগিৰি]] (''দৈ-চন্তান'') আৰু কুণ্ডিল নদীৰ সমীপৰ থাংগিৰি (''দৈ-থাং'')। ইয়াৰ উপৰি ৰাজধানী বৰনগৰ (টাই ভাষাত ''চে-লুং'')ৰ উল্লেখ আছে।বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ প্ৰত্নস্থলী কুণ্ডিল নদীৰ সমীপত অৱস্থিত হোৱা বাবে ইয়াক বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত ঐতিহাসিক ''দৈ-থাং'' পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–63.</ref> ১৮৮৩ চনৰ ''Northeast Frontier of India'' গ্ৰন্থত কেপ্তেইন জন মিচেলে উল্লেখ কৰিছিল যে ভীষ্মকনগৰৰ উত্তৰৰ পাহাৰসমূহক মিচিমিসকলে ''থেংৰি-থায়া'' (''Thengri-thaya'') বুলি জানিছিল।<ref>{{cite book |last=Mitchell |first=John |title=Confidential Report (Topographical Political and Military) on the North-East Frontier of India |page=119}}</ref><ref>[https://www.davidrumsey.com/luna/servlet/detail/RUMSEY~8~1~344246~90112225:9--Karte-von-Assam-und-seinen-Nachb?sort=pub_list_no%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort&mi=1&trs=2&qvq=w4s:/where%2FAssam;sort:pub_list_no%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort;lc:RUMSEY~8~1 ১৮৩৪ চনৰ হাইনৰিখ বেৰ্গহাউছৰ ''Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern'' মানচিত্ৰত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰৰ ওপৰৰ ''Tengri-Thaya'' পাহাৰ দেখুওৱা হৈছে।]</ref> মিচিমি ভাষাত ''থায়া'' (''thaya'') শব্দৰ অৰ্থ ''পাহাৰ''।<ref>{{cite book |last=Sastry |first=Garima Devi Prasad |title=Mishmi-English-Hindi Dictionary |year=1961 |page=38}}</ref> এই ভাষিক ধাৰাবাহিকতাই ভীষ্মকনগৰৰ পাহাৰটো ঐতিহাসিকভাৱে ''থাংগিৰি'' নামেৰে পৰিচিত হৈ থকা সম্ভাৱনাৰ ইংগিত দিয়ে। ==ইতিহাস== ভীষ্মকনগৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰাচীন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। এই স্থান চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্যতম প্ৰধান দুৰ্গ আছিল। ইয়াৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহক একাদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকাৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।{{sfn|Tada|Dutta|Deori|2012|page=8}} ভীষ্মকনগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ৰ অংশ আছিল।{{sfn|Momin|Mawlong|Qādrī|2006|p=47}} বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ''দৈ-থাং'' নামৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ মন্ত্ৰী কাচিতৰা বা কাইতৰা (''Kai-tora'')ৰ অধিষ্ঠানস্থল আছিল। ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সেনাপতি চাও-চেং-কুং-ৰিন বা কং-চেঙে এই দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত কাচিতৰাক হত্যা কৰি তেওঁৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু সেই সময়ত বৰনগৰত অৱস্থান কৰা আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ৰ ওচৰলৈ তেওঁৰ মূৰ পঠিওৱা হয়।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–57.</ref> ইয়াৰ পিছতো দৈ-থাং অঞ্চলত চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত দৈ-থাংৰ চুতীয়াসকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিছিল বুলি বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। অৱশ্যে এই বিদ্ৰোহ পৰৱৰ্তী সময়ত দমন কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–63.</ref> ==স্থাপত্য== [[File:Offset Gateways and Ramparts of Historical Forts.png|thumb|কেইখনমান মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ বাঁকযুক্ত প্ৰৱেশপথ আৰু প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ বিন্যাস।]] ১৮৪৫ চনৰ টি. ৰাউলাটৰ প্ৰাৰম্ভিক বিৱৰণ অনুসৰি, ভীষ্মকনগৰৰ দুৰ্গটো পাহাৰৰ পাদদেশত থকা এখন ওখ সমতল ভূমিত অৱস্থিত আছিল। দুৰ্গখন দুটা প্ৰতিৰক্ষা শাৰীৰে সুৰক্ষিত আছিল। প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত দৃঢ়ভাৱে ঠাহ খুৱাই নিৰ্মাণ কৰা ৰঙা মাটিৰ প্ৰাচীৰ আছিল। এই মাটি সম্ভৱতঃ আন ঠাইৰ পৰা কঢ়িয়াই অনা হৈছিল। প্ৰাচীৰৰ তলফালে প্ৰায় ২০ গজ বহল এটা সমতল চাতাল বা ঢাপ আছিল। ইয়াৰ বাহিৰফালে পাহাৰৰ ঢাল কাটি প্ৰায় ১০ৰ পৰা ৩০ ফুট উচ্চতাৰ থিয় প্ৰতিৰক্ষামূলক ঢাল সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> দুৰ্গখনৰ তিনিফালে কৃত্ৰিম প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা আছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। উত্তৰফালে থকা [[মিচিমি পাহাৰ]]ৰ থিয় ঢালে প্ৰাকৃতিক বাধা সৃষ্টি কৰিছিল আৰু সেই দিশত অতিৰিক্ত প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণৰ প্ৰয়োজন নাছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> দুৰ্গৰ প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু সংলগ্ন প্ৰতিৰক্ষামূলক গাঁথনিসমূহ ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত থকা একাধিক ইটাৰ গাঁথনিৰ অৱশেষৰ পৰা নগৰখনৰ আৱাসিক ঘৰসমূহো ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> ব্ৰিটিছ অন্বেষক ৰাউলাটে লিখিছিল— <blockquote>''"..and on many spots in the interior I observed remains of the same materials (bricks), so that in all probability the houses occupied by the inhabitants must have been built of masonry."''</blockquote> অৰ্থাৎ দুৰ্গৰ ভিতৰৰ বহু স্থানত একে ধৰণৰ ইটাৰ অৱশেষ পোৱাৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে ইয়াৰ বাসিন্দাসকলৰ ঘৰসমূহো ইটাৰ গাঁথনিৰে নিৰ্মিত আছিল। ১৯০৫ চনত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ টি. ব্লকে ভীষ্মকনগৰৰ বাহিৰৰ দুৰ্গীকৰণ পৰিদৰ্শন কৰে। তেওঁ জীৱ-জন্তু, চৰাই আৰু মানুহৰ আকৃতিৰ লগতে ফুল আৰু জ্যামিতিক নক্সা খোদিত অলংকৃত ফলক সংগ্ৰহ কৰিছিল।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ১৯১৯–২০ চনত অসম ৰাইফলছৰ এটা অভিযানৰ সময়ত এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে দুৰ্গখনৰ ধ্বংসাৱশেষৰ অধিক বিশদ বিৱৰণ লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ সন্মুখত পৰিখা থকা এটা ওখ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ শ্বেইক্সপীয়েৰে লিখিছিল—<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267 }}</ref><blockquote>''"We found ourselves crossing a high earthwork rampart with ditch in front, and which from the masses of bricks lying about showed a wall must have topped the rampart which enclosed, as far as we could get along it, a vast space. Inside this we found traces of tanks now choked with earth and jungle growths, many plinths and stone platforms, while a good way into this space was a brick plinth with in places 3 to 5 feet of wall standing, of what must have been an extensive building."''</blockquote> অৰ্থাৎ গড়ৰ ওচৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ ইটা সিঁচৰতি হৈ থকাৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে মাটিৰ প্ৰাচীৰটোৰ ওপৰত পূৰ্বতে ইটাৰ এখন দেৱাল আছিল। এই প্ৰাচীৰে তেওঁৰ ভাষাত এটা ''বিশাল অঞ্চল'' আৱৰি ৰাখিছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত তেওঁ মাটি আৰু জংঘলেৰে ভৰি যোৱা পুখুৰীৰ অৱশেষ, অসংখ্য ইটা-শিলৰ ভেটি আৰু এটা বৃহৎ ভৱনৰ ইটাৰ ভিত্তি লক্ষ্য কৰিছিল। বৃহৎ ভৱনটোৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ কিছু অংশ তেতিয়াও তিনিৰ পৰা পাঁচ ফুট উচ্চতালৈ থিয় হৈ আছিল। শ্বেইক্সপীয়েৰে উল্লেখ কৰিছিল যে ইটাবোৰ ডাঙৰ, ডাঠ আৰু প্ৰায় বৰ্গাকাৰ আছিল। ইটাবোৰত কোনো দৃশ্যমান চিহ্ন বা অলংকৰণ নাছিল। ইয়াৰ আকৃতিৰ সৈতে তেওঁ প্ৰাচীন মেছ'পটেমিয়াৰ ''উৰ'' নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা ইটাৰ তুলনা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267 |quote=The bricks were large and thick, nearly square, reminding one rather of those found in Mesopotamia at ruined Ur of the Chaldees, but without marks or ornamentation. }}</ref> ১৯৬৯ চনৰ পৰা ১৯৭২ চনৰ ভিতৰত [[নেফা]]ৰ গৱেষণা বিভাগে ভীষ্মকনগৰত আনুষ্ঠানিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰে। এই খননকাৰ্যত দুৰ্গৰ অৱশিষ্ট প্ৰাচীৰ, মাটিৰ পাত্ৰ, পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰী, অলংকৃত ফলক আৰু উৎকীৰ্ণ ইটা উদ্ধাৰ কৰা হয়।{{sfn|Tada|2011|p=114}} দুৰ্গখনৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু সংলগ্ন গাঁথনিসমূহৰ অধিকাংশই পোৰা ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। দুৰ্গীকৃত নগৰখন প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। টাগে টাডাৰ মতে, নগৰখনৰ সামগ্ৰিক ভূমি-পৰিকল্পনা দীঘলীয়া আৰু অৰ্ধবৃত্তাকাৰ আছিল। সংলগ্ন পাহাৰসমূহে নগৰখনৰ প্ৰাকৃতিক প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাত সহায় কৰিছিল। দুৰ্গৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো প্ৰায় ৪.৫ মিটাৰ ওখ আৰু ৬ মিটাৰ বহল আছিল। ই মাজে মাজে বিচ্ছিন্ন হৈ পাঁচ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক দূৰলৈ বিস্তৃত হৈছিল।{{sfn|Tada|2011|p=114}}{{sfn|Chattopadhyay|1984}} মাত্ৰ সীমিত পৰিসৰত খননকাৰ্য সম্পন্ন হোৱা সত্ত্বেও প্ৰাৰম্ভিক অনুসন্ধানত তিনিটা পুখুৰী আৰু দুৰ্গৰ পূব আৰু পশ্চিমফালে অৱস্থিত দুখন প্ৰৱেশদ্বাৰৰ উপস্থিতি পোৱা গৈছিল।{{sfn|A. Raikar|1980|p=19}} দুৰ্গীকৃত চৌহদৰ কেন্দ্ৰত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা ভৱনৰ অৱশেষ আছে। টাডাই ইয়াক সাময়িকভাৱে ৰাজপ্ৰাসাদৰ অংশ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। এই ভৱনটোৰ ভেটিৰ কালি প্ৰায় ১,৮৬০.৫২ বৰ্গমিটাৰ। ইয়াত তিনিটা বৃহৎ কক্ষ বা সভাগৃহ, সংলগ্ন সম্প্ৰসাৰিত কোঠা আৰু ছখন প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল। ভৱনটোৰ চাৰিওফালে প্ৰায় ১.৫ মিটাৰ ওখ শিলৰ প্ৰাচীৰ আছিল। ইয়াৰ ইটাৰ দেৱালৰ কিছু অংশ এতিয়াও প্ৰায় ১ মিটাৰ উচ্চতালৈ থিয় হৈ আছে। ভৱনটোৰ বাহিৰৰ ভিত্তিভাগত ইটাৰ শাৰীসমূহ সামান্য বাহিৰলৈ প্ৰক্ষেপিত কৰি সজোৱা হৈছিল। দেৱালসমূহ প্ৰায় পোনপটীয়াকৈ প্ৰাকৃতিক মাটিৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। সীমা প্ৰাচীৰৰ ভিতৰফালে অলংকৃত খাপৰি বা ফলক সংলগ্ন আছিল। মজিয়াত ইটাৰ পকী আৱৰণ থকাৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা নগ'ল। ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা মাটিৰ পাত্ৰ, পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি, পোড়ামাটিৰ ফলক আৰু অলংকৃত খাপৰিসমূহে মধ্যযুগীয় শিল্পকলা আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ নিদৰ্শন বহন কৰে।{{sfn|Tada|2011|p=114}} [[File:Deer terracotta figure from Bhismaknagar.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ বাহিৰৰ দেৱালত সংলগ্ন হৈ থকা হৰিণৰ আকৃতি খোদিত পোড়ামাটিৰ ফলক।]] ===প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ=== দুৰ্গৰ পূব আৰু পশ্চিমফালে থকা দুখন প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ বৰ্তমানো পোৱা যায়। পশ্চিমফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন পূবফালৰখনতকৈ ডাঙৰ আছিল আৰু ইয়াৰ সৈতে সংলগ্ন দুটা কোঠা আছিল। আনহাতে, পূবফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখনত মাত্ৰ এটা সংলগ্ন কোঠা আছিল। দুয়োখন প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পথ এনেদৰে সাজি উলিওৱা হৈছিল যে বাহিৰৰ পৰা পোনে পোনে সোমাবলৈ চেষ্টা কৰা ব্যক্তিয়ে সন্মুখত বাধা পাইছিল আৰু ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিবলৈ বাওঁফালে ঘূৰিবলগীয়া হৈছিল। এইদৰে প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহত পোনপটীয়া পথৰ পৰিৱৰ্তে বাঁকযুক্ত বা কৌণিক প্ৰৱেশপথৰ ব্যৱস্থা আছিল। টাডাৰ বিৱৰণ অনুসৰি, পশ্চিমফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন উত্তৰমুখী আৰু পূবফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন দক্ষিণমুখী আছিল। তেওঁ বৰ্ণনা কৰাৰ সময়ত দুয়োখন প্ৰৱেশদ্বাৰেই যথেষ্ট জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাত আছিল।{{sfn|Tada|2011|p=114}} ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰ== [[File:Terracotta Idol - Koronu village - Lower Dibang valley district - RIWATCH Museum.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ওচৰৰ কৰোণু গাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা মধ্যযুগীয় বংগৰ ''টেপা পুতুল'' শৈলীৰ পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি।]] ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহক টাডাই প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত বিভক্ত কৰিছে। প্ৰথম ভাগত আছে ভালদৰে পৰিশোধিত আৰু মিহি মাটিৰে নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহ। দ্বিতীয় ভাগত আছে তুলনামূলকভাৱে খহটা মাটিৰে নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহ। ইয়াৰ অধিকাংশ মৃৎপাত্ৰ ৰঙচুৱা বৰণৰ আৰু কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত। উদ্ধাৰ হোৱা সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত বাটি, থাল, দণ্ডযুক্ত থাল, নলীযুক্ত পাত্ৰ, কলহ আৰু অলংকৃত শিখৰ-অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। টাডাৰ মতে, মিহি মাটিৰে চাকত নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহৰ সৈতে [[গুৱাহাটী]]ৰ [[আমবাৰীৰ মৃণ্ময় ভাস্কৰ্য|আমবাৰী]] প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ঘনিষ্ঠ সাদৃশ্য আছে। আমবাৰীৰ এই মৃৎপাত্ৰসমূহ আনুমানিক খ্ৰীষ্টীয় দশম–দ্বাদশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত ময়ূৰ, হৰিণ, সিংহ আৰু হাতীৰ আকৃতিৰ মূৰ্তি পোৱা গৈছে। ইয়াৰ উপৰি জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰে অলংকৃত ফলকো উদ্ধাৰ হৈছে। খননকাৰ্যত চালৰ খাপৰি আৰু বিভিন্ন আকৃতিৰ বৃহৎ অলংকৃত শিখৰ-অংশও পোৱা গৈছিল। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ''State Gazetteer''ত এই বৃহৎ অলংকৃত শিখৰ-অংশসমূহক ভীষ্মকনগৰৰ এক বিশেষ বৈশিষ্ট্য হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Roof">{{cite book |editor-last=Kri |editor-first=Sokhep |title=State Gazetteer of Arunachal Pradesh |volume=1 |year=2010 |publisher=Gazetteers Department, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/state-gazetteer.pdf |quote=A number of large decorative finials of varying shapes are a speciality of Bhishmaknagar. ... roof tiles etc. have been found. }}</ref> উৎখননৰ ফলত অলংকৃত আৰু উৎকীৰ্ণ ইটাৰ ফলকো উদ্ধাৰ হৈছে। কিছুমান ফলকত পৰস্পৰে যুদ্ধ কৰা সিংহৰ যোৰা, আন কিছুমানত পৰস্পৰৰ মুখামুখি হৈ থকা দুটা হাতী আৰু আন কেইখনমানত অলংকৃত সিংহৰ যোৰা খোদিত আছে। জীৱ-জন্তুৰ আকৃতিৰ সৈতে কেইবাখনো ফলকত লিপিও খোদিত আছে। টাডাৰ মতে, এই লিপিসমূহ মধ্যযুগীয় বংগীয়–অসমীয়া লিপিত সংস্কৃত ভাষাৰে লিখা হৈছিল। ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা এখন উৎকীৰ্ণ ইটাত ''…পতি শ্ৰীশ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ শ্ৰীলক্ষ্মীনাৰায়ণ'' বুলি লিখা আছে। আনহাতে, ৰুক্মিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা এখন পৃথক ইটাৰ শিলালিপিৰ পাঠ টাগে টাডাই ''জপত্তা শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' (''Japattā Sri Sri Laksmi Narayana'') বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} পৰৱৰ্তী অনুসন্ধানতো এই অঞ্চলত সিংহৰ আকৃতি খোদিত এখন উৎকীৰ্ণ ইটা, সুস্পষ্ট দাঁত থকা সিংহৰ এটা ভগ্নাংশ আৰু হৰিণৰ আকৃতি থকা এখন পোড়ামাটিৰ ফলক উদ্ধাৰ হয়।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কেইবাটাও পোড়ামাটিৰ ভাস্কৰ্য বৰ্তমান [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]]ত সংৰক্ষিত হৈ আছে। টাডাই ইয়াৰ ভিতৰত থিয় হৈ থকা এজন পুৰুষৰ মূৰ্তি আৰু নাও বাই থকা এটা দৃশ্যৰ উল্লেখ কৰিছে। তেওঁৰ মতে, নাও বাই থকা দৃশ্যৰ এই ধৰণৰ ভাস্কৰ্য উত্তৰ-পূব ভাৰতত অতি বিৰল।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ===কাওলিন মৃৎপাত্ৰ আৰু চীনৰ সৈতে সাংস্কৃতিক যোগাযোগ=== ভীষ্মকনগৰৰ খননকাৰ্যত কাওলিন বা চীনা মাটিৰে নিৰ্মিত মৃৎপাত্ৰও উদ্ধাৰ হৈছে। এই মৃৎপাত্ৰসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানত পোৱা ''আমবাৰী ৱেৰ'' (''Ambari ware'') নামৰ মৃৎশিল্পৰ সৈতে তুলনীয়। প্ৰত্নতত্ত্ববিদ সুকন্যা শৰ্মাৰ মতে, ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত এই ধৰণৰ মৃৎপাত্ৰৰ বিস্তৃতি উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ সৈতে [[চীন]]ৰ প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। গুৱাহাটীৰ নৱগ্ৰহ, শৰণীয়া আৰু কামাখ্যা পাহাৰৰ লগতে নগাঁও, তেজপুৰ আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ভীষ্মকনগৰতো কাওলিন মৃৎপাত্ৰ পোৱা গৈছে। শৰ্মাই লক্ষ্য কৰিছে যে ভাৰতৰ আন অঞ্চলত একেধৰণৰ মৃৎপাত্ৰ পোৱা যোৱা নাই। তেওঁ ইয়াক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতিৰ এক পৃথক বৈশিষ্ট্য হিচাপে গণ্য কৰিছে। চীনৰ জিয়াংচি প্ৰদেশৰ জিংদেজেন চীনামাটিৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণৰ এক প্ৰাচীন কেন্দ্ৰ। প্ৰায় ৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা এই কেন্দ্ৰৰ ইতিহাস অনুসৰণ কৰিব পাৰি। কাওলিনৰ ব্যৱহাৰ ইয়াৰো আগতে আৰম্ভ হৈছিল। শৰ্মাৰ মতে, উত্তৰ-পূব ভাৰতত কাওলিনৰ উপস্থিতিয়ে খ্ৰীষ্টীয় দশম শতিকাৰ আশে-পাশে চীনৰ পৰা মৃৎশিল্প সম্পৰ্কীয় ধাৰণাৰ প্ৰসাৰৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="Sharma">{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |year=2010 |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |page=24 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf |quote=Kaolin pottery are found in and around Guwahati city in the Navagraha, Saraniya and Kamakhya hills. It has also been reported from some sites in Nagao and Tezpur as well as from the excavations at Bhismaknagar by Raikar in Arunachal Pradesh. Similar type of pottery have not been found elsewhere in the country, and based on its wide distribution all across the region, it can be taken as a distinct charateristic of the archaeological evidence of Northeast India. This indicates a very early Chinese contact. Ideas had travelled during the early historic period. Ching-teh-chien [Jingdezhen], located in the northeastern part of the Kiangsi [Jiangxi] province, is a well-known site for porcelain manufacture in China. Porcelain is made by mixing Kaolin with another mineral. The history of Ching-teh-chien as a porcelain centre can be traced back to 800 CE. Thus, use of Kaolin predates this period. The occurrence of Kaolin implies the movement of ideas from China as early as 10th century CE. }}</ref> ===আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰী আৰু সংলগ্ন অঞ্চল=== ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা আন সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত মসৃণ কৰা শিলৰ সঁজুলি আৰু কেঁচা লোহাৰ টুকুৰা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite book |title=Arunachal Pradesh State Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/state-gazetteer.pdf}}</ref> ''Lohit District Gazetteer''ত এই অঞ্চলৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত লোকসকলক দক্ষ ইটানিৰ্মাতা, কুমাৰ আৰু কমাৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Gaz">{{cite book |editor-last=Choudhury |editor-first=S. Dutta |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, Lohit District |year=1978 |publisher=Director of Information and Public Relations, Government of Arunachal Pradesh |location=Shillong |url=https://dspace.cus.ac.in/jspui/bitstream/1/4258/1/Gazetteer%20of%20India%20Arunachal%20Pradesh.pdf }}</ref> ভীষ্মকনগৰৰ দৰে মৃৎপাত্ৰ সংলগ্ন ৰ'ইং, [[তেজু]], চিমৰি, কৰোণু আৰু এঞ্জন বা ইঞ্জনো অঞ্চলতো পোৱা গৈছে। ইয়াৰ পৰা ভীষ্মকনগৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতি দুৰ্গীকৃত নগৰখনৰ সীমাৰ বাহিৰলৈও বিস্তৃত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref name="Gaz"/> চিমৰিত সম্পন্ন খননকাৰ্যত আকৃতি, মাটিৰ প্ৰকৃতি আৰু নিৰ্মাণ-পদ্ধতিৰ ক্ষেত্ৰত ভীষ্মকনগৰৰ মৃৎপাত্ৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা মৃৎপাত্ৰৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হৈছে। এই আৱিষ্কাৰসমূহক সংলগ্ন অঞ্চলসমূহলৈ একেধৰণৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতিৰ বিস্তৃতিৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref name="Gaz"/> টাডাৰ মতে, ভীষ্মকনগৰৰ সুপৰিকল্পিত দুৰ্গ স্থাপত্য আৰু ইয়াৰ মৃৎপাত্ৰ তথা পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীৰ সমষ্টিয়ে বৃহত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ সৈতে নগৰখনৰ ঘনিষ্ঠ সাংস্কৃতিক সম্পৰ্কৰ ইংগিত দিয়ে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Bhismak nagar Museum Note.jpg|ভীষ্মকনগৰ সম্পৰ্কে সংগ্ৰহালয়ৰ তথ্যফলক File:Bhismaknagar fort ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰত [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজপ্ৰাসাদৰ ভগ্নাৱশেষ; ইটাৰ চাতালৰ একাংশ File:Another section of the palace.jpg|ৰাজপ্ৰাসাদৰ আন একাংশ; পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দিশলৈ বিস্তৃত ইটাৰ প্ৰতিৰক্ষা দেৱাল File:Bhismakanagar Wall.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ ৪.৫ মিটাৰ উচ্চতাৰ দেৱালৰ একাংশ; পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গাঁথনি File:A section of a wall in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দেৱালৰ একাংশ File:Bhismaknagar Brick Wall.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দিশলৈ বিস্তৃত ইটাৰ দেৱাল File:Bhismaknagar wall section.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম দেৱালৰ আন একাংশ File:Archival photo of Western Gate of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ File:Bhismanagar fort ruins.jpg|ৰাজপ্ৰাসাদৰ তিনিটা কোঠা, প্ৰতিটো প্ৰায় ৫,০০০ বৰ্গফুটজোৰা File:A separate structure inside the fortified walls.jpg|দুৰ্গীকৃত দেৱালৰ ভিতৰত আন এক গাঁথনি File:Central structure of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় অংশৰ গাঁথনি File:Lakshminarayan brick.jpg|চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধিপতি লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত ভীষ্মকনগৰৰ দুৰ্গৰ এচপৰা ইটা File:Bhismaknagar building.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পৰিসৰৰ এটা ভৱনৰ ভেটি; পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ File:Potsherds found in Bhisnaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎশিল্পৰ নমুনা File:A section of the central building of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় ভৱনৰ অংশ File:Mud pot with holes.jpg|ফুটা থকা মাটিৰ পাত্ৰ File:Terracota plate found in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা পোড়ামাটিৰ ফলক File:Brick of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত প্ৰাপ্ত ইটা File:Bhismaknagar Ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় ভৱনৰ অন্য একাংশ; পশ্চিম দেৱালৰ অৱশেষ File:A section of wall in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম দেৱালৰ অংশ File:Various artifacts found in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা বিভিন্ন কলাকৃতি File:A brick platform of Bishmak Nagar temple in Arunachal Pradesh.jpg|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ভীষ্মকনগৰ মন্দিৰৰ ইটাৰ চাতাল File:A stack of bricks of Bishmak Nagar Ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত থকা ইটাৰ স্তূপ File:Bhismaknagar complex.jpg|ভীষ্মকনগৰ পৰিসৰ </gallery> ==টোকা== {{reflist|group=note|35em}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Gait |first=Edward Albert |date=1906 |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |url=https://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 |ref=harv}} * {{cite book |last1=Tada |first1=Tage |last2=Dutta |first2=J. C. |last3=Deori |first3=Nabajit |year=2012 |title=Archaeological Heritage of Arunachal Pradesh |publisher=Government of Arunachal Pradesh, Department of Cultural Affairs, Directorate of Research |url=https://books.google.com/books?id=194smwEACAAJ |ref=harv}} * {{cite book |last1=Momin |first1=Mignonette |last2=Mawlong |first2=Cecile A. |last3=Qādrī |first3=Fuz̤ail Aḥmad |title=Society and Economy in North-East India |date=2006 |publisher=Regency Publications |isbn=9788189233402 |url=https://books.google.com/books?id=Djx131iEeYkC |language=en |ref=harv}} * {{cite thesis |type=PhD |first=Tage |last=Tada |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |hdl=10603/288770 |ref=harv}} * {{cite book |last=A. Raikar |first=Yashavant |year=1980 |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |ref=harv}} * {{cite thesis |type=PhD |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |publisher=University of Calcutta |year=1984 |hdl=10603/159414 |ref=harv}} * {{cite book |last=C. Allen |first=B. |year=1928 |title=Assam District Gazetteers |volume=XI |publisher=Baptist Mission Press |ref=harv}} {{refend}} {{Arunachal Pradesh}} ==লগতে চাওক== * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ * [[পদুম পুখুৰী, শদিয়া]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[গোম্চি]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] 8bfh48kf5q7jpgssqar2sfyhl3nakmw 649003 649002 2026-11-01T20:07:37Z Ananya Taye 28065 /* লগতে চাওক */ 649003 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox ancient site | name = ভীষ্মকনগৰ | alternate_name = থাংগিৰি, দৈথাং (দৈ-থাং), কুণ্ডিলনগৰ | image = Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg | alt = ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ | caption = ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ | map_alt = | map_type = | map_caption = | coordinates = {{coord|28|02|48.2|N|96|0|20.7|E|region:IN_type:landmark|display=inline}} | location = [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = আৱাসিক আৰু দুৰ্গীকৃত নগৰ | part_of = সধয়াপুৰ (স্বধয়াপুৰ) | length = ৪.৫ কিলোমিটাৰ | width = ২.৫ কিলোমিটাৰ | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত<ref name="ASI"/> | material = ইটা, শিল, বালি আৰু মাটি | built = খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকা (প্ৰচলিত নিৰ্মাণকাল) | abandoned = খ্ৰীষ্টীয় ষোড়শ শতিকা | epochs = মধ্যযুগ | cultures = | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯৬৯–১৯৭২ | archaeologists = | condition = ধ্বংসাৱশেষ | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''ভীষ্মকনগৰ''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ৰাজ্যত অৱস্থিত এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। ই [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ৰ ৰ'ইং চহৰৰ পূবফালে অৱস্থিত।<ref name="apgov">{{cite news |title=Bhismaknagar |url=http://arunachalpradesh.gov.in/bnagar.htm |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20170611120146/http://arunachalpradesh.gov.in/bnagar.htm |archive-date=11 June 2017}}</ref> এই স্থানৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহ সাধাৰণতে [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াসকলৰ]] শাসনকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হয়। চুতীয়াসকল আছিল তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত এটা জনগোষ্ঠী,<ref>"The Sutiyas belong to the Bodos, a linguistic group of the Brahmaputra valley, speaking a Tibeto-Burman language and having different cognate groups within them." {{harvcol|Shin|2020|p=51}}</ref> যিসকলে খ্ৰীষ্টীয় একাদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকালৈকে [[শদিয়া]] অঞ্চলত শাসন কৰিছিল।<ref name="ASI">{{cite web |url=http://asiguwahaticircle.gov.in/bhismaknagar.html |title=Remains at Bhismaknagar |publisher=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |quote=The remains are generally ascribed to the rule of the 'Chutias', a Tibeto-Burmese tribe who ruled over the region of Sadiya from 11th to 16th Century CE.}}</ref> ভীষ্মকনগৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ঐতিহাসিক ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ৰ অংশ আছিল আৰু ইয়াক বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত ''দৈথাং'' (''Doi-Thang'') নামৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Mitchell |first=John |title=Confidential Report (Topographical Political and Military) on the North-East Frontier of India |page=119}}</ref> ''দৈথাং'' বা ''থাংগিৰি'' আছিল বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত তিনিখন দুৰ্গীকৃত নগৰৰ অন্যতম। আন দুখন আছিল বৰনগৰ (টাই ভাষাত ''চে-লুং'') আৰু [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|চন্দনগিৰি]] (টাই ভাষাত ''দৈ-চন্তান'')।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Gopal Chandra |title=Ahom Buranji |pages=56–63}}</ref> মূল দুৰ্গটোক চুতীয়া ৰজা ''[[ৰত্নধ্বজপাল|গৌৰীনাৰায়ণ]]''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰৰ পাদদেশত নিৰ্মিত দুৰ্গশৃংখলাৰ অংশ হিচাপে সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যৰ ক্ষমতা সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> ১৯১৯–২০ চনত "অসম ৰাইফলছ"ৰ এটা অভিযানৰ সময়ত ব্ৰিটিছ বিষয়া এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে দুৰ্গৰ প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত পুখুৰী, অসংখ্য ভেটি আৰু শিলৰ চাতালৰ অৱশেষ লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা বৃহৎ ভেটি আৰু এখন বিস্তৃত ভৱনৰ ইটাৰ ভিত্তিও আছিল।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267}}</ref> পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত চালৰ খাপৰি আৰু অলংকৃত শিখৰ-অংশ উদ্ধাৰ হৈছে। ইয়াৰ পৰা দুৰ্গীকৃত নগৰখনৰ অন্ততঃ কিছুমান গাঁথনিত খাপৰিৰ চাল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি জানিব পাৰি।{{sfn|Tada|2011|p=115}}<ref name="Roof"/> ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন বা চীনা মাটিৰ মৃৎপাত্ৰসমূহক [[চীন]]ৰ সৈতে প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ ধাৰণা প্ৰসাৰৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref name="Sharma"/> ==অৱস্থান== [[File:Historical cities of Sadiya.jpg|thumb|সধয়াপুৰৰ আন দুখন ঐতিহাসিক নগৰৰ সৈতে ভীষ্মকনগৰৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] ভীষ্মকনগৰ বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ত, ৰ'ইং চহৰৰ পৰা প্ৰায় ২৯ কিলোমিটাৰ দূৰত, পাহাৰৰ পাদদেশৰ মালভূমিৰ দৰে ভূখণ্ডত অৱস্থিত।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref><ref name="LDV-Bhismaknagar">{{cite web |title=Bhismaknagar |website=District Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |url=https://roing.nic.in/tourist-place/bhismaknagar/ |access-date=18 August 2026 }}</ref> দুৰ্গীকৃত নগৰখন প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> ইয়াৰ অৱস্থান পাহাৰৰ পাদদেশৰ এটা দীঘলীয়া ভূখণ্ডত। কাষৰ পাহাৰসমূহে নগৰখনক প্ৰাকৃতিক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিছিল, আনহাতে অপেক্ষাকৃত উন্মুক্ত প্ৰৱেশপথসমূহ কৃত্ৰিম প্ৰাচীৰ আৰু দুৰ্গীকৰণৰ জৰিয়তে সুৰক্ষিত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> বৰ্তমানো দেখিবলৈ পোৱা মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো পাঁচ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক দূৰলৈ বিস্তৃত আছিল বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এই বৃহৎ প্ৰাচীৰে মূল স্থাপত্য চৌহদ, প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু আন অৱশেষসমূহ থকা এটা বিস্তৃত জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চল আৱৰি ৰাখিছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== বৰ্তমানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানটোৰ বাবে ''ভীষ্মকনগৰ'' নামটো প্ৰথমে ১৮৮৩ চনৰ ''Northeast Frontier of India'' গ্ৰন্থত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯২৮ চনৰ ''Assam District Gazetteer''ত লিপিবদ্ধ হোৱা দেখা যায়।<ref>"Again at Bishemnagar or Bishmuknagar, situated near Chipulin village up the Balijan (Sunpura) river and accessible from mile 27 on the Lohit valley road, is the remains of a large fort and settlement. It is supposed to have been built by Raja Bishmook or Bhikrum, Raja of Kundilpur, father of Rukmini." {{harvcol|C. Allen|1928|p=19}}</ref> এই নামটোৰ উৎপত্তি সম্ভৱতঃ ষোড়শ শতিকাৰ বৈষ্ণৱ ধৰ্মপ্ৰচাৰক [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সাহিত্যিক ৰচনাসমূহৰ উল্লেখৰ পৰা হৈছিল। এই ৰচনাসমূহ শদিয়া অঞ্চলত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ বংশকথাসমূহ চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰাতো স্থান লাভ কৰিছিল।{{refn|group=note|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ বিভিন্ন ৰচনাৰ ভিতৰত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল আৰু অঞ্চলটোৰ পৰিচয় নিৰ্মাণত প্ৰভাৱ পেলাইছিল। এই কাব্যত ৰুক্মিণীক ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=55}} ভীষ্মকৰ বংশকথা অঞ্চলটোৰ নতুন সাহিত্যিক পৰম্পৰাৰ অংশ হৈ পৰে আৰু শেষত পৰৱৰ্তী চুতীয়া বুৰঞ্জীসমূহতো অন্তৰ্ভুক্ত হয়।{{sfn|Shin|2020|p=57}}}} অৱশ্যে ইয়াৰ পূৰ্বৰ ঔপনিৱেশিক বিৱৰণসমূহত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ প্ৰত্নস্থলীক বেলেগ নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৮৪৫ চনত টি. ৰাউলাট আৰু ১৮৪৮ চনত এছ. এফ. হেনেই বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ স্থানটোক ''শিশুপাল নগৰ'' (''Sishupal Nagar'') বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Notes on the Tribes, Ruins and Antiquities in the Neighbourhood of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref><ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |year=1848 |title=Account of the Ruins in the Vicinity of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |pages=459–472}}</ref> আনহাতে, তেওঁলোকে ''ভীষ্মকনগৰ'' বা ''বিশমুক নগৰ'' (''Bishmook Nuggur'') নামটো দিবাং আৰু ডিক্ৰং নদীৰ মাজৰ পাহাৰৰ পাদদেশত থকা আন এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। এই তথ্যই সূচায় যে বৰ্তমানৰ স্থানটোক ''ভীষ্মকনগৰ'' হিচাপে চিনাক্ত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে পৃথক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহৰ পৰিচয় একত্ৰিত হৈ পৰাৰ ফলত গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrī-śrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===ভিৰমুক্কা আৰু চুতীয়া বংশপৰম্পৰা=== [[File:Terracotta brick.jpg|thumb|ৰ'ইঙৰ ৰিৱাচ (RIWATCH) সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা উৎকীৰ্ণ ইটা, য'ত ''…পতি শ্ৰীশ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ শ্ৰীলক্ষ্মীনাৰায়ণ'' বুলি খোদিত আছে। ইয়াত চুতীয়া ৰজা ''প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ''ৰ নাম খোদিত আছে। এই ৰজাজনক ধেনুখনা ভূমিদানৰ দাতাসকলৰ অন্যতম হিচাপে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।]] চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাত ''ভিৰমুক্কা'' (''Bhirmukka'') নামৰ এজন কিংবদন্তিমূলক ৰজাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাতা [[বীৰপাল]]ে নিজকে ভিৰমুক্কাৰ উত্তৰসূৰী হিচাপে পৰিচয় দিছিল। ভিৰমুক্কা নামটোক পৰৱৰ্তী কালত সংস্কৃতায়িত কৰি ''ভীষ্মক'' ৰূপ দিয়া হৈছিল বুলি এটা ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সংৰক্ষিত ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী''ৰ পাঠত এই নামৰ উল্লেখ পোৱা যায়— {{Quote |text=“শদিয়া ক'ৰজাকু-দেশ চুতিকা-বংশ ভিৰমুক্কা<br/>ধাতু দ্ৰৱ্য টো লেভে না সত্ব জনপদন্য” |author=''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'' }} এই বংশপৰম্পৰাক বৰ্তমানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানটোৰ নিৰ্মাণকাল বা প্ৰতিষ্ঠাতাৰ প্ৰত্যক্ষ প্ৰমাণ হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি। বিশেষকৈ ঔপনিৱেশিক যুগৰ প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিবেদনসমূহত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ স্থানটোক ''শিশুপাল নগৰ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Notes on the Tribes, Ruins and Antiquities in the Neighbourhood of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref><ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |year=1848 |title=Account of the Ruins in the Vicinity of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |pages=459–472}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে সমগ্ৰ অঞ্চলটো ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ'' নামেৰে পৰিচিত আছিল। চুতীয়া ৰজাসকলৰ তাম্ৰশাসনসমূহত তেওঁলোকৰ উপাধি ''সধয়াপুৰেশ্বৰ'' অৰ্থাৎ সধয়াপুৰৰ অধিপতি হিচাপে উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>"Furthermore, it is fairly certain from the dates available in the inscriptions that Nandin and Satyanārāyaṇa ruled Sadhayāpurī in the latter half of the fourteenth century, while Lakṣmīnārāyaṇa belonged to the beginning, and Dharmanārāyaṇa to the middle of the fifteenth century. It is also nearly clear that Sadhayāpurī (or Svadhayāpurī) mentioned in the inscriptions is the same as Sadhiyā or Sadiya of later times." {{harvcol|Shin|2020|p=52}}</ref> এই দুৰ্গ চুতীয়া ৰজা ''লক্ষ্মীনাৰায়ণ''ৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ অংশ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। প্ৰত্নস্থলীত শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত ইটা পোৱা গৈছে আৰু ইয়াৰ লিপিতাত্ত্বিক বিশ্লেষণে পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাৰিখ সমৰ্থন কৰে।<ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrī-śrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ==ঐতিহাসিক চিনাক্তকৰণ== [[File:Aerial view of Bhismaknagar brick foundation.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ইটাৰ ভেটিৰ আকাশমাৰ্গৰ পৰা তোলা আলোকচিত্ৰ। ঐতিহাসিক প্ৰতিবেদনসমূহত এই স্থানত শিল আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত একাধিক ভেটিৰ উপস্থিতি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।]] আহোম বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী অঞ্চলত অৱস্থিত দুখন পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই দুখন আছিল দিবাং নদীৰ সমীপৰ [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|চন্দনগিৰি]] (''দৈ-চন্তান'') আৰু কুণ্ডিল নদীৰ সমীপৰ থাংগিৰি (''দৈ-থাং'')। ইয়াৰ উপৰি ৰাজধানী বৰনগৰ (টাই ভাষাত ''চে-লুং'')ৰ উল্লেখ আছে।বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ প্ৰত্নস্থলী কুণ্ডিল নদীৰ সমীপত অৱস্থিত হোৱা বাবে ইয়াক বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত ঐতিহাসিক ''দৈ-থাং'' পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–63.</ref> ১৮৮৩ চনৰ ''Northeast Frontier of India'' গ্ৰন্থত কেপ্তেইন জন মিচেলে উল্লেখ কৰিছিল যে ভীষ্মকনগৰৰ উত্তৰৰ পাহাৰসমূহক মিচিমিসকলে ''থেংৰি-থায়া'' (''Thengri-thaya'') বুলি জানিছিল।<ref>{{cite book |last=Mitchell |first=John |title=Confidential Report (Topographical Political and Military) on the North-East Frontier of India |page=119}}</ref><ref>[https://www.davidrumsey.com/luna/servlet/detail/RUMSEY~8~1~344246~90112225:9--Karte-von-Assam-und-seinen-Nachb?sort=pub_list_no%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort&mi=1&trs=2&qvq=w4s:/where%2FAssam;sort:pub_list_no%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort;lc:RUMSEY~8~1 ১৮৩৪ চনৰ হাইনৰিখ বেৰ্গহাউছৰ ''Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern'' মানচিত্ৰত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰৰ ওপৰৰ ''Tengri-Thaya'' পাহাৰ দেখুওৱা হৈছে।]</ref> মিচিমি ভাষাত ''থায়া'' (''thaya'') শব্দৰ অৰ্থ ''পাহাৰ''।<ref>{{cite book |last=Sastry |first=Garima Devi Prasad |title=Mishmi-English-Hindi Dictionary |year=1961 |page=38}}</ref> এই ভাষিক ধাৰাবাহিকতাই ভীষ্মকনগৰৰ পাহাৰটো ঐতিহাসিকভাৱে ''থাংগিৰি'' নামেৰে পৰিচিত হৈ থকা সম্ভাৱনাৰ ইংগিত দিয়ে। ==ইতিহাস== ভীষ্মকনগৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰাচীন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। এই স্থান চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্যতম প্ৰধান দুৰ্গ আছিল। ইয়াৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহক একাদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকাৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।{{sfn|Tada|Dutta|Deori|2012|page=8}} ভীষ্মকনগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ৰ অংশ আছিল।{{sfn|Momin|Mawlong|Qādrī|2006|p=47}} বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ''দৈ-থাং'' নামৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ মন্ত্ৰী কাচিতৰা বা কাইতৰা (''Kai-tora'')ৰ অধিষ্ঠানস্থল আছিল। ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সেনাপতি চাও-চেং-কুং-ৰিন বা কং-চেঙে এই দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত কাচিতৰাক হত্যা কৰি তেওঁৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু সেই সময়ত বৰনগৰত অৱস্থান কৰা আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ৰ ওচৰলৈ তেওঁৰ মূৰ পঠিওৱা হয়।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–57.</ref> ইয়াৰ পিছতো দৈ-থাং অঞ্চলত চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত দৈ-থাংৰ চুতীয়াসকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিছিল বুলি বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। অৱশ্যে এই বিদ্ৰোহ পৰৱৰ্তী সময়ত দমন কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–63.</ref> ==স্থাপত্য== [[File:Offset Gateways and Ramparts of Historical Forts.png|thumb|কেইখনমান মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ বাঁকযুক্ত প্ৰৱেশপথ আৰু প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ বিন্যাস।]] ১৮৪৫ চনৰ টি. ৰাউলাটৰ প্ৰাৰম্ভিক বিৱৰণ অনুসৰি, ভীষ্মকনগৰৰ দুৰ্গটো পাহাৰৰ পাদদেশত থকা এখন ওখ সমতল ভূমিত অৱস্থিত আছিল। দুৰ্গখন দুটা প্ৰতিৰক্ষা শাৰীৰে সুৰক্ষিত আছিল। প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত দৃঢ়ভাৱে ঠাহ খুৱাই নিৰ্মাণ কৰা ৰঙা মাটিৰ প্ৰাচীৰ আছিল। এই মাটি সম্ভৱতঃ আন ঠাইৰ পৰা কঢ়িয়াই অনা হৈছিল। প্ৰাচীৰৰ তলফালে প্ৰায় ২০ গজ বহল এটা সমতল চাতাল বা ঢাপ আছিল। ইয়াৰ বাহিৰফালে পাহাৰৰ ঢাল কাটি প্ৰায় ১০ৰ পৰা ৩০ ফুট উচ্চতাৰ থিয় প্ৰতিৰক্ষামূলক ঢাল সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> দুৰ্গখনৰ তিনিফালে কৃত্ৰিম প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা আছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। উত্তৰফালে থকা [[মিচিমি পাহাৰ]]ৰ থিয় ঢালে প্ৰাকৃতিক বাধা সৃষ্টি কৰিছিল আৰু সেই দিশত অতিৰিক্ত প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণৰ প্ৰয়োজন নাছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> দুৰ্গৰ প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু সংলগ্ন প্ৰতিৰক্ষামূলক গাঁথনিসমূহ ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত থকা একাধিক ইটাৰ গাঁথনিৰ অৱশেষৰ পৰা নগৰখনৰ আৱাসিক ঘৰসমূহো ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> ব্ৰিটিছ অন্বেষক ৰাউলাটে লিখিছিল— <blockquote>''"..and on many spots in the interior I observed remains of the same materials (bricks), so that in all probability the houses occupied by the inhabitants must have been built of masonry."''</blockquote> অৰ্থাৎ দুৰ্গৰ ভিতৰৰ বহু স্থানত একে ধৰণৰ ইটাৰ অৱশেষ পোৱাৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে ইয়াৰ বাসিন্দাসকলৰ ঘৰসমূহো ইটাৰ গাঁথনিৰে নিৰ্মিত আছিল। ১৯০৫ চনত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ টি. ব্লকে ভীষ্মকনগৰৰ বাহিৰৰ দুৰ্গীকৰণ পৰিদৰ্শন কৰে। তেওঁ জীৱ-জন্তু, চৰাই আৰু মানুহৰ আকৃতিৰ লগতে ফুল আৰু জ্যামিতিক নক্সা খোদিত অলংকৃত ফলক সংগ্ৰহ কৰিছিল।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ১৯১৯–২০ চনত অসম ৰাইফলছৰ এটা অভিযানৰ সময়ত এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে দুৰ্গখনৰ ধ্বংসাৱশেষৰ অধিক বিশদ বিৱৰণ লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ সন্মুখত পৰিখা থকা এটা ওখ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ শ্বেইক্সপীয়েৰে লিখিছিল—<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267 }}</ref><blockquote>''"We found ourselves crossing a high earthwork rampart with ditch in front, and which from the masses of bricks lying about showed a wall must have topped the rampart which enclosed, as far as we could get along it, a vast space. Inside this we found traces of tanks now choked with earth and jungle growths, many plinths and stone platforms, while a good way into this space was a brick plinth with in places 3 to 5 feet of wall standing, of what must have been an extensive building."''</blockquote> অৰ্থাৎ গড়ৰ ওচৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ ইটা সিঁচৰতি হৈ থকাৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে মাটিৰ প্ৰাচীৰটোৰ ওপৰত পূৰ্বতে ইটাৰ এখন দেৱাল আছিল। এই প্ৰাচীৰে তেওঁৰ ভাষাত এটা ''বিশাল অঞ্চল'' আৱৰি ৰাখিছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত তেওঁ মাটি আৰু জংঘলেৰে ভৰি যোৱা পুখুৰীৰ অৱশেষ, অসংখ্য ইটা-শিলৰ ভেটি আৰু এটা বৃহৎ ভৱনৰ ইটাৰ ভিত্তি লক্ষ্য কৰিছিল। বৃহৎ ভৱনটোৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ কিছু অংশ তেতিয়াও তিনিৰ পৰা পাঁচ ফুট উচ্চতালৈ থিয় হৈ আছিল। শ্বেইক্সপীয়েৰে উল্লেখ কৰিছিল যে ইটাবোৰ ডাঙৰ, ডাঠ আৰু প্ৰায় বৰ্গাকাৰ আছিল। ইটাবোৰত কোনো দৃশ্যমান চিহ্ন বা অলংকৰণ নাছিল। ইয়াৰ আকৃতিৰ সৈতে তেওঁ প্ৰাচীন মেছ'পটেমিয়াৰ ''উৰ'' নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা ইটাৰ তুলনা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267 |quote=The bricks were large and thick, nearly square, reminding one rather of those found in Mesopotamia at ruined Ur of the Chaldees, but without marks or ornamentation. }}</ref> ১৯৬৯ চনৰ পৰা ১৯৭২ চনৰ ভিতৰত [[নেফা]]ৰ গৱেষণা বিভাগে ভীষ্মকনগৰত আনুষ্ঠানিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰে। এই খননকাৰ্যত দুৰ্গৰ অৱশিষ্ট প্ৰাচীৰ, মাটিৰ পাত্ৰ, পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰী, অলংকৃত ফলক আৰু উৎকীৰ্ণ ইটা উদ্ধাৰ কৰা হয়।{{sfn|Tada|2011|p=114}} দুৰ্গখনৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু সংলগ্ন গাঁথনিসমূহৰ অধিকাংশই পোৰা ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। দুৰ্গীকৃত নগৰখন প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। টাগে টাডাৰ মতে, নগৰখনৰ সামগ্ৰিক ভূমি-পৰিকল্পনা দীঘলীয়া আৰু অৰ্ধবৃত্তাকাৰ আছিল। সংলগ্ন পাহাৰসমূহে নগৰখনৰ প্ৰাকৃতিক প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাত সহায় কৰিছিল। দুৰ্গৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো প্ৰায় ৪.৫ মিটাৰ ওখ আৰু ৬ মিটাৰ বহল আছিল। ই মাজে মাজে বিচ্ছিন্ন হৈ পাঁচ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক দূৰলৈ বিস্তৃত হৈছিল।{{sfn|Tada|2011|p=114}}{{sfn|Chattopadhyay|1984}} মাত্ৰ সীমিত পৰিসৰত খননকাৰ্য সম্পন্ন হোৱা সত্ত্বেও প্ৰাৰম্ভিক অনুসন্ধানত তিনিটা পুখুৰী আৰু দুৰ্গৰ পূব আৰু পশ্চিমফালে অৱস্থিত দুখন প্ৰৱেশদ্বাৰৰ উপস্থিতি পোৱা গৈছিল।{{sfn|A. Raikar|1980|p=19}} দুৰ্গীকৃত চৌহদৰ কেন্দ্ৰত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা ভৱনৰ অৱশেষ আছে। টাডাই ইয়াক সাময়িকভাৱে ৰাজপ্ৰাসাদৰ অংশ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। এই ভৱনটোৰ ভেটিৰ কালি প্ৰায় ১,৮৬০.৫২ বৰ্গমিটাৰ। ইয়াত তিনিটা বৃহৎ কক্ষ বা সভাগৃহ, সংলগ্ন সম্প্ৰসাৰিত কোঠা আৰু ছখন প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল। ভৱনটোৰ চাৰিওফালে প্ৰায় ১.৫ মিটাৰ ওখ শিলৰ প্ৰাচীৰ আছিল। ইয়াৰ ইটাৰ দেৱালৰ কিছু অংশ এতিয়াও প্ৰায় ১ মিটাৰ উচ্চতালৈ থিয় হৈ আছে। ভৱনটোৰ বাহিৰৰ ভিত্তিভাগত ইটাৰ শাৰীসমূহ সামান্য বাহিৰলৈ প্ৰক্ষেপিত কৰি সজোৱা হৈছিল। দেৱালসমূহ প্ৰায় পোনপটীয়াকৈ প্ৰাকৃতিক মাটিৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। সীমা প্ৰাচীৰৰ ভিতৰফালে অলংকৃত খাপৰি বা ফলক সংলগ্ন আছিল। মজিয়াত ইটাৰ পকী আৱৰণ থকাৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা নগ'ল। ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা মাটিৰ পাত্ৰ, পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি, পোড়ামাটিৰ ফলক আৰু অলংকৃত খাপৰিসমূহে মধ্যযুগীয় শিল্পকলা আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ নিদৰ্শন বহন কৰে।{{sfn|Tada|2011|p=114}} [[File:Deer terracotta figure from Bhismaknagar.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ বাহিৰৰ দেৱালত সংলগ্ন হৈ থকা হৰিণৰ আকৃতি খোদিত পোড়ামাটিৰ ফলক।]] ===প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ=== দুৰ্গৰ পূব আৰু পশ্চিমফালে থকা দুখন প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ বৰ্তমানো পোৱা যায়। পশ্চিমফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন পূবফালৰখনতকৈ ডাঙৰ আছিল আৰু ইয়াৰ সৈতে সংলগ্ন দুটা কোঠা আছিল। আনহাতে, পূবফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখনত মাত্ৰ এটা সংলগ্ন কোঠা আছিল। দুয়োখন প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পথ এনেদৰে সাজি উলিওৱা হৈছিল যে বাহিৰৰ পৰা পোনে পোনে সোমাবলৈ চেষ্টা কৰা ব্যক্তিয়ে সন্মুখত বাধা পাইছিল আৰু ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিবলৈ বাওঁফালে ঘূৰিবলগীয়া হৈছিল। এইদৰে প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহত পোনপটীয়া পথৰ পৰিৱৰ্তে বাঁকযুক্ত বা কৌণিক প্ৰৱেশপথৰ ব্যৱস্থা আছিল। টাডাৰ বিৱৰণ অনুসৰি, পশ্চিমফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন উত্তৰমুখী আৰু পূবফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন দক্ষিণমুখী আছিল। তেওঁ বৰ্ণনা কৰাৰ সময়ত দুয়োখন প্ৰৱেশদ্বাৰেই যথেষ্ট জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাত আছিল।{{sfn|Tada|2011|p=114}} ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰ== [[File:Terracotta Idol - Koronu village - Lower Dibang valley district - RIWATCH Museum.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ওচৰৰ কৰোণু গাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা মধ্যযুগীয় বংগৰ ''টেপা পুতুল'' শৈলীৰ পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি।]] ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহক টাডাই প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত বিভক্ত কৰিছে। প্ৰথম ভাগত আছে ভালদৰে পৰিশোধিত আৰু মিহি মাটিৰে নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহ। দ্বিতীয় ভাগত আছে তুলনামূলকভাৱে খহটা মাটিৰে নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহ। ইয়াৰ অধিকাংশ মৃৎপাত্ৰ ৰঙচুৱা বৰণৰ আৰু কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত। উদ্ধাৰ হোৱা সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত বাটি, থাল, দণ্ডযুক্ত থাল, নলীযুক্ত পাত্ৰ, কলহ আৰু অলংকৃত শিখৰ-অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। টাডাৰ মতে, মিহি মাটিৰে চাকত নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহৰ সৈতে [[গুৱাহাটী]]ৰ [[আমবাৰীৰ মৃণ্ময় ভাস্কৰ্য|আমবাৰী]] প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ঘনিষ্ঠ সাদৃশ্য আছে। আমবাৰীৰ এই মৃৎপাত্ৰসমূহ আনুমানিক খ্ৰীষ্টীয় দশম–দ্বাদশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত ময়ূৰ, হৰিণ, সিংহ আৰু হাতীৰ আকৃতিৰ মূৰ্তি পোৱা গৈছে। ইয়াৰ উপৰি জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰে অলংকৃত ফলকো উদ্ধাৰ হৈছে। খননকাৰ্যত চালৰ খাপৰি আৰু বিভিন্ন আকৃতিৰ বৃহৎ অলংকৃত শিখৰ-অংশও পোৱা গৈছিল। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ''State Gazetteer''ত এই বৃহৎ অলংকৃত শিখৰ-অংশসমূহক ভীষ্মকনগৰৰ এক বিশেষ বৈশিষ্ট্য হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Roof">{{cite book |editor-last=Kri |editor-first=Sokhep |title=State Gazetteer of Arunachal Pradesh |volume=1 |year=2010 |publisher=Gazetteers Department, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/state-gazetteer.pdf |quote=A number of large decorative finials of varying shapes are a speciality of Bhishmaknagar. ... roof tiles etc. have been found. }}</ref> উৎখননৰ ফলত অলংকৃত আৰু উৎকীৰ্ণ ইটাৰ ফলকো উদ্ধাৰ হৈছে। কিছুমান ফলকত পৰস্পৰে যুদ্ধ কৰা সিংহৰ যোৰা, আন কিছুমানত পৰস্পৰৰ মুখামুখি হৈ থকা দুটা হাতী আৰু আন কেইখনমানত অলংকৃত সিংহৰ যোৰা খোদিত আছে। জীৱ-জন্তুৰ আকৃতিৰ সৈতে কেইবাখনো ফলকত লিপিও খোদিত আছে। টাডাৰ মতে, এই লিপিসমূহ মধ্যযুগীয় বংগীয়–অসমীয়া লিপিত সংস্কৃত ভাষাৰে লিখা হৈছিল। ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা এখন উৎকীৰ্ণ ইটাত ''…পতি শ্ৰীশ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ শ্ৰীলক্ষ্মীনাৰায়ণ'' বুলি লিখা আছে। আনহাতে, ৰুক্মিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা এখন পৃথক ইটাৰ শিলালিপিৰ পাঠ টাগে টাডাই ''জপত্তা শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' (''Japattā Sri Sri Laksmi Narayana'') বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} পৰৱৰ্তী অনুসন্ধানতো এই অঞ্চলত সিংহৰ আকৃতি খোদিত এখন উৎকীৰ্ণ ইটা, সুস্পষ্ট দাঁত থকা সিংহৰ এটা ভগ্নাংশ আৰু হৰিণৰ আকৃতি থকা এখন পোড়ামাটিৰ ফলক উদ্ধাৰ হয়।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কেইবাটাও পোড়ামাটিৰ ভাস্কৰ্য বৰ্তমান [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]]ত সংৰক্ষিত হৈ আছে। টাডাই ইয়াৰ ভিতৰত থিয় হৈ থকা এজন পুৰুষৰ মূৰ্তি আৰু নাও বাই থকা এটা দৃশ্যৰ উল্লেখ কৰিছে। তেওঁৰ মতে, নাও বাই থকা দৃশ্যৰ এই ধৰণৰ ভাস্কৰ্য উত্তৰ-পূব ভাৰতত অতি বিৰল।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ===কাওলিন মৃৎপাত্ৰ আৰু চীনৰ সৈতে সাংস্কৃতিক যোগাযোগ=== ভীষ্মকনগৰৰ খননকাৰ্যত কাওলিন বা চীনা মাটিৰে নিৰ্মিত মৃৎপাত্ৰও উদ্ধাৰ হৈছে। এই মৃৎপাত্ৰসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানত পোৱা ''আমবাৰী ৱেৰ'' (''Ambari ware'') নামৰ মৃৎশিল্পৰ সৈতে তুলনীয়। প্ৰত্নতত্ত্ববিদ সুকন্যা শৰ্মাৰ মতে, ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত এই ধৰণৰ মৃৎপাত্ৰৰ বিস্তৃতি উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ সৈতে [[চীন]]ৰ প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। গুৱাহাটীৰ নৱগ্ৰহ, শৰণীয়া আৰু কামাখ্যা পাহাৰৰ লগতে নগাঁও, তেজপুৰ আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ভীষ্মকনগৰতো কাওলিন মৃৎপাত্ৰ পোৱা গৈছে। শৰ্মাই লক্ষ্য কৰিছে যে ভাৰতৰ আন অঞ্চলত একেধৰণৰ মৃৎপাত্ৰ পোৱা যোৱা নাই। তেওঁ ইয়াক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতিৰ এক পৃথক বৈশিষ্ট্য হিচাপে গণ্য কৰিছে। চীনৰ জিয়াংচি প্ৰদেশৰ জিংদেজেন চীনামাটিৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণৰ এক প্ৰাচীন কেন্দ্ৰ। প্ৰায় ৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা এই কেন্দ্ৰৰ ইতিহাস অনুসৰণ কৰিব পাৰি। কাওলিনৰ ব্যৱহাৰ ইয়াৰো আগতে আৰম্ভ হৈছিল। শৰ্মাৰ মতে, উত্তৰ-পূব ভাৰতত কাওলিনৰ উপস্থিতিয়ে খ্ৰীষ্টীয় দশম শতিকাৰ আশে-পাশে চীনৰ পৰা মৃৎশিল্প সম্পৰ্কীয় ধাৰণাৰ প্ৰসাৰৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="Sharma">{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |year=2010 |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |page=24 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf |quote=Kaolin pottery are found in and around Guwahati city in the Navagraha, Saraniya and Kamakhya hills. It has also been reported from some sites in Nagao and Tezpur as well as from the excavations at Bhismaknagar by Raikar in Arunachal Pradesh. Similar type of pottery have not been found elsewhere in the country, and based on its wide distribution all across the region, it can be taken as a distinct charateristic of the archaeological evidence of Northeast India. This indicates a very early Chinese contact. Ideas had travelled during the early historic period. Ching-teh-chien [Jingdezhen], located in the northeastern part of the Kiangsi [Jiangxi] province, is a well-known site for porcelain manufacture in China. Porcelain is made by mixing Kaolin with another mineral. The history of Ching-teh-chien as a porcelain centre can be traced back to 800 CE. Thus, use of Kaolin predates this period. The occurrence of Kaolin implies the movement of ideas from China as early as 10th century CE. }}</ref> ===আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰী আৰু সংলগ্ন অঞ্চল=== ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা আন সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত মসৃণ কৰা শিলৰ সঁজুলি আৰু কেঁচা লোহাৰ টুকুৰা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite book |title=Arunachal Pradesh State Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/state-gazetteer.pdf}}</ref> ''Lohit District Gazetteer''ত এই অঞ্চলৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত লোকসকলক দক্ষ ইটানিৰ্মাতা, কুমাৰ আৰু কমাৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Gaz">{{cite book |editor-last=Choudhury |editor-first=S. Dutta |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, Lohit District |year=1978 |publisher=Director of Information and Public Relations, Government of Arunachal Pradesh |location=Shillong |url=https://dspace.cus.ac.in/jspui/bitstream/1/4258/1/Gazetteer%20of%20India%20Arunachal%20Pradesh.pdf }}</ref> ভীষ্মকনগৰৰ দৰে মৃৎপাত্ৰ সংলগ্ন ৰ'ইং, [[তেজু]], চিমৰি, কৰোণু আৰু এঞ্জন বা ইঞ্জনো অঞ্চলতো পোৱা গৈছে। ইয়াৰ পৰা ভীষ্মকনগৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতি দুৰ্গীকৃত নগৰখনৰ সীমাৰ বাহিৰলৈও বিস্তৃত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref name="Gaz"/> চিমৰিত সম্পন্ন খননকাৰ্যত আকৃতি, মাটিৰ প্ৰকৃতি আৰু নিৰ্মাণ-পদ্ধতিৰ ক্ষেত্ৰত ভীষ্মকনগৰৰ মৃৎপাত্ৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা মৃৎপাত্ৰৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হৈছে। এই আৱিষ্কাৰসমূহক সংলগ্ন অঞ্চলসমূহলৈ একেধৰণৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতিৰ বিস্তৃতিৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref name="Gaz"/> টাডাৰ মতে, ভীষ্মকনগৰৰ সুপৰিকল্পিত দুৰ্গ স্থাপত্য আৰু ইয়াৰ মৃৎপাত্ৰ তথা পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীৰ সমষ্টিয়ে বৃহত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ সৈতে নগৰখনৰ ঘনিষ্ঠ সাংস্কৃতিক সম্পৰ্কৰ ইংগিত দিয়ে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Bhismak nagar Museum Note.jpg|ভীষ্মকনগৰ সম্পৰ্কে সংগ্ৰহালয়ৰ তথ্যফলক File:Bhismaknagar fort ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰত [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজপ্ৰাসাদৰ ভগ্নাৱশেষ; ইটাৰ চাতালৰ একাংশ File:Another section of the palace.jpg|ৰাজপ্ৰাসাদৰ আন একাংশ; পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দিশলৈ বিস্তৃত ইটাৰ প্ৰতিৰক্ষা দেৱাল File:Bhismakanagar Wall.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ ৪.৫ মিটাৰ উচ্চতাৰ দেৱালৰ একাংশ; পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গাঁথনি File:A section of a wall in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দেৱালৰ একাংশ File:Bhismaknagar Brick Wall.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দিশলৈ বিস্তৃত ইটাৰ দেৱাল File:Bhismaknagar wall section.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম দেৱালৰ আন একাংশ File:Archival photo of Western Gate of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ File:Bhismanagar fort ruins.jpg|ৰাজপ্ৰাসাদৰ তিনিটা কোঠা, প্ৰতিটো প্ৰায় ৫,০০০ বৰ্গফুটজোৰা File:A separate structure inside the fortified walls.jpg|দুৰ্গীকৃত দেৱালৰ ভিতৰত আন এক গাঁথনি File:Central structure of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় অংশৰ গাঁথনি File:Lakshminarayan brick.jpg|চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধিপতি লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত ভীষ্মকনগৰৰ দুৰ্গৰ এচপৰা ইটা File:Bhismaknagar building.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পৰিসৰৰ এটা ভৱনৰ ভেটি; পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ File:Potsherds found in Bhisnaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎশিল্পৰ নমুনা File:A section of the central building of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় ভৱনৰ অংশ File:Mud pot with holes.jpg|ফুটা থকা মাটিৰ পাত্ৰ File:Terracota plate found in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা পোড়ামাটিৰ ফলক File:Brick of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত প্ৰাপ্ত ইটা File:Bhismaknagar Ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় ভৱনৰ অন্য একাংশ; পশ্চিম দেৱালৰ অৱশেষ File:A section of wall in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম দেৱালৰ অংশ File:Various artifacts found in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা বিভিন্ন কলাকৃতি File:A brick platform of Bishmak Nagar temple in Arunachal Pradesh.jpg|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ভীষ্মকনগৰ মন্দিৰৰ ইটাৰ চাতাল File:A stack of bricks of Bishmak Nagar Ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত থকা ইটাৰ স্তূপ File:Bhismaknagar complex.jpg|ভীষ্মকনগৰ পৰিসৰ </gallery> ==টোকা== {{reflist|group=note|35em}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Gait |first=Edward Albert |date=1906 |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |url=https://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 |ref=harv}} * {{cite book |last1=Tada |first1=Tage |last2=Dutta |first2=J. C. |last3=Deori |first3=Nabajit |year=2012 |title=Archaeological Heritage of Arunachal Pradesh |publisher=Government of Arunachal Pradesh, Department of Cultural Affairs, Directorate of Research |url=https://books.google.com/books?id=194smwEACAAJ |ref=harv}} * {{cite book |last1=Momin |first1=Mignonette |last2=Mawlong |first2=Cecile A. |last3=Qādrī |first3=Fuz̤ail Aḥmad |title=Society and Economy in North-East India |date=2006 |publisher=Regency Publications |isbn=9788189233402 |url=https://books.google.com/books?id=Djx131iEeYkC |language=en |ref=harv}} * {{cite thesis |type=PhD |first=Tage |last=Tada |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |hdl=10603/288770 |ref=harv}} * {{cite book |last=A. Raikar |first=Yashavant |year=1980 |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |ref=harv}} * {{cite thesis |type=PhD |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |publisher=University of Calcutta |year=1984 |hdl=10603/159414 |ref=harv}} * {{cite book |last=C. Allen |first=B. |year=1928 |title=Assam District Gazetteers |volume=XI |publisher=Baptist Mission Press |ref=harv}} {{refend}} {{Arunachal Pradesh}} ==লগতে চাওক== * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ * [[পদুম পুখুৰী, শদিয়া]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[গোম্চি]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * ৰামঘাট–তাৰাচো ধ্বংসাৱশেষ [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] g64a3c7x5b937lfgs1chudpyc3vz0x6 649035 649003 2026-11-01T21:33:14Z Ananya Taye 28065 649035 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox ancient site | name = ভীষ্মকনগৰ | alternate_name = থাংগিৰি, দৈথাং (দৈ-থাং), কুণ্ডিলনগৰ | image = Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg | alt = ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ | caption = ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ | map_alt = | map_type = | map_caption = | coordinates = {{coord|28|02|48.2|N|96|0|20.7|E|region:IN_type:landmark|display=inline}} | location = [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = আৱাসিক আৰু দুৰ্গীকৃত নগৰ | part_of = সধয়াপুৰ (স্বধয়াপুৰ) | length = ৪.৫ কিলোমিটাৰ | width = ২.৫ কিলোমিটাৰ | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত<ref name="ASI"/> | material = ইটা, শিল, বালি আৰু মাটি | built = খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকা (প্ৰচলিত নিৰ্মাণকাল) | abandoned = খ্ৰীষ্টীয় ষোড়শ শতিকা | epochs = মধ্যযুগ | cultures = | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯৬৯–১৯৭২ | archaeologists = | condition = ধ্বংসাৱশেষ | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''ভীষ্মকনগৰ''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ৰাজ্যত অৱস্থিত এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। ই [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ৰ ৰ'ইং চহৰৰ পূবফালে অৱস্থিত।<ref name="apgov">{{cite news |title=Bhismaknagar |url=http://arunachalpradesh.gov.in/bnagar.htm |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20170611120146/http://arunachalpradesh.gov.in/bnagar.htm |archive-date=11 June 2017}}</ref> এই স্থানৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহ সাধাৰণতে [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াসকলৰ]] শাসনকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হয়। চুতীয়াসকল আছিল তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত এটা জনগোষ্ঠী,<ref>"The Sutiyas belong to the Bodos, a linguistic group of the Brahmaputra valley, speaking a Tibeto-Burman language and having different cognate groups within them." {{harvcol|Shin|2020|p=51}}</ref> যিসকলে খ্ৰীষ্টীয় একাদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকালৈকে [[শদিয়া]] অঞ্চলত শাসন কৰিছিল।<ref name="ASI">{{cite web |url=http://asiguwahaticircle.gov.in/bhismaknagar.html |title=Remains at Bhismaknagar |publisher=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |quote=The remains are generally ascribed to the rule of the 'Chutias', a Tibeto-Burmese tribe who ruled over the region of Sadiya from 11th to 16th Century CE.}}</ref> ভীষ্মকনগৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ঐতিহাসিক ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ৰ অংশ আছিল আৰু ইয়াক বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত ''দৈথাং'' (''Doi-Thang'') নামৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Mitchell |first=John |title=Confidential Report (Topographical Political and Military) on the North-East Frontier of India |page=119}}</ref> ''দৈথাং'' বা ''থাংগিৰি'' আছিল বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত তিনিখন দুৰ্গীকৃত নগৰৰ অন্যতম। আন দুখন আছিল বৰনগৰ (টাই ভাষাত ''চে-লুং'') আৰু [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|চন্দনগিৰি]] (টাই ভাষাত ''দৈ-চন্তান'')।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Gopal Chandra |title=Ahom Buranji |pages=56–63}}</ref> মূল দুৰ্গটোক চুতীয়া ৰজা ''[[ৰত্নধ্বজপাল|গৌৰীনাৰায়ণ]]''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰৰ পাদদেশত নিৰ্মিত দুৰ্গশৃংখলাৰ অংশ হিচাপে সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যৰ ক্ষমতা সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> ১৯১৯–২০ চনত "অসম ৰাইফলছ"ৰ এটা অভিযানৰ সময়ত ব্ৰিটিছ বিষয়া এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে দুৰ্গৰ প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত পুখুৰী, অসংখ্য ভেটি আৰু শিলৰ চাতালৰ অৱশেষ লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা বৃহৎ ভেটি আৰু এখন বিস্তৃত ভৱনৰ ইটাৰ ভিত্তিও আছিল।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267}}</ref> পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত চালৰ খাপৰি আৰু অলংকৃত শিখৰ-অংশ উদ্ধাৰ হৈছে। ইয়াৰ পৰা দুৰ্গীকৃত নগৰখনৰ অন্ততঃ কিছুমান গাঁথনিত খাপৰিৰ চাল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি জানিব পাৰি।{{sfn|Tada|2011|p=115}}<ref name="Roof"/> ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন বা চীনা মাটিৰ মৃৎপাত্ৰসমূহক [[চীন]]ৰ সৈতে প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ ধাৰণা প্ৰসাৰৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref name="Sharma"/> ==অৱস্থান== [[File:Historical cities of Sadiya.jpg|thumb|সধয়াপুৰৰ আন দুখন ঐতিহাসিক নগৰৰ সৈতে ভীষ্মকনগৰৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] ভীষ্মকনগৰ বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ত, ৰ'ইং চহৰৰ পৰা প্ৰায় ২৯ কিলোমিটাৰ দূৰত, পাহাৰৰ পাদদেশৰ মালভূমিৰ দৰে ভূখণ্ডত অৱস্থিত।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref><ref name="LDV-Bhismaknagar">{{cite web |title=Bhismaknagar |website=District Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |url=https://roing.nic.in/tourist-place/bhismaknagar/ |access-date=18 August 2026 }}</ref> দুৰ্গীকৃত নগৰখন প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> ইয়াৰ অৱস্থান পাহাৰৰ পাদদেশৰ এটা দীঘলীয়া ভূখণ্ডত। কাষৰ পাহাৰসমূহে নগৰখনক প্ৰাকৃতিক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিছিল, আনহাতে অপেক্ষাকৃত উন্মুক্ত প্ৰৱেশপথসমূহ কৃত্ৰিম প্ৰাচীৰ আৰু দুৰ্গীকৰণৰ জৰিয়তে সুৰক্ষিত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> বৰ্তমানো দেখিবলৈ পোৱা মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো পাঁচ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক দূৰলৈ বিস্তৃত আছিল বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এই বৃহৎ প্ৰাচীৰে মূল স্থাপত্য চৌহদ, প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু আন অৱশেষসমূহ থকা এটা বিস্তৃত জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চল আৱৰি ৰাখিছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== বৰ্তমানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানটোৰ বাবে ''ভীষ্মকনগৰ'' নামটো প্ৰথমে ১৮৮৩ চনৰ ''Northeast Frontier of India'' গ্ৰন্থত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯২৮ চনৰ ''Assam District Gazetteer''ত লিপিবদ্ধ হোৱা দেখা যায়।<ref>"Again at Bishemnagar or Bishmuknagar, situated near Chipulin village up the Balijan (Sunpura) river and accessible from mile 27 on the Lohit valley road, is the remains of a large fort and settlement. It is supposed to have been built by Raja Bishmook or Bhikrum, Raja of Kundilpur, father of Rukmini." {{harvcol|C. Allen|1928|p=19}}</ref> এই নামটোৰ উৎপত্তি সম্ভৱতঃ ষোড়শ শতিকাৰ বৈষ্ণৱ ধৰ্মপ্ৰচাৰক [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সাহিত্যিক ৰচনাসমূহৰ উল্লেখৰ পৰা হৈছিল। এই ৰচনাসমূহ শদিয়া অঞ্চলত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ বংশকথাসমূহ চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰাতো স্থান লাভ কৰিছিল।{{refn|group=note|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ বিভিন্ন ৰচনাৰ ভিতৰত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল আৰু অঞ্চলটোৰ পৰিচয় নিৰ্মাণত প্ৰভাৱ পেলাইছিল। এই কাব্যত ৰুক্মিণীক ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=55}} ভীষ্মকৰ বংশকথা অঞ্চলটোৰ নতুন সাহিত্যিক পৰম্পৰাৰ অংশ হৈ পৰে আৰু শেষত পৰৱৰ্তী চুতীয়া বুৰঞ্জীসমূহতো অন্তৰ্ভুক্ত হয়।{{sfn|Shin|2020|p=57}}}} অৱশ্যে ইয়াৰ পূৰ্বৰ ঔপনিৱেশিক বিৱৰণসমূহত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ প্ৰত্নস্থলীক বেলেগ নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৮৪৫ চনত টি. ৰাউলাট আৰু ১৮৪৮ চনত এছ. এফ. হেনেই বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ স্থানটোক ''শিশুপাল নগৰ'' (''Sishupal Nagar'') বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Notes on the Tribes, Ruins and Antiquities in the Neighbourhood of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref><ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |year=1848 |title=Account of the Ruins in the Vicinity of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |pages=459–472}}</ref> আনহাতে, তেওঁলোকে ''ভীষ্মকনগৰ'' বা ''বিশমুক নগৰ'' (''Bishmook Nuggur'') নামটো দিবাং আৰু ডিক্ৰং নদীৰ মাজৰ পাহাৰৰ পাদদেশত থকা আন এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। এই তথ্যই সূচায় যে বৰ্তমানৰ স্থানটোক ''ভীষ্মকনগৰ'' হিচাপে চিনাক্ত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে পৃথক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহৰ পৰিচয় একত্ৰিত হৈ পৰাৰ ফলত গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrī-śrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===ভিৰমুক্কা আৰু চুতীয়া বংশপৰম্পৰা=== [[File:Terracotta brick.jpg|thumb|ৰ'ইঙৰ ৰিৱাচ (RIWATCH) সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা উৎকীৰ্ণ ইটা, য'ত ''…পতি শ্ৰীশ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ শ্ৰীলক্ষ্মীনাৰায়ণ'' বুলি খোদিত আছে। ইয়াত চুতীয়া ৰজা ''প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ''ৰ নাম খোদিত আছে। এই ৰজাজনক ধেনুখনা ভূমিদানৰ দাতাসকলৰ অন্যতম হিচাপে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।]] চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাত ''ভিৰমুক্কা'' (''Bhirmukka'') নামৰ এজন কিংবদন্তিমূলক ৰজাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাতা [[বীৰপাল]]ে নিজকে ভিৰমুক্কাৰ উত্তৰসূৰী হিচাপে পৰিচয় দিছিল। ভিৰমুক্কা নামটোক পৰৱৰ্তী কালত সংস্কৃতায়িত কৰি ''ভীষ্মক'' ৰূপ দিয়া হৈছিল বুলি এটা ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সংৰক্ষিত ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী''ৰ পাঠত এই নামৰ উল্লেখ পোৱা যায়— {{Quote |text=“শদিয়া ক'ৰজাকু-দেশ চুতিকা-বংশ ভিৰমুক্কা<br/>ধাতু দ্ৰৱ্য টো লেভে না সত্ব জনপদন্য” |author=''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'' }} এই বংশপৰম্পৰাক বৰ্তমানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানটোৰ নিৰ্মাণকাল বা প্ৰতিষ্ঠাতাৰ প্ৰত্যক্ষ প্ৰমাণ হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি। বিশেষকৈ ঔপনিৱেশিক যুগৰ প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিবেদনসমূহত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ স্থানটোক ''শিশুপাল নগৰ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Notes on the Tribes, Ruins and Antiquities in the Neighbourhood of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref><ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |year=1848 |title=Account of the Ruins in the Vicinity of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |pages=459–472}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে সমগ্ৰ অঞ্চলটো ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ'' নামেৰে পৰিচিত আছিল। চুতীয়া ৰজাসকলৰ তাম্ৰশাসনসমূহত তেওঁলোকৰ উপাধি ''সধয়াপুৰেশ্বৰ'' অৰ্থাৎ সধয়াপুৰৰ অধিপতি হিচাপে উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>"Furthermore, it is fairly certain from the dates available in the inscriptions that Nandin and Satyanārāyaṇa ruled Sadhayāpurī in the latter half of the fourteenth century, while Lakṣmīnārāyaṇa belonged to the beginning, and Dharmanārāyaṇa to the middle of the fifteenth century. It is also nearly clear that Sadhayāpurī (or Svadhayāpurī) mentioned in the inscriptions is the same as Sadhiyā or Sadiya of later times." {{harvcol|Shin|2020|p=52}}</ref> এই দুৰ্গ চুতীয়া ৰজা ''লক্ষ্মীনাৰায়ণ''ৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ অংশ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। প্ৰত্নস্থলীত শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত ইটা পোৱা গৈছে আৰু ইয়াৰ লিপিতাত্ত্বিক বিশ্লেষণে পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাৰিখ সমৰ্থন কৰে।<ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrī-śrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ==ঐতিহাসিক চিনাক্তকৰণ== [[File:Aerial view of Bhismaknagar brick foundation.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ইটাৰ ভেটিৰ আকাশমাৰ্গৰ পৰা তোলা আলোকচিত্ৰ। ঐতিহাসিক প্ৰতিবেদনসমূহত এই স্থানত শিল আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত একাধিক ভেটিৰ উপস্থিতি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।]] আহোম বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী অঞ্চলত অৱস্থিত দুখন পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই দুখন আছিল দিবাং নদীৰ সমীপৰ [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|চন্দনগিৰি]] (''দৈ-চন্তান'') আৰু কুণ্ডিল নদীৰ সমীপৰ থাংগিৰি (''দৈ-থাং'')। ইয়াৰ উপৰি ৰাজধানী বৰনগৰ (টাই ভাষাত ''চে-লুং'')ৰ উল্লেখ আছে।বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ প্ৰত্নস্থলী কুণ্ডিল নদীৰ সমীপত অৱস্থিত হোৱা বাবে ইয়াক বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত ঐতিহাসিক ''দৈ-থাং'' পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–63.</ref> ১৮৮৩ চনৰ ''Northeast Frontier of India'' গ্ৰন্থত কেপ্তেইন জন মিচেলে উল্লেখ কৰিছিল যে ভীষ্মকনগৰৰ উত্তৰৰ পাহাৰসমূহক মিচিমিসকলে ''থেংৰি-থায়া'' (''Thengri-thaya'') বুলি জানিছিল।<ref>{{cite book |last=Mitchell |first=John |title=Confidential Report (Topographical Political and Military) on the North-East Frontier of India |page=119}}</ref><ref>[https://www.davidrumsey.com/luna/servlet/detail/RUMSEY~8~1~344246~90112225:9--Karte-von-Assam-und-seinen-Nachb?sort=pub_list_no%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort&mi=1&trs=2&qvq=w4s:/where%2FAssam;sort:pub_list_no%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort;lc:RUMSEY~8~1 ১৮৩৪ চনৰ হাইনৰিখ বেৰ্গহাউছৰ ''Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern'' মানচিত্ৰত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰৰ ওপৰৰ ''Tengri-Thaya'' পাহাৰ দেখুওৱা হৈছে।]</ref> মিচিমি ভাষাত ''থায়া'' (''thaya'') শব্দৰ অৰ্থ ''পাহাৰ''।<ref>{{cite book |last=Sastry |first=Garima Devi Prasad |title=Mishmi-English-Hindi Dictionary |year=1961 |page=38}}</ref> এই ভাষিক ধাৰাবাহিকতাই ভীষ্মকনগৰৰ পাহাৰটো ঐতিহাসিকভাৱে ''থাংগিৰি'' নামেৰে পৰিচিত হৈ থকা সম্ভাৱনাৰ ইংগিত দিয়ে। ==ইতিহাস== ভীষ্মকনগৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰাচীন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। এই স্থান চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্যতম প্ৰধান দুৰ্গ আছিল। ইয়াৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহক একাদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকাৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।{{sfn|Tada|Dutta|Deori|2012|page=8}} ভীষ্মকনগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ৰ অংশ আছিল।{{sfn|Momin|Mawlong|Qādrī|2006|p=47}} বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ''দৈ-থাং'' নামৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ মন্ত্ৰী কাচিতৰা বা কাইতৰা (''Kai-tora'')ৰ অধিষ্ঠানস্থল আছিল। ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সেনাপতি চাও-চেং-কুং-ৰিন বা কং-চেঙে এই দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত কাচিতৰাক হত্যা কৰি তেওঁৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু সেই সময়ত বৰনগৰত অৱস্থান কৰা আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ৰ ওচৰলৈ তেওঁৰ মূৰ পঠিওৱা হয়।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–57.</ref> ইয়াৰ পিছতো দৈ-থাং অঞ্চলত চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত দৈ-থাংৰ চুতীয়াসকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিছিল বুলি বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। অৱশ্যে এই বিদ্ৰোহ পৰৱৰ্তী সময়ত দমন কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–63.</ref> ==স্থাপত্য== [[File:Offset Gateways and Ramparts of Historical Forts.png|thumb|কেইখনমান মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ বাঁকযুক্ত প্ৰৱেশপথ আৰু প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ বিন্যাস।]] ১৮৪৫ চনৰ টি. ৰাউলাটৰ প্ৰাৰম্ভিক বিৱৰণ অনুসৰি, ভীষ্মকনগৰৰ দুৰ্গটো পাহাৰৰ পাদদেশত থকা এখন ওখ সমতল ভূমিত অৱস্থিত আছিল। দুৰ্গখন দুটা প্ৰতিৰক্ষা শাৰীৰে সুৰক্ষিত আছিল। প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত দৃঢ়ভাৱে ঠাহ খুৱাই নিৰ্মাণ কৰা ৰঙা মাটিৰ প্ৰাচীৰ আছিল। এই মাটি সম্ভৱতঃ আন ঠাইৰ পৰা কঢ়িয়াই অনা হৈছিল। প্ৰাচীৰৰ তলফালে প্ৰায় ২০ গজ বহল এটা সমতল চাতাল বা ঢাপ আছিল। ইয়াৰ বাহিৰফালে পাহাৰৰ ঢাল কাটি প্ৰায় ১০ৰ পৰা ৩০ ফুট উচ্চতাৰ থিয় প্ৰতিৰক্ষামূলক ঢাল সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> দুৰ্গখনৰ তিনিফালে কৃত্ৰিম প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা আছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। উত্তৰফালে থকা [[মিচিমি পাহাৰ]]ৰ থিয় ঢালে প্ৰাকৃতিক বাধা সৃষ্টি কৰিছিল আৰু সেই দিশত অতিৰিক্ত প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণৰ প্ৰয়োজন নাছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> দুৰ্গৰ প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু সংলগ্ন প্ৰতিৰক্ষামূলক গাঁথনিসমূহ ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত থকা একাধিক ইটাৰ গাঁথনিৰ অৱশেষৰ পৰা নগৰখনৰ আৱাসিক ঘৰসমূহো ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> ব্ৰিটিছ অন্বেষক ৰাউলাটে লিখিছিল— <blockquote>''"..and on many spots in the interior I observed remains of the same materials (bricks), so that in all probability the houses occupied by the inhabitants must have been built of masonry."''</blockquote> অৰ্থাৎ দুৰ্গৰ ভিতৰৰ বহু স্থানত একে ধৰণৰ ইটাৰ অৱশেষ পোৱাৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে ইয়াৰ বাসিন্দাসকলৰ ঘৰসমূহো ইটাৰ গাঁথনিৰে নিৰ্মিত আছিল। ১৯০৫ চনত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ টি. ব্লকে ভীষ্মকনগৰৰ বাহিৰৰ দুৰ্গীকৰণ পৰিদৰ্শন কৰে। তেওঁ জীৱ-জন্তু, চৰাই আৰু মানুহৰ আকৃতিৰ লগতে ফুল আৰু জ্যামিতিক নক্সা খোদিত অলংকৃত ফলক সংগ্ৰহ কৰিছিল।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ১৯১৯–২০ চনত অসম ৰাইফলছৰ এটা অভিযানৰ সময়ত এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে দুৰ্গখনৰ ধ্বংসাৱশেষৰ অধিক বিশদ বিৱৰণ লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ সন্মুখত পৰিখা থকা এটা ওখ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ শ্বেইক্সপীয়েৰে লিখিছিল—<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267 }}</ref><blockquote>''"We found ourselves crossing a high earthwork rampart with ditch in front, and which from the masses of bricks lying about showed a wall must have topped the rampart which enclosed, as far as we could get along it, a vast space. Inside this we found traces of tanks now choked with earth and jungle growths, many plinths and stone platforms, while a good way into this space was a brick plinth with in places 3 to 5 feet of wall standing, of what must have been an extensive building."''</blockquote> অৰ্থাৎ গড়ৰ ওচৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ ইটা সিঁচৰতি হৈ থকাৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে মাটিৰ প্ৰাচীৰটোৰ ওপৰত পূৰ্বতে ইটাৰ এখন দেৱাল আছিল। এই প্ৰাচীৰে তেওঁৰ ভাষাত এটা ''বিশাল অঞ্চল'' আৱৰি ৰাখিছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত তেওঁ মাটি আৰু জংঘলেৰে ভৰি যোৱা পুখুৰীৰ অৱশেষ, অসংখ্য ইটা-শিলৰ ভেটি আৰু এটা বৃহৎ ভৱনৰ ইটাৰ ভিত্তি লক্ষ্য কৰিছিল। বৃহৎ ভৱনটোৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ কিছু অংশ তেতিয়াও তিনিৰ পৰা পাঁচ ফুট উচ্চতালৈ থিয় হৈ আছিল। শ্বেইক্সপীয়েৰে উল্লেখ কৰিছিল যে ইটাবোৰ ডাঙৰ, ডাঠ আৰু প্ৰায় বৰ্গাকাৰ আছিল। ইটাবোৰত কোনো দৃশ্যমান চিহ্ন বা অলংকৰণ নাছিল। ইয়াৰ আকৃতিৰ সৈতে তেওঁ প্ৰাচীন মেছ'পটেমিয়াৰ ''উৰ'' নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা ইটাৰ তুলনা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267 |quote=The bricks were large and thick, nearly square, reminding one rather of those found in Mesopotamia at ruined Ur of the Chaldees, but without marks or ornamentation. }}</ref> ১৯৬৯ চনৰ পৰা ১৯৭২ চনৰ ভিতৰত [[নেফা]]ৰ গৱেষণা বিভাগে ভীষ্মকনগৰত আনুষ্ঠানিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰে। এই খননকাৰ্যত দুৰ্গৰ অৱশিষ্ট প্ৰাচীৰ, মাটিৰ পাত্ৰ, পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰী, অলংকৃত ফলক আৰু উৎকীৰ্ণ ইটা উদ্ধাৰ কৰা হয়।{{sfn|Tada|2011|p=114}} দুৰ্গখনৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু সংলগ্ন গাঁথনিসমূহৰ অধিকাংশই পোৰা ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। দুৰ্গীকৃত নগৰখন প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। টাগে টাডাৰ মতে, নগৰখনৰ সামগ্ৰিক ভূমি-পৰিকল্পনা দীঘলীয়া আৰু অৰ্ধবৃত্তাকাৰ আছিল। সংলগ্ন পাহাৰসমূহে নগৰখনৰ প্ৰাকৃতিক প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাত সহায় কৰিছিল। দুৰ্গৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো প্ৰায় ৪.৫ মিটাৰ ওখ আৰু ৬ মিটাৰ বহল আছিল। ই মাজে মাজে বিচ্ছিন্ন হৈ পাঁচ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক দূৰলৈ বিস্তৃত হৈছিল।{{sfn|Tada|2011|p=114}}{{sfn|Chattopadhyay|1984}} মাত্ৰ সীমিত পৰিসৰত খননকাৰ্য সম্পন্ন হোৱা সত্ত্বেও প্ৰাৰম্ভিক অনুসন্ধানত তিনিটা পুখুৰী আৰু দুৰ্গৰ পূব আৰু পশ্চিমফালে অৱস্থিত দুখন প্ৰৱেশদ্বাৰৰ উপস্থিতি পোৱা গৈছিল।{{sfn|A. Raikar|1980|p=19}} দুৰ্গীকৃত চৌহদৰ কেন্দ্ৰত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা ভৱনৰ অৱশেষ আছে। টাডাই ইয়াক সাময়িকভাৱে ৰাজপ্ৰাসাদৰ অংশ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। এই ভৱনটোৰ ভেটিৰ কালি প্ৰায় ১,৮৬০.৫২ বৰ্গমিটাৰ। ইয়াত তিনিটা বৃহৎ কক্ষ বা সভাগৃহ, সংলগ্ন সম্প্ৰসাৰিত কোঠা আৰু ছখন প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল। ভৱনটোৰ চাৰিওফালে প্ৰায় ১.৫ মিটাৰ ওখ শিলৰ প্ৰাচীৰ আছিল। ইয়াৰ ইটাৰ দেৱালৰ কিছু অংশ এতিয়াও প্ৰায় ১ মিটাৰ উচ্চতালৈ থিয় হৈ আছে। ভৱনটোৰ বাহিৰৰ ভিত্তিভাগত ইটাৰ শাৰীসমূহ সামান্য বাহিৰলৈ প্ৰক্ষেপিত কৰি সজোৱা হৈছিল। দেৱালসমূহ প্ৰায় পোনপটীয়াকৈ প্ৰাকৃতিক মাটিৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। সীমা প্ৰাচীৰৰ ভিতৰফালে অলংকৃত খাপৰি বা ফলক সংলগ্ন আছিল। মজিয়াত ইটাৰ পকী আৱৰণ থকাৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা নগ'ল। ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা মাটিৰ পাত্ৰ, পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি, পোড়ামাটিৰ ফলক আৰু অলংকৃত খাপৰিসমূহে মধ্যযুগীয় শিল্পকলা আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ নিদৰ্শন বহন কৰে।{{sfn|Tada|2011|p=114}} [[File:Deer terracotta figure from Bhismaknagar.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ বাহিৰৰ দেৱালত সংলগ্ন হৈ থকা হৰিণৰ আকৃতি খোদিত পোড়ামাটিৰ ফলক।]] ===প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ=== দুৰ্গৰ পূব আৰু পশ্চিমফালে থকা দুখন প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ বৰ্তমানো পোৱা যায়। পশ্চিমফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন পূবফালৰখনতকৈ ডাঙৰ আছিল আৰু ইয়াৰ সৈতে সংলগ্ন দুটা কোঠা আছিল। আনহাতে, পূবফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখনত মাত্ৰ এটা সংলগ্ন কোঠা আছিল। দুয়োখন প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পথ এনেদৰে সাজি উলিওৱা হৈছিল যে বাহিৰৰ পৰা পোনে পোনে সোমাবলৈ চেষ্টা কৰা ব্যক্তিয়ে সন্মুখত বাধা পাইছিল আৰু ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিবলৈ বাওঁফালে ঘূৰিবলগীয়া হৈছিল। এইদৰে প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহত পোনপটীয়া পথৰ পৰিৱৰ্তে বাঁকযুক্ত বা কৌণিক প্ৰৱেশপথৰ ব্যৱস্থা আছিল। টাডাৰ বিৱৰণ অনুসৰি, পশ্চিমফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন উত্তৰমুখী আৰু পূবফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন দক্ষিণমুখী আছিল। তেওঁ বৰ্ণনা কৰাৰ সময়ত দুয়োখন প্ৰৱেশদ্বাৰেই যথেষ্ট জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাত আছিল।{{sfn|Tada|2011|p=114}} ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰ== [[File:Terracotta Idol - Koronu village - Lower Dibang valley district - RIWATCH Museum.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ওচৰৰ কৰোণু গাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা মধ্যযুগীয় বংগৰ ''টেপা পুতুল'' শৈলীৰ পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি।]] ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহক টাডাই প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত বিভক্ত কৰিছে। প্ৰথম ভাগত আছে ভালদৰে পৰিশোধিত আৰু মিহি মাটিৰে নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহ। দ্বিতীয় ভাগত আছে তুলনামূলকভাৱে খহটা মাটিৰে নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহ। ইয়াৰ অধিকাংশ মৃৎপাত্ৰ ৰঙচুৱা বৰণৰ আৰু কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত। উদ্ধাৰ হোৱা সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত বাটি, থাল, দণ্ডযুক্ত থাল, নলীযুক্ত পাত্ৰ, কলহ আৰু অলংকৃত শিখৰ-অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। টাডাৰ মতে, মিহি মাটিৰে চাকত নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহৰ সৈতে [[গুৱাহাটী]]ৰ [[আমবাৰীৰ মৃণ্ময় ভাস্কৰ্য|আমবাৰী]] প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ঘনিষ্ঠ সাদৃশ্য আছে। আমবাৰীৰ এই মৃৎপাত্ৰসমূহ আনুমানিক খ্ৰীষ্টীয় দশম–দ্বাদশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত ময়ূৰ, হৰিণ, সিংহ আৰু হাতীৰ আকৃতিৰ মূৰ্তি পোৱা গৈছে। ইয়াৰ উপৰি জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰে অলংকৃত ফলকো উদ্ধাৰ হৈছে। খননকাৰ্যত চালৰ খাপৰি আৰু বিভিন্ন আকৃতিৰ বৃহৎ অলংকৃত শিখৰ-অংশও পোৱা গৈছিল। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ''State Gazetteer''ত এই বৃহৎ অলংকৃত শিখৰ-অংশসমূহক ভীষ্মকনগৰৰ এক বিশেষ বৈশিষ্ট্য হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Roof">{{cite book |editor-last=Kri |editor-first=Sokhep |title=State Gazetteer of Arunachal Pradesh |volume=1 |year=2010 |publisher=Gazetteers Department, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/state-gazetteer.pdf |quote=A number of large decorative finials of varying shapes are a speciality of Bhishmaknagar. ... roof tiles etc. have been found. }}</ref> উৎখননৰ ফলত অলংকৃত আৰু উৎকীৰ্ণ ইটাৰ ফলকো উদ্ধাৰ হৈছে। কিছুমান ফলকত পৰস্পৰে যুদ্ধ কৰা সিংহৰ যোৰা, আন কিছুমানত পৰস্পৰৰ মুখামুখি হৈ থকা দুটা হাতী আৰু আন কেইখনমানত অলংকৃত সিংহৰ যোৰা খোদিত আছে। জীৱ-জন্তুৰ আকৃতিৰ সৈতে কেইবাখনো ফলকত লিপিও খোদিত আছে। টাডাৰ মতে, এই লিপিসমূহ মধ্যযুগীয় বংগীয়–অসমীয়া লিপিত সংস্কৃত ভাষাৰে লিখা হৈছিল। ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা এখন উৎকীৰ্ণ ইটাত ''…পতি শ্ৰীশ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ শ্ৰীলক্ষ্মীনাৰায়ণ'' বুলি লিখা আছে। আনহাতে, ৰুক্মিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা এখন পৃথক ইটাৰ শিলালিপিৰ পাঠ টাগে টাডাই ''জপত্তা শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' (''Japattā Sri Sri Laksmi Narayana'') বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} পৰৱৰ্তী অনুসন্ধানতো এই অঞ্চলত সিংহৰ আকৃতি খোদিত এখন উৎকীৰ্ণ ইটা, সুস্পষ্ট দাঁত থকা সিংহৰ এটা ভগ্নাংশ আৰু হৰিণৰ আকৃতি থকা এখন পোড়ামাটিৰ ফলক উদ্ধাৰ হয়।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কেইবাটাও পোড়ামাটিৰ ভাস্কৰ্য বৰ্তমান [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]]ত সংৰক্ষিত হৈ আছে। টাডাই ইয়াৰ ভিতৰত থিয় হৈ থকা এজন পুৰুষৰ মূৰ্তি আৰু নাও বাই থকা এটা দৃশ্যৰ উল্লেখ কৰিছে। তেওঁৰ মতে, নাও বাই থকা দৃশ্যৰ এই ধৰণৰ ভাস্কৰ্য উত্তৰ-পূব ভাৰতত অতি বিৰল।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ===কাওলিন মৃৎপাত্ৰ আৰু চীনৰ সৈতে সাংস্কৃতিক যোগাযোগ=== ভীষ্মকনগৰৰ খননকাৰ্যত কাওলিন বা চীনা মাটিৰে নিৰ্মিত মৃৎপাত্ৰও উদ্ধাৰ হৈছে। এই মৃৎপাত্ৰসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানত পোৱা ''আমবাৰী ৱেৰ'' (''Ambari ware'') নামৰ মৃৎশিল্পৰ সৈতে তুলনীয়। প্ৰত্নতত্ত্ববিদ সুকন্যা শৰ্মাৰ মতে, ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত এই ধৰণৰ মৃৎপাত্ৰৰ বিস্তৃতি উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ সৈতে [[চীন]]ৰ প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। গুৱাহাটীৰ নৱগ্ৰহ, শৰণীয়া আৰু কামাখ্যা পাহাৰৰ লগতে নগাঁও, তেজপুৰ আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ভীষ্মকনগৰতো কাওলিন মৃৎপাত্ৰ পোৱা গৈছে। শৰ্মাই লক্ষ্য কৰিছে যে ভাৰতৰ আন অঞ্চলত একেধৰণৰ মৃৎপাত্ৰ পোৱা যোৱা নাই। তেওঁ ইয়াক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতিৰ এক পৃথক বৈশিষ্ট্য হিচাপে গণ্য কৰিছে। চীনৰ জিয়াংচি প্ৰদেশৰ জিংদেজেন চীনামাটিৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণৰ এক প্ৰাচীন কেন্দ্ৰ। প্ৰায় ৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা এই কেন্দ্ৰৰ ইতিহাস অনুসৰণ কৰিব পাৰি। কাওলিনৰ ব্যৱহাৰ ইয়াৰো আগতে আৰম্ভ হৈছিল। শৰ্মাৰ মতে, উত্তৰ-পূব ভাৰতত কাওলিনৰ উপস্থিতিয়ে খ্ৰীষ্টীয় দশম শতিকাৰ আশে-পাশে চীনৰ পৰা মৃৎশিল্প সম্পৰ্কীয় ধাৰণাৰ প্ৰসাৰৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="Sharma">{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |year=2010 |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |page=24 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf |quote=Kaolin pottery are found in and around Guwahati city in the Navagraha, Saraniya and Kamakhya hills. It has also been reported from some sites in Nagao and Tezpur as well as from the excavations at Bhismaknagar by Raikar in Arunachal Pradesh. Similar type of pottery have not been found elsewhere in the country, and based on its wide distribution all across the region, it can be taken as a distinct charateristic of the archaeological evidence of Northeast India. This indicates a very early Chinese contact. Ideas had travelled during the early historic period. Ching-teh-chien [Jingdezhen], located in the northeastern part of the Kiangsi [Jiangxi] province, is a well-known site for porcelain manufacture in China. Porcelain is made by mixing Kaolin with another mineral. The history of Ching-teh-chien as a porcelain centre can be traced back to 800 CE. Thus, use of Kaolin predates this period. The occurrence of Kaolin implies the movement of ideas from China as early as 10th century CE. }}</ref> ===আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰী আৰু সংলগ্ন অঞ্চল=== ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা আন সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত মসৃণ কৰা শিলৰ সঁজুলি আৰু কেঁচা লোহাৰ টুকুৰা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite book |title=Arunachal Pradesh State Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/state-gazetteer.pdf}}</ref> ''Lohit District Gazetteer''ত এই অঞ্চলৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত লোকসকলক দক্ষ ইটানিৰ্মাতা, কুমাৰ আৰু কমাৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Gaz">{{cite book |editor-last=Choudhury |editor-first=S. Dutta |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, Lohit District |year=1978 |publisher=Director of Information and Public Relations, Government of Arunachal Pradesh |location=Shillong |url=https://dspace.cus.ac.in/jspui/bitstream/1/4258/1/Gazetteer%20of%20India%20Arunachal%20Pradesh.pdf }}</ref> ভীষ্মকনগৰৰ দৰে মৃৎপাত্ৰ সংলগ্ন ৰ'ইং, [[তেজু]], চিমৰি, কৰোণু আৰু এঞ্জন বা ইঞ্জনো অঞ্চলতো পোৱা গৈছে। ইয়াৰ পৰা ভীষ্মকনগৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতি দুৰ্গীকৃত নগৰখনৰ সীমাৰ বাহিৰলৈও বিস্তৃত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref name="Gaz"/> চিমৰিত সম্পন্ন খননকাৰ্যত আকৃতি, মাটিৰ প্ৰকৃতি আৰু নিৰ্মাণ-পদ্ধতিৰ ক্ষেত্ৰত ভীষ্মকনগৰৰ মৃৎপাত্ৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা মৃৎপাত্ৰৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হৈছে। এই আৱিষ্কাৰসমূহক সংলগ্ন অঞ্চলসমূহলৈ একেধৰণৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতিৰ বিস্তৃতিৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref name="Gaz"/> টাডাৰ মতে, ভীষ্মকনগৰৰ সুপৰিকল্পিত দুৰ্গ স্থাপত্য আৰু ইয়াৰ মৃৎপাত্ৰ তথা পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীৰ সমষ্টিয়ে বৃহত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ সৈতে নগৰখনৰ ঘনিষ্ঠ সাংস্কৃতিক সম্পৰ্কৰ ইংগিত দিয়ে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Bhismak nagar Museum Note.jpg|ভীষ্মকনগৰ সম্পৰ্কে সংগ্ৰহালয়ৰ তথ্যফলক File:Bhismaknagar fort ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰত [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজপ্ৰাসাদৰ ভগ্নাৱশেষ; ইটাৰ চাতালৰ একাংশ File:Another section of the palace.jpg|ৰাজপ্ৰাসাদৰ আন একাংশ; পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দিশলৈ বিস্তৃত ইটাৰ প্ৰতিৰক্ষা দেৱাল File:Bhismakanagar Wall.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ ৪.৫ মিটাৰ উচ্চতাৰ দেৱালৰ একাংশ; পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গাঁথনি File:A section of a wall in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দেৱালৰ একাংশ File:Bhismaknagar Brick Wall.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দিশলৈ বিস্তৃত ইটাৰ দেৱাল File:Bhismaknagar wall section.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম দেৱালৰ আন একাংশ File:Archival photo of Western Gate of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ File:Bhismanagar fort ruins.jpg|ৰাজপ্ৰাসাদৰ তিনিটা কোঠা, প্ৰতিটো প্ৰায় ৫,০০০ বৰ্গফুটজোৰা File:A separate structure inside the fortified walls.jpg|দুৰ্গীকৃত দেৱালৰ ভিতৰত আন এক গাঁথনি File:Central structure of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় অংশৰ গাঁথনি File:Lakshminarayan brick.jpg|চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধিপতি লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত ভীষ্মকনগৰৰ দুৰ্গৰ এচপৰা ইটা File:Bhismaknagar building.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পৰিসৰৰ এটা ভৱনৰ ভেটি; পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ File:Potsherds found in Bhisnaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎশিল্পৰ নমুনা File:A section of the central building of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় ভৱনৰ অংশ File:Mud pot with holes.jpg|ফুটা থকা মাটিৰ পাত্ৰ File:Terracota plate found in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা পোড়ামাটিৰ ফলক File:Brick of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত প্ৰাপ্ত ইটা File:Bhismaknagar Ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় ভৱনৰ অন্য একাংশ; পশ্চিম দেৱালৰ অৱশেষ File:A section of wall in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম দেৱালৰ অংশ File:Various artifacts found in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা বিভিন্ন কলাকৃতি File:A brick platform of Bishmak Nagar temple in Arunachal Pradesh.jpg|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ভীষ্মকনগৰ মন্দিৰৰ ইটাৰ চাতাল File:A stack of bricks of Bishmak Nagar Ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত থকা ইটাৰ স্তূপ File:Bhismaknagar complex.jpg|ভীষ্মকনগৰ পৰিসৰ </gallery> ==টোকা== {{reflist|group=note|35em}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Gait |first=Edward Albert |date=1906 |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |url=https://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 |ref=harv}} * {{cite book |last1=Tada |first1=Tage |last2=Dutta |first2=J. C. |last3=Deori |first3=Nabajit |year=2012 |title=Archaeological Heritage of Arunachal Pradesh |publisher=Government of Arunachal Pradesh, Department of Cultural Affairs, Directorate of Research |url=https://books.google.com/books?id=194smwEACAAJ |ref=harv}} * {{cite book |last1=Momin |first1=Mignonette |last2=Mawlong |first2=Cecile A. |last3=Qādrī |first3=Fuz̤ail Aḥmad |title=Society and Economy in North-East India |date=2006 |publisher=Regency Publications |isbn=9788189233402 |url=https://books.google.com/books?id=Djx131iEeYkC |language=en |ref=harv}} * {{cite thesis |type=PhD |first=Tage |last=Tada |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |hdl=10603/288770 |ref=harv}} * {{cite book |last=A. Raikar |first=Yashavant |year=1980 |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |ref=harv}} * {{cite thesis |type=PhD |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |publisher=University of Calcutta |year=1984 |hdl=10603/159414 |ref=harv}} * {{cite book |last=C. Allen |first=B. |year=1928 |title=Assam District Gazetteers |volume=XI |publisher=Baptist Mission Press |ref=harv}} {{refend}} {{Arunachal Pradesh}} ==লগতে চাওক== * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ * [[পদুম পুখুৰী, শদিয়া]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[গোম্চি]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * [[ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] tjxl0rm3krrmx7toasre9l6dok1ywz9 649041 649035 2026-11-01T21:37:39Z Ananya Taye 28065 649041 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox ancient site | name = ভীষ্মকনগৰ | alternate_name = থাংগিৰি, দৈথাং (দৈ-থাং), কুণ্ডিলনগৰ | image = Archival photo of Eastern Gate of Bhismaknagar.jpg | alt = ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ | caption = ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ | map_alt = | map_type = | map_caption = | coordinates = {{coord|28|02|48.2|N|96|0|20.7|E|region:IN_type:landmark|display=inline}} | location = [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = আৱাসিক আৰু দুৰ্গীকৃত নগৰ | part_of = সধয়াপুৰ (স্বধয়াপুৰ) | length = ৪.৫ কিলোমিটাৰ | width = ২.৫ কিলোমিটাৰ | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত<ref name="ASI"/> | material = ইটা, শিল, বালি আৰু মাটি | built = খ্ৰীষ্টীয় অষ্টম শতিকা (প্ৰচলিত নিৰ্মাণকাল) | abandoned = খ্ৰীষ্টীয় ষোড়শ শতিকা | epochs = মধ্যযুগ | cultures = | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯৬৯–১৯৭২ | archaeologists = | condition = ধ্বংসাৱশেষ | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''ভীষ্মকনগৰ''' হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]] ৰাজ্যত অৱস্থিত এক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। ই [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ৰ ৰ'ইং চহৰৰ পূবফালে অৱস্থিত।<ref name="apgov">{{cite news |title=Bhismaknagar |url=http://arunachalpradesh.gov.in/bnagar.htm |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20170611120146/http://arunachalpradesh.gov.in/bnagar.htm |archive-date=11 June 2017}}</ref> এই স্থানৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহ সাধাৰণতে [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াসকলৰ]] শাসনকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হয়। চুতীয়াসকল আছিল তিব্বত-ব্ৰহ্মীয় ভাষাগোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত এটা জনগোষ্ঠী,<ref>"The Sutiyas belong to the Bodos, a linguistic group of the Brahmaputra valley, speaking a Tibeto-Burman language and having different cognate groups within them." {{harvcol|Shin|2020|p=51}}</ref> যিসকলে খ্ৰীষ্টীয় একাদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকালৈকে [[শদিয়া]] অঞ্চলত শাসন কৰিছিল।<ref name="ASI">{{cite web |url=http://asiguwahaticircle.gov.in/bhismaknagar.html |title=Remains at Bhismaknagar |publisher=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |quote=The remains are generally ascribed to the rule of the 'Chutias', a Tibeto-Burmese tribe who ruled over the region of Sadiya from 11th to 16th Century CE.}}</ref> ভীষ্মকনগৰ [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ঐতিহাসিক ৰাজধানী অঞ্চল ''সধয়াপুৰ''ৰ অংশ আছিল আৰু ইয়াক বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত ''দৈথাং'' (''Doi-Thang'') নামৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Mitchell |first=John |title=Confidential Report (Topographical Political and Military) on the North-East Frontier of India |page=119}}</ref> ''দৈথাং'' বা ''থাংগিৰি'' আছিল বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত তিনিখন দুৰ্গীকৃত নগৰৰ অন্যতম। আন দুখন আছিল বৰনগৰ (টাই ভাষাত ''চে-লুং'') আৰু [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|চন্দনগিৰি]] (টাই ভাষাত ''দৈ-চন্তান'')।<ref>{{cite book |last=Barua |first=Gopal Chandra |title=Ahom Buranji |pages=56–63}}</ref> মূল দুৰ্গটোক চুতীয়া ৰজা ''[[ৰত্নধ্বজপাল|গৌৰীনাৰায়ণ]]''ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰৰ পাদদেশত নিৰ্মিত দুৰ্গশৃংখলাৰ অংশ হিচাপে সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰা অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যৰ ক্ষমতা সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> ১৯১৯–২০ চনত "অসম ৰাইফলছ"ৰ এটা অভিযানৰ সময়ত ব্ৰিটিছ বিষয়া এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে দুৰ্গৰ প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত পুখুৰী, অসংখ্য ভেটি আৰু শিলৰ চাতালৰ অৱশেষ লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা বৃহৎ ভেটি আৰু এখন বিস্তৃত ভৱনৰ ইটাৰ ভিত্তিও আছিল।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267}}</ref> পৰৱৰ্তী খননকাৰ্যত চালৰ খাপৰি আৰু অলংকৃত শিখৰ-অংশ উদ্ধাৰ হৈছে। ইয়াৰ পৰা দুৰ্গীকৃত নগৰখনৰ অন্ততঃ কিছুমান গাঁথনিত খাপৰিৰ চাল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি জানিব পাৰি।{{sfn|Tada|2011|p=115}}<ref name="Roof"/> ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কাওলিন বা চীনা মাটিৰ মৃৎপাত্ৰসমূহক [[চীন]]ৰ সৈতে প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ মৃৎশিল্পৰ ধাৰণা প্ৰসাৰৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref name="Sharma"/> ==অৱস্থান== [[File:Historical cities of Sadiya.jpg|thumb|সধয়াপুৰৰ আন দুখন ঐতিহাসিক নগৰৰ সৈতে ভীষ্মকনগৰৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] ভীষ্মকনগৰ বৰ্তমানৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ত, ৰ'ইং চহৰৰ পৰা প্ৰায় ২৯ কিলোমিটাৰ দূৰত, পাহাৰৰ পাদদেশৰ মালভূমিৰ দৰে ভূখণ্ডত অৱস্থিত।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref><ref name="LDV-Bhismaknagar">{{cite web |title=Bhismaknagar |website=District Lower Dibang Valley, Government of Arunachal Pradesh |url=https://roing.nic.in/tourist-place/bhismaknagar/ |access-date=18 August 2026 }}</ref> দুৰ্গীকৃত নগৰখন প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> ইয়াৰ অৱস্থান পাহাৰৰ পাদদেশৰ এটা দীঘলীয়া ভূখণ্ডত। কাষৰ পাহাৰসমূহে নগৰখনক প্ৰাকৃতিক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিছিল, আনহাতে অপেক্ষাকৃত উন্মুক্ত প্ৰৱেশপথসমূহ কৃত্ৰিম প্ৰাচীৰ আৰু দুৰ্গীকৰণৰ জৰিয়তে সুৰক্ষিত কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> বৰ্তমানো দেখিবলৈ পোৱা মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো পাঁচ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক দূৰলৈ বিস্তৃত আছিল বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। এই বৃহৎ প্ৰাচীৰে মূল স্থাপত্য চৌহদ, প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু আন অৱশেষসমূহ থকা এটা বিস্তৃত জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চল আৱৰি ৰাখিছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=114}}</ref> ==নামৰ ব্যুৎপত্তি== বৰ্তমানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানটোৰ বাবে ''ভীষ্মকনগৰ'' নামটো প্ৰথমে ১৮৮৩ চনৰ ''Northeast Frontier of India'' গ্ৰন্থত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯২৮ চনৰ ''Assam District Gazetteer''ত লিপিবদ্ধ হোৱা দেখা যায়।<ref>"Again at Bishemnagar or Bishmuknagar, situated near Chipulin village up the Balijan (Sunpura) river and accessible from mile 27 on the Lohit valley road, is the remains of a large fort and settlement. It is supposed to have been built by Raja Bishmook or Bhikrum, Raja of Kundilpur, father of Rukmini." {{harvcol|C. Allen|1928|p=19}}</ref> এই নামটোৰ উৎপত্তি সম্ভৱতঃ ষোড়শ শতিকাৰ বৈষ্ণৱ ধৰ্মপ্ৰচাৰক [[শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সাহিত্যিক ৰচনাসমূহৰ উল্লেখৰ পৰা হৈছিল। এই ৰচনাসমূহ শদিয়া অঞ্চলত জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ বংশকথাসমূহ চুতীয়া বুৰঞ্জীৰ পৰম্পৰাতো স্থান লাভ কৰিছিল।{{refn|group=note|শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ বিভিন্ন ৰচনাৰ ভিতৰত কৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীৰ কাহিনী বৰ্ণনা কৰা ''ৰুক্মিণী হৰণ'' কাব্যখন শদিয়া অঞ্চলত বিশেষ জনপ্ৰিয় হৈছিল আৰু অঞ্চলটোৰ পৰিচয় নিৰ্মাণত প্ৰভাৱ পেলাইছিল। এই কাব্যত ৰুক্মিণীক ৰজা ভীষ্মকৰ কন্যা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।{{sfn|Shin|2020|p=55}} ভীষ্মকৰ বংশকথা অঞ্চলটোৰ নতুন সাহিত্যিক পৰম্পৰাৰ অংশ হৈ পৰে আৰু শেষত পৰৱৰ্তী চুতীয়া বুৰঞ্জীসমূহতো অন্তৰ্ভুক্ত হয়।{{sfn|Shin|2020|p=57}}}} অৱশ্যে ইয়াৰ পূৰ্বৰ ঔপনিৱেশিক বিৱৰণসমূহত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ প্ৰত্নস্থলীক বেলেগ নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছিল। ১৮৪৫ চনত টি. ৰাউলাট আৰু ১৮৪৮ চনত এছ. এফ. হেনেই বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ স্থানটোক ''শিশুপাল নগৰ'' (''Sishupal Nagar'') বুলি উল্লেখ কৰিছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Notes on the Tribes, Ruins and Antiquities in the Neighbourhood of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref><ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |year=1848 |title=Account of the Ruins in the Vicinity of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |pages=459–472}}</ref> আনহাতে, তেওঁলোকে ''ভীষ্মকনগৰ'' বা ''বিশমুক নগৰ'' (''Bishmook Nuggur'') নামটো দিবাং আৰু ডিক্ৰং নদীৰ মাজৰ পাহাৰৰ পাদদেশত থকা আন এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। এই তথ্যই সূচায় যে বৰ্তমানৰ স্থানটোক ''ভীষ্মকনগৰ'' হিচাপে চিনাক্ত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগ আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে পৃথক প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহৰ পৰিচয় একত্ৰিত হৈ পৰাৰ ফলত গঢ় লৈ উঠিছিল।<ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrī-śrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ===ভিৰমুক্কা আৰু চুতীয়া বংশপৰম্পৰা=== [[File:Terracotta brick.jpg|thumb|ৰ'ইঙৰ ৰিৱাচ (RIWATCH) সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা উৎকীৰ্ণ ইটা, য'ত ''…পতি শ্ৰীশ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ শ্ৰীলক্ষ্মীনাৰায়ণ'' বুলি খোদিত আছে। ইয়াত চুতীয়া ৰজা ''প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ''ৰ নাম খোদিত আছে। এই ৰজাজনক ধেনুখনা ভূমিদানৰ দাতাসকলৰ অন্যতম হিচাপে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।]] চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাত ''ভিৰমুক্কা'' (''Bhirmukka'') নামৰ এজন কিংবদন্তিমূলক ৰজাৰ উল্লেখ পোৱা যায়। পৰম্পৰা অনুসৰি, চুতীয়া ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাতা [[বীৰপাল]]ে নিজকে ভিৰমুক্কাৰ উত্তৰসূৰী হিচাপে পৰিচয় দিছিল। ভিৰমুক্কা নামটোক পৰৱৰ্তী কালত সংস্কৃতায়িত কৰি ''ভীষ্মক'' ৰূপ দিয়া হৈছিল বুলি এটা ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত সংৰক্ষিত ''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী''ৰ পাঠত এই নামৰ উল্লেখ পোৱা যায়— {{Quote |text=“শদিয়া ক'ৰজাকু-দেশ চুতিকা-বংশ ভিৰমুক্কা<br/>ধাতু দ্ৰৱ্য টো লেভে না সত্ব জনপদন্য” |author=''চুতীয়াৰ ৰজাৰ বংশাৱলী'', ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী'' }} এই বংশপৰম্পৰাক বৰ্তমানৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানটোৰ নিৰ্মাণকাল বা প্ৰতিষ্ঠাতাৰ প্ৰত্যক্ষ প্ৰমাণ হিচাপে গণ্য কৰিব নোৱাৰি। বিশেষকৈ ঔপনিৱেশিক যুগৰ প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতিবেদনসমূহত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ স্থানটোক ''শিশুপাল নগৰ'' নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Notes on the Tribes, Ruins and Antiquities in the Neighbourhood of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref><ref>{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |year=1848 |title=Account of the Ruins in the Vicinity of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |pages=459–472}}</ref> ঐতিহাসিকভাৱে সমগ্ৰ অঞ্চলটো ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ'' নামেৰে পৰিচিত আছিল। চুতীয়া ৰজাসকলৰ তাম্ৰশাসনসমূহত তেওঁলোকৰ উপাধি ''সধয়াপুৰেশ্বৰ'' অৰ্থাৎ সধয়াপুৰৰ অধিপতি হিচাপে উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>"Furthermore, it is fairly certain from the dates available in the inscriptions that Nandin and Satyanārāyaṇa ruled Sadhayāpurī in the latter half of the fourteenth century, while Lakṣmīnārāyaṇa belonged to the beginning, and Dharmanārāyaṇa to the middle of the fifteenth century. It is also nearly clear that Sadhayāpurī (or Svadhayāpurī) mentioned in the inscriptions is the same as Sadhiyā or Sadiya of later times." {{harvcol|Shin|2020|p=52}}</ref> এই দুৰ্গ চুতীয়া ৰজা ''লক্ষ্মীনাৰায়ণ''ৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ অংশ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। প্ৰত্নস্থলীত শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত ইটা পোৱা গৈছে আৰু ইয়াৰ লিপিতাত্ত্বিক বিশ্লেষণে পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ তাৰিখ সমৰ্থন কৰে।<ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrī-śrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ==ঐতিহাসিক চিনাক্তকৰণ== [[File:Aerial view of Bhismaknagar brick foundation.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ইটাৰ ভেটিৰ আকাশমাৰ্গৰ পৰা তোলা আলোকচিত্ৰ। ঐতিহাসিক প্ৰতিবেদনসমূহত এই স্থানত শিল আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত একাধিক ভেটিৰ উপস্থিতি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।]] আহোম বুৰঞ্জীসমূহত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজধানী অঞ্চলত অৱস্থিত দুখন পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই দুখন আছিল দিবাং নদীৰ সমীপৰ [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|চন্দনগিৰি]] (''দৈ-চন্তান'') আৰু কুণ্ডিল নদীৰ সমীপৰ থাংগিৰি (''দৈ-থাং'')। ইয়াৰ উপৰি ৰাজধানী বৰনগৰ (টাই ভাষাত ''চে-লুং'')ৰ উল্লেখ আছে।বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰ প্ৰত্নস্থলী কুণ্ডিল নদীৰ সমীপত অৱস্থিত হোৱা বাবে ইয়াক বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত ঐতিহাসিক ''দৈ-থাং'' পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–63.</ref> ১৮৮৩ চনৰ ''Northeast Frontier of India'' গ্ৰন্থত কেপ্তেইন জন মিচেলে উল্লেখ কৰিছিল যে ভীষ্মকনগৰৰ উত্তৰৰ পাহাৰসমূহক মিচিমিসকলে ''থেংৰি-থায়া'' (''Thengri-thaya'') বুলি জানিছিল।<ref>{{cite book |last=Mitchell |first=John |title=Confidential Report (Topographical Political and Military) on the North-East Frontier of India |page=119}}</ref><ref>[https://www.davidrumsey.com/luna/servlet/detail/RUMSEY~8~1~344246~90112225:9--Karte-von-Assam-und-seinen-Nachb?sort=pub_list_no%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort&mi=1&trs=2&qvq=w4s:/where%2FAssam;sort:pub_list_no%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort%2Cpub_list_no_initialsort;lc:RUMSEY~8~1 ১৮৩৪ চনৰ হাইনৰিখ বেৰ্গহাউছৰ ''Karte von Assam und seinen Nachbar-Ländern'' মানচিত্ৰত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰৰ ওপৰৰ ''Tengri-Thaya'' পাহাৰ দেখুওৱা হৈছে।]</ref> মিচিমি ভাষাত ''থায়া'' (''thaya'') শব্দৰ অৰ্থ ''পাহাৰ''।<ref>{{cite book |last=Sastry |first=Garima Devi Prasad |title=Mishmi-English-Hindi Dictionary |year=1961 |page=38}}</ref> এই ভাষিক ধাৰাবাহিকতাই ভীষ্মকনগৰৰ পাহাৰটো ঐতিহাসিকভাৱে ''থাংগিৰি'' নামেৰে পৰিচিত হৈ থকা সম্ভাৱনাৰ ইংগিত দিয়ে। ==ইতিহাস== ভীষ্মকনগৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰাচীন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। এই স্থান চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্যতম প্ৰধান দুৰ্গ আছিল। ইয়াৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহক একাদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকাৰ ভিতৰত নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।{{sfn|Tada|Dutta|Deori|2012|page=8}} ভীষ্মকনগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ ''সধয়াপুৰ'' বা ''স্বধয়াপুৰ''ৰ অংশ আছিল।{{sfn|Momin|Mawlong|Qādrī|2006|p=47}} বুৰঞ্জীসমূহৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ''দৈ-থাং'' নামৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত নগৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ মন্ত্ৰী কাচিতৰা বা কাইতৰা (''Kai-tora'')ৰ অধিষ্ঠানস্থল আছিল। ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত আহোম সেনাপতি চাও-চেং-কুং-ৰিন বা কং-চেঙে এই দুৰ্গ আক্ৰমণ কৰে। যুদ্ধত কাচিতৰাক হত্যা কৰি তেওঁৰ শিৰচ্ছেদ কৰা হয় আৰু সেই সময়ত বৰনগৰত অৱস্থান কৰা আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ৰ ওচৰলৈ তেওঁৰ মূৰ পঠিওৱা হয়।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–57.</ref> ইয়াৰ পিছতো দৈ-থাং অঞ্চলত চুতীয়াসকলৰ প্ৰতিৰোধ অব্যাহত আছিল। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত দৈ-থাংৰ চুতীয়াসকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰিছিল বুলি বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। অৱশ্যে এই বিদ্ৰোহ পৰৱৰ্তী সময়ত দমন কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–63.</ref> ==স্থাপত্য== [[File:Offset Gateways and Ramparts of Historical Forts.png|thumb|কেইখনমান মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ বাঁকযুক্ত প্ৰৱেশপথ আৰু প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ বিন্যাস।]] ১৮৪৫ চনৰ টি. ৰাউলাটৰ প্ৰাৰম্ভিক বিৱৰণ অনুসৰি, ভীষ্মকনগৰৰ দুৰ্গটো পাহাৰৰ পাদদেশত থকা এখন ওখ সমতল ভূমিত অৱস্থিত আছিল। দুৰ্গখন দুটা প্ৰতিৰক্ষা শাৰীৰে সুৰক্ষিত আছিল। প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত দৃঢ়ভাৱে ঠাহ খুৱাই নিৰ্মাণ কৰা ৰঙা মাটিৰ প্ৰাচীৰ আছিল। এই মাটি সম্ভৱতঃ আন ঠাইৰ পৰা কঢ়িয়াই অনা হৈছিল। প্ৰাচীৰৰ তলফালে প্ৰায় ২০ গজ বহল এটা সমতল চাতাল বা ঢাপ আছিল। ইয়াৰ বাহিৰফালে পাহাৰৰ ঢাল কাটি প্ৰায় ১০ৰ পৰা ৩০ ফুট উচ্চতাৰ থিয় প্ৰতিৰক্ষামূলক ঢাল সৃষ্টি কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> দুৰ্গখনৰ তিনিফালে কৃত্ৰিম প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা আছিল বুলি অনুমান কৰা হয়। উত্তৰফালে থকা [[মিচিমি পাহাৰ]]ৰ থিয় ঢালে প্ৰাকৃতিক বাধা সৃষ্টি কৰিছিল আৰু সেই দিশত অতিৰিক্ত প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণৰ প্ৰয়োজন নাছিল।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> দুৰ্গৰ প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু সংলগ্ন প্ৰতিৰক্ষামূলক গাঁথনিসমূহ ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত থকা একাধিক ইটাৰ গাঁথনিৰ অৱশেষৰ পৰা নগৰখনৰ আৱাসিক ঘৰসমূহো ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Rowlatt |first=T. |year=1845 |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |page=494}}</ref> ব্ৰিটিছ অন্বেষক ৰাউলাটে লিখিছিল— <blockquote>''"..and on many spots in the interior I observed remains of the same materials (bricks), so that in all probability the houses occupied by the inhabitants must have been built of masonry."''</blockquote> অৰ্থাৎ দুৰ্গৰ ভিতৰৰ বহু স্থানত একে ধৰণৰ ইটাৰ অৱশেষ পোৱাৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে ইয়াৰ বাসিন্দাসকলৰ ঘৰসমূহো ইটাৰ গাঁথনিৰে নিৰ্মিত আছিল। ১৯০৫ চনত প্ৰত্নতত্ত্ববিদ টি. ব্লকে ভীষ্মকনগৰৰ বাহিৰৰ দুৰ্গীকৰণ পৰিদৰ্শন কৰে। তেওঁ জীৱ-জন্তু, চৰাই আৰু মানুহৰ আকৃতিৰ লগতে ফুল আৰু জ্যামিতিক নক্সা খোদিত অলংকৃত ফলক সংগ্ৰহ কৰিছিল।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ১৯১৯–২০ চনত অসম ৰাইফলছৰ এটা অভিযানৰ সময়ত এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে দুৰ্গখনৰ ধ্বংসাৱশেষৰ অধিক বিশদ বিৱৰণ লিপিবদ্ধ কৰে। তেওঁ সন্মুখত পৰিখা থকা এটা ওখ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ লক্ষ্য কৰিছিল। ইয়াৰ শ্বেইক্সপীয়েৰে লিখিছিল—<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267 }}</ref><blockquote>''"We found ourselves crossing a high earthwork rampart with ditch in front, and which from the masses of bricks lying about showed a wall must have topped the rampart which enclosed, as far as we could get along it, a vast space. Inside this we found traces of tanks now choked with earth and jungle growths, many plinths and stone platforms, while a good way into this space was a brick plinth with in places 3 to 5 feet of wall standing, of what must have been an extensive building."''</blockquote> অৰ্থাৎ গড়ৰ ওচৰত বৃহৎ পৰিমাণৰ ইটা সিঁচৰতি হৈ থকাৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে মাটিৰ প্ৰাচীৰটোৰ ওপৰত পূৰ্বতে ইটাৰ এখন দেৱাল আছিল। এই প্ৰাচীৰে তেওঁৰ ভাষাত এটা ''বিশাল অঞ্চল'' আৱৰি ৰাখিছিল। প্ৰাচীৰৰ ভিতৰত তেওঁ মাটি আৰু জংঘলেৰে ভৰি যোৱা পুখুৰীৰ অৱশেষ, অসংখ্য ইটা-শিলৰ ভেটি আৰু এটা বৃহৎ ভৱনৰ ইটাৰ ভিত্তি লক্ষ্য কৰিছিল। বৃহৎ ভৱনটোৰ ইটাৰ গাঁথনিৰ কিছু অংশ তেতিয়াও তিনিৰ পৰা পাঁচ ফুট উচ্চতালৈ থিয় হৈ আছিল। শ্বেইক্সপীয়েৰে উল্লেখ কৰিছিল যে ইটাবোৰ ডাঙৰ, ডাঠ আৰু প্ৰায় বৰ্গাকাৰ আছিল। ইটাবোৰত কোনো দৃশ্যমান চিহ্ন বা অলংকৰণ নাছিল। ইয়াৰ আকৃতিৰ সৈতে তেওঁ প্ৰাচীন মেছ'পটেমিয়াৰ ''উৰ'' নগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত পোৱা ইটাৰ তুলনা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of the Assam Rifles |year=1929 |publisher=Macmillan and Co. |location=London |page=267 |quote=The bricks were large and thick, nearly square, reminding one rather of those found in Mesopotamia at ruined Ur of the Chaldees, but without marks or ornamentation. }}</ref> ১৯৬৯ চনৰ পৰা ১৯৭২ চনৰ ভিতৰত [[নেফা]]ৰ গৱেষণা বিভাগে ভীষ্মকনগৰত আনুষ্ঠানিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰে। এই খননকাৰ্যত দুৰ্গৰ অৱশিষ্ট প্ৰাচীৰ, মাটিৰ পাত্ৰ, পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰী, অলংকৃত ফলক আৰু উৎকীৰ্ণ ইটা উদ্ধাৰ কৰা হয়।{{sfn|Tada|2011|p=114}} দুৰ্গখনৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু সংলগ্ন গাঁথনিসমূহৰ অধিকাংশই পোৰা ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। দুৰ্গীকৃত নগৰখন প্ৰায় ১০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত আছিল। টাগে টাডাৰ মতে, নগৰখনৰ সামগ্ৰিক ভূমি-পৰিকল্পনা দীঘলীয়া আৰু অৰ্ধবৃত্তাকাৰ আছিল। সংলগ্ন পাহাৰসমূহে নগৰখনৰ প্ৰাকৃতিক প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাত সহায় কৰিছিল। দুৰ্গৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো প্ৰায় ৪.৫ মিটাৰ ওখ আৰু ৬ মিটাৰ বহল আছিল। ই মাজে মাজে বিচ্ছিন্ন হৈ পাঁচ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক দূৰলৈ বিস্তৃত হৈছিল।{{sfn|Tada|2011|p=114}}{{sfn|Chattopadhyay|1984}} মাত্ৰ সীমিত পৰিসৰত খননকাৰ্য সম্পন্ন হোৱা সত্ত্বেও প্ৰাৰম্ভিক অনুসন্ধানত তিনিটা পুখুৰী আৰু দুৰ্গৰ পূব আৰু পশ্চিমফালে অৱস্থিত দুখন প্ৰৱেশদ্বাৰৰ উপস্থিতি পোৱা গৈছিল।{{sfn|A. Raikar|1980|p=19}} দুৰ্গীকৃত চৌহদৰ কেন্দ্ৰত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা ভৱনৰ অৱশেষ আছে। টাডাই ইয়াক সাময়িকভাৱে ৰাজপ্ৰাসাদৰ অংশ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছে। এই ভৱনটোৰ ভেটিৰ কালি প্ৰায় ১,৮৬০.৫২ বৰ্গমিটাৰ। ইয়াত তিনিটা বৃহৎ কক্ষ বা সভাগৃহ, সংলগ্ন সম্প্ৰসাৰিত কোঠা আৰু ছখন প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল। ভৱনটোৰ চাৰিওফালে প্ৰায় ১.৫ মিটাৰ ওখ শিলৰ প্ৰাচীৰ আছিল। ইয়াৰ ইটাৰ দেৱালৰ কিছু অংশ এতিয়াও প্ৰায় ১ মিটাৰ উচ্চতালৈ থিয় হৈ আছে। ভৱনটোৰ বাহিৰৰ ভিত্তিভাগত ইটাৰ শাৰীসমূহ সামান্য বাহিৰলৈ প্ৰক্ষেপিত কৰি সজোৱা হৈছিল। দেৱালসমূহ প্ৰায় পোনপটীয়াকৈ প্ৰাকৃতিক মাটিৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। সীমা প্ৰাচীৰৰ ভিতৰফালে অলংকৃত খাপৰি বা ফলক সংলগ্ন আছিল। মজিয়াত ইটাৰ পকী আৱৰণ থকাৰ কোনো প্ৰমাণ পোৱা নগ'ল। ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা মাটিৰ পাত্ৰ, পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি, পোড়ামাটিৰ ফলক আৰু অলংকৃত খাপৰিসমূহে মধ্যযুগীয় শিল্পকলা আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ নিদৰ্শন বহন কৰে।{{sfn|Tada|2011|p=114}} [[File:Deer terracotta figure from Bhismaknagar.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ বাহিৰৰ দেৱালত সংলগ্ন হৈ থকা হৰিণৰ আকৃতি খোদিত পোড়ামাটিৰ ফলক।]] ===প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহ=== দুৰ্গৰ পূব আৰু পশ্চিমফালে থকা দুখন প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ বৰ্তমানো পোৱা যায়। পশ্চিমফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন পূবফালৰখনতকৈ ডাঙৰ আছিল আৰু ইয়াৰ সৈতে সংলগ্ন দুটা কোঠা আছিল। আনহাতে, পূবফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখনত মাত্ৰ এটা সংলগ্ন কোঠা আছিল। দুয়োখন প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পথ এনেদৰে সাজি উলিওৱা হৈছিল যে বাহিৰৰ পৰা পোনে পোনে সোমাবলৈ চেষ্টা কৰা ব্যক্তিয়ে সন্মুখত বাধা পাইছিল আৰু ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰিবলৈ বাওঁফালে ঘূৰিবলগীয়া হৈছিল। এইদৰে প্ৰৱেশদ্বাৰসমূহত পোনপটীয়া পথৰ পৰিৱৰ্তে বাঁকযুক্ত বা কৌণিক প্ৰৱেশপথৰ ব্যৱস্থা আছিল। টাডাৰ বিৱৰণ অনুসৰি, পশ্চিমফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন উত্তৰমুখী আৰু পূবফালৰ প্ৰৱেশদ্বাৰখন দক্ষিণমুখী আছিল। তেওঁ বৰ্ণনা কৰাৰ সময়ত দুয়োখন প্ৰৱেশদ্বাৰেই যথেষ্ট জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাত আছিল।{{sfn|Tada|2011|p=114}} ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰ== [[File:Terracotta Idol - Koronu village - Lower Dibang valley district - RIWATCH Museum.jpg|thumb|ভীষ্মকনগৰৰ ওচৰৰ কৰোণু গাঁৱত উদ্ধাৰ হোৱা মধ্যযুগীয় বংগৰ ''টেপা পুতুল'' শৈলীৰ পোড়ামাটিৰ মূৰ্তি।]] ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহক টাডাই প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত বিভক্ত কৰিছে। প্ৰথম ভাগত আছে ভালদৰে পৰিশোধিত আৰু মিহি মাটিৰে নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহ। দ্বিতীয় ভাগত আছে তুলনামূলকভাৱে খহটা মাটিৰে নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহ। ইয়াৰ অধিকাংশ মৃৎপাত্ৰ ৰঙচুৱা বৰণৰ আৰু কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত। উদ্ধাৰ হোৱা সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত বাটি, থাল, দণ্ডযুক্ত থাল, নলীযুক্ত পাত্ৰ, কলহ আৰু অলংকৃত শিখৰ-অংশ অন্তৰ্ভুক্ত। টাডাৰ মতে, মিহি মাটিৰে চাকত নিৰ্মিত পাত্ৰসমূহৰ সৈতে [[গুৱাহাটী]]ৰ [[আমবাৰীৰ মৃণ্ময় ভাস্কৰ্য|আমবাৰী]] প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ঘনিষ্ঠ সাদৃশ্য আছে। আমবাৰীৰ এই মৃৎপাত্ৰসমূহ আনুমানিক খ্ৰীষ্টীয় দশম–দ্বাদশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত ময়ূৰ, হৰিণ, সিংহ আৰু হাতীৰ আকৃতিৰ মূৰ্তি পোৱা গৈছে। ইয়াৰ উপৰি জীৱ-জন্তু আৰু ফুলৰ নক্সাৰে অলংকৃত ফলকো উদ্ধাৰ হৈছে। খননকাৰ্যত চালৰ খাপৰি আৰু বিভিন্ন আকৃতিৰ বৃহৎ অলংকৃত শিখৰ-অংশও পোৱা গৈছিল। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ''State Gazetteer''ত এই বৃহৎ অলংকৃত শিখৰ-অংশসমূহক ভীষ্মকনগৰৰ এক বিশেষ বৈশিষ্ট্য হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Roof">{{cite book |editor-last=Kri |editor-first=Sokhep |title=State Gazetteer of Arunachal Pradesh |volume=1 |year=2010 |publisher=Gazetteers Department, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/state-gazetteer.pdf |quote=A number of large decorative finials of varying shapes are a speciality of Bhishmaknagar. ... roof tiles etc. have been found. }}</ref> উৎখননৰ ফলত অলংকৃত আৰু উৎকীৰ্ণ ইটাৰ ফলকো উদ্ধাৰ হৈছে। কিছুমান ফলকত পৰস্পৰে যুদ্ধ কৰা সিংহৰ যোৰা, আন কিছুমানত পৰস্পৰৰ মুখামুখি হৈ থকা দুটা হাতী আৰু আন কেইখনমানত অলংকৃত সিংহৰ যোৰা খোদিত আছে। জীৱ-জন্তুৰ আকৃতিৰ সৈতে কেইবাখনো ফলকত লিপিও খোদিত আছে। টাডাৰ মতে, এই লিপিসমূহ মধ্যযুগীয় বংগীয়–অসমীয়া লিপিত সংস্কৃত ভাষাৰে লিখা হৈছিল। ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা এখন উৎকীৰ্ণ ইটাত ''…পতি শ্ৰীশ্ৰী প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ শ্ৰীলক্ষ্মীনাৰায়ণ'' বুলি লিখা আছে। আনহাতে, ৰুক্মিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা এখন পৃথক ইটাৰ শিলালিপিৰ পাঠ টাগে টাডাই ''জপত্তা শ্ৰীশ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' (''Japattā Sri Sri Laksmi Narayana'') বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} পৰৱৰ্তী অনুসন্ধানতো এই অঞ্চলত সিংহৰ আকৃতি খোদিত এখন উৎকীৰ্ণ ইটা, সুস্পষ্ট দাঁত থকা সিংহৰ এটা ভগ্নাংশ আৰু হৰিণৰ আকৃতি থকা এখন পোড়ামাটিৰ ফলক উদ্ধাৰ হয়।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা কেইবাটাও পোড়ামাটিৰ ভাস্কৰ্য বৰ্তমান [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]]ত সংৰক্ষিত হৈ আছে। টাডাই ইয়াৰ ভিতৰত থিয় হৈ থকা এজন পুৰুষৰ মূৰ্তি আৰু নাও বাই থকা এটা দৃশ্যৰ উল্লেখ কৰিছে। তেওঁৰ মতে, নাও বাই থকা দৃশ্যৰ এই ধৰণৰ ভাস্কৰ্য উত্তৰ-পূব ভাৰতত অতি বিৰল।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ===কাওলিন মৃৎপাত্ৰ আৰু চীনৰ সৈতে সাংস্কৃতিক যোগাযোগ=== ভীষ্মকনগৰৰ খননকাৰ্যত কাওলিন বা চীনা মাটিৰে নিৰ্মিত মৃৎপাত্ৰও উদ্ধাৰ হৈছে। এই মৃৎপাত্ৰসমূহ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিভিন্ন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানত পোৱা ''আমবাৰী ৱেৰ'' (''Ambari ware'') নামৰ মৃৎশিল্পৰ সৈতে তুলনীয়। প্ৰত্নতত্ত্ববিদ সুকন্যা শৰ্মাৰ মতে, ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত এই ধৰণৰ মৃৎপাত্ৰৰ বিস্তৃতি উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ সৈতে [[চীন]]ৰ প্ৰাৰম্ভিক সাংস্কৃতিক যোগাযোগৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি। গুৱাহাটীৰ নৱগ্ৰহ, শৰণীয়া আৰু কামাখ্যা পাহাৰৰ লগতে নগাঁও, তেজপুৰ আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ভীষ্মকনগৰতো কাওলিন মৃৎপাত্ৰ পোৱা গৈছে। শৰ্মাই লক্ষ্য কৰিছে যে ভাৰতৰ আন অঞ্চলত একেধৰণৰ মৃৎপাত্ৰ পোৱা যোৱা নাই। তেওঁ ইয়াক উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতিৰ এক পৃথক বৈশিষ্ট্য হিচাপে গণ্য কৰিছে। চীনৰ জিয়াংচি প্ৰদেশৰ জিংদেজেন চীনামাটিৰ সামগ্ৰী নিৰ্মাণৰ এক প্ৰাচীন কেন্দ্ৰ। প্ৰায় ৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা এই কেন্দ্ৰৰ ইতিহাস অনুসৰণ কৰিব পাৰি। কাওলিনৰ ব্যৱহাৰ ইয়াৰো আগতে আৰম্ভ হৈছিল। শৰ্মাৰ মতে, উত্তৰ-পূব ভাৰতত কাওলিনৰ উপস্থিতিয়ে খ্ৰীষ্টীয় দশম শতিকাৰ আশে-পাশে চীনৰ পৰা মৃৎশিল্প সম্পৰ্কীয় ধাৰণাৰ প্ৰসাৰৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="Sharma">{{cite journal |last=Sharma |first=Sukanya |year=2010 |title=Southeast Asian Elements in the Archaeological Evidence of Northeast India |journal=SPAFA Journal |volume=20 |issue=3 |page=24 |url=https://www.seameo-spafa.org/wp-content/uploads/2015/11/225_1316503644_sub.pdf |quote=Kaolin pottery are found in and around Guwahati city in the Navagraha, Saraniya and Kamakhya hills. It has also been reported from some sites in Nagao and Tezpur as well as from the excavations at Bhismaknagar by Raikar in Arunachal Pradesh. Similar type of pottery have not been found elsewhere in the country, and based on its wide distribution all across the region, it can be taken as a distinct charateristic of the archaeological evidence of Northeast India. This indicates a very early Chinese contact. Ideas had travelled during the early historic period. Ching-teh-chien [Jingdezhen], located in the northeastern part of the Kiangsi [Jiangxi] province, is a well-known site for porcelain manufacture in China. Porcelain is made by mixing Kaolin with another mineral. The history of Ching-teh-chien as a porcelain centre can be traced back to 800 CE. Thus, use of Kaolin predates this period. The occurrence of Kaolin implies the movement of ideas from China as early as 10th century CE. }}</ref> ===আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰী আৰু সংলগ্ন অঞ্চল=== ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা আন সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত মসৃণ কৰা শিলৰ সঁজুলি আৰু কেঁচা লোহাৰ টুকুৰা অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite book |title=Arunachal Pradesh State Gazetteer |publisher=Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |url=https://arunachalpradesh.gov.in/images/Gazetteer/state-gazetteer.pdf}}</ref> ''Lohit District Gazetteer''ত এই অঞ্চলৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত লোকসকলক দক্ষ ইটানিৰ্মাতা, কুমাৰ আৰু কমাৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।<ref name="Gaz">{{cite book |editor-last=Choudhury |editor-first=S. Dutta |title=Gazetteer of India: Arunachal Pradesh, Lohit District |year=1978 |publisher=Director of Information and Public Relations, Government of Arunachal Pradesh |location=Shillong |url=https://dspace.cus.ac.in/jspui/bitstream/1/4258/1/Gazetteer%20of%20India%20Arunachal%20Pradesh.pdf }}</ref> ভীষ্মকনগৰৰ দৰে মৃৎপাত্ৰ সংলগ্ন ৰ'ইং, [[তেজু]], চিমৰি, কৰোণু আৰু এঞ্জন বা ইঞ্জনো অঞ্চলতো পোৱা গৈছে। ইয়াৰ পৰা ভীষ্মকনগৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতি দুৰ্গীকৃত নগৰখনৰ সীমাৰ বাহিৰলৈও বিস্তৃত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref name="Gaz"/> চিমৰিত সম্পন্ন খননকাৰ্যত আকৃতি, মাটিৰ প্ৰকৃতি আৰু নিৰ্মাণ-পদ্ধতিৰ ক্ষেত্ৰত ভীষ্মকনগৰৰ মৃৎপাত্ৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা মৃৎপাত্ৰৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হৈছে। এই আৱিষ্কাৰসমূহক সংলগ্ন অঞ্চলসমূহলৈ একেধৰণৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতিৰ বিস্তৃতিৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref name="Gaz"/> টাডাৰ মতে, ভীষ্মকনগৰৰ সুপৰিকল্পিত দুৰ্গ স্থাপত্য আৰু ইয়াৰ মৃৎপাত্ৰ তথা পোড়ামাটিৰ সামগ্ৰীৰ সমষ্টিয়ে বৃহত্তৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ সৈতে নগৰখনৰ ঘনিষ্ঠ সাংস্কৃতিক সম্পৰ্কৰ ইংগিত দিয়ে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} ==চিত্ৰবীথিকা== <gallery mode="traditional"> File:Bhismak nagar Museum Note.jpg|ভীষ্মকনগৰ সম্পৰ্কে সংগ্ৰহালয়ৰ তথ্যফলক File:Bhismaknagar fort ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰত [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজপ্ৰাসাদৰ ভগ্নাৱশেষ; ইটাৰ চাতালৰ একাংশ File:Another section of the palace.jpg|ৰাজপ্ৰাসাদৰ আন একাংশ; পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দিশলৈ বিস্তৃত ইটাৰ প্ৰতিৰক্ষা দেৱাল File:Bhismakanagar Wall.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ ৪.৫ মিটাৰ উচ্চতাৰ দেৱালৰ একাংশ; পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ গাঁথনি File:A section of a wall in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দেৱালৰ একাংশ File:Bhismaknagar Brick Wall.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পূব প্ৰৱেশদ্বাৰৰ দিশলৈ বিস্তৃত ইটাৰ দেৱাল File:Bhismaknagar wall section.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম দেৱালৰ আন একাংশ File:Archival photo of Western Gate of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ঐতিহাসিক আলোকচিত্ৰ File:Bhismanagar fort ruins.jpg|ৰাজপ্ৰাসাদৰ তিনিটা কোঠা, প্ৰতিটো প্ৰায় ৫,০০০ বৰ্গফুটজোৰা File:A separate structure inside the fortified walls.jpg|দুৰ্গীকৃত দেৱালৰ ভিতৰত আন এক গাঁথনি File:Central structure of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় অংশৰ গাঁথনি File:Lakshminarayan brick.jpg|চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধিপতি লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নামাংকিত ভীষ্মকনগৰৰ দুৰ্গৰ এচপৰা ইটা File:Bhismaknagar building.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পৰিসৰৰ এটা ভৱনৰ ভেটি; পশ্চিম প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ File:Potsherds found in Bhisnaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎশিল্পৰ নমুনা File:A section of the central building of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় ভৱনৰ অংশ File:Mud pot with holes.jpg|ফুটা থকা মাটিৰ পাত্ৰ File:Terracota plate found in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা পোড়ামাটিৰ ফলক File:Brick of Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত প্ৰাপ্ত ইটা File:Bhismaknagar Ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ কেন্দ্ৰীয় ভৱনৰ অন্য একাংশ; পশ্চিম দেৱালৰ অৱশেষ File:A section of wall in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ পশ্চিম দেৱালৰ অংশ File:Various artifacts found in Bhismaknagar.jpg|ভীষ্মকনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা বিভিন্ন কলাকৃতি File:A brick platform of Bishmak Nagar temple in Arunachal Pradesh.jpg|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ভীষ্মকনগৰ মন্দিৰৰ ইটাৰ চাতাল File:A stack of bricks of Bishmak Nagar Ruins.jpg|ভীষ্মকনগৰৰ ধ্বংসাৱশেষত থকা ইটাৰ স্তূপ File:Bhismaknagar complex.jpg|ভীষ্মকনগৰ পৰিসৰ </gallery> ==টোকা== {{reflist|group=note|35em}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{citation |last=Gait |first=Edward Albert |date=1906 |title=A History of Assam |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |url=https://books.google.com/books?id=w-6kr1IyHJkC}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 |ref=harv}} * {{cite book |last1=Tada |first1=Tage |last2=Dutta |first2=J. C. |last3=Deori |first3=Nabajit |year=2012 |title=Archaeological Heritage of Arunachal Pradesh |publisher=Government of Arunachal Pradesh, Department of Cultural Affairs, Directorate of Research |url=https://books.google.com/books?id=194smwEACAAJ |ref=harv}} * {{cite book |last1=Momin |first1=Mignonette |last2=Mawlong |first2=Cecile A. |last3=Qādrī |first3=Fuz̤ail Aḥmad |title=Society and Economy in North-East India |date=2006 |publisher=Regency Publications |isbn=9788189233402 |url=https://books.google.com/books?id=Djx131iEeYkC |language=en |ref=harv}} * {{cite thesis |type=PhD |first=Tage |last=Tada |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh up to 16th Century |publisher=Rajiv Gandhi University |year=2011 |hdl=10603/288770 |ref=harv}} * {{cite book |last=A. Raikar |first=Yashavant |year=1980 |title=Archaeology in Arunachal Pradesh |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |ref=harv}} * {{cite thesis |type=PhD |last=Chattopadhyay |first=Subid |title=History and Archaeology of Arunachal Pradesh |publisher=University of Calcutta |year=1984 |hdl=10603/159414 |ref=harv}} * {{cite book |last=C. Allen |first=B. |year=1928 |title=Assam District Gazetteers |volume=XI |publisher=Baptist Mission Press |ref=harv}} {{refend}} {{Arunachal Pradesh}} ==লগতে চাওক== * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * পায়া–হাজু শিৱলিংগ মন্দিৰ * [[পদুম পুখুৰী, শদিয়া]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[গোম্চি]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * [[ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ]] 46nt3c4gvkrineb6bermmtoa20eobjf 1 70409 649020 648398 2026-11-01T21:28:51Z KhiLanTzi 23530 পৃষ্ঠা [[বাৰ্তা:বিশ্ব আদিবাসী দিৱস]]ৰ পৰা [[বাৰ্তা:বিশ্ব খিলঞ্জীয়া দিৱস]]লৈ KhiLanTziয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: নীতি অনুসৰি প্ৰবন্ধৰ নামত প্ৰচলিত নাম ব্যৱহাৰ কৰা উচিত (WP: COMMONNAME)। প্ৰামাণিক তথ্যসূত্ৰৰ সমৰ্থন অবিহনে কেৱল আক্ষৰিক শুদ্ধতাৰ ভিত্তিত নিজা গৱেষণাৰ জৰিয়তে প্ৰচলিত নাম সলনি কৰা উচিত নহয়। প্ৰচলিত নামটো ভুল বুলি প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈও উপযুক্ত তথ্যসূত্ৰৰ স্পষ্ট উল্লেখৰ প্ৰয়োজন। তথাপিও, প্ৰবন্ধটোৰ শিৰোনামা প্ৰচলিত নামটোৰেই ৰখা যায়। 648398 wikitext text/x-wiki {{talk page}} == শিৰোনাম == প্ৰিয় {{ping|Ananya Taye}} আপুনি "খিলঞ্জীয়া দিৱস" পৃষ্ঠাখনৰ নাম সলনি কৰি "আদিবাসী দিৱস" কৰিলে। এই পৰিৱৰ্তনৰ সপক্ষে যদি আপোনাৰ হাতত কোনো চৰকাৰী জাননী, বিভাগীয় আদেশ বা আধিকাৰিক উৎস আছে, তেন্তে অনুগ্ৰহ কৰি সেই তথ্য বা লিংকটো ইয়াতেই উল্লেখ কৰি থৈ যাবলৈ অনুৰোধ জনালোঁ, যাতে প্ৰমাণস্বৰূপে ইয়াক সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিব পৰা যায়। ধন্যবাদ। -- [[সদস্য:AjayDas|AjayDas]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AjayDas|বাৰ্তা]]) 21:03, 27 October 2026 (ইউ.টি.চি.) :খিলঞ্জীয়া আৰু আদিবাসীৰ অৰ্থ একে নহয়। খিলঞ্জীয়া অসমৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ। ইংৰাজীৰ Indigenous মানে আদিবাসী। যিহেতু এইটো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় উৎসৱ, গতিকে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰেক্ষাপটত ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ গ্ৰহণ কৰা হয়। :উদাহৰণ: [https://www.etvbharat.com/amp/assamese/assam/bharat/bharat-news/world-tribal-day/assam20190809105710051 বিশ্ব আদিবাসী দিৱস] [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 23:28, 27 October 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Ananya Taye}} আপোনাৰ যুক্তিটো বুজি পাইছোঁ। কিন্তু ৱিকিপিডিয়াৰ নীতি [[WP:COMMONNAME]] আৰু [[WP:RS]] অনুসৰি পৃষ্ঠাখনৰ নাম '''"বিশ্ব খিলঞ্জীয়া দিৱস"''' ৰখাটোৱেই অধিক সংগতিপূৰ্ণ হ'ব; কাৰণ MyGov Assam-ৰ চৰকাৰী পোষ্ট, আকাশবাণী (News on AIR) আৰু অসমৰ আগশাৰীৰ বাতৰি কাকতসমূহত (যেনে: অসমীয়া প্ৰতিদিন) এই নামটোৱেই সৰ্বাধিক প্ৰচলিত আৰু ইয়াৰ Google Hits-অৰ সংখ্যাও বহুত বেছি। গতিকে নিৰপেক্ষ দৃষ্টিভংগী ([[WP:NPOV]]) বাহাল ৰাখি মূল প্ৰবন্ধৰ শিৰোনামটো সলনি নকৰাকৈয়ে ইয়াৰ লিড্ বা আৰম্ভণিতেই — '''বিশ্ব খিলঞ্জীয়া দিৱস''' বা '''বিশ্ব আদিবাসী দিৱস''' — বুলি দুয়োটা নাম উল্লেখ কৰি দিলে পাঠক আৰু তথ্যৰ শুদ্ধতা দুয়োটা দিশেই ৰক্ষা পৰিব। ধন্যবাদ। --[[সদস্য:AjayDas|AjayDas]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AjayDas|বাৰ্তা]]) 14:08, 28 October 2026 (ইউ.টি.চি.) :::অসমত আদিবাসী ক'লে চাহ জনগোষ্ঠী বোৰক বুজোৱা হয় কাৰণে হয়টো সেই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কিন্তু world indigenous day বুলিলে কোনো ঠাইৰ ভূমিপুত্ৰ বা আদিবাসীকে বুজোৱা হয়। "খিলঞ্জীয়া" শব্দটোৰ মই জনাত এটা বিশেষ সুকী‌য়া অৰ্থ আছে। <blockquote>অসমৰ খিলঞ্জীয়া জনগোষ্ঠী বুলি শিথিলভাৱে ১৮২৬ চনৰ আগৰ পৰা অসমত বাস কৰা জনগোষ্ঠী সমূহক বুজোৱা হয়।<blockquote/> :::১৮২৬ৰ আগৰ যে এই সকলো লোকক আদিবাসী ক'ব পাৰি, সেয়া এতিয়াও গৱেষক সকলে থিৰাং কৰা নাই। সেইবাবে মূলতঃ আদিবাসী হে হ'ব লাগে। :::মই আদিবাসীৰ কাষতে খিলঞ্জীয়া লিখি দিছো।[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:17, 28 October 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ৱিকিপিডিয়াৰ নীতি অনুসৰি, কোনো আক্ষৰিকভাৱে শুদ্ধ নামেই গ্ৰহণ কৰিব লাগিব বুলি কোনো নিয়ম পোৱা নাই, কোনটো নাম শুদ্ধ সেয়া আমি নিজে সিদ্ধান্ত ল’ব নোৱাৰোঁ। নিজৰ গৱেষণাৰ ভিত্তিত কোনটো শুদ্ধ আৰু কোনটো অশুদ্ধ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে, আমি ৱিকিপিডিয়াৰ নীতি অনুসৰি প্ৰচলিত নামটো (Common Name) ব্যৱহাৰ কৰিব লাগিব। @[[সদস্য:AjayDas|AjayDas]] ৰ সমৰ্থন জনালোঁ পুৰণি নামটোৱেই ৰখা উচিত। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 10:16, 29 October 2026 (ইউ.টি.চি.) 2hmjwaqu3j8njvko8jwdjot8gwd95ut 0 72812 648955 630831 2026-11-01T15:58:57Z Rotondus 26854 /* তথ্য সংগ্ৰহ */ 648955 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu leader | religion = [[হিন্দু ধৰ্ম]] | image = Varma - Vishvamitra Meditation.jpg | caption = [[ৰাজা ৰবি বৰ্মা]]ৰ দ্বাৰা অংকিত বিশ্বামিত্ৰ | other_names = | children = মধুচন্দা, অষ্টক, [[সুশ্ৰুত]] আৰু [[শকুন্তলা]] | name = বিশ্বামিত্ৰ | parents = গাধি (পিতৃ) | affiliation = | birth_name = কৌশিক | title = ব্ৰহ্মৰ্ষি, ৰাজৰ্ষি, [[সপ্তৰ্ষি]] | notable works = | works = [[গায়ত্ৰী মন্ত্ৰ]] }} '''বিশ্বামিত্ৰ''' ({{lang-sa|विश्वामित्र}}) হোওছে প্ৰাচীন ভাৰতৰ এগৰাকী প্ৰখ্যাত ঋষি। [[গায়ত্ৰী মন্ত্ৰ]]কে আদি কৰি [[ঋকবেদ]]ৰ তৃতীয় মণ্ডলৰ প্ৰায়বোৰ অংশ ৰচনাৰ কৃতিত্ব তেওঁকে দিয়া হয়। পুৰাণসমূহত সৃষ্টিৰ আদিৰে পৰা বিদ্যমান ২৪গৰাকী ঋষিৰ উল্লেখ আছে যিসকলে গায়ত্ৰী মন্ত্ৰৰ সম্পূৰ্ণ অৰ্থ অনুধাৱন কৰি এই মন্ত্ৰৰ সমস্ত শক্তি ধাৰণ কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত বিশ্বামিত্ৰ হৈছে প্ৰথমগৰাকী আৰু [[যাজ্ঞবল্ক্য]] অন্তিমগৰাকী ঋষি। ==সাহিত্যৰ সূত্ৰ== ঐতিহাসিকভাৱে বিশ্বামিত্ৰ গথিনা এজন ঋকবৈদিক ঋষি আছিল যি আছিল ঋগবেদৰ তৃতীয় মণ্ডলৰ মুখ্য ৰচয়িতা।<ref name="jamisonangiras">{{cite book|last1=Jamison|first1=Stephanie|url=|title=The Rigveda: 3-Volume Set|publisher=Oxford University Press|year=2014|isbn=978-0-19-972078-1|pages=464|last2=Brereton|first2 = Joel}}</ref> [[বশিষ্ঠ]]ৰ আগলৈকে তেওঁ ভৰত জনজাতিৰ ৰজা সুদাসৰ পুৰোহিত আছিল। {{Sfn|Jamison|Brereton|2014|p=465}} তেওঁ ভৰতসকলক বিপাস আৰু সুতুদ্ৰী নদী অতিক্ৰম কৰাত সহায় কৰিছিল।<ref name=":0">{{Cite book|last=Witzel|first=Michael|title=The Indo-Aryans of Ancient South Asia: Language, Material Culture and Ethnicity|url=https://archive.org/details/indoaryansofanci0001geor|publisher=De Gruyter|year=1995|editor-last=Erdosy|editor-first=George|pages=[https://archive.org/details/indoaryansofanci0001geor/page/248 248]-249, 251|chapter=Ṛgvedic history: poets, chieftains and polities}}</ref> পৰৱৰ্তী হিন্দু গ্ৰন্থসমূহত বিশ্বামিত্ৰ আৰু বশিষ্ঠৰ দীৰ্ঘদিনীয়া বিবাদৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। পণ্ডিতসকলৰ মতে যে ভৰতসকলৰ পুৰোহিতৰ স্থিতি সম্পৰ্কে ঐতিহাসিকভাৱে তেওঁলোকৰ মাজত বিবাদ হৈছিল। অৱশ্যে অভ্যন্তৰীণ প্ৰমাণৰ অভাৱ আৰু ঋকবেদৰ ওপৰত পৰৱৰ্তী কালৰ মতামতৰ বাবে এই দৃষ্টিভংগীক সমালোচনা কৰা হৈছে।<ref name=":0" />{{Sfn|Jamison|Brereton|2014|p=1015-1016}} বিশ্বমিত্ৰৰ জীৱনৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বেছিভাগ কাহিনী [[বাল্মীকি]] [[ৰামায়ণ]]ত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। <ref>{{cite web |url=http://www.valmikiramayan.net/ |title=Valmiki Ramayana |publisher=Valmikiramayan.net |access-date=2013-03-26 |archivedate=2007-01-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070113034155/http://www.valmikiramayan.net/ |deadurl=yes }}</ref> বিশ্বামিত্ৰ প্ৰাচীন ভাৰতৰ এজন ৰজা আছিল যাক কৌশিক (কুশৰ বংশধৰ) বুলিও কোৱা হয়। তেওঁ আছিল অমাৱসু ৰাজবংশৰ। বিশ্বামিত্ৰ মূলতঃ কান্যকুব্জৰ (আধুনিক দিনৰ কনৌজ) চন্দ্ৰবংশী (সোমবংশী) ৰজা। তেওঁ এজন বীৰ যোদ্ধা আৰু কুশ নামৰ এজন মহান ৰজাৰ বংশধৰ আছিল। ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} {{ৰামায়ণ}} {{Rishis of Hindu mythology}} [[শ্ৰেণী:প্ৰাচীন ভাৰতীয় ঋষি-মুনি]] [[শ্ৰেণী:ৰামায়ণৰ ঋষি]] iqhviy0cdgz02suuiyz4j41fa5gw7vo 0 86897 649112 349731 2026-11-02T09:34:02Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 649112 wikitext text/x-wiki '''ইয়াংলি উৎসৱ'''({{lang-en | Iyangli Festival}}) অসমৰ তিৱা সমাজৰ একাংশৰ মাজত পালিত এক লোকাচাৰ৷ ই এক কৃষিভিত্তিক অনুষ্ঠান৷ তিৱাসকল মূলতঃ জড়বাদী৷ তেওঁলোকে প্ৰকৃতিৰ বিভিন্ন উপাদানসমূহ যেনে, নদ-নদী, শিল, বাঁ, কাঠৰ কুণ্ডা, ধান-চাউল, খেৰ আদিৰ পূজা কৰে আৰু পূজাৰ অন্তত দেৱ-দেৱীসদৃশ এই উপসৰ্গসমূহক সন্তুষ্ট কৰিবলৈ লেথাৰি নিছিগাকৈ নৃত্য-গীত পৰিৱেশন কৰে৷<ref name="তি">{{cite journal | title=তিৱাসকলৰ ধৰ্মীয় বিশ্বাস আৰু নৱবৈষ্ণৱবাদ | author=কাকতি, ধনদা | journal=সূৰ্যৱতী (অসম সাহিত্য সভাৰ ৰহা অধিৱেশনৰ স্মৃতিগ্ৰন্থ) | year=২০১৯ | month=জানুৱাৰী | pages=৩৫২}}</ref> ==উৎসৱৰ প্ৰস্তুতি== ইয়াংলি উৎসৱ গাঁৱৰ মুৰব্বী “লৰ’’ৰ ঘৰৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা নিয়ম৷ গাঁৱৰ বিভিন্ন বিভাগৰ বিষয়াসকল যেনে, দলৈ, মাজি, ফাদৰ আদি উৎসৱৰ আগদিনা “লৰ’’ৰ ঘৰত উপস্থিত হয় আৰু উৎসৱৰ যা-যোগাৰ কৰে৷ ডেকাল’ৰাসকলে উৎসৱৰ বাবে নৃত্য-গীত কৰিবলৈ সাজু হয়৷ তেওঁলোকৰ পিন্ধনত থাকে জাতীয় সাজ৷ নতুন ঠেনা, টাগলা, ঠেনাচ, টঙালি, ফুলাম কাপোৰৰ পাগুৰিত লেংজাই(ভীম চৰাইৰ কাখি) গুজি হাতত লাংখুই-বাৰু(ঢাল-তৰোৱাল) লৈ নৃত্যৰ বাবে সাজু হয়৷ “লৰ’’ই প্ৰত্যেক বিষয়ববীয়াক তামোল-পাণেৰে নিজ নিজ দায়িত্ব পালন কৰিবলৈ আহ্বান জনায়৷ ডেকাসকলে “লৰ’’ৰ ঘৰৰ পৰা কিছু দূৰৈত “ইয়াংলি চাল’’অৰ্থাৎ উৎসৱৰ মূল থলী প্ৰস্তুত কৰি থয়৷ পাহাৰৰ মাজৰ সমতল ভূমিত এই “ইয়াংলি চাল’’ সজা হয়৷ থলীৰ সোঁমাজত ওঘ ডাঙৰ গছ এজোপা থাকে৷ হাবি-বন কাটি পৰিষ্কাৰ কৰা ঠাইখনৰ গছজোপাৰ ওচৰতে “আগৰ চাং’’(সৰু বাঁহৰ চাং) আৰু ওচৰতে এডাল “আগৰ খুন্দা’’(ওখ বাঁহৰ খুটি) পোতা হয়৷ একাষত খেৰ-পাতেৰে এটা সৰু জুপুৰী আৰু একাষত বলি দিবলৈ ওখ আৰু দীঘলীয়া এখন বেদী নিৰ্মাণ কৰা হয়৷<ref name="দলৈ">{{cite book | title=তিৱাসকলৰ ইয়াংলি উৎসৱ | publisher=নিলাক্ষী মিলি, হিল ভিউ পাব্লিকেশ্যনচ্ | author=মিলি, কৃষ্ণৰাম | authorlink=তিৱাসকলৰ ইয়াংলি উৎসৱ | year=২০০৯ | location=১৫৭}}</ref><ref name="মাজি">{{cite web | url=https://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/9b2995-9b89829b89cd9959c39a49bf9f0-9b89819ab9c19f09be | title=লোকসংস্কৃতিৰ সঁফুৰা | accessdate=20 March 2023 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230320142705/https://as.vikaspedia.in/education/9859b89ae9f0-9b89829b89cd9959c39a49bf/9b2995-9b89829b89cd9959c39a49bf9f0-9b89819ab9c19f09be | archivedate=20 March 2023 | deadurl=yes}}</ref> ==পূজাৰ বিধি== লৰৰ নিৰ্দেশত সকলোৱে মুঠ ৩৫টা বঁটাত বিভিন্ন দেৱ-দেৱীলৈ নৈবেদ্য লৈ ডলাত তামোল-পাণ আগবঢ়াই পূজা আৰম্ভ কৰে৷ পূজাৰ বাবে লৰৰ চোতালত একুৰা জুই জ্বলোৱা হয় আৰু তাৰ পোহৰতে পূজা কৰা হয়৷ এই পূজাত কৃত্ৰিম পোহৰ নিষিদ্ধ৷ অজাসকলে গুৰুৰ স্মৰণত সাতবাৰ বাঁহী বজায়৷ ইয়াৰ পিছত লুডাং খ্ৰাম(দীঘল ঢোল) আৰু বাঁহীৰ সুৰত জুইকুৰাৰ চাৰিওফালে সাতবাৰ ঘূৰি ঘূৰি নৃত্য কৰে৷ এই সময়তে “লৰ’’ৰ চোতালত অস্থায়ীভাৱে সাজি লোৱা খেৰৰ চালিৰ তলত সমবেত হৈ থকা ডেকাসকলৰ মাজৰ পৰা এজনক ৰঙা পাৰিৰ শাৰীসদৃশ এখন কাপোৰেৰ লখিমী সজাই নৃত্যথলীত উপস্থিত কৰায়৷ চোতালত থিয় হৈ থকা লখিমীগৰাকীক ধূনাবাতি ঘূৰাই বিচনীৰে বা দি দি জুইকুৰাক বেৰি ধৰি নৃত্য কৰে৷ ইয়াৰ পাছত সাজ-পোছাক কৰি সাজু হৈ থকা ডেকাসকলে উকি মাৰি নৃত্য কৰিবলৈ ধৰে৷ গোটেই ৰাতি এই নৃত্য চলে৷ মাজে মাজে যুৱতীসকলে বাঁহৰ চুঙাত জু খাবলৈ দি নৃত্যৰত ডেকাসকলক উৎসাহ দি থাকে৷<ref name="দলৈ"/><ref name="মাজি"/> পিছদিনা পুৱা বিষয়ববীয়াসকলে উপবাসে থাকি “লখিমীগৰাকী’’ক উৎসৱৰ মূল ঠাই “ইয়াংলি চাল’’লৈ আনে৷ ইয়াংলি চালত পূজা আৰম্ভ হোৱাৰ লগে লগে ডেকাসকলৰ মাজতো নৃত্য আৰম্ভ হয়৷ ঢাল আৰু তৰোৱাল লৈ উকি মাৰি মাৰি দূৰন্ত গতিত ডেকাসকলে নৃত্য কৰে৷ নৃত্যৰ মাজে মাজে সমবেত গাঁওবাসীয়ে জু খাবলৈ দিয়ে৷ নৃত্যৰ শেষত “লৰ’’ই সাতটা ছাগলী, তিনিটা গাহৰি, দুটা কুকুৰা, এটা হাঁহ আৰু এটা পাৰচৰাই বলি দি বছৰটোলৈ শস্যৰ উৎপাদন বৃদ্ধি আৰু অপায়-অমংগলৰ পৰা গাঁওবাসীক ৰক্ষা কৰিবলৈ ভগৱানক প্ৰাৰ্থনা কৰে৷ নৃত্য-গীত, বলি-বিধানৰ মাজতে বিষয়ববীয়াসকলে দুটা ধানৰ পুৰা বান্ধি চাঙত প্ৰতিষ্ঠা কৰে৷<ref name="দলৈ"/><ref name="মাজি"/> ইয়াৰ পিছত “লখিমীগৰাকী’’ক পুখুৰীৰ পাৰলৈ আনি প্ৰতীকী নাও এখন চলাই তাত মহাদেউৰ গীত গাই গাই এযোৰা কুকুৰা বলি দি মঙল চায়৷ ইয়াৰ পিছত পুনৰ ইয়াংলি চাললৈ উভতি আহে আৰু ধানৰ পুৰা বান্ধি থোৱা “আগৰ চাং’’ৰ আগত এটা হাঁহ আৰু এটা পাৰ বলি দিয়ে৷ তাৰপিছত পিঠাগুড়ি মিহলোৱা পানী টংলতিৰ পাতেৰে মানুহৰ গাত ছটিয়াই উপস্থিত সকলোকে পৱিত্ৰ কৰে৷ সন্ধিয়া ধীৰ গতিৰে সাতপাক নৃত্য কৰি নৃত্যৰ সামৰণি মাৰে আৰু কেইবাকুৰাও জুই জ্বলাই তাৰ পোহৰত বলিৰ মাংসৰে ভোজৰ আয়োজন কৰে৷ আঞ্জা-ভাজিত নিমখ-হালধিৰ বাদে আন মছলা প্ৰয়োগ কৰা নহয়৷ খোৱা-বোৱাৰ পিছত লখিমীগৰাকীক শোভাযাত্ৰা কৰি “লৰ’’ৰ ঘৰলৈ আগবঢ়াই আনে৷ পৰৱৰ্তী দিনাও নৃত্যগীত কৰা হয় যদিও সেইদিনা বলি-বিধান নাথাকে৷ উৎসৱৰ সামৰণি বলিৰ মাংস ৰ’দত শুকুৱাই সকলোৱে ভগাই লয়৷ পূজাত ৰখা ধানৰ পুৰাৰ পৰা সকলো পৰিয়ালকে এমুঠিকৈ ধান দিয়া হয়৷ তেওঁলোকে এই ধান বৰ পৱিত্ৰ জ্ঞান কৰে৷ এই উৎসৱ সকলো তিৱালোকে পালন নকৰে৷ কোনো কোনো অঞ্চলৰ তিৱা লোকেহে ইয়াংলি উৎসৱ পালন কৰে৷ <ref name="দলৈ"/> <ref name="মাজি"/> ==তথ্য সূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অসমৰ সংস্কৃতি]] qcd0ek31rtwnt62v3ty78inkkszlbsv 0 100723 649129 619800 2026-11-02T11:34:26Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 649129 wikitext text/x-wiki {{পোখালি}} {{Infobox religious building | name = কিয়োমিজু-ডেৰা | native_name = 清水寺 | image = Kiyomizu.jpg | alt = | caption = | map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan | relief = 1 | map_size = | map_alt = Kiyomizu-dera is located in central Japan. | map_caption = | location = হিগাছিয়ামা-কু, কিয়োটো | coordinates = {{Coord|34|59|42|N|135|47|06|E|region:JP_type:landmark|display=inline, title}} | religious_affiliation = [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] | sect = কিতা-হোছো | deity = [[কেনন]] | country = জাপান | functional_status = | website = {{URL|www.kiyomizudera.or.jp/en}} | founded_by = শোগুন চাকানুয়ে তামুৰামাৰোৱে, টোকুগাৱা ইয়েমিটছুৰ দ্বাৰা পুনৰ্গঠিত | established = ৭৭৮ | year_completed = ১৬৩৩ (পুনৰ্গঠন) }} {{Infobox Chinese | pic = Kiyomizu-dera (Chinese characters).svg | piccap = "কিয়োমিজু-ডেৰা", ''কাঞ্জি'' | picupright = 0.45 | kanji = 清水寺 | hiragana = きよみずでら | romaji = Kiyomizu-dera }} '''কিয়োমিজু-ডেৰা'''({{lang-ja|清水寺}}) হৈছে [[জাপান|জাপানৰ]] পূৱ [[কিয়োটো|কিয়োটোত]] অৱস্থিত এটা বৌদ্ধ মন্দিৰ। মন্দিৰটো প্ৰাচীন কিয়োটো ইউনেস্কো বিশ্ব ঐতিহ্যক্ষেত্ৰৰ ঐতিহাসিক স্মাৰকসমূহৰ অংশ।<ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/688/multiple=1&unique_number=814|title=Historic Monuments of Ancient Kyoto (Kyoto, Uji and Otsu Cities)|access-date=2008-12-20}}</ref> ==ইতিহাস== মন্দিৰটো ৭৭৮ চনত নাৰাৰ শেষৰ ফালে এনচিন শোনিনে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল, যি নাৰাৰ পুৰোহিত আছিল, তেওঁ ওটোৱা উঁহৰ কাষত মন্দিৰনিৰ্মাণৰ এক দৰ্শন লাভ কৰিছিল।<ref name=":0">{{Cite web |title=Kiyomizu-dera |url=https://www.worldhistory.org/Kiyomizu-dera/ |access-date=2022-07-11 |website=World History Encyclopedia |language=en}}</ref><ref name=":1" /> ৭৯৮ চনত, শোগুন চাকানুয়ে তামুৰামাৰোৱে সম্ৰাট কামমুৰ প্ৰাসাদৰ পৰা পুনৰ একত্ৰিত কৰা এটা ডাঙৰ হল অন্তৰ্ভুক্ত কৰি স্থানটো উন্নত কৰে। বৌদ্ধ মঠবোৰে তাত চৰকাৰৰ ওপৰত যি শক্তিশালী প্ৰভাৱ পেলাইছিল তাৰ বাবে সম্ৰাটে নাৰা ত্যাগ কৰিছিল। এই সময়ছোৱাত কোফুকুজী আৰু কিয়োমিজু-ডেৰা মন্দিৰৰ মাজত এক শক্তিশালী প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা আছিল আৰু অঞ্চলটোৰ চাৰিওফালে দুয়োৰে শক্তিশালী প্ৰভাৱ আছিল।<ref name=":0" /> টোকুগাৱা ইমিটচুৰ দ্বাৰা নিৰ্মাণ কৰা আদেশত মন্দিৰৰ বৰ্তমানৰ বহুতো অট্টালিকা ১৬৩৩ চনত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvnb|Graham|2007|p=37}}</ref> গোটেই গাঁথনিটোত এটাও নখ ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাই। ই ইয়াৰ নাম কমপ্লেক্সৰ ভিতৰত থকা জলপ্ৰপাতৰ পৰা লয়, যি ওচৰৰ পাহাৰৰ পৰা যায়। কিয়োমিজু ৰ অৰ্থ হৈছে পৰিষ্কাৰ পানী, বা বিশুদ্ধ পানী।<ref name="PacificFriend">{{cite web|url=http://www.pacificfriend.ca/html/kiyomizu_temple.html|title=Kiyomizu Temple|access-date=2008-12-18|date=2007-04-07|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403175600/http://www.pacificfriend.ca/html/kiyomizu_temple.html|archive-date=2009-04-03}}</ref><ref name="SacredDestinations" /> এইটো মূলতঃ নাৰা সময়ৰ পুৰণি আৰু প্ৰভাৱশালী হচ সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref name=":1">Graham (2007), p. 32</ref> অৱশ্যে, ১৯৬৫ চনত ই সেই সম্পৰ্ক ছিন্ন কৰে, আৰু ইয়াৰ বৰ্তমানৰ ৰক্ষকসকলে নিজকে "কিতা-হচ" সম্প্ৰদায়ৰ সদস্য বুলি কয়।<ref>{{cite web |title=Kiyomizu-deploy |url=http://kyoto.asanoxn.com/places/higashiyama_mid/kiyomizudera.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712193733/http://kyoto.asanoxn.com/places/higashiyama_mid/kiyomizudera.htm |archive-date=2023-07-12}}</ref> ==বৰ্তমান== "কিয়োমিজুৰ মঞ্চৰ পৰা জঁপিয়াই পৰা" জাপানী শব্দটো ইংৰাজী "ডুব যাবলৈ" শব্দটোৰ সমতুল্য।<ref name="SacredDestinations">{{cite web |title=Kiyomizudera, Kyoto |url=http://www.sacred-destinations.com/japan/kyoto-kiyomizudera.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090912172631/http://www.sacred-destinations.com:80/japan/kyoto-kiyomizudera.htm |archive-date=2009-09-12 |access-date=2008-12-18 |archivedate=2009-09-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090912172631/http://www.sacred-destinations.com/japan/kyoto-kiyomizudera.htm |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ দ্বাৰা এডো যুগৰ পৰম্পৰাৰ কথা কোৱা হৈছে যে যদি কোনোবাই মঞ্চৰ পৰা ১৩ মিটাৰ (৪৩ ফুট) জাঁপ মাৰিলে বাচি যায় তেন্তে তেওঁৰ ইচ্ছা পূৰণ হ’ব। ইডো সময়ছোৱাত ২৩৪টা জাম্প ৰেকৰ্ড কৰা হৈছিল আৰু সেই জাম্পৰ ভিতৰত ৮৫.৪ শতাংশ জাম্পাৰ বাচিল।<ref name="SacredDestinations" /> ১৮৭২ চনত এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref name="SacredDestinations" /> মন্দিৰ চৌহদত আন কেইবাটাও মন্দিৰ অন্তৰ্ভুক্ত, ইয়াৰ ভিতৰত জিছু মন্দিৰ, প্ৰেম আৰু "ভাল মিল"ৰ দেৱতা অকুনিনুছিৰ নামত উৎসৰ্গিত মন্দিৰ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="PacificFriend" /> জিছু মন্দিৰত ১০ মিটাৰ (৩০ ফুট) দূৰত্বত ৰখা এযোৰ "প্ৰেমৰ শিল" আছে,<ref>{{cite web |url=https://www.jishujinja.or.jp/koiuranai/ |title=恋占いの石 |access-date=2020-08-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200512232321/https://jishujinja.or.jp/koiuranai/ |archivedate=2020-05-12 |deadurl=yes}}</ref> যিবোৰৰ মাজত অকলশৰীয়া দৰ্শকে চকু মুদি খোজ কাঢ়িবলৈ চেষ্টা কৰিব পাৰে। চকু মুদি আনটো শিলটো পোৱাৰ সফলতাই বুজায় যে তীৰ্থযাত্ৰীজনে প্ৰকৃত প্ৰেম পাব।<ref name=".japanvisitor">{{Cite web |title=japanvisitor.com |url=http://www.japanvisitor.com/index.php?cID=357&pID=309 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715222612/https://www.japanvisitor.com/index.php?cID=357&pID=309 |archive-date=2011-07-15 |access-date=2010-08-21}}</ref> এই চৌহদত বিভিন্ন তাবিজ, ধূপ, আৰু ওমিকুজি (কাগজৰ ভাগ্য)ও উপলব্ধ। বিশেষকৈ নৱবৰ্ষৰ সময়ত আৰু গ্ৰীষ্মকালত ওবনৰ সময়ত এই ঠাইখন বিশেষভাৱে জনপ্ৰিয় হৈ উঠে‍ যেতিয়া অতিৰিক্ত দোকান-পোহাৰে পৰম্পৰাগত ছুটীৰ খাদ্য আৰু স্মাৰক বিক্ৰীৰ বাবে খেলপথাৰখন দখল কৰি তোলে।<ref>{{cite web |url=http://www.kyoto.travel/place_to_go/kiyomizudera_temple.html |title=Kiyomizu-dera Temple |access-date=2008-12-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081210031004/http://www.kyoto.travel/place_to_go/kiyomizudera_temple.html |archive-date=December 10, 2008 |archivedate=2008-12-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081210031004/http://www.kyoto.travel/place_to_go/kiyomizudera_temple.html |deadurl=yes }}</ref> ২০০৭ চনত কিয়োমিজু-ডেৰা নিউ চেভেন ৱাণ্ডাৰছ অৱ দ্য ৱৰ্ল্ডৰ ২১টা নিৰ্বাচিত চূড়ান্ত প্ৰতিযোগী স্থানৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল,<ref>{{cite web|url=http://www.new7wonders.com/classic/en/n7w/finalists/ |title=The Finalists for The Official New 7 Wonders of the World |access-date=2009-06-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601172918/http://www.new7wonders.com/classic/en/n7w/finalists/ |archive-date=2009-06-01 }}</ref> কিন্তু সাতটা বিজয়ী স্থানৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে নিৰ্বাচিত হোৱা নাছিল। ২০২০ চনৰ অলিম্পিকৰ প্ৰস্তুতিৰ বাবে মন্দিৰটো পুনৰুদ্ধাৰৰ কাম চলি থকাৰ সময়তে সম্পূৰ্ণৰূপে অৰ্ধস্বচ্ছ মৰাপাটৰ দ্বাৰা আবৃত হৈছিল। ==স্থাপত্য== কিয়োমিজু-ডেৰা পূব কিয়’ট’ত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰা হিগাছিয়ামা পৰ্বতমালাৰ অংশ মাউণ্ট অট’ৱাৰ পাদদেশত অৱস্থিত। মূল হলঘৰটোত এটা ডাঙৰ বাৰাণ্ডা আছে, যিটো কাকেজুকুৰি [জা] ব্যৱহাৰ কৰি ওখ খুঁটাৰে সহায়ত কৰা হৈছে আৰু পাহাৰৰ ঢালৰ ওপৰেৰে যিটো ওলাই আছে আৰু ইয়াৰ পৰা চহৰৰ দৃশ্য দেখা যায়। ইডো যুগত বহু জনপ্ৰিয় স্থানত বৃহৎ সংখ্যক তীৰ্থযাত্ৰীৰ বাবে বৃহৎ বাৰাণ্ডা আৰু মূল হল নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvnb|Graham|2007|p=80}}</ref> মূল হলঘৰৰ তলত অট’ৱা জলপ্ৰপাত, য’ত তিনিটা চেনেলৰ পানী এটা পুখুৰীত পৰে। দৰ্শনাৰ্থীয়ে এই পানী ধৰি পান কৰিব পাৰে, যিখিনি‍ পানীৰ ইচ্ছা পূৰণৰ ক্ষমতা আছে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও দৈজুইকু বছাটছু (বোধিসত্ত্ব মহাপ্ৰতিছাৰা)ৰ গৰ্ভক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা বুলি কোৱা অন্ধকাৰ সুৰংগ টাইনাই মেগুৰিও আছে।<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/travel/from-darkness-to-light-at-japans-kiyomizu-dera/article26720967.ece|title=From darkness to light at Japan's Kiyomizu-dera|work=The Hindu|date=3 April 2019 |accessdate=2023-02-12 |last1=Mukri |first1=Farha }}</ref><ref>{{cite web|url=https://magazine.japan-jtrip.com/article/kansai/1456/|title=Kiyomizu-dera temple is one of Kyoto's must-see attractions!|date=13 June 2016 }}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:জাপান]] 7gwodrozpof6b1bo4kl8y0mioiudyz5 0 103122 649132 631861 2026-11-02T11:57:27Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 649132 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:Adefra_Protest.jpg|thumb]] '''কৃষ্ণাংগ নাৰীবাদ'''ক ({{Lang-en|Black feminism}}) [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ|আমেৰিকা]]ৰ বাহিৰত আফ্ৰিকান-নাৰীবাদ(Afro-feminism) বুলি কোৱা হয়৷ কৃষ্ণাংগ নাৰীবাদ নাৰীবাদৰ এনে এটা শাখা যি আফ্ৰিকান-আমেৰিকীয় মহিলাৰ অভিজ্ঞতাত কেন্দ্ৰীভূত আৰু বৰ্ণবাদ তথা যৌনতাবাদৰ আন্তঃবিভাজনক স্বীকৃতি দিয়ে। কৃষ্ণাংগ নাৰীবাদে কৃষ্ণাংগ মহিলাসকলে তেওঁলোকৰ সামাজিক পৰিচয়ৰ বাবে সন্মুখীন হোৱা অতিৰিক্ত প্ৰান্তীয়কৰণকো স্বীকাৰ কৰে। কৃষ্ণাংগ নাৰীবাদৰ দৰ্শনে এই ধাৰণাটোক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ় লৈ উঠিছে যে "কৃষ্ণাংগ নাৰী সহজাতভাৱে মূল্যৱান, যে কৃষ্ণাংগ [[নাৰী মুক্তি আন্দোলন|নাৰীৰ মুক্তি]] আন কাৰোবাৰ সংযোজন হিচাপে নহয় কিন্তু স্বায়ত্তশাসনৰ বাবে মানৱ ব্যক্তি হিচাপে আমাৰ প্ৰয়োজনৰ বাবেই এক আৱশ্যকীয়তা।"<ref>{{cite book|author1=Combahee River Collective|author1-link=Combahee River Collective|editor1-last=Eisenstein|editor1-first=Zillah R.|title=Capitalist Patriarchy and the Case for Socialist Feminism|url=https://archive.org/details/capitalistpatria00alis|date=1978|isbn=9780853454199|pages=[https://archive.org/details/capitalistpatria00alis/page/364 362]–372|chapter=The Combahee River Collective: A Black Feminist Statement|publisher=Monthly Review Press}}</ref> == ১৯০০ৰ পৰা ১৯৬০ চনলৈ == দাসত্বৰ পিছৰ সময়ছোৱাত কৃষ্ণাংগ মহিলা বুদ্ধিজীৱী আৰু কৰ্মীসকল: যেনে: ছ'জাৰ্নাৰ ট্ৰুথ, আন্না জুলিয়া কুপাৰ, আইডা বি ওৱেলছ্, মেৰী চাৰ্চ টেৰেল আৰু ফ্ৰান্সিছ হাৰ্পাৰে কৃষ্ণাংগ নাৰীবাদৰ ভিত্তি হ'বলগীয়া নীতিসমূহ গতিশীল কৰি তুলিছিল।<ref name="Patricia">{{Cite book|title=Black feminist thought : knowledge, consciousness, and the politics of empowerment|last=Patricia|first=Hill Collins|isbn=978-0415964722|edition=[2nd ed.]|location=New York|oclc=245597448|year=2009}}</ref> এই মহিলাসকলে এনেকুৱা কাম সম্পন্ন কৰিছিল যিবোৰ কৃষ্ণাংগ মহিলাসকলে আগতে শুনা নাছিল, যেনে: ৰাজহুৱা বক্তৃতা দিয়া, ভোটাধিকাৰৰ বাবে যুঁজ দিয়া আৰু পুনৰ্গঠনৰ পিছত সহায়ৰ প্ৰয়োজন হোৱা লোকসকলক সহায় কৰা। ভোটাধিকাৰ আছিল শ্বেতাংগ আৰু কৃষ্ণাংগ নাৰীবাদীৰ মাজত বিভাজনৰ প্ৰাৰম্ভিক ক্ষেত্ৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ১৮০০ চনৰ শেষৰ ফালে আৰু ১৯০০ চনৰ আৰম্ভণিতে নাৰীবাদৰ আন্দোলন হিচাপে উত্থান ঘটিছিল যদিও এই আন্দোলনৰ শ্বেতাংগ নাৰীবাদীসকলে কৃষ্ণাংগ নাৰীক প্ৰায়ে অতিক্ৰম কৰিছিল আৰু অৱজ্ঞা কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত কৃষ্ণাংগ নাৰীবাদীসকলক বাধা দিয়া নহ’ল, যিসকলে এই কাৰ্যৰ বাবে যুঁজিবলৈ ভৱিষ্যতে এক সুকীয়া পথৰ সৃষ্টি কৰিব। ইয়াৰ পৰা ১৯০৪ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা ''নেচনেল এছ'চিয়েচন অৱ কলাৰ্ড ৱমেনছ ক্লাব'' (NACWC), ১৯০৯ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা ''নেচনেল এছ'চিয়েচন ফৰ দ্য এডভান্সমেণ্ট অৱ কালাৰ্ড পিপল'' (NAACP) আৰু ১৯২১ চনত প্ৰতিষ্ঠা হোৱা ''নেচনেল এছ'চিয়েচন অৱ ৱেজ আৰ্নাৰ্ছ''ৰ জন্ম হয়।<ref>{{Cite journal|last=Taylor|first=Ula|s2cid=144636119|date=1998|title=The Historical Evolution of Black Feminist Theory and Praxis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_1998-11_29_2/page/234|journal=Journal of Black Studies|volume=29|issue=2|pages=234–253|issn=0021-9347|jstor=2668091|doi=10.1177/002193479802900206}}</ref> ১৯০০ চনৰ আৰম্ভণিতে নাৰীবাদী বিষয়বস্তু গ্ৰহণ কৰা কৃষ্ণাংগ লেখকসকলৰ ভিতৰত আছিল শিক্ষাবিদ আৰু কৰ্মী মেৰী চাৰ্চ টেৰেল আৰু জোৰা নীল হাৰ্ষ্টন। টেৰেলে তেওঁৰ আত্মজীৱনী ''এ কালাৰড ৱমেন ইন এ হোৱাইট ৱৰ্ল্ড'' (১৯৪০)ত বৰ্ণবাদ আৰু যৌনতাবাদ দুয়োটাৰে অভিজ্ঞতাৰ বুৰঞ্জী লিখিছে।<ref>{{Cite journal|last=Shaw|first=Esther Popel|date=January 1941|title=Mary Church Terrell and H. G. Wells, A Colored Woman in a White World|journal=The Journal of Negro History|volume=26|issue=1|pages=108–110|doi=10.2307/2715052|issn=0022-2992|jstor=2715052}}</ref>হাৰ্ষ্টনৰ যথেষ্ট সংখ্যক প্ৰকাশিত গ্ৰন্থৰ ভিতৰত জেনী ক্ৰফৰ্ডৰ এগৰাকী শক্তিশালী মহিলা নায়িকাক লৈ লিখা উপন্যাস ''থেয়াৰ আইজ ৱাৰ ৱাচিং গড'' (১৯৩৭)।<ref>{{Cite web|url=https://www.womenshistory.org/education-resources/biographies/zora-hurston|title=Zora Neale Hurston|website=National Women's History Museum|language=en|access-date=2019-04-15}}</ref> আমেৰিকাৰ সংবিধানৰ ''[[:en:Nineteenth_Amendment_to_the_United_States_Constitution|ঊনবিংশ সংশোধনী গৃহীত]]'' (১৯২০) আৰু ১৯৬০ চনৰ মাজৰ দশকবোৰ নাৰীবাদৰ "ঢৌ" যুগৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত নহয় যদিও কৃষ্ণাংগ নাৰীবাদী সক্ৰিয়তাৰ বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত এইটো আছিল বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ মুহূৰ্ত।<ref name="Hewitt2010">{{Cite book|title=No Permanent Waves: Recasting Histories of U.S. Feminism|url=https://archive.org/details/nopermanentwaves0000unse|last=Hewitt|first=Nancy|publisher=Rutgers University Press|year=2010|isbn=978-0813547251|location=New Brunswick}}</ref> এই সময়ছোৱাত কেইগৰাকীমান উগ্ৰ কৃষ্ণাংগ মহিলা কৰ্মীয়ে কমিউনিষ্ট দলত যোগদান কৰে বা ইউনিয়ন কৰ্মীত মনোনিৱেশ কৰে। তেওঁলোকে সকলোৱে নাৰীবাদী বুলি পৰিচয় দিয়া নাছিল যদিও তেওঁলোকৰ তত্ত্বত এনে গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰচনা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল যিবোৰ আন্তঃবিভাজনীয়তাৰ তত্ত্বৰ ভেটি— অৰ্থাৎ জাতি, লিংগ আৰু শ্ৰেণীক একত্ৰিত কৰা। উদাহৰণস্বৰূপে; ১৯৪০ চনত এষ্টাৰ ভি কুপাৰে (বিবাহিত নাম এষ্টাৰ কুপাৰ জেকচন)''দ্য নিগ্ৰো ৱমেন ডমেষ্টিক ৱৰ্কাৰ ইন ৰিলেচন টু ট্ৰেড ইউনিয়নিজম'' নামৰ গৱেষণা-পত্ৰ লিখে আৰু ১৯৪৯ চনত ক্লাউডিয়া জ'নে ''এন এণ্ড টু দ্য নেগলেক্ট অৱ দ্য প্ৰব্লেমছ অৱ দ্য নিগ্ৰো ৱমেন''" লিখে।<ref>{{Cite journal|last=McDuffie|first=Eric|s2cid=159993069|date=2008|title=Esther V. Cooper's "The Negro Woman Domestic Worker in Relation to Trade Unionism": Black Left Feminism and the Popular Front|journal=American Communist History|volume=7|issue=2|pages=203–209|doi=10.1080/14743890802580040}}</ref><ref>{{Cite book|title=Sojourning for Freedom: Black Women, American Communism, and the Making of Black Left Feminism|url=https://archive.org/details/sojourningforfre0000mcdu|last=McDuffie|first=Eric|publisher=Duke University Press|year=2009|isbn=978-0822350507|location=Durham|pages=[https://archive.org/details/sojourningforfre0000mcdu/page/171 171]}}</ref> == একৈশ শতিকাত == === ছছিয়েল মিডিয়াত === নতুন শতিকাটোৱে "পৰম্পৰাগত" নাৰীবাদৰ পৰা আঁতৰি আহি কিছুমান নব্য চিন্তাৰ সৃষ্টি কৰিছে। [[তৃতীয় ঢৌৰ নাৰীবাদ|তৃতীয় ঢৌৰ নাৰীবাদে]] নাৰীবাদী সক্ৰিয়তাত অধিক আন্তঃবিভাজন আৰু কৃষ্ণাংগ কিম্বা অন্যান্য সংখ্যালঘু জনগোষ্ঠীয় মহিলাসকলক অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা দাবী কৰিছিল। তদুপৰি প্ৰযুক্তিৰ উন্নতিয়ে নতুন ডিজিটেল নাৰীবাদৰ বিকাশত সহায় কৰিলে। এই অনলাইন সক্ৰিয়তাত লিংগ সমতা আৰু সামাজিক ন্যায়ৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিবলৈ [[ফেইচবুক|ফেচবুক]], [[টুইটাৰ]], [[ইনষ্টাগ্ৰাম]], [[ইউটিউব]], টাম্বলাৰ, আৰু অন্যান্য ধৰণৰ ছ’চিয়েল মিডিয়াৰ ব্যৱহাৰ জড়িত। NOW Torontoৰ মতে, [[ইণ্টাৰনেট|ইণ্টাৰনেটে]] এক "কল-আউট" সংস্কৃতিৰ সৃষ্টি কৰিছে, য'ত যৌনতাবাদ বা নাৰীবিদ্বেষক তুলনামূলকভাৱে সহজেই বিচাৰি পাব পাৰি আৰু প্ৰত্যাহ্বান জনাব পাৰি। এই পৰিৱৰ্তনৰ শৈক্ষিক সঁহাৰি হিচাপে বহু পণ্ডিতে নাৰীবাদ আৰু বিচিত্ৰ তত্ত্বৰ আলোচনাত বৰ্ণৰ সমালোচনাৰ বিচিত্ৰতা অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।<ref>Morgensen, Scott Lauria. ''Spaces between Us: Queer Settler Colonialism and Indigenous Decolonization''. Minneapolis: U of Minnesota, 2011. Print.</ref><ref>[[Cathy J. Cohen|Cohen, Cathy]]. "Punks, Bulldaggers, and Queens: The Radical Potential of Queer Politics?" ''GLQ: A Journal of Lesbian and Gay Studies'', vol. 3, no. 4 (1997): 437–465.</ref> বৰ্ণৰ সমালোচনাৰ [[কুইয়াৰ|কুইয়াৰে]] সামাজিক শ্ৰেণীসমূহৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক আৰু বৈপ্লৱিক সমালোচনা সৃষ্টি কৰিবলৈ "উগ্ৰবাদী হেটেৰ'নৰ্মেটিভিটি আৰু হেটেৰ'পেট্ৰিয়াৰ্কি"ৰ বৃহত্তৰ বিষয়বস্তুৰ সৈতে ভুল চিনাক্তকৰণৰ এক আন্তঃবিভাজনমূলক পদ্ধতি বিচাৰে।<ref>Valles-Morales, Jesus. "On Queer of Color Criticism, Communication Studies, and Corporeality". ''Kaleidoscope: A Graduate Journal of Qualitative Communication Research'' 14 (2015).</ref><ref>Albertine, Susan. "Aberrations in Black: Toward a Queer of Color Critique (Book Review)", ''American Literature'' 77.3 (2005).</ref><ref>Ferguson, Roderick A. ''Aberrations in Black: Toward a Queer of Color Critique''. Minneapolis: University of Minnesota, 2004. Print.</ref> বৰ্ণৰ সমালোচনাৰ [[কুইয়াৰ অধ্যয়ন|কুইয়াৰ]]ৰ উদাহৰণ ''কম্বাহী ৰিভাৰ কালেকটিভ''ৰ বক্তব্যত দেখা যায়, যিয়ে কৃষ্ণাংগ [[লেছবিয়ান|লেছবিয়ানস]]কলে সন্মুখীন হোৱা অত্যাচাৰৰ আন্তঃবিভাজনতাক সম্বোধন কৰে।<ref>The Combahee River Collective. "A Black Feminist Statement." ''WSQ: Women's Studies Quarterly'' 42.3–4 (2014): 271–80.</ref> ২০১০ চনত কৃষ্ণাংগ নাৰীবাদৰ পুনৰুজ্জীৱন ঘটিছিল। অধিক প্ৰভাৱশালী ব্যক্তিসকলে নিজকে নাৰীবাদী বুলি পৰিচয় দিবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ লগে লগে ছ'চিয়েল মিডিয়াত বৰ্ণবাদী আৰু যৌনতাবাদী পৰিস্থিতি উন্মোচন কৰিবলৈ ইচ্ছুক যুৱ কৃষ্ণাংগ নাৰীবাদীসকলৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পালে।<ref>{{Cite news|url=https://hellobeautiful.com/2708338/has-social-media-sparked-a-new-black-feminist-movement/|title=Has Social Media Sparked A New Black Feminist Movement?|first=Patrice|last=Peck|date=2014-03-05|work=HelloBeautiful|access-date=2017-04-13|language=en-US}}</ref> === ব্লেক লাইভছ মেটাৰ === [[:en:Black_Lives_Matter|ব্লেক লাইভছ মেটাৰ]] নামৰ কৰ্মী আন্দোলনটো প্ৰথমে অপাল টমেটি, এলিচিয়া গাৰ্জা আৰু পেট্ৰিছ কান-কালাৰ্ছে আমেৰিকাত আফ্ৰিকান আমেৰিকানসকলৰ বিৰুদ্ধে বৰ্ণবাদ আৰু আৰক্ষীৰ বৰ্বৰতাৰ বিৰুদ্ধে প্ৰচাৰ চলাবলৈ হেচটেগ হিচাপে গঠন কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://blacklivesmatter.com/about/our-co-founders/|title=Black Lives Matter: Our Co-Founders|website=Black Lives Matter|access-date=October 8, 2018}}</ref>এই আন্দোলনে কৃষ্ণাংগ নাৰীবাদী আন্দোলনৰ পুনৰুজ্জীৱিতকৰণ আৰু পুনৰ পৰীক্ষাত অৰিহণা যোগাইছিল।<ref>{{Cite journal|last=Jackson|first=Sarah J.|s2cid=13872052|date=2016-10-01|title=(Re)Imagining Intersectional Democracy from Black Feminism to Hashtag Activism|journal=Women's Studies in Communication|volume=39|issue=4|pages=375–379|doi=10.1080/07491409.2016.1226654|issn=0749-1409|url=https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1811&context=asc_papers|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230616185633/https://repository.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1811&context=asc_papers|archivedate=2023-06-16|access-date=2024-03-19|deadurl=yes}}</ref> ব্লেক লাইভছ মেটাৰ আন্দোলনত কৃষ্ণাংগ পুৰুষৰ মৃত্যুৱে মুখ্য ভূমিকা পালন কৰিছিল যদিও ৰেকিয়া বয়ড, মিচেল কাছ’, টানিছা এণ্ডাৰছন, শ্বেলী ফ্ৰেই, ইভেট স্মিথ, এলিন’ৰ বাম্পাৰ্ছ, চেণ্ড্ৰা ব্লেণ্ড আদি মহিলাসকলকো আৰক্ষী বিষয়াৰ দ্বাৰা হত্যা বা আক্ৰমণ কৰা হৈছিল। <ref>{{Cite journal|last=Lindsey|first=Treva B.|title=A Love Letter to Black Feminism|url=https://archive.org/details/sim_black-scholar_2015_winter_45_4/page/n5|journal=The Black Scholar|volume=45|issue=4|pages=1–6|doi=10.1080/00064246.2015.1080911|year=2015|s2cid=143368218}}</ref> == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} [[শ্ৰেণী:নাৰীবাদী তত্ত্ব]] [[শ্ৰেণী:নাৰীবাদ]] j21o3p4ts9hwxn8hae3e6pq5einotut 0 106374 649125 435782 2026-11-02T10:52:48Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 649125 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = কনৰাড কে. চাংমা | image = File:The Chief Minister of Meghalaya, Shri Conrad Sangma.JPG | caption = অনুষ্ঠানিক প্ৰতিকৃতি | birth_name = কনৰাড কংকাল চাংমা | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1978|01|27}} | birth_place = তুৰা, [[মেঘালয়]], ভাৰত | office = মেঘালয়ৰ দ্বাদশ মুখ্যমন্ত্ৰী | term_start = ৬ মাৰ্চ ২০১৮ | term_end = | governor = গংগা প্ৰসাদ<br/>তথাগত ৰয়<br>আৰ. এন. ৰবি<br/>সত্য পাল মালিক<br/>বি. ডি. মিশ্ৰা<br/>ফাগু চৌহান | deputy = প্ৰিষ্টন টাইনছং (২০১৮ চনৰ ৬ মাৰ্চৰ পৰা)<br>স্নিয়াৱভালং ধৰ (২০২৩ চনৰ ৭ মাৰ্চৰ পৰা) | predecessor = মুকুল চাংমা | successor = | office2 = মেঘালয় বিধানসভাৰ সদস্য | term_start2 = ২৭ আগষ্ট ২০১৮ | term_end2 = | predecessor2 = [[আগথা চাংমা]] | successor2 = | constituency2 = দক্ষিণ তুৰা | term_start3 = ২০০৮ | term_end3 = ২০১৩ | predecessor3 = ক্লেমেণ্ট মাৰাক | successor3 = ক্লেমেণ্ট মাৰাক | constituency3 = চেলচেলা | office4 = সংসদৰ সদস্য, [[লোকসভা]] | term_start4 = ১৯ মে’ ২০১৬ | term_end4 = ২৭ আগষ্ট ২০১৮ | predecessor4 = পি. এ. চাংমা | successor4 = [[আগথা চাংমা]] | constituency4 = তুৰা | office5 = বিত্ত, শক্তি আৰু পৰ্যটন বিভাগৰ মন্ত্ৰী <br /> ([[মেঘালয় চৰকাৰ]]) | 1blankname5 = মুখ্যমন্ত্ৰী | 1namedata5 = ডংকুপাৰ ৰয় | term_start5 = ২০০৮ | term_end5 = ২০০৯ | party = [[নেছনেল পিপলছ পাৰ্টি]] | otherparty = ৰাষ্ট্ৰীয় গণতান্ত্ৰিক মিত্ৰজোঁট<br>[[জাতীয়তাবাদী কংগ্ৰেছ পাৰ্টি]] (পূৰ্বতে) | spouse = {{marriage|মেহতাব চাংমা|29 May 2009}} | children = ২ | father = পূৰ্ণ চাংমা | relatives = জেমছ চাংমা (ভাতৃ)<br/>[[আগথা চাংমা]] (ভগ্নী)<br />ক্ৰিষ্টি চাংমা (ভগ্নী) | education = {{ubl|ইম্পেৰিয়েল কলেজ লণ্ডন (এমবিএ)|ৱাৰ্টন স্কুল অৱ বিজনেছ (বিবিএ)}} }} '''কনৰাড কংকল চাংমা''' ({{lang-en|Conrad Kongkal Sangma}}; জন্ম: ২৭ জানুৱাৰী ১৯৭৮) এগৰাকী ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ আৰু মেঘালয়ৰ দ্বাদশতম তথা বৰ্তমানৰ মুখ্যমন্ত্ৰী। ২০১৮ চনৰ পৰা তেওঁ মেঘালয়ৰ মুখ্যমন্ত্ৰী পদত অধিষ্ঠিত হৈ আছে।<ref>{{Cite news|title=Congress outsmarted in Meghalaya, Conrad Sangma to be sworn in March 6|url=http://www.thehindu.com/elections/meghalaya-2018/npps-conrad-sangma-to-be-sworn-in-as-cm-in-meghalaya/article22925085.ece|access-date=5 March 2018|work=The Hindu|date=4 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180304184505/http://www.thehindu.com/elections/meghalaya-2018/npps-conrad-sangma-to-be-sworn-in-as-cm-in-meghalaya/article22925085.ece|archivedate=2018-03-04}}</ref> তেওঁ [[নেছনেল পিপলছ পাৰ্টি|নেছনেল পিপলছ পাৰ্টিৰ]] সদস্য। তেওঁৰ পিতৃ পি. এ. চাংমা প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী আৰু [[লোকসভাৰ অধ্যক্ষ|লোকসভাৰ প্ৰাক্তন অধ্যক্ষ]] আছিল। কনৰাড চাংমা ২০১৬ চনৰ পৰা ২০১৮ চনলৈকে তুৰা লোকসভা সমষ্টিৰ পৰা সংসদ সদস্য আছিল।<ref name="te">{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1080328/jsp/guwahati/story_9066936.jsp|title=Conrad delivers quickie budget|date=28 March 2008|work=The Telegraph|access-date=2010-08-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120612123149/http://www.telegraphindia.com/1080328/jsp/guwahati/story_9066936.jsp|archivedate=2012-06-12}}</ref> ২০১৮ চনৰ পৰা দক্ষিণ তুৰা সমষ্টিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰি ২০০৮ চনৰ পৰা ২০১৩ চনলৈকে চেলচেলা সমষ্টিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। ২০০৮ চনৰ পৰা ২০০৯ চনলৈকে তেওঁ মেঘালয় চৰকাৰৰ বিত্ত, শক্তি আৰু পৰ্যটন মন্ত্ৰীও আছিল। তেওঁ মেঘালয় বিধানসভাত বিৰোধী দলৰ নেতা হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে।<ref>{{Cite web|url=http://megassembly.gov.in/List%20of%20Candidate.htm|title=List Of Members Of The Eight Meghalaya Legislative Assembly|publisher=[[Meghalaya Legislative Assembly]], Official Website|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511120731/http://megassembly.gov.in/List%20of%20Candidate.htm|archivedate=2011-05-11}}</ref> তেওঁ জাতীয়তাবাদী যুৱ কংগ্ৰেছৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সভাপতি হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আহিছে। == কৰ্মজীৱন == অধ্যয়ন সম্পূৰ্ণ কৰাৰ লগে লগে পিতৃ পি. এ. চাংমাৰ [[জাতীয়তাবাদী কংগ্ৰেছ পাৰ্টি]] (এনচিপি)ৰ প্ৰচাৰ পৰিচালক হিচাপে চাংমাই ১৯৯০ চনৰ শেষৰ ফালে ৰাজনৈতিক জীৱনৰ আৰম্ভণি কৰে।<ref>{{cite news|url=http://archive.indianexpress.com/Storyold/123501/|title='In Garo Hills, I'm the moon that won't be eclipsed'|date=25 September 1999|work= The Indian Express}}</ref> ২০০৪ চনত প্ৰথম নিৰ্বাচনত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰি গাৰো হিলছ স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদৰ এখন আসনৰ বাবে প্ৰচাৰ চলাই ১৮২টা ভোটত পৰাস্ত হয়।<ref name="rediff2013">{{cite web|last1=Masih|first1=Archana|title=How a Wharton graduate fits into North-East politics|url=http://www.rediff.com/news/slide-show/slide-show-1-how-a-wharton-graduate-fits-into-northeast-politis/20130218.htm|website=Rediff.com|access-date=5 March 2018|date=18 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306022732/http://www.rediff.com/news/slide-show/slide-show-1-how-a-wharton-graduate-fits-into-northeast-politis/20130218.htm|archive-date=2018-03-06|url-status=live}}</ref> ২০০৮ চনৰ ৰাজ্যিক নিৰ্বাচনত এনচিপিৰ সদস্য হিচাপে প্ৰথমে ভাতৃ জেমছৰ সৈতে ৰাজ্যিক বিধানসভালৈ নিৰ্বাচিত হৈছিল আৰু পিছলৈ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰীসভাত বিত্ত, শক্তি, পৰ্যটন, জিএডি আৰু আইটিকে ধৰি কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ পদবীত অধিষ্ঠিত হৈছিল<ref>{{cite news|url=http://www.rediff.com/news/2008/apr/23sangma.htm|title=Sangma dynasty gains momentum in Meghalaya|date=23 April 2008|publisher=[[Rediff.com]] News|access-date=2010-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20090508144721/http://www.rediff.com/news/2008/apr/23sangma.htm|archive-date=2009-05-08|url-status=live}}</ref> আৰু মন্ত্ৰী হিচাপে শপত লোৱাৰ ১০ দিনৰ ভিতৰতে [[মেঘালয়|মেঘালয়ৰ]] বাবে প্ৰথম বাৰ্ষিক বাজেট দাখিল কৰে। ২০০৯ চনৰ পৰা ২০১৩ চনলৈ চাংমাই মেঘালয় বিধানসভাত বিৰোধী দলৰ নেতা পদত অধিষ্ঠিত হৈছিল। ২০১৩ চনৰ মেঘালয় বিধানসভাৰ নিৰ্বাচনত চাংমাই আসন হেৰুৱাইছিল।<ref>{{cite book |title=Detailed Results State Election, 2013 to the Legislative Assembly Of Meghalaya |publisher=[[Election Commission of India]] |page=11 |url=https://ceomeghalaya.nic.in/electionconducted/mla2013/10-Reports/10-detailed-results.pdf}}</ref> সেই বছৰৰ আৰম্ভণিতে পিতৃৰ মৃত্যুৰ পিছত ২০১৬ চনৰ মাৰ্চ মাহত তেওঁ [[নেছনেল পিপলছ পাৰ্টি|নেছনেল পিপলছ পাৰ্টিৰ]] ৰাষ্ট্ৰীয় সভাপতি হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।<ref>{{cite news|title=Conrad K Sangma Elected NPP President|url=https://www.northeasttoday.in/conrad-k-sangma-elected-npp-president/|access-date=6 March 2018|work=The Northeast Today|date=16 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160321010433/http://www.northeasttoday.in/conrad-k-sangma-elected-npp-president/|archive-date=21 March 2016}}</ref> একে বছৰৰ মে’ মাহত [[লোকসভা|লোকসভালৈ]] উপ-নিৰ্বাচনত তুৰাৰ পৰা প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰি তেওঁ ১.৯২ লাখ ভোটৰ ব্যৱধানত জয়লাভ কৰে।<ref>{{cite news|title=Tura gifts Conrad huge-win mantle|url=https://www.telegraphindia.com/1160520/jsp/northeast/story_86547.jsp|access-date=6 March 2018|work=The Telegraph|date=20 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306203931/https://www.telegraphindia.com/1160520/jsp/northeast/story_86547.jsp|archive-date=2018-03-06|url-status=dead}}</ref> === মেঘালয়ৰ মুখ্যমন্ত্ৰী === ২০১৮ চনৰ মেঘালয়ৰ বিধানসভাৰ নিৰ্বাচনত [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ]] পিছতে দ্বিতীয় স্থান লাভ কৰে চাংমাৰ দল এন পি পিয়ে।<ref>{{cite news|title=Hung Assembly in Meghalaya, Congress single largest party|url=http://www.thehindu.com/elections/meghalaya-2018/hung-assembly-in-meghalaya-congress-single-largest-party/article22919518.ece|access-date=5 March 2018|work=The Hindu|date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305142022/http://www.thehindu.com/elections/meghalaya-2018/hung-assembly-in-meghalaya-congress-single-largest-party/article22919518.ece|archive-date=2018-03-05|url-status=live}}</ref> ৰাজ্যখনত চৰকাৰ গঠন কৰিবলৈ ৩০খন আসনৰ প্ৰয়োজন হোৱাৰ বাবে এনপিপিয়ে অন্যান্য আঞ্চলিক দলৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰি এই সংখ্যা ৩৪ লৈ বৃদ্ধি কৰে। তাৰ পাছত মেঘালয়ৰ ৰাজ্যপাল গংগা প্ৰসাদক সাক্ষাৎ কৰি বিধানসভাৰ ৩৪জন সদস্যৰ পৰা সমৰ্থন পত্ৰৰে সাংমাই চৰকাৰ গঠনৰ দাবী বাজিত উঠে, য’ত এনপিপিৰ ১৯ জন, ইউনাইটেড ডেম’ক্ৰেটিক পাৰ্টিৰ ছয়জন, পিপলছ ডেম’ক্ৰেটিক ফ্ৰণ্টৰ চাৰিজন, হিল ষ্টেট পিপলছ ডেম'ক্ৰেটিক পাৰ্টি আৰু [[ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টি|ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টিৰ]] পৰা দুজনকৈ, আৰু এজন নিৰ্দলীয়,<ref>{{cite news|title=Meghalaya assembly elections 2018: NPP-led alliance all set to form govt|url=http://www.livemint.com/Politics/HENVCUo4AYfgfwqu27XNhJ/Meghalaya-assembly-elections-2018-NPPled-alliance-all-set.html|access-date=5 March 2018|work=Mint|date=5 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305073912/http://www.livemint.com/Politics/HENVCUo4AYfgfwqu27XNhJ/Meghalaya-assembly-elections-2018-NPPled-alliance-all-set.html|archive-date=2018-03-05|url-status=live}}</ref> আৰু নিৰ্বাচিত মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।<ref>{{cite news|title=Congress outsmarted in Meghalaya, Conrad Sangma to be sworn in March 6|url=http://www.thehindu.com/elections/meghalaya-2018/npps-conrad-sangma-to-be-sworn-in-as-cm-in-meghalaya/article22925085.ece|access-date=5 March 2018|agency=Press Trust of India|work=The Hindu|date=4 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180304184505/http://www.thehindu.com/elections/meghalaya-2018/npps-conrad-sangma-to-be-sworn-in-as-cm-in-meghalaya/article22925085.ece|archive-date=2018-03-04|url-status=live}}</ref> ৬ মাৰ্চত তেওঁ মুকুল চাংমাৰ ঠাইত শপত গ্ৰহণ কৰে। ২০১৮ চনৰ আগষ্ট মাহত তেওঁ দক্ষিণ তুৰা আসনৰ বাবে উপ-নিৰ্বাচনত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰি ১৩,৬৫৬টা ভোট লাভ কৰিছিল। ছাংমাই তেওঁৰ নিকটতম কংগ্ৰেছৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী চাৰ্লট ডব্লিউ মমিনক ৮৪০০ৰো অধিক ভোটৰ ব্যৱধানত পৰাস্ত কৰে।<ref>{{cite news|title=Conrad Sangma sworn-in as Meghalaya CM|url=http://www.thehindu.com/elections/meghalaya-2018/conrad-sangma-sworn-in-as-meghalaya-cm/article22940327.ece|access-date=6 March 2018|work=The Hindu|date=6 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306062000/http://www.thehindu.com/elections/meghalaya-2018/conrad-sangma-sworn-in-as-meghalaya-cm/article22940327.ece|archive-date=2018-03-06|url-status=live}}</ref> ২০২৩ চনৰ ৭ মাৰ্চত দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে মেঘালয়ৰ মুখ্যমন্ত্ৰী হিচাপে নিৰ্বাচিত হয়।<ref>{{Cite web |title= Conrad Sangma Takes Oath as Meghalaya Chief Minister Again, PM Present|url=https://www.ndtv.com/india-news/conrad-sangma-takes-oath-as-meghalaya-chief-minister-pm-modi-present-3840739}}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == ১৯৭৮ চনৰ ২৭ জানুৱাৰীত [[মেঘালয়|মেঘালয়ৰ]] [[পশ্চিম গাৰো পাৰ্বত্য জিলা|পশ্চিম গাৰো পাৰ্বত্য জিলাৰ]] তুৰা চহৰত কনৰাড চাংমাৰ জন্ম হৈছিল।<ref>{{cite web|title=Conrad Sangma is the new Chief Minister of Meghalaya|url=https://thenortheasttoday.com/conrad-sangma-is-the-new-chief-minister-of-meghalaya/|publisher=The Northeast Today|access-date=5 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305090710/https://thenortheasttoday.com/conrad-sangma-is-the-new-chief-minister-of-meghalaya/|archive-date=5 March 2018|date=4 March 2018|archivedate=5 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180305090710/https://thenortheasttoday.com/conrad-sangma-is-the-new-chief-minister-of-meghalaya/|deadurl=yes}}</ref> তেওঁৰ পিতৃ পূৰ্ণ চাংমা মেঘালয়ৰ প্ৰাক্তন মুখ্যমন্ত্ৰী তথা [[লোকসভাৰ অধ্যক্ষ]], আৰু মাতৃ সোৰাদিনী এগৰাকী গৃহিণী আছিল।<ref>{{cite web|title=Conrad Sangma|url=https://www.stwing.upenn.edu/~conrad27/ME.html|website=[[University of Pennsylvania]]|publisher=stwing.upenn.edu|access-date=5 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/19990117075024/http://www.stwing.upenn.edu/~conrad27/ME.html|archive-date=1999-01-17|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/19990117075024/http://www.stwing.upenn.edu/~conrad27/ME.html|archivedate=1999-01-17|deadurl=yes}}</ref> তেওঁৰ ভাতৃ-ভগ্নীৰ ভিতৰত ডাঙৰ ভাতৃ জেমছ আৰু কনিষ্ঠ ভগ্নী [[আগথা চাংমা|আগথা]] এনপিপিৰ ৰাজনীতিবিদ। আন এগৰাকী ভগ্নী ক্ৰীষ্টি<ref>{{cite news|title=Agatha, Pala to be sworn in today|url=https://www.telegraphindia.com/1090528/jsp/frontpage/story_11030542.jsp|access-date=5 March 2018|work=Shillong Times|date=28 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802162638/https://www.telegraphindia.com/1090528/jsp/frontpage/story_11030542.jsp|archive-date=2018-08-02|url-status=dead}}</ref> অৱশ্যে অৰাজনৈতিক হৈয়েই আছে।<ref>{{cite news|title=My daughters named after Agatha Christie: Sangma|url=http://www.rediff.com/news/report/my-daughters-named-after-agatha-christie-sangma/20120715.htm|access-date=5 March 2018|work=[[Rediff.com]]|date=15 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305202553/http://www.rediff.com/news/report/my-daughters-named-after-agatha-christie-sangma/20120715.htm|archive-date=2018-03-05|url-status=live}}</ref> কনৰাড দিল্লীত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল আৰু তাতেই ছেইণ্ট কলম্বা স্কুলত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="rediff2013"/> পেনচিলভেনিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ৱাৰ্টন স্কুলৰ পৰা উদ্যোগীকৰণ ব্যৱস্থাপনাত ব্যৱসায় প্ৰশাসনত স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পিছত ইম্পেৰিয়েল কলেজ লণ্ডনৰ পৰা বিত্ত বিষয়ত এম বি এ সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref name="te"/><ref>{{cite news|title=Meghalaya polls: No BJP or Cong, NPP aims for sole sway|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/meghalaya-polls-no-bjp-or-cong-npp-aims-for-sole-sway/articleshow/63055097.cms|access-date=5 March 2018|work=The Times of India|date=24 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731065805/https://timesofindia.indiatimes.com/india/meghalaya-polls-no-bjp-or-cong-npp-aims-for-sole-sway/articleshow/63055097.cms|archive-date=2018-07-31|url-status=live}}</ref> ২০০৯ চনৰ ২৯ মে’ত পেছাত চিকিৎসক মেহতাব চাণ্ডীৰ সৈতে ছাংমাই বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়<ref>{{cite news|last1=Dholabhai|first1=Nishit|title=Children set stage for thaw|url=https://www.telegraphindia.com/1090603/jsp/frontpage/story_11056376.jsp|access-date=5 March 2018|work=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|date=3 June 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306084205/https://www.telegraphindia.com/1090603/jsp/frontpage/story_11056376.jsp|archive-date=2018-03-06|url-status=dead}}</ref> আৰু তেওঁলোকৰ দুগৰাকী কন্যা সন্তান আছে: অমৰা (জন্ম প্ৰায় ২০১১) আৰু কেটেলিন (জন্ম ২০১৭)।<ref>{{cite news|last=Khan|first=Saidul|title=Battle of Sangmas sealed in ballot box|url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/battle-of-sangmas-sealed-in-ballot-box-211836|access-date=5 March 2018|work=The Telegraph|date=28 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305211241/https://www.telegraphindia.com/states/north-east/battle-of-sangmas-sealed-in-ballot-box-211836|archive-date=2018-03-05|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Conrad's Mantra: People, Principles And Participation To Be Guiding Force|url=http://www.theshillongtimes.com/2016/05/21/conrads-mantra-people-principles-and-participation-to-be-guiding-force/|access-date=5 March 2018|work=[[Shillong Times]]|date=21 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305092224/http://www.theshillongtimes.com/2016/05/21/conrads-mantra-people-principles-and-participation-to-be-guiding-force/|archive-date=5 March 2018|archivedate=5 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180305092224/http://www.theshillongtimes.com/2016/05/21/conrads-mantra-people-principles-and-participation-to-be-guiding-force/|deadurl=yes}}</ref> ৰাজনীতিৰ বাহিৰেও শিক্ষা আৰু পৰিৱেশৰ ক্ষেত্ৰসমূহৰ উন্নতিৰ বাবে কাম কৰা পি এ চাংমা ফাউণ্ডেশ্যনৰ সভাপতি হিচাপে সামাজিক কামৰ সৈতে জড়িত হৈ আহিছে, লগতে মেঘালয়ৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলতো চাৰিখন মহাবিদ্যালয় চলাই আছে। বৰ্তমান তেওঁ মেঘালয় ক্ৰিকেট সন্থা আৰু ক্ৰীড়া একাডেমীৰ সভাপতি হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে।<ref>{{cite news|title=Meet Conrad Sangma: PA Sangma's son and next CM of Meghalaya|url=http://www.financialexpress.com/elections/meet-conrad-sangma-man-of-the-moment-in-meghalaya-pa-sangmas-son-and-likely-new-cm/1087038/|access-date=5 March 2018|work=The Financial Express|date=4 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180304143612/http://www.financialexpress.com/elections/meet-conrad-sangma-man-of-the-moment-in-meghalaya-pa-sangmas-son-and-likely-new-cm/1087038/|archive-date=2018-03-04|url-status=live}}</ref> কনৰাড চাংমাই ইলেক্ট্ৰিক গীটাৰ বজায় আৰু হেভি মেটেল বেণ্ড আইৰন মেডেনৰ অনুৰাগী। ২০২০ চনৰ মে' মাহত তেওঁ ইনষ্টাগ্ৰামত আইৰন মেডেনৰ গীত "ৱেষ্টেড ইয়াৰ্ছ" বজাই থকা ভিডিঅ' পোষ্ট কৰাৰ বাবে উল্লেখযোগ্য জাননী লাভ কৰে।<ref>{{Cite web|date=2020-05-23|title=Meghalaya CM Conrad Sangma's cover of an Iron Maiden song is a social media hit|url=https://indianexpress.com/article/trending/trending-in-india/meghalaya-cm-conrad-sangma-wasted-years-iron-maiden-electric-guitar-6423694/|access-date=2020-11-08|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=24 May 2020|title=Watch: Meghalaya Chief Minister Conrad Sangma plays Iron Maiden's 'Wasted Years' on his guitar|url=https://scroll.in/video/962801/watch-meghalaya-chief-minister-conrad-sangma-plays-iron-maidens-wasted-years-on-his-guitar|access-date=2020-11-08|website=Scroll.in|language=en-US}}</ref> == তথ্য উৎস == {{ৰেফলিষ্ট}} == বাহ্যিক সংযোগ == * [http://loksabha.nic.in/members/MemberBioprofile.aspx?mpsno=4936 Conrad Sangma bioprofile] at loksabha.nic.in {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=পি. এ. চাংমা}} {{s-ttl|title=সংসদৰ সদস্য<br />তুৰাৰ বাবে |years=২০১৬ – ২০১৯}} {{s-aft|after=[[আগথা চাংমা]]}} |- {{s-bef|before=মুকুল চাংমা}} {{s-ttl|title=মেঘালয়ৰ মুখ্যমন্ত্ৰী|years=৬ মাৰ্চ ২০১৮ – বৰ্তমান}} {{s-aft|after=পদাধিকাৰ}} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:কনৰাড চাংমা}} [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:মেঘালয়ৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় ৰাজনীতিবিদ]] 7if1dh7ua4d6mgafldlph15vsc61cgs 0 113752 649054 646977 2026-11-01T21:54:45Z Ananya Taye 28065 649054 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এগৰাকী দেৱী}} '''কেঁচাইখাতী''' ("কেঁচা মাংস খোৱা") [[উত্তৰ-পূব ভাৰত|উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ]] এগৰাকী বিশিষ্ট দেৱী।<ref>"One of the most famous goddesses worshiped in the north-east and one of the first to receive attention from British colonial officer-scholars in the 1800s, is the Goddess Kecaikhati, eater of raw flesh..." {{harvcol|Shin|2023|p=61}}</ref> [[অৰুণাচল প্ৰদেশ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ]] পায়াৰ ওচৰত তেওঁৰ মন্দিৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আছে৷<ref>"The shrine of Kecaikhatl has always been referred to as the Tamresvari Temple in later times because it was covered with a roof of beaten sheets of copper. The temple formerly stood at lat. 27° 56', long; 96° 21' near Paya in Arunachal Pradesh, about 8 km away from Tebangkhunti on the Sadiya-Teju route." {{harvcol|Shin|2023|p=61}}</ref> নৱম শতিকাৰ [[কালিকা পুৰাণ|কালিকা পুৰাণত]] তেওঁক দিক্কাৰাৱাসিনী (''Dikkaravasini'') বুলি কোৱা হয় যাৰ মন্দিৰে প্ৰাচীন [[কামৰূপ ৰাজ্য|কামৰূপৰ]] পূব সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল।<ref>"According to the eleventh-century Jvi,fikapura1J4 (51.76-7), Kamarupa is triangular in shape and also one hundred yojanas in length from the Karatoya to the Dikkara and thirty yojanas in breadth from the north to the south. It is black in colour and interspersed with innumerable hills and hundreds of rivers. Here, the dwelling place of Dikkaravasini is deemed as the eastern limit of Kamarupa." {{harvcol|Shin|2023|p=62}}</ref> [[কামাখ্যা দেৱী]] আৰু [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামাখ্যা মন্দিৰে]] যিদৰে ব্ৰাহ্মণ পুৰোহিতক অধিগ্ৰহণ কৰি [[নৰকাসুৰ|নৰকাসুৰ]]ৰ কিংবদন্তি আৰু ঐতিহাসিক কামৰূপ ৰজাৰ সৈতে জড়িত হৈ পৰিছিল,<ref>"(T)he Goddess Kamakhya is well-known for her close association with Narakasura or demon Naraka. As a son of the Earth and Vishnu in his Varaha incarnation, he had been the central figure in the fabricated genealogy of Kamarupa and the constant source of political authority of three ruling families, the Varmans, Mlecchas, and Palas, from the seventh to the twelfth century." {{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref> কেকাইখাতীয়ে কিন্তু ব্ৰাহ্মণ্য প্ৰভাৱৰ পৰিসৰৰ বাহিৰত থাকিল, আৰু [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰাজ্যৰ]] সময়ত বা তাৰ পিছত বৰ্তমান সময়লৈকে<ref>"In my observation in 2012, it was found that the Tamresvarl Temple located in Sadiya town at present is a recent construction of not more than fifty years old. The local people still consider the Goddess KecaikhatI as a daughter of the Old Ones called Bura-buri in Assamese or Girasi-gira in Deori language. They offer buffalo sacrifice to her at this new Tamresvai Temple every three years, and a Deori who comes from a specific family performs the sacrificial ritual." {{harvcol|Shin|2023|p=78}}</ref> [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰী]] পুৰোহিতৰ নিয়ন্ত্ৰণত থাকিল।<ref>"These references lead one to assume that the sacrificial ritual for Dikkaravasini in the form of Tikhnakanta was presided over by non-Brahmanical priests such as the Deoris among the Chutiyas in later times." {{harvcol|Shin|2023|p=65}}</ref> বিশেষভাৱে ৰক্তপিপাসু দেৱী হিচাপে পৰিচিত কেঁচাইখাতীক ১৫২৩-২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত [[আহোম ৰাজ্য|আহোমসকলে]] চুতীয়া ৰাজ্য দখল কৰাৰ বহু পাছৰলৈকে<ref>"In the case of Tamresvari Temple, the goddess was served by the Deoris, the representatives of the priestly class among the Chutiyas. They were permitted to continue their religious service to her including human sacrifice even after their subjugation by the Ahoms in 1523." {{harvcol|Shin|2023|p=70}}</ref> বাৰ্ষিক উৎসৱৰ সময়ত আৰু দুৰ্যোগৰ সময়ত<ref>"The Deoris offered human sacrifices to the goddess on certain special occasions including their annual performance, and also to avert special calamities such as cholera, small pox, and drought." {{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref> মানৱ বলি দান কৰা হৈছিল৷ যেতিয়া আহোম ৰজা [[চুহিত্পংফা]] (১৭৮০–১৭৯৫) বা গৌৰীনাথ সিংহ ৰাজপাতত বহে, তেওঁ এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=74-75}}</ref> কেঁচাইখাতী চুতীয়া ৰাজ্য<ref>"Among them a great deal of importance is given to the Chutiyas in connection with worship of the Goddess Kecaikhati, mentioned as Digaravasini (i.e. Dikkaravasini) in their inscriptions and later known as Tamresvari." {{harvcol|Shin|2023|p=66}}</ref> লগতে [[কছাৰী ৰাজ্য|ডিমাছা ৰাজ্যৰো]]<ref>"There is at Sadiya a shrine of Kechai Khaiti the tutelary deity of the Kacharis, which the Dimasa rulers continued to worship even after the establishment of their rule in Cachar." {{harvcol|Bhattacharjee|1992|p=393}}</ref> তত্ত্বাৱধায়ক দেৱী আছিল আৰু আহোম ৰাজ্যই দেউৰী পুৰোহিতসকলক বিশেষ সন্মান প্ৰদান কৰিছিল।<ref>"The four chief Deoris thus had to make an annual visit to the Ahem court in order to demand and obtain the sanction of the king for their annual sacrifice of human beings. They were treated with much respect by the Ahom kings on that occasion. It is said that when any Hindu Gosain (the leaders of neo-Vaishnava order) appeared before the Ahom king, the latter remained seated, while the Gosain put the garland on his neck and gave blessing; but when the four chief Deoris made an annual visit to the court, the king rose and stood before them to receive their salutation." {{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref> ==তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ== কেঁচাইখাতীৰ প্ৰাচীন [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]টো অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পায়া সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ ওচৰত, চুণপুৰাৰ সমীপত, অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ শদিয়া–তেজু পথৰ কাষত অৱস্থিত আছিল। মন্দিৰটো তেবাংখুঁটিৰ পৰা প্ৰায় ৮ কিলোমিটাৰ দূৰত, ২৭° ৫৬′ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯৬° ২১′ পূব দ্ৰাঘিমাংশত অৱস্থিত আছিল বুলি জে-ইউন শ্বিনে উল্লেখ কৰিছে। মন্দিৰৰ চাল পিটি পাতল কৰা তামৰ পাতেৰে ঢকা থকাৰ বাবেই পিছলৈ ই ''তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ'' নামেৰে পৰিচিত হয়।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=61}}</ref> ''কালিকা পুৰাণ''ৰ বৰ্ণনাত দিক্কৰবাসিনীৰ অধিষ্ঠানস্থলক কামৰূপৰ পূব সীমা হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। শ্বিনে আলোচনা কৰা পুৰাণীয় বৰ্ণনা অনুসৰি, কামৰূপৰ পূব-পশ্চিম বিস্তৃতি কৰতোৱা নদীৰ পৰা দিক্কৰালৈ এশ যোজন আৰু উত্তৰ-দক্ষিণ প্ৰস্থ ত্ৰিশ যোজন আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=62}}</ref> কামাখ্যা দেৱীক পৌৰাণিক নৰকাসুৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰাৰ বিপৰীতে কেঁচাইখাতীৰ পূজা দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত হৈ থাকে। নৰকাসুৰক পৃথিৱী দেৱী আৰু বিষ্ণুৰ বৰাহ অৱতাৰৰ পুত্ৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা বংশকথাটো কামৰূপৰ বৰ্মন, ম্লেচ্ছ আৰু পাল ৰাজবংশৰ ৰাজকীয় বৈধতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল বুলি শ্বিনে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=69}}</ref> ==পুৰোহিত আৰু পূজা-পদ্ধতি== {{মূল প্ৰবন্ধ|দেউৰী জনগোষ্ঠী}} কেঁচাইখাতীৰ পৰম্পৰাগত পুৰোহিতসকলক ''দেউৰী'' বুলি কোৱা হৈছিল। এই পুৰোহিতসকল বৰ্তমান [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]] হিচাপে পৰিচিত এটা সম্প্ৰদায়ৰ অন্তৰ্গত। ধৰ্মীয় কাৰ্যৰ ভিত্তিত তেওঁলোকৰ চাৰিটা প্ৰধান পদ আছিল—''বৰদেউৰী'', ''সৰুদেউৰী'', ''বৰভৰালী'' আৰু ''সৰুভৰালী''। বৰদেউৰী আৰু সৰুদেউৰীয়েহে মন্দিৰৰ ভিতৰত প্ৰৱেশ কৰি পূজা-অৰ্চনা সম্পন্ন কৰিছিল। তেওঁলোকে ব্যৱহাৰ কৰা মন্ত্ৰসমূহ সাধাৰণ লোকসকলৰ বাবে বোধগম্য নাছিল। আনহাতে, বৰভৰালী আৰু সৰুভৰালীৰ দায়িত্ব আছিল মন্দিৰৰ প্ৰাপ্য সংগ্ৰহ কৰা আৰু পূজা তথা বলিদানৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী যোগান ধৰা। দেউৰী পুৰোহিতসকলৰ অলৌকিক শক্তি আছে বুলি বিশ্বাস কৰা হৈছিল আৰু সাধাৰণ লোকসকলে বিভিন্ন প্ৰয়োজনত তেওঁলোকৰ সহায় বিচাৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=71–72}}</ref> আহোম ৰাজত্বকালত চাৰিজন প্ৰধান দেউৰীয়ে বাৰ্ষিক নৰবলি সম্পন্ন কৰাৰ অনুমতি বিচাৰি প্ৰতিবছৰে আহোম ৰাজসভাত উপস্থিত হ'বলগীয়া হৈছিল। এই উপলক্ষে তেওঁলোকক আহোম ৰজাই বিশেষ সন্মান প্ৰদান কৰিছিল। পৰম্পৰাগত বিৱৰণ অনুসৰি, নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ কোনো গোসাঁইয়ে ৰজাক মালা পিন্ধাই আশীৰ্বাদ কৰোঁতে ৰজা বহি থাকিছিল। কিন্তু চাৰিজন প্ৰধান দেউৰী ৰাজসভাত উপস্থিত হ'লে তেওঁলোকৰ অভিবাদন গ্ৰহণ কৰিবলৈ ৰজা থিয় হৈছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=72}}</ref> প্ৰাচীন তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পাৰত চুণপুৰাৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল আৰু ইয়াৰ পূজা-পৰিচালনাৰ দায়িত্ব দেউৰীসকলৰ ''বৰগয়া'' (''Borgaya'') খেলৰ ওপৰত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> ===দেউৰীসকলৰ আন উপাসনাস্থল=== কেঁচাইখাতীৰ উপৰি দেউৰী পুৰোহিতসকলে আন দুটা প্ৰধান দেৱতাৰ মন্দিৰৰো পূজা-পৰিচালনা কৰিছিল। * '''গিৰা-গিৰাচি:''' দেউৰী ভাষাত ''গিৰা-গিৰাচি'' (''Gira-Girasi'') আৰু অসমীয়াত ''বুঢ়া-বুঢ়ী'' নামেৰে পৰিচিত আদি দেৱতাযুগলৰ মন্দিৰৰ দায়িত্ব ''দিবঙীয়া দেউৰী''সকলৰ ওপৰত আছিল। এই মন্দিৰটো মূলত কুণ্ডিল নদী বা [[দিবাং নদী]]ৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> * '''পিছাদেমা:''' ''পিছাদেমা'' (''Pisadema'')ৰ অৰ্থ ''জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ''। অসমীয়াত তেওঁ ''বলীয়া-হেমতা'' (''Boliya-hemata'') নামেৰেও পৰিচিত। তেওঁৰ মন্দিৰৰ দায়িত্ব ''টেঙাপণীয়া দেউৰী''সকলৰ ওপৰত আছিল আৰু মূল মন্দিৰটো টেঙাপানী নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> ==কিংবদন্তি== কেঁচাইখাতী বুঢ়া-বুঢ়ীৰ কন্যা আৰু পিছাদেমাৰ কনিষ্ঠা ভগ্নী বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> পৰম্পৰা অনুসৰি এই জগতত পাপৰ প্ৰৱৰ্তনৰ বাবে কেঁচাইখাতীয়ে প্ৰথমে বুঢ়া-বুঢ়ীৰ ওচৰত মানৱ বলি দিছিল—আৰু কালক্ৰমত এই বলিদানৰ পৰিৱৰ্তে তেঁওৰ ওচৰত বলি দিয়া আৰম্ভ হৈছিল। মাংসভোজী স্বভাৱৰ বাবেই তেওঁক হিন্দু আৰু [[বৌদ্ধ শ্ৰুতিকথা|বৌদ্ধ পৌৰাণিক কাহিনীৰ]] মাংসভোজী দানৱ পিশাচৰ নামেৰে পিশাচী বুলিও কোৱা হয়।দেউৰী-চুতীয়া ভাষাত ''পিছা'' (''Pisa'') শব্দৰ অৰ্থ ''পুত্ৰ'' আৰু ''পিছা-চি'' (''Pisa-si'') শব্দৰ অৰ্থ ''কন্যা''। বড়ো ভাষাৰ ''ফিচা'' (''Fisa'') আৰু ''ফিচা-জু'' (''Fisa-ju'') শব্দৰ সৈতে এই শব্দসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। কেঁচাইখাতীৰ মাংসভোজী স্বৰূপৰ বাবে পিছলৈ এই স্থানীয় শব্দৰ সৈতে হিন্দু আৰু বৌদ্ধ পৌৰাণিক পৰম্পৰাৰ মাংসভোজী পিশাচৰ স্ত্ৰীলিংগ ৰূপ ''পিশাচিনী''ৰ সম্পৰ্ক স্থাপন হোৱা বুলি এটা সম্ভাৱনা উত্থাপন কৰা হৈছে। মধ্য যুগত তেওঁৰ পূজা ক্ষমতা, যুদ্ধ আৰু ৰাজকীয়তাৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=71}}</ref> হিন্দু ধৰ্মৰ প্ৰভাৱত তেওঁ বিভিন্ন নামেৰে পৰিচিত হৈছে: চুতীয়াসকলে [[শদিয়া|শদিয়াত]] তাম্ৰেশ্বৰী, ডিমাছাসকলে [[মাইবং|মাইবঙত]] ৰণচণ্ডী নামেৰে পূজা কৰে৷<ref>{{harvcol|Laine|2019|p=17-18}}</ref> ==পৰৱৰ্তী কালৰ উপাসনা== চুতীয়া ৰাজ্যৰ পতনৰ পিছতো কেঁচাইখাতীৰ উপাসনা অব্যাহত আছিল। বিশেষকৈ বাৰ্ষিক পূজাৰ লগতে কলেৰা, বসন্ত ৰোগ আৰু খৰাং আদি দুৰ্যোগ দূৰ কৰাৰ উদ্দেশ্যে নৰবলি দিয়া হৈছিল বুলি ঐতিহাসিক বিৱৰণত উল্লেখ আছে। আহোম ৰজা গৌৰীনাথ সিংহৰ ৰাজত্বকালত এই প্ৰথা নিষিদ্ধ কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Shin|2023|pp=70, 72, 74–75}}</ref> জে-ইউন শ্বিনে ২০১২ চনত শদিয়া পৰিদৰ্শন কৰি উল্লেখ কৰিছিল যে শদিয়া নগৰত অৱস্থিত বৰ্তমানৰ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰটো প্ৰাচীন মূল মন্দিৰ নহয়। তেওঁৰ পৰ্যবেক্ষণ অনুসৰি, সেই সময়ত এই নতুন মন্দিৰটোৰ বয়স পঞ্চাশ বছৰতকৈ কম আছিল। স্থানীয় লোকসকলে তেতিয়াও কেঁচাইখাতীক অসমীয়াত ''বুঢ়া-বুঢ়ী'' আৰু দেউৰী ভাষাত ''গিৰাচি-গিৰা'' নামেৰে পৰিচিত আদি দেৱতাযুগলৰ কন্যা হিচাপে গণ্য কৰিছিল। শ্বিনৰ ২০১২ চনৰ পৰ্যবেক্ষণ অনুসৰি, নতুন তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰত প্ৰতি তিনি বছৰৰ মূৰে মূৰে মহিষ বলি দিয়া হৈছিল আৰু এটা নিৰ্দিষ্ট দেউৰী পৰিয়ালৰ পুৰোহিতে বলিদানৰ আচাৰ সম্পন্ন কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Shin|2023|p=78}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist|2}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{Citation |last=Bhattacharjee |first=J. B. |contribution=The Kachari (Dimasa) state formation |editor-last=Barpujari |editor-first=H. K. |title=The Comprehensive History of Assam |volume=2 |pages=391–397 |publisher=Assam Publication Board |place=Guwahati |year=1992}} * {{citation |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2023 |chapter=Kecāikhātī, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |publisher=Manohar Publishers & Distributors |place=New Delhi |pages=61–86}} * {{citation |last=Laine |first=Nicolas |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02344765/document |title=Phi Muangs: Forces of the Place among the Khamti in Arunachal Pradesh |date=2019}} {{refend}} [[শ্ৰেণী:হিন্দু দেৱী]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] qohicti2h6z3nu8zvmiqr61bb1j1yyl 0 115528 649106 632644 2026-11-02T08:31:59Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 649106 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = আনাৰ্ছা | image = Anarsa.jpg | caption = | alternate_name = | country = [[ভাৰত]] আৰু [[নেপাল]] | region = বিহাৰ, উত্তৰাখণ্ড, মহাৰাষ্ট্ৰ | creator = | course = মুখৰোচক | type = | served = | main_ingredient = [[গুড়]], [[চাউল]], [[বগা তিল]], [[ঘিউ]] | variations = | calories = | other = }} '''আনাৰ্ছা''' বা হিলছা [[নেপাল]] আৰু [[ভাৰত]]ৰ [[বিহাৰ]] আৰু [[মহাৰাষ্ট্ৰ]] ৰাজ্যৰ চাউলৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা এবিধ বিস্কুট। ইয়াক সাধাৰণতে নেপাল, মহাৰাষ্ট্ৰ আৰু বিহাৰৰ হিন্দু উৎসৱ [[দীপাৱলী]] (তিহাৰ)ৰ লগতে অন্যান্য বিশেষ অনুষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত।<ref>{{cite book|last1=Prasad|first1=Lalita|last2=Prasad|first2=Ramakant|last3=Upadhyay|first3=Vijay S|title=Changing dietary patterns and habits : a socio-cultural study of Bihar|date=1979|publisher=Concept|page=42|edition=first|url=https://books.google.com/books?id=K-AYdQARNVYC&dq=anarsa&pg=PR5|access-date=19 May 2016|archive-date=13 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230313152734/https://books.google.com/books?id=K-AYdQARNVYC&dq=anarsa&pg=PR5|url-status=live}}</ref><ref name=":0">{{Cite book|last=O'Brien|first=Charmaine|title=The Penguin Food Guide to India|publisher=Penguin Books Limited|year=2013|isbn=9789351185758}}</ref><ref>{{Cite book|last=Pathak|first=Jyoti|title=Taste of Nepal|url=https://archive.org/details/tasteofnepal0000path|publisher=Hippocrene Books|year=2007|isbn=9780781811217|location=|pages=}}</ref> ইয়াৰ উপাদানসমূহৰ ভিতৰত গুড়, চাউল, বগা তিল আৰু ঘিঁউ বা মাখন আদি উল্লেখযোগ্য। সংস্কৃতত "দুৰ্নীতিবিহীন" বা "চিৰন্তন" অৰ্থ আনাৰ্শা "অনৰ্ষ" নামৰ মূল। আনাৰ্ছা শব্দটোৱে পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা, কালজয়ীতা আৰু ক্ষয়ৰ অনুপস্থিতিকো বুজায়।<ref>{{Cite web |last=Mithainama |date=2023-08-18 |title=Anarsa {{!}} Anarasha |url=https://mithainama.com/exploring-the-sweet-saga-of-anarsa/ |access-date=2024-07-12 |website=Mithainama |language=en-US |archivedate=2024-07-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240712152930/https://mithainama.com/exploring-the-sweet-saga-of-anarsa/ |deadurl=yes }}</ref> ==সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্য্য== ভাৰতীয় পৰম্পৰাত বিশেষকৈ দেশৰ উত্তৰ আৰু পশ্চিম অঞ্চলত ইয়াৰ গভীৰ আৰু উল্লেখযোগ্য সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্য আছে। এই ধ্ৰুপদী পৰিচয়ৰ সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য, উৎসৱ উদযাপন আৰু সমৃদ্ধিৰ সৈতে এক প্ৰতীকী সম্পৰ্ক আছে।<ref>{{Cite web |last=Mithainama |date=2023-08-18 |title=Anarsa {{!}} Anarasha |url=https://mithainama.com/exploring-the-sweet-saga-of-anarsa/ |access-date=2024-07-12 |website=Mithainama |language=en-US |archivedate=2024-07-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240712152930/https://mithainama.com/exploring-the-sweet-saga-of-anarsa/ |deadurl=yes }}</ref> ==প্ৰস্তুতি== আনাৰ্ছা প্ৰস্তুত কৰাৰ প্ৰধান পদক্ষেপসমূহ হ’ল সঘনাই পানী সলনি কৰি কিছুদিন কিছু চাউল পানীত তিয়াই থোৱা, তাৰ পাছত শুকুৱাই পিহি মিহি গুড়ি কৰা। তাৰ পিছত চাউলৰ গুড়ি গুড়ৰ লগত মিহলাই পিঠাগুৰিৰ লডা তৈয়াৰ কৰা হয়। তাৰ পিছত পিঠাগুৰিৰ লডাৰ ওপৰত বগা তিল গুটিত ছটিয়াই ৫৫০–৭৫ চে.মি. ডিস্কবোৰ প্ৰথমে বগা তিলৰ আৱৰণযুক্ত কৰি ভাজি লোৱা হয়।<ref name=":0" /> পিঠাবোৰ প্ৰথমে তিলৰ আৱৰণযুক্ত কাষটো ভাজি লোৱা হয়.<ref>{{cite web|date=2014-10-23|title=Anarsa in India|url=http://www.india9.com/i9show/Anarsa-55195.htm|access-date=2015-06-19|publisher=India9.com|archive-date=21 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180521021201/http://www.india9.com/i9show/Anarsa-55195.htm|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180521021201/http://www.india9.com/i9show/Anarsa-55195.htm|archivedate=2018-05-21|deadurl=yes}}</ref> প্ৰামাণ্য ৰেচিপিৰ পৰা এটা পৃথক ৰূপত চাউলৰ গুড়িৰ লগত ইয়াৰ মণ্ডটোত এটা কল সানি লোৱা হয়।<ref>{{cite book|author=Vikas Khanna|url=https://books.google.com/books?id=KS0KLIUuEoYC&q=anarsa|title=My Great Indian Cookbook|date=2012-12-01|isbn=9788184757989|access-date=27 November 2021|archive-date=13 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230313152735/https://books.google.com/books?id=KS0KLIUuEoYC&q=anarsa|url-status=live}}</ref> বিহাৰৰ এই ভিন্ন ৰূপ মহাৰাষ্ট্ৰৰ চেপেটা ৰূপৰ বিপৰীতে ঘূৰণীয়া আৰু বল আকৃতিৰ হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে।<ref>{{cite book|author=Vikas Khanna|url=https://books.google.com/books?id=KS0KLIUuEoYC&q=anarsa|title=My Great Indian Cookbook|date=2012-12-01|isbn=9788184757989|access-date=27 November 2021|archive-date=13 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230313152735/https://books.google.com/books?id=KS0KLIUuEoYC&q=anarsa|url-status=live}}</ref> ==তথ্য সূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:খাদ্য]] [[শ্ৰেণী:নিৰামিষ আহাৰ]] c7yi442n6gxae0h95n1jl42id5hcz1e 0 118802 649109 546941 2026-11-02T09:22:09Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 649109 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name =ইডা ক্ৰেডক | image =IdaCraddock.jpg | caption = | image_size = 200px | birth_date = {{Birth date|1857|08|01|df= y}} | birth_place = ফিলাডেলফিয়া, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ | death_date = {{death date and age|1902|10|16|1857|08|01|df= y}} | death_place = নিউ ইয়ৰ্ক মহানগৰ}} '''ইডা চি ক্ৰেডক''' ({{Lang-en|Ida Craddock}}) আছিল ১৯ শতিকাৰ এগৰাকী আমেৰিকীয় বাক-স্বাধীনতা আৰু মহিলাৰ অধিকাৰৰ সমৰ্থক।<ref>{{Cite web | last = Chappell | first = Vere | title = Ida Craddock: Sexual Mystic and Martyr for Freedom | accessdate = 2009-08-10 | url = http://www.idacraddock.org/}}</ref> যৌনতাক লৈ তেওঁ বিস্তৃতভাৱে লিখিছিল, যাৰ ফলত তেওঁক দোষী সাব্যস্ত কৰা হৈছিল আৰু অশ্লীল কামৰ বাবে কাৰাগাৰত বন্দী কৰা হৈছিল। মুক্তিৰ পিছত তেওঁ অধিক আইনী প্ৰক্ৰিয়াৰ সন্মুখীন হৈ আত্মহত্যা কৰে।<ref>{{Cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/20173370|jstor = 20173370|last1 = Burton|first1 = Shirley J.|title = Obscene, Lewd, and Lascivious: Ida Craddock and the Criminally Obscene Women of Chicago, 1873-1913|journal = Michigan Historical Review|year = 1993|volume = 19|issue = 1|pages = 1–16|doi = 10.2307/20173370}}</ref> ইডা ক্ৰেডকৰ ফিলাডেলফিয়াত জন্ম হৈছিল৷ তেওঁ পাঁচ মাহ বয়সৰ আগতেই তেওঁৰ দেউতাকৰ মৃত্যু হৈছিল। মাকে তেওঁক একমাত্ৰ সন্তান হিচাপে ঘৰতে পঢ়ুৱাইছিল আৰু তেওঁক বিস্তৃত কোৱাকাৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰিছিল। <ref name="Schaechterle">{{cite thesis |last=Schaechterle |first=Inez L. |title=Speaking of Sex: The Rhetorical Strategies of Frances Willard, Victoria Woodhull, and Ida Craddoc |type=PhD |publisher=Bowling Green State University |year=2005 |oclc=61133551 |url=http://rave.ohiolink.edu/etdc/view?acc_num=bgsu1119623833 |access-date=2022-03-27}}</ref> বিশৰ দশকত প্ৰৱেশ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ পিছত ক্ৰেডকক পেনচিলভেনিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ত প্ৰথম মহিলা স্নাতক ছাত্ৰী হিচাপে নামভৰ্তিৰ বাবে অনুষদৰ পৰামৰ্শ দিয়া হয় যদিও ১৮৮২ চনত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বোৰ্ড অৱ ট্ৰাষ্টীয়ে তেওঁৰ প্ৰৱেশত বাধা দিয়ে।<ref>{{Cite web | last = Lloyd | first = Mark Frazier | title = 1880–1900: Timeline of Women at Penn | publisher = University of Pennsylvania Archives | accessdate = 2009-08-10 | date = July 2001 | url = http://www.archives.upenn.edu/histy/features/women/chron3.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20090306012216/http://www.archives.upenn.edu/histy/features/women/chron3.html | archive-date = 2009-03-06 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090306012216/http://www.archives.upenn.edu/histy/features/women/chron3.html | archivedate = 2009-03-06 | deadurl = yes }}</ref> তাৰ পিছত তেওঁ ষ্টেনোগ্ৰাফী পাঠ্যপুথি প্ৰাইমেৰী ফ’ন’গ্ৰাফী প্ৰকাশ কৰে আৰু জিৰাৰ্ড কলেজত মহিলাসকলক এই বিষয়টো শিকায়। পৰৱৰ্তী সময়ত ক্ৰেডকে নিজৰ কোৱাকাৰ চিন্তা ত্যাগ কৰে। ১৮৮৭ চনৰ আশে-পাশে থিয়'ছফিকেল ছ'চাইটিৰ সৈতে জড়িত হৈ তেওঁ অকল্টৰ প্ৰতি এক শৈক্ষিক আগ্ৰহ গঢ়ি তুলিবলৈ আৰম্ভ কৰে। মুক্ত চিন্তাবিদ হিচাপে ১৮৮৯ চনত আমেৰিকান চেকুলাৰ ইউনিয়নৰ ফিলাডেলফিয়া অধ্যায়ৰ সম্পাদিকা নিৰ্বাচিত হয়।<ref>{{Citation|title=Fifty Years of Free Thought|chapter=XII. 1 – Going to jail for a principle. The events of 1879|accessdate=2009-08-10|chapter-url=http://www.skepticfiles.org/think/50v1p2.htm|publisher=Skeptic files|archive-date=2008-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20080509143314/http://www.skepticfiles.org/think/50v1p2.htm|url-status=dead|archivedate=2008-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080509143314/http://www.skepticfiles.org/think/50v1p2.htm}}</ref> ক্ৰেডকে চিকাগোলৈ গুচি যায় আৰু ডিয়াৰবৰ্ণ ষ্ট্ৰীটত এটা কাৰ্যালয় খুলিলে যিয়ে বিবাহিত দম্পতীক ৱাক-ইন কাউন্সেলিং আৰু মেইল ​​অৰ্ডাৰ দুয়োটাৰে দ্বাৰা "mystic" যৌন পৰামৰ্শ আগবঢ়ায়। প্ৰাপ্তবয়স্কক শিক্ষা দি "যৌন দুষ্টতা আৰু দুখ-কষ্ট প্ৰতিৰোধ"ৰ বাবে তেওঁ নিজৰ সময় উৎসৰ্গা কৰিছিল। ১৮৯৩ চনত চিকাগোত অনুষ্ঠিত হোৱা ৱৰ্ল্ডছ কলম্বিয়ান এক্সপ'জিচনত লিটিল ইজিপ্ত আৰু তেওঁৰ বিতৰ্কিত বেলি ডান্সিং অভিনয়ৰ ৰক্ষাৰ বাবে সম্পাদকীয়ৰ জৰিয়তে তেওঁ ৰাষ্ট্ৰীয় কুখ্যাতি অৰ্জন কৰে।<ref>{{Cite web|last=Burton|first=Shirley J|title=Women Making a Difference: Ida Craddock, Adelaide Johnson, and Laura Dainty Pelham|accessdate=2009-08-10|url=http://www.lib.niu.edu/1997/iht419722.html|archivedate=2018-09-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180922072053/http://www.lib.niu.edu/1997/iht419722.html|deadurl=yes}}</ref><ref>Burton, Shirley J. "[http://www.sil.si.edu/silpublications/Worlds-Fairs/WF_selected.cfm?categories=World%27s%20Columbian%20Exhibition%2C%20Chicago%201893 Obscene, Lewd, and Lascivious: Ida Craddock and the Criminally Obscene Women of Chicago, 1873-1913]." Michigan Historical Review 19: 1 (1993): 1-16.</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ নাৰী অধিকাৰ কৰ্মী]] nzzwifpj4eht2yai9i1n12rej94g0rc 0 120733 649120 638466 2026-11-02T10:43:17Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 649120 wikitext text/x-wiki ইছলামিক আইন অনুসৰি '''ওৱাকফ''' বা মৰ্টমেইন সম্পত্তি হ’ল এক অ-হস্তান্তৰযোগ্য দাতব্য অক্ষয় নিধি। ইয়াত সাধাৰণতে মুছলমান ধৰ্মীয় বা দাতব্য উদ্দেশ্যত এটা অট্টালিকা, মাটি বা অন্যান্য সম্পত্তি দান কৰা হয় যিবোৰ সম্পত্তি পুনৰ দাবী কৰাৰ কোনো অৱকাশ নাথাকে।<ref>{{cite web|url=http://www.awqafsa.org.za/what-is-waqf/|title=What is Waqf|publisher=Awqaf SA|access-date=29 March 2018|archive-date=10 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141010234449/http://www.awqafsa.org.za/what-is-waqf/|url-status=live|archivedate=10 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141010234449/http://www.awqafsa.org.za/what-is-waqf/|deadurl=yes}}</ref> এনেদৰে দান কৰা সম্পত্তিসমূহ এটা দাতব্য ট্ৰাষ্টে ৰাখিব পাৰে। এনে সমৰ্পিত মনোভাৱেৰে দান কৰা ব্যক্তিজনক ৱাকিফ ('দাতা') বুলি জনা যায় যিয়ে সম্পত্তি পৰিচালনা কৰিবলৈ মুতাৱাল্লী ('ট্ৰাষ্টী') ব্যৱহাৰ কৰে আৰু ইয়াৰ পৰা পোৱা ৰাজহৰ অংশৰ বিনিময়ত তেওঁলোকে সম্পত্তি পৰিচালনা কৰে।<ref>{{Cite journal |last1=Khalfan |first1=Khalfan Amour |last2=Ogura |first2=Nobuyuki |date=2012 |title=Sustainable Architectural Conservation according to Traditions of Islamic waqf : the World Heritage–listed Stone Town of Zanzibar |url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13527258.2011.607175 |journal=International Journal of Heritage Studies |language=en |volume=18 |issue=6 |pages=588–604 |doi=10.1080/13527258.2011.607175 |issn=1352-7258}}</ref> ওৱাকফে ৰাষ্ট্ৰক ইছলামিক আইন অনুসৰি সামাজিক সেৱা আগবঢ়াবলৈ অনুমতি দিয়ে আৰু লগতে সাংস্কৃতিক আৰু ঐতিহাসিক স্থানসমূহ সংৰক্ষণত অৰিহণা যোগায়।<ref>{{Cite journal |last1=Baqutayan |first1=Shadiya Mohamed S. |last2=Ariffin |first2=Aini Suzana |last3=Mohsin |first3=Magda Ismail A. |last4=Mahdzir |first4=Akbariah Mohd |date=2018-07-01 |title=Waqf Between the Past and Present |url=http://archive.sciendo.com/MJSS/mjss.2018.9.issue-4/mjss-2018-0124/mjss-2018-0124.pdf |journal=Mediterranean Journal of Social Sciences |volume=9 |issue=4 |pages=149–155 |doi=10.2478/mjss-2018-0124 |issn=2039-2117}}</ref> যদিও ওৱাকফ ব্যৱস্থাটো কেইবাটাও হাদীছৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল আৰু ইছলাম পূৰ্বৰ সংস্কৃতিৰ প্ৰথাৰ সৈতে মিল থকা উপাদানসমূহ উপস্থাপন কৰিছিল, তথাপিও দেখা যায় যে ওৱাকফ নামৰ নিৰ্দিষ্ট পূৰ্ণাংগ ইছলামিক আইনী অক্ষয় নিধিৰ ৰূপটো খ্ৰীষ্টীয় নৱম শতিকাৰ পৰাই প্ৰচলিত। ==পৰিভাষা== চুন্নী আইনমতে ওৱাকফ, (আৰবী : وَقْف; বহুবচন أَوْقاف, awqāf; তুৰ্কী: vakıf)<ref>Hisham Yaacob, 2006, Waqf Accounting in Malaysian State Islamic Religious Institutions: The Case of Federal Territory SIRC, unpublished Master dissertation, International Islamic University Malaysia.</ref> ৰ সমাৰ্থক হ’ল হাবছ (حَبْس, যাক ḥubs حُبْس বা ḥubus حُبْوس বুলিও কোৱা হয় আৰু সাধাৰণতে ফৰাচী ভাষাত habus কৰা হৈছে)।<ref name=EI2>{{Cite encyclopedia|author=Peters, R., Abouseif, Doris Behrens, Powers, D.S., Carmona, A., Layish, A., Lambton, Ann K.S., Deguilhem, Randi, McChesney, R.D., Kozlowski, G.C., M.B. Hooker|display-authors=etal| year=2012| title=Waḳf|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam| edition=2nd|publisher=Brill |editor=P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel, W.P. Heinrichs|url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/wakf-COM_1333}}</ref> হাবছ আৰু অনুৰূপ শব্দ প্ৰধানকৈ মালিকী আইনবিদসকলে ব্যৱহাৰ কৰে।<ref name=EI2/> দ্বাদশ শ্বিয়া ধৰ্মত হাবছ হৈছে এক বিশেষ ধৰণৰ ওৱাকফ, য’ত প্ৰতিষ্ঠাপকে ওৱাকফৰ সম্পত্তি নিষ্পত্তি কৰাৰ অধিকাৰ সংৰক্ষিত ৰাখে।<ref name=EI2/> অনুদান দিয়া ব্যক্তিজনক আল-ওৱাকিফ (বা আল-মুহাব্বি) বুলি কোৱা হয় আনহাতে দাতব্য সম্পত্তিক আল-মাউকুফ (বা আল-মুহাব্বাছ) বুলি কোৱা হয়।<ref name=EI2/> ১৯ শতিকাৰ শেষৰ ফালে/২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ইংৰাজী ভাষাৰ আইন সম্পৰ্কীয় পুৰণি গ্ৰন্থসমূহত ৱাকফৰ বাবে ব্যৱহৃত শব্দটো আছিল vakouf; <ref>{{cite journal|date=1908-10-01|title=The Ottoman Constitution, Promulgated the 7th Zilbridje, 1293 (11/23 December, 1876)|url=https://archive.org/details/jstor-2212668|publisher=[[Cambridge University Press]]|volume=2|issue=4 (Supplement: Official Documents (Oct., 1908))|pages=[https://archive.org/details/jstor-2212668/page/n1 367]–387|doi=10.2307/2212668|jstor=2212668|journal=[[The American Journal of International Law]]|s2cid=246006581 }}<!--Note that this translation is public domain--> - Translation inclosed in dispatch No. 113 in the MS. Records, [[U.S. Department of State]], dated 26 December 1876<!--Wording from: https://ia801700.us.archive.org/35/items/jstor-2212668/2212668.pdf--> ([https://archive.org/details/jstor-2212668 PDF version])</ref> এই শব্দটো অট্টোমান সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল আৰু ই তুৰ্কী vakıf ৰ পৰা আহিছে।<ref name="Strauss2010">{{cite book |author=Johann Strauss |chapter-url=https://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/menalib/download/pdf/2734659?originalFilename=true |year=2010 |chapter=A Constitution for a Multilingual Empire: Translations of the ''Kanun-ı Esasi'' and Other Official Texts into Minority Languages |editor1=Christoph Herzog |editor2=Malek Sharif |title=The First Ottoman Experiment in Democracy |location=[[Würzburg]] |pages=21–51 |access-date=15 September 2019 |archive-date=11 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011233851/https://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/menalib/download/pdf/2734659?originalFilename=true |url-status=live }} ([http://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/urn/urn:nbn:de:gbv:3:5-91645 info page on book] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920231333/http://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/urn/urn:nbn:de:gbv:3:5-91645 |date=20 September 2019 }} at [[Martin Luther University]]) // Cited: p. 39 (PDF p. 41/338) // "[...]but the term[...]is widely used in the legal literature at that time. The same applies to the term "fonds ''vakouf''<!--Do not close quote, as it's SIC--> (art. 48; "pious foundations", Turkish ''vakıf''), which did not sound exotic either."</ref> ==সংজ্ঞা== ওৱাকফ শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে 'বন্দী আৰু নিষেধাজ্ঞা', বা কোনো বস্তু আৱদ্ধ কৰি ৰখা বা স্থিৰ হৈ থকা।<ref>Hassan (1984) as cited in HS Nahar and H Yaacob, 2011, Accountability in the Sacred Context: The case of management, accounting and reporting of a Malaysian cash awqaf institution, Journal of Islamic Accounting and Business Research, Vol. 2, No. 2, pp. 87–113.</ref> ইছলামিক আইন অনুসৰি এবাৰ কোনো সম্পত্তি ওৱাকফ হিচাপে দান কৰিলে ইয়াক বিক্ৰী, হস্তান্তৰ বা উপহাৰ হিচাপে দিব নোৱাৰি।<ref>{{Cite journal |last=Abbasi |first=Muhammad Zubair |date=2012 |title=The Classical Islamic Law of Waqf: A Concise Introduction |url=https://brill.com/view/journals/alq/26/2/article-p121_1.xml |journal=Arab Law Quarterly |volume=26 |issue=2 |pages=121–153 |doi=10.1163/157302512X629124 |issn=0268-0556}}</ref> এবাৰ ওৱাকিফে মৌখিক বা লিখিতভাৱে ওৱাকফৰ সম্পত্তি ঘোষণা কৰিলে, ইয়াক আইনগতভাৱে আল্লাহৰ সম্পত্তি হিচাপে ধাৰণা কৰা হয় আৰু ইয়াক "পৰিয়ালৰ প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণৰ বাবে" দাতব্য সমাজ সেৱা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগিব।<ref>{{Cite journal |last1=Baqutayan |first1=Shadiya Mohamed S. |last2=Ariffin |first2=Aini Suzana |last3=Mohsin |first3=Magda Ismail A. |last4=Mahdzir |first4=Akbariah Mohd |date=2018-07-01 |title=Waqf Between the Past and Present |url=http://archive.sciendo.com/MJSS/mjss.2018.9.issue-4/mjss-2018-0124/mjss-2018-0124.pdf |journal=Mediterranean Journal of Social Sciences |volume=9 |issue=4 |pages=149–155 |doi=10.2478/mjss-2018-0124 |issn=2039-2117}}</ref> ওৱাকফৰ সম্পত্তি দুটা ভাগত পৰিব পাৰে: স্থাৱৰ বা অস্থাৱৰ। 'অস্থাৱৰ' সম্পত্তিৰ ভিতৰত ধন বা শ্বেয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয় যিবোৰ শিক্ষামূলক, ধৰ্মীয় বা সাংস্কৃতিক প্ৰতিষ্ঠান যেনে মাদ্ৰাছা (ইছলামিক বিদ্যালয়) বা মছজিদৰ বিত্তীয় সাহায্যৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।{{cn}}। মাদ্ৰাছা আৰু মছজিদসমূহ নিজেই এটা ‘স্থাৱৰ’ সম্পত্তিৰ উদাহৰণ যিয়ে ৰাজহুৱা ব্যৱহাৰৰ বাবে মুকলি মাটি বা গঠনক বুজায়। পিছৰটোৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কাম হৈছে দৰিদ্ৰসকলক আশ্ৰয় আৰু সম্প্ৰদায়ৰ স্থান প্ৰদান কৰা, যাক মাওকুফ আলাইহ (হিতাধিকাৰী) বুলিও কোৱা হয়।<ref>{{Cite journal |last=Abbasi |first=Muhammad Zubair |date=2012 |title=The Classical Islamic Law of Waqf: A Concise Introduction |url=https://brill.com/view/journals/alq/26/2/article-p121_1.xml |journal=Arab Law Quarterly |volume=26 |issue=2 |pages=121–153 |doi=10.1163/157302512X629124 |issn=0268-0556}}</ref> বাহাইদ্দিন ইয়েদিলডিজে ওৱাকফক তিনিটা উপাদানৰে গঠিত ব্যৱস্থা হিচাপে সংজ্ঞায়িত কৰিছে: হায়ৰাত, আকাৰত আৰু ওৱাকফ। Hayrat, hayr ৰ বহুবচন ৰূপৰ অৰ্থ হৈছে 'ভালপোৱা' আৰু ই ভাকিফ সংগঠনৰ আঁৰৰ প্ৰেৰণাদায়ক কাৰকক বুজায়; আকাৰত কৰ্পাছক বুজায় আৰু ইয়াৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে 'ৰিয়েল এষ্টেট', ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ৰাজহ আহৰণকাৰী উৎস যেনে বজাৰ (বেডেষ্টেন্স, আৰাষ্টা, হান্স আদি), মাটি আৰু গা ধোৱা ঠাই; আৰু ৱাকফ, ইয়াৰ সংকীৰ্ণ অৰ্থত, বকিফ ডীডত দিয়া ধৰণে সেৱা প্ৰদান কৰা প্ৰতিষ্ঠান(সমূহ) যেনে মাদ্ৰাছা, ৰাজহুৱা অতিথিশালা (ইমাৰেট), কাৰৱানছাৰায়, মছজিদ, পুথিভঁৰাল আদি। <ref name="Deligöz2014">{{cite journal |url=http://www.ceeol.com/aspx/getdocument.aspx?logid=5&id=973726cf86a04152bc028759f3578aa8 |title=The legacy of vakıf institutions and the management of social policy in Turkey |author=Halil Deligöz |date=2014 |journal=Administrative Culture |access-date=2015-09-15}}</ref> সাধাৰণতে ওৱাকফে তিনিটা প্ৰাথমিক চৰ্ত পূৰণ কৰিব লাগিব:<ref name="khan"/> *ওৱাকফ সম্পন্ন কৰাজন, আৰু ইয়াৰ পৰৱৰ্তী ৰক্ষণাবেক্ষণকাৰীসকল, প্ৰিন্সিপালক আবণ্টন দিব লাগে আৰু উপাৰ্জন চেৰিটিলৈ আবণ্টন দিব লাগে। *দাতব্য সম্পদ আইনগতভাৱে পণ্যীকৰণৰ পৰা আঁতৰাই পেলাব লাগে, যাতে ই বজাৰত আৰু নাথাকে। *ইয়াৰ একমাত্ৰ উদ্দেশ্য দাতব্য হ’ব লাগিব, আৰু হিতাধিকাৰী গোটৰ নাম উল্লেখ কৰিব লাগিব। ==ইছলামিক গ্ৰন্থত উল্লেখ== যদিও ওৱাকফৰ সন্দৰ্ভত কোৰআনত কোনো প্ৰত্যক্ষ নিষেধাজ্ঞা নাই, তথাপি ইয়াক ছুৰা আল-ই-ইমৰাণ (৩:৯২)ৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি: "আপুনি যেতিয়ালৈকে আপুনি ব্যৱহাৰ বা উপভোগ কৰা কিছুমান বস্তু দান নকৰে তেতিয়ালৈকে আপুনি কেতিয়াও ধাৰ্মিকতা লাভ নকৰিব। আৰু আপুনি যি দিব, সেয়া নিশ্চয় আল্লাহৰ দ্বাৰা পৰিচিত হ’ব।” ইছলামিক সমাজত তেওঁলোকৰ আনুষ্ঠানিক ধাৰণা কেইবাটাও হাদীছৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। কোৱা হয় যে, মহম্মদৰ সময়ত হিজৰতৰ পিছত প্ৰথম ওৱাকফ ৬০০ খেজুৰৰ বাগিচাৰে গঠিত হৈছিল। এই ওৱাকফৰ পৰা পোৱা ধন মদিনাৰ দৰিদ্ৰসকলক খুৱাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="khan">Khan, 2020, "Reviving the Waqf Tradition: Moral Imagination and the Structural Causes of Poverty", [https://yaqeeninstitute.org/zarakhan/reviving-the-waqf-tradition-moral-imagination-and-the-structural-causes-of-poverty/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200814044804/https://yaqeeninstitute.org/zarakhan/reviving-the-waqf-tradition-moral-imagination-and-the-structural-causes-of-poverty/|date=14 August 2020}}</ref> এটা পৰম্পৰাত কোৱা হৈছে যে: "ইবনে উমৰে ৰিপৰ্ট কৰিছে, উমৰ ইবনে আল-খাত্তাবে খাইবাৰত মাটি পাইছিল, গতিকে তেওঁ মহম্মদৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁক এই বিষয়ে পৰামৰ্শ দিবলৈ ক’লে।" মহম্মদে ক’লে, ‘যদি বিচাৰে তেন্তে সম্পত্তিটোক অবিচ্ছেদ্য কৰি লওক আৰু তাৰ পৰা পোৱা লাভ দান-বৰঙণি হিচাপে দিয়ক। ’ ইয়াত আৰু কোৱা হৈছে যে উমৰে ইয়াক দান হিচাপে দিছিল, যি মাটি কেতিয়াও বিক্ৰী কৰা নহয়, উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে দিয়া নহয়, দান কৰা নহ’ব। তেওঁ দুখীয়া, আত্মীয়, দাস, জেহাদ, ভ্ৰমণকাৰী, অতিথিৰ বাবে ইয়াক দি দিলে। যিজনে ইয়াক পৰিচালনা কৰে তেওঁৰ বিপৰীতে ইয়াক ৰখা নহ’ব যদিহে তেওঁ ইয়াৰ উৎপাদনৰ কিছু অংশ উপযুক্তভাৱে গ্ৰহণ কৰে বা বন্ধুক খুৱাই দিয়ে যিয়ে ইয়াৰ দ্বাৰা নিজকে সমৃদ্ধ কৰে।" <ref>[[Ibn Hajar al-Asqalani|Ibn Ḥad̲j̲ar al-ʿAsḳalānī]], [[Bulugh al-Maram|Bulūg̲h̲ al-Marām]], Cairo n.d., no. 784. Quoted in ''Encyclopaedia of Islam'', "Waḳf".</ref> আন এটা হাদীছত মহম্মদে কৈছে, "মানুহৰ মৃত্যু হ’লে মাত্ৰ তিনিটা বিষয়হে তেওঁক বৰ্তাই ৰাখে। দান-বৰঙণি, আনৰ উপকাৰত অহা জ্ঞান আৰু তেওঁৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰা শিশু।" <ref>[[Ibn Hajar al-Asqalani|Ibn Ḥad̲j̲ar al-ʿAsḳalānī]], [[Bulugh al-Maram|Bulūg̲h̲ al-Marām]], Cairo n.d., no. 783. Quoted in ''Encyclopaedia of Islam'', "Waḳf".</ref><ref>{{cite web | title=When someone dies in Islam | website=Islamic Relief UK | date=2023-07-11 | url=https://www.islamic-relief.org.uk/giving/islamic-giving/islamic-inheritance/when-someone-dies-in-islam/ | access-date=2023-08-28}}</ref> ==জীৱন চক্ৰ== [[File:Endowment Deed of Mihrimah Sultan.jpg|thumb|মিহৰিমাহ চুলতানৰ এনডাউমেণ্ট ডীড। এই নথিখন আনাতোলিয়া আৰু ৰুমেলিয়াৰ সম্পত্তিৰ এনডাউমেণ্টৰ বিষয়ে, য’ৰ পৰা পোৱা ৰাজহৰ পৰা মিহ্ৰিমাহ চুলতান মছজিদ কমপ্লেক্সৰ খৰচ পূৰণ কৰা হৈছিল। এপ্ৰিল–মাৰ্চ ১৫৫০ চন। ছাডবাৰ্ক হানিম সংগ্ৰহালয়। ]] ===প্ৰতিষ্ঠা === ইছলামিক আইনত ওৱাকফ স্থাপনৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত কেইবাটাও আইনী চৰ্ত আৰোপ কৰা হৈছে। ===প্ৰতিষ্ঠাতা=== ওৱাকফ হৈছে এটা চুক্তি; সেয়েহে প্ৰতিষ্ঠাপক (আৰবী ভাষাত আল-ৱাকিফ বা আল-মুহাব্বী বুলি কোৱা হয়) চুক্তিবদ্ধ হ'ব পৰা হ’ব লাগিব। ইয়াৰ বাবে প্ৰতিষ্ঠাপকে নিম্নলিখিত কৰিব লাগিব: *এজন প্ৰাপ্তবয়স্ক হোৱা *সুস্থ মনৰ অধিকাৰী হোৱা *বিত্তীয় বিষয় চম্ভালিব পৰা হ’ব লাগিব *দেউলীয়া হোৱাৰ বাবে নিষেধাজ্ঞাৰ অধীনত নাথাকিব যদিও ওৱাকফ এটা ইছলামিক প্ৰতিষ্ঠান, ওৱাকফ স্থাপন কৰিবলৈ মুছলমান হোৱাটো প্ৰয়োজনীয় নহয়, আৰু ধিম্মি (ইছলামিক ৰাষ্ট্ৰত থকা অনা-ইছলামিক লোক)সকলে এটা ওৱাকফ স্থাপন কৰিব পাৰে। শেষত, যদি কোনো ব্যক্তি মাৰাত্মকভাৱে অসুস্থ হ’লে ইছলাম ইচ্ছাপত্ৰৰ দৰেই ওৱাকফৰ ওপৰতো নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা হয়।<ref name = EI/> ===বৈশিষ্ট্য=== *ওৱাকফ এনে এজন ব্যক্তিয়ে স্থাপন কৰিব লাগিব যিয়ে নিজৰ সম্পত্তি নিষ্পত্তি কৰিবলৈ আইনগতভাৱে সক্ষম, অৰ্থাৎ তেওঁলোক সুস্থ মনৰ প্ৰাপ্তবয়স্ক আৰু দায়িত্বশীল ব্যক্তি হ’ব লাগিব। নাবালক, উন্মাদ ব্যক্তি বা আইনী ক্ষমতাৰ অভাৱত কোনোবাই কৰিব নোৱাৰে। *ওৱাকফ স্থাপন কৰা ব্যক্তিয়ে (ওৱাকিফ) ওৱাকফৰ বাবে কোনো নিৰ্দিষ্ট হিতাধিকাৰী বা গ্ৰাহকক নিৰ্ধাৰণ কৰিব লাগিব, যেনে মছজিদ, নিৰ্দিষ্ট ব্যক্তি বা প্ৰতিষ্ঠান। তেওঁৰ বিবেচনাত এৰি দিব নোৱাৰি। *ওৱাকফ কোনো চৰ্ত, ফাঁচী বা অস্থায়ী দফাৰ অধীনত হ’ব নালাগে বা কিছুমান বিশেষ পৰিঘটনাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হ’ব নালাগে, যেনে ইয়াক বাতিল কৰাৰ বিকল্প। *ওৱাকিফত (ওৱাকফ স্থাপন কৰাজনে) কোনো ধৰণৰ চৰ্ত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব নালাগে যিবোৰ অত্যাৱশ্যকীয় চৰ্তৰ বিপৰীত, যেনে এনে চৰ্ত যিয়ে তেওঁলোকে ইচ্ছা কৰিলেই এনডাউড সম্পত্তি বিক্ৰী বা উপহাৰ দিবলৈ অনুমতি দিয়ে, বা এনে চৰ্ত যিয়ে তেওঁলোকক ইয়াৰ ওপৰত ব্যক্তিগত পছন্দ বা বিবেচনা প্ৰদান কৰে। *ওৱাকফ গুণী আৰু নৈতিক প্ৰকৃতিৰ হ’ব লাগে, যিয়ে নৈতিক আৰু ধাৰ্মিকতাক প্ৰতিফলিত কৰিব লাগে আৰু ই দুৰ্নীতিগ্ৰস্ত বা অনৈতিক কাৰ্য্যকলাপক সমৰ্থন বা জড়িত হ’ব নালাগে। ভালপোৱাৰ প্ৰসাৰৰ লগতে সমাজৰ উপকাৰৰ উদ্দেশ্যেৰে ইয়াক প্ৰতিষ্ঠা কৰা উচিত। *ওৱাকফত প্ৰদান কৰা সম্পত্তি হয় ওৱাকিফৰ (ওৱাকফ স্থাপন কৰা ব্যক্তি) হ’ব লাগে নহয় ওৱাকিফৰ নিজৰ ধনেৰে অধিগ্ৰহণ কৰিব লাগে। ইয়াৰ লগত ঋণ লোৱা ধন বা সম্পত্তি জড়িত হ’ব নালাগে যিটো ওৱাকিফৰ সম্পূৰ্ণ মালিক নহয়। ===ওৱাকফিয়া (ন্যাসৰ নথিপত্ৰ)=== প্ৰতিটো ওৱাকফ এনডাউমেণ্ট ডীডত লিপিবদ্ধ হোৱা তথ্যক ওৱাকফিয়া বোলা হয়। ওৱাকফিয়াসকলে "ইছলামিক আইনী আৰু বিত্তীয়-ভৌগোলিক নিয়ম" অনুসৰণ কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত সম্পত্তিৰ নাম, এনডাউড ভগ্নাংশ (২৪–কাৰাত) আৰু অতিৰিক্ত বৰ্ণনা, বেছিভাগ সময়তে ইহঁতৰ সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।<ref>R. Marom, “S[https://escholarship.org/uc/item/0zf1p3d1 ukayk and al-Summāqah: Mamluk Rural Geography in the Northern Jawlān/Golan Heights in the Light of Qāytbāy’s Endowment Deeds],” in K. Raphael and M. Abbasi (ed.s), ''The Golan in the Mamluk and Ottoman Periods: an Archaeological and Historical Study: Excavations at Naʿarān and Farj, In Honour of Moshe Hartal, Yigal Ben Ephraim and Shuqri ‘Arra''f, Annual of the Nelson Glueck School of Biblical Archaeology Hebrew Union College—Jewish Institute of Religion Volume xiv (2024): 60</ref> ===ওৱাকফ ব্যৱস্থাত মহিলাৰ অৱদান=== অট্টোমান ওৱাকফৰ কিছুমান প্ৰতিষ্ঠাপক মহিলা আছিল, তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠানসমূহে তেওঁলোকৰ সম্প্ৰদায়ৰ অৰ্থনৈতিক জীৱনত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰভাৱ পেলাইছিল।<ref>{{Cite journal|title=Religious Practices: Zakāt (Almsgiving) and Other Charitable Practices: Ottoman Empire|doi = 10.1163/1872-5309_ewic_ewiccom_0619b}}</ref> জিডিপিএফএ (আংকাৰাৰ পিয়াছ ফাউণ্ডেশ্যনৰ সাধাৰণ সঞ্চালকালয়) দ্বাৰা নথিভুক্ত কৰা ৩০,০০০ ওৱাকফ প্ৰমাণপত্ৰৰ ভিতৰত ২,৩০০ৰো অধিক ওৱাকফ প্ৰমাণপত্ৰ মহিলাৰ অন্তৰ্গত প্ৰতিষ্ঠানত পঞ্জীয়ন কৰা হৈছিল। ইস্তানবুলত অট্টোমান যুগত নিৰ্মিত আৰু ১৯৩০ চনলৈকে জীয়াই থকা ৪৯১টা ৰাজহুৱা ফোয়াৰাৰ ভিতৰত প্ৰায় ৩০% মহিলাৰ ওৱাকফৰ অধীনত পঞ্জীয়ন কৰা হৈছিল।<ref name="Aydin1996">Aydın, M. A. "Osmanlı Toplumunda Kadın ve Tanzimat Sonrası Gelişmeler" (Women in Ottoman Society the Developments after the Tanzimat), ''Sosyal Hayatta Kadın'' (The Woman in Social Life), (İstanbul: Ensar Neşriyat, 1996): 144</ref> ===সম্পত্তি=== ওৱাকফ প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা সম্পত্তি (যাক আল-মাউকুফ বা আল-মুহাব্বাছ বুলি কোৱা হয়) বৈধ চুক্তিৰ বস্তু হ’ব লাগিব। বস্তুবোৰ হাৰাম সামগ্ৰী হ’ব নালাগে (যেনে মদ বা গাহৰিৰ মাংস)। এই বস্তুবোৰ ইতিমধ্যে ৰাজহুৱা ডমেইনত থাকিব নালাগে: ৰাজহুৱা সম্পত্তিৰ সহায়ত ওৱাকফ স্থাপন কৰিব নোৱাৰি। প্ৰতিষ্ঠাপকে সম্পত্তিটো আগতে আন কাৰোবাক বন্ধকত দিবও নোৱাৰে। ইছলামত চুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত এই চৰ্তসমূহ সাধাৰণতে সত্য।<ref name = EI/> ওৱাকফৰ বাবে নিবেদিত সম্পত্তি সাধাৰণতে স্থাৱৰ, যেনে বাগিচা। সকলো অস্থাৱৰ সম্পদেৰেও ৱাকফ গঠন কৰিব পাৰে বুলি বেছিভাগ ইছলামিক আইনবিদে মতপোষণ কৰে। হানাফীসকলে অৱশ্যে বেছিভাগ অস্থাৱৰ সামগ্ৰীও কিছু নিষেধাজ্ঞাৰ সৈতে ওৱাকফৰ বাবে উৎসৰ্গা কৰিবলৈ অনুমতি দিয়ে। কিছুমান আইনবিদে যুক্তি দিছে যে আনকি সোণ আৰু ৰূপ (বা অন্য মুদ্ৰা)কো ওৱাকফ বুলি চিহ্নিত কৰিব পাৰি।<ref name = EI/> এনডাউমেণ্ট (ওৱাকফিয়া) তালিকাভুক্ত কৰা নথিপত্ৰসমূহত প্ৰায়ে এনডাউৰৰ নাম, তালিকাভুক্ত সম্পত্তি বা বিত্তীয় একক, এনডাউমেণ্টৰ অংশ (২৪-কাৰাতত), আৰু ইয়াৰ সীমাৰ বিৱৰণ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। সীমাৰ বৰ্ণনাসমূহ ইছলামিক নামাজৰ দিশৰ পৰা আৰম্ভ হয় আৰু বিভিন্ন লেণ্ডস্কেপ উপাদানৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰি ঘড়ীৰ কাঁটাৰ বিপৰীত দিশত যায়। এনডাউমেণ্ট ডীডত প্ৰায়ে এনডাউমেণ্ট আৰু ইয়াৰ প্ৰশাসনৰ চৰ্তসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।<ref>{{Cite journal |last=Marom |first=Roy |date=2023 |title=Early-Ottoman Palestinian Toponymy: A Linguistic Analysis of the (Micro-)Toponyms in Haseki Sultan's Endowment Deed (1552) |url=https://escholarship.org/uc/item/0cs6f5k5 |journal=Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins |language=en |volume=139 |issue=2}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Marom |first=Roy |date=2023-10-01 |title=Mamluk and Ottoman Endowment Deeds as a Source for Geographical-Historical Research: The Waqfiyya of Haseki Sultan (1552 CE) |url=https://escholarship.org/uc/item/0sg1x015 |journal=Horizons in Geography |language=en |volume=103-104}}</ref> ===হিতাধিকাৰীসকল=== ওৱাকফৰ হিতাধিকাৰী ব্যক্তি আৰু ৰাজহুৱা উপযোগী প্ৰতিষ্ঠান হ’ব পাৰে। প্ৰতিষ্ঠাপকে কোনজন ব্যক্তি সুবিধাৰ বাবে যোগ্য (যেনে প্ৰতিষ্ঠাপকৰ পৰিয়াল, সমগ্ৰ সমাজ, কেৱল দুখীয়া, ভ্ৰমণকাৰী) সেইটো নিৰ্দিষ্ট কৰিব পাৰে। মছজিদ, বিদ্যালয়, দলং, কবৰস্থান, পানী খোৱাৰ ফোয়াৰা আদি ৰাজহুৱা উপযোগী সামগ্ৰীসমূহ এটা ৱাকফৰ হিতাধিকাৰী হ’ব পাৰে। আধুনিক আইন অনুসৰি ওৱাকফক "দাতব্য কাৰণ" বুলি ভাগ কৰা হৈছে, য'ত হিতাধিকাৰীসকল জনসাধাৰণ বা দুখীয়া, আৰু "পৰিয়াল" ৱাকফ, য'ত প্ৰতিষ্ঠাপকে তেওঁলোকৰ আত্মীয়ক হিতাধিকাৰী হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰে। একাধিক হিতাধিকাৰীও থাকিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, প্ৰতিষ্ঠাপকে এইটো নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰে যে ইয়াৰ পৰা পোৱা ধনৰ আধা তেওঁলোকৰ পৰিয়ালৰ হাতলৈ যাব, আনহাতে আন আধাখিনি দুখীয়াৰ হাতলৈ যাব।<ref name="EI"/> বৈধ হিতাধিকাৰীসকলে তলত দিয়া চৰ্তসমূহ পূৰণ কৰিব লাগিব:<ref name="EI"/> *চিনাক্তকৰণযোগ্য হ’ব লাগিব। অন্ততঃ কিছুমান হিতাধিকাৰী ওৱাকফ প্ৰতিষ্ঠাৰ সময়তো থাকিব লাগিব। মালিকীসকলে অৱশ্যে ধাৰণা কৰে যে হিতাধিকাৰী অবিহনে কিছু সময়ৰ বাবে এটা ওৱাকফ থাকিব পাৰে আৰু জমা হোৱা ধন হিতাধিকাৰী সংস্পৰ্শলৈ আহিলেই দিয়া হয়। অস্তিত্বহীন হিতাধিকাৰীৰ উদাহৰণ হ’ল গৰ্ভস্থ শিশু। *হিতাধিকাৰীসকলে মুছলমানৰ সৈতে যুদ্ধত লিপ্ত হ’ব নালাগে। পণ্ডিতসকলে জোৰ দি কয় যে ইছলামিক ৰাষ্ট্ৰৰ অমুছলমান নাগৰিক (ধিম্মি) নিশ্চিতভাৱে হিতাধিকাৰী হ’ব পাৰে। *হিতাধিকাৰীসকলে ইছলামিক নীতিৰ বিৰোধী উদ্দেশ্যত ওৱাকফ ব্যৱহাৰ নকৰিবও পাৰে। *প্ৰতিষ্ঠাপকে নিজেই ওৱাকফ ব্যৱহাৰৰ একচেটিয়া অধিকাৰ সংৰক্ষিত কৰিব পাৰে নেকি সেই লৈ বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। বেছিভাগ পণ্ডিতেই এই কথাত একমত যে এবাৰ ওৱাকফ প্ৰতিষ্ঠা হ’লে ইয়াক ঘূৰাই ল’ব নোৱাৰি। হানাফীসকলৰ মতে হিতাধিকাৰীৰ তালিকাত এটা চিৰন্তন উপাদান অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে; ওৱাকফে ইয়াৰ হিতাধিকাৰীসকলক নিৰ্দিষ্ট কৰিব লাগিব।<ref name="EI"/> ===প্ৰতিষ্ঠাৰ ঘোষণা=== প্ৰতিষ্ঠা ঘোষণা সাধাৰণতে লিখিত নথি, মৌখিক ঘোষণাৰ দ্বাৰা হয় যদিও বেছিভাগ পণ্ডিতৰ বাবে দুয়োটাৰে প্ৰয়োজন নাই। ঘোষণা যিয়েই নহওক কিয়, বেছিভাগ পণ্ডিতে (হানাফী, শ্বাফী, কিছুমান হানবলী আৰু ইমামী শ্বিয়া স্কুলৰ) মত প্ৰকাশ কৰে যে, প্ৰকৃততে হিতাধিকাৰীসকলৰ হাতত নপৰা বা তেওঁলোকৰ ব্যৱহাৰত নপৰালৈকে ই বাধ্যতামূলক আৰু অপ্ৰত্যাহাৰযোগ্য নহয়। কিন্তু এবাৰ ব্যৱহাৰ হ'লে ৱাকফ নিজৰ অধিকাৰত এটা প্ৰতিষ্ঠানত পৰিণত হয়।<ref name="EI"/> ===প্ৰশাসন=== [[File:Waqfnameh.JPG|thumb|মেভলানা সংগ্ৰহালয়ত ওৱাকফৰ লিখা কক্ষ ]] সাধাৰণতে এটা ওৱাকফৰ হিতাধিকাৰীৰ পৰিসৰ থাকে। এইদৰে প্ৰতিষ্ঠাপকে আগতীয়াকৈ এজন প্ৰশাসক (যাক naẓir বা mutawallī বা ḳayyim বুলি কোৱা হয়) নিযুক্তি দি ব্যৱস্থা কৰে আৰু একেৰাহে প্ৰশাসক নিযুক্তিৰ নিয়ম নিৰ্ধাৰণ কৰে। প্ৰতিষ্ঠাপকে তেওঁলোকৰ জীৱনকালত ওৱাকফ প্ৰশাসন কৰিবলৈ বাছি ল’ব পাৰে। কিছুমান ক্ষেত্ৰত অৱশ্যে হিতাধিকাৰীৰ সংখ্যা যথেষ্ট সীমিত। এনেক্ষেত্ৰত প্ৰশাসকৰ প্ৰয়োজন নাই আৰু হিতাধিকাৰীসকলে নিজেই ওৱাকফৰ যত্ন ল’ব পাৰে।<ref name="EI"/> ইছলামিক আইনৰ অধীনত দায়িত্বত থকা আন ব্যক্তিৰ দৰে প্ৰশাসকৰ কাম আৰু চুক্তিবদ্ধ হোৱাৰ ক্ষমতা থাকিব লাগিব। ইয়াৰ উপৰিও বিশ্বাসযোগ্যতা আৰু প্ৰশাসনিক দক্ষতাৰ প্ৰয়োজন। কিছুমান পণ্ডিতৰ মতে এই ইছলামিক ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ প্ৰশাসক মুছলমান হ’ব লাগে যদিও হানাফীসকলে এই প্ৰয়োজনীয়তা বাদ দিয়ে।<ref name="EI"/> ===বিলুপ্তি=== এটা ওৱাকফৰ উদ্দেশ্য হৈছে চিৰস্থায়ী আৰু চিৰদিনৰ বাবে বৰ্তি থকা। তথাপি ইছলামিক আইনত এনে চৰ্ত আছে যাৰ অধীনত ওৱাকফ বন্ধ কৰিব পাৰি:<ref name="EI"/> *যদি ওৱাকফৰ সামগ্ৰী ধ্বংস বা ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়। পণ্ডিতসকলে ইয়াক এনেদৰে ব্যাখ্যা কৰে, যেতিয়া প্ৰতিষ্ঠাপকে উদ্দেশ্য কৰা ধৰণে সামগ্ৰীৰ ব্যৱহাৰ নহয়। সামগ্ৰীৰ অৱশিষ্টখিনি প্ৰতিষ্ঠাপক বা উত্তৰাধিকাৰীসকলৰ হাতলৈ ঘূৰাই দিব লাগে। আন আন পণ্ডিতসকলে অৱশ্যে ওৱাকফৰ সামগ্ৰীসমূহ আচলতে ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যায় নেকি চাবলৈ সকলো সম্ভাৱনা পৰীক্ষা কৰিব লাগিব, বন্ধ কৰাৰ আগতে শেষ হোৱাৰ সকলো পথ শেষ কৰি দিব লাগিব। এইদৰে ভূমি, এনে আইনবিদসকলৰ মতে, কেতিয়াও লুপ্ত হ’ব নোৱাৰে। *ওৱাকফক হাদী বা ধৰ্মীয় ন্যায়াধীশে বাতিল ঘোষণা কৰিব পাৰে, যদিহে ইয়াৰ গঠনত ইছলামত অন্যথা অবৈধ কাৰ্য্য সংঘটিত কৰাটো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়, বা ই বৈধতাৰ চৰ্ত পূৰণ নকৰে, বা যদি ই দানশীলতাৰ ধাৰণাটোৰ বিৰুদ্ধে হয়। যিহেতু ওৱাকফ এটা ইছলামিক প্ৰতিষ্ঠান, প্ৰতিষ্ঠাপকে অন্য ধৰ্ম গ্ৰহণ কৰিলে ই বাতিল হৈ পৰে।<ref>{{Cite journal|last=Abbasi|first=Muhammad Zubair|date=2012|title=The Classical Islamic Law of Waqf: A Concise Introduction|url=https://www.jstor.org/stable/23234650|journal=Arab Law Quarterly|volume=26|issue=2|pages=121–153|doi=10.1163/157302512X629124|jstor=23234650|issn=0268-0556}}</ref> *মালিকী চিন্তাধাৰাৰ মতে ওৱাকফৰ সমাপ্তি ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠা ঘোষণাত নিৰ্দিষ্ট কৰা হ’ব পাৰে। যিহেতু ওৱাকফৰ ম্যাদ উকলি যাব যেতিয়াই ইয়াৰ সমাপ্তিৰ চৰ্তসমূহ পূৰণ হ’ব (যেনে, শেষৰ হিতাধিকাৰী)। তাৰ পিছত ওৱাকফৰ সম্পত্তি প্ৰতিষ্ঠাপক বা তেওঁলোকৰ উত্তৰাধিকাৰীৰ হাতলৈ ঘূৰি আহে। ==ইতিহাস আৰু স্থান== মহম্মদৰ বুলি কোৱা প্ৰথাসমূহত ইছলামিক ইতিহাসৰ আদিম অংশৰ পৰাই ওৱাকফৰ প্ৰতিষ্ঠানক প্ৰসাৰিত কৰি আহিছে।[24] আটাইতকৈ পুৰণি ওৱাকফিয়া (ডিড) নথি দুটা নৱম শতিকাৰ, আনহাতে তৃতীয়টো দশম শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ, তিনিওটা আব্বাচী যুগৰ ভিতৰত। আটাইতকৈ পুৰণি তাৰিখৰ ওৱাকফিয়া ৮৭৬ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আৰু ই বৰ্তমান ইস্তানবুলৰ তুৰ্কী আৰু ইছলামিক কলা সংগ্ৰহালয়ৰ হাতত থকা কোৰআনৰ বহু খণ্ডৰ সংস্কৰণৰ বিষয়ে।<ref name="Sackler2016">{{cite book |author1=Massumeh Farhad |author2=Simon Rettig |title=The Art of the Qur'an: Treasures from the Museum of Turkish and Islamic Arts |publisher=[[Arthur M. Sackler Gallery]] |date=2016 |page=29 |isbn=9781588345783 |url=https://books.google.com/books?id=teE5DQAAQBAJ&pg=PA29|author-link=Massumeh Farhad}}</ref> সম্ভৱতঃ পুৰণি ওৱাকফিয়া হৈছে পেৰিছৰ লুভ্ৰ সংগ্ৰহালয়ৰ হাতত থকা এটা পেপিৰাছ, যাৰ কোনো লিখিত তাৰিখ নাই যদিও নৱম শতিকাৰ মাজভাগৰ বুলি ধৰা হয়। ইয়াৰ পিছৰ আটাইতকৈ পুৰণি নথিখন হৈছে মাৰ্বলৰ এটা ফলি যাৰ শিলালিপিত ৯১৩ খ্ৰীষ্টাব্দৰ সমতুল্য ইছলামিক তাৰিখ লিখা আছে আৰু ইয়াত থানাৰ ওৱাকফৰ মৰ্যাদা উল্লেখ কৰা হৈছে, কিন্তু ই নিজৰ বাবেই মূল ডীড নহয়; ইয়াক টেল আভিভৰ এৰেট্জ ইজৰাইল সংগ্ৰহালয়ত ৰখা হৈছে।<ref>{{cite book |author=Gilbert Paul Verbit |year=2002 |title=The Origins of the Trust |publisher=Xlibris Corporation |pages=141–142 |isbn=9781401031534}}{{self-published source|date=December 2017}}</ref> মাৰোমৰ মতে, {{Cquote|মামলুক যুগৰ শেষৰ পৰ্যায়ত ধৰ্মীয় এনডাউমেণ্ট হিচাপে যথেষ্ট সম্পত্তিৰ বোজা দেখা গৈছিল [...]। ওৱাকফিজেচনৰ লক্ষ্য আছিল [...] সম্পত্তি বাজেয়াপ্ত আৰু আৰ্থ-সামাজিক উত্তাল পৰিস্থিতি আৰু ৰাজনৈতিক নিৰাপত্তাহীনতাৰ সময়ত ৰাজহৰ উৎস নিয়ন্ত্ৰণ কৰা। ইছলামিক আইন অনুসৰি, কেৱল এজন মালিকে (মল্লাকে) সম্পত্তিসমূহ ওৱাকফ হিচাপে উৎসৰ্গা কৰিব পাৰে, সেয়েহে প্ৰক্ৰিয়াটোৰ নথিভুক্ত কৰা চৰকাৰী আইনী ডীডসমূহ উৎপাদন, নিশ্চিতকৰণ আৰু প্ৰচাৰৰ প্ৰয়োজন হয় [...]। শ্বৰীয়ত আইন অনুসৰি এনডাউমেণ্টৰ স্থায়িত্বৰ বাবে অট্টোমান ন্যায়পালিকাই এই এনডাউমেণ্টসমূহৰ মূল কৰ্ম হেৰাই যাব বুলি বহুতো সংগ্ৰহ, কপি আৰু সংক্ষিপ্ত কৰি ৰাখিছিল।<ref>Reference: R. Marom, “S[https://escholarship.org/uc/item/0zf1p3d1 ukayk and al-Summāqah: Mamluk Rural Geography in the Northern Jawlān/Golan Heights in the Light of Qāytbāy’s Endowment Deeds],” in K. Raphael and M. Abbasi (ed.s), ''The Golan in the Mamluk and Ottoman Periods: an Archaeological and Historical Study: Excavations at Naʿarān and Farj, In Honour of Moshe Hartal, Yigal Ben Ephraim and Shuqri ‘Arra''f, Annual of the Nelson Glueck School of Biblical Archaeology Hebrew Union College—Jewish Institute of Religion Volume xiv (2024): 59</ref>}} ১৮০০ চনৰ আৰম্ভণিতে অট্টোমান সাম্ৰাজ্যৰ সকলো কৃষিযোগ্য ভূমিৰ আধাতকৈ অধিক ভূমি ওৱাকফ সম্পত্তি হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছিল। এই সংখ্যাত বৰ্তমানৰ তুৰস্কৰ ৭৫ শতাংশ, ইজিপ্তৰ এক পঞ্চমাংশ, ইৰাণৰ এক সপ্তমাংশ, আলজেৰিয়াৰ আধা, টিউনিছিয়াৰ এক তৃতীয়াংশ আৰু গ্ৰীচৰ এক তৃতীয়াংশ কৃষিযোগ্য ভূমি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref> {{cite book | last = Singer | first = Amy | author-link = | date = October 20, 2008 | title = Charity in Islamic Societies (Themes in Islamic History) | url = https://archive.org/details/charityinislamic0000sing | location = | publisher = Cambridge University Press | page = <!-- or pages: --> | isbn = 978-0521821643 }}</ref> ===চৌদি আৰব=== চৌদি আৰৱত মুঠ পঞ্জীয়নভুক্ত এনডাউমেণ্টৰ সংখ্যা ৩৩,২২৯ টা।<ref>{{cite web | url=https://www.aleqt.com/2016/10/29/article_1097953.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20230117060253/https://www.aleqt.com/2016/10/29/article_1097953.html | archive-date=17 January 2023 | title=33.2 ألف وقف مسجل في السعودية .. 44 % منها أراض ومزارع | date=29 October 2016 }}</ref> ===জেৰুজালেম=== ১৬ শতিকাত চুলেমান দ্য মেগনিফিচেণ্টৰ পত্নীয়ে হাচেকি চুলতান কমপ্লেক্স দাতব্য কমপ্লেক্স প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু ২৬খন গাঁৱৰ সেৱা আগবঢ়াইছিল; প্ৰতিষ্ঠানটোত দোকান, এখন বজাৰ, দুটা চাবোন উদ্যোগ, ১১টা আটা মিল আৰু অট্টোমান ছিৰিয়া আৰু লেবাননত অৱস্থিত দুটা গা ধোৱা ঘৰও আছিল।<ref name="khan"/> কেইবা শতিকা ধৰি এই ব্যৱসায়সমূহৰ পৰা আহৰণ কৰা আয়ৰ ফলত মছজিদ, চুপ পাকঘৰ আৰু দুখন ভ্ৰমণকাৰী আৰু তীৰ্থযাত্ৰীৰ থানা ৰক্ষণাবেক্ষণত অৰিহণা যোগাইছিল।<ref name="khan"/> ===ইজিপ্ত=== মিচৰৰ আদিম ধৰ্মপৰায়ণ ভেটিবোৰ আছিল দাতব্য উপহাৰ, আৰু ই ওৱাকফৰ ৰূপত নাছিল। আমৰ ইবনে আল-আছে নিৰ্মাণ কৰা প্ৰথম মছজিদটো ইয়াৰ উদাহৰণ: মাটিখিনি কায়ছাবা বিন কুলথুমে দান কৰিছিল, আৰু তাৰ পিছত মছজিদৰ খৰচ বায়ত আল-মালে দিছিল। ৯১৯ চনত (আব্বাছিদ যুগত) বিত্তীয় বিষয়া আবু বকৰ মুহম্মদ বিন আলী আল-মাধাৰাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা আটাইতকৈ প্ৰাচীন ওৱাকফ হৈছে ইয়াৰ চাৰিওফালৰ বাগিচাসমূহৰ সৈতে একেলগে বীৰকাত হাবাছ নামৰ পুখুৰী, যাৰ ৰাজহ ব্যৱহাৰ কৰি হাইড্ৰলিক কমপ্লেক্স চলোৱা হৈছিল আৰু দৰিদ্ৰ লোকক খাদ্য যোগান ধৰা হৈছিল। ===ভাৰত=== ভাৰতত ওৱাকফৰ প্ৰাচীন উল্লেখ আয়নুল মুল্ক ইবনে মাহৰুৰ চতুৰ্দশ শতিকাৰ ইনছা-ই-মাহৰু গ্ৰন্থত পোৱা যায়। কিতাপখনৰ মতে, ঘোৰৰ মহম্মদে মুলতানত এটা জামাতৰ মছজিদৰ সপক্ষে দুখন গাঁও উৎসৰ্গা কৰিছিল, আৰু ইয়াৰ প্ৰশাসন শ্বেইখ আল-ইছলাম (সাম্ৰাজ্যৰ সৰ্বোচ্চ ধৰ্মীয় বিষয়া)ৰ হাতত তুলি দিছিল। আগন্তুক বছৰবোৰত আৰু কেইবাটাও ওৱাকফৰ সৃষ্টি হ'ল, কাৰণ দিল্লী চুলতানী শাসন জাতিষ্কাৰ হৈ উঠিছিল।<ref name="Mahru">{{cite book |author=Ainud Din Mahru |title=Insha-i Mahru |year=1965 |editor=Shaikh Abdur Rashid |location=Lahore |pages=37–39}}</ref> ভাৰত চৰকাৰে প্ৰণয়ন কৰা ওৱাকফ আইন ১৯৫৪ (পাছলৈ ওৱাকফ আইন ১৯৯৫) অনুসৰি ওৱাকফক (ক) ব্যৱহাৰকাৰীৰ দ্বাৰা ওৱাকফ যেনে কবৰস্থান, মুছাফিৰ খানা (ছাৰাই) আৰু চৌলট্ৰি আদি, (খ) মাশ্ৰুতুল-খিদমত (সেৱা ইনাম)ৰ অধীনত ওৱাকফ যেনে খাজী সেৱা, নিৰ্খী সেৱা, পেছম সেৱা আৰু... খাতিব সেৱা আদি, আৰু (গ) ওৱাকফ আলাল-আউলাদ দাতাই (ওৱাকিফ) তেওঁলোকৰ আত্মীয়ৰ সুবিধাৰ্থে আৰু মুছলমান আইনে ধৰ্মপৰায়ণ, ধৰ্মীয় বা দাতব্য হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া যিকোনো উদ্দেশ্যৰ বাবে উৎসৰ্গা কৰে। ১৯৫৪ চনত ওৱাকফ আইন প্ৰণয়নৰ পিছত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে সকলো ৰাজ্য চৰকাৰক মছজিদ, দৰগাহ, হুছেইনিয়া, কবৰস্থান, তাখিয়া, ঈদগাহ, আঞ্জুমান, আৰু বিভিন্ন ধৰ্মীয় আৰু দাতব্য প্ৰতিষ্ঠান আদি ওৱাকফ প্ৰতিষ্ঠান পৰিচালনাৰ বাবে আইনখন কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে।<ref name="ap"/> ভাৰত চৰকাৰৰ অধীনত থকা এটা বিধিগত সংস্থাই ৰাজ্যিক ওৱাকফ ব’ৰ্ডসমূহো তদাৰক কৰে।<ref>[http://minorityaffairs.gov.in/newsite/main/subj_alloc.asp Subjects allocated] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100924233558/http://minorityaffairs.gov.in/newsite/main/subj_alloc.asp |date=24 September 2010 }} [[Ministry of Minority Affairs]] website.</ref> ৰাজ্যিক ওৱাকফ ব’ৰ্ডসমূহে ব্যক্তিগত ওৱাকফ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ বাবে জিলা ওৱাকফ সমিতি, মণ্ডল ওৱাকফ সমিতি আৰু সমিতি গঠন কৰি ওৱাকফৰ সম্পত্তিসমূহ পৰিচালনা, নিয়ন্ত্ৰণ আৰু সুৰক্ষাৰ দিশত কাম কৰে। <ref name="ap">[http://www.aponline.gov.in/apportal/departments/departments.asp?dep=25&org=169&category=about al Wakf Council, India] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110622015150/http://www.aponline.gov.in/apportal/departments/departments.asp?dep=25&org=169&category=about |date=22 June 2011 }}</ref> ২০০৬ চনত সচাৰ কমিটীয়ে ভাৰতত ৬ লাখ একৰ (২,৪০০ কিলোমিটাৰ বৰ্গফুট) মাটিৰে প্ৰায় ৫ লাখ পঞ্জীয়নভুক্ত ওৱাকফ সম্পত্তিৰ ৰিপৰ্ট দিছিল, যাৰ লিখিত মূল্য ৬০ বিলিয়ন।<ref name="summary_hindu">{{usurped|[https://web.archive.org/web/20070409035929/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2324/stories/20061215004700400.htm Community on the margins]}}</ref><ref name=w>[http://centralwakfcouncil.org/ Wakf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100918032546/http://centralwakfcouncil.org/ |date=18 September 2010 }} [[Central Wakf Council, India]] website.</ref> ২০২৫ চনত দ্য ইকনমিষ্টে অনুমান কৰিছিল যে ভাৰতত প্ৰায় ৮ লাখ ৭২ হাজাৰ ওৱাকফ সম্পত্তি আছে, যিটো আন যিকোনো দেশতকৈ বেছি। ভাৰতৰ ভিতৰত কেৱল সামৰিক আৰু ৰেলৱেইহে অধিক ভূমি নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।<ref name="Economist2025">{{Cite news |date=6 March 2025 |title=Faith Estate |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/asia/2025/03/06/a-new-law-targets-indias-third-biggest-landowner-allah |access-date=2025-03-21 |issn=0013-0613}}</ref> ===জাঞ্জিবাৰ=== পূব আফ্ৰিকাত ওৱাকফৰ ঐতিহাসিক উৎপত্তিৰ বিষয়ে চিনাক্ত কৰাটো কঠিন যদিও ওমানৰ চুলতান ছায়িদ ছাইদে জাঞ্জিবাৰ আৰু পূব আফ্ৰিকাৰ উপকূলৰ ওপৰত নিজৰ নিয়ন্ত্ৰণ শক্তিশালী কৰাৰ পিছত ১৭ শতিকাত এই প্ৰথা আনুষ্ঠানিক হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite journal |last=Oberauer |first=Norbert |date=2008 |title="Fantastic Charities": The Transformation of Waqf Practice in Colonial Zanzibar |url=https://brill.com/view/journals/ils/15/3/article-p315_2.xml |journal=Islamic Law and Society |volume=15 |issue=3 |pages=318 |doi=10.1163/156851908X366156 |issn=0928-9380}}</ref> এই পৰ্যন্ত প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণে শ্বাহিলি উপকূলৰ কেইবাটাও পুৰণি মছজিদ উদ্ধাৰ কৰিছে, যিবোৰ অষ্টম শতিকাৰ আগৰ অনানুষ্ঠানিক ওৱাকফ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।<ref>{{Cite journal |last=Oberauer |first=Norbert |date=2008 |title="Fantastic Charities": The Transformation of Waqf Practice in Colonial Zanzibar |url=https://brill.com/view/journals/ils/15/3/article-p315_2.xml |journal=Islamic Law and Society |volume=15 |issue=3 |pages=319 |doi=10.1163/156851908X366156 |issn=0928-9380}}</ref> ১৮২০ চনত চুলতান ছাইদে ওমান চুলতানত্ব জাঞ্জিবাৰৰ ষ্টোন টাউনলৈ স্থানান্তৰিত কৰাৰ পৰাই ওৱাকফৰ আনুষ্ঠানিককৰণৰ সূত্ৰপাত ঘটিছে। ইয়াৰ ফলত ইছলামিক শাস্ত্ৰৰ আৱশ্যকতা হিচাপে ওৱাকফৰ পৰা ৰাজকীয় পৰিয়ালে বৈধতা প্ৰদান কৰা স্থানীয় আৰু কেন্দ্ৰীভূত প্ৰতিষ্ঠানিক প্ৰথালৈ পৰিৱৰ্তন ঘটিল। এইখিনিৰ পৰাই পূব আফ্ৰিকান দ্বীপপুঞ্জৰ বন্দৰ চহৰখনৰ নগৰ উন্নয়নৰ কাম ওৱাকফ ব্যৱস্থাৰ দ্বাৰা গঢ় লৈ উঠিছিল। তেনেদৰে, বৃহত্তৰ ষ্টোন টাউনৰ অধিকাংশই সম্ভ্ৰান্ত লোকসকলে বিনামূলীয়াকৈ বাসস্থান বা কবৰস্থানৰ বাবে উপলভ্য সম্পদ ওৱাকফৰ সম্পত্তি হৈ পৰে, ইয়াৰে প্ৰায় ৬.৪% দৰিদ্ৰসকলৰ বাবে ৰাজহুৱা গৃহ আছিল। মন কৰিবলগীয়া যে, জাঞ্জিবাৰৰ অৰ্থনৈতিক পৰিৱৰ্তনে সেই সময়ত ওৱাকফ প্ৰথাক গঢ় দিছিল। ওমান শাসনৰ অধীনত দাসত্ত্ব আৰু নগদ শস্য উদ্যোগৰ উত্থান ঘটিছিল, বিশেষকৈ মছলাৰ ৰপ্তানিৰ বাবে, যিয়ে ওমানী অভিজাত শ্ৰেণীৰ অভিজাত শ্ৰেণীটোক শক্তিশালী কৰিছিল।<ref>{{Cite journal |last=Oberauer |first=Norbert |date=2008 |title="Fantastic Charities": The Transformation of Waqf Practice in Colonial Zanzibar |url=https://brill.com/view/journals/ils/15/3/article-p315_2.xml |journal=Islamic Law and Society |volume=15 |issue=3 |pages=320 |doi=10.1163/156851908X366156 |issn=0928-9380}}</ref> ক্ৰমাৎ বৃদ্ধি পোৱা বৈষম্যৰ প্ৰেক্ষাপটত আভিজাত্যসকলে দাস আৰু কৃষকসকলক ৰাজহুৱা গৃহৰ লগতে মছজিদ, মাদ্ৰাছা আৰু মুক্ত বাসস্থান আৰু খেতিৰ বাবে মাটি প্ৰদান কৰিবলৈ ওৱাকফ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। উদাহৰণস্বৰূপে, ষ্টোন টাউনৰ ৬৬টা মছজিদৰ সকলোবোৰ ব্যক্তিগতভাৱে বিত্তীয় সাহায্য আৰু সম্ভ্ৰান্ত ওৱাকিফৰ মালিকানাধীন আছিল, যাতে তেওঁলোকৰ চুবুৰীৰ প্ৰতি সামাজিক মৰ্যাদা আৰু কৰ্তব্য প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।<ref>{{Cite journal |last=Oberauer |first=Norbert |date=2008 |title="Fantastic Charities": The Transformation of Waqf Practice in Colonial Zanzibar |url=https://brill.com/view/journals/ils/15/3/article-p315_2.xml |journal=Islamic Law and Society |volume=15 |issue=3 |pages=321 |doi=10.1163/156851908X366156 |issn=0928-9380}}</ref> এই ব্যৱস্থাৰ অধীনত ষ্টোন টাউনৰ স্থাপত্যৰ বিন্যাস সম্পূৰ্ণৰূপে চুলতান আৰু ইয়াৰ আভিজাত্যৰ নেটৱৰ্কে পৰিচালনা কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত অভিজাত শ্ৰেণীয়ে স্থানীয় জনসংখ্যাৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ নিশ্চিত কৰাৰ উপায় হিচাপে দুগুণ হোৱাৰ লগতে ওৱাকফৰ জৰিয়তে জাকাত দিয়া অভ্যাস কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ১৮৬০ চনৰ পৰা ১৮৮০ চনলৈকে পূব আফ্ৰিকান দ্বীপপুঞ্জটোৱে অৰ্থনৈতিক মন্দাৱস্থাৰ সন্মুখীন হয়, যিয়ে অভিজাত শ্ৰেণীৰ ব্যক্তিগত সম্পত্তিৰ প্ৰতি ভাবুকি কঢ়িয়াই আনে।<ref>{{Cite book |last=Fair |first=Laura |url=https://books.google.com/books?id=sLLC-ft9sXMC |title=Pastimes and Politics: Culture, Community, and Identity in Post-Abolition Urban Zanzibar, 1890–1945 |date=2001 |publisher=Ohio University Press |isbn=978-0-8214-1384-5 |pages=121 |language=en}}</ref> যি সময়ত মাটিৰ মালিকসকলে নিজৰ সম্পত্তি বিদেশী বিনিয়োগকাৰীক বিক্ৰী বা বন্ধকত দিবলৈ বাধ্য হৈছিল, সেই সময়ত ওৱাকফ হৈ পৰিছিল ঋণৰ চৰ্তত সম্পত্তিক আইনগতভাৱে সুৰক্ষিত কৰাৰ এক মাধ্যম। জনসাধাৰণক সম্পত্তি দান কৰাৰ ক্ষেত্ৰত অভিজাত শ্ৰেণীয়ে সাধাৰণ জনতাক মাটি, আৰ্থিক সহায় আৰু মছজিদৰ দৰে সম্প্ৰদায়ৰ স্থান প্ৰদান কৰাৰ লগতে নিজৰ সম্পদ সংৰক্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। ১৮৯০ চনত যেতিয়া জাঞ্জিবাৰ ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক অঞ্চলত পৰিণত হয়, তেতিয়া দ্বীপটোৰ প্ৰায় আধা অংশ ওৱাকফৰ সম্পত্তি আছিল।<ref>{{Cite book |last=Fair |first=Laura |url=https://books.google.com/books?id=sLLC-ft9sXMC |title=Pastimes and Politics: Culture, Community, and Identity in Post-Abolition Urban Zanzibar, 1890–1945 |date=2001 |publisher=Ohio University Press |isbn=978-0-8214-1384-5 |pages=123 |language=en}}</ref> নিয়ন্ত্ৰণ স্থাপন কৰিবলৈ হ’লে ব্ৰিটিছে উপলব্ধি কৰিলে যে, হয় ওৱাকফ ব্যক্তিগতকৰণ কৰিব লাগিব নহয় ইয়াৰ ওপৰত প্ৰশাসনিক নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰিব লাগিব। পৰৱৰ্তী সময়ত সকলো ওৱাকফৰ সম্পত্তি ঔপনিৱেশিক আমোলাতন্ত্ৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ বাবে ধাৰাবাহিক ডিক্ৰী জাৰি কৰা হৈছিল। ১৯০৫ চনত ৱাকফ আয়োগ গঠন কৰা ওৱাকফ সম্পত্তিৰ ডিক্ৰীত সংখ্যাগৰিষ্ঠ ব্ৰিটিছ বিষয়া আৰু সংখ্যালঘু ইছলামিক কৰ্তৃপক্ষই চুলতানীক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিবলৈ গঠিত আছিল যিয়ে দ্বীপটোৰ ওপৰত কিছু পৰিমাণে প্ৰভাৱ বজাই ৰাখিছিল।.<ref>{{Cite journal |last1=Khalfan |first1=Khalfan Amour |last2=Ogura |first2=Nobuyuki |date=2012 |title=The Contribution of Islamic Waqf to Managing the Conservation of Buildings in the Historic Stone Town of Zanzibar |url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-journal-of-cultural-property/article/abs/contribution-of-islamic-waqf-to-managing-the-conservation-of-buildings-in-the-historic-stone-town-of-zanzibar/86FAD6D312F8FE8EE4948CAB1AA18452 |journal=International Journal of Cultural Property |language=en |volume=19 |issue=2 |pages=159 |doi=10.1017/S0940739112000112 |issn=1465-7317}}</ref> এই পৰিৱৰ্তনে ৰাষ্ট্ৰযন্ত্ৰত ওৱাকফৰ অধিক আনুষ্ঠানিককৰণৰ সূচনা কৰে, যিটো পদক্ষেপে ইংৰাজসকলক ৰাজহুৱাভাৱে ব্যৱহৃত সম্পত্তিৰ সংৰক্ষণ আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণৰ লগতে ইয়াৰ পৰা আহৰণ কৰা উদ্বাত্তু ৰাজহকো প্ৰত্যক্ষভাৱে নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ অনুমতি দিছিল। ইয়াৰ উপৰিও ই ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিকতাবাদৰ দ্বাৰা শ্বাহিলী সংস্কৃতিৰ 'ডি-ইছলামীকৰণ' আৰু 'ডি-আৰবীকৰণ' বুলি কোৱাৰ অংশ আছিল, যিটো কৌশল ওমানীৰ প্ৰভাৱৰ পৰা মুক্ত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite book |last1=Mazrui |first1=Alamin M. |url=https://books.google.com/books?id=o063rsBCIvMC |title=Swahili Beyond the Boundaries: Literature, Language, and Identity |last2=Mazrui |first2=Alamin |date=2007 |publisher=Ohio University Press |isbn=978-0-89680-252-0 |language=en}}</ref> মাজৰুইয়ে শ্বাহিলী ভাষাৰ প্ৰেক্ষাপটত এই কথা কৈছে যদিও ইংৰাজসকলে ওবাকফ প্ৰথাৰ আধাৰত থকা ইছলামিক মূল্যবোধৰ পৰা যিদৰে বিচ্যুত হৈছিল তাৰ পৰাও ইয়াক দেখা যায়। প্ৰথমতে যিটো দাতব্য প্ৰথা হিচাপে সামাজিক সেৱা প্ৰদান কৰিব বুলি উদ্দেশ্য কৰা হৈছিল, তাৰ ঠাইত জনকল্যাণৰ ওপৰত লাভৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল।<ref>{{Cite journal |last1=Khalfan |first1=Khalfan Amour |last2=Ogura |first2=Nobuyuki |date=2012 |title=The Contribution of Islamic Waqf to Managing the Conservation of Buildings in the Historic Stone Town of Zanzibar |url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-journal-of-cultural-property/article/abs/contribution-of-islamic-waqf-to-managing-the-conservation-of-buildings-in-the-historic-stone-town-of-zanzibar/86FAD6D312F8FE8EE4948CAB1AA18452 |journal=International Journal of Cultural Property |language=en |volume=19 |issue=2 |pages=159 |doi=10.1017/S0940739112000112 |issn=1465-7317}}</ref> ইয়াৰ ফলত ওমানী শাসনৰ সময়ত উচ্চ আৰু নিম্ন শ্ৰেণীৰ মাজত গঢ় লৈ উঠা সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক সম্পৰ্ক বিচ্ছিন্ন হৈ পৰিল কাৰণ ওৱাকফ পৰিচালনাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা অন্তৰ্নিহিত মূল্যবোধসমূহ পৰিভাষা সলনি হোৱাৰ লগে লগে হেৰাই গৈছিল। ১৯৬৩ চনত স্বাধীনতাৰ এবছৰৰ পিছত হোৱা জাঞ্জিবাৰী বিপ্লৱে আফ্ৰিকান-শ্বিৰাজী পাৰ্টি (ASP)ৰ নেতৃত্বত এখন নতুন চৰকাৰ স্থাপন কৰে।<ref>{{Cite book |last=Mapuri |first=Omar R. |url=https://books.google.com/books?id=GqYwAQAAIAAJ |title=Zanzibar, the 1964 Revolution: Achievements and Prospects |date=1996 |publisher=TEMA Publishers Company |isbn=978-9987-25-011-0 |pages=50 |language=en}}</ref> বিপ্লৱৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল আৰবী বংশৰ জাঞ্জিবাৰী অভিজাত শ্ৰেণীৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ চলোৱা। ইয়াৰ ফলত ভূমিৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ, যাৰ বহুখিনি ৱাকফ, নতুন স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰই তেওঁলোকৰ সমাজবাদী উন্নয়ন কাৰ্যসূচীৰ অংশ হিচাপে ৰাষ্ট্ৰীয়কৰণ কৰিবলৈ এৰি দিলে।{{cn}} বিপ্লৱে জাঞ্জিবাৰৰ ওৱাকফ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ টাৰ্ণ পইণ্টৰ ওপৰত আলোকপাত কৰিছে, অৰ্থাৎ এই সম্পত্তিসমূহৰ ‘ৰাজহুৱা’ মালিকীস্বত্ব যিয়ে ওৱাকিফৰ প্ৰয়োজনীয়তা নিষ্পত্তি কৰিছিল। এইদৰে ৱাকফক কেন্দ্ৰীভূত ৰাষ্ট্ৰৰ দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত ৰাজনৈতিক প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে আৰু অধিক চিমেণ্টেৰে গঢ়ি তোলা হৈছিল আৰু মতাৱালিসকলে পৰিচালনা কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত ষ্টোন টাউনৰ আটাইতকৈ দৰিদ্ৰ বাসিন্দাসকলে ওৱাকিফ পৰিয়ালৰ আত্মীয়ৰ বাবে সংৰক্ষিত ওৱাকফ অট্টালিকাত বাস কৰিবলৈ সুবিধা পাইছিল। এইটো সৌভাগ্যৰ কাম যেন লাগিব পাৰে যদিও সকলো ওৱাকফৰ সম্পত্তিৰ ৰাষ্ট্ৰীয়কৰণৰ ফলত ধনৰ অভাৱৰ বাবে বহুতো সম্পত্তি ধ্বংস হৈছিল, কাৰণ ৰাষ্ট্ৰৰ হাতত আভিজাত্য ওৱাকিফসকলৰ ব্যক্তিগত নিয়ন্ত্ৰণত থকাৰ দৰে ফলপ্ৰসূভাৱে ওৱাকফ সংৰক্ষণ কৰাৰ উপায় নাছিল।<ref>{{Cite journal |last1=Khalfan |first1=Khalfan Amour |last2=Ogura |first2=Nobuyuki |date=2012 |title=The Contribution of Islamic Waqf to Managing the Conservation of Buildings in the Historic Stone Town of Zanzibar |url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-journal-of-cultural-property/article/abs/contribution-of-islamic-waqf-to-managing-the-conservation-of-buildings-in-the-historic-stone-town-of-zanzibar/86FAD6D312F8FE8EE4948CAB1AA18452 |journal=International Journal of Cultural Property |language=en |volume=19 |issue=2 |pages=160 |doi=10.1017/S0940739112000112 |issn=1465-7317}}</ref> ব'ৱেনৰ মতে, ইছলাম পালন কৰাৰ সময়ত মুছলমানসকলে "সম্ভাৱ্যভাৱে বিৰোধী সাংস্কৃতিক ব্যৱস্থাসমূহৰ মাজত আলোচনাত লিপ্ত হয়: ইছলামৰ সৰ্বজনীন আৱশ্যকতাসমূহ (স্থানীয়ভাৱে বুজাৰ দৰে) আৰু এটা বিশেষ সমাজত নিহিত হৈ থকা মূল্যবোধসমূহৰ মাজত।"<ref>{{Cite journal |last=Bowen |first=John R. |date=1992 |title=On Scriptural Essentialism and Ritual Variation: Muslim Sacrifice in Sumatra and Morocco |url=https://www.jstor.org/stable/644912 |journal=American Ethnologist |volume=19 |issue=4 |pages=656–671 |doi=10.1525/ae.1992.19.4.02a00020 |jstor=644912 |issn=0094-0496}}</ref> ব'ৱেনে ইছলামিক আচাৰ-অনুষ্ঠানসমূহ প্ৰসংগত কেনেকৈ চৰ্চা কৰা হয়, সেই বিষয়ে বিশ্লেষণ কৰিলেও এই যুক্তি তৰ্কসাপেক্ষভাৱে জাঞ্জিবাৰৰ ওৱাকফৰ ইতিহাস "স্থানীয় সাংস্কৃতিক উদ্বেগ আৰু সৰ্বজনীন শাস্ত্ৰীয় আৱশ্যকতা"ৰ দ্বাৰা কেনেকৈ গঢ় লৈ উঠে তাৰ ওপৰত প্ৰয়োগ কৰিব পাৰি।<ref>{{Cite journal |last=Bowen |first=John R. |date=1992 |title=on scriptural essentialism and ritual variation: Muslim sacrifice in Sumatra and Morocco |url=https://anthrosource.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1525/ae.1992.19.4.02a00020 |journal=American Ethnologist |language=en |volume=19 |issue=4 |pages=656–671 |doi=10.1525/ae.1992.19.4.02a00020 |issn=0094-0496}}</ref> আচলতে এই সংঘাত জাঞ্জিবাৰত ঐতিহাসিকভাৱে ওৱাকফে যিদৰে দ্বৈত উদ্দেশ্য সাধন কৰি আহিছে, তাৰ পৰাই স্পষ্ট; ওৱাকফৰ অবিচ্ছেদ্য আইনক দান-বৰঙণি আৰু তাৰ দ্বাৰা জনকল্যাণৰ উৎস হিচাপে সন্তুষ্ট কৰাৰ লগতে শাসক শ্ৰেণীয়ে নিম্ন শ্ৰেণীৰ নিৰ্ভৰশীলতা বজাই ৰাখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা আধিপত্যৰ আহিলা হিচাপে দুগুণ কৰা। প্ৰথমটো ওৱাকফ প্ৰতিষ্ঠানৰ শাস্ত্ৰভিত্তিক নীতিগত ভেটি হিচাপে কিছু পৰিমাণে সংৰক্ষিত হৈ থকাৰ বিপৰীতে দ্বিতীয়টোৰ প্ৰকৃতি আৰু গতিশীলতা জাঞ্জিবাৰৰ শাসন ব্যৱস্থা পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰকৃতি আৰু গতিশীলতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল। ওমানীৰ শাসনত অভিজাত শ্ৰেণীয়ে ইছলামিক ধৰ্মপৰায়ণতাৰ বাহ্যিক প্ৰদৰ্শন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু একে সময়তে সামাজিক আৱাস, শিক্ষাৰ সুবিধা আৰু মছজিদৰ দৰে ধৰ্মীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ জৰিয়তে দাস আৰু স্থানীয় জনসাধাৰণক নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ উপায় হিচাপেও কাম কৰিছিল। যেতিয়া অৰ্থনৈতিক মন্দাৱস্থাই অভিজাত শ্ৰেণীৰ স্থিতিৰ প্ৰতি ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিছিল, তেতিয়া সম্ভ্ৰান্ত লোকসকলে নিজৰ মাটি বিক্ৰী বা বন্ধকত ৰখাৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ নিজৰ সম্পত্তিৰ মালিকীস্বত্ব বজাই ৰাখিবলৈ ৱাকফ ব্যৱহাৰ কৰিছিল যাৰ ফলত এই প্ৰথাৰ অৰ্থনৈতিক কাৰ্য্য সলনি হৈছিল। ব্ৰিটিছে জাঞ্জিবাৰৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰাৰ পিছত আৰু ওৱাকফক ৰাজনৈতিক প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে অধিক আনুষ্ঠানিক কৰাৰ পিছত ইয়াক সাংস্কৃতিকভাৱে স্থানীয় জনসাধাৰণক বিধ্বস্ত কৰি ক্ৰমান্বয়ে ইয়াৰ আৰবী উৎপত্তিৰ পৰা মুক্ত কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। স্বাধীনতাৰ পিছতো এই কথা টিকি থাকিল যেতিয়া নতুনকৈ স্বাধীন ৰাষ্ট্ৰই ব্যক্তিগত সম্পত্তিৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভৰ উপায় হিচাপে সকলো ওৱাকফৰ সম্পত্তি ৰাষ্ট্ৰীয়কৰণ কৰি আৰবী প্ৰভাৱ আৰু অধিক নিৰ্মূল কৰিব বিচাৰিছিল। ==বিদ্যালয়, চিকিৎসালয়লৈ অৰ্থসাহায্য== [[File:Endowment Charter ('Waqfiyya') of Haseki Hürrem Sultan (TIEM 2192).jpg|thumb|হুৰেম চুলতানৰ এনডাউমেণ্ট চাৰ্টাৰ (ৱাকফিয়া)। পিছৰ উৎসৰ পৰা হাচেকি হুৰেম চুলতান মছজিদ, মাদ্ৰাছা আৰু ইমাৰেট (চূপ-পাকঘৰ) নামেৰে জনাজাত অট্টালিকাসমূহৰ কথা ডীডত উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু এনডাউমেণ্টৰ কাম-কাজৰ যত্ন ল’বলৈ কেনেকৈ ব্যয় কৰা হ’ব, যেনে অট্টালিকাৰ যত্ন আৰু চাফাই, তাত কাম কৰা লোকসকলৰ দৰমহা ইত্যাদিৰ বিশদ ব্যাখ্যা সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। খ্ৰীষ্টীয় ১৫৫৬–১৫৫৭ (এইচ.৯৬৪)। তুৰ্কী আৰু ইছলামিক আৰ্টছৰ সংগ্ৰহালয়।<ref>{{Cite web|title=Endowment Charter (Waqfiyya) of Haseki Hürrem Sultan|url=http://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;ISL;tr;Mus01;38;en|website=Discover Islamic Art|language=en|access-date=28 August 2021|archive-date=6 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210806085258/http://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=object;ISL;tr;Mus01;38;en|url-status=live}}</ref>]] দশম শতিকাৰ ভিতৰত ইছলামিক ওৱাকফ আইন আৰু মাদ্ৰাছাৰ ভেটি সুদৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ পিছত সমগ্ৰ ইছলামিক ভূমিত বিমাৰিস্তান অৰ্থাৎ চিকিৎসালয়ৰ সংখ্যা বহুগুণে বৃদ্ধি পালে। একাদশ শতিকাৰ ভিতৰত বহু ইছলামিক চহৰত কেইবাখনো চিকিৎসালয় আছিল। ওৱাকফ ট্ৰাষ্ট প্ৰতিষ্ঠানসমূহে চিকিৎসালয়সমূহৰ বাবে বিভিন্ন খৰচৰ বাবে ধন আগবঢ়াইছিল, য’ত আছিল চিকিৎসক, চকুৰ চিকিৎসক, অস্ত্ৰোপচাৰ বিশেষজ্ঞ, ৰসায়নবিদ, ফাৰ্মাচিষ্ট, ঘৰুৱা আৰু আন সকলো কৰ্মচাৰীৰ মজুৰি, খাদ্য আৰু ঔষধ ক্ৰয় কৰাৰ ধন; চিকিৎসালয়ৰ সঁজুলি যেনে বিচনা, কাপোৰ, বাচন আৰু সুগন্ধি; আৰু অট্টালিকা মেৰামতি কৰা। ওৱাকফ ট্ৰাষ্টসমূহে চিকিৎসা বিদ্যালয়সমূহৰ বাবেও ধন আগবঢ়াইছিল আৰু তেওঁলোকৰ ৰাজহৰ পৰা বিভিন্ন খৰচ যেনে ইয়াৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ আৰু শিক্ষক আৰু ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ ধন পৰিশোধ কৰা হৈছিল।<ref name="Micheau1996">{{Cite encyclopedia |last1=Micheau |first1=Francoise |title=The Scientific Institutions in the Medieval Near East |pages=999–1001 |encyclopedia=[[Encyclopedia of the History of Arabic Science]] |editor1-last=Rashed |editor1-first=Roshdi |editor2-last=Morelon |editor2-first=Régis |date=1996 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-02063-3}}<!--specific pages 999–1001, whole section 985–1007--></ref> স্বাস্থ্যসেৱা সম্পৰ্কীয় ওৱাকফৰ অতি অদ্ভুত উদাহৰণৰ এটা, ট্ৰিপলি চহৰত এজন ব্যক্তিয়ে এনে এটা ওৱাকফ স্থাপন কৰিছিল, য’ত দুজন লোকক নিয়োগ কৰা হৈছিল যিয়ে "প্ৰতিদিনে চিকিৎসালয়ৰ মাজেৰে খোজ কাঢ়ি গৈ ৰোগীৰ কাণে কাণে ইজনে সিজনৰ লগত নিৰৱে কথা পাতিব, তেওঁলোকৰ উন্নতি আৰু ভাল-বেয়াৰ খবৰ কৰিছিল"।<ref name="hospitalWalkerWaqf">{{cite book |author1=Dr. Mustafa Al Siba'ee |title=Civilization of Faith |url=https://archive.org/details/civilizationoffa0000siba |publisher=IIPH |date=2004 |page=[https://archive.org/details/civilizationoffa0000siba/page/217 217] |isbn=996085020X}}</ref> ==ট্ৰাষ্ট আইনৰ সৈতে তুলনা== ৭ম শতিকাৰ পৰা নৱম শতিকালৈকে মধ্যযুগীয় ইছলামিক জগতত বিকশিত হোৱা ইছলামিক আইনত ওৱাকফৰ ইংৰাজী ট্ৰাষ্ট আইনখনৰ সৈতে উল্লেখযোগ্য সাদৃশ্য আছে।<ref>{{Harv|Gaudiosi|1988}}</ref> প্ৰতিটো ওৱাকফত এজন ওৱাকিফ (প্ৰতিষ্ঠাপক), মুতাৱিলিছ (ট্ৰাষ্টী), কাদি (বিচাৰক) আৰু হিতাধিকাৰী থাকিব লাগিব।<ref>{{Harv|Gaudiosi|1988|pp=1237–40}}</ref> ওৱাকফ আৰু ট্ৰাষ্ট দুয়োটাৰে অধীনত "সম্পত্তি সংৰক্ষিত কৰা হয়, আৰু ইয়াৰ উৎপাদক নিৰ্দিষ্ট ব্যক্তিৰ সুবিধাৰ বাবে বা সাধাৰণ দাতব্য উদ্দেশ্যৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়; কৰ্পাছ অবিচ্ছেদ্য হৈ পৰে; একেৰাহে হিতাধিকাৰীৰ সপক্ষে আজীৱন বাগিচা সৃষ্টি কৰিব পাৰি" আৰু "উত্তৰাধিকাৰৰ আইন বা উত্তৰাধিকাৰীৰ অধিকাৰৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি; আৰু ধাৰাবাহিকতা একেৰাহে নিযুক্তিৰ দ্বাৰা সুৰক্ষিত হয় ট্ৰাষ্টী বা মুটাভিলিছ।"<ref>{{Harv|Gaudiosi|1988|p=1246}}</ref> ইছলামিক ওৱাকফ আৰু ইংৰাজী ট্ৰাষ্টৰ মাজত একমাত্ৰ উল্লেখযোগ্য পাৰ্থক্য আছিল "যেতিয়া ইয়াৰ নিৰ্দিষ্ট বস্তুৰ অস্তিত্ব বন্ধ হৈ যায় তেতিয়া ওৱাকফৰ স্পষ্ট বা অন্তৰ্নিহিতভাৱে দাতব্য উদ্দেশ্যলৈ ঘূৰাই অনা",<ref>{{Harv|Gaudiosi|1988|pp=1246–7}}</ref> যদিও এই পাৰ্থক্য কেৱল ওৱাকফ খাইৰী (আৰম্ভণিৰ পৰাই দাতব্য উদ্দেশ্যৰ বাবে নিবেদিত)তকৈ কেৱল ওৱাকফ আহলি (ইছলামিক পৰিয়ালৰ ট্ৰাষ্ট)ৰ ক্ষেত্ৰতহে প্ৰযোজ্য আছিল। আন এটা পাৰ্থক্য আছিল ইংৰাজীয়ে ট্ৰাষ্টৰ সম্পত্তিৰ ওপৰত "আইনী সম্পত্তি" নিহিত কৰা, যদিও "ট্ৰাষ্টীয়ে তেতিয়াও হিতাধিকাৰীৰ সুবিধাৰ বাবে সেই সম্পত্তি পৰিচালনা কৰিবলৈ বাধ্য আছিল।" এই অৰ্থত "ইংৰাজ ট্ৰাষ্টীৰ ভূমিকা সেয়েহে মুতাৱাল্লীৰ পৰা বিশেষ পৃথক নহয়।"<ref>{{Harv|Gaudiosi|1988|p=1247}}</ref> ইংলেণ্ডত ক্ৰুছেডৰ সময়ত, দ্বাদশ আৰু ত্ৰয়োদশ শতিকাৰ সময়ছোৱাত ব্যক্তিগত আস্থা আইন গঢ় লৈ উঠিছিল। ইকুইটিৰ নীতিৰ অধীনত ক’ৰ্ট অৱ চান্সেৰীয়ে নিজৰ মাটি অস্থায়ীভাৱে কেয়াৰটেকাৰক নিযুক্তি দিয়া অনুপস্থিত ক্ৰুছেডাৰসকলৰ অধিকাৰ বলবৎ কৰিছিল। এই বিকাশ মধ্যপ্ৰাচ্যৰ ওৱাকফ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হ’ব পাৰে বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{Harv|Hudson|2003|p=32}}</ref><ref>{{Harv|Gaudiosi|1988|pp=1244–5}}</ref> ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category|Waqf}} * [https://web.archive.org/web/20101006012318/http://www.aucegypt.edu/research/gerhart/MPDL/Pages/Home.aspx Muslim Philanthropy Digital Library, an open-source Library managed by the research program at the John D. Gerhart Center for Philanthropy and Civic Engagement at the American University in Cairo] * [https://web.archive.org/web/20060904203201/http://huquq.com/maghniyah/ Islamic Law of waqf according to Five Islamic schools of jurisprudence] * [http://huquq.com/maghniyah Islamic Law According to Five schools of jurisprudence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060904203201/http://huquq.com/maghniyah/ |date=4 September 2006 }} * [http://huquq.com/maghniyah Islamic law concerning waqf (Public Trust)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060904203201/http://huquq.com/maghniyah/ |date=4 September 2006 }} * [http://i-cias.com/e.o/waqf.htm Encyclopaedia of the Orient article on waqf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224224046/http://i-cias.com/e.o/waqf.htm |date=2021-02-24 }} * The [http://www.hodacenter.org Hoda Center] in Gainesville, FL is also known (lovingly) as "The Waqf" * [http://www.hulusiefendivakfi.org Es Seyyid Osman Hulûsi Efendi Waqf] in Darende, in Turkiye. * [http://www.awqaf.org Kuwait Awqaf Public Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170622024057/http://www.awqaf.org/ |date=2017-06-22 }} * [http://www.waqfuna.com Waqfuna '''موقع " وقفنا''' "] * [http://www.anindianmuslim.com/2009/08/should-waqf-boards-be-disbanded-in.html Huge properties, little earnings: What ails the Waqf Boards in India?] ====চাওক==== *{{Citation | last1 = Arjomand | first1 = Said Amir | last2 = Feierman | first2 = Steven | last4 = Katz | first4 = Stanley Nider | last5 = Queen | first5 = Edward L. | last3 = Ilchman | first3 = Warren Frederick | title = Philanthropy in the World's Traditions | publisher = [[Indiana University Press]] | year = 1998 | isbn = 978-0-253-33392-6}} *{{Citation |last=Gaudiosi |first=Monica M. |title=The Influence of the Islamic Law of Waqf on the Development of the Trust in England: The Case of Merton College |journal=[[University of Pennsylvania Law Review]] |volume=136 |issue=4 |date=April 1988 |pages=1231–1261 |doi=10.2307/3312162 |jstor=3312162 |s2cid=153149243 |url=https://scholarship.law.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3909&context=penn_law_review |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210211080936/https://scholarship.law.upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3909&context=penn_law_review |archivedate=2021-02-11 |access-date=2025-04-05 }} *{{Citation |last=Hudson |first=A. |title=Equity and Trusts |year=2003 |edition=3rd |publisher=Cavendish Publishing |location=London |isbn=978-1-85941-729-4 }} *{{Citation |last1=Morelon |first1=Régis |last2=Rashed |first2=Roshdi |year=1996 |title=Encyclopedia of the History of Arabic Science |volume=3 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-0-415-12410-2 |title-link=Encyclopedia of the History of Arabic Science }} ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠান]] [[শ্ৰেণী:ইছলাম ধৰ্ম]] qeo4fxkthty6xxsnj052mtjfgs4slc5 0 129073 649098 635860 2026-11-02T06:51:27Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 649098 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=অক্ষয় খান্না |image=Akshaye Khanna still2.jpg |caption=২০১৬ চনত খান্না |birth_date={{Birth date and age|1975|03|28|df=yes}} |birth_place=[[মুম্বাই]], [[মহাৰাষ্ট্ৰ]], ভাৰত |occupation=অভিনেতা |relatives=ৰাহুল খান্না (ভাতৃ)<br />এ. এফ. এছ. তালয়াৰখান (ককা) |years_active=১৯৯৭–বৰ্তমান |awards= |website= |signature=}} '''অক্ষয় খান্না''' ({{Lang-en|Akshaye Khanna}}; জন্ম: ২৮ মাৰ্চ ১৯৭৫) এগৰাকী [[ভাৰত|ভাৰতীয়]] অভিনেতা। তেওঁ মূলতঃ [[হিন্দী ভাষা|হিন্দী]] ছবিত কাম কৰে। তেওঁ তেওঁৰ অভিনয়ৰ বহুমুখিতা আৰু শক্তিশালী চিত্ৰণৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{Cite web|title=Throwback to Akshaye Khanna's groundbreaking performances|work=Hindustan Times|accessdate=11 September 2024|date=28 March 2024|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/on-akshaye-khannas-birthday-throwback-to-his-groundbreaking-performances-101711546362297-amp.html}}</ref><ref>{{Cite web|title=Akshaye Khanna: A legacy of diverse roles|work=The Times of India|accessdate=12 September 2024|date=28 March 2024|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/birthday-special-akshaye-khanna-a-legacy-of-diverse-roles/photostory/108845134.cms}}</ref> তেওঁ [[ফিল্মফেয়াৰ বঁটা]]কে ধৰি বহুতো বঁটা-বাহন তথা স্বীকৃতি লাভ কৰিছে।<ref name="AkshayeK"/> অভিনেতা [[বিনোদ খান্না|বিনোদ খান্নাৰ]] ঘৰত জন্মগ্ৰহণ কৰা তেখেতে ''হিমালয় পুত্ৰ'' (১৯৯৭) ছবিৰে অভিনয়ত আত্মপ্ৰকাশ কৰে।<ref>{{Cite web|title=Throwback to Akshaye Khanna's groundbreaking performances|work=Hindustan Times|accessdate=11 September 2024|date=28 March 2024|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/on-akshaye-khannas-birthday-throwback-to-his-groundbreaking-performances-101711546362297-amp.html}}</ref> তেওঁৰ পৰৱৰ্তী মুক্তি, জে পি দত্তৰ যুদ্ধ নাটক ''বোৰ্ডাৰ'' (১৯৯৭) সমালোচনাত্মক আৰু বাণিজ্যিক সফলতা হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে আৰু তেওঁক শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ আত্মপ্ৰকাশৰ বাবে ফিল্মফেয়াৰ বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web|title=Akshaye Khanna: A legacy of diverse roles|work=The Times of India|accessdate=12 September 2024|date=28 March 2024|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/birthday-special-akshaye-khanna-a-legacy-of-diverse-roles/photostory/108845134.cms}}</ref> খান্নাই এই সফলতাৰ প্ৰতিলিপি ৰোমাঞ্চ ''তাল'' (১৯৯৯), কমেডী-ড্ৰামা ''দিল চাহতা হাই'' (২০০১) যিয়ে তেওঁক শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা লাভ কৰে,<ref>{{Cite web|title=Filmfare Awards Winners 2002: Complete list of winners of Filmfare Awards 2002|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-awards/filmfare-awards-winners/bollywood/2002/101|accessdate=2025-08-30|work=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> কমেডী ছবি ''হুংগামা'' (২০০৩) আৰু ''হলচল'' (২০০৪), হত্যাৰ ৰহস্য ''৩৬ চাইনা টাউন'' (২০০৬) আৰু ডকাইতৰ কমেডী ''টিছ মাৰি খান'' (২০১০)। থ্ৰিলাৰ ''হুমৰাজ'' (২০০২) আৰু ''দীৱাংগী'' (২০০২), বায়’পিক ''[[গান্ধী, মাই ফাদাৰ]]'' (২০০৭) আৰু একচন থ্ৰিলাৰ ''ৰেচ'' (২০০৮) আৰু ''আক্ৰোছ'' (২০১০)ত অভিনয় কৰি তেওঁ সমালোচকৰ প্ৰশংসা লাভ কৰে। চাৰিবছৰীয়া বিৰতিৰ পিছত খান্নাই একচন-কমেডী ''ডিশ্বুম'' (২০১৬) আৰু ২০১৭ চনৰ থ্ৰিলাৰ ছবি ''[[মম (চলচ্চিত্ৰ)|মম]]'' আৰু ''ইটেফাকৰ'' সৈতে সহায়ক চৰিত্ৰত ঘূৰি আহে আৰু আইনী নাটক ''ছেকচন ৩৭৫'' (২০১৯)ত প্ৰতিৰক্ষা উকীল আৰু অপৰাধ থ্ৰিলাৰ ''দৃষ্টিম ২'' (২০২২)ত এজন পুলিচৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ বাবে অধিক প্ৰশংসা লাভ কৰে।<ref>{{Cite web|title=Throwback to Akshaye Khanna's groundbreaking performances|work=Hindustan Times|accessdate=11 September 2024|date=28 March 2024|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/on-akshaye-khannas-birthday-throwback-to-his-groundbreaking-performances-101711546362297-amp.html}}</ref> ইয়াৰ পিছত ২০২৫ চনত খান্নাই ঐতিহাসিক একচন ''ছাৱাত'' ঔৰংজেবৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি ব্যাপক স্বীকৃতি লাভ কৰে; যিখন তেওঁৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি<ref>{{Cite web|title=Akshaye Khanna: A legacy of diverse roles|work=The Times of India|accessdate=12 September 2024|date=28 March 2024|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/birthday-special-akshaye-khanna-a-legacy-of-diverse-roles/photostory/108845134.cms}}</ref><ref>{{Cite web|title=Throwback to Akshaye Khanna's groundbreaking performances|work=Hindustan Times|accessdate=11 September 2024|date=28 March 2024|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/on-akshaye-khannas-birthday-throwback-to-his-groundbreaking-performances-101711546362297-amp.html}}</ref> আৰু চোৰাংচোৱা একচন থ্ৰিলাৰ ''[[ধুৰন্ধৰ]]'' ৰেহমান ডকাইতৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰে। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন আৰু পৰিয়াল == ১৯৭৫ চনৰ ২৮ মাৰ্চ তাৰিখে,<ref name="AkshayeK">{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/bollywood/photo-gallery-happy-birthday-akshaye-khanna-drishyam-2-sector-375-dil-chahta-hai-a-look-at-actor-s-top-rated-films-3032583/amp|dead-url=26 April 2023|date=28 March 2023|language=en}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.dnaindia.com/bollywood/photo-gallery-happy-birthday-akshaye-khanna-drishyam-2-sector-375-dil-chahta-hai-a-look-at-actor-s-top-rated-films-3032583/amp "Happy Birthday Ak - The Underrated Actor"]. ''DNA India''. 28 March 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 April</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name="AKhanna">{{Cite news|url=https://www.news18.com/movies/akshaye-khanna-birthday-top-movies-of-the-versatile-actor-that-you-can-binge-watch-7399129.html|dead-url=28 March 2023|language=en}}</ref><ref name="AkshayeKh">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/happy-birthday-akshaye-khanna-5-movies-that-prove-that-the-nepotism-debate-apart-this-actor-is-a-man-for-all-seasons/etphotostory/99039257.cms|dead-url=28 March 2023|language=en}}</ref> অভিনেতা তথা ৰাজনীতিবিদ [[বিনোদ খান্না]] আৰু তেওঁৰ পত্নী গীতাঞ্জলি তালয়াৰখানৰ ঘৰত খান্নাৰ জন্ম হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=Throwback to Akshaye Khanna's groundbreaking performances|work=Hindustan Times|accessdate=11 September 2024|date=28 March 2024|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/on-akshaye-khannas-birthday-throwback-to-his-groundbreaking-performances-101711546362297-amp.html}}</ref> খান্নাৰ পিতৃ পঞ্জাবী খাত্ৰী সম্প্ৰদায়ৰ লোক। এই [[বলিউড|হিন্দী চিনেমাৰ]] অভিনেতাগৰাকীৰ ২০১৭ চনত মৃত্যু হৈছিল।<ref>{{Cite web|title=Akshaye Khanna: A legacy of diverse roles|work=The Times of India|accessdate=12 September 2024|date=28 March 2024|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/birthday-special-akshaye-khanna-a-legacy-of-diverse-roles/photostory/108845134.cms}}</ref> আনহাতে অক্ষয়ৰ মাতৃৰ জন্ম হৈছিল পেচাত উকীল আৰু ব্যৱসায়ী, [[পাৰ্চী]] পৰিয়ালত; <ref>{{Cite web|title=Throwback to Akshaye Khanna's groundbreaking performances|work=Hindustan Times|accessdate=11 September 2024|date=28 March 2024|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/on-akshaye-khannas-birthday-throwback-to-his-groundbreaking-performances-101711546362297-amp.html}}</ref> অভিনেতা ৰাহুল খান্না তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ ভাতৃ<ref>{{Cite web|title=Akshaye Khanna: A legacy of diverse roles|work=The Times of India|accessdate=12 September 2024|date=28 March 2024|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/birthday-special-akshaye-khanna-a-legacy-of-diverse-roles/photostory/108845134.cms}}</ref> আৰু ক্ৰিকেট মন্তব্যকাৰী ববি এ এফ এছ তালয়াৰখান তেওঁৰ মাতৃৰফালৰ ককাক। খান্নাই বাবুলনাথৰ বম্বে ইণ্টাৰনেশ্যনেল স্কুলত শিক্ষা লাভ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|title=Throwback to Akshaye Khanna's groundbreaking performances|work=Hindustan Times|accessdate=11 September 2024|date=28 March 2024|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/on-akshaye-khannas-birthday-throwback-to-his-groundbreaking-performances-101711546362297-amp.html}}</ref> তাৰ পিছত তেওঁ একাদশ আৰু দ্বাদশ শ্ৰেণীলৈকে, [[উটি]]ৰ লাভডেলৰ লৰেন্স স্কুলত পঢ়িছিল।<ref>{{Cite web|title=Akshaye Khanna: A legacy of diverse roles|work=The Times of India|accessdate=12 September 2024|date=28 March 2024|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/birthday-special-akshaye-khanna-a-legacy-of-diverse-roles/photostory/108845134.cms}}</ref> এক সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ কৈছিল যে তেওঁ পঢ়া-শুনাতকৈ খেলত ভাল।<ref>{{Cite web|title=Throwback to Akshaye Khanna's groundbreaking performances|work=Hindustan Times|accessdate=11 September 2024|date=28 March 2024|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/on-akshaye-khannas-birthday-throwback-to-his-groundbreaking-performances-101711546362297-amp.html}}</ref><ref>{{Cite web|title=Akshaye Khanna: A legacy of diverse roles|work=The Times of India|accessdate=12 September 2024|date=28 March 2024|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/birthday-special-akshaye-khanna-a-legacy-of-diverse-roles/photostory/108845134.cms}}</ref> ==কেৰিয়াৰ== === সফলতা আৰু প্ৰাৰম্ভিক সংগ্ৰাম (১৯৯৭–২০০০) === পংকজ পৰাশৰৰ ৰোমাণ্টিক ড্ৰামা হিমালয় পুত্ৰ (১৯৯৭)ৰ জৰিয়তে অক্ষয় খান্নাই অভিনয় জগতত আত্মপ্ৰকাশ কৰে। এই ছবিখনত তেওঁৰ পিতৃ [[বিনোদ খান্না]], [[হেমা মালিনী]], সতীশ শ্বাহ, [[জনী লিভাৰ]], ডেনী ডেনজংপা আৰু [[অমৰীশ পুৰী]]য়ে অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=https://newindianexpress.com |title=Reading about myself makes me uncomfortable: Akshaye Khanna |website=The New Indian Express |date=28 September 2019 |access-date=16 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200116103329/https://newindianexpress.com |archive-date=16 January 2020 |url-status=live}}</ref> তেওঁৰ অভিনয়ে তেওঁক শ্ৰেষ্ঠ নৱাগত অভিনেতাৰ স্ক্ৰীণ বঁটা প্ৰদান কৰে, কিন্তু বেছিভাগ ইতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰা সত্ত্বেও ছবিখন বক্স অফিচত বিফল হয়।<ref>{{cite web|url=https://boxofficeindia.com|title=Himalay Putra – Movie|publisher=Box Office India}}</ref> সেই বছৰৰ শেষৰফালে খান্নাই জে. পি. দত্তৰ যুদ্ধভিত্তিক ড্ৰামা বৰ্ডাৰত ছানী দেউওল, সুনীল শেট্টী আৰু জেকি শ্ৰফৰ সৈতে অভিনয় কৰে। ১৯৭১ চনৰ ভাৰত-পাকিস্তান যুদ্ধৰ সময়ৰ লঙ্গোৱালা যুদ্ধৰ ওপৰত আধাৰিত এই ছবিখনত খান্নাই ধৰ্মবীৰ সিং ভানৰ বাস্তৱ চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://rediff.com |title='The common factor in all my films is ruggedness' - J.P. Dutta |website=Rediff.com |date=14 June 1997 |access-date=5 July 2021}}</ref> ছবিখনে ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰে আৰু ১৯৯৭ চনৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী বলীউডী ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{Cite web |title='Border', 'Lakshya', 'Tango Charlie': Movies To Binge-Watch On Kargil Vijay Diwas - 'LOC Kargil' (2003) |url=https://indiatimes.com |access-date=30 August 2025 |website=The Economic Times |language=en}}</ref> বৰ্ডাৰ ছবিখনে তেওঁক শ্ৰেষ্ঠ নৱাগত অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা প্ৰদান কৰাৰ লগতে শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতাৰ ফিল্মফেয়াৰ বঁটাৰ বাবে প্ৰথমটো মনোনয়ন লাভ কৰাত সহায় কৰে।<ref>{{cite web |title=J P Dutta: Making Border was like fighting a war |url=http://screenindia.com/ |access-date=14 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041113193956/http://screenindia.com |archive-date=13 November 2004 |date=13 November 2004 |archivedate=26 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190126153607/http://www.screenindia.com/ |deadurl=yes }}</ref> নিউজ১৮-এ উল্লেখ কৰিছে যে, "অক্ষয় খান্নাই এনে এটা চৰিত্ৰত উৎকৃষ্ট অভিনয় কৰিছে যিটো কেৱল বহুমুখী নাছিল, বৰঞ্চ তেওঁক কেৱল মুখভংগীৰ জৰিয়তে মনোভাবৰ পৰিৱৰ্তন দেখুৱাবলৈও কোৱা হৈছিল।" <ref>{{Cite web|url=https://rediff.com |title=Retro Review: 'Border' is just a good war film |website=News18 |date=25 April 2012 |access-date=15 October 2021}}</ref> ১৯৯৭ চনত খান্নাৰ মুক্তি পোৱা অন্তিমখন ছবি আছিল মোহব্বত, য'ত তেওঁ [[মাধুৰী দীক্ষিত]]ৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰিছিল। ছবিখনে নেতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰে আৰু ব্যাৱসায়িকভাৱে বিফল হয়।<ref>{{cite web |title=अभिनेता अक्षय खन्ना की प्रोफाइल |url=https://jagran.com |access-date=20 September 2020 |website=Jagran blog |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011113816/https://jagran.com |url-status=dead}}</ref> পিছৰ বছৰ খান্নাই প্ৰিয়দৰ্শনৰ ৰোমাণ্টিক ড্ৰামা ডোলি সাজা কে ৰাখনা (১৯৯৮)ত জ্যোতিকাৰ বিপৰীতে এজন চহকী ব্যক্তিৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news|date=13 November 2000|title=Priyadarshan: "People expect a lot from a commercial director"|newspaper=India Today|url=http://india-today.com|url-status=dead|access-date=11 November 2009|archive-url=https://archive.org|archive-date=3 September 2010|quote=I was so sure Doli Saja Ke Rakhna would do well, but when it didn't I lapsed into depression.}}</ref> ৰেডিফ ডট কমে উল্লেখ কৰিছে যে, "অক্ষয়ে আকৌ এবাৰ ভাল অভিনয় কৰিছে। তেওঁ দেখাত পৰম্পৰাগত নহ’লেও আকৰ্ষণীয়।" <ref>{{Cite web|last=Shariff|first=Faisal|date=27 November 1998|title=It kind of grows on you|url=https://rediff.com|url-status=live|website=Rediff.com|archive-url=https://archive.org|archive-date=16 August 2003|access-date=6 July 2023}}</ref> সেই একে বছৰতে খান্নাই ৰাজ এন চিপ্পীৰ ছবি কুদৰতত উৰ্মিলা মাটণ্ডকাৰৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰে।<ref>{{Cite web|title=Kudrat (1997) - Movie - Box Office India Collection|url=https://boxofficeindia.com|access-date=14 December 2021|website=boxofficeindia.com}}</ref> ১৯৯৯ চনত খান্নাৰ প্ৰথমখন মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবি আছিল [[ঋষি কাপুৰ]]ৰ পৰিচালনাৰ প্ৰথম ছবি—মিউজিকেল ৰোমাঞ্চ আ অব লৌত চলেঁ, য’ত তেওঁ [[ঐশ্বৰ্য ৰায়]]ৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://rediff.com|title=Rediff On The NeT, Movies: The review of Rishi Kapoor's Aa Ab Laut Chalen|website=Rediff.com|accessdate=6 July 2023|date=22 January 1998}}</ref> ভাৰতত ইয়াৰ ব্যৱসায় গড়তকৈ কম আছিল যদিও বিদেশত ই ভাল প্ৰদৰ্শন কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://boxofficeindia.com |title=BOX OFFICE INDIA |date=2 April 2004 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20040402124634/http://boxofficeindia.com |archive-date=2 April 2004 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080215081530/http://boxofficeindia.com/ |archivedate=15 February 2008 |access-date=18 April 2026 |deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ শ্ৰীকান্ত শৰ্মাৰ ৰোমাণ্টিক ছবি লাৱাৰিছত [[মনীষা কৈৰালা]]ৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰে। ছবিখনে ইতিবাচক সমালোচনা পালেও বক্স অফিচত শোচনীয়ভাৱে বিফল হয়। ইয়াৰ পিছত খান্নাই সুভাষ ঘাইৰ মিউজিকেল ৰোমাণ্টিক ড্ৰামা তালত মানৱ মেহতাৰ চৰিত্ৰত ঐশ্বৰ্য ৰায়ৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰে। ছবিখনে সমালোচকৰপৰা যথেষ্ট আশা লাভ কৰিছিল আৰু ১৯৯৯ চনৰ তৃতীয় সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে প্ৰমাণিত হৈছিল, যিখন বৰ্ডাৰৰ পিছত তেওঁৰ প্ৰথমখন ব্যাৱসায়িকভাৱে সফল ছবি আছিল।<ref name="Bist">{{cite web |url= http://atimes.com/ |title= Bollywood takes on the world |access-date= 5 December 2008 |last= Bist |first= Raju |date= 12 November 2002 |work= Asia Times |archive-url= https://web.archive.org/web/20021021054340/http://atimes.com |archive-date= 21 October 2002 |url-status= unfit |archivedate= 7 March 2019 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20190307130623/http://atimes.com/ |deadurl= yes }}</ref> ৰেডিফ ডট কমে লিখিছে, "অক্ষয় তেওঁৰ স্বাভাৱিক ৰূপত আছে। ইয়াত তেওঁক এজন অনুৰক্ত প্ৰেমিক হিচাপে মৰমলগা দেখা গৈছে।" <ref>{{Cite web|url=https://rediff.com|title=Rediff on the NeT, Movies: Anil, Akshaye and Aishwarya's Taal Movie Review|accessdate=6 July 2023|date=29 November 2010}}</ref> ১৯৯৯ চনত খান্নাৰ অন্তিমখন ছবি আছিল দহেক, য’ত তেওঁ [[সোণালী বেন্দ্ৰে]]ৰ বিপৰীতে এজন হিন্দু ল’ৰাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল যিয়ে এগৰাকী মুছলমান ছোৱালীৰ প্ৰেমত পৰে। ছবিখন বক্স অফিচত বিফল হয়। ২০০০ চনত খান্নাৰ কোনো ছবি মুক্তি পোৱা নাছিল।<ref>{{Cite web|url=http://rediff.com|title=Rediff on the NeT, Movies: Akshaye and Sonali's Dahek Movie Review|work=Rediff.com|accessdate=6 July 2023|date=24 November 2011}}</ref> === প্ৰতিষ্ঠিত অভিনেতা (২০০১–২০০৮) === খান্নাই ২০০১ চনত ফাৰহান আখটাৰৰ 'কামিং-অৱ-এজ' কমেডী-ড্ৰামা ''দিল চাহতা হ্যায়''ৰ জৰিয়তে পুনৰ চলচ্চিত্ৰলৈ উভতি আহে, য'ত তেওঁৰ সৈতে আমিৰ খান, সাইফ আলী খান আৰু ডিম্পল কাপাডিয়া আছিল। খান্নাই তিনি বন্ধুৰ এজন সিদ্ধাৰ্থ সিনহা নামৰ এজন শান্ত আৰু মিতভাষী ল'ৰাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |last=Arora |first=Pratiksha |date=7 August 2001 |title='I didn't want Dil Chahta Hai to end! ' |url=https://www.rediff.com/entertai/2001/aug/07ak.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121190758/https://www.rediff.com/entertai/2001/aug/07ak.htm |archive-date=21 January 2021 |access-date=15 May 2021 |website=Rediff.com}}</ref><ref>{{Cite news |last=Parag |date=10 August 2001 |title=Akshay Khanna: "Love is the purest form of emotion" |work=Screen |url=http://www.screenindia.com/20010810/fcover.html |url-status=dead |access-date=15 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031029054928/http://www.screenindia.com/20010810/fcover.html |archive-date=29 October 2003 |archivedate=29 October 2003 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20031029054928/http://www.screenindia.com/20010810/fcover.html |deadurl=yes }}</ref> ছবিখনে সমালোচকৰ ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰাৰ লগতে এক বৃহৎ ব্যাৱসায়িক সফলতা লাভ কৰে। ''দিল চাহতা হ্যায়''-এ সাতটা ফিল্মফেয়াৰ বঁটা লাভ কৰে, যাৰ ভিতৰত খান্নাই লাভ কৰা শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতাৰ বঁটা অন্যতম।<ref name=":1">{{cite news |title=Akshaye Khanna: Movies, Photos, Videos, News, Biography & Birthday|url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Akshaye-Khanna|access-date=20 September 2020|website=The Times of India|archive-date=15 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180115033020/https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Akshaye-Khanna|url-status=live}}</ref> তৰণ আদৰ্শই উল্লেখ কৰিছে, "অক্ষয় খান্নাই তেওঁৰ অভিব্যক্তিৰ জৰিয়তে বহুত কথা প্ৰকাশ কৰে আৰু তাতে তেওঁৰ জয়। এজন উৎকৃষ্ট অভিনেতা হিচাপে তেওঁ এই জটিল চৰিত্ৰটো অত্যন্ত নিপুণতাৰে ৰূপায়ণ কৰিছে।" <ref>{{Cite web |last=Adarsh |first=Taran |date=6 August 2001 |title=Movie Review: Dil Chahta Hai |url=http://www.indiafm.com/movies/review/6738/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060716001353/http://www.indiafm.com/movies/review/6738/index.html |archive-date=16 July 2006 |access-date=17 May 2021 |website=Bollywood Hungama}}</ref> ৰেডিফ ডট কমৰ সীতা মেননে লিখিছে, "চৰিত্ৰটোৰ গভীৰতাৰ সৈতে অক্ষয়ে তেওঁৰ কণ্ঠ আৰু অভিব্যক্তিক সৰ্বোত্তম প্ৰভাৱৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিছে। তেওঁ এজন আচৰিত আৰু সুখদায়ক চমক।" <ref>{{Cite web |last=Menon, Sita |date=10 August 2001 |title=Trip on Dil Chahta Hai |url=http://www.rediff.com/movies/2001/aug/10dil.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151026005746/http://www.rediff.com/movies/2001/aug/10dil.htm |archive-date=26 October 2015 |access-date=22 September 2015 |website=Rediff.com}}</ref> আব্বাছ-মস্তানৰ ৰোমাণ্টিক থ্ৰিলাৰ ''হমৰাজ'' (২০০২), য’ত অমিষা পেটেল আছিল, খান্নাৰ পৰৱৰ্তী মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবি আছিল। তেওঁ ইয়াত মূল খলনায়ক কৰণ মালহোত্ৰাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/2002.htm |title=Box Office Results 2002 |access-date=12 February 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060212103937/http://www.boxofficeindia.com/2002.htm |archive-date=12 February 2006 |url-status=dead}}</ref> এই ছবিখন ব্যাৱসায়িকভাৱে সফল হোৱাৰ লগতে খান্নাৰ অভিনয়ে সমালোচকৰ প্ৰশংসা বুটলিবলৈ সক্ষম হয়। তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ নেতিবাচক চৰিত্ৰৰ বাবে আইফা (IIFA) বঁটা লাভ কৰে আৰু ফিল্মফেয়াৰ বঁটাৰ বাবে মনোনয়ন লাভ কৰে। ''আইডলব্ৰেইন''-এ উল্লেখ কৰিছে, "অক্ষয় খান্নাই তেওঁৰ খলনায়কৰ চৰিত্ৰত উৎকৃষ্ট অভিনয় কৰিছে।" <ref>{{Cite web |author=Ziya Us Salam |work=Idlebrain |title=Humraaz Movie Review - Akshay Khanna excels! |url=https://www.idlebrain.com/mumbai/reviews/mr-humraaz.html |accessdate=22 December 2010}}</ref> সেই বছৰতে তেওঁ অনীছ বাজমীৰ থ্ৰিলাৰ ''দীৱানগী''ত উৰ্মিলা মাটণ্ডকাৰৰ সৈতে এজন উকীলৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। এইখন তেওঁৰ আন এখন সফল ছবি আছিল যাৰ বাবে খান্নাই স্ক্ৰীণ বঁটাৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ শ্ৰেণীত মনোনয়ন লাভ কৰিছিল।<ref name="AK">{{cite web |last=Mohamed |first=Khalid |title=Akshaye Khanna: The reinvented star |url=https://www.khaleejtimes.com/wknd/bollywood/akshaye-khanna-the-reinvented-star |access-date=20 September 2020 |website=Khaleej Times |language=en |archive-date=20 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190320182333/https://www.khaleejtimes.com/wknd/bollywood/akshaye-khanna-the-reinvented-star |url-status=live}}</ref> ২০০৩ চনত খান্নাই প্ৰিয়দৰ্শনৰ ৰোমাণ্টিক কমেডী ''হাঙ্গামা''ত অভিনয় কৰে। মিশ্ৰিত সমালোচনা লাভ কৰা সত্ত্বেও ছবিখনে বক্স অফিচত ২০২ মিলিয়ন টকা উপাৰ্জন কৰি সফলতা লাভ কৰে।<ref name="BO">{{cite web |title=Hungama (2003) - Movie Box Office India Collection |url=https://boxofficeindia.com/movie.php?movieid=518 |publisher=Box Office India |access-date=16 January 2019}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ পুনৰ জে. পি. দত্তৰ সৈতে কাৰ্গিল যুদ্ধৰ ওপৰত আধাৰিত ছবি ''এল অ’ চি: কাৰ্গিল''ত কাম কৰে। ইয়াত খান্নাই প্ৰীতি ঝাংগিয়ানীৰ সৈতে এজন ভাৰতীয় সেনা বিষয়া বলৱান সিঙৰ বাস্তৱ চৰিত্ৰটো ৰূপায়ণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2004/01/18/stories/2004011800140500.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20050114075806/http://www.hindu.com/mag/2004/01/18/stories/2004011800140500.htm|url-status=dead|archive-date=14 January 2005|website=The Hindu|title=LOC-Kagil: How 'real'?|date=18 January 2004|last=thrki|access-date=18 April 2026|archivedate=14 January 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050114075806/http://www.hindu.com/mag/2004/01/18/stories/2004011800140500.htm|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bora |first1=Anita |title=Why we can never forget Kargil |url=https://www.rediff.com/movies/2003/dec/25kargil.htm |access-date=1 July 2022 |work=Rediff.com |date=25 December 2003}}</ref> ২০০৪ চনত খান্নাৰ প্ৰথমখন মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবি আছিল মিলন লুথ্ৰিয়াৰ একচন থ্ৰিলাৰ ''দীৱাৰ'', য’ত তেওঁ এজন সেনা বিষয়াৰ পুত্ৰ গৌৰৱ কৌলৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। অমিতাভ বচ্চন আৰু অমৃতা ৰাওৰ সৈতে অভিনীত এই ছবিখনে সমালোচকৰ প্ৰশংসা লাভ কৰিলেও বক্স অফিচত ভাল ফলাফল দেখুৱাবলৈ সক্ষম নহ’ল।<ref>{{Cite news |last=Elley |first=Derek |date=24 June 2004 |title=Deewaar: Let's Bring Our Heroes Home |work=Variety |url=https://variety.com/2004/film/reviews/deewaar-let-s-bring-our-heroes-home-1200532619/ |access-date=19 April 2018 |archive-date=19 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180419183414/http://variety.com/2004/film/reviews/deewaar-let-s-bring-our-heroes-home-1200532619/ |url-status=live }}</ref> একে বছৰতে খান্নাই পুনৰ প্ৰিয়দৰ্শনৰ কমেডী ছবি ''হুলচুল''ত কৰীণা কাপুৰৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰে। এই ছবিখন বক্স অফিচত হিট বুলি প্ৰমাণিত হয়।<ref>{{cite web |title=अक्षय खन्ना के लिए गया था करिश्मा कपूर का रिश्ता, इसलिए बिगड़ी बात |url=https://www.aajtak.in/entertainment/story/bollywood-actor-akshaye-khanna-birthday-love-story-love-affairs-film-tmov-648478-2019-03-28 |access-date=20 September 2020 |website=Aaj Tak |date=28 March 2019 |language=hi}}</ref> ''ইণ্ডিয়া টুডে''-য়ে লিখিছে, "বলীবুডৰ অন্যতম অৱহেলিত অভিনেতা খান্নাই নিজৰ নিপুণ অভিনয়ৰ জৰিয়তে ছবিখনক গতিশীল কৰি ৰাখিছে।" <ref>{{Cite web | url=https://www.indiatoday.in/magazine/your-week/story/20041213-film-review-of-hulchul-starring-paresh-rawal-akshaye-khanna-kareena-kapoor-791110-2004-12-13 | title=Film review: 'Hulchul' starring Paresh Rawal, Akshaye Khanna, Kareena Kapoor | date=13 December 2004 }}</ref> [[File:Shahid Kapoor, Kareena Kapoor & Akshaye Khanna at the audio release of '36 China Town'.jpg|thumb|২০০৬ চনত ''৩৬ চাইনা টাউন''ৰ অডিঅ' মুকলি অনুষ্ঠানত [[কৰীণা কাপুৰ]] আৰু [[শ্বাহিদ কাপুৰ]]ৰ সৈতে খান্না]] ২০০৫ চনত কোনো ছবিত দেখা নগৈছিল যদিও ২০০৬ চনত খান্নাই তিনিখন ছবিত অভিনয় কৰে — যাৰ প্ৰথমখন আছিল সতীশ কৌশিকৰ কমেডী-ড্ৰামা ''শাদী চে পেহলে'', য’ত আয়েশা টাকিয়া আৰু মল্লিকা শ্বেৰাৱটে অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=https://boxofficeindia.com/movie.php?movieid=371|title=Shaadi Se Pehle (2006) - Movie - Box Office India Collection|accessdate=22 February 2013|website=boxofficeindia.com}}</ref> খান্নাৰ পৰৱৰ্তী ভূমিকা আছিল কৰীণা কাপুৰ আৰু শ্বাহিদ কাপুৰৰ সৈতে মাৰ্ডাৰ-মিষ্ট্ৰী কমেডী ''৩৬ চাইনা টাউন''ত। এই ছবিখনত তেওঁক এজন আৰক্ষী বিষয়া হিচাপে দেখা গৈছিল আৰু ছবিখনে বিশ্বজুৰি ৩৬৯ মিলিয়ন টকাতকৈও অধিক উপাৰ্জনেৰে আৰ্থিক সফলতা অৰ্জন কৰিছিল।<ref>{{Cite web | url=https://www.rediff.com/movies/2006/may/05china.htm | title=36 China Town Movie Review: Stay far, far away! |work=Rediff.com|accessdate=29 December 2009}}</ref> সেই বছৰ মুক্তি পোৱা খান্নাৰ অন্তিমখন ছবি আছিল ধৰ্মেশ দৰ্শনৰ ৰোমাণ্টিক কমেডী ''আপ কি খাতিৰ'', য’ত তেওঁ প্ৰিয়ংকা চোপ্ৰাৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰিছিল। এই ছবিখন সেই বছৰৰ অন্যতম ডাঙৰ ফ্লপ বুলি প্ৰমাণিত হয়।<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficeindia.com/movie.php?movieid=268|title=Aap Ki Khatir - Movie - Box Office India|website=Boxofficeindia.com|accessdate=15 December 2018}}</ref> ২০০৭ চনত খান্নাই নিখিল আদৱানীৰ বহু তাৰকাযুক্ত ড্ৰামা ''চালাম-ই-ইস্ক: এ ট্ৰিবিউট টু লাভ'' নামৰ ৰোমাণ্টিক কমেডীখনত আয়েশা টাকিয়াৰ বিপৰীতে অভিনয় কৰে।<ref name="6SEI">{{cite web | url=https://m.tribuneindia.com/2008/20080316/spectrum/main11.htm | title=Now Salaam-e-Ishq in 6 stories | work=Tribune India | date=16 March 2008 | accessdate=12 August 2021 | author=Subhash K. Jha | archive-date=8 July 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230708042431/https://m.tribuneindia.com/2008/20080316/spectrum/main11.htm | url-status=dead | archivedate=8 July 2023 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230708042431/https://m.tribuneindia.com/2008/20080316/spectrum/main11.htm | deadurl=yes }}</ref> ছবিখনে সমালোচকৰপৰা মিশ্ৰিত সঁহাৰি পায় আৰু এক বৃহৎ ব্যাৱসায়িক বিফলতা হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web|url=https://boxofficeindia.com/movie.php?movieid=343|title=Salaam-e-Ishq Movie (2007) - Total box office collection|work=Box Office India|accessdate=15 November 2008}}</ref> ৰাজীৱ মাছন্দে উল্লেখ কৰিছে যে, "অক্ষয় খান্নাই বিয়াৰ আগে আগে ভয় খোৱা দৰাৰ চৰিত্ৰত এক প্ৰশংসনীয় অভিনয় আগবঢ়াইছে।" <ref>{{Cite web|title=Masand's Verdict: Salaam-e-Ishq|work=Rajeev Masand|author=Rajeev Masand|accessdate=24 January 2012|date=11 December 2011|url=https://rajeevmasand.com/admin/uncategorized/masands-verdict-salaam-e-ishq/|archive-date=4 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230704143524/https://rajeevmasand.com/admin/uncategorized/masands-verdict-salaam-e-ishq/|url-status=dead|archivedate=4 July 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230704143524/https://rajeevmasand.com/admin/uncategorized/masands-verdict-salaam-e-ishq/|deadurl=yes}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ আব্বাছ-মস্তানৰ প্ৰেম কাহিনীমূলক ছবি ''নকাব''ত উৰ্বশী শৰ্মাৰ সৈতে অভিনয় কৰে। ছবিখনে দৰ্শকৰপৰা ইতিবাচক সঁহাৰি পালেও ই এক গড় উপাৰ্জনকাৰী ছবিহে আছিল। ইয়াৰ পিছত খান্নাই ফিৰোজ আব্বাছ খানৰ ''গান্ধী, মাই ফাদাৰ''ত মুখ্য ভূমিকা পালন কৰে। ছবিখনত মহাত্মা গান্ধী আৰু তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ হৰিলাল গান্ধীৰ মাজৰ সম্পৰ্কক অন্বেষণ কৰা হৈছে।<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/mag/2007/07/22/stories/2007072250130200.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20071109084552/http://www.hindu.com/mag/2007/07/22/stories/2007072250130200.htm | url-status=dead | archive-date=9 November 2007 | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=The Mahatma and his son | date=22 July 2007 | access-date=18 April 2026 | archivedate=9 November 2007 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20071109084552/http://www.hindu.com/mag/2007/07/22/stories/2007072250130200.htm | deadurl=yes }}</ref> বক্স অফিচত ছবিখনে আশানুৰূপ ফল লাভ কৰিব নোৱাৰিলে যদিও সমালোচকৰদ্বাৰা ই ভূয়সী প্ৰশংসিত হয়। ''হিন্দুস্তান টাইমছে'' লিখিছে, "খান্নাই অত্যন্ত অনুপ্ৰাণিত অভিনয় কৰিছে আৰু এই জটিল চৰিত্ৰটোক নিজৰ বুদ্ধি আৰু বিশ্বাসেৰে গঢ়ি তুলিছে। বিশেষকৈ তেওঁৰ কান্দোনৰ দৃশ্যবোৰ অতিশয় বেদনাদায়ক।" <ref>{{Cite web |title=Review: Gandhi My Father - Cinema of A-class quality |work=Hindustan Times |accessdate=12 August 2007 |author=Khalid Mohamed |date=3 August 2007 |url=https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/review-gandhi-my-father/story-CoxaWST3I9cAua7hXtojMN_amp.html}}</ref> সেই বছৰৰ তেওঁৰ অন্তিমখন ছবিত খান্নাই অনিল মেহতাৰ নৃত্য ভিত্তিক ছবি ''আজা নাচলে''ত মাধুৰী দীক্ষিতৰ সৈতে কাম কৰে, যিখন ছবি বক্স অফিচত বিফল হয়।<ref>{{cite web |title=Movie Review: Aaja Nachle |url=http://www.ibnlive.com/news/masands-verdict-madhuri-spectacular-in-aaja-nachle/53368-8.html |access-date=30 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071201204337/http://www.ibnlive.com/news/masands-verdict-madhuri-spectacular-in-aaja-nachle/53368-8.html |archive-date=1 December 2007 |url-status=live |archivedate=1 December 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071201204337/http://www.ibnlive.com/news/masands-verdict-madhuri-spectacular-in-aaja-nachle/53368-8.html |deadurl=yes }}</ref> ২০০৮ চনত আব্বাছ-মস্তান পৰিচালিত একচন থ্ৰিলাৰ ''ৰেচ''ত কৰা অভিনয়ে খান্নাৰ কেৰিয়াৰলৈ এক নতুন মোৰ আনে। ইয়াত তেওঁ কেটৰিনা কাইফ আৰু বিপাশা বসুৰ সৈতে অভিনয় কৰিছিল। তেওঁ ইয়াত ৰাজীৱ সিং নামৰ এজন মদ্যপায়ী খলনায়কৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web |title=4 Years of Race Exclusive – Ramesh Taurani reveals that Fardeen Khan was originally signed for Akshaye Khanna's role |website=Bollywood Hungama |date=24 March 2022 |accessdate=24 March 2022 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/14-years-race-exclusive-ramesh-taurani-reveals-fardeen-khan-originally-signed-akshaye-khannas-role-shah-rukh-aamir-khan-never-approached-protagonist/}}</ref> ১ বিলিয়নতকৈ অধিক উপাৰ্জনেৰে ছবিখন সেই বছৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হৈ পৰে আৰু য়েই আছিল তেতিয়ালৈকে খান্নাৰ কেৰিয়াৰৰ আটাইতকৈ সফল ছবি। ইয়াৰ বাবে তেওঁ আইফা (IIFA) আৰু স্ক্ৰীণ এৱাৰ্ডত শ্ৰেষ্ঠ নেতিবাচক চৰিত্ৰৰ বঁটা লাভ কৰে। ''বলীবুড হাংগামা''ই উল্লেখ কৰিছে, "অক্ষয় অতি নিখুঁত। এনেকুৱা এটা কঠিন চৰিত্ৰ সুচাৰুৰূপে চলাই নিয়াটো এটা অতি কঠিন কাম আৰু অত্যন্ত প্ৰতিভাশালী অভিনেতাগৰাকীয়ে ইয়াক নিপুণতাৰে চলাই নিছে।" ৰাজীৱ মাছন্দে অৱশ্যে লিখিছে, "অক্ষয় খান্নাই তেওঁৰ দৃশ্যবোৰত অতিৰিক্ত অভিনয় (hamming) কৰিছে।" <ref>{{Cite web|title=Race Movie Review: Race Movie |author=Taran Adarsh |work=Bollywood Hungama |accessdate=12 January 2010 |date=21 March 2008 |url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/race/critic-review/race-movie-review/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Masand's Verdict: Race is a pacy thriller |author=Rajeev Masand |work=Rajeev Masand |accessdate=27 January 2014 |date=11 December 2011 |url=https://rajeevmasand.com/admin/uncategorized/masands-verdict-race-is-a-pacy-thriller/ |archive-date=25 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210525191243/http://rajeevmasand.com/admin/uncategorized/masands-verdict-race-is-a-pacy-thriller/ |url-status=dead |archivedate=25 May 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210525191243/http://rajeevmasand.com/admin/uncategorized/masands-verdict-race-is-a-pacy-thriller/ |deadurl=yes }}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ পুনৰ প্ৰিয়দৰ্শনৰ কমেডী ছবি ''মেৰে বাপ পেহলে আপ''ত পৰেশ ৰাৱাল আৰু জেনেলিয়া ডি’ছুজাৰ সৈতে অভিনয় কৰে।<ref>{{cite news |last1=Chopra |first1=Anupama |title=Review: Mere Baap Pehle Aap|url=http://movies.ndtv.com/movie_review.aspx?lang=hindi&id=314&moviename=Mere+Baap+Pehle+Aap|access-date=28 September 2011 |work=[[NDTV]] |date=13 June 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928121903/http://movies.ndtv.com/movie_review.aspx?lang=hindi&id=314&moviename=Mere+Baap+Pehle+Aap |archive-date=28 September 2011 |language=en}}</ref> === সীমিত সফলতা আৰু অভিনয়ৰপৰা বিৰতি (২০০৯–২০১২) === ২০০৯ চনত খান্নাৰ একমাত্ৰ মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবি আছিল নীৰজ ভোৰাৰ ৰোমাণ্টিক কমেডী ''শৰ্টকাট'', য’ত তেওঁ অমৃতা ৰাওৰ বিপৰীতে শেখৰ নামৰ এজন সহকাৰী পৰিচালকৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। ২০১০ চনত তেওঁ তিনিখন ছবিত অভিনয় কৰিছিল যদিও কোনোখনেই বিশেষ ব্যাৱসায়িক বা সমালোচনাত্মক সফলতা লাভ কৰিব নোৱাৰিলে। প্ৰথমখন আছিল প্ৰিয়দৰ্শনৰ একচন থ্ৰিলাৰ ''আক্ৰোশ'', য’ত তেওঁ কেন্দ্ৰীয় অনুসন্ধান ব্যুৰো (CBI)ৰ এজন বিষয়াৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/aakrosh-knock-out-hit-theatres-today/story-S6eG6aJulD4iFmDBLoTvjI.html|title=Aakrosh, Knock-out hit theatres today|website=Hindustan Times|date=15 October 2010 |access-date=25 October 2012}}</ref> ইয়াৰ পিছতে আছিল অনীছ বাজমীৰ কমেডী ''ন’ প্ৰব্লেম'', য’ত [[কংগনা ৰাণাৱত]]েও অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web|author=Taran Adarsh |year=2009|title=Anil Kapoor finalises the principal cast of 'No Problem'|website=Bollywood Hungama |access-date=16 June 2009 |url=https://www.bollywoodhungama.com/award/filmfare-award/2009-2/}}</ref> সেই বছৰৰে শেষৰফালে খান্নাই অক্ষয় কুমাৰ আৰু কেটৰিনা কাইফৰ সৈতে ''তীছ মাৰ খান'' নামৰ সস্তীয়া হাস্যৰসৰ ছবিখনত অভিনয় কৰে। ইয়াত তেওঁ এজন সফল অথচ স্বাৰ্থপৰ অভিনেতাৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰিছিল। বক্স অফিচত ছবিখনক 'ছেমি-হিট' হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.boxofficeindia.com/circuit_collection.php?movieid=76&cityid=8&area=domestic |title=Tees Maar Khan – Movie - |publisher=Box Office India |access-date=25 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171008173533/http://boxofficeindia.com/circuit_collection.php?movieid=76&cityid=8&area=domestic |archive-date=8 October 2017 |url-status=live}}</ref> ''ৰেডিফ ডট কম''ত প্ৰকাশিত এক সমীক্ষাত তেওঁৰ অভিনয়ৰ শলাগ লৈ চৰিত্ৰটোৰ সংযত উপস্থাপনৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/review/tees-maar-khan-review-akshay-kumar/20101224.htm|title=Movie Review – Farah Khan fails to impress in Tees Maar Khan|work=Rediff.com|access-date=26 December 2010}}</ref> ২০১২ চনত খান্নাই ৰুমী জাফ্ৰীৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত ৰোমাণ্টিক কমেডী ছবি ''গলি গলি চোৰ হ্যায়''ত শ্ৰিয়া চৰণ আৰু মুগ্ধা গডছেৰ সৈতে অভিনয় কৰে। ছবিখনে মিশ্ৰিত তথা নেতিবাচক সমালোচনা লাভ কৰে আৰু বক্স অফিচত শোচনীয় প্ৰদৰ্শন কৰে।<ref>{{cite web |last=Salgaokar |first=Shakti |date=3 February 2012 |title=Review: 'Gali Gali Chor Hai' |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-gali-gali-chor-hai-1645394 |access-date=20 September 2020 |website=DNA India |language=en |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011113813/https://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-gali-gali-chor-hai-1645394 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last=BoxOfficeReport.net |title=GGCH Flop |url=http://boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=earnings |access-date=31 January 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100918062027/http://boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=earnings |archive-date=18 September 2010 |archivedate=18 January 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118082053/http://www.webcitation.org/5s6IWvndw |deadurl=yes }}</ref> এই সময়ছোৱাৰ পিছত খান্নাই চলচ্চিত্ৰ অভিনয়ৰপৰা কেইবাবছৰৰ বাবে এক বিৰতি লৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ৰ সাক্ষাৎকাৰত তেওঁ উল্লেখ কৰিছিল যে অভিনয়ৰপৰা আঁতৰি থকাৰ সিদ্ধান্তই তেওঁৰ মানসিক স্বাস্থ্যত নেতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাইছিল। অভিনয়ৰ সৈতে তেওঁৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সম্পৰ্ক থকাৰ বাবে এই সময়ছোৱা ব্যক্তিগতভাৱে অতি কষ্টকৰ বুলি তেওঁ অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{Cite news |date=2025-12-17 |title=When Akshaye Khanna spoke about his time away from movies, 'It was torture to not be able to work' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/when-akshaye-khanna-spoke-about-his-time-away-from-movies-it-was-torture-to-not-be-able-to-work/articleshow/126018331.cms |access-date=2025-12-20 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> === পুনৰুত্থান (২০১৬–২০২৪) === খান্নাই ২০১৬ চনত একচন আৰক্ষী কমেডী ''ডিছুম''ৰ জৰিয়তে চলচ্চিত্ৰলৈ প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰে। ইয়াত তেওঁ মূল খলনায়ক ৱাঘাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, যি এজন বুকি আছিল। ছবিখনে সমালোচকৰপৰা মিশ্ৰিত প্ৰতিক্ৰিয়া লাভ কৰিছিল যদিও বিশ্বজুৰি ১.২০ বিলিয়ন টকাতকৈও অধিক উপাৰ্জন কৰি সফলতা অৰ্জন কৰে।<ref>{{cite web |title=Akshaye Khanna's character in 'Dishoom' revealed |url=https://inshorts.com/en/news/akshaye-khannas-character-in-dishoom-revealed-1468664791853 |access-date=20 September 2020 |website=Inshorts – Stay Informed |language=en |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011113819/https://inshorts.com/en/news/akshaye-khannas-character-in-dishoom-revealed-1468664791853 |url-status=live}}</ref> আন্না এম. এম. ভেটিকিডে লিখিছে, "অক্ষয় খান্নাই তেওঁৰ চৰিত্ৰটোত উল্লেখনীয় মাত্ৰা প্ৰদান কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, কিন্তু দুৰ্বল চিত্ৰনাট্যৰ বাবে তেওঁৰ চৰিত্ৰটোৱে সম্পূৰ্ণ সুযোগ নাপালে।" <ref>{{cite web |title=Dishoom Movie Review: Funny; but flimsy John Abraham, Varun Dhawan bromance |url=https://www.firstpost.com/entertainment/dishoom-review-funny-but-flimsy-john-abraham-varun-dhawan-bromance-2922898.html/amp |access-date=15 September 2017 |website=Firstpost|date=29 July 2016 }}</ref> ৰবি উদয়াৱৰৰ ক্ৰাইম থ্ৰিলাৰ ''মম'' আছিল ২০১৭ চনত খান্নাৰ প্ৰথম মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবি। ইয়াত শ্ৰীদেৱীৰ সৈতে কেন্দ্ৰীয় অনুসন্ধান ব্যুৰো (CBI)ৰ বিষয়া মেথিউৰ চৰিত্ৰত কৰা অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ সমালোচকৰ উচ্চ প্ৰশংসা লাভ কৰে।<ref>{{cite web|title=Sridevi's Mom First Look out! Twitter goes gaga|url=http://www.mid-day.com/articles/mom-first-poster-out-twitter-goes-gaga-over-sridevis-intriguing-look/18073155|work=Mid-Day|access-date=14 October 2017|date=14 March 2017|archivedate=20 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170520182028/http://www.mid-day.com/articles/mom-first-poster-out-twitter-goes-gaga-over-sridevis-intriguing-look/18073155|deadurl=yes}}</ref> বিশ্বজুৰি ১.৭৫ বিলিয়ন টকাতকৈও অধিক উপাৰ্জনেৰে ছবিখন ব্যাৱসায়িকভাৱে সফল হয়।<ref>{{Cite web |title=Mom |url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt5690142/ |access-date=22 February 2025 |website=Box Office Mojo}}</ref> ''মুম্বাই মিৰৰ''ৰ কুনাল গুহাই লিখিছে, "অপৰাধ শাখাৰ এজন বুদ্ধিমান পৰিদৰ্শক হিচাপে অক্ষয় খান্নাই তেওঁৰ বিশেষ মুখভংগীৰে স্বাভাৱিক অভিনয় কৰিছে।" <ref>{{cite news|url=http://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/movie-review/mom-movie-review-sridevi-akshaye-khanna-and-nawazuddin-siddiquis-class-act-elevates-this-hard-hitting-drama/articleshow/59468578.cms|title=Mom movie review: Sridevi, Akshaye Khanna and Nawazuddin Siddiqui's class act elevates this hard-hitting drama|access-date=7 July 2017|work=Mumbai Mirror|author=Kunal Guha}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> সেই বছৰৰে শেষৰফালে তেওঁ অভয় চোপ্ৰাৰ মাৰ্ডাৰ মিষ্ট্ৰী ''ইত্তেফাক''ত এজন তদন্তকাৰী আৰক্ষীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। [[সোনাক্ষী সিন্‌হা]] আৰু [[সিদ্ধাৰ্থ মালহোত্ৰা]]ৰ সৈতে অভিনীত ছবিখনে বক্স অফিচত গড় উপাৰ্জন কৰে।<ref>{{Cite news |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/omg-sidharth-malhotra-sonakshi-sinha-akshaye-khanna-starrer-ittefaq-will-not-promoted/ |title=OMG! Sidharth Malhotra, Sonakshi Sinha, Akshaye Khanna starrer Ittefaq will NOT be promoted |website=Bollywood Hungama|access-date=19 October 2017}}</ref> ''ইণ্ডিয়া টুডে''ৰ সমৃদ্ধি ঘোষে লক্ষ্য কৰিছে যে, "অক্ষয় খান্নাই হৈছে এই ছবিখনৰ প্ৰকৃত তাৰকা। তেওঁৰ গহীন ব্যক্তিত্বই হওক বা বুদ্ধিদীপ্ত সংলাপেই হওক, অক্ষয়ক পৰ্দাত দেখাটো এক আনন্দৰ বিষয়।" <ref>{{Cite news |url=https://indiatoday.in |title=Ittefaq Movie Review: Sidharth-Sonakshi's murder mystery will keep you on your toes |work=India Today |first=Samrudhi |last=Ghosh|access-date=3 November 2017}}</ref> ২০১৯ চনত খান্নাৰ দুখন ছবি মুক্তি পায়। ''দ্য এক্সিডেণ্টেল প্ৰাইম মিনিষ্টাৰ''ত তেওঁ ভাৰতীয় নীতি বিশ্লেষক সঞ্জয় বাৰুৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। এই ছবিখন মধ্যমীয়াভাৱে সফল হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/box-office-accidental-prime-minister-set-profitable-simmba-surpass-chennai-express-today/|title=Box Office: The Accidental Prime Minister set to be profitable|last=Hungama|first=Bollywood|date=14 January 2019|website=Bollywood Hungama|language=en|access-date=15 January 2019}}</ref> ৰৌনক কোটেচাই লিখিছে, "খান্নাই নিশ্চিত কৰে যে ছবিত কোনো আমনিদায়ক মুহূৰ্ত নাই। কেমেৰাৰফালে চাই পোনপটীয়াকৈ দৰ্শকৰ সৈতে কথা পতাৰ ভংগীৰে তেওঁ দৰ্শকৰ মন জয় কৰিছে।" <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/the-accidental-prime-minister/movie-review/67476547.cms|title=The Accidental Prime Minister Review: An amusing and engaging look at the term of Dr Manmohan Singh as India's PM|work=Times of India|accessdate=13 January 2019}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ ''চেকচন ৩৭৫''ত ৰিচা চড্ডাৰ সৈতে এজন প্ৰতিৰক্ষা উকীলৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। তেওঁৰ অভিনয়ে তেওঁক ফিল্মফেয়াৰ সমালোচকৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতাৰ বঁটাৰ মনোনয়ন প্ৰদান কৰে।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood-akshaye-khanna-and-richa-chadha-to-feature-in-the-film-titled-section-375-428405|title=Akshaye Khanna and Richa Chadha to feature in the film titled Section 375|website=India TV News|date=17 February 2018 |accessdate=17 February 2018 }}</ref> ছবিখনে বক্স অফিচত গড় ব্যৱসায় কৰে। ৰাজীৱ মাছন্দে উল্লেখ কৰিছে, "অক্ষয় খান্নাই উকীলৰ চৰিত্ৰটোত এক চাতুৰ্যপূৰ্ণ আকৰ্ষণ আনি দিছে। ছবিখনৰ শ্ৰেষ্ঠ সংলাপ আৰু দৃশ্যবোৰ তেওঁৰ অংশত আছিল।" মনিকা ৰাৱাল কুক্ৰেজাই কৈছে, "খান্নাই প্ৰতিটো ফ্ৰেমতে তেওঁৰ তীব্ৰ অভিনয়েৰে আপ্লুত কৰে।" <ref>{{cite news|url=https://www.news18.com/news/movies/section-375-movie-review-akshaye-khanna-richa-chadhas-performances-make-for-compelling-courtroom-drama-2308555.html|title=Section 375 Movie Review: Akshaye Khanna, Richa Chadha's performances make for compelling courtroom drama|last=Rajeev|first=Rajeev|work=News18|access-date=14 September 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=Section 375 movie review: Akshaye Khanna, Richa Chadha deliver a brave film that raises questions |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/section-375-movie-review-akshaye-khanna-richa-chadha-deliver-a-brave-film-that-raises-questions/story-SMA2kfzZOkdKvvFjFNbZxO_amp.html |website=Hindustan Times |date=12 September 2019 |access-date=12 September 2019}}</ref> ২০২০ চনত তেওঁৰ একমাত্ৰ মুক্তিপ্ৰাপ্ত ছবি আছিল ''সব কুশল মঙ্গল''।<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/sab-kushal-mangal-trailer-akshaye-khanna-riva-kishan-priyaank-sharmas-film-is-a-colourful-love-triangle-7732761.html|title=Sab Kushal Mangal trailer: Akshaye Khanna, Riva Kishan, Priyaank Sharma's film is a colourful love triangle|accessdate=3 December 2019|work=Firstpost|date=3 December 2019 }}</ref> ''স্ক্ৰল ডট ইন''ৰ নন্দিনী ৰামনাথে লিখিছে, "খান্নাৰ বাবু চৰিত্ৰটোৱে যেতিয়াই পৰ্দাত দেখা দিয়ে তেতিয়াই ছবিখন জীপাল কৰি তোলে, যিটো প্ৰয়োজনতকৈ বহুত কম আছিল, আৰু তেওঁৰ অনুপস্থিতি বাৰুকৈয়ে অনুভৱ কৰা যায়।" <ref>{{cite web|url=https://scroll.in/reel/948505/sab-kushal-mangal-movie-review-akshaye-khanna-is-the-best-thing-about-groom-kidnapping-comedy|title=Sab Kushal Mangal Review: Akshaye Khanna is the best thing about groom kidnapping comedy|accessdate=3 January 2020|work=Scroll.in|date=3 January 2020 }}</ref> ২০২১ চনত খান্নাই ''ষ্টেট অৱ চিজ: টেম্পল এটেক''ত এজন এন.এছ.জি (NSG) বিষয়াৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref>{{Cite web|last=Banerjee|first=Arnab|date=10 July 2021|title='State Of Siege Temple Attack': Half-Forgotten Slice Of History|url=https://www.outlookindia.com/website/story/opinion-state-of-siege-temple-attack-half-forgotten-slice-of-history/387677|access-date=11 July 2021|website=Outlook India}}</ref> শৈবাল চেটাৰ্জীয়ে উল্লেখ কৰিছে, "অক্ষয় খান্না নিঃসন্দেহে এজন প্ৰতিভাশালী অভিনেতা। ছবিখনৰ মাজে মাজে তেওঁৰ সেই মানসম্পন্ন অভিনয়ৰ আভাস পোৱা যায়। কিন্তু তেওঁ এনে এখন চিত্ৰনাট্যত আবদ্ধ হৈ পৰিছে য’ত চৰিত্ৰৰ বিকাশৰ বাবে থল অতি কম।" <ref>{{Cite web|title=State Of Siege: Temple Attack Review - Reeks Of Staleness Despite Akshaye Khanna's Efforts|url=https://www.ndtv.com/entertainment/state-of-siege-temple-attack-review-reeks-of-staleness-despite-akshaye-khannas-efforts-2-stars-out-of-5-2482589|access-date=27 July 2021|website=NDTV India}}</ref> ছবিখন ২০২৫ চনত প্ৰেক্ষাগৃহত ''অক্ষৰধাম: অপাৰেচন বজ্ৰ শক্তি'' নামেৰে মুক্তি দিয়া হয়।<ref>{{cite web |access-date=20 June 2025 |title=Akshaye Khanna's OTT film revamped for theatres as Akshardham Operation Vajra Shakti |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/akshaye-khannas-ott-film-revamped-for-theatres-as-akshardham-operation-vajra-shakti-2743879-2025-06-20 |work=India Today |date=20 June 2025 }}</ref> বহু পলকৈ মুক্তি পোৱা খান্নাৰ ছবি ''লাভ ইউ হামেশা'' ২০২২ চনৰ তেওঁৰ প্ৰথম ছবি হিচাপে পৰিগণিত হয়, য’ত সোণালী বেন্দ্ৰেও আছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/2001/apr/03slide6.htm|title=Love You Hamesha|work=Rediff.com|access-date=17 July 2022|archive-date=17 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517081835/https://www.rediff.com/movies/2001/apr/03slide6.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/entertai/2000/nov/02varma.htm|title=Name calling, Bollywood style!|work=Rediff|author=Komal Nahta|access-date=17 August 2022|archive-date=17 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517084839/https://www.rediff.com/entertai/2000/nov/02varma.htm|url-status=live}}</ref> ইয়াৰ পিছত তেওঁ ''দৃশ্যম ২''ত এজন আৰক্ষী বিষয়াৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। ছবিখন সমালোচনাত্মক আৰু ব্যাৱসায়িকভাৱে সফল হোৱাৰ লগতে খান্নাই তেওঁৰ অভিনয়ৰ বাবে প্ৰশংসা বুটলিবলৈ সক্ষম হয়।<ref>{{Cite web|title=Drishyam 2 Box office collection - Worldwide|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/drishyam-2/box-office/|website=Bollywood Hungama|date=18 November 2022 |access-date=22 January 2023}}</ref> ''বলীবুড হাংগামা''ৰ এজন সমালোচকে লিখিছে, "অক্ষয় খান্না এই ফ্ৰেঞ্চাইজিটোৰ বাবে এক সুন্দৰ সংযোজন। চৰিত্ৰায়ণ আৰু অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ সকলোৰে দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে।" <ref>{{cite web |title=Drishyam 2 Movie Review|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/drishyam-2/critic-review/drishyam-2-movie-review/drishyam-2-gives-a-paisa-vasool-experience-thanks-to-the-performances-applause-worthy-climax/|website=Bollywood Hungama|access-date=25 November 2022|date=18 November 2022}}</ref> আনহাতে ''নিউজ ১৮''ৰ সোণিল ডেধিয়াই লিখিছে, "অক্ষয় খান্নাই সদায় দি অহাৰ দৰেই শ্ৰেষ্ঠ অভিনয় আগবঢ়াইছে। তেওঁ প্ৰতিটো দৃশ্যতে জিলিকি উঠিছে আৰু দৰ্শকৰ মনত এক ডাঙৰ প্ৰভাৱ পেলাইছে।" <ref>{{cite web |title=Drishyam 2 Review: Ajay Devgn, Akshaye Khanna, Tabu excel in this engaging thriller|url=https://www.news18.com/news/movies/drishyam-2-review-ajay-devgn-akshaye-khanna-tabu-excel-in-this-engaging-thriller-6410965.html|website=News 18|date=18 November 2022 |access-date=25 November 2022}}</ref> === অতিৰিক্ত প্ৰশংসা (২০২৫–বৰ্তমান) === পুনৰ দুবছৰীয়া বিৰতিৰ অন্তত, খান্নাই ২০২৫ চনৰ তেওঁৰ প্ৰথমখন ছবি ''ছাৱা''ত মোগল সম্ৰাট ঔৰংজেৱৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। ছত্ৰপতি সম্ভাজী মহাৰাজৰ জীৱনৰ ওপৰত আধাৰিত এই ছবিখনত বিকী কৌশলে মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web|title=Chhaava teaser: Vicky Kaushal's Chhatrapati Sambhaji faces off against Akshaye Khanna's Aurangzeb. Watch|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/chhaava-teaser-vicky-kaushals-chhatrapati-sambhaji-faces-off-against-akshaye-khannas-aurangzeb-watch-101724046514530.html|accessdate=19 August 2024|work=The Hindustan Time |date=19 August 2024 }}</ref><ref>{{cite web |date=19 October 2023 |title=Vicky Kaushal's Chaawa will see Akshaye Khanna as Emperor Aurangzeb |url=https://www.filmcompanion.in/news/vicky-kaushals-chaawa-will-see-akshaye-khanna-as-emperor-aurangzeb |archive-url=https://web.archive.org/web/20240613112018/https://www.filmcompanion.in/news/vicky-kaushals-chaawa-will-see-akshaye-khanna-as-emperor-aurangzeb |archive-date=13 June 2024 |access-date=25 November 2023 |work=Film Companion}}</ref> পৰ্দাত তেওঁলোকৰ মাজৰ প্ৰতিযোগিতাখন অধিক তীব্ৰ কৰি তুলিবলৈ খান্না আৰু কৌশলে চিত্ৰগ্ৰহণৰ সময়ত ইজনে সিজনৰ সৈতে কথা-বতৰা পতাৰপৰা বিৰত আছিল।<ref>{{Cite web |last=Goyal |first=Samarth |date=4 February 2025 |title=Vicky Kaushal and Akshaye Khanna didn't want see 'each other's faces' during the filming of Chhaava; Here's why |url=https://www.hindustantimes.com/htcity/cinema/vicky-kaushal-and-akshay-khanna-didnt-want-see-each-others-faces-during-the-filming-of-chhaava-heres-why-101738663977009.html#:~:text=Bollywood%20actors%20Vicky%20Kaushal%20and,hold%20of%20Chhatrapati%20Sambhaji%20Maharaj. |access-date=22 February 2025 |website=Hindustan Times}}</ref> ''হিন্দুস্তান টাইমছ''ৰ ঋষভ সুৰীয়ে তেওঁৰ অভিনয়ক "ভয়ংকৰ" বুলি অভিহিত কৰি তেওঁৰ ভাবপ্ৰকাশক চকুহালৰ প্ৰশংসা কৰে।<ref>{{Cite news |title=Chhaava movie review: Vicky Kaushal is near-flawless, Akshaye Khanna terrifies in imperfect Chhatrapati Sambhaji biopic|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/chhaava-movie-review-vicky-kaushal-is-near-flawless-akshaye-khanna-terrifies-in-imperfect-chhatrapati-sambhaji-biopic-101739501218281-amp.html |access-date=14 February 2025 |work=Hindustan Times}}</ref> বক্স অফিচত সফলতা লাভ কৰি ই সৰ্বকালৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ভাৰতীয় ছবিসমূহৰ অন্যতম হিচাপে পৰিগণিত হয়। এই ছবিখনে ''দৃশ্যম ২''ক চেৰ পেলাই তেওঁৰ কেৰিয়াৰৰ সৰ্বাধিক উপাৰ্জনকাৰী ছবি হিচাপে পৰিচিত হয়।<ref>{{Cite web |title=Worldwide Highest Grossing Bollywood Movies on 2025 - Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/box-office-collections/worldwide/2025/ |access-date=23 February 2025 |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 April 2025 |title=Chhaava Box Office: Film becomes the 4th release to cross Rs. 600 Cr; Vicky Kaushal joins SRK, Rajkummar Rao & Allu Arjun in the Rs. 600 Cr Club |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/chhaava-box-office-film-becomes-4th-release-cross-rs-600-cr-vicky-kaushal-joins-srk-rajkummar-rao-allu-arjun-rs-600-cr-club/ |access-date=6 June 2025 |website=Bollywood Hungama |language=en}}</ref> ২০২৫ চনৰ তেওঁৰ আন এখন ছবি ''ধুৰন্ধৰ''ত খান্নাই পাকিস্তানী গেংষ্টাৰ ৰেহমান দকাইতৰ (যাক ৰেহমান বালোচ বুলিও জনা যায়) চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। এই ছবিখন ভূ-ৰাজনৈতিক সংঘাত আৰু পাকিস্তানৰ কৰাচীৰ লিয়াৰী অঞ্চলৰ স্থানীয় গেংসমূহৰ সৈতে ভাৰতীয় চোৰাংচোৱা সংস্থা 'ৰ' (R&AW)-ৰ অভিযানৰদ্বাৰা অনুপ্ৰাণিত।<ref>{{cite web |access-date=8 July 2024 |title=Akshaye Khanna joins Ranveer Singh, Sanjay Dutt, R Madhavan, Arjun Rampal in Aditya Dhar's Dhurandhar |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-akshaye-khanna-joins-ranveer-singh-sanjay-dutt-r-madhavan-arjun-rampal-aditya-dhars-dhurandhar |work=Bollywood Hungama |date=8 July 2024 }}</ref><ref>{{cite web |title=Ranveer Singh's Dhurandhar brings to focus Lyari's past of political-crime nexus |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/ranveer-singh-dhurandhar-brings-to-focus-lyari-past-of-political-crime-nexus-2827615-2025-11-28 |access-date=28 November 2025 |work=[[India Today]] |date=28 November 2025 }}</ref> ''দ্য হিন্দু''ৰ অনুজ কুমাৰে অনুভৱ কৰিছিল যে অক্ষয়ে তেওঁৰ "ভয় লগা উপস্থিতি আৰু তীক্ষ্ণ দৃষ্টিৰে দৰ্শকক আচৰিত কৰি তুলিছে।" <ref>{{Cite news |last=Kumar |first=Anuj |date=5 December 2025 |title='Dhurandhar' movie review: Revenge served cold |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/dhurandhar-movie-review-ranveer-singh-aditya-dhar-akshaye-khanna-indo-pakistan/article70362352.ece |access-date=5 December 2025 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ছবিখনত খান্নাৰ প্ৰৱেশৰ দৃশ্যত কৰা এটা স্বতঃস্ফূৰ্ত নৃত্য ("Fa9la" গীতটোৰ সৈতে) ছচিয়েল মিডিয়াত ভাইৰেল হৈ পৰে।<ref>{{Cite web |date=13 December 2025 |title='Akshaye Khanna's dance sequence in Dhurandhar song Fa9la was one take, impromptu, last minute': Film's choreographer |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/akshaye-khanna-dance-scene-in-dhurandhar-song-fa9la-was-one-take-impromptu-last-minute-film-choreographer-vijay-ganguly-101765634032953.html |access-date=16 December 2025 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ''ছাৱা'' আৰু ''ধুৰন্ধৰ'' — দুয়োখন ছবিৰ বাবে খান্নাই ব্যাপক প্ৰশংসা লাভ কৰে আৰু বহু সমালোচকে ২০২৫ বৰ্ষটোক "খান্নাৰ বছৰ" বুলি অভিহিত কৰে।<ref>{{Cite news |date=7 December 2025 |title=Why internet is calling 2025 'Akshaye Khanna's year': From Dhurandhar to Chhaava, powerhouse performances behind the frenzy |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/why-internet-is-calling-2025-akshaye-khannas-year-from-dhurandhar-to-chhaava-powerhouse-performances-behind-the-frenzy/articleshow/125814287.cms?hl=en-IN&from=mdr |access-date=16 December 2025 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 December 2025 |title=Dhurandhar: Akshaye Khanna Lauded By Former Co-Star For 'Slapping' All With Performances And Not PR |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/bollywood/dhurandhar-akshaye-khanna-lauded-by-former-co-star-ameesha-patel-for-slapping-all-with-performances-and-not-pr-article-153297620 |access-date=16 December 2025 |website=www.timesnownews.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=10 December 2025 |title='If I didn't become Shah Rukh Khan, does that mean I'm not a star?': Dhurandhar's Akshaye Khanna once explained why he never became a Bollywood superstar |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/if-i-didnt-become-shah-rukh-khan-does-that-mean-im-not-a-star-dhurandhars-akshaye-khanna-once-explained-why-he-never-became-a-bollywood-superstar/articleshow/125881823.cms?hl=en-IN&from=mdr |access-date=16 December 2025 |work=The Economic Times |issn=0013-0389}}</ref> অহা দিনত তেওঁক [[নেটফ্লিক্স]]ৰ মূল চলচ্চিত্ৰ ''ইক্কা''ত ছানী দেউওলৰ সৈতে অভিনয় কৰা দেখা যাব।<ref>{{Cite web |date=2025-09-17 |title=Sunny Deol OTT Debut: थिएटर के बाद अब ओटीटी की दुनिया में एंट्री करेंगे सनी देओल, 'बॉर्डर' के इस एक्टर संग करेंगे स्क्रीन शेयर |url=https://www.prabhatkhabar.com/entertainment/bollywood/sunny-deol-ott-debut-reunites-with-border-actor-akshaye-khanna-in-film-ikka-details |access-date=2026-01-06 |website=Prabhat Khabar |language=hi}}</ref> == ৰাজহুৱা ছবি আৰু শিল্পকলা == [[File:Akshaye Khanna at the script reading session of 'Gandhi My Father'.jpg|thumb|''গান্ধী, মাই ফাদাৰ''ৰ চিত্ৰনাট্য পাঠৰ সময়ত খান্না]] খান্নাক তেওঁৰ প্ৰজন্মৰ এগৰাকী অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{cite web | title=How did Akshaye Khanna go from being forgotten to becoming the most celebrated actor of 2025? | website=[[The Statesman (India)|The Statesman]] | date=10 December 2025 | url=https://www.thestatesman.com/entertainment/bollywood/how-did-akshaye-khanna-go-from-being-forgotten-to-becoming-the-most-celebrated-actor-of-2025-1503523789.html }}</ref> ৰাজীৱ মাছন্দে খান্নাক "বলীবুডৰ অন্যতম অকলশৰীয়া অভিনেতা" বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref>{{Cite web |author=Rajeev Masand |title=Interview - Acting keeps me alive: Akshaye Khanna |work=Rajeev Masand |accessdate=11 December 2021 |url=https://rajeevmasand.com/admin/uncategorized/acting-keeps-me-alive-akshaye/ |archive-date=7 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230707161906/https://rajeevmasand.com/admin/uncategorized/acting-keeps-me-alive-akshaye/ |url-status=dead |archivedate=7 July 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230707161906/https://rajeevmasand.com/admin/uncategorized/acting-keeps-me-alive-akshaye/ |deadurl=yes }}</ref> তেওঁ ছচিয়েল মিডিয়াত সক্ৰিয় নহয় আৰু সংবাদ মাধ্যমৰ চকুৰপৰা আঁতৰি থকাৰ লগতে ব্যাপক ৰাজহুৱা প্ৰচাৰৰপৰা বিৰত থকাৰ বাবে পৰিচিত, যাৰ বাবে তেওঁক প্ৰায়ে এক ৰহস্যমজ় ব্যক্তিত্ব হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হয়।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=13 December 2025 |title='Man of mystery' Akshaye Khanna was the 'school crush, most popular senior', recalls his schoolmate: 'He was the quiet storm' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/akshaye-khanna-school-crush-most-popular-senior-quiet-storm-man-of-mystery-10418220/ |access-date=17 December 2025 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> অভিনেতাগৰাকীয়ে নিজৰ নিঃসংগতাক পৱিত্ৰ বুলি জ্ঞান কৰে আৰু অকলশৰে সময় অতিবাহিত কৰাৰ পছন্দৰ বিষয়ে মুকলিকৈ কৈছে। তেওঁ বিবাহৰ প্ৰতি অনিচ্ছা প্ৰকাশ কৰি নিজকে "বিবাহৰ উপযুক্ত নহয়" বুলি অভিহিত কৰিছে আৰু নিজৰ স্বতন্ত্ৰ জীৱন-শৈলীৰ সৈতে আপোচ কৰিবলৈ টান পোৱা বুলি জানিবলৈ দিছে।<ref>{{Cite news |title="I'm even more commitment-phobic now": Reason why Akshaye Khanna never got married, how to deal with this phobia |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/relationships/love-sex/im-even-more-commitment-phobic-now-reason-why-akshaye-khanna-never-got-married-how-to-deal-with-this-phobia/articleshow/125883076.cms |access-date=17 December 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ''ইত্তেফাক'' ছবিখনৰ এক প্ৰচাৰমূলক অনুষ্ঠানত কৰণ জোহৰে মন্তব্য কৰিছিল যে খান্নাৰ এক গহীন আৰু ভাবলেশহীন কণ্ঠস্বৰ আছে। সেই একেটা অনুষ্ঠানতে শ্বাহৰুখ খানে ধেমালি কৰি খান্নাক "অদ্ভুত" বুলি অভিহিত কৰিছিল। খানে তেওঁৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰৰ কথা সুঁৱৰি কৈছিল যে খান্না অতি শান্ত স্বভাৱৰ বাবে তেওঁৰ সৈতে কথা পতাটো এক বিশেষ অভিজ্ঞতা।<ref>{{Cite web |last=Gavankar |first=Vaishnavi |title=When Shah Rukh Khan praised Akshaye Khanna for his dancing skills on beats, asked, 'Why the hell are you like this?' |url=https://www.moneycontrol.com/entertainment/when-shah-rukh-khan-praised-akshaye-khanna-for-his-dancing-skills-on-beats-asked-why-the-hell-are-you-like-this-article-13719867.html/amp |website=Moneycontrol}}</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=MC4feT1VN0k |title=When SRK Revealed That He Is A Big Fan Of Akshaye Khanna {{!}} SRK ने बताया कि वो अक्षय का बड़ा फैन है |date=5 November 2017 |last=Six Sigma Films |access-date=17 December 2025 |via=YouTube}}</ref> অনুৰাধা প্ৰসাদৰ সৈতে হোৱা এটা সাক্ষাৎকাৰত নিজৰ তাৰকা খ্যাতিৰ বিষয়ে সোধা প্ৰশ্নৰ উত্তৰত খান্নাই নিজৰ ১৫বছৰীয়া কেৰিয়াৰৰ বাবে কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ চলচ্চিত্ৰ জগতক ব্যাৱসায়িক জগতৰ সৈতে তুলনা কৰি কয় যে ৫০০ কোটি টকাৰ সম্পত্তিৰ গৰাকী এজন ব্যৱসায়ীক কেৱল ৰতন টাটা বা ধীৰুভাই আম্বাণীৰ দৰে চহকী নোহোৱাৰ বাবেই বিফল বুলি গণ্য কৰিব নোৱাৰি। তেওঁ বৰ্তমানৰ অৱস্থানক লৈ সন্তুষ্ট বুলি সামৰণি মাৰে।<ref>{{Cite web |title='If I didn't become Shah Rukh Khan, does that mean I'm not a star?': Dhurandhar's Akshaye Khanna once explained why he never became a Bollywood superstar - The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/if-i-didnt-become-shah-rukh-khan-does-that-mean-im-not-a-star-dhurandhars-akshaye-khanna-once-explained-why-he-never-became-a-bollywood-superstar/articleshow/125881823.cms?from=mdr |access-date=17 December 2025 |website=m.economictimes.com | date=10 December 2025 }}</ref> === শিল্পকলা === ''দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ''ৰ কোমল পাঞ্চালে তেওঁক "আটাইতকৈ সূক্ষ্ম আৰু নিপুণ অভিনেতা" বুলি অভিহিত কৰি উল্লেখ কৰে যে, "অক্ষয় এনে এজন ব্যক্তি যিয়ে নিজকে চৰিত্ৰৰ ওপৰত জাপি নিদিয়ে, বৰঞ্চ পৰ্দাত ৰূপায়ণ কৰা প্ৰতিটো চৰিত্ৰৰ সৈতে একাত্ম হৈ পৰে।" <ref>{{Cite web |author=Komal RJ Panchal |title=Akshaye Khanna on his films, sabbaticals, career and more: 'Who wants to sit at home? I love to be on set' |work=Indian Express |date=28 October 2017 |accessdate=23 August 2021 |url=https://gulfnews.com/entertainment/bollywood/shah-rukh-khan-is-all-praise-for-akshaye-khanna-1.2114384}}</ref> ''ৰেডিফ ডট কম''ৰ ৰোহিনী আয়াৰে কয় যে, "অক্ষয়ৰ এটাৰ পিছত আনটো শক্তিশালী অভিনয় আগবঢ়োৱাৰ এক বিশেষ দক্ষতা আছে।" <ref>{{Cite web |author=Rohini Iyer |title=Interview - What makes Akshaye Khanna happy? |work=Rediff.com - Rediff Movies |accessdate=23 November 2021 |url=https://m.rediff.com/movies/2002/nov/02aksh.htm}}</ref> ''খালিজ টাইমছ''ৰ খালিদ মহম্মদে উল্লেখ কৰিছে, "এজন অনিচ্ছুক অভিনেতাৰপৰা অধিক সক্ৰিয় অভিনেতালৈ — দুৰ্ধৰ্ষ প্ৰতিভাশালী অক্ষয় খান্নাই সফলতাৰ চক্ৰটো সম্পূৰ্ণ কৰিছে।" <ref name="AK" /> ''মুম্বাই মিৰৰ''ৰ ৰশ্মিলা ভট্টাচাৰ্যই অভিনেতাগৰাকীক "অতি সময়নিষ্ঠ" হোৱাৰ বাবে প্ৰশংসা কৰিছে।<ref>{{Cite web |author=Roshmila Bhattacharya |title=Akshaye Khanna: I am one of the luckiest few who enjoys going to work every day |work=Mumbai Mirror |accessdate=20 May 2021 |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/akshaye-khanna-i-am-one-of-the-luckiest-few-who-enjoys-going-to-work-every-day/articleshow/72907240.cms |archivedate=26 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200226162728/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/akshaye-khanna-i-am-one-of-the-luckiest-few-who-enjoys-going-to-work-every-day/articleshow/72907240.cms |deadurl=yes }}</ref> ''ৰেডিফ ডট কম''ৰ ভি এছ শ্ৰীনিবাসনে ''বৰ্ডাৰ'' মুক্তিৰ পিছত খান্নাক "ভৱিষ্যতৰ তাৰকা" বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref>{{Cite web |author=V S Srinivasan |title=Bollywood '97 |work=Rediff.com |date=2 February 1998 |accessdate=28 September 2019 |url=https://m.rediff.com/movies/1998/feb/02hit.htm}}</ref> সমালোচকসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে ''দিল চাহতা হ্যায়'' ছবিখন আছিল খান্নাৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সন্ধিক্ষণ। ''ফাৰ্ষ্টপোষ্ট''ৰ স্নেহা বেংগানীয়ে তেওঁৰ চৰিত্ৰটোক "অতি যত্ন আৰু নিয়ন্ত্ৰণেৰে লিখা তথা পৰিৱেশন কৰা" বুলি অভিহিত কৰিছে। তেওঁ লগতে কয় যে "অক্ষয় খান্নাৰ যোগ্য অভিনয় অবিহনে" এই চৰিত্ৰটো বেলেগ হ’লহেঁতেন।<ref>{{Cite web |author=Sneha Bengani |title=Dil Chahta Hai: Akshaye Khanna's character Siddharth Sinha grounded Farhan Akhtar's coming-of-age film |work=Firstpost |date=10 August 2021 |accessdate=10 August 2021 |url=https://www.firstpost.com/entertainment/bollywood/dil-chahta-hai-turns-20-akshaye-khannas-character-siddharth-sinha-grounded-farhan-akhtars-coming-of-age-film-9873831.html/amp}}</ref> ''ফিল্মফেয়াৰ''ৰ আকৃতি আনন্দৰ মতে, "ছবিখনত তেওঁৰ অভিনয়েই তেওঁক বিশেষ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰিছে।" <ref>{{Cite web |author=Aakriti Anand |title=Then and Now: Dil Chahta Hai |work=Filmfare |date=14 August 2015 |accessdate=11 September 2019 |url=https://m.filmfare.com/features/then-and-now-dil-chahta-hai-10194.amp}}</ref> ''হমৰাজ'', ''দীৱানগী'' (দুয়োখন ২০০২), ''হাঙ্গামা'' (২০০৩), ''গান্ধী, মাই ফাদাৰ'' (২০০৭), ''ৰেচ'' (২০০৮) আৰু ''দৃশ্যম ২'' (২০২২)ত বিভিন্ন ধৰণৰ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণৰ জৰিয়তে খান্নাৰ বহুমুখী প্ৰতিভাৰ কথা ফুটি উঠিছে।<ref name="AKhanna" /><ref name="AkshayeKh" /> ''দ্য এছিয়ান এজ''ৰ নিৰ্তিকা পাণ্ডিতাৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত খান্নাই নিজকে "এজন পৰিচালকৰ অভিনেতা" বুলি অভিহিত কৰে। তেওঁ লগতে কয় যে তেওঁ "নিজৰ জীৱনটো ব্যক্তিগত কৰি ৰাখিবলৈ ভাল পায় আৰু সামাজিক জীৱনৰপৰা আঁতৰি থাকে।" <ref>{{Cite web |author=Nirtika Pandita |title=I don't have an appetite for social life: Akshaye Khanna |work=The Asian Age |date=10 December 2019 |accessdate=29 September 2021 |url=https://www.asianage.com/entertainment/bollywood/101219/dont-have-an-appetite-for-social-life-akshaye-khanna.html}}</ref> ''দ্য নিউ ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ''-এ ২০২২ চনৰ শ্ৰেষ্ঠ অভিনয়ৰ তালিকাত খান্নাৰ ''দৃশ্যম ২''ৰ অভিনয়ক স্থান দিছে।<ref>{{Cite web |author=Kartik Bhardwaj |title=Class act: Best performers of 2022 Bollywood movies |work=The New Indian Express |date=30 December 2022 |access-date=31 December 2022 |url=https://www.newindianexpress.com/cities/delhi/2022/Dec/30/classact-best-performers-of-2022-bollywood-movies-2533171.html}}</ref> ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ জগতৰ সদস্যসকলেও প্ৰায়ে খান্নাৰ প্ৰশংসা কৰিছে। শ্বাহৰুখ খানে কৈছে, "মই সদায় অক্ষয় আৰু তেওঁৰ অভিনয় ক্ষমতাৰ প্ৰতি অতি অনুৰক্ত। মই তেওঁৰ কামৰ এজন ডাঙৰ অনুৰাগী। তেওঁৰ মাজত এটা অদ্ভুত ৰহস্য আছে যিটো তেওঁৰ অভিনয়ত প্ৰতিফলিত হয়।" <ref>{{Cite web |title=Shah Rukh Khan is all praise for Akshaye Khanna, calls him effortless |work=Gulf News - Bollywood |date=28 October 2017 |accessdate=23 December 2020 |url=https://gulfnews.com/entertainment/bollywood/shah-rukh-khan-is-all-praise-for-akshaye-khanna-1.2114384}}</ref> কৰীণা কাপুৰে অভিনেতাগৰাকীৰ ওপৰত তেওঁৰ "চৰম ক্ৰাশ্ব (huge crush)" থকা বুলি স্বীকাৰ কৰিছে।<ref>{{Cite web |title=Interview - Kareena Kapoor - I had a huge crush on Akshaye Khanna |work=Rediff.com |accessdate=28 January 2019 |url=https://m.rediff.com/movies/report/slide-show-1-kareena-kapoor-i-am-still-as-protective-about-the-people-i-love/20130102.htm}}</ref> তেওঁৰ ''চেকচন ৩৭৫''ৰ সহ-অভিনেত্ৰী ৰিচা চড্ডাই তেওঁক এজন "অৱহেলিত অভিনেতা (underrated actor)" বুলি অভিহিত কৰি কয়, "মই অক্ষয় খান্নাৰ কামৰ প্ৰতি অত্যন্ত শ্ৰদ্ধাশীল। তেওঁ এজন মেধাবী, অৱহেলিত আৰু অতি বুদ্ধিমান অভিনেতা।" <ref>{{Cite web |title=Exclusive - Akshaye Khanna is brilliant but an underrated actor: Richa Chadha |work=India Today |date=23 January 2019 |accessdate=28 December 2021 |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/akshaye-khanna-is-brilliant-but-an-underrated-actor-richa-chadha-1436658-2019-01-23}}</ref> খান্নাই কেইবাটাও কনচাৰ্ট ট্যুৰতো অংশগ্ৰহণ কৰিছে। ১৯৯৯ চনত তেওঁৰ প্ৰথমটো কনচাৰ্ট ট্যুৰ আছিল "মেগনিফিসেণ্ট ফাইভ", য'ত তেওঁ আমিৰ খান, ঐশ্বৰ্য ৰায়, ৰাণী মুখাৰ্জী আৰু টুইংকল খান্নাৰ সৈতে অংশ লৈছিল।<ref>{{cite news |author=Keely, Alistair |title=Bollywood five prove simply magnificent |date=30 August 1999 |url=http://www.thefreelibrary.com/Bollywood+five+prove+simply+magnificent.-a060496021 |work=The Birmingham Post |access-date=12 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222151835/http://www.thefreelibrary.com/Bollywood+five+prove+simply+magnificent.-a060496021 |archive-date=22 February 2014 |url-status=live}}{{subscription required|via=The Free Library}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mega Millennium Concert 1999: When Aamir Khan, Akshaye Khanna, Aishwarya Rai, Rani Mukerji came together for event |work=DNA India |accessdate=12 May 2021 |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/photo-gallery-mega-millennium-concert-1999-when-aamir-khan-akshaye-khanna-aishwarya-rai-rani-mukerji-came-together-for-event-2814599/amp}}</ref> ২০০৬ চনত তেওঁৰ ছবি ''আপ কি খাতিৰ''ৰ শিৰোনাম গীতটোৰ আনপ্লাগড ভাৰ্ছনত তেওঁ কণ্ঠ দান কৰিছিল।<ref>{{cite web|author=Taran Adarsh|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/aap-ki-khatir/critic-review/aap-ki-khatir-movie-review/|title=Aap Ki Khatir Movie and Music Review!|website=Bollywood Hungama|date=25 August 2006 |accessdate=15 December 2018}}</ref> ==চলচ্চিত্ৰপঞ্জী== *[[:en:Akshaye Khanna filmography|অক্ষয় খান্নাৰ চলচ্চিত্ৰসমূহ]] ==বঁটা আৰু মনোনয়ন== *[[:en:List of awards and nominations received by Akshaye Khanna|অক্ষয় খান্নাই লাভ কৰা বঁটা আৰু মনোনয়নৰ তালিকা]] খান্নাই দুটাকৈ ফিল্মফেয়াৰ বঁটা লাভ কৰিছে — ''বৰ্ডাৰ'' ছবিৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ নৱাগত অভিনেতা আৰু ''দিল চাহতা হ্যায়''ৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ সহযোগী অভিনেতাৰ বঁটা।<ref>{{cite news |title=Complete list of Filmfare Awards Winners from 1953 to 2019 |url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards/winners |access-date=14 December 2020 |work=filmfare.com |language=en}}</ref> == তথ্য উৎস == {{Reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == {{Commons category|Akshaye Khanna|অক্ষয় খান্না}} * {{IMDb name|0451379}} * {{Bollywood Hungama person|akshaye-khanna}} {{Navboxes|list={{IIFAAwardBestNegativeRole}} {{Filmfare Award for Best Supporting Actor|2001–2020}} {{Filmfare Award for Best Male Debut}} {{ScreenAwardBestMaleDebut}} {{ScreenAwardBestActorNegativeRole}} {{ZeeCineAwardBestSupportingActorMale}} {{Zee Cine Award for Best Male Debut}}}} {{কৰ্তৃপক্ষ নিয়ন্ত্ৰণ}}{{DEFAULTSORT:Khanna, Akshaye}} [[শ্ৰেণী:হিন্দী চলচ্চিত্ৰৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:মুম্বাইৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:জীৱিত ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ একাডেমী বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:জী চিনে বঁটা বিজয়ী]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰ অভিনেতা]] [[শ্ৰেণী:ফিল্মফেয়াৰ বঁটা বিজয়ী]] 902rydmbq8xqbkramp55yevd43l4ami 0 134317 649119 636891 2026-11-02T10:32:16Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 649119 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = এলেক্সা পেনাভেগা | height = ৫ ফুট ৩ ইঞ্চি | image = Alexa Vega 2013 (cropped).jpg | caption = ২০১৩ চনত ভেগা | birth_name = এলেক্সা এলেচে ভেগা<ref>{{cite web|url=https://www.etonline.com/movies/139130_Five_Fun_Facts_About_Alexa_Vega|title=5 Things You Don't Know About Alexa Vega|work=Entertainment Tonight|date=October 3, 2013|access-date=May 25, 2020|archive-date=March 27, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327015856/https://www.etonline.com/movies/139130_Five_Fun_Facts_About_Alexa_Vega|url-status=live}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1988|8|27}} | birth_place = [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]]ৰ ফ্ল’ৰিডাৰ মায়ামি | occupation = অভিনেত্ৰী | years_active = ১৯৯৩–বৰ্তমান | spouse = {{ubl | {{marriage|শ্বন ক’ভেল|2010|2012|end=বিবাহ বিচ্ছেদ}} | {{marriage|কাৰ্লোচ পেনাজুনিয়ৰ|2014}} }} | children = ৪{{efn|এজন মৃতজাত সন্তানসহ। }} | relatives = মাকেনজি ভেগা (ভগ্নী) }} '''এলেক্সা এলেচে পেনাভেগা'''<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/alexa-vega-weds-big-time-668532/|title=Alexa Vega Weds Big Time Rush's Carlos Pena Jr.|work=The Hollywood Reporter|date=January 5, 2014|access-date=July 27, 2019|archive-date=March 29, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329074459/https://www.hollywoodreporter.com/news/alexa-vega-weds-big-time-668532|url-status=live}}</ref> ([[ইংৰাজী]]: Alexa Ellesse PenaVega; জন্মগত নাম: '''ভেগা'''; জন্ম: ২৭ আগষ্ট, ১৯৮৮) এগৰাকী [[আমেৰিকা]]ন অভিনেত্ৰী। তেওঁ প্ৰথম চাৰিখন ''স্পাই কিডছ'' চলচ্চিত্ৰত '''কাৰমেন কৰ্টেজ''' আৰু ২০০৪ চনৰ বোলছবি ''শ্লিপঅভাৰ''ত জুলি কৰ্কীৰ চৰিত্ৰত অভিনয়ৰ বাবে পৰিচিত। ২০০৯ চনত তেওঁ এবিচি ফেমিলিৰ ধাৰাবাহিক ''ৰুবি এণ্ড দ্য ৰকিটছ''ত নাম ভূমিকা ৰুবি গেলাগাৰ হিচাপে অভিনয় কৰিছিল। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == ভেগাৰ পিতৃ বাৰুচ ভেগা এজন কলম্বিয়ান ফেশ্বন ফটোগ্ৰাফাৰ আৰু কেন্দ্ৰীয় চোৰাংচোৱা সংস্থাৰ (CIA) প্ৰাক্তন তথ্যদাতা আছিল।<REF NAME="WSJ"> De Cordoba, Jose, [https://www.wsj.com/articles/SB976144155231612728 "Fashion Photographer Scored Millions As an Informant, but Was Justice Served?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211105053034/https://www.wsj.com/articles/SB976144155231612728 |date=November 5, 2021 }}, ''The Wall Street Journal'', December 7, 2000 </ref> তেওঁৰ মাতৃ জিনা ৰু এগৰাকী প্ৰাক্তন মডেল।<ref>{{cite web |last=Tracy |first=Liz |url=http://www.miaminewtimes.com/arts/latina-takeover-actresses-from-miami-are-playing-big-roles-for-disney-broadway-and-hollywood-7899910 |title=Latina Takeover: Actresses From Miami Are Playing Big Roles for Disney, Broadway, and Hollywood |publisher=Miami New Times |date=September 15, 2015 |access-date=September 24, 2015 |archive-date=September 25, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925193628/http://www.miaminewtimes.com/arts/latina-takeover-actresses-from-miami-are-playing-big-roles-for-disney-broadway-and-hollywood-7899910 |url-status=live }}</ref><ref name="notitalian">{{cite web|title=Alexa Forever |work=RE: Questions for Miss Alexa Vega |url=http://www.alexa-vega.com/forum-archive/questions-for-miss-alexa-vega.html#alexaethnicity |access-date=August 20, 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100627200841/http://www.alexa-vega.com/forum-archive/questions-for-miss-alexa-vega.html |archive-date=June 27, 2010 }}</ref><ref name=dlaima>{{Cite news|title=Ex-spy has price on head, ache in heart|publisher=Miami Herald|date=September 7, 2009|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=MH&s_site=miami&p_multi=MH&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=12B3F492E15ED4D8&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D|access-date=March 8, 2011|archive-date=November 15, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181115112924/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=MH&s_site=miami&p_multi=MH&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=12B3F492E15ED4D8&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D|url-status=live|archivedate=November 15, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181115112924/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=MH&s_site=miami&p_multi=MH&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=12B3F492E15ED4D8&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D|deadurl=yes}}</ref> অভিনেত্ৰী মাকেনজি ভেগাসহ ভেগাৰ মুঠ ছয়জন ভাই-ভনী আছে। চাৰি বছৰ বয়সত তেওঁ পৰিয়ালৰ সৈতে কেলিফৰ্ণিয়ালৈ গুচি আহে।<ref name=buddytvbio>{{cite web|title=Alexa Vega Biography|url=http://www.buddytv.com/info/alexa-vega-info.aspx|publisher=BuddyTV|access-date=July 29, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729064029/http://www.buddytv.com/info/alexa-vega-info.aspx|archive-date=July 29, 2014|url-status=dead}}</ref> কিশোৰী অৱস্থাত তেওঁ ঘৰতে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{Cite web|url=http://www.ign.com/articles/2004/07/10/sleeping-over-with-alexa-vega|title=Sleeping Over with Alexa Vega|last=Gilchrist|first=Todd|date=July 9, 2004|website=IGN|language=en-US|access-date=January 5, 2018|archive-date=January 5, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105183504/http://www.ign.com/articles/2004/07/10/sleeping-over-with-alexa-vega|url-status=live}}</ref> '''এলেক্সা ভেগা''' ([[ইংৰাজী]]: Alexa Vega; জন্ম: ২৭ আগষ্ট, ১৯৮৮) এগৰাকী আমেৰিকান অভিনেত্ৰী আৰু গায়িকা। == কৰ্মজীৱন == ১৯৯৬ চনত আঠ বছৰ বয়সত ভেগাই ''টুইষ্টাৰ'' বোলছবিখনত কম বয়সীয়া জো হাৰ্ডিং হিচাপে অভিনয় কৰিছিল। তেওঁ ''ইআৰ'', ''ফ’ল’ দ্য ষ্টাৰ্ছ হোম'', ''ঘোষ্ট হুইচপাৰাৰ'' আৰু ''দ্য বাৰ্নি মেক শ্ব’'' আদিকে ধৰি অসংখ্য টেলিভিছন ধাৰাবাহিক আৰু চলচ্চিত্ৰত অতিথি শিল্পী হিচাপে অভিনয় কৰিছিল। ২০০১ চনত ''স্পাই কিডছ'' ছবিত "কাৰমেন কৰ্টেজ" চৰিত্ৰৰ বাবে তেওঁ বিশ্বজুৰি পৰিচিত হৈ পৰে। প্ৰথমখন ''স্পাই কিডছ'' ছবি বিপুলভাৱে সফল হৈছিল আৰু ইয়াৰ দুখন ছিকুৱেল ''স্পাই কিডছ ২: দ্য আইলেণ্ড অৱ লষ্ট ড্ৰিমছ'' আৰু ''স্পাই কিডছ ৩-ডি: গেম অভাৰ'' নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই তিনিখন ছবিৰ চিত্ৰগ্ৰহণৰ সময়ত তেওঁ নিজৰ বেছিভাগ ষ্টাণ্ট নিজেই কৰিছিল। ২০১১ চনত ভেগাই ইয়াৰ পৰৱৰ্তী খণ্ড ''স্পাই কিডছ: অল দ্য টাইম ইন দ্য ৱৰ্ল্ড''ত এগৰাকী প্ৰাপ্তবয়স্ক কাৰমেন কৰ্টেজ হিচাপে অভিনয় কৰিছিল। [[File:Alexa Vega during Repo Tour cropped.jpg|thumb|left|২০০৯ চনত ''ৰিপ’! ৰোড ট্যুৰ''ৰ সময়ত ভাষণ দি থকা অৱস্থাত ভেগা]] ২০০৩ চনৰ জুলাই মাহৰ ''ভেনিটী ফেয়াৰ'' আলোচনীত তেওঁক সেই বছৰৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় কিশোৰ চেলিব্ৰিটি হিচাপে নামকৰণ কৰা হৈছিল। ২০০৪ চনত ভেগাই দুখন ছবিৰ কাম সম্পূৰ্ণ কৰে: ''শ্লিপঅভাৰ'' আৰু ''ষ্টেটছ এভিডেন্স''। পিছৰ বছৰত তেওঁ লাইফটাইম টেলিভিছন ছবি ''অড গাৰ্ল আউট''ত চাইবাৰ উৎপীড়নৰ বলি হোৱা এজনী কিশোৰীৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে। ২০০৬ চনত তেওঁ আন এখন টেলিভিছন ছবি ''ৱাকআউট''ত অভিনয় কৰে; আৰু ২০০৭ চনৰ এপ্ৰিলত সীমিত পৰিসৰত মুক্তি পোৱা ''ৰিমেম্বাৰ দ্য ডেজ'' ছবিৰ দৃশ্যগ্ৰহণ সমাপ্ত কৰে। তেওঁ ২০০৮ চনত মুক্তি পোৱা ''ৰিপ’! দ্য জেনেটিক অপেৰা''ৰ চিত্ৰগ্ৰহণ সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref>[https://news.yahoo.com Paris Hilton gets movie musical role]. Retrieved August 1, 2007.</ref> এৰাম ৰাপাপোৰ্টৰ ৰচনা আৰু পৰিচালনাত ২০০৮ চনৰ মাৰ্চ মাহত চিকাগোত দৃশ্যগ্ৰহণ আৰম্ভ হোৱা ''হেলিক্স'' ছবিৰ মুখ্য চৰিত্ৰৰ বাবে ভেগাৰ নাম নিশ্চিত কৰা হয়। তেওঁক প্ৰথমতে ২০০৯ চনৰ ৰবাৰ্ট ৰড্ৰিগেজৰ ছবি ''শ্বৰ্টছ''ৰ বাবে নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল, অৱশ্যে ''ব্ৰকেন হিল''ৰ চিত্ৰগ্ৰহণৰ বাবে তেওঁ অষ্ট্ৰেলিয়াত থকাৰ বাবে তেওঁৰ পৰিৱৰ্তে কেট ডেনিংছক লোৱা হয়। তেওঁ ব্ৰডৱেৰ ''হেয়াৰস্প্ৰে''ত পেনি হিচাপে অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.playbill.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715022810/http://www.playbill.com|title="Spy Kids" Star Vega to Join Broadway's Hairspray - Playbill.com|archive-date=July 15, 2014}}</ref> ২০০৯ চনত তেওঁ এবিচি ফেমিলী টেলিভিছন চিটকম ''ৰুবী এণ্ড দ্য ৰকিটছ''ত ৰুবী গালাগৰৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, য’ত পেট্ৰিক আৰু ডেভিদ কেছিডিয়েও অভিনয় কৰিছিল। ভেগাই ২০১২ চনৰ চিনেমা ''দ্য ডেভিলছ কাৰ্নিভাল''ত উইকৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল, যিখন ছবি পৰিচালক ডেন লিন বাউছমেন আৰু চিত্ৰনাট্যকাৰ টেৰেন্স জাডুনিচৰ আছিল। তেওঁলোকে পূৰ্বে ''ৰিপ’! দ্য জেনেটিক অপেৰা''ত ভেগাৰ সৈতে কাম কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=http://www.fearnet.com |title=Two Tickets To 'The Devil's Carnival' Please |publisher=FEARnet |date=March 6, 2012 |access-date=March 28, 2012 |archive-date=June 6, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120606204506/http://www.fearnet.com |url-status=live }}</ref> ভেগাই ছবিখনৰ চাউণ্ডট্ৰেকৰ বাবে দুটা গানো গাইছিল।<ref>{{cite web|title=The Devil's Carnival OST Out Today|url=https://bloody-disgusting.com|work=Bloody Disgusting|date=April 3, 2012|access-date=August 15, 2022|archive-date=August 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220816002651/https://bloody-disgusting.com|url-status=live}}</ref> ২০১২ চনত ভেগাই ৰব মাৰ্গোলিছৰ পৰিচালনাত নিৰ্মিত স্বতন্ত্ৰ থ্ৰিলাৰ ছবি ''২বিআৰ/১বিএ''ত স্পেন্সাৰ গ্ৰামাৰ আৰু কেথৰিন মৰিছৰ সৈতে অভিনয় কৰিছিল। ভেগাই লাইফটাইম চেনেলৰ চিনেমা ''দ্য প্ৰেগনেন্সি প্ৰজেক্ট''ত অভিনয় কৰিছিল আৰু তেওঁৰ এনিমেটেড ছবি ''দ্য ক্লকৱৰ্ক গাৰ্ল''ৰ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছিল। ২০১০ চনত নিৰ্মিত ভেগাৰ ছবি ''দ্য মাইন''এ সীমিত মুক্তি লাভ কৰিছিল। ভেগাই এনিমেটেড ধাৰাবাহিক ''আনছুপাৰভাইজড''ত ক্ৰিষ্টিনাৰ চৰিত্ৰত কণ্ঠদান কৰিছিল আৰু ''ৰয়েল পেইনছ''ত অতিথি চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল। এৰোস্মিথৰ মিউজিক ভিডিঅ’ "লেজেণ্ডাৰী চাইল্ড"ত ভেগাই এগৰাকী যুৱতী নায়িকাৰ ভূমিকা পালন কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.billboard.com |title=Aerosmith Rocks a Warehouse in 'Legendary Child' Video |publisher=Billboard |access-date=June 7, 2013 |archive-date=June 5, 2013 |archive-url=https://web.archive.org |url-status=live }}</ref> ২০১৩ আৰু ২০১৪ চনত ভেগাই ''২৩ ব্লাষ্ট'', ''মাচেট কিলছ'', ''বাউণ্টি কিলাৰ'', ''উইকেড ব্লাড'', ''দ্য ৰিমেইনিং'', আৰু ''দ্য হাণ্টাৰ্ছ'' ছবিত অভিনয় কৰে। তেওঁ ''বিগ টাইম ৰাছ'' ধাৰাবাহিকৰ শেষ খণ্ড "বিগ টাইম ড্ৰিমছ"ত নিজৰ চৰিত্ৰতে অতিথি শিল্পী হিচাপে অভিনয় কৰিছিল। ২০১৫ চনত ভেগাই ''ডু ইউ বিলিভ?''ত লেচী হিচাপে অভিনয় কৰে।<ref>{{Cite news|url=https://variety.com|title=Film Review: 'Do You Believe?'|last=Foundas|first=Scott|date=March 20, 2015|work=Variety|access-date=September 20, 2017|language=en-US|archive-date=July 14, 2017|archive-url=https://web.archive.org|url-status=live}}</ref> ২০১৫ চনৰ শৰৎকালত ভেগাই ''ডান্সিং উইথ দ্য ষ্টাৰ্ছ''ৰ ২১সংখ্যক ছিজনত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল; ভেগাক পেছাদাৰী নৃত্যশিল্পী মাৰ্ক বালাছৰ সৈতে জুটি হিচাপে নিৰ্বাচন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://abc.go.com|title=Dancing with the Stars Season 21 Cast Announcement|work=ABC|date=September 2, 2015|access-date=September 2, 2015|archive-date=October 16, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016133959/http://abc.go.com|url-status=live}}</ref> ৯ নৱেম্বৰত নৱম সপ্তাহত ভেগা আৰু বালাছ প্ৰতিযোগিতাৰপৰা বাহিৰ হয় আৰু ষষ্ঠ স্থান লাভ কৰে। সেই ছিজনত তেওঁৰ স্বামী কাৰ্লোছ পেনাবেগায়ো প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল; তেওঁ আৰু তেওঁৰ সংগী ১১সংখ্যক সপ্তাহত বাহিৰ হৈছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.etonline.com|title=EXCLUSIVE! 'Dancing With the Stars': Married Couple Alexa and Carlos PenaVega to Compete on Season 21|last=Aguilera|first=Leanne|work=ET Online|date=August 27, 2015|access-date=August 27, 2015|archive-date=August 27, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150827220248/http://www.etonline.com|url-status=live}}|</ref> ২০১৬ চনত তেওঁ হলমাৰ্কৰ ধাৰাবাহিক টেলিভিছন চিনেমা যেনে ''মিছ মেচড'', ''ডেষ্টিনেচন ৱেডিং'', আৰু ''ক্ৰীষ্টমাছ মেড টু অৰ্ডাৰ''ত অভিনয় কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref>{{Cite web|title=Why Alexa PenaVega Loves Starring in Hallmark Christmas Movies|date=December 23, 2018|url=https://www.yahoo.com|access-date=November 2, 2020|archive-date=May 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508053255/https://www.yahoo.com|url-status=live}}</ref> ২০১৯ চনত ভেগা আৰু তেওঁৰ স্বামী কাৰ্লোছ পেনাবেগাই হলমাৰ্ক মুভিজ এণ্ড মিষ্ট্ৰিজৰ টিভি চিনেমা ''পিকচাৰ পাৰফেক্ট মিষ্ট্ৰিজ: নিউলিৱেড এণ্ড ডেড''ত অভিনয় কৰিছিল আৰু ২০২০ চনত ইয়াৰ পৰৱৰ্তী খণ্ড ''পিকচাৰ পাৰফেক্ট মিষ্ট্ৰিজ: ডেড অভাৰ ডায়মণ্ডছ''ত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{cite web |title=Picture Perfect Mysteries - About |url=https://www.hallmarkmoviesandmysteries.com |website=Hallmark Movies and Mysteries |access-date=June 24, 2020 |archive-date=June 20, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200620025708/https://www.hallmarkmoviesandmysteries.com |url-status=live }}</ref> == ব্যক্তিগত জীৱন == ২০১০ চনৰ ১০ অক্টোবৰত দক্ষিণ ডাকোটাৰ লিডত থকা তেওঁৰ জন্মস্থানত আয়োজিত এক অনুষ্ঠানত আমেৰিকান চলচ্চিত্ৰ প্ৰযোজক চন ক’ভেলৰ সৈতে ভেগা বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়।<ref>{{cite web |last=Rosario |first=Mariela |url=http://www.latina.com/entertainment/celebrity/alexa-vegas-wedding-album |title=Alexa Vega's Wedding Album |publisher=Latina.com |access-date=June 7, 2013 |archive-date=June 9, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609005702/http://www.latina.com/entertainment/celebrity/alexa-vegas-wedding-album |url-status=dead |archivedate=June 9, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130609005702/http://www.latina.com/entertainment/celebrity/alexa-vegas-wedding-album |deadurl=yes }}</ref> ৰবাৰ্ট ৰড্ৰিগেজে তেওঁক বিয়াৰ মণ্ডপলৈ আগবঢ়াই লৈ গৈছিল।<ref>{{cite web |last1=Scmitt |first1=Gavin |title=ALEXA VEGA Interview Discussing Spy Kids 4, Repo! and more |url=https://gavinschmitt.com/alexa-vega-spy-kids-4/ |website=GavinSchmitt.com |access-date=26 February 2022 |archive-date=October 3, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003170927/https://gavinschmitt.com/alexa-vega-spy-kids-4/ |url-status=live }}</ref> ২০১২ চনৰ জুলাই মাহত ভেগাই টুইটাৰযোগে ক’ভেলৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ বিচ্ছেদ হোৱা বুলি ঘোষণা কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.tmz.com/2012/07/15/alexa-vega-divorce/ |title='Spy Kids' Star Alexa Vega – I'm a 23-year-old Divorcee Now! |publisher=[[TMZ.com]] |date=July 15, 2012 |access-date=June 7, 2013 |archive-date=November 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221108052353/https://www.tmz.com/2012/07/15/alexa-vega-divorce/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=Shira |first=Dahvi |url=http://www.people.com/people/article/0,,20612419,00.html |title=Spy Kids Star Alexa Vega Files for Divorce |work=[[People (magazine)|People]] |date=July 16, 2012 |access-date=June 7, 2013 |archive-date=October 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004233441/http://www.people.com/people/article/0,,20612419,00.html |url-status=dead |archivedate=October 4, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004233441/http://www.people.com/people/article/0,,20612419,00.html |deadurl=yes }}</ref> ২০১২ চনৰ শেষৰফালে বাইবেল অধ্যয়নৰ সময়ত চিনাকি হোৱাৰ পিছত ভেগাই আমেৰিকান অভিনেতা তথা গায়ক কাৰ্লোছ পেনা জুনিয়ৰৰ সৈতে প্ৰেমৰ সম্পৰ্ক আৰম্ভ কৰে। ২০১৩ চনৰ জুলাই মাহত সম্প্ৰচাৰিত হোৱা ''বিগ টাইম ৰাছ''ৰ অন্তিমটো খণ্ডত তেওঁ অতিথি শিল্পী হিচাপে অভিনয় কৰিছিল। ২০১৩ চনৰ আগষ্ট মাহত এই দম্পতীয়ে আঙঠি পিন্ধায়,<ref>{{cite web |last=Eggenberger |first=Nicole |url=http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/alexa-vega-engaged-to-carlos-pena-jr-congratulated-by-ex-husband-sean-covel-2013129 |title=Alexa Vega Engaged to Carlos Pena, Jr., Congratulated by Ex-Husband Sean Covel |work=[[Us Weekly]] |date=June 19, 2013 |access-date=September 13, 2013 |archive-date=September 14, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130914132459/http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/alexa-vega-engaged-to-carlos-pena-jr-congratulated-by-ex-husband-sean-covel-2013129 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|last=Spero|first=Jesse|title=Alexa Vega Dishes Engagement Details: How Did Carlos Pena Pop The Question?|url=http://www.accesshollywood.com/alexa-vega-dishes-engagement-details-how-did-carlos-pena-pop-the-question_article_85057|work=[[Access Hollywood]]|publisher=[[NBC Universal]]|location=Los Angeles, California|access-date=October 3, 2013|archive-date=October 4, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004234119/http://www.accesshollywood.com/alexa-vega-dishes-engagement-details-how-did-carlos-pena-pop-the-question_article_85057|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131004234119/http://www.accesshollywood.com/alexa-vega-dishes-engagement-details-how-did-carlos-pena-pop-the-question_article_85057|archivedate=October 4, 2013|deadurl=yes}}</ref> আৰু ২০১৪ চনৰ ৪ জানুৱাৰীত মেক্সিকোৰ পুৱেৰ্টো ভালাৰ্টাত বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। বিবাহৰ পিছত দুয়োৱে 'পেনাবেগা' উপাধি গ্ৰহণ কৰে।<ref>{{cite news|url= https://www.hollywoodreporter.com/news/alexa-vega-weds-big-time-668532 |title= Alexa Vega Weds Big Time Rush's Carlos Pena Jr.|date=January 5, 2014|work=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=March 17, 2018|archive-date=March 16, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316154654/https://www.hollywoodreporter.com/news/alexa-vega-weds-big-time-668532|url-status=live}}</ref> দম্পতীটোৰ লা ভিডা পেনাবেগা নামৰ এটা ইউটিউব চেনেল আছে।<ref>{{cite web| url=https://www.youtube.com/user/CarlosPenaTV| title=La Vida Penavega| website=[[YouTube]]| access-date=November 18, 2016}}</ref> তেওঁলোকৰ চাৰিটা সন্তান আছে - ২০১৬ চনৰ ডিচেম্বৰ আৰু ২০১৯ চনৰ জুন মাহত জন্ম হোৱা দুটা পুত্ৰ সন্তান,<ref>{{cite news|title=Carlos and Alexa PenaVega Welcome Son Ocean King — See His First Photo!|url=http://people.com/babies/carlos-penavega-alexa-penavega-welcome-son-ocean-king/|work=People|first=Jen|last=Juneau|date=December 9, 2016 |access-date= March 17, 2018|archive-date= February 25, 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20180225205953/http://people.com/babies/carlos-penavega-alexa-penavega-welcome-son-ocean-king/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last1=Cardoza |first1=Riley |title=Alexa PenaVega Gives Birth to Baby Boy, Her Second Child With Husband Carlos PenaVega |url=https://www.usmagazine.com/celebrity-moms/news/alexa-penavega-gives-birth-welcomes-baby-boy-with-husband-carlos/ |work=Us Weekly |access-date=July 2, 2019 |date=July 2, 2019 |archive-date=July 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702233957/https://www.usmagazine.com/celebrity-moms/news/alexa-penavega-gives-birth-welcomes-baby-boy-with-husband-carlos/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite instagram|user=vegaalexa|postid=BzbqES0D-FK|first=Alexa|last=PenaVega|author-link=Alexa PenaVega|title=❤️✝️🌊🌴🌸🤙🏽|quote=Kingston James PenaVega June 30th, 2019|date= July 2, 2019|access-date= July 2, 2019}}</ref> ২০২১ চনৰ মে’ মাহত জন্ম হোৱা এজনী কন্যা সন্তান,<ref>{{cite news|url=https://people.com/parents/alexa-carlos-penavega-expecting-third-child/|title=Alexa and Carlos PenaVega Expecting Their Third Child: 'Can't Wait to Meet Baby This Summer'|last=Mauch|first=Ally|date=December 26, 2020|work=[[People (magazine)|People]]|access-date=December 27, 2020|archive-date=December 27, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201227035256/https://people.com/parents/alexa-carlos-penavega-expecting-third-child/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Alexa and Carlos PenaVega Welcome Baby Daughter More Than a Month Early|first=Naledi|last=Ushe|date=May 10, 2021|url=https://people.com/parents/alexa-carlos-penavega-welcome-baby-daughter-more-than-month-early/|website=People|access-date=August 17, 2022|archive-date=May 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511071806/https://people.com/parents/alexa-carlos-penavega-welcome-baby-daughter-more-than-month-early/|url-status=live}}</ref> আৰু ২০২৪ চনৰ এপ্ৰিল মাহত মৃত অৱস্থাত জন্ম হোৱা আন এজনী কন্যা সন্তান।<ref>{{cite web |date=April 15, 2024 |title=Alexa and Carlos PenaVega Announce Stillbirth of Baby No. 4, Daughter Indy |url=https://people.com/alexa-and-carlos-penavega-announce-stillbirth-of-baby-no-4-8610577 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240714040103/https://people.com/alexa-and-carlos-penavega-announce-stillbirth-of-baby-no-4-8610577 |archive-date=July 14, 2024 |access-date=April 15, 2024 |website=People}}</ref> ২০২৫ চনলৈকে তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো টেনেচিৰ নেচভিলত বসবাস কৰিছে। ইয়াৰ পূৰ্বে তেওঁলোকে মাউইত বাস কৰিছিল।<ref>{{cite web |url=https://www.thelist.com/1559883/why-hallmarks-alexa-carlos-penavega-made-abrupt-move-tennessee/ |title=Why Hallmark's Alexa and Carlos PenaVega Made the Abrupt Move to Tennessee |date=April 13, 2024 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://entertainmentnow.com/hallmark/alexa-penavega-updates-fans-from-maui-home/ |title=Alexa PenaVega Shares 'Incredible Blessing' After Returning to Maui Home |date=August 24, 2023 |access-date=March 20, 2026 |archivedate=November 3, 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251103233416/https://entertainmentnow.com/hallmark/alexa-penavega-updates-fans-from-maui-home/ |deadurl=yes }}</ref> নিকি ৰিডে পল মেকডোনাল্ডৰ সৈতে কৰা বিবাহত ভেগা আছিল মুখ্য সন্মানীয় সখী।<ref>{{Cite web|first1=Marc|last1=Malkin|first2=Brett|last2=Malec|url=https://www.eonline.com/news/267698/nikki-reed-wedding-scoop-the-dress-the-maid-of-honor-and-more|title=Nikki Reed Wedding Scoop: The Dress, the Matron of Honor and More!|date=October 5, 2011|website=[[E! Online]]|access-date=August 12, 2019|archive-date=August 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812113144/https://www.eonline.com/news/267698/nikki-reed-wedding-scoop-the-dress-the-maid-of-honor-and-more|url-status=live}}</ref> ==টোকা== {{Notelist}} == তথ্যসূত্ৰ == <references /> ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Alexa Vega}} * {{IMDb name|891786}} * {{Twitter}} [[শ্ৰেণী:আমেৰিকান অভিনয় শিল্পী]] 6a7tid2by56qp9u9y2ocfg6nyd6mx5b 0 136134 649111 610901 2026-11-02T09:28:52Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 649111 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ইন্দ্ৰাণী পাল-চৌধুৰী |image = Indrani Pal-Chaudhuri at Tribeca Disruptive Innovation Awards.jpg |caption = ২০১৯ চনত ট্ৰাইবেঁকা ডিচৰাপ্টিভ ইনোভেশ্যন এৱাৰ্ড গ্ৰহণ কৰা মুহূৰ্তত ইন্দ্ৰাণী |birth_place = [[কলকাতা]], পশ্চিমবংগ, ভাৰত |birth_date = {{Birth year and age|1983}} |education = প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয় (সাংস্কৃতিক নৃবিজ্ঞান) |occupation = চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক, ফটোগ্ৰাফাৰ, লেখিকা, প্ৰযোজক, প্ৰতিষ্ঠাপক, ফাউণ্ডেচনৰ সঞ্চালক, প্ৰাক্তন মডেল আৰু অভিনেত্ৰী, ৰাজহুৱা বক্তা, শৈক্ষিক প্ৰবক্তা |awards = মেক্স মাৰ্ক-ক্ৰেনব্ৰুক ২০১৯ গ্ল’বেল পিচ মেকাৰ, ৰাষ্ট্ৰসংঘ ২০১৮ উইমেনছ এণ্ট্ৰপ্ৰেনিউৰশ্বিপ ডিচটিংগুইচড ফেলোশ্বিপ, ট্ৰাইবেঁকা ফিল্ম ফেষ্টিভেল ২০১৯ ডিচৰাপ্টিভ ইনোভেশ্যন এৱাৰ্ড, চিএনএন ২০১৮ এক্সপোজ এৱাৰ্ডত শ্ৰেষ্ঠ ছবি |website = {{URL|indrani.com}} }} '''ইন্দ্ৰাণী পাল-চৌধুৰী''' ([[ইংৰাজী]]: Indrani Pal-Chaudhuri) এগৰাকী ভাৰতীয়-কানাডিয়ান প্ৰতিষ্ঠাপক, ভৱিষ্যতদ্ৰষ্টা, চলচ্চিত্ৰ পৰিচালক আৰু শিল্পী। তেওঁ লেডী গাগা, বিয়ন্স, জেনিফাৰ লোপেজ, আলিচিয়া কিজ, জয়-জি আৰু কান্যে ৱেষ্টৰ সৈতে কাম কৰিছে।<ref name="huffingtonpost.com">{{cite web|url=https://www.huffingtonpost.com/shinjini-das/i-am-girl-rising_b_8097090.html|title=I Am Girl Rising|work=The Huffington Post|date=8 September 2015}}</ref> পাল-চৌধুৰীৰ কৰ্মৰাজিয়ে ২০১৯ চনৰ ট্ৰাইবেঁকা ফিল্ম ফেষ্টিভেলত 'ডিচৰাপ্টিভ ইনোভেশ্যন এৱাৰ্ড' লাভ কৰিছিল, য’ত তেওঁক "মহিলাৰ সবলীকৰণৰ এজন অগ্ৰণী পৰিচালক আৰু কণ্ঠস্বৰ" বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=https://www.tribecafilm.com/press-center/festival/press-releases/tribeca-film-festival-and-disruptor-foundation-announce-10th-anniversary-of-the-tribeca-disruptive-innovation-awards|title=TRIBECA FILM FESTIVAL AND DISRUPTOR FOUNDATION ANNOUNCE 10th ANNIVERSARY OF THE TRIBECA DISRUPTIVE INNOVATION AWARDS|website=Tribeca}}</ref> ইয়াৰ উপৰি তেওঁ চিএনএন এক্সপোজ শ্ৰেষ্ঠ ছবি বঁটা আৰু দুটা সোণৰ কান লায়ন্স বঁটা লাভ কৰিছে।<ref>{{Cite web|url=https://welovedexter.com/2019/10/20/peace-in-the-streets-2019-conference-oct-25-27/|title=Peace in the Streets 2019 Conference Oct. 25-27 – We Love Ann Arbor Dexter|website=welovedexter.com|access-date=21 January 2020|archive-date=23 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230223000759/https://welovedexter.com/2019/10/20/peace-in-the-streets-2019-conference-oct-25-27/|url-status=dead|archivedate=23 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230223000759/https://welovedexter.com/2019/10/20/peace-in-the-streets-2019-conference-oct-25-27/|deadurl=yes}}</ref> তেওঁৰ সম্পাদকীয় গ্ৰাহকসকলৰ ভিতৰত আছে ''ভৌগ'', ''জিকিউ'', ''ভেনিটী ফেয়াৰ'', ''হাৰ্পাৰছ বজাৰ'' আৰু ''ইণ্টাৰভিউ'' মেগাজিন। নাইকী, পেপচি, লৰিয়েল পেৰিছ, লেনকোম, এলভিএমএইচ, হুগো বছ, আন্না চুই, স্কাই ভদকা আৰু ৰেমি মাৰ্টিনৰ দৰে ব্ৰেণ্ডসমূহে বিজ্ঞাপন অভিযান সৃষ্টিৰ বাবে পাল-চৌধুৰীক নিয়োজিত কৰিছে। তেওঁৰ 'কিপ এ চাইল্ড এলাইভ' অভিযানে ৩.৫ নিযুত ডলাৰৰো অধিক পুঁজি সংগ্ৰহ কৰিছিল আৰু আফ্ৰিকা তথা ভাৰতত এইচআইভি আক্ৰান্ত পৰিয়ালসমূহক এণ্টি-ৰেট্ৰ’ভাইৰেল চিকিৎসা প্ৰদানৰ বাবে ১.৫ বিলিয়নতকৈও অধিক ইম্প্ৰেশ্যন লাভ কৰিছিল।<ref>"Markus And Indrani's 'Icons' Features Eerie Photos Of Celebrities In Coffins (PHOTOS)". Huffingtonpost.com. 2012-11-20. Retrieved 2015-08-22.</ref><ref>"They're alive! Kardashian, Gaga resurrected from 'digital death'". NY Daily News. New York. 2010-12-07. Retrieved 2015-08-22.</ref><ref>"Keep A Child Alive | Josh DiMarcantonio". Jdimarcantonio.com. 2014-05-08. Retrieved 2015-08-22.</ref><ref>"Keep A Child Alive digital death campaign Achieves Goal of $1 million for those affected by HIV/AIDS" (PDF). Keep a Child Alive. 2012-06-10. Retrieved 2015-08-22</ref> ''জেজেবেল''ৰ মুখ্য সম্পাদিকা জুলিয়ান ই শ্বে ফাৰ্ডে তেওঁক এগৰাকী "ৰেড ফেচিনিষ্ট" আৰু "বিশ্বই সন্মুখীন হোৱা ডাঙৰ সমস্যাসমূহৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়া এগৰাকী সক্ৰিয় চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাতা" বুলি অভিহিত কৰিছে।<ref>{{Cite web |date=2014-09-26 |title=Watch This Rad Feminist Short Film of Girls Playing Soccer in Jodhpur |url=https://jezebel.com/watch-this-rad-feminist-short-film-of-girls-playing-soc-1639677259 |access-date=2023-11-23 |website=Jezebel |language=en |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415173018/https://jezebel.com/watch-this-rad-feminist-short-film-of-girls-playing-soc-1639677259 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | url=https://windsorstar.com/news/local-news/former-fashion-photographer-becomes-peace-in-the-streets-activist/ | title=Fashion photographer becomes Peace in the Streets activist }}</ref> পাল-চৌধুৰী মানৱ অধিকাৰ, বহনক্ষম উন্নয়ন, স্বাধীনতা আৰু অৰ্থনৈতিক সবলীকৰণৰ এগৰাকী অধিবক্তা।<ref name="somamagazine.com">Zee Chang, [http://www.somamagazine.com/indrani-pal-chaudhuri/], Soma Magazine, 2017.</ref> তেওঁক ৰাষ্ট্ৰসংঘই 'উইমেনছ এণ্ট্ৰপ্ৰেনিউৰশ্বিপ ডিচটিংগুইচড ফেলো', 'মেক্স মাৰ্ক-ক্ৰেনব্ৰুক গ্ল’বেল পিচ মেকাৰ', ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ 'গ্ল’বেল পিপলছ চাবমিট'ৰ সহ-আঁতধৰোঁতা আৰু প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ লুইচ চেণ্টাৰৰ "আৰ্ট অৱ এণ্টি-ৰেচিজম এণ্ড চচিয়েল জাষ্টিচ" আলোচনাচক্ৰৰ উদ্যোক্তা তথা আঁতধৰোঁতা হিচাপে স্বীকৃতি দিছে।<ref>{{Cite web|url=https://arts.princeton.edu/events/the-arts-of-anti-racism-and-social-justice-exhibition-and-conversation/|title=The Art of Anti-Racism and Social Justice: A Conversation with Academy Award Winner Mo'Nique, NY Black Lives Matter's Hawk Newsome, and Indigenous Superhero Eugene Brave Rock|website=Lewis Center for the Arts}}</ref> তেওঁ প্ৰিন্সটন বিশ্ববিদ্যালয়ত "মানৱ অধিকাৰ আৰু সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ বাবে শিল্প আৰু চলচ্চিত্ৰৰ জৰিয়তে লাখ লাখ মানুহক প্ৰভাবিত কৰা" বিষয়ত এগৰাকী অতিথি প্ৰবক্তাও। == তথ্যসূত্ৰ == <references /> ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{official website|http://www.indrani.com}} * {{IMDb name|3818078}} * [https://web.archive.org/web/20121004155115/http://watch.accesshollywood.com/video/dish-of-salt:-its-complicated-on-double-exposure/1312711351001 Interview at AccessHollywood] [[শ্ৰেণী:কানাডাৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:ভাৰতীয় নাৰী]] ge49x7csyqovxfqqkutz7olbwjxty78 0 136925 649090 610410 2026-11-02T06:09:07Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[গোলশ্বিফতেহ ফাৰাহানী]]ৰ পৰা [[গলশ্বীফতে ফৰাহানী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 610410 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = গোলশ্বিফতেহ ফাৰাহানী | image = Golshifteh Farahani at the 2024 Toronto International Film Festival 5 (cropped).jpg | caption = ২০২৪ বৰ্ষত ফাৰাহানী | native_name = گلشیفته فراهانی | native_name_lang = Fa | birth_name = ৰাহাৱাৰ্ড ফাৰাহানী | birth_date = {{birth date and age|1983|07|10|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], [[ইৰান]] | citizenship = {{flatlist| * [[ইৰান]], * [[ফ্ৰান্স]] }} | occupation = অভিনেত্ৰী | alma_mater = ইউনিভাৰ্চিটি অব এপ্লাইড ছায়েন্স এণ্ড টেকন’লজী<ref>{{cite web|title=Golshifteh Farahani|url=http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112270439/|publisher=Soureh Cinema|access-date=18 June 2023|lang=fa|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305033402/http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112270439/|url-status=live|archivedate=5 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305033402/http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112270439/|deadurl=yes}}</ref> | years_active = ১৯৯৬–বৰ্তমান | spouse = {{marriage|অমিন মাহদাৱী|2003|2011|end={{abbr|বিচ্ছেদ|separated}}}}<br />{{marriage|খ্ৰীষ্টোছ ডৰ্জ ৱাকাৰ|2015|2018|end={{abbr|বিচ্ছেদ|separated}}}} | father = বেহজাদ ফাৰাহানী | relatives = শ্বাগায়েক ফাৰাহানী (ভনীয়েক) }} '''ৰাহাৱাৰ্ড ফাৰাহানী''' ([[ফাৰ্চী]]: رهاورد فراهانی; জন্ম: ১০ জুলাই, ১৯৮৩), পেছাগতভাৱে '''গোলশ্বিফতেহ ফাৰাহানী''' নামেৰে পৰিচিত, এগৰাকী ইৰানী আৰু ফৰাচী অভিনেত্ৰী। তেওঁ ''এম ফৰ মাদাৰ'' (২০০৬), ''বডী অব লাইজ'' (২০০৮), ''এবাউট এলি'' (২০০৯), ''দ্য পেচেন্স ষ্টোন'' (২০১২), ''পেটাৰচন'' (২০১৬), ''গাৰ্লছ অব দ্য ছান'' (২০১৮), ''এক্সট্ৰেকচন'' (২০২০) আৰু ইয়াৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণ ''এক্সট্ৰেকচন ২'' (২০২৩), আৰু ''ইনভেচন'' (২০২১–বৰ্তমান) ধাৰাবাহিকত কৰা অভিনয়ৰ বাবে বিশেষভাৱে জনাজাত। ''দ্য পেচেন্স ষ্টোন'' ছবিখনত কৰা অনৱদ্য অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ ৩৯সংখ্যক চিজাৰ বঁটাত মোষ্ট প্ৰমিজিং এক্ট্ৰেছ (আটাইতকেই প্ৰতিশ্ৰুতিপূৰ্ণ অভিনেত্ৰী) শাখাত মনোনীত হৈছিল। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == [[File:Press Conference of M For Mother, Fars news agency office - 8 November 2006 (7 8508170088 L600.jpg|thumb|২০০৬ বৰ্ষত ফাৰাহানী]] ফাৰাহানীৰ জন্ম ইৰানৰ তেহৰাণত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ বেহজাদ ফাৰাহানী এজন থিয়েটাৰ পৰিচালক তথা অভিনেতা আৰু মাতৃ ফাহিমেহ ৰহীমিনিয়া এগৰাকী মঞ্চ অভিনেত্ৰী। তেওঁৰ ভগ্নী শ্বাগায়েক ফাৰাহানীও এগৰাকী অভিনেত্ৰী।<ref name="Guardian">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2008/aug/22/iran.middleeast|title=Hollywood postponed|last=Tehrani|first=Souraya|date=22 August 2008|work=TheGuardian.com|access-date=2 April 2021|archive-date=26 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126033910/http://www.theguardian.com/commentisfree/2008/aug/22/iran.middleeast|url-status=live}}</ref> ''গোলশ্বিফতেহ'' নামটো তেওঁৰ পিতৃয়ে তৈয়াৰ কৰিছিল যাৰ অৰ্থ হৈছে ''মৰমৰ ফুল'', আনহাতে তেওঁৰ আইনী নাম হৈছে ৰাহাৱাৰ্ড, যাৰ অৰ্থ ''পথৰ উপহাৰ''। তেওঁ পাঁচ বছৰ বয়সৰপৰাই সংগীত আৰু পিয়ানো শিকাৰ কাম আৰম্ভ কৰিছিল আৰু পিছলৈ তেহৰাণৰ এখন সংগীত বিদ্যালয়ত নাম ভৰ্তি কৰে। ১৪ বছৰ বয়সত তেওঁ দাৰিউশ্ব মেহৰ্জুইৰ ''দ্য পিয়েৰ ট্ৰী'' ছবিখনত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ সুযোগ পায়। এই চৰিত্ৰটোৰ বাবে তেওঁ তেহৰাণত অনুষ্ঠিত ১৬সংখ্যক ফাজৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শাখাৰপৰা শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰিষ্টাল ৰক বঁটা লাভ কৰে।<ref name="Rouiller">{{Cite web|last=Rouiller|first=Nathalie|date=14 October 2019|title=Golshifteh Farahani, aveuglante|url=https://next.liberation.fr/cinema/2019/10/14/golshifteh-farahani-aveuglante_1757532|access-date=19 November 2021|website=Libération|quote=Sur les registres, la belle s''appelle Rahavard, "cadeau de la route", en allusion aux chemins de hasard et à leurs surprises d''importance. [...] On l''imaginait double nationale, elle affirme n''avoir qu''un passeport, le tricolore [...] "On n''est pas responsable de la peur des homes", dit l''ex de Louis Garrel, deux fois mariée et séparée...|archive-date=14 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220514094300/https://www.liberation.fr/cinema/2019/10/14/golshifteh-farahani-aveuglante_1757532/|url-status=live|archivedate=14 May 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220514094300/https://www.liberation.fr/cinema/2019/10/14/golshifteh-farahani-aveuglante_1757532/|deadurl=yes}}</ref> == কৰ্মজীৱন == [[File:Golshifteh Farahani Cannes 2018.jpg|thumb|left|২০১৮ বৰ্ষত কান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ফাৰাহানী]] ফাৰাহানীয়ে ''এবাউট এলি'' নামৰ নাট্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰখনত অভিনয় কৰিছিল, যিখনে ২০০৯ চনৰ ট্ৰাইবেঁকা চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ ছবিৰ বঁটা আৰু বাৰ্লিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত চিলভাৰ বিয়েৰ বঁটা লাভ কৰিছিল। হলিউডৰ ছবি ''বডী অব লাইজ''ত কৰা অভিনয়ৰ বাবে ইৰান কৰ্তৃপক্ষই ইয়াক আমেৰিকান প্ৰচাৰৰ সৈতে সহযোগিতা আৰু হিজাব নিপিন্ধাকৈ কৰা অভিনয়ৰ বাবে ইছলামিক আইন উলংঘন বুলি গণ্য কৰে। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে ২০০৯ চনৰপৰা তেওঁক ইৰানলৈ ঘূৰি আহিবলৈ আৰু তাত কাম কৰিবলৈ অনুমতি দিয়া হোৱা নাই। তেতিয়াৰেপৰা তেওঁ ফ্ৰান্সত বসবাস কৰি আহিছে।<ref name="Hollywood.com">{{cite web|url=http://www.hollywood.com/feature/fresh_face_Golshifteh_Farahani_body_of_lies_trial/5343659|title=FRESH FACE: Golshifteh Farahani|last=Christianson|first=Emily|work=Hollywood.com|access-date=25 January 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221183323/http://www.hollywood.com/feature/fresh_face_Golshifteh_Farahani_body_of_lies_trial/5343659|archive-date=21 February 2009}}</ref> পেৰিচলৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ পিছত,<ref>{{cite web|url=http://www.hollywood.com/news/Leonardo_DiCaprios_On_Screen_Love_Interest_Fears_Iranian_Trial/5325657|title=DiCaprio Co-Star in Islamic Hot Water? at Hollywood.com|access-date=10 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20081009060604/http://www.hollywood.com/news/Leonardo_DiCaprios_On_Screen_Love_Interest_Fears_Iranian_Trial/5325657|archive-date=9 October 2008|url-status=deviated}}</ref> তেওঁ ৰোলেণ্ড জফে, হুনাৰ চালীম, মাৰ্জানে চাট্ৰাপী, জিম জাৰ্মুশ্ব, নীল বাৰ্জাৰ আৰু জুলিয়া ডুকুৰ্নোকে ধৰি আন বহুতো পৰিচালকৰ সৈতে কাম কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি মাৰ্টিন স্কোৰ্চেচিয়ে পৌৰোহিত্য কৰা ১৩সংখ্যক মাৰা্কেচ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত তেওঁ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় জুৰীৰ এগৰাকী সদস্য আছিল। ফাৰাহানীয়ে আতিক ৰাহিমিৰ উপন্যাসৰ আধাৰত নিৰ্মিত আৰু তেওঁ নিজেই পৰিচালনা কৰা ''দ্য পেচেন্স ষ্টোন'' (২০১২) ছবিত অভিনয় কৰিছিল; যিখন ছবি বেছিভাগ সমালোচকে ইতিবাচকভাৱে গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/the_patience_stone/|title=The Patience Stone|website=Rotten Tomatoes|access-date=30 August 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140713091159/http://www.rottentomatoes.com/m/the_patience_stone/|archive-date=13 July 2014}}</ref> তেওঁ ২০১২ চনৰ চিজাৰ বঁটাৰ আটাইতকৈ প্ৰতিশ্ৰুতিপূৰ্ণ অভিনেত্ৰী শাখাৰ এটি ভিডিঅ’তো অংশ লৈছিল। ২০১৬ চনত ফাৰাহানীয়ে পেৰিচৰ মঞ্চত ''আন্না কাৰেনিনা'' চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি উচ্চ প্ৰশংসা লাভ কৰে। পৰিচালক জিম জাৰ্মুশ্বৰ আমেৰিকান চলচ্চিত্ৰ ''পেটাৰচন''ত অভিনেতা এডাম ড্ৰাইভৰৰ বিপৰীতে তেওঁ ল’ৰা নামৰ মুখ্য চৰিত্ৰটোত অভিনয় কৰিছিল। ছবিখনে বিপুলভাৱে ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰে আৰু ৰটেন টমেটোজ ৱেবছাইটত ৯৬ শতাংশ অনুমোদন লাভ কৰে। ২০১৭ চনত তেওঁ কাল্পনিক চলচ্চিত্ৰ ''পাইৰেটছ অৱ দি কেৰিবিয়ান: ডেড মেন টেল নো টেলছ''ত সাগৰীয় ডাইনী শ্বানছাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.palm-news.com/golshifteh-farahani-in-pirates-of-the-caribbean/|title=Golshifteh Farahani in Pirates of the Caribbean|access-date=16 July 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151130030450/http://www.palm-news.com/golshifteh-farahani-in-pirates-of-the-caribbean/|archive-date=30 November 2015|archivedate=30 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151130030450/http://www.palm-news.com/golshifteh-farahani-in-pirates-of-the-caribbean/|deadurl=yes}}</ref> ২০২০ চনত তেওঁ একচনধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ ''এক্সট্ৰেকচন''ত নিক খানৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web|last=Henderson|first=Odie|date=24 April 2020|title=Extraction movie review & film summary (2020)|url=https://www.rogerebert.com/reviews/extraction-movie-review-2020|access-date=17 May 2025|website=RogerEbert.com|archive-date=25 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200425191458/https://www.rogerebert.com/reviews/extraction-movie-review-2020|url-status=live}}</ref> ২০২৩ চনত ফাৰাহানীক ৭৩সংখ্যক বাৰ্লিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ মূল প্ৰতিযোগিতা শাখাৰ জুৰী সদস্য হিচাপে বাছনি কৰা হয়। ২০২৫ চনত তেওঁ জুলিয়া ডুকুৰ্নোৰ শেহতীয়া ছবি ''আলফা''ত মুখ্য ভূমিকাত অভিনয় কৰে, যিখন ছবিৰ প্ৰিমিয়াৰ ৭৮সংখ্যক কান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। === অনা-চলচ্চিত্ৰ কৰ্ম === ফাৰাহানী পৰিৱেশ সংৰক্ষণৰ সৈতে জড়িত কাম-কাজৰ সৈতে সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত থকাৰ উপৰি ইৰানত যক্ষ্মা ৰোগ নিৰ্মূলকৰণৰ এগৰাকী সমৰ্থক। ইৰানত থকাৰ সময়ত তেওঁ ''কুচ নেচিন'' (নোমাডছ) নামৰ এটা বেণ্ডৰ সদস্য আছিল, যিয়ে দ্বিতীয় তেহৰাণ এভিনিউ আণ্ডাৰগ্ৰাউণ্ড ৰক প্ৰতিযোগিতাত বিজয়ী হৈছিল। ইৰান এৰাৰ পিছত তেওঁ আন এগৰাকী নিৰ্বাসিত ইৰানী সংগীতজ্ঞ মহচেন নামজুৰ সৈতে কাম কৰে; তেওঁলোকৰ এলবাম ''অয়'' ২০০৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহত মুক্তি লাভ কৰিছিল। ২০১৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁ ২০১৪ বৰ্ষৰ বাৰ্ষিক ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট ক্ৰিটিক্স বিউটি লিষ্টৰ (স্বতন্ত্ৰ সমালোচকৰ ধুনীয়া মুখৰ তালিকা) ষষ্ঠ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.tccandler.com/100-beautiful-faces-2014/|title=100 Most Beautiful Faces 2014... – Independent Critics by TC Candler | Independent Critics by TC Candler|website=Tccandler.com|access-date=10 December 2016|archive-date=28 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141228093537/http://www.tccandler.com/100-beautiful-faces-2014/|url-status=live}}</ref> আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ সময়ত হিজাব পিন্ধিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাৰ বাবে ২০০৮ চনৰপৰা ইৰানৰপৰা নিৰ্বাসিত হোৱা ফাৰাহানীয়ে মহছা আমিনীৰ মৃত্যুৰ প্ৰতিবাদক মুকলিকৈ সমৰ্থন কৰিছে।<ref>{{cite news|title=Exiled Iranian actress Golshifteh Farahani lauds protests over Amini''s death|url=https://english.alarabiya.net/News/world/2022/10/11/Exiled-Iranian-actress-Golshifteh-Farahani-lauds-protests-over-Amini-s-death|access-date=30 October 2022|agency=Agence France-Presse|via=Al Arabiya|date=11 October 2022|archive-date=2 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202073204/https://english.alarabiya.net/News/world/2022/10/11/Exiled-Iranian-actress-Golshifteh-Farahani-lauds-protests-over-Amini-s-death|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Makooi|first=Bahar|title=French feminists mobilise in solidarity with Iranian protesters|url=https://www.france24.com/en/middle-east/20221001-french-feminists-mobilise-in-solidarity-with-iranian-protesters|access-date=30 October 2022|work=France 24|date=1 October 2022|archive-date=2 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202073203/https://www.france24.com/en/middle-east/20221001-french-feminists-mobilise-in-solidarity-with-iranian-protesters|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনৰ ২৮ অক্টোবৰত ব্ৰিটিছ ৰক বেণ্ড ''ক’ল্ডপ্লে''ই বুয়েনছ আয়াৰ্ছৰ ৰিভাৰ প্লেট ষ্টেডিয়ামত অনুষ্ঠিত তেওঁলোকৰ কনচাৰ্টত প্ৰতিবাদৰ মূল গীত হিচাপে পৰিচিত শ্বেৰভিন হাজিপুৰৰ ''বাৰায়ে'' গীতটো গাবলৈ ফাৰাহানীক আমন্ত্ৰণ জনাইছিল। বেণ্ডটোৰ ''মিউজিক অব দ্য স্ফিয়াৰ্ছ ৱৰ্ল্ড ট্যুৰ''ৰ লেটিন আমেৰিকা ভ্ৰমণৰ অংশ হিচাপে এই কনচাৰ্টটো সমগ্ৰ বিশ্বৰ ৭০খনতকৈও অধিক দেশৰ ৩৫০০ তকৈও অধিক ছবিগৃহত পোনপটীয়াকৈ সম্প্ৰচাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Coldplay">{{cite news|last=Gillett|first=Katy|title=Coldplay perform ''Baraye'' in Farsi with Iranian actress Golshifteh Farahani|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/music-stage/2022/10/30/coldplay-perform-baraye-in-farsi-with-iranian-actress-golshifteh-farahani/|access-date=30 October 2022|work=The National|date=30 October 2022|archive-date=2 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202073204/https://www.thenationalnews.com/arts-culture/music-stage/2022/10/30/coldplay-perform-baraye-in-farsi-with-iranian-actress-golshifteh-farahani/|url-status=live}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== <!-- Per [[WP:ELMINOFFICIAL]], choose one official website only. --> {{Commons}} * {{IMDb name}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:সংগীতজ্ঞ]] flbik3jvci16bjjy4j8aq4yxn9y9z3i 649093 649090 2026-11-02T06:17:45Z Sasifow 48425 /* */ বানান সংশোধন 649093 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = গলশ্বীফতে ফৰাহানী | image = Golshifteh Farahani at the 2024 Toronto International Film Festival 5 (cropped).jpg | caption = ২০২৪ বৰ্ষত ফৰাহানী | native_name = گلشیفته فراهانی | native_name_lang = Fa | birth_name = ৰহাৱৰ্দ ফৰাহানী | birth_date = {{birth date and age|1983|07|10|df=y}} | birth_place = [[তেহৰাণ]], [[ইৰান]] | citizenship = {{flatlist| * [[ইৰান]], * [[ফ্ৰান্স]] }} | occupation = অভিনেত্ৰী | alma_mater = ইউনিভাৰ্চিটি অব এপ্লাইড ছায়েন্স এণ্ড টেকন’লজী<ref>{{cite web|title=Golshifteh Farahani|url=http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112270439/|publisher=Soureh Cinema|access-date=18 June 2023|lang=fa|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305033402/http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112270439/|url-status=live|archivedate=5 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305033402/http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112270439/|deadurl=yes}}</ref> | years_active = ১৯৯৬–বৰ্তমান | spouse = {{marriage|আমীন মহদৱী|2003|2011|end={{abbr|বিচ্ছেদ|separated}}}}<br />{{marriage|ক্ৰিষ্টছ দ'ৰ্জে ৱাকাৰ|2015|2018|end={{abbr|বিচ্ছেদ|separated}}}} | father = [[বেহজাদ ফৰাহানী]] | relatives = [[শ্বগায়েগ ফৰাহানী]] (ভনীয়েক) }} '''ৰহাৱৰ্দ ফৰাহানী''' ({{lang-fa|رهاورد فراهانی}}, {{IPA|fa|ɹæɦɒ́ːvæɹd̪̥e fæɹɒːɦɒːníː|pron}}; জন্ম: ১০ জুলাই ১৯৮৩), পেছাগতভাৱে '''গলশ্বীফতে ফৰাহানী''' ({{lang-fa|گلشیفته فراهانی}}, {{IPA|fa|ɡ̥olʃiːft̪ʰé fæɹɒːɦɒːníː|pron}}) নামেৰে পৰিচিত, হৈছে এগৰাকী ইৰাণী আৰু ফৰাচী অভিনেত্ৰী। তেওঁ ''এম ফৰ মাদাৰ'' (২০০৬), ''বডী অব লাইজ'' (২০০৮), ''এবাউট এলি'' (২০০৯), ''দ্য পেচেন্স ষ্টোন'' (২০১২), ''পেটাৰচন'' (২০১৬), ''গাৰ্লছ অব দ্য ছান'' (২০১৮), ''এক্সট্ৰেকচন'' (২০২০) আৰু ইয়াৰ পৰৱৰ্তী সংস্কৰণ ''এক্সট্ৰেকচন ২'' (২০২৩), আৰু ''ইনভেচন'' (২০২১–বৰ্তমান) ধাৰাবাহিকত কৰা অভিনয়ৰ বাবে বিশেষভাৱে জনাজাত। ''দ্য পেচেন্স ষ্টোন'' ছবিখনত কৰা অনৱদ্য অভিনয়ৰ বাবে তেওঁ ৩৯সংখ্যক চিজাৰ বঁটাত মোষ্ট প্ৰমিজিং এক্ট্ৰেছ (আটাইতকেই প্ৰতিশ্ৰুতিপূৰ্ণ অভিনেত্ৰী) শাখাত মনোনীত হৈছিল। == প্ৰাৰম্ভিক জীৱন == [[File:Press Conference of M For Mother, Fars news agency office - 8 November 2006 (7 8508170088 L600.jpg|thumb|২০০৬ বৰ্ষত ফাৰাহানী]] ফাৰাহানীৰ জন্ম ইৰানৰ তেহৰাণত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃ বেহজাদ ফাৰাহানী এজন থিয়েটাৰ পৰিচালক তথা অভিনেতা আৰু মাতৃ ফাহিমেহ ৰহীমিনিয়া এগৰাকী মঞ্চ অভিনেত্ৰী। তেওঁৰ ভগ্নী শ্বাগায়েক ফাৰাহানীও এগৰাকী অভিনেত্ৰী।<ref name="Guardian">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2008/aug/22/iran.middleeast|title=Hollywood postponed|last=Tehrani|first=Souraya|date=22 August 2008|work=TheGuardian.com|access-date=2 April 2021|archive-date=26 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126033910/http://www.theguardian.com/commentisfree/2008/aug/22/iran.middleeast|url-status=live}}</ref> ''গোলশ্বিফতেহ'' নামটো তেওঁৰ পিতৃয়ে তৈয়াৰ কৰিছিল যাৰ অৰ্থ হৈছে ''মৰমৰ ফুল'', আনহাতে তেওঁৰ আইনী নাম হৈছে ৰাহাৱাৰ্ড, যাৰ অৰ্থ ''পথৰ উপহাৰ''। তেওঁ পাঁচ বছৰ বয়সৰপৰাই সংগীত আৰু পিয়ানো শিকাৰ কাম আৰম্ভ কৰিছিল আৰু পিছলৈ তেহৰাণৰ এখন সংগীত বিদ্যালয়ত নাম ভৰ্তি কৰে। ১৪ বছৰ বয়সত তেওঁ দাৰিউশ্ব মেহৰ্জুইৰ ''দ্য পিয়েৰ ট্ৰী'' ছবিখনত মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ সুযোগ পায়। এই চৰিত্ৰটোৰ বাবে তেওঁ তেহৰাণত অনুষ্ঠিত ১৬সংখ্যক ফাজৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শাখাৰপৰা শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰীৰ ক্ৰিষ্টাল ৰক বঁটা লাভ কৰে।<ref name="Rouiller">{{Cite web|last=Rouiller|first=Nathalie|date=14 October 2019|title=Golshifteh Farahani, aveuglante|url=https://next.liberation.fr/cinema/2019/10/14/golshifteh-farahani-aveuglante_1757532|access-date=19 November 2021|website=Libération|quote=Sur les registres, la belle s''appelle Rahavard, "cadeau de la route", en allusion aux chemins de hasard et à leurs surprises d''importance. [...] On l''imaginait double nationale, elle affirme n''avoir qu''un passeport, le tricolore [...] "On n''est pas responsable de la peur des homes", dit l''ex de Louis Garrel, deux fois mariée et séparée...|archive-date=14 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220514094300/https://www.liberation.fr/cinema/2019/10/14/golshifteh-farahani-aveuglante_1757532/|url-status=live|archivedate=14 May 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220514094300/https://www.liberation.fr/cinema/2019/10/14/golshifteh-farahani-aveuglante_1757532/|deadurl=yes}}</ref> == কৰ্মজীৱন == [[File:Golshifteh Farahani Cannes 2018.jpg|thumb|left|২০১৮ বৰ্ষত কান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত ফাৰাহানী]] ফাৰাহানীয়ে ''এবাউট এলি'' নামৰ নাট্যধৰ্মী চলচ্চিত্ৰখনত অভিনয় কৰিছিল, যিখনে ২০০৯ চনৰ ট্ৰাইবেঁকা চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত শ্ৰেষ্ঠ ছবিৰ বঁটা আৰু বাৰ্লিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত চিলভাৰ বিয়েৰ বঁটা লাভ কৰিছিল। হলিউডৰ ছবি ''বডী অব লাইজ''ত কৰা অভিনয়ৰ বাবে ইৰান কৰ্তৃপক্ষই ইয়াক আমেৰিকান প্ৰচাৰৰ সৈতে সহযোগিতা আৰু হিজাব নিপিন্ধাকৈ কৰা অভিনয়ৰ বাবে ইছলামিক আইন উলংঘন বুলি গণ্য কৰে। ইয়াৰ ফলস্বৰূপে ২০০৯ চনৰপৰা তেওঁক ইৰানলৈ ঘূৰি আহিবলৈ আৰু তাত কাম কৰিবলৈ অনুমতি দিয়া হোৱা নাই। তেতিয়াৰেপৰা তেওঁ ফ্ৰান্সত বসবাস কৰি আহিছে।<ref name="Hollywood.com">{{cite web|url=http://www.hollywood.com/feature/fresh_face_Golshifteh_Farahani_body_of_lies_trial/5343659|title=FRESH FACE: Golshifteh Farahani|last=Christianson|first=Emily|work=Hollywood.com|access-date=25 January 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221183323/http://www.hollywood.com/feature/fresh_face_Golshifteh_Farahani_body_of_lies_trial/5343659|archive-date=21 February 2009}}</ref> পেৰিচলৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ পিছত,<ref>{{cite web|url=http://www.hollywood.com/news/Leonardo_DiCaprios_On_Screen_Love_Interest_Fears_Iranian_Trial/5325657|title=DiCaprio Co-Star in Islamic Hot Water? at Hollywood.com|access-date=10 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20081009060604/http://www.hollywood.com/news/Leonardo_DiCaprios_On_Screen_Love_Interest_Fears_Iranian_Trial/5325657|archive-date=9 October 2008|url-status=deviated}}</ref> তেওঁ ৰোলেণ্ড জফে, হুনাৰ চালীম, মাৰ্জানে চাট্ৰাপী, জিম জাৰ্মুশ্ব, নীল বাৰ্জাৰ আৰু জুলিয়া ডুকুৰ্নোকে ধৰি আন বহুতো পৰিচালকৰ সৈতে কাম কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি মাৰ্টিন স্কোৰ্চেচিয়ে পৌৰোহিত্য কৰা ১৩সংখ্যক মাৰা্কেচ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত তেওঁ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় জুৰীৰ এগৰাকী সদস্য আছিল। ফাৰাহানীয়ে আতিক ৰাহিমিৰ উপন্যাসৰ আধাৰত নিৰ্মিত আৰু তেওঁ নিজেই পৰিচালনা কৰা ''দ্য পেচেন্স ষ্টোন'' (২০১২) ছবিত অভিনয় কৰিছিল; যিখন ছবি বেছিভাগ সমালোচকে ইতিবাচকভাৱে গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/the_patience_stone/|title=The Patience Stone|website=Rotten Tomatoes|access-date=30 August 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140713091159/http://www.rottentomatoes.com/m/the_patience_stone/|archive-date=13 July 2014}}</ref> তেওঁ ২০১২ চনৰ চিজাৰ বঁটাৰ আটাইতকৈ প্ৰতিশ্ৰুতিপূৰ্ণ অভিনেত্ৰী শাখাৰ এটি ভিডিঅ’তো অংশ লৈছিল। ২০১৬ চনত ফাৰাহানীয়ে পেৰিচৰ মঞ্চত ''আন্না কাৰেনিনা'' চৰিত্ৰত অভিনয় কৰি উচ্চ প্ৰশংসা লাভ কৰে। পৰিচালক জিম জাৰ্মুশ্বৰ আমেৰিকান চলচ্চিত্ৰ ''পেটাৰচন''ত অভিনেতা এডাম ড্ৰাইভৰৰ বিপৰীতে তেওঁ ল’ৰা নামৰ মুখ্য চৰিত্ৰটোত অভিনয় কৰিছিল। ছবিখনে বিপুলভাৱে ইতিবাচক সঁহাৰি লাভ কৰে আৰু ৰটেন টমেটোজ ৱেবছাইটত ৯৬ শতাংশ অনুমোদন লাভ কৰে। ২০১৭ চনত তেওঁ কাল্পনিক চলচ্চিত্ৰ ''পাইৰেটছ অৱ দি কেৰিবিয়ান: ডেড মেন টেল নো টেলছ''ত সাগৰীয় ডাইনী শ্বানছাৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.palm-news.com/golshifteh-farahani-in-pirates-of-the-caribbean/|title=Golshifteh Farahani in Pirates of the Caribbean|access-date=16 July 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151130030450/http://www.palm-news.com/golshifteh-farahani-in-pirates-of-the-caribbean/|archive-date=30 November 2015|archivedate=30 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151130030450/http://www.palm-news.com/golshifteh-farahani-in-pirates-of-the-caribbean/|deadurl=yes}}</ref> ২০২০ চনত তেওঁ একচনধৰ্মী চলচ্চিত্ৰ ''এক্সট্ৰেকচন''ত নিক খানৰ চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছিল।<ref>{{Cite web|last=Henderson|first=Odie|date=24 April 2020|title=Extraction movie review & film summary (2020)|url=https://www.rogerebert.com/reviews/extraction-movie-review-2020|access-date=17 May 2025|website=RogerEbert.com|archive-date=25 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200425191458/https://www.rogerebert.com/reviews/extraction-movie-review-2020|url-status=live}}</ref> ২০২৩ চনত ফাৰাহানীক ৭৩সংখ্যক বাৰ্লিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱৰ মূল প্ৰতিযোগিতা শাখাৰ জুৰী সদস্য হিচাপে বাছনি কৰা হয়। ২০২৫ চনত তেওঁ জুলিয়া ডুকুৰ্নোৰ শেহতীয়া ছবি ''আলফা''ত মুখ্য ভূমিকাত অভিনয় কৰে, যিখন ছবিৰ প্ৰিমিয়াৰ ৭৮সংখ্যক কান চলচ্চিত্ৰ মহোৎসৱত প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। === অনা-চলচ্চিত্ৰ কৰ্ম === ফাৰাহানী পৰিৱেশ সংৰক্ষণৰ সৈতে জড়িত কাম-কাজৰ সৈতে সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত থকাৰ উপৰি ইৰানত যক্ষ্মা ৰোগ নিৰ্মূলকৰণৰ এগৰাকী সমৰ্থক। ইৰানত থকাৰ সময়ত তেওঁ ''কুচ নেচিন'' (নোমাডছ) নামৰ এটা বেণ্ডৰ সদস্য আছিল, যিয়ে দ্বিতীয় তেহৰাণ এভিনিউ আণ্ডাৰগ্ৰাউণ্ড ৰক প্ৰতিযোগিতাত বিজয়ী হৈছিল। ইৰান এৰাৰ পিছত তেওঁ আন এগৰাকী নিৰ্বাসিত ইৰানী সংগীতজ্ঞ মহচেন নামজুৰ সৈতে কাম কৰে; তেওঁলোকৰ এলবাম ''অয়'' ২০০৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহত মুক্তি লাভ কৰিছিল। ২০১৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত তেওঁ ২০১৪ বৰ্ষৰ বাৰ্ষিক ইণ্ডিপেণ্ডেণ্ট ক্ৰিটিক্স বিউটি লিষ্টৰ (স্বতন্ত্ৰ সমালোচকৰ ধুনীয়া মুখৰ তালিকা) ষষ্ঠ স্থান লাভ কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://www.tccandler.com/100-beautiful-faces-2014/|title=100 Most Beautiful Faces 2014... – Independent Critics by TC Candler | Independent Critics by TC Candler|website=Tccandler.com|access-date=10 December 2016|archive-date=28 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141228093537/http://www.tccandler.com/100-beautiful-faces-2014/|url-status=live}}</ref> আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচ্চিত্ৰত অভিনয় কৰাৰ সময়ত হিজাব পিন্ধিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাৰ বাবে ২০০৮ চনৰপৰা ইৰানৰপৰা নিৰ্বাসিত হোৱা ফাৰাহানীয়ে মহছা আমিনীৰ মৃত্যুৰ প্ৰতিবাদক মুকলিকৈ সমৰ্থন কৰিছে।<ref>{{cite news|title=Exiled Iranian actress Golshifteh Farahani lauds protests over Amini''s death|url=https://english.alarabiya.net/News/world/2022/10/11/Exiled-Iranian-actress-Golshifteh-Farahani-lauds-protests-over-Amini-s-death|access-date=30 October 2022|agency=Agence France-Presse|via=Al Arabiya|date=11 October 2022|archive-date=2 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202073204/https://english.alarabiya.net/News/world/2022/10/11/Exiled-Iranian-actress-Golshifteh-Farahani-lauds-protests-over-Amini-s-death|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Makooi|first=Bahar|title=French feminists mobilise in solidarity with Iranian protesters|url=https://www.france24.com/en/middle-east/20221001-french-feminists-mobilise-in-solidarity-with-iranian-protesters|access-date=30 October 2022|work=France 24|date=1 October 2022|archive-date=2 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202073203/https://www.france24.com/en/middle-east/20221001-french-feminists-mobilise-in-solidarity-with-iranian-protesters|url-status=live}}</ref> ২০২২ চনৰ ২৮ অক্টোবৰত ব্ৰিটিছ ৰক বেণ্ড ''ক’ল্ডপ্লে''ই বুয়েনছ আয়াৰ্ছৰ ৰিভাৰ প্লেট ষ্টেডিয়ামত অনুষ্ঠিত তেওঁলোকৰ কনচাৰ্টত প্ৰতিবাদৰ মূল গীত হিচাপে পৰিচিত শ্বেৰভিন হাজিপুৰৰ ''বাৰায়ে'' গীতটো গাবলৈ ফাৰাহানীক আমন্ত্ৰণ জনাইছিল। বেণ্ডটোৰ ''মিউজিক অব দ্য স্ফিয়াৰ্ছ ৱৰ্ল্ড ট্যুৰ''ৰ লেটিন আমেৰিকা ভ্ৰমণৰ অংশ হিচাপে এই কনচাৰ্টটো সমগ্ৰ বিশ্বৰ ৭০খনতকৈও অধিক দেশৰ ৩৫০০ তকৈও অধিক ছবিগৃহত পোনপটীয়াকৈ সম্প্ৰচাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Coldplay">{{cite news|last=Gillett|first=Katy|title=Coldplay perform ''Baraye'' in Farsi with Iranian actress Golshifteh Farahani|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/music-stage/2022/10/30/coldplay-perform-baraye-in-farsi-with-iranian-actress-golshifteh-farahani/|access-date=30 October 2022|work=The National|date=30 October 2022|archive-date=2 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202073204/https://www.thenationalnews.com/arts-culture/music-stage/2022/10/30/coldplay-perform-baraye-in-farsi-with-iranian-actress-golshifteh-farahani/|url-status=live}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== <!-- Per [[WP:ELMINOFFICIAL]], choose one official website only. --> {{Commons}} * {{IMDb name}} [[শ্ৰেণী:ইৰানৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:অভিনেত্ৰী]] [[শ্ৰেণী:সংগীতজ্ঞ]] l7bshutla3f1a5zmnwf3uxajkgbn84n 0 137024 649069 608366 2026-11-02T01:08:48Z Atcovi 9937 mujawwad --> murattal 649069 wikitext text/x-wiki {{infobox surah | number = ৪১ | number-3 = ০৪১ | name = ফুছিলত | name-ar = فصلت | name-en = Explained in Detail | prev_sura = [[গ্বাফিৰ (ছূৰা)|কোৰআন ৪০]] | next_sura = [[আশ-শুৰা|কোৰআন ৪২]] | classification = [[মক্কান ছূৰা|মক্কী]] | othernames-ar = ছূৰা হা মিম আছ-ছাজদা (سورة ﺣﻢ ﺍﻟﺴﺠﺪﺓ) | othernames = [[ওহী|প্ৰকাশসমূহ]] ভালদৰে ব্যাখ্যা কৰা, বিশদ, বিশিষ্ট, স্পষ্টভাৱে বানান কৰা | juz = ২৪ ৰপৰা ২৫ | rukus = ৬ | verses = ৫৪ | words = ৮৯৮ | letters = ৩৩২৫ | muqattaat = হা মিম حم | sajdahs = ১ | audio = Chapter 41, Fussilat (Murattal) - Recitation of the Holy Qur'an.mp3 }} {{Quran}} [[File:Opening pages from 25 juz of the Sultan Uljaytu's Qur'an (BL Or 4945 f. 2v-3r).jpg|thumb|চুলতান উলজাইতুৰ নিৰ্দেশত [[কোৰআন]]ৰ ২৫ জুজ'ৰপৰা প্ৰথম পৃষ্ঠা মুহাক্কাত ফুচিলাত অধ্যায়ৰ ৪৬ নং আয়াতৰ সৈতে। মছুল, ১৩১০/১৩১১ (৭১০ হিজৰী)। ব্ৰিটিছ লাইব্ৰেৰী]] '''ফুছিলত''' ({{langx|ar|فصلت}}, ''fuṣṣilat'' <ref name = "Quran 4 U">{{cite web|url=http://www.quran4u.com/Tafsir%20Ibn%20Kathir/041%20Fussilat.htm |title=Tafsir Ibn Kathir (English): Surah Fussilat |work=Quran 4 U|author= Ibn Kathir|author-link= Ibn Kathir|access-date=18 March 2020}}</ref> "স্পষ্টভাৱে ব্যাখ্যা কৰা", '''ছূৰা হা মিম আছ-ছাজদাহ''' বুলিও জনা যয়। ({{langx|ar|سورة ﺣﻢ ﺍﻟﺴﺠﺪﺓ}}),<ref>The [[1698 Maracci Quran]] notes some chapters have two or more titles, occasioned by the existence of different copies in the Arabic. ([[George Sale]] [[Preliminary discourse 3]])</ref> [[কোৰআন]]ৰ ৪১তম [[ছূৰা]] (অধ্যয়) আছে আৰু ইয়াৰ ৫৪টা [[আয়াত]] (পদ) আছে। [[ওহী]] ([[শ্বানে নুজুল|আছবাব আল-নুজুল]])ৰ সময় আৰু প্ৰসংগভিত্তিক পটভূমিৰ সন্দৰ্ভত পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক [[মক্কান ছূৰা]] বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, দ্বিতীয় [[মক্কা]] যুগৰ (৬১৫-৬১৯)। ==সাৰাংশ== *'''১-২''' [[কোৰআন]]ক প্ৰেৰণাৰদ্বাৰা দিয়া বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে *'''৪-৫''' জনসাধাৰণে সাধাৰণতে ইয়াক নাকচ কৰে *'''৬''' [[মুহাম্মাদ|মহম্মদ]] মাত্ৰ এজন মানুহ, তথাপি এজন [[নবী]] *'''৭''' দুষ্টৰ দুখ আৰু ধাৰ্মিকৰ আশীৰ্বাদ *'''৮-১১''' [[পৃথিৱী]] আৰু [[জান্নাত|স্বৰ্গ]] সৃষ্টিত [[আল্লাহ|ঈশ্বৰ]]ৰ শক্তি প্ৰকাশ পাইছিল *'''১২-১৬''' [[কুৰাইশ্ব|কোৰেইচ]]সকলক আদ আৰু থামুদৰ ভাগ্যৰ ভাবুকি দিয়া হৈছে *'''১৭''' আদী আৰু থামুডীসকলৰ মাজৰ [[মুমিন|বিশ্বাসী]]সকলে পৰিত্ৰাণ পালে *'''১৮-২২''' [[কিয়ামত|বিচাৰৰ দিন]]ত [[কাফিৰ|অবিশ্বাসী]]সকলক তেওঁলোকৰ নিজৰ শৰীৰৰ অংগবোৰে দোষী সাব্যস্ত কৰিব *'''২৩-২৪''' [[জাহান্নাম]]ৰ ভাগ্য [[কাফিৰ]]সকলৰ ওপৰত *'''২৫-২৮''' অবিশ্বাসীসকলে নিন্দামূলক লেভিতাক পৰামৰ্শ দিয়ে—তেওঁলোকৰ শাস্তি *'''২৯''' মিছা গুৰুসকলক [[জাহান্নাম|নৰক]]ত নিজৰ অনুগামীসকলে ভৰিৰে ঠেলি দিব *'''৩০-৩২''' বিশ্বাসীসকলৰ গৌৰৱময় পুৰস্কাৰ *'''৩৩''' ধাৰাবাহিক [[মুছলমান|মুছলমানে]] প্ৰশংসা কৰিলে *'''৩৪-৩৫''' ভালৰদ্বাৰা বেয়াক ঘূৰাই দিয়া *'''৩৬''' [[চয়তান]]ৰ পৰামৰ্শৰ বিৰুদ্ধে নবীৰ আশ্ৰয় ঈশ্বৰ *'''৩৭''' [[ছিজদাহ|۩]] '''৩৯''' ঈশ্বৰৰ কৰ্মই নিজকে অকলেই পূজাৰ যোগ্য বুলি সাক্ষ্য দিয়ে *'''৪০''' অবিশ্বাসীসকলে পুনৰুত্থানত সাৰি নাযায় *'''৪১-৪২''' [[কোৰআন]] ঈশ্বৰৰ অৱতীৰ্ণ *'''৪৩''' কাফিৰসকলে মহম্মদ আৰু কোৰআনৰ ওপৰত কোনো নতুন আপত্তি নকৰে *'''৪৪''' [[আৰবী ভাষা]]ত কিয় কোৰআন অৱতীৰ্ণ হৈছিল *'''৪৫''' মুছাৰ পুস্তকবোৰ প্ৰথমে তেওঁৰ লোকসকলে অগ্ৰাহ্য কৰিছিল *'''৪৬''' ঈশ্বৰে কৰ্ম অনুসাৰে পুৰস্কাৰ দিয়ে *'''৪৭''' কেৱল ঈশ্বৰে জনা বিচাৰৰ সময় *'''৪৭-৪৮''' মিছা দেৱতাসকলে বিচাৰৰ সময়ত নিজৰ উপাসকসকলক পৰিত্যাগ কৰিব *'''৪৯-৫১''' ভণ্ডৰ বিশ্বাসঘাতকতা *'''৫২-৫৪''' ঈশ্বৰৰ বাক্য প্ৰত্যাখ্যান কৰা লোকসকলে ভয়ংকৰ শাস্তিৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হয় <ref>[[Rev. E. M. Wherry, M.A.]] ''A Complete Index to [[Sale's Text]], Preliminary Discourse, and Notes''</ref> ==কোৰআন ৪১:১২ ওহী বাক্য== ইছলামত [[ওহী]] অৱতীৰ্ণৰ সন্দৰ্ভত কোৰআনত আৱা (أوحى awḥá) শব্দটো কেইবাটাও অৰ্থৰ ছাঁত পোৱা যায়, ইয়াৰে প্ৰত্যেকেই কাৰোবাক বা কিবা এটাক নিৰ্দেশনা বা পথ প্ৰদৰ্শন কৰাৰ মূল অন্তৰ্নিহিত ধাৰণাটোক সূচায়। উদাহৰণস্বৰূপে, ''"আৰু প্ৰতিটো স্বৰ্গত নিজৰ আজ্ঞা অনুপ্ৰাণিত"'' (ফুছিলত-১২)। অনুবাদক ছেম জেৰান্সে লক্ষ্য কৰিছে যে সমগ্ৰ কোৰআনত ওহীি আৰু আউহাৰ ব্যৱহাৰত আৱশ্যকতাৰ এটা উপাদান আছে, আৰু এইদৰে অনুবাদ কৰিছে: ''"আৰু প্ৰতিটো স্বৰ্গক নিজৰ আদেশত নিৰ্দেশ দিলে"''। ==তথ্য== {{Reflist}} <!-- *[https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-the-quran/s-surat-fussilat-EQSIM_INDEX_sura_verses_S041 Sūrat Fuṣṣilat] [[Encyclopaedia of the Qurʾān]] --> ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category}} *{{Wikisource-inline|list= **[[s:The Meaning of the Glorious Koran (1930)/Fuṣilat |Fuṣilat]], 1930 translation by Muhammad Marmaduke Pickthall **[[s:The Holy Qur'an (Maulana Muhammad Ali)/41. Ha Min|41. Ha Min]], 1917 translation by Maulana Muhammad Ali }} *[https://quran.com/41 Quran 41], 2020 Mustafa Khattab translation *[https://www.islamawakened.com/quran/41/1/ Q41:1], a verse-by-verse comparison of various translations {{Al-Quran's Suras}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:আল-কোৰআনৰ ছূৰাসমূহ]] [[শ্ৰেণী:ছূৰা]] [[শ্ৰেণী:কোৰআন]] [[শ্ৰেণী:ইছলাম ধৰ্ম]] 1xz0o430a569005lxaed4xib48e0rj4 0 137044 649012 608632 2026-11-01T21:01:15Z Atcovi 9937 mujawwad --> murattal 649012 wikitext text/x-wiki {{not to be confused with|আশ-শু’আৰা}} {{infobox surah | number = ৪২ | number-3 = ০৪২ | name = আশ-শুৰা | name-ar = الشورى | name-en = Council | prev_sura = [[ফুছিলত (ছূৰা)|কোৰআন ৪১]] | next_sura = [[আয-যুখৰুফ|কোৰআন ৪৩]] | classification = [[মক্কান ছূৰা|মক্কী]] | othernames-ar = <!-- alternate Arabic names --> | othernames = | juz = ২৫ | rukus = ৫ | verses = ৫৩ | words = ৯৮৩ | letters = ৩৪৭৩ | muqattaat = হা মিম; আইন ছিন ক্বাফ حم عسق | sajdahs = <!-- only if applicable --> | audio = Chapter 42, Ash-Shura (Murattal) - Recitation of the Holy Qur'an.mp3 }} {{Quran}} '''আশ-শুৰা''' ({{langx|ar|الشورى}}, ''aš-šūrā'', "পৰিষদ, পৰামৰ্শ") হৈছে [[কোৰআন]]ৰ ৪২তম [[ছূৰা]] (অধ্যয়)। ইয়াৰ ৫৩টা [[আয়াত]] (পদ) আছে। ইয়াৰ শিৰোনামটো ৩৮ পদত উল্লেখ কৰা ''"শ্বুৰা" (পৰামৰ্শ)'' পৰা উদ্ভৱ হৈছে। এই শব্দটো কোৰআনৰ পাঠত (৪২:৩৮) আয়তত মাত্ৰ এবাৰহে দেখা গৈছে আৰু ইয়াৰ কোনো প্ৰাক-কোৰানৰ পূৰ্বসূৰী নাই।<ref>al-Baghdādī, Aḥmad Mubārak and Wheeler, Brannon M.,[http://dx.doi.org/10.1163/1875-3922_q3_EQCOM_00041 “Consultation”, in: Encyclopaedia of the Qurʾān], General Editor: Jane Dammen McAuliffe, Georgetown University, Washington DC. Consulted online on 06 July 2020</ref> [[ওহী]] ([[শ্বানে নুজুল|আছবাব আল-নুজুল]])ৰ সময় আৰু প্ৰসংগভিত্তিক পটভূমিৰ সন্দৰ্ভত পৰম্পৰাগতভাৱে ইয়াক [[মক্কান ছূৰা]] বুলি বিশ্বাস কৰা হয়, দ্বিতীয় [[মক্কা]] যুগৰ (৬১৫-৬১৯)। ==সাৰাংশ== *'''১-৩''' সৰ্বশক্তিমানে [[মুহাম্মাদ]]ৰ আগত নিজৰ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰে *'''৪''' পাপী মানুহৰ হৈ [[ফৰিষ্টা|স্বৰ্গদূত]]সকলে [[আল্লাহ]]ৰ ওচৰত মধ্যস্থতা কৰে *'''৫''' [[মুহাম্মাদ]] মূৰ্তিপূজকসকলৰ ওপৰত ৰক্ষক নহয় *'''৬''' [[মক্কা]]ক সতৰ্ক কৰিবলৈ [[আৰবী ভাষা]]ত অৱতীৰ্ণ কৰা [[কোৰআন]] *'''৭-১০''' [[আল্লাহ]] একমাত্ৰ সহায়ক, সৃষ্টিকৰ্তা আৰু ৰক্ষক, সৰ্বজ্ঞানী *'''১১-১৩''' [[ইছলাম]] পূৰ্বৰ সকলো [[নবী]]ৰ [[ধৰ্ম]] *'''১৪''' মুহাম্মাদে [[বাইবেল]] আৰু [[তাওৰাত]]ত নিজৰ বিশ্বাস ঘোষণা কৰিবলৈ আদেশ দিলে *'''১৫''' [[আল্লাহ]]ৰ লগত বিবাদ কৰা লোকক কঠোৰ শাস্তি দিয়া হ’ব *'''১৬-১৭''' আল্লাহে কেৱল বিচাৰৰ সময় জানে *'''১৮-১৯''' সৰ্বশক্তিমানে ধাৰ্মিক আৰু দুষ্ট লোকক তেওঁলোকৰ কৰ্ম অনুসাৰে পুৰস্কাৰ দিব *'''২০''' পাপীসকলে কেৱল আল্লাহৰ সহনশীলতাৰদ্বাৰাই ৰক্ষা পালে *'''২১-২২''' ন্যায়পৰায়ণ আৰু অন্যায়ৰ পুৰস্কাৰ *'''২৩''' মুহাম্মাদৰ বিৰুদ্ধে ছদ্মবেশৰ অভিযোগ *'''২৪-২৭''' প্ৰভু আল্লাহে যাক ইচ্ছা কৰে তাক ক্ষমা কৰে আৰু আশীৰ্বাদ কৰে *'''২৮-৩৩''' আল্লাহৰ শক্তি তেওঁৰ কৰ্মত প্ৰকাশ পাইছিল *'''৩৪-৪১''' এজন প্ৰকৃত বিশ্বাসীৰ চৰিত্ৰই সিদ্ধান্ত ল’লে *'''৪২-৪৫''' যিসকলক আল্লাহে ভুল কৰে তেওঁলোকৰ দুৰ্ভাগ্যজনক ভাগ্য *'''৪৬''' পাপীসকলক বহু দেৰি হোৱাৰ আগতেই অনুতাপ কৰিবলৈ উপদেশ দিয়া হৈছিল *'''৪৭-৪৮''' মুহাম্মাদ কেৱল এজন প্ৰচাৰক *'''৪৯''' আল্লাহে সকলো বস্তু নিয়ন্ত্ৰণ কৰে *'''৫০-৫১''' আল্লাহে কিয় প্ৰেৰণা আৰু পাঁচনিসকলৰ যোগেদি [[ফৰিষ্টা|স্বৰ্গদূত]]নিজকে প্ৰকাশ কৰে *'''৫২-৫৩''' [[মুহাম্মাদ|হজৰত মুহাম্মাদে]] ˹এই˺ কিতাপ আৰু বিশ্বাসৰ বিষয়ে ˹আগতে নাজানিছিল।<ref>{{cite book |last1=Wherry |first1=Elwood Morris |author1-link=Elwood Morris Wherry |title=A Complete Index to [[Sale's Text]], Preliminary Discourse, and Notes |date=1896 |publisher=Kegan Paul, Trench, Trubner, and Co |location=London}} {{PD-notice}}</ref> ==কোৰআন ৪২:৫১ ইছলামত ওহী== [[ইছলাম|ইছলামিক]] পৰম্পৰাত কোৰআন ৪২:৫১ ইছলামত [[ওহী]] (ৱাহী)ৰ বাবে বুজাৰ ভিত্তি হিচাপে কাম কৰে। :وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُكَلِّمَهُ ٱللَّهُ إِلَّا وَحْيًا أَوْ مِن وَرَآئِ حِجَابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولًۭا فَيُوحِىَ بِإِذْنِهِۦ مَا يَشَآءُ ۚ إِنَّهُۥ عَلِىٌّ حَكِيمٌۭ :"''মানুহৰ বাবে আল্লাহে তেওঁৰ লগত কথা পতাটো উপযুক্ত নহয়, কেৱল প্ৰেৰণা যোগে, বা ওৰণিৰ আঁৰৰ পৰা, বা আল্লাহৰ অনুমতি সাপেক্ষে আল্লাহৰ ইচ্ছামতে প্ৰকাশ কৰিবলৈ ৰাছুল পঠিয়াই।" ''<ref>[[Abdullah Yusuf Ali]] translation {{cite quran|42|51|s=ns|b=n}}</ref> এই [[আয়াত]]ৰ আধাৰত [[শ্ৰেণী:ইছলামী ধৰ্মীয় গুৰু|ইছলামিক পণ্ডিতসকলে]] তিনিটা উপায় বৰ্ণনা কৰিছে যাৰদ্বাৰা আল্লাহৰ অৱতীনে তেওঁৰ নিৰ্বাচিত ব্যক্তি, বিশেষকৈ [[নবী]]সকলৰ ওচৰলৈ যাব পাৰে।<ref name="MQ">Muhammad Shafi Usmani, ''[[Maariful Quran]]'', see commentary on 42:51</ref> *এটা অনুপ্ৰাণিত বাৰ্তা – এটা শব্দ নহয় এটা ধাৰণা – হয় চেতনাৰ অৱস্থাত নহয় সপোনত নিৰ্বাচিত ব্যক্তিসকলৰ হৃদয়ত প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে।<ref name="Ali70">{{cite book |last=Ali |first=Muhammad |author-link=Muhammad Ali (writer) |title=The Religion of Islam|url=https://books.google.com/books?id=etnEKz_rOfgC&pg=PT70 |year=1936 |location=[[Lahore]] |page=70|isbn=9781934271186 }}</ref> *দ্বিতীয় মোড, কোৱা হয়, পৰ্দাৰ আঁৰৰপৰা যেন কথা কোৱা ব্যক্তিজনে শুনা শব্দ।<ref name="Ali70"/> *তৃতীয় ধৰণত প্ৰকাশিত বাক্য আল্লাহৰপৰা [[জিব্ৰাইল]]ৰ দৰে প্ৰধান [[ফৰিষ্টা|স্বৰ্গদূত]]ৰ যোগেদি পঠোৱা হয় আৰু ভাববাদীসকলৰ হাতত প্ৰদান কৰা হয়। ই [[ওহী]]ৰ সৰ্বোচ্চ ৰূপ, আৰু [[মুছলমান]]সকলে বিশ্বাস কৰে যে সমগ্ৰ [[কোৰআন]] এই ধৰণে অৱতীৰ্ণ হৈছিল।<ref name="MQ"/><ref name="Ali70"/> ==তথ্যসমূহ== {{reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{commons category}} * {{Wikisource-inline|The Meaning of the Glorious Koran (1930)/Counsel|Counsel|single=true}}, 1930 translation by Muhammad Marmaduke Pickthall *[https://quran.com/42 Quran 42], 2020 translation by Mustafa Khattab *[https://www.islamawakened.com/quran/42/1/ Q42:1], a verse-by-verse comparison of various translations {{Al-Quran's Suras}} {{Authority control}} [[শ্ৰেণী:ছূৰা]] [[শ্ৰেণী:আল-কোৰআনৰ ছূৰাসমূহ]] [[শ্ৰেণী:মক্কান ছূৰা]] [[শ্ৰেণী:ইছলাম ধৰ্ম]] 2y6jr9q7isx0fz9too8jq9lzltsxnru 0 137844 649123 634860 2026-11-02T10:46:04Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 649123 wikitext text/x-wiki {{short description|মধ্য আমেৰিকাৰ এখন দেশ}} {{পোখালি}} <!-- {{about|দেশখন}} --> {{Use dmy dates|date=October 2025}} {{Use American English|date=February 2017}} {{Infobox country | conventional_long_name = কষ্টা ৰিকা গণৰাজ্য | common_name = কষ্টা ৰিকা | native_name = República de Costa Rica <!-- {{native name|es|República de Costa Rica}} Template needs top be fixed --> | image_flag = Flag of Costa Rica.svg | image_coat = Coat of arms of Costa Rica.svg | national_motto = {{lang|es|"¡Vivan siempre el trabajo y la paz!"|italics=on}}<br />"শ্ৰম আৰু শান্তি চিৰজীৱী হওক!" | national_anthem = ''[[National anthem of Costa Rica|Himno Nacional de Costa Rica]]'' (National anthem of Costa Rica)<br />"কষ্টা ৰিকাৰ জাতীয় সংগীত"<div style="padding-top:0.5em">{{center|[[File:Costa Rica National Anthem.ogg]]}}</div> | image_map = CRI orthographic.svg | image_map2 = | capital = [[San José, Costa Rica|ছান হোছে]] | coordinates = {{Coord|9|56|N|84|5|W|type:city}} | largest_city = capital | official_languages = [[Costa Rican Spanish|স্পেনীয়]] | languages2 = | languages2_type = অন্যান্য কথিত ভাষা | ethnic_groups = {{vunblist | 83.6% [[White Latin Americans|শ্বেতাংগ]] বা [[Mestizo|মেষ্টিজো]] | 6.7% [[Mulatto|মূলাটো]] (মিশ্ৰ [[Afro-Costa Rican|কৃষ্ণাংগ]] আৰু [[White Latin Americans|শ্বেতাংগ]]) | 2.4% [[Indigenous peoples of Costa Rica|খিলঞ্জীয়া]] | 1.1% [[Afro-Costa Rican|কৃষ্ণাংগ]] | 6.2% অন্যান্য<ref name="livepopulation.com">{{cite web|url=https://www.livepopulation.com/country/costa-rica.html|title=Live Costa Rica Population Clock 2017 – Population of Costa Rica Today|website=www.livepopulation.com|access-date=6 August 2017|archive-date=4 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160104210502/https://www.livepopulation.com/country/costa-rica.html|url-status=live|archivedate=4 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160104210502/https://www.livepopulation.com/country/costa-rica.html|deadurl=yes}}</ref> }} | ethnic_groups_year = 2021<ref name=CIA /> | religion_year = 2021 | religion_ref = <ref name=ciep>{{cite news|last1=Murillo|first1=Alvaro|title=Encuesta CIEP-UCR evidencia a una Costa Rica estatista y menos religiosa|url=https://semanariouniversidad.com/pais/encuesta-ciep-ucr-evidencia-a-una-costa-rica-estatista-y-menos-religiosa/|access-date=8 July 2021|agency=Semanario Universidad|date=7 July 2021|archive-date=7 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210707133949/https://semanariouniversidad.com/pais/encuesta-ciep-ucr-evidencia-a-una-costa-rica-estatista-y-menos-religiosa/|url-status=live}}</ref> | religion = {{unbulleted list| {{Tree list}} * 72.6% [[Christianity|খ্ৰীষ্টধৰ্ম]] ** 47.5% [[Catholic Church in Costa Rica|কেথলিক]] ([[State religion|ৰাষ্ট্ৰধৰ্ম]])<ref name="irf2017">{{cite web |title=International Religious Freedom Report for 2017 |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/religiousfreedom/index.htm?year=2017&dlid=281062 |website=www.state.gov |access-date=29 December 2018 |date=2018 |archive-date=23 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210323030648/https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/religiousfreedom/index.htm?year=2017&dlid=281062 |url-status=live }}</ref> ** 22.5% [[Protestantism|প্ৰটেষ্টাণ্ট]] ** 2.6% অন্যান্য [[List of Christian denominations|খ্ৰীষ্টান]] {{Tree list/end}} |27.0% [[Irreligion in Latin America|কোনো ধৰ্ম নাই]] |0.4% অন্যান্য }} | demonym = {{hlist|[[Costa Ricans|কষ্টা ৰিকাবাসী]]|Tico(a)}} | government_type = একক [[presidential republic|ৰাষ্ট্ৰপতিশাসিত গণৰাজ্য]] | leader_title1 = [[President of Costa Rica|ৰাষ্ট্ৰপতি]] | leader_name1 = [[Laura Fernández Delgado|ল'ৰা ফাৰ্নাণ্ডেছ ডেলগাডো]] | leader_title2 = [[Vice President of Costa Rica|প্ৰথম উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি]] | leader_name2 = [[Francisco Gamboa (politician)|ফ্ৰান্সিস্কো গাম্বোৱা]] | leader_title3 = [[Vice President of Costa Rica|দ্বিতীয় উপ-ৰাষ্ট্ৰপতি]] | leader_name3 = [[Douglas Soto|ডাগলাছ ছ'টো]] | legislature = [[Legislative Assembly of Costa Rica|বিধানসভা]] | sovereignty_type = [[History of Costa Rica#Independence from Spain|স্বাধীনতা]] | established_event1 = [[Spain|স্পেইন]]ৰ পৰা | established_date1 = 15 September 1821 | established_event2 = [[First Mexican Empire|প্ৰথম মেক্সিকান সাম্ৰাজ্য]]ৰ পৰা | established_date2 = 1 July 1823 | established_event3 = {{nowrap|[[Federal Republic of Central America|মধ্য আমেৰিকাৰ<br />সংঘীয় গণৰাজ্য]]ৰ পৰা}} | established_date3 = 14 November 1838 | established_event4 = [[Constitution of Costa Rica|বৰ্তমানৰ সংবিধান]] | established_date4 = 7 November 1949<ref name=CIA>{{Cite CIA World Factbook|country=Costa Rica|access-date=4 October 2011}}</ref> | established_event5 = স্পেইনৰ স্বীকৃতি লাভ | established_date5 = 10 May 1850 | area_km2 = 51179.92 | area_rank = ১২৬তম <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | percent_water = 1.05 (২০১৫ চনলৈকে)<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=11 October 2020|publisher=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]] (OECD)|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER|archive-date=24 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210324133453/https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER|url-status=live}}</ref> | population_census_year = 2022 | population_estimate = 5,160,700<ref>{{cite web|url=https://worldpopulationreview.com/countries/costa-rica |title=Population of Costa Rica|website=worldpopulationreview |access-date=17 January 2026}}</ref> | population_census = 5,044,197<ref name="inec_cr">{{cite web|url=https://inec.cr/estimaciones-poblacion-vivienda-2022|title=National Institute of Statistics and Census of Costa Rica|website=Instituto Nacional de Estadística y Censos de Costa Rica, or INEC|access-date=28 August 2023|date=2022|archive-date=28 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230828175018/https://inec.cr/estimaciones-poblacion-vivienda-2022|url-status=live|archivedate=28 August 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230828175018/https://inec.cr/estimaciones-poblacion-vivienda-2022|deadurl=yes}}</ref> | population_estimate_year = 2026 | population_estimates = | population_estimate_rank = ১২৭তম | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = 220 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = ১০৭তম | GDP_PPP = {{increase}} $169.034 billion<ref name="IMFWEO.CR">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=238,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2023&ey=2030&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, April 2025 Edition. (Costa Rica) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=26 April 2025 }}</ref> | GDP_PPP_year = 2025 | GDP_PPP_rank = ৯০তম | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $31,462<ref name="IMFWEO.CR" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ৬৬তম | GDP_nominal = {{increase}} $102.591 billion<ref name="IMFWEO.CR" /> | GDP_nominal_year = 2025 | GDP_nominal_rank = ৮৫তম | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $19,095<ref name="IMFWEO.CR" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ৬৪তম | Gini = 47.2 <!--number only--> | Gini_year = 2022 | Gini_change = decrease | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url = https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title = Gini Index |publisher = World Bank |access-date = 25 November 2023 |archive-date = 8 June 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20140608054636/http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI |url-status = live }}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.833 | HDI_rank = ৬২তম | HDI_year = 2023 | HDI_change = increase | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]]}}</ref> | currency = [[Costa Rican colón|কষ্টা ৰিকান ক'লন]] (Costa Rican colón) | currency_code = CRC | time_zone = [[Central Time Zone|কেন্দ্ৰীয় সময় অঞ্চল]] (CST) | utc_offset = −6 | date_format = {{nowrap|dd/mm/yyyy}} | calling_code = [[Telephone numbers in Costa Rica|+506]] | cctld = [[.cr]]<br />.co.cr | recognized_regional_languages = {{hlist|[[Limonese Creole|মেকাটেলিউ]] (Mekatelyu)|[[Bribri language|ব্ৰিব্ৰি]] (Bribri)|[[Jamaican Patois|পেটোৱা]] (Patois)}} | country_code = | today = | }} '''ক'ষ্টা ৰিকা''' (Costa Rica),{{efn|{{IPAc-en|uk|ˌ|k|ɒ|s|t|ə|_|ˈ|r|iː|k|ə}}, {{IPAc-en|us|audio=En-us-Costa Rica.ogg|ˌ|k|oʊ|s|t|ə|-}}<br/>&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{IPA|es|kosta ˈrika|-|LL-Q1321 (spa)-flor de colombia (Beat Ruest)-Costa Rica.wav}}; আক্ষৰিক অৰ্থ "সমৃদ্ধ উপকূল"}} আনুষ্ঠানিকভাৱে '''ক'ষ্টা ৰিকা গণৰাজ্য''' (Republic of Costa Rica),{{efn|{{langx|es|República de Costa Rica}}, {{IPA|es|reˈpuβlika ðe ˈkosta ˈrika|}}}} [[মধ্য আমেৰিকা]] (Central America)-ত অৱস্থিত এখন দেশ। ইয়াৰ উত্তৰত [[নিকাৰাগুৱা]], উত্তৰ-পূবে [[কেৰিবিয়ান সাগৰ]], দক্ষিণ-পূবে [[পানামা]] আৰু দক্ষিণ-পশ্চিমে [[প্ৰশান্ত মহাসাগৰ]] অৱস্থিত। দক্ষিণে [[কোকোচ দ্বীপ]] (Cocos Island)-ৰ ওচৰত ইয়াৰ [[সামুদ্ৰিক সীমা]] (Maritime boundary) [[ইকুৱেডৰ]]ৰ সৈতে সংযুক্ত। প্ৰায় {{UN Population|ref}} পঞ্চাশ লাখ লোকৰ বাস এই দেশখনৰ মুঠ মাটিকালিৰ পৰিমাণ প্ৰায় {{cvt|51,180|sqkm}}।<ref name="ignlandarea">{{Cite web |author=Instituto Geográfico Nacional del Registro Nacional |date=2 July 2021 |title=Actualización en el Cálculo de las Áreas Continental e Insular de Costa Rica |trans-title=Update on the Calculation of the Continental and Insular Areas of Costa Rica |url=https://files.snitcr.go.cr/boletines/ACTUALIZACION_DE_LAS_AREAS_CONTINENTAL_E_INSULAR_DE_COSTA_RICA_02_07_2021.pdf |website=Sistema Nacional de Información Territorial |language=es |access-date=23 April 2024 |archive-date=30 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230730131629/https://files.snitcr.go.cr/boletines/ACTUALIZACION_DE_LAS_AREAS_CONTINENTAL_E_INSULAR_DE_COSTA_RICA_02_07_2021.pdf |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230730131629/https://files.snitcr.go.cr/boletines/ACTUALIZACION_DE_LAS_AREAS_CONTINENTAL_E_INSULAR_DE_COSTA_RICA_02_07_2021.pdf |archivedate=30 July 2023 |deadurl=yes }}</ref> ৰাজধানী তথা সৰ্ববৃহৎ চহৰ [[ছান হোছে, ক'ষ্টা ৰিকা|ছান হোছে]] (San José), য'ত প্ৰায় ৩.৫ লাখ লোক বাস কৰে আৰু ইয়াৰ আশে-পাশৰ মহানগৰীয় অঞ্চলত প্ৰায় ২০ লাখ লোকৰ বাস।<ref name="worldscapitalcities.com">{{cite web|url=https://www.worldscapitalcities.com/capital-facts-for-san-jose-costa-rica/|title=Capital Facts for San José, Costa Rica|date=18 October 2017|website=World's Capital Cities|access-date=6 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413020706/https://www.worldscapitalcities.com/capital-facts-for-san-jose-costa-rica/|archive-date=13 April 2020|archivedate=13 April 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200413020706/https://www.worldscapitalcities.com/capital-facts-for-san-jose-costa-rica/|deadurl=yes}}{{Full citation needed|date=October 2018}}</ref> খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১০,০০০-ৰ পৰা ৭,০০০ বছৰৰ ভিতৰত কোনো এক সময়ৰ পৰাই [[ক'ষ্টা ৰিকাৰ প্ৰাক-কলম্বীয় ইতিহাস|ক'ষ্টা ৰিকাত মানুহৰ বসবাস]] (Pre-Columbian history of Costa Rica) আৰম্ভ হৈছিল। ষোড়শ শতিকাত [[স্পেনীয় সাম্ৰাজ্য]] (Spanish Empire)-ই উপনিৱেশ স্থাপন কৰাৰ পূৰ্বে এই অঞ্চলত বিভিন্ন [[ক'ষ্টা ৰিকাৰ থলুৱা জনগোষ্ঠী]] (Indigenous peoples of Costa Rica)-এ বাস কৰিছিল। ১৮২১ চনত [[প্ৰথম মেক্সিকান সাম্ৰাজ্য]] (First Mexican Empire)-ৰ অংশ হিচাপে স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ আগলৈকে ক'ষ্টা ৰিকা স্পেনীয় সাম্ৰাজ্যৰ এক প্ৰান্তীয় উপনিৱেশ আছিল। ইয়াৰ পিছত ১৮২৩ চনত ই [[মধ্য আমেৰিকাৰ যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় গণৰাজ্য]] (Federal Republic of Central America)-ৰ সদস্য হয় আৰু ১৮৪৭ চনত আনুষ্ঠানিকভাৱে স্বাধীনতা ঘোষণা কৰে। ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষভাগত দেশখন তুলনামূলকভাৱে স্থিতিশীল স্বৈৰশাসনৰ অধীনত ক্ৰমাৎ আধুনিকীকৰণৰ মাজেৰে আগবাঢ়ে। সেই সময়তে এখন উদাৰ সংবিধান প্ৰৱৰ্তন কৰা হয় আৰু মধ্য আমেৰিকাৰ প্ৰথমখন মুক্ত আৰু নিৰপেক্ষ ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হয়।<ref>{{Cite web |date=27 August 2025 |title=Costa Rica - Independence, Democracy, Nature |url=https://www.britannica.com/place/Costa-Rica/Independence |access-date=28 August 2025 |website=Britannica |language=en}}</ref> ১৯৪৮ চনৰ [[ক'ষ্টা ৰিকাৰ গৃহযুদ্ধ]] (Costa Rican Civil War)-ৰ পিছত ১৯৪৯ চনত ক'ষ্টা ৰিকাই ইয়াৰ [[ক'ষ্টা ৰিকাৰ সংবিধান|বৰ্তমানৰ সংবিধান]] (Constitution of Costa Rica) গৃহীত কৰে। এই সংবিধানে [[সাৰ্বজনীন ভোটাধিকাৰ|সাৰ্বজনীন ভোটাধিকাৰ]] (Women's suffrage) প্ৰদান কৰাৰ লগতে সকলো নাগৰিকৰ বাবে বিভিন্ন সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু শৈক্ষিক অধিকাৰ নিশ্চিত কৰে। লগতে দেশখনে স্থায়ীভাৱে [[ক'ষ্টা ৰিকাৰ জনসাধাৰণৰ বাহিনী]] (Public Force of Costa Rica)-ৰ বাহিৰে নিয়মীয়া সেনাবাহিনী বিলুপ্ত কৰে আৰু [[সশস্ত্ৰ বাহিনী নথকা দেশৰ তালিকা|স্থায়ী সেনাবাহিনী নথকা]] (List of countries without armed forces) বিশ্বৰ অতি কম সংখ্যক সাৰ্বভৌম ৰাষ্ট্ৰৰ অন্যতম হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.elespiritudel48.org/docu/h013.htm|website=El Espíritu del 48|title=Abolición del Ejército|access-date=9 March 2008|language=es|archive-date=9 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110909091956/http://www.elespiritudel48.org/docu/h013.htm|url-status=dead|archivedate=9 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110909091956/http://www.elespiritudel48.org/docu/h013.htm|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|access-date=9 June 2009 |url=http://dev.prenhall.com/divisions/hss/worldreference/CR/defense.html |title=Costa Rica |publisher=World Desk Reference |archive-url=https://web.archive.org/web/20080211185659/http://dev.prenhall.com/divisions/hss/worldreference/CR/defense.html |archive-date=11 February 2008}}</ref><ref>{{cite web|access-date=9 June 2009|url=http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=39&regionSelect=4-Central_Americas|title=Costa Rica|publisher=Uppsala University|archive-date=10 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510015146/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=39&regionSelect=4-Central_Americas|archivedate=10 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110510015146/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=39&regionSelect=4-Central_Americas|deadurl=yes}}</ref> ক'ষ্টা ৰিকা এখন [[ৰাষ্ট্ৰপতিশাসিত গণৰাজ্য]] (Presidential system) আৰু শক্তিশালী তথা সুস্থিৰ গণতান্ত্ৰিক দেশ।<ref name="seattletimes.com">{{cite web |date=11 March 2017 |title=Amazon invests in Costa Rica as tiny nation carves out profitable niche in world economy |url=http://www.seattletimes.com/business/amazon/amazon-invests-in-costa-rica-as-it-carves-itself-a-profitable-niche-in-the-world-economy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190907070223/https://www.seattletimes.com/business/amazon/amazon-invests-in-costa-rica-as-it-carves-itself-a-profitable-niche-in-the-world-economy/ |archive-date=7 September 2019 |access-date=4 August 2017}}</ref> ১৮৮৬ চনৰ পৰা দেশখনত শিক্ষা বিনামূলীয়া আৰু বাধ্যতামূলক। ৰাষ্ট্ৰীয় বাজেটৰ প্ৰায় এক-চতুৰ্থাংশ শিক্ষা খণ্ডত ব্যয় কৰা হয়, যি দেশখনৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ (GDP) প্ৰায় ৬.২%—বিশ্বব্যাপী গড় ৩.৮%-তকৈ যথেষ্ট বেছি।<ref>{{Cite web |title=World Bank Open Data |url=https://data.worldbank.org/ |access-date=28 August 2025 |website=World Bank Open Data}}</ref> পূৰ্বতে কৃষিনিৰ্ভৰ [[ক'ষ্টা ৰিকাৰ অৰ্থনীতি]] (Costa Rican economy) বৰ্তমান বিত্তীয় সেৱা, বিদেশী কোম্পানীৰ কৰ্প'ৰেট সেৱা, ঔষধ উদ্যোগ আৰু [[পৰিৱেশ পৰ্যটন]] (ecotourism)-ক সামৰি বহুমুখী অৰ্থনীতিলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছে।<ref name="cinde.org">{{cite web |title=The Investment Promotion Agency of Costa Rica |url=http://www.cinde.org/en/why/incentives |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170807232641/http://www.cinde.org/en/why/incentives |archive-date=7 August 2017 |access-date=7 August 2017 |website=www.cinde.org |archivedate=7 August 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170807232641/http://www.cinde.org/en/why/incentives |deadurl=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Brierley |first=Tor |date=29 September 2023 |title=Why This Popular Central American Country Is Breaking All Tourism Records Right Now |url=https://www.traveloffpath.com/why-this-popular-central-american-country-is-breaking-all-tourism-records-right-now/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117122221/https://www.traveloffpath.com/why-this-popular-central-american-country-is-breaking-all-tourism-records-right-now/ |archive-date=17 January 2024 |access-date=17 January 2024 |website=Travel Off Path |language=en-US}}</ref> == তথ্য়সূত্ৰ == {{reflist}} == টোকা == {{notelist}} qkgyqurgw9pn7baf886shlrtyml7x7l 1 138215 649056 638815 2026-11-01T22:19:36Z KhiLanTzi 23530 /* Native name */ উত্তৰ 649056 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} :#গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সেই একেই শাৰীৰ অনুবাদ কৰা আছে: "The king got a Tai family and named him Matak Patar." একেই শাৰী পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে: পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাত্ৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। তাৰ আগৰ অংশত চুতীয়া, মটক/মৰাণ, কছাৰী, ইত্যাদিৰ পৰা মাওলুঙৰ মানুহে কৰ লোৱাৰ কথা আছে। গতিকে এই শাৰী মটক/মৰাণ পাতৰৰ বিষয়ে আছে। :#FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :#"ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :#মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :#সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:04, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ::#ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ::# ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। ::# মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। ::# 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:45, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] WP:DUE অনুসৰি অধিক যোগ্য তথ্যক উচিত গুৰুত্ব দিয়া উচিত। এয়া স্পষ্ট যে তেখেতে মাত্ৰ দত্তৰ উৎসত অযথা ভৰ (undue weight) দি আছে। তাৰোপৰি নতুন গৱেষণাত ইতিমধ্যে প্ৰমাণ হৈছে যে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই বুৰঞ্জীত মটক সকলৰ কথা স্পষ্টকৈ আছেই। তেনে ক্ষেত্ৰত কেৱল দত্তৰ উৎসক লৈ অযথা ভৰ দিয়টো অনুচিত। মই মোৰ সম্পাদনাত দত্তৰ উৎসৰো নিয়ম অনুসৰি উল্লেখ কৰিছোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:54, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] আপোনাৰ তথ্যখিনিও সংযোগ কৰা উচিত। যিহেতু দুয়োপক্ষৰ মতবিৰোধ আছে। গতিকে বাক্যবোৰ এনেকৈ নিলিখিব যে আপোনাৰখিনিহে সত্য, আন জনৰ খিনি সত্য নহয়। এইদৰে লিখিলে দুয়োপক্ষৰ মতৰ মাজত এক সমতা বৰ্তি থাকে। ইয়াৰ পিছতো যদি মাত্ৰ নিৰ্দিষ্ট এজনেহে নিজৰ মতত অটল থাকে, তেন্তে নিশ্চয়কৈ বিহিত ব্যৱস্থা লোৱা হ'ব। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::মোৰ editত দুয়োটা মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে। কিন্তু Khilanziয়াৰ মতটো গৱেষণক সন্মত নহয়। Khilanziয়াই নিজৰ Fringe POV আগ বঢ়াবলৈ যিবোৰ উৎস যোগ কৰিব বিচাৰিছে, সেইবোৰ নাইবা মটক সংগঠনৰ মত নাইবা টাই জাতীয়তাবাদী লেখা। নিৰপেক্ষ ইতিহাসবিদ সকলে মটকটো ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰি আহিছে। বাকী চুকাফাৰ দিনত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিছিল বুলি বিভিন্ন বুৰঞ্জীবিদে লিখি থৈ গৈছে, যিবোৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফা"ৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:15, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::কোন কেইটা উৎস? কৰবী বৰুৱাক বাদ দি প্ৰায় বোৰ নাইবা টাই লেখক দুজনমানৰ জাতীয়তাবাদী লেখনী বা websiteৰ লেখনী বা পৃথক বিষয়বস্তুৰ ওপৰত লিখা লেখনী। এইবোৰ reliable sourceত নপৰে। যি দুখন উৎসত মটক সংগঠনৰ মত উল্লেখ কৰা আছে, সেইবোৰ মই আতৰোৱা নাই। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:10, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] 𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 𑜼 (বাও চাং খাও চাম ৱা মটক পাতৰ) ::::এই বাক্য শাৰীত ডেকা এজন মটক পাতৰ হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত 𑜈𑜈𑜫 (বাও) ডেকা জন 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 (মটক পাতৰ) হিচাপে নিযুক্ত হৈছে। আৰু এইবোৰ প্ৰমাণৰ পাছতো Ananya Taye ৰ মতে মটক সকলক মোৱমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে একেই সজাব চেষ্টা চলাই আছে। এইবোৰ পঢ়িয়েই ওপৰৰ কৰবী বৰুৱা, দুলেন হাজৰিকা, চুন গগৈ, বি কে গোহাঁই আৰু পুষ্পগগৈৰ দৰে বিশিষ্ট লেখক সকলে নিজৰ মতত টাই মূলীয় বুলি লিখিছে। আৰু সেয়া আপোনাৰমতে fringetheory? আপুনি বুজি পাইনে fringethoery কি বস্তু? Propaganda কি বস্তু বুজি পাইনে? যদি পাই তেন্তে বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ লিখিত আৰু কেইবাজনো বিশিষ্ট গৱেষকৰ দ্বাৰা পৰীক্ষিত তথ্যক কিছু অসম্ভব কথাৰে সলনি কৰিব চেষ্টা নকৰিব। ১২২৮ ৰ ওচৰৰ সময়ত চুকাফাৰ দিনৰ উৎসত লিখি থৈ যোৱা মটক সকলক কেইবা শতিকাৰ পাছত গঠন হোৱা মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু কেতিয়াবা মৰাণ জনগোষ্ঠী বুলি লিখি দিলেও সত্য বুৰঞ্জীত লিখা আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:33, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"। গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:46, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::#𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫: প্ৰথম কথা হ'ল 𑜈𑜈𑜫 মানে বাব হে বাও নহয়, বাও মানে হে ডেকা। 𑜈𑜈𑜫 (বাব) বুলি শব্দ অভিধানত নাই কিন্তু "বাপ" আছে, "প" আৰু "ব" আখৰ দুটা প্ৰায় একেই দেখাত। যদি "প" হয়, তেন্তে "বাপ" মানে "বস কৰা" বুজাই। "𑜋𑜂𑜫" মানে "আৰু/তাৰ পাছত", "𑜁𑜧" মানে "মন/ইচ্ছা কৰা", "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানে "আৰু" বা "হোৱা" বা "নাম দিয়া"। এই বাক্যৰ অৰ্থ হৈছে: তাৰ পাছত বস কৰিবলৈ মন কৰি মটক পাতৰ হ'ল। গতিকে এই বাক্য ওপৰৰ "টাই-মাও" উল্লেখ থকা বাক্যৰ লগত জড়িত। এই কথা গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদে হওক বা পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ উল্লেখ। দুয়োখনতে একেই আছে। দুয়োটা বাক্যৰ একেলগে অৰ্থ হৈছে: সেই পুৰুষ সকল টাই-মাও ঘৰৰ আৰু পাছলৈ বস কৰিবলৈ মন কৰি "মটক পাতৰ" নাম দিলে‌ ("The king got a Tai family and named him Matak Patar", Ahom Buranji (GC Barua, p.38)।‌ বিমুন পাতৰে হওক, বা অন্য টাই-মাও এজন, এইজনকে মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দিছিল বুলি বুজিব পৰা যায়। মুঠতে দফাটোৱে মাওলুং দেশৰ পৰা মটক, চুতীয়া, কছাৰী, ইত্যাদিৰ খুত তুলিবলৈ অহা লোকৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। :::::# আপোনাৰ নিজা বিকৃত মূলক অনুবাদে interpretationয়ে বুৰঞ্জী সলনি কৰিব নোৱাৰে। এইবোৰ WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ত ও‌ পৰিব। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ‌ আৰু পুৰণি অসম বুৰঞ্জী published কৰা গ্ৰন্থ হয়। বাকী যিবোৰ উৎস বুলি দিছে সকলো মটক সংগঠন বা টাই জাতীয়তাবাদী লেখকৰ লেখনী। এইবোৰ আপোনালোক আহোম whatsapp Universityৰ গ্ৰুপ বোৰত প্ৰচাৰ কৰিব। Wikipediaত গ্ৰহণযোগ্য reliable source আৰু প্ৰতিষ্ঠিত উৎস হে যোগ কৰা হয়। :::::# মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে, গতিকে ভালদৰে ধৰিব পাৰি যে প্ৰথমতে মৰাণ সকলৰ‌ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ পাছলৈ সকলো মোৱামৰীয়া সকলৰ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লোৱা হৈছিল। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 19:23, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] বাপ? আপোনাৰ টাই আহোম ভাষাৰ অলপো জ্ঞান আছেনে? এয়া মোৰ WP:OR নহয় ৬ টা উৎসত টাই মূলীয় বুলি লিখা আছে। প্ৰথম বাক্যত ফু খাও সকলক টাই মাও ঘৰীয়া বুলি উল্লেখ আছে। আহোম ভাষাত 𑜰 𑜈 দুইটাই /w/ বা /b/ বুজোৱা হয়। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ যথেষ্ট ভুল আছিল। বিজে টেৰৱিয়েল আৰু ভাষাবিদ সকলে ইয়াক Pseudo Ahom বুলি কৈছিল যিটো আপুনি ওপৰত কৰিছে অভিধানৰ পৰা এটা এটা শব্দ চাই কৰা অনুবাদ। টাই ভাষাবিদ, গৱেষক পুষ্প গগৈকে ধৰি অন্য টাই ভাষাবিদ সকলে লিখি থৈছে ইয়াৰ অৰ্থ অনুসৰি প্ৰবন্ধ। আপোনাৰ মোৰ অনুবাদৰ প্ৰয়োজন নাই। মাত্ৰ আপোনাৰ অযুক্তিকৰ, পুৰণি আৰু অবাস্তৱ দাবীবোৰৰ বাবেহে মূল টাই বুৰঞ্জীৰ শাৰীবোৰ আনিব লগা হৈছে। ::::::মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে: মোৱামৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ অধিক জনসংখ্যা ফুখাও বা মটক জনগোষ্ঠীৰে আছিল সেয়া ইতিমধ্যে আধুনিক গৱেষক সকলে কৈছে। আৰু সেয়ে ফুখাও শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিছে যিটো চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই কৰি অহা হৈছে। ই মটক সকলেই মৰাণ বুলি কত প্ৰমাণ কৰে? কোনো সত্য প্ৰতিষ্ঠিত তথ্য আপোনাৰ পছন্দৰ নহল বুলিয়ে মিছা হৈ নাযায়। ::::::[[WP:AGEMATTERS]]: অনুসৰি টাই মূলিয় বুলি উল্লেখ হোৱা শুদ্ধ গৱেষণাক প্ৰাধান্য দিয়া হৈছে। ::::::[[WP:DUE]] অনুসৰি সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎসক অযথা ভৰ (UNDUE WEIGHT) হোৱা নাই। ::::::[[WP:OR]] মোৰ লেখা WP:OR নহয় কাৰণ ৬টা উৎসত টাই মূলৰ বুলি লিখা আছে এয় মোৰ নিজৰ গৱেষণা নহয়। ::::::[[WP:SYNTH]] হব নোৱাৰে কাৰণ টাই মূলৰ বুলি প্ৰতিটো উৎসতে নিজস্ব ভাৱে উল্লেখ আছে কেইবাটাও উৎস মিলি টাইমূলীয় বুলি বুজাব চেষ্টা কৰা হোৱা নাই। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 03:36, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::অনুবাদ বোৰ WP:OR নহয় যদি কি? উৎস ৫টা হওক ১০০ টা হওক। কথা নাই। Narrative আৰু POVৰ কথা টো আহে যিটো WP:FRINGE, WP:SYNTH, WP:OR, ইত্যাদি কেইবাটাও পলিচি উলঙ্ঘন কৰিছে। মটক বা আহোম জাতীয়তাবাদী লেখা প্ৰচাৰ কৰিবলৈ Wikipedia প্ৰয়োগ নকৰিব। WP:PROMO কি হয়, পঢ়ি চাওক। প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ গৱেষকে মটক মায়ামৰীয়া ধৰ্মৰ আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা গোষ্ঠী বুলি কয়। এই mainstream narrativeৰ বিপৰিতে যাবলৈ আগতে reliable sourceৰ উৎস গোটাওক। পাৰিলে নিজে গ্ৰন্থ লিখি Universityৰ পৰা পাব্লিচ কৰাওক। কৰবী বৰুৱা গগৈৰ লেখনী এক মাত্ৰ published research paper আৰু সেইবাবে লেখনীৰ ৰখা হৈছে। ইয়াত website, জাতীয় সংগঠনৰ লেখা উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ দিয়া নহ'ব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 03:59, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::লগতে আৰু এটা কথা বুজি ল'ব। ইয়াত WP:RAJ WP: AGEMATTERS এইবোৰৰ কথা নাহে। মই যোগ কৰা উৎস বোৰ বিশিষ্ট ইতিহাসবিদ আৰু বিদেশী গৱেষকে লিখা লেখনী। কৰবী বৰুৱাৰ লেখনী কোনো নিৰ্ভৰযোগ্য Journalত নাই। IJCRT Journalখন [https://www.researchgate.net/post/Is-INTERNATIONAL-JOURNAL-OF-CREATIVE-RESEARCH-THOUGHTS-IJCRT-a-genuine-journal Predatory journal] হয় আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে Reliable source নহয়। :::::::বাকী WP:UNDUE হোৱাৰ প্ৰশ্নয়ে নাহে কাৰণ সেইটো মত FRINGE হয়। FRINGE হোৱাৰ পাছতো মতটো লেখনীত ৰখাটোৱে বহুত, মূল মত বনাবলৈ যোৱাটো [[WP:PROMO]] [[WP:NPOV]] ৰ উলঙ্ঘন কৰা হ'ব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:10, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] প্ৰথমে WP:OR আৰু WP:SYNTH পৃষ্ঠা দুটা ভালদৰে পঢ়ি আহকচোন এবাৰ তাৰ পাছত কথা পাতিম। চালে বেৰে কোবাই সকলো কথাকে WP:OR আৰু WP:SYNTH কলেই হব জানো? ::::::::WP:OR মোৰ লেখা WP:OR নহয় কাৰণ ৬টা উৎসত টাই মূলৰ বুলি লিখা আছে এয় মোৰ নিজৰ গৱেষণা নহয়। ইয়াৰ অৰ্থ মই নতুনকৈ কিবা আৱিষ্কাৰ কৰা নাই উৎসত ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ::::::::WP:SYNTH হব নোৱাৰে কাৰণ টাই মূলৰ বুলি প্ৰতিটো উৎসতে নিজস্ব ভাৱে উল্লেখ আছে কেইবাটাও উৎস মিলি টাইমূলীয় বুলি বুজাব চেষ্টা কৰা হোৱা নাই। অৰ্থাৎ মই অৰ তৰ পৰা জোৰা টাপলি মৰা নাই। উৎস সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:22, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::::প্ৰতিস্তিত অনুবাদৰ বিপৰীতে গৈ নিজা অনুবাদ উলিওৱা টো WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ও হয়। পুৰণি অসম বুৰঞ্জী খন আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ ঘৰৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বুৰঞ্জী। তাতো একেই অনুবাদ কৰা আছে। এই সকলোবোৰ বুৰঞ্জী ভূল বুলি ক'বলৈ mainstream গৱেষকৰ সহমত লাগিব। নাথাকিলে WP:FRINGE হ'ব। প্ৰতিস্থিত মতটো আগতে ৰখা হৈছে। নিজৰ একপক্ষীয় Fringe :::::::::মতটো আগত ৰখাটো policyৰ বিৰুদ্ধে যোৱা বুজাই। :::::::::মই দিয়া উৎস সমূহ আগতে পঢ়ি চাওক। চুকাফাৰ দিনৰ মৰাণক টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মটক কৈছিল। গৱেষক Ramirezৰ লেখনী পঢ়ক। ফুখাও, মৰাণ, মটক ইত্যাদি সকলো শব্দ গভীৰ ভাবে বিশ্লেষণ কৰা আছে। কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জী পঢ়ক। চুকাফাৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। লানমাখ্ৰু মৰাণ বুলি প্ৰায় সকলো অসমীয়া বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। অসমীয়া বুৰঞ্জী বোৰ প্ৰাথমিক উৎস হয়। ইয়াত WP:AGEMATTERS, WP:RAJ এইবোৰ কৰ পৰা আহিব? IJCRT Journalবোৰ ইনেও Wikipediaত স্থান নাই। ভাল জনা শুনা admin থাকিলে সেইখনো যোগ কৰিবলৈ নিদিলে হয়। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:35, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::::{{ping|KhiLanTzi}} :::::::::কৰবী গগৈয়ে নিজৰ লেখনীত কি লিখিছে পঢ়ি চাওক: :::::::::Another Tai family was also designated as Matak Patar by the King. This information is found in the book written in the Tai Language --- “Phukhao cham wa ryun Tai mbaw bao changkhao cham wa Matak Patar”. :::::::::কৰবী গগৈয়ে মটক পাতৰ আৰু টাই লোক জন একেই জনে বুলি উল্লেখ কৰিছে। গতিকে আপুনি যোগ কৰা উৎস আপুনি কোৱা কথাৰ বিপৰীতে হে গৈছে। বাকী বাও হওক বাপ হওক, বাক্য কেইটাৰ মূল অৰ্থ সলনি নহয়। মূল কথাটো হৈছে দুয়োটা বাক্যয়ে একেইজন লোক আৰু একেটা পদবীৰ কথা উল্লেখ কৰিছে, যিদৰে দুয়োখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। বাকী শব্দ বা বাক্যৰ অৰ্থ উলিয়াবলৈ যোৱাটো WP:OR হয়, গতিকে চেষ্টাও নকৰিব। :::::::::আৰু এটা কথা। মায়ামৰা বিদ্ৰোহৰ দিনত মটক মানে ধাৰ্মিক গোষ্ঠীটোকে বুজাইছিল। সকলোৱে জানে মটকত কলিতা, কছাৰী, চুতীয়া, আহোম, ইত্যাদি ধেৰ জনগোষ্ঠীৰ লোক সোমাই আছে বুলি। এইটো প্ৰতিষ্ঠিত সত্য। মৰাণক কিছু ক্ষেত্ৰত মটকত ধৰা হৈছিল আৰু কিছু ক্ষেত্ৰত পৃথককৈ ধৰা হৈছিল। ভৰত সিংহ, ৰাঘব, ৰূক্মিনী, ইত্যাদি চৰিত্ৰক মৰাণ আৰু মটক দুয়োটা পৰিচয় দিয়া হৈছিল। মৰাণৰ ধৰ্ম মটক ধৰ্ম। ফুখাও মানে মোৱামৰীয়া ধৰ্ম পালন কৰা মটক ধৰ্ম গোষ্ঠী। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 05:02, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::::::{{ping|Ananya Taye}} {{ping|KhiLanTzi}} {{ping|Nayan j Nath}} ::::::::::মোৰ মতে এই আলোচনাটোত আমি প্ৰথমে এটা কথা মনত ৰখা উচিত যে [[WP:NPOV|নিৰপেক্ষ দৃষ্টিভংগী (NPOV)]] মানে কোনো এটা পক্ষৰ ঐতিহাসিক ব্যাখ্যাক সম্পাদকসকলে নিজে “সত্য” বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা নহয়। যদি কোনো বিষয়ত নিৰ্ভৰযোগ্য প্ৰকাশিত উৎসসমূহৰ মাজত মতভেদ আছে, তেন্তে সেই মতভেদটো উৎস অনুসৰি, উপযুক্ত attribution-সহ পাঠকক জনোৱাটোৱেই অধিক নিৰপেক্ষ পদ্ধতি। ::::::::::উদাহৰণস্বৰূপে, যদি এটা নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসত “X” বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে, আনহাতে আন এটা নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসত “Y” বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে, তেন্তে প্ৰবন্ধত— :::::::::::; “{{cite|...}} অনুসৰি X ...” :::::::::::; “আনহাতে, {{cite|...}} অনুসৰি Y ...” ::::::::::—এই ধৰণে দুয়োটা মত উপস্থাপন কৰিব পাৰি। ইয়াত সম্পাদকৰ নিজৰ interpretation যোগ কৰি কোনটো “সঠিক” সেই সিদ্ধান্ত উলিয়াব নালাগে। [[WP:V|Verifiability]], [[WP:RS|Reliable sources]] আৰু [[WP:NPOV|NPOV]]-ৰ মূল উদ্দেশ্যও এইটোৱেই—আমি কি বিশ্বাস কৰোঁ সেয়া নহয়, নিৰ্ভৰযোগ্য প্ৰকাশিত উৎসত কি কোৱা হৈছে সেইটো উপস্থাপন কৰা। ::::::::::একেদৰে, কোনো প্ৰাথমিক উৎসৰ ভাষা, বিশেষকৈ প্ৰাচীন টাই/আহোম ভাষাৰ কোনো বাক্যৰ অৰ্থ সম্পাদকজনে নিজে শব্দে-শব্দে বিশ্লেষণ কৰি নতুন historical interpretation উলিয়ালে [[WP:OR|No original research]] বা [[WP:SYNTH|synthesis]]-ৰ সমস্যা হ'ব পাৰে। সেই ব্যাখ্যা যদি কোনো যোগ্য গৱেষক/বিশ্বাসযোগ্য প্ৰকাশিত উৎসত ইতিমধ্যে দিয়া আছে, তেন্তে সেই উৎসৰ attribution-সহ উল্লেখ কৰাটোহে অধিক উপযুক্ত। কেৱল উৎসত থকা তথ্যসমূহ কেইবাটাও ঠাইৰ পৰা জোৰা লগাই সম্পাদকীয় সিদ্ধান্তত উপনীত হোৱা উচিত নহয়। ::::::::::একেদৰে, কোনো এটা মতক [[WP:FRINGE|fringe]] বা [[WP:UNDUE|undue]] বুলি গণ্য কৰা উচিত নে নহয়, সেইটোও কেৱল সম্পাদকৰ ব্যক্তিগত মূল্যায়নৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰা উচিত নহয়। উৎসৰ মান, বিষয়টোৰ ওপৰত সেই উৎসৰ প্ৰাসংগিকতা, আৰু বিষয়টোৰ ওপৰত নিৰ্ভৰযোগ্য secondary sources-ত মতটোৰ স্থান—এইবোৰ বিবেচনা কৰা উচিত। যদি কোনো মত সঁচাকৈয়ে অতি সংখ্যালঘু বা fringe হয়, তেন্তে তাক মূল মতৰ সমান weight দিয়াৰ প্ৰয়োজন নাই; কিন্তু যদি দুয়োটা interpretation-ই উল্লেখযোগ্য আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য প্ৰকাশিত উৎসত আলোচনা কৰা হৈছে, তেন্তে উপযুক্ত weight আৰু attribution-সহ দুয়োটাকে উল্লেখ কৰিব পাৰি। ::::::::::সেইবাবে এই মুহূৰ্তত “এইটোহে সত্য, আনটো ভুল” বুলি সম্পাদকসকলে নিজে সিদ্ধান্ত লোৱাৰ পৰিৱৰ্তে দুয়োপক্ষই নিজৰ নিজৰ সৰ্বাধিক নিৰ্ভৰযোগ্য আৰু বিষয়টোৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে সম্পৰ্কিত উৎস আগবঢ়োৱাটো ভাল হ'ব। তাৰ পিছত প্ৰবন্ধত: ::::::::::* According to [Source A], ... ::::::::::* However, [Source B] interprets this as ... ::::::::::* Another study/source states ... ::::::::::এই ধৰণৰ attribution-এ পাঠকক তথ্যসমূহৰ মাজৰ মতভেদটো বুজিবলৈ সহায় কৰিব আৰু পাঠকে নিজে উৎসসমূহ মূল্যায়ন কৰিব পাৰিব। ::::::::::আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা হ'ল [[WP:BATTLEGROUND|Wikipedia is not a battleground]]। ব্যক্তিগত মন্তব্য, “আপুনি propaganda কৰিছে”, “আপুনি নিজে গৱেষণা কৰক”, “এই মতবাদ Wikipediaত প্ৰচাৰ নকৰিব” আদি অভিযোগে সমস্যাটো সমাধান নকৰে। আমি সম্পাদকক নহয়, উৎস আৰু content-টোক আলোচনা কৰা উচিত। একেদৰে [[WP:EW|edit warring]] এৰাই চলি content dispute-টো talk page-ত সমাধান কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাটো উচিত। ::::::::::বৰ্তমান একেটা বিষয়ক লৈ বাৰে বাৰে edit/revert আৰু ব্যক্তিগতভাৱে interpretation লৈ বিতৰ্ক চলি থকা দেখা গৈছে। সেয়ে এজন [[Wikipedia:Administrators|administrator]]-ক অনুৰোধ কৰিম যে বিতৰ্কটো সমাধান নোহোৱালৈকে প্ৰবন্ধটো temporary protection-ত ৰাখক, যাতে কোনো পক্ষই নিজৰ version জোৰকৈ স্থাপন কৰিব নোৱাৰে। Protection-ৰ উদ্দেশ্য কোনো পক্ষক সমৰ্থন কৰা নহয়; ই কেৱল content dispute-টো আলোচনাৰ মাধ্যমে সমাধান কৰিবলৈ সময় দিয়ে। ::::::::::Protection চলি থকা সময়ত দুয়োপক্ষৰ উল্লেখযোগ্য আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসসমূহ আলোচনা কৰি, প্ৰয়োজন অনুসৰি দুয়োটা interpretation-কে উপযুক্ত attribution আৰু weight-সহ প্ৰবন্ধত ৰখাৰ এটা consensus version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি। ::::::::::শেষত, Wikipedia-ৰ কাম ইতিহাসৰ বিতৰ্কৰ “বিচাৰ” কৰা নহয়। আমাৰ কাম হ'ল নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসসমূহে কি কৈছে সেইটো সঠিক, নিৰ্ভৰযোগ্য, নিৰপেক্ষ আৰু proportionate ৰূপত পাঠকৰ সন্মুখত দাঙি ধৰা। য'ত উৎসসমূহৰ মাজত মতভেদ আছে, সেই মতভেদটো লুকুৱাই এটাক একমাত্ৰ সত্য হিচাপে উপস্থাপন কৰাতকৈ “According to X…” আৰু “According to Y…” বুলি উৎসভিত্তিকভাৱে উপস্থাপন কৰাটোৱেই অধিক encyclopedic পদ্ধতি।- [[সদস্য:AjayDas|AjayDas]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AjayDas|বাৰ্তা]]) 05:45, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::::::{{ping|AjayDas}} {{ping|Nayan j Nath}} অনুগ্ৰহ কৰি মটক জনগোষ্ঠীৰ পৃষ্ঠা টোৰ lock টো খুলি দিয়ক। কাৰ edit নিৰপেক্ষ হৈছে, নিজে পঢ়ি চাওক। মোৰ edit দুয়োটা মত ৰখা হৈছিল। বৰ্তমান editত মটক টো টাই মূলীয় জনগোষ্ঠী বুলি লিখা হৈছে। X অনুসৰি Y অনুসৰি প্ৰয়োগ হোৱা নাই। আপুনি পৃষ্ঠা টো খুলি দিয়ক। মই অন্তৰ্ভুক্ত কৰিম। তাৰ পাছত নিজে পঢ়ি চাব। এনেকৈ পঢ়ি নোচোৱাকৈ lock কৰি‌ নিদিব। অসমৰ ৰাইজক আমি নিশ্চয় দুয়োটা মত আগবঢ়াব লাগিব আৰু গৰিষ্ঠ সংখ্যক ইতিহাসবিদৰ মত আগত ৰাখিব লাগিব। দুজনমান জাতীয়তাবাদী লেখকৰ বাহিৰে প্ৰায় বোৰ আগশাৰীৰ গৱেষকে মটক এটা ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰে। টাই মূলীয় বুলি ক'বলৈ যোৱাটো আহোম লেখক দুজনমানেহে আগ বঢ়োৱা মত। KhiLanTzi বোলা জনে যি উৎস হিচাপে আগ বঢ়াইছে, সেয়া মাত্ৰ এখন journalত বহলাই লিখা হৈছে, কিন্তু সেইখন IJCRT Journal Wikipediaৰ কাৰণে Reliable source নহয়। মই দিয়া উৎস সমূহ University professor আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষকে আগ বঢ়োৱা মত। গতিকে নিৰপেক্ষ ভাৱে দুয়ো মত আগ বঢ়াবলৈ পৃষ্ঠা টো Edit কৰিবলৈ আছে। অনুগ্ৰহ কৰি‌ lockটো‌ খুলি দিয়ক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 14:53, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::::::{{ping|AjayDas}} আপোনাৰ পৰামৰ্শৰ সৈতে একমত। বিশেষকৈ কোনো এটা interpretation-ক সম্পাদকীয়ভাৱে “সত্য” বুলি নিৰ্ধাৰণ নকৰি নিৰ্ভৰযোগ্য secondary source অনুসৰি attribution-সহ উপস্থাপন কৰা উচিত। সেই অনুসৰি মই তলত এটা সংশোধিত draft আগবঢ়াইছোঁ। ইয়াত টাই-মূলৰ ব্যাখ্যাটো সম্পূৰ্ণ বাদ দিয়া হোৱা নাই; বৰং তাৰ সমৰ্থক উৎসসমূহ attribution-সহ ৰখা হৈছে, আৰু দত্ত, Ramirez আদি গৱেষকৰ পৃথক ব্যাখ্যাও উপযুক্ত weight-সহ দিয়া হৈছে। লগতে primary Tai Buranji-ৰ editor-generated translation/interpretation বাদ দিয়া হৈছে।[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:18, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) == প্ৰস্তাৱিত সংশোধন আৰু উৎসসমূহ == {{ping|AjayDas}} {{ping|Nayan j Nath}} পৃষ্ঠাখন সুৰক্ষিত হোৱা বাবে বিতৰ্কিত অংশসমূহৰ বাবে তলত উৎস-ভিত্তিক সংশোধন প্ৰস্তাৱ দিছোঁ। মোৰ প্ৰস্তাৱ কোনো এটা মত সম্পূৰ্ণৰূপে আঁতৰোৱা নহয়; বৰং মতভেদ থকা বিষয়সমূহ attribution-সহ উপস্থাপন কৰি Wikipedia-ৰ নিজৰ ভাষাত কোনো বিতৰ্কিত মতক প্ৰতিষ্ঠিত সত্য হিচাপে নৰখা। '''১. পাতনিত “অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি টাই জনগোষ্ঠী” দাবীটো factual voice-ত নৰখা''' বৰ্তমানৰ পাতনিত মটকসকলক “অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি টাই জনগোষ্ঠী”, “টাই মূলীয় ফু-খাও পৰিয়াল” আৰু আহোমসকলৰ আগৰ টাই জনগোষ্ঠী হিচাপে Wikipedia-ৰ নিজৰ ভাষাত উপস্থাপন কৰা হৈছে। কিন্তু ব্যৱহৃত মূল বুৰঞ্জী-উদ্ধৃতিত আছে: :''“The king got a Téi family and named it Matak Patar.”'' অৰ্থাৎ এজন/এটা টাই পৰিয়ালক ''Matak Patar'' নাম বা পদ দিয়াৰ কথা কোৱা হৈছে। ইয়াৰ পৰা ''Matak'' নিজেই এটা টাই ethnicity আছিল বুলি স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠা নহয়। কৰবী বৰুৱা গগৈৰ নিজৰ লেখনীতও আছে: :''“Another Tai family was also designated as Matak Patar by the King.”'' তাৰ পিছত তেওঁ ''“it may be surmised”'' বুলি মটকসকল টাই গোটৰ বুলি নিজা inference আগবঢ়াইছে। সেয়ে এইটো বুৰঞ্জীৰ স্পষ্ট বক্তব্য নহয়, লেখকৰ ব্যাখ্যা। ইয়াত আৰু এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পাৰ্থক্য আছে। ''Matak Patar''-ৰ প্ৰসংগত উদ্ধৃত বুৰঞ্জী-বাক্যটোৱে এটা টাই পৰিয়ালক পাছত ''Matak Patar'' হিচাপে নিযুক্ত/নামকৰণ কৰাৰ কথা কয়। অৰ্থাৎ উৎসটোৱে সেই বিশেষ ''Patar'' পৰিয়ালটোৰ টাই মূল দেখুৱাব পাৰে; কিন্তু তাৰ পৰা ''Matak'' নামৰ এটা সম্পূৰ্ণ জনগোষ্ঠী চুকাফাৰ আগৰে পৰা টাই আছিল বুলি সিদ্ধান্ত কৰিব নোৱাৰি। এটা বিশেষ পৰিয়াল বা পদৰ উৎপত্তিক সমগ্ৰ জনগোষ্ঠীৰ জাতিগত উৎপত্তিৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ স্বতন্ত্ৰ নিৰ্ভৰযোগ্য secondary scholarship প্ৰয়োজন। তদুপৰি কৰবী বৰুৱা গগৈৰ লেখাত মটকসকলক “Assam's oldest Tai ethnic group” বুলি কোৱা হোৱা নাই। তেওঁ মটকসকলক “Tai Mongolian origin”ৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে আৰু আহোমসকলৰ আগতেই অসমত থকা বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে; আন ঠাইত “one of the oldest ethnic groups of Assam” বুলিও উল্লেখ কৰিছে। এই পৃথক বক্তব্যসমূহ জোৰা লগাই “অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি টাই জনগোষ্ঠী” বুলি Wikipedia-ৰ নিজৰ ভাষাত লিখাটো উৎসটোৱে কৰা দাবীতকৈ অধিক শক্তিশালী synthesis। এই মতটো সম্পূৰ্ণ আঁতৰোৱাৰ প্ৰয়োজন নাই; এনেদৰে attribution-সহ উল্লেখ কৰিব পাৰি: :'''“মটকসকলৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন মত আছে। কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে তেওঁলোকক টাই-মংগোলীয় মূলৰ জনগোষ্ঠী বুলি ব্যাখ্যা কৰি বুৰঞ্জীৰ ''Phukhao'' আৰু ''Matak Patar'' উল্লেখৰ সৈতে এই মত সংযোগ কৰিছে। আনহাতে শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই ঐতিহাসিক মটক পৰিচয়ক প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা শিষ্যসমাজৰ আন জনগোষ্ঠীলৈ সম্প্ৰসাৰিত হোৱা এক বৃহত্তৰ সামাজিক পৰিচয় হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।”''' এইদৰে দুয়োটা interpretation ৰখা যায়, কিন্তু এটাক Wikipedia-ৰ factual voice-ত “established fact” কৰা নহয়। [[WP:NPOV]] [[WP:DUE]] '''২. সম্পাদকৰ নিজা টাই-বাক্যৰ “মোটামুটি অনুবাদ” আঁতৰোৱা''' বৰ্তমান “নামসমূহ” অংশত টাই বুৰঞ্জীৰ দুটা বাক্যৰ পাছত “অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ” বুলি নিজা অনুবাদ দিয়া হৈছে আৰু সেই অনুবাদৰ ওপৰত ''Phukhao = ancient Tai Matak ethnicity'' সিদ্ধান্ত গঢ়া হৈছে। বিতৰ্কিত প্ৰাচীন ভাষাৰ শব্দৰ অৰ্থ, ethnonym আৰু historical referent Wikipedia editor-এ নিজে নিৰ্ণয় কৰা উচিত নহয়। কোনো প্ৰকাশিত ভাষাবিদ বা ইতিহাসবিদে সেই নিৰ্দিষ্ট বাক্যৰ সেই অনুবাদ/ব্যাখ্যা দিলে সেই secondary source-ৰ attribution-সহ যোগ কৰিব পাৰি। অন্যথা এই অংশ [[WP:PRIMARY]], [[WP:OR]] আৰু [[WP:SYNTH]] অনুসৰি আঁতৰোৱা হওক। '''৩. দত্ত “অধিকাংশ গৱেষকৰ বিপৰীতে গৈছে” দাবীটো আঁতৰোৱা''' বৰ্তমানৰ লেখাত আছে যে শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই “অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ” মটক-মৰাণ সম্পৰ্কৰ ব্যাখ্যা আগবঢ়াইছে। দত্তৰ উদ্ধৃত উৎসই এই “অধিকাংশ গৱেষক” দাবীটো সমৰ্থন নকৰে। তাৰ বিপৰীতে দত্তই স্পষ্টকৈ লিখিছে যে কাশীনাথ তামুলী ফুকন আৰু হৰকান্ত শৰ্মা বৰুৱাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত Matak-সকলক Moran বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। সেয়ে দত্তৰ মতটো এনেদৰে attribution-সহ উপস্থাপন কৰা হওক, “majority বনাম minority” বুলি সম্পাদকীয় মন্তব্য নকৰাকৈ। '''৪. Lanmakhru-ৰ পৰিচয়''' বৰ্তমানৰ সংস্কৰণে কৰবী বৰুৱা গগৈৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি লানমাখ্ৰু-কে “মটক মুখিয়াল” বুলি উপস্থাপন কৰিছে। আনহাতে Yasmin Saikia-ৰ ''In the Meadows of Gold'' আৰু Medhi–Zaman-ৰ অধ্যয়নত লানমাখ্ৰু বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাতাক Moran হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। সেয়ে এটা বিতৰ্কিত interpretation-ক factual voice-ত নৰখি, প্ৰয়োজন হ'লে দুয়োটা identification attribution-সহ উল্লেখ কৰা হওক। '''৪(ক). Lanmakhru–Phukhao–Matak Patar সংযোগৰ সমস্যা''' বৰ্তমানৰ reconstruction-টোৱে লানমাখ্ৰুৰ সৈতে থকা ''ফুখেও''-ধৰণৰ উল্লেখক পিছৰ ''মটক পাতৰ'' প্ৰসংগত থকা ''ফুখাও'' উল্লেখৰ সৈতে একে বুলি ধৰি লৈছে; তাৰ পিছত সেই ''মটক‌ পাতৰ'' পৰিয়ালটো টাই হোৱাৰ ভিত্তিত লানমাখ্ৰু আৰু তাৰ পৰা সমগ্ৰ প্ৰাচীন "মটক" জনগোষ্ঠীক টাই বুলি সিদ্ধান্ত কৰা হৈছে। এই যুক্তিৰ শৃংখলটো মোটামুটি এনেধৰণৰ: :''লানমাখ্ৰু → ফুখেও → ফুখাও → মটক পাতৰ → টাই পৰিয়াল → সকলো প্ৰাচীন মটক = টাই'' কিন্তু প্ৰতিটো সংযোগ পৃথকভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিব লাগিব। বিশেষকৈ লানমাখ্ৰু/পৰৱৰ্তী মায়ামৰীয়া প্ৰসংগত পোৱা "ফুখেও"‌ form আৰু ''মটক পাতৰ'' প্ৰসংগত পোৱা ''ফুখাও'' form একেই শব্দ নে, একেই lineage/বংশ বুজায় নে—সেই কথা কোনো qualified Tai-Ahom linguistic secondary source-এ দেখুওৱা প্ৰয়োজন। কেৱল একেধৰণৰ romanisation বা শব্দৰ সাদৃশ্যৰ ওপৰত এই সমীকৰণ কৰিব নোৱাৰি। আনকি দুয়োটা form একেই বুলি ধৰি ল'লেও, এটা টাই পৰিয়ালক ''মটক পাতৰ'' হিচাপে নিযুক্ত কৰাৰ তথ্যৰ পৰা সমগ্ৰ ''মটক'' জনগোষ্ঠী টাই আছিল বুলি সিদ্ধান্ত নাহে। সেইটোৱে সৰ্বাধিক সেই বিশেষ পাতৰ বংশৰ টাই মূল বা টাই সংযোগহে প্ৰতিষ্ঠা কৰিব পাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে পৰষ্পৰ অসমীয়া বুৰঞ্জী আৰু secondary scholarship-ত লানমাখ্ৰুক মৰাণ হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। লগতে চুকাফাৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত মৰাণ আৰু মটক দুটা পৃথক জনগোষ্ঠী হিচাপে একেলগে তালিকাভুক্ত হোৱা দেখা নাযায়; Tai বুৰঞ্জীৰ ''মটক''-ৰ ঠাইত সমান্তৰাল অসমীয়া বিৱৰণত ''মৰাণ'' ব্যৱহৃত হৈছে। সেয়ে এই পুৰণি ''মটক'' ব্যৱহাৰ এটা পৃথক pre-Ahom Tai ethnicity আছিল বুলি ধৰি লোৱা নিজেই interpretation, established fact নহয়। এই সম্পূৰ্ণ historical identification কোনো নিৰ্ভৰযোগ্য secondary source-এ স্পষ্টকৈ প্ৰতিষ্ঠা নকৰিলে পৃথক primary-source উল্লেখ জোৰা লগাই এই conclusion কৰা [[WP:SYNTH]] আৰু [[WP:OR]]-ৰ সমস্যা। '''৫. “প্ৰাগৈতিহাসিক সৌমাৰ মটক ৰাজ্য” দাবী''' বৰ্তমানৰ লেখাত সমগ্ৰ ডিব্ৰুগড়–তিনিচুকীয়া অঞ্চল সামৰি “প্ৰাচীন কালৰ মটক ৰাজ্য” আৰু বেংমৰাক ইয়াৰ ৰাজধানী বুলি factual voice-ত উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ একমাত্ৰ citation হৈছে কৃষিজীৱিকা বিষয়ক ''International Journal of Modern Agriculture''-ত প্ৰকাশিত Ishani Senapoti-ৰ এটা প্ৰবন্ধ। ইমান বৃহৎ territorial-political দাবী—এখন pre-Ahom kingdom, ইয়াৰ সীমা আৰু ৰাজধানী—প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ specialist historical scholarship প্ৰয়োজন। একমাত্ৰ secondary/tertiary assertion-ৰ ওপৰত এইটো established history হিচাপে লিখা [[WP:DUE]] অনুসৰি উচিত নহয়। শক্তিশালী স্বাধীন historical source নোপোৱালৈকে দাবীটো আঁতৰোৱা বা স্পষ্ট attribution-সহ “Senapoti claims...” হিচাপে উল্লেখ কৰা হওক। '''৬. Mayamara–Matak বিকাশ''' শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তৰ dedicated monograph-ত মটক সমাজক Moran, Chutia, Kachari, Barahi, Ahom, Kaivarta আৰু caste-Hindu Mayamara disciples-ৰ বৃহত্তৰ community হিচাপে আলোচনা কৰা হৈছে। Philippe Ramirez-এও Mayamara বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণত ''phū khau an kao''-ক rebels-ৰ generic designation হিচাপে ব্যৱহাৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। সেয়ে মায়ামৰা সমাজ আৰু পৰৱৰ্তী composite Matak identity-ৰ ইতিহাস পাতনিত আৰু মূল ইতিহাস অংশত যথোচিত weight পোৱা উচিত। '''প্ৰস্তাৱ''' সাম্প্ৰতিক disputed version অথবা মোৰ আগৰ version-ৰ যিকোনো এটা সম্পূৰ্ণৰূপে গ্ৰহণ কৰাৰ সলনি ওপৰৰ ভিত্তিত এটা neutral version ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিছোঁ। Tai-origin interpretation-টো attribution-সহ থাকিব পাৰে; কিন্তু “oldest Tai ethnic group”, editor-supplied Tai translations, ancient Matak/Saumar kingdom, আৰু disputed identifications consensus নোহোৱাকৈ Wikipedia-ৰ factual voice-ত ৰখা উচিত নহয়। [[WP:NPOV]] [[WP:DUE]] [[WP:RS]] [[WP:PRIMARY]] [[WP:OR]] [[WP:SYNTH]] [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:18, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) === উৎসৰ মান আৰু প্ৰস্তাৱিত consensus draft === {{ping|Nayan j Nath}} {{ping|AjayDas}}: আপোনাৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি কোনো এটা interpretation-ক সম্পাদকীয়ভাৱে একমাত্ৰ “সত্য” বুলি উপস্থাপন কৰাৰ সলনি তলত উৎস-ভিত্তিক আৰু attribution-সহ এটা নতুন consensus draft আগবঢ়াইছোঁ। এইটো মোৰ আগৰ সংস্কৰণৰ হুবহু পুনঃস্থাপন নহয়। আগৰ draft-ত থকা কেইটামান সম্পাদকীয় inference-ও বাদ দিয়া হৈছে। উৎসৰ মানৰ ক্ষেত্ৰতো এটা সমস্যা আছে। কৰবী বৰুৱা গগৈৰ ২০২০ চনৰ লেখাটো ''International Journal of Creative Research Thoughts'' (IJCRT)-ত প্ৰকাশিত। এই journal-খন সম্ভাব্য predatory journal-ৰ Beall-list archive-ত অন্তৰ্ভুক্ত, আৰু journal-খনৰ নিজৰ website-এ ১–২ দিনৰ ভিতৰত review result আৰু ১–২ দিনৰ ভিতৰত publication-ৰ বিজ্ঞাপন দিয়ে। সেয়ে এটা বিতৰ্কিত historical/ethnological দাবী—যেনে “মটক অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি টাই জনগোষ্ঠী”—প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ এই উৎসক উচ্চমানৰ specialist scholarship হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাটো [[WP:RS]] আৰু [[WP:EXCEPTIONAL]] অনুসৰি সমস্যাজনক। অৱশ্যে লেখিকাৰ নিজা মত হিচাপে attribution-সহ উল্লেখ কৰিব পাৰি। ইয়াত source fidelity-ৰ সমস্যাও আছে। কৰবী বৰুৱা গগৈৰ লেখাটোৱে নিজেই “অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি টাই জনগোষ্ঠী” বুলি দাবী নকৰে। “Tai Mongolian origin”, আহোমসকলৰ আগতে অসমত উপস্থিতি, আৰু “one of the oldest ethnic groups” আদি পৃথক বক্তব্য একেলগ কৰি “oldest Tai ethnic group” বনোৱাটো citation-টোৱে প্ৰত্যক্ষভাৱে সমৰ্থন নকৰে। [[WP:V]] আৰু [[WP:SYNTH]] অনুসৰি citation-এ যিমানখিনি দাবী কৰে তাতকৈ অধিক শক্তিশালী বক্তব্য Wikipedia-ৰ voice-ত দিয়া উচিত নহয়। একেদৰে Ishani Senapoti-ৰ লেখাটো ''International Journal of Modern Agriculture''-ত প্ৰকাশিত, যাৰ ঘোষিত মূল scope agriculture আৰু plant science। সেই লেখাত থকা pre-Ahom “Saumar/Matak kingdom” সম্পৰ্কীয় দাবী মূল journal-খনৰ specialist ক্ষেত্ৰৰ বাহিৰৰ। সেয়ে এনে বৃহৎ territorial-historical দাবী সেই এটা উৎসৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি Wikipedia-ৰ factual voice-ত ৰখাৰ সলনি attribution-সহ উপস্থাপন কৰা উচিত। বৰ্তমানৰ সংস্কৰণত সমস্যাটো কোনো মত উল্লেখ কৰাত নহয়; disputed মতক attribution নোহোৱাকৈ established fact কৰা, primary Tai text-ৰ editor-generated অনুবাদ/ব্যাখ্যা যোগ কৰা, আৰু পৃথক পৃথক উৎস জোৰা লগাই broader historical conclusion কৰা। এইবোৰে [[WP:NPOV]], [[WP:DUE]], [[WP:RS]], [[WP:PRIMARY]], [[WP:OR]] আৰু [[WP:SYNTH]]-ৰ সমস্যা সৃষ্টি কৰে। == প্ৰস্তাৱিত consensus draft == '''মটক''' হৈছে অসমৰ এটা ঐতিহাসিক সামাজিক-ধাৰ্মিক আৰু ৰাজনৈতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ বিকাশ [[মায়ামৰা সত্ৰ]] আৰু ইয়াৰ শিষ্যসমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref> ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তৰ মতে, মৰাণ, চুতীয়া, কছাৰী, বৰাহী, আহোম, কৈৱৰ্ত আদি জনগোষ্ঠীৰ লগতে ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ, কলিতা আৰু বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী গোটৰ মায়ামৰা শিষ্যসকলক লৈ বৃহত্তৰ মটক সমাজ গঢ় লৈছিল।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=11-12 |quote=The Moamarias were all disciples of one Satra ... but they belonged to separate tribes and communities, Morans, Chutiyas, Kacharis, Barahis, Ahoms, Kaivartas and Brittials; and many caste Hindus, Brahmans, Kayasthas and Kalitas were found among the Moamarias. |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> ডাম্বৰু ধৰ নাথেও মটকক একে সময়তে ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় আৰু ইয়াৰ শিষ্যসকলক সামৰি লোৱা সামাজিক সম্প্ৰদায় হিচাপে আলোচনা কৰিছে।<ref name="Nath2008">{{citation |last=Nath |first=Dambarudhar |title=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |book-title=Political Roles of Religious Communities in India |year=2008 |pages=107–124 |publisher=Institute for Security and Development Policy |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf }}</ref> ঐতিহাসিক উৎসসমূহত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' নামসমূহৰ ব্যৱহাৰ আৰু পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক একে ধৰণে দেখা নাযায় আৰু মটকসকলৰ প্ৰাচীন উৎপত্তি সম্পৰ্কেও বিভিন্ন ব্যাখ্যা দেখা যায়। দত্তই মটক পৰিচয়ৰ বিকাশক প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত বৃহত্তৰ মায়ামৰা শিষ্যসমাজলৈ সম্প্ৰসাৰিত হোৱা পৰিচয় হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> ডাম্বৰু ধৰ নাথৰ মত মৰাণসকল এই শিষ্যসমাজৰ আটাইতকৈ বৃহৎ একক জনগোষ্ঠীসমূহৰ অন্যতম আছিল আৰু ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' নাম দুটা বিভিন্ন ঐতিহাসিক প্ৰসংগত সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref name="Nath2008"/> আনহাতে কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলৰ এটা প্ৰাচীন টাই-মূলীয় ব্যাখ্যা আগবঢ়াই তেওঁলোকক ''ফু-খাও'' আৰু বুৰঞ্জীৰ ''মটক পাতৰ'' উল্লেখৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে।<ref name="KBG2020">{{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |year=2020 |pages=2772–2776 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf }}</ref> অৱশ্যে বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত মটক পৰিচয়ে এটা বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক ৰূপ লাভ কৰে। বিদ্ৰোহৰ পৰিণতিত ১৮০৫ চনত সৰ্বানন্দ সিংহৰ নেতৃত্বত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref><ref name="Baburam2021">{{cite journal |last=Saikia |first=Baburam |title=Marginalisation, Revolt and Adaptation: On Changing the Mayamara Tradition |journal=Journal of Ethnology and Folkloristics |volume=15 |issue=1 |year=2021 |pages=85–102 |doi=10.2478/jef-2021-0006 }}</ref> ==নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ== ''মটক'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে। ''মত-এক'', টাই ভাষাৰ ''মা-তক'' অথবা আন শব্দৰ পৰা নামটো উদ্ভৱ হোৱা বুলি বিভিন্ন লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক নিশ্চিত বুলি গ্ৰহণ কৰা নাই আৰু বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' নামৰ ব্যৱহাৰত পাৰ্থক্য লক্ষ্য কৰিছে।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}}</ref> ===বুৰঞ্জীত মটক শব্দ ব্যৱহাৰ=== বুৰঞ্জীসমূহত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দসমূহৰ ব্যৱহাৰত একৰূপতা দেখা নাযায়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে।<ref name="DuttaTerms"/> ফিলিপ ৰামিৰেজে টাই-আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত জনগোষ্ঠীসূচক নামসমূহ আলোচনা কৰি ''Rangyeu'', ''Tiwra'', ''Tumisa'' আৰু ''Môtuk''ক সমভূমিৰ লোকসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত তুলনামূলকভাৱে নিৰ্দিষ্ট নামসমূহৰ ভিতৰত ৰাখিছে। তেওঁ ''Tumisa''ক ডিমাছা/কছাৰী পৰিসৰৰ সৈতে আৰু ''Tiwra''ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="Ramirez2014">{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |year=2014 |pages=121–122 |url=https://hal.science/hal-01446144 }}</ref> আনহাতে কাশীনাথ তামুলী ফুকন আৰু হৰকান্ত শৰ্মা বৰুৱাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ''মটক''সকলক মৰাণ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref> কাশীনাথ তামুলী ফুকনৰ ''অসম বুৰঞ্জী''ত এই প্ৰসংগত “এই মটককে মৰাণ বোলে” বুলি উল্লেখ আছে।<ref>Tamuli Phukan, Kasinath, ''Assam Buranji'', p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> ===টাই-মূলৰ ব্যাখ্যা=== কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলক “Tai Mongolian origin”ৰ জনগোষ্ঠী বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই ব্যাখ্যাৰ সমৰ্থনত তেওঁ টাই-আহোম বুৰঞ্জীৰ ''ফু-খাও'',<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ''মটক পাতৰ'' আৰু আন কিছুমান উল্লেখ ব্যৱহাৰ কৰিছে। বিশেষকৈ তেওঁ এটা টাই পৰিয়ালক ৰজাই ''মটক পাতৰ'' হিচাপে নিযুক্ত কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰি এই তথ্যৰ পৰা মটকসকল টাই গোটৰ আছিল বুলি অনুমান কৰিছে।<ref name="KBG2020"/> গগৈয়ে চুকাফাই টিপামত লগ পোৱা আৰু পিছত ''লানমাখ্ৰু'' নাম পোৱা ব্যক্তিজনক এটা মটক পৰিয়ালৰ মুখিয়াল হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name="KBG2020"/> ইয়াৰ বিপৰীতে অসমীয়া বুৰঞ্জী সমূহত ''লানমাখ্ৰু'' বংশটো মৰাণৰ বংশ বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |year=1997 |page=91 |isbn=81-85319-61-8 }}</ref><ref>{{cite conference |last1=Medhi |first1=Birinchi |last2=Zaman |first2=Aref |title=The Morans of Assam, India: Struggle for Survival |conference=IUAES2013 World Congress |location=Manchester |year=2013 |url=https://nomadit.co.uk/conference/iuaes2013/paper/14106 }}</ref> বুৰঞ্জী সমূহৰ আন এক বিবৰণৰ মতে চুকাফাই অসমত থাকিবলৈ লওতে নৰা ৰজাই অসমৰ ৰাজ্য‌, যেনে কছাৰী, মটক/মৰাণ, চুতীয়া, কমতা, বৰাহী, আৰু‌ নগা বোৰৰ পৰা খুত তুলিবলৈ মানুহ কেইজনমান পঠিয়াইছিল; চুকাফাই তাৰে এজনক ''মটক পাতৰ'' বা ''মৰাণ পাতৰ '' নাম দিছিল।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji", p.25,"আৰু পুৰ্বে নড়া ৰজাই চুতীয়া, কছাৰী, মৰাণ, নগা, বৰাহী কমতেশ্বৰ এই বোৰৰ খুত তুলিছিল। পাচে ইয়াৰে খুত তুলিবলৈ তিনিটা মানুহ পঠাই দিলে। কমতেশ্বৰ লৈকে বৰাহীলৈকে এটা, চুতীয়া লৈকে মৰাণ লৈকে এটা, কছাৰী লৈকে নগা লৈকে এটা। পাচে বিমুন নামেৰে এইটো আহি কছাৰী নগাৰ খুত তুলি চুকাফা মহাৰজাৰ লগ ললেহি। পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়াও নড়াৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।"</ref> ''ফু-খাও'' শব্দটোৰ ঐতিহাসিক ব্যৱহাৰো একাধিক প্ৰসংগত দেখা যায়। মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ টাই-আহোম বুৰঞ্জী-বিৱৰণ আলোচনা কৰি ৰামিৰেজে উল্লেখ কৰিছে যে ''ফু-খাও-আন-খাও'' শব্দটো বিদ্ৰোহীসকলৰ বাবে এটা সামূহিক বা generic designation হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল, আনহাতে ''Mayamara'' শব্দটো সত্ৰীয় নেতৃত্বৰ বাবে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref name="Ramirez2022">{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |title=De la secte à la tribu : les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |year=2022 |pages=119–150 |doi=10.4000/moussons.9908 }}</ref> ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, "সদৌ অসম মটক সন্মিলন" আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈৰ মতে, এই প্ৰচেষ্টাৰ উদ্দেশ্য মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ সলনি এটা পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা। তেওঁ এই পুনৰ্ব্যাখ্যাক সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The academic efforts of AAMS to appropriate the ethnographic history of the group is still obsessed with the objective to substantiate that the "Matak" is a 'tribe", and not a "religious community" as portrayed by the dominant discourse of history. The recent quest of the mouth-piece organizations among the group for tracing back Mataks' ethnic origin to the South-East Asia is not without political significance, as it is aimed at establishing conformity of the group with the Tai-speaking people of Assam. AAMS and some intellectuals today introduce the group as the "Ancient Tai" people of Assam, who had migrated to the region even before the Tai-Ahoms. These assertions reflect the aspiration of the group for "political tribalization" similar to that of the several other non-tribal ethnic groups of Assam.}}</ref> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা ধৰ্মীয় পৰম্পৰাই বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আৰু সামাজিক স্তৰৰ লোকক শৰণ দিছিল। ডাম্বৰু ধৰ নাথৰ মতে মৰাণ, আহোম, চুতীয়া, কছাৰী, কৈৱৰ্ত আৰু আন জনগোষ্ঠীৰ লোক এই সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল।<ref name="Nath2008"/> মৰাণসকল এই শিষ্যসমাজৰ আটাইতকৈ বৃহৎ একক জনগোষ্ঠীসমূহৰ অন্যতম আছিল আৰু ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' নাম দুটা বিভিন্ন ঐতিহাসিক প্ৰসংগত সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref name="Nath2008"/> দত্তৰ মতে মটক নামটো প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে বিশেষভাৱে জড়িত থাকিলেও পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় শিষ্যসকলকো সামৰি ল'বলৈ ধৰে।<ref name="Dutta1985Identity"/> নাথেও মটক/মায়ামৰা সমাজৰ ভিতৰত পৃথক জাতিগত পৰিচয় বজাই থকা ''আহোম মটক'', ''চুতীয়া মটক'', ''কলিতা মটক'', ''মৰাণ মটক'' আৰু ''কৈৱৰ্ত মটক'' আদি সামাজিক গোটৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Nath2008"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ প্ৰথম পৰ্যায়ত মৰাণসকলে মুখ্য ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিছিল। নাথৰ মতে পিছলৈ বিদ্ৰোহটো বিস্তৃত হৈ বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আৰু সামাজিক গোটক সামৰি লোৱা গৃহযুদ্ধৰ ৰূপ লয়।<ref name="Nath2008"/> এই বৃহত্তৰ মায়ামৰা/মটক সমাজৰ ভিতৰত চুতীয়া, আহোম, কৈৱৰ্ত আৰু আন জনগোষ্ঠীসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="Nath2008"/> বিদ্ৰোহৰ পৰিণতিত সৰ্বানন্দ সিংহৰ নেতৃত্বত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি এটা স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজনৈতিক একক গঢ় লৈ উঠে। ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰৰ সৈতে হোৱা বন্দোবস্তৰ পাছত এই অঞ্চলৰ স্বায়ত্তশাসিত মৰ্যাদা স্বীকৃত হয়।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> আধুনিক নৃতাত্ত্বিক-ঐতিহাসিক গৱেষণাতো ১৮০৫ চনত মায়ামৰা অনুসাৰীসকলে সৰ্বানন্দ সিংহৰ অধীনত স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য গঠন কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Baburam2021"/> ==মৰাণ-মটক পৃথকীকৰণ== ফিলিপ ৰামিৰেজৰ নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়নত মৰাণ আৰু মটকক উজনি অসমৰ ওচৰ-চুবুৰীয়া আৰু সাংস্কৃতিকভাৱে ঘনিষ্ঠ দুটা সমাজ হিচাপে আলোচনা কৰা হৈছে। তেওঁৰ মতে, দুয়োটা সমাজৰ মাজত বৰ্তমান দেখা পোৱা পৃথকীকৰণৰ বিকাশত তেওঁলোকৰ উমৈহতীয়া মায়ামৰা বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ আভ্যন্তৰীণ বিভাজন আৰু segmentary dynamics-এ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref name="Ramirez2022"/> ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:21, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) == Native name == @[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] আপুনি পূৰ্বৰ সংষ্কৰণত থকাৰ দৰে <nowiki>{{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}}</nowiki> বুলি মটক জনগোষ্ঠীৰ পাছত লিখি দিবচোন। এইটো ঐতিহাসিক নাম যিটো প্ৰথম চুকাফাৰ দিনৰ বুৰঞ্জীত আহোম ভাষাত লিখা হৈছিল সেয়ে ৰচনা শৈলী অনুসৰি native name টো লিখিব লাগে আৰম্ভনিতে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:26, 21 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]], ইয়াৰ বাবে এটা সৱল উৎস দিয়ক। পতিয়ন যাব পাৰিলে লিখি দিম। -[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 18:33, 21 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n42 মূল টাই বুৰঞ্জী অংশত সেই পৃষ্ঠাটোতে ৫ বাৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 06:15, 22 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] অন্যান্য উৎস সমূহ: ড: ননি ৰূপা চেতিয়া ডাঙৰীয়ানীয়ে নিজৰ গৱেষণাত লিখিছে {{quote|Because in Ahom language Ma means powerful (scholar) and Tak means weighed or tested; i. e. the tested powerful man}}<ref>“Because in Ahom language Ma means powerful (scholar) and Tak means weighed or tested; i. e. the tested powerful man.” {{Cite journal |last=Chetia |first=Noni Rupa |title=The Formation of Matak: Caste or Community: A Study in Its Historical Perspective |journal=Journal of Research in Humanities and Social Science |volume=9 |issue=12 |pages=66–68 |date=2021 |url=https://www.scribd.com/document/938026214/The-Formation-of-Matak-Caste-or-Community-A-Study-in-Its-Historical-Perspective |page=67 |issn=2321-9467 |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref> আৰু ড: বি.কে. গোহাঁই ডাঙৰীয়াই লিখিছে: {{quote|In fact, Matak is a Tai word, 'Mo' meaning' learned' and 'tak' meaning 'tested or powerful'.}} <ref>{{Citation |last=Gohain |first=B.K. |title=A note on Mataks of Assam |date=2018-04-12 |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |work=The Hills Times |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref> চুন গগৈ ডাঙৰীয়াই লিখিছে: {{quote|In the Ahom language 'Ma' means powerful and 'Tak' means tested or examined}}<ref>“In the Ahom language 'Ma' means powerful and 'Tak' means tested or examined.” {{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=An Introduction to the Colonial Identity of the Greater „Matak‟ Community of Assam: Religion, Community, Ethnicity and State (1760’s–1900’s) |journal=Indian Journal of Social and Political Studies |volume=5 |issue=1 |pages=31–36 |date=2018 |url=https://ijsp.in/admin/mvc/upload/50108%20AN%20INTRODUCTION%20TO%20THE%20COLONIAL%20IDENTITY%20OF%20THE.pdf |page=31 |issn=2348-0084 |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref>সৃষ্টিধৰ দত্তই নিজৰ পুথিৰ ১৯৬৮ চনত অনুষ্ঠিত সদৌ অসম মটক সন্মিলন, তিনিচুকীয়া অধিৱেশনৰ সভাপতিৰ ভাষণৰ লগতে বি. দাসে “বুৰঞ্জী মটক মৰাণ”ত লিখা তথ্য , জে. তালুকদাৰে ১৯৭৬ চনত “মটক শব্দৰ উৎপত্তি ও তাৎপৰ্য”ত লিখা তথ্যৰ উধৃতি দি উল্লেখ কৰিছে {{Quote|In the Ahom language Ma means powerful (scholar) and Tak means weighed or examined, i.e., a tested powerful man}}<ref>“In the Ahom language Ma means powerful (scholar) and Tak means weighed or examined, i.e., a tested powerful man.” {{Cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=Mataks and Their Kingdom |date=2024 |url=https://archive.org/details/mataks-and-their-kingdom/page/5/mode/1up |publisher=Internet Archive |page=6 |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref> [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:44, 26 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] এইটো নেটিভ নেম বুলি তথ্য দিয়ক। মই টাই-আহোম ভাষাত বানানটো কি বুলি লিখা হ'ব সেই বিষয়ে তথ্য বিচৰা নাই। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 18:06, 26 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ওপৰৰ সকলো উৎসই উল্লেখ কৰিছে যে ই আহোম ভাষাৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে ই Native Name। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 18:20, 26 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ওপৰত মুঠ ৫টা উৎসত মটক শব্দৰ বিষয়ে স্পষ্ট উল্লেখ দিয়া হ'ল য'ত শব্দটো Native Name বুলি ুন্দৰকৈ লিখা হৈে। সেয়েহে পৃষ্ঠাটোত<nowiki>{{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}} {{lit|শক্তিশালী মানুহ}}</nowiki> বুলি লিখি দিয়ে যেন। যদি যুক্তিগত ভাবে কিবা আপত্তি আছে জনাব পাৰে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 22:19, 1 November 2026 (ইউ.টি.চি.) 7a5x9mjrykwzpigp4luhlml2aia8lf5 649057 649056 2026-11-01T22:20:08Z KhiLanTzi 23530 649057 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} :#গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সেই একেই শাৰীৰ অনুবাদ কৰা আছে: "The king got a Tai family and named him Matak Patar." একেই শাৰী পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে: পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাত্ৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। তাৰ আগৰ অংশত চুতীয়া, মটক/মৰাণ, কছাৰী, ইত্যাদিৰ পৰা মাওলুঙৰ মানুহে কৰ লোৱাৰ কথা আছে। গতিকে এই শাৰী মটক/মৰাণ পাতৰৰ বিষয়ে আছে। :#FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :#"ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :#মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :#সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:04, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ::#ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ::# ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। ::# মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। ::# 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:45, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] WP:DUE অনুসৰি অধিক যোগ্য তথ্যক উচিত গুৰুত্ব দিয়া উচিত। এয়া স্পষ্ট যে তেখেতে মাত্ৰ দত্তৰ উৎসত অযথা ভৰ (undue weight) দি আছে। তাৰোপৰি নতুন গৱেষণাত ইতিমধ্যে প্ৰমাণ হৈছে যে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই বুৰঞ্জীত মটক সকলৰ কথা স্পষ্টকৈ আছেই। তেনে ক্ষেত্ৰত কেৱল দত্তৰ উৎসক লৈ অযথা ভৰ দিয়টো অনুচিত। মই মোৰ সম্পাদনাত দত্তৰ উৎসৰো নিয়ম অনুসৰি উল্লেখ কৰিছোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:54, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] আপোনাৰ তথ্যখিনিও সংযোগ কৰা উচিত। যিহেতু দুয়োপক্ষৰ মতবিৰোধ আছে। গতিকে বাক্যবোৰ এনেকৈ নিলিখিব যে আপোনাৰখিনিহে সত্য, আন জনৰ খিনি সত্য নহয়। এইদৰে লিখিলে দুয়োপক্ষৰ মতৰ মাজত এক সমতা বৰ্তি থাকে। ইয়াৰ পিছতো যদি মাত্ৰ নিৰ্দিষ্ট এজনেহে নিজৰ মতত অটল থাকে, তেন্তে নিশ্চয়কৈ বিহিত ব্যৱস্থা লোৱা হ'ব। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::মোৰ editত দুয়োটা মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে। কিন্তু Khilanziয়াৰ মতটো গৱেষণক সন্মত নহয়। Khilanziয়াই নিজৰ Fringe POV আগ বঢ়াবলৈ যিবোৰ উৎস যোগ কৰিব বিচাৰিছে, সেইবোৰ নাইবা মটক সংগঠনৰ মত নাইবা টাই জাতীয়তাবাদী লেখা। নিৰপেক্ষ ইতিহাসবিদ সকলে মটকটো ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰি আহিছে। বাকী চুকাফাৰ দিনত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিছিল বুলি বিভিন্ন বুৰঞ্জীবিদে লিখি থৈ গৈছে, যিবোৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফা"ৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:15, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::কোন কেইটা উৎস? কৰবী বৰুৱাক বাদ দি প্ৰায় বোৰ নাইবা টাই লেখক দুজনমানৰ জাতীয়তাবাদী লেখনী বা websiteৰ লেখনী বা পৃথক বিষয়বস্তুৰ ওপৰত লিখা লেখনী। এইবোৰ reliable sourceত নপৰে। যি দুখন উৎসত মটক সংগঠনৰ মত উল্লেখ কৰা আছে, সেইবোৰ মই আতৰোৱা নাই। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:10, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] 𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 𑜼 (বাও চাং খাও চাম ৱা মটক পাতৰ) ::::এই বাক্য শাৰীত ডেকা এজন মটক পাতৰ হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত 𑜈𑜈𑜫 (বাও) ডেকা জন 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 (মটক পাতৰ) হিচাপে নিযুক্ত হৈছে। আৰু এইবোৰ প্ৰমাণৰ পাছতো Ananya Taye ৰ মতে মটক সকলক মোৱমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে একেই সজাব চেষ্টা চলাই আছে। এইবোৰ পঢ়িয়েই ওপৰৰ কৰবী বৰুৱা, দুলেন হাজৰিকা, চুন গগৈ, বি কে গোহাঁই আৰু পুষ্পগগৈৰ দৰে বিশিষ্ট লেখক সকলে নিজৰ মতত টাই মূলীয় বুলি লিখিছে। আৰু সেয়া আপোনাৰমতে fringetheory? আপুনি বুজি পাইনে fringethoery কি বস্তু? Propaganda কি বস্তু বুজি পাইনে? যদি পাই তেন্তে বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ লিখিত আৰু কেইবাজনো বিশিষ্ট গৱেষকৰ দ্বাৰা পৰীক্ষিত তথ্যক কিছু অসম্ভব কথাৰে সলনি কৰিব চেষ্টা নকৰিব। ১২২৮ ৰ ওচৰৰ সময়ত চুকাফাৰ দিনৰ উৎসত লিখি থৈ যোৱা মটক সকলক কেইবা শতিকাৰ পাছত গঠন হোৱা মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু কেতিয়াবা মৰাণ জনগোষ্ঠী বুলি লিখি দিলেও সত্য বুৰঞ্জীত লিখা আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:33, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"। গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:46, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::#𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫: প্ৰথম কথা হ'ল 𑜈𑜈𑜫 মানে বাব হে বাও নহয়, বাও মানে হে ডেকা। 𑜈𑜈𑜫 (বাব) বুলি শব্দ অভিধানত নাই কিন্তু "বাপ" আছে, "প" আৰু "ব" আখৰ দুটা প্ৰায় একেই দেখাত। যদি "প" হয়, তেন্তে "বাপ" মানে "বস কৰা" বুজাই। "𑜋𑜂𑜫" মানে "আৰু/তাৰ পাছত", "𑜁𑜧" মানে "মন/ইচ্ছা কৰা", "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানে "আৰু" বা "হোৱা" বা "নাম দিয়া"। এই বাক্যৰ অৰ্থ হৈছে: তাৰ পাছত বস কৰিবলৈ মন কৰি মটক পাতৰ হ'ল। গতিকে এই বাক্য ওপৰৰ "টাই-মাও" উল্লেখ থকা বাক্যৰ লগত জড়িত। এই কথা গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদে হওক বা পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ উল্লেখ। দুয়োখনতে একেই আছে। দুয়োটা বাক্যৰ একেলগে অৰ্থ হৈছে: সেই পুৰুষ সকল টাই-মাও ঘৰৰ আৰু পাছলৈ বস কৰিবলৈ মন কৰি "মটক পাতৰ" নাম দিলে‌ ("The king got a Tai family and named him Matak Patar", Ahom Buranji (GC Barua, p.38)।‌ বিমুন পাতৰে হওক, বা অন্য টাই-মাও এজন, এইজনকে মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দিছিল বুলি বুজিব পৰা যায়। মুঠতে দফাটোৱে মাওলুং দেশৰ পৰা মটক, চুতীয়া, কছাৰী, ইত্যাদিৰ খুত তুলিবলৈ অহা লোকৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। :::::# আপোনাৰ নিজা বিকৃত মূলক অনুবাদে interpretationয়ে বুৰঞ্জী সলনি কৰিব নোৱাৰে। এইবোৰ WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ত ও‌ পৰিব। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ‌ আৰু পুৰণি অসম বুৰঞ্জী published কৰা গ্ৰন্থ হয়। বাকী যিবোৰ উৎস বুলি দিছে সকলো মটক সংগঠন বা টাই জাতীয়তাবাদী লেখকৰ লেখনী। এইবোৰ আপোনালোক আহোম whatsapp Universityৰ গ্ৰুপ বোৰত প্ৰচাৰ কৰিব। Wikipediaত গ্ৰহণযোগ্য reliable source আৰু প্ৰতিষ্ঠিত উৎস হে যোগ কৰা হয়। :::::# মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে, গতিকে ভালদৰে ধৰিব পাৰি যে প্ৰথমতে মৰাণ সকলৰ‌ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ পাছলৈ সকলো মোৱামৰীয়া সকলৰ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লোৱা হৈছিল। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 19:23, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] বাপ? আপোনাৰ টাই আহোম ভাষাৰ অলপো জ্ঞান আছেনে? এয়া মোৰ WP:OR নহয় ৬ টা উৎসত টাই মূলীয় বুলি লিখা আছে। প্ৰথম বাক্যত ফু খাও সকলক টাই মাও ঘৰীয়া বুলি উল্লেখ আছে। আহোম ভাষাত 𑜰 𑜈 দুইটাই /w/ বা /b/ বুজোৱা হয়। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ যথেষ্ট ভুল আছিল। বিজে টেৰৱিয়েল আৰু ভাষাবিদ সকলে ইয়াক Pseudo Ahom বুলি কৈছিল যিটো আপুনি ওপৰত কৰিছে অভিধানৰ পৰা এটা এটা শব্দ চাই কৰা অনুবাদ। টাই ভাষাবিদ, গৱেষক পুষ্প গগৈকে ধৰি অন্য টাই ভাষাবিদ সকলে লিখি থৈছে ইয়াৰ অৰ্থ অনুসৰি প্ৰবন্ধ। আপোনাৰ মোৰ অনুবাদৰ প্ৰয়োজন নাই। মাত্ৰ আপোনাৰ অযুক্তিকৰ, পুৰণি আৰু অবাস্তৱ দাবীবোৰৰ বাবেহে মূল টাই বুৰঞ্জীৰ শাৰীবোৰ আনিব লগা হৈছে। ::::::মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে: মোৱামৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ অধিক জনসংখ্যা ফুখাও বা মটক জনগোষ্ঠীৰে আছিল সেয়া ইতিমধ্যে আধুনিক গৱেষক সকলে কৈছে। আৰু সেয়ে ফুখাও শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিছে যিটো চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই কৰি অহা হৈছে। ই মটক সকলেই মৰাণ বুলি কত প্ৰমাণ কৰে? কোনো সত্য প্ৰতিষ্ঠিত তথ্য আপোনাৰ পছন্দৰ নহল বুলিয়ে মিছা হৈ নাযায়। ::::::[[WP:AGEMATTERS]]: অনুসৰি টাই মূলিয় বুলি উল্লেখ হোৱা শুদ্ধ গৱেষণাক প্ৰাধান্য দিয়া হৈছে। ::::::[[WP:DUE]] অনুসৰি সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎসক অযথা ভৰ (UNDUE WEIGHT) হোৱা নাই। ::::::[[WP:OR]] মোৰ লেখা WP:OR নহয় কাৰণ ৬টা উৎসত টাই মূলৰ বুলি লিখা আছে এয় মোৰ নিজৰ গৱেষণা নহয়। ::::::[[WP:SYNTH]] হব নোৱাৰে কাৰণ টাই মূলৰ বুলি প্ৰতিটো উৎসতে নিজস্ব ভাৱে উল্লেখ আছে কেইবাটাও উৎস মিলি টাইমূলীয় বুলি বুজাব চেষ্টা কৰা হোৱা নাই। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 03:36, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::অনুবাদ বোৰ WP:OR নহয় যদি কি? উৎস ৫টা হওক ১০০ টা হওক। কথা নাই। Narrative আৰু POVৰ কথা টো আহে যিটো WP:FRINGE, WP:SYNTH, WP:OR, ইত্যাদি কেইবাটাও পলিচি উলঙ্ঘন কৰিছে। মটক বা আহোম জাতীয়তাবাদী লেখা প্ৰচাৰ কৰিবলৈ Wikipedia প্ৰয়োগ নকৰিব। WP:PROMO কি হয়, পঢ়ি চাওক। প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ গৱেষকে মটক মায়ামৰীয়া ধৰ্মৰ আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা গোষ্ঠী বুলি কয়। এই mainstream narrativeৰ বিপৰিতে যাবলৈ আগতে reliable sourceৰ উৎস গোটাওক। পাৰিলে নিজে গ্ৰন্থ লিখি Universityৰ পৰা পাব্লিচ কৰাওক। কৰবী বৰুৱা গগৈৰ লেখনী এক মাত্ৰ published research paper আৰু সেইবাবে লেখনীৰ ৰখা হৈছে। ইয়াত website, জাতীয় সংগঠনৰ লেখা উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ দিয়া নহ'ব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 03:59, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::লগতে আৰু এটা কথা বুজি ল'ব। ইয়াত WP:RAJ WP: AGEMATTERS এইবোৰৰ কথা নাহে। মই যোগ কৰা উৎস বোৰ বিশিষ্ট ইতিহাসবিদ আৰু বিদেশী গৱেষকে লিখা লেখনী। কৰবী বৰুৱাৰ লেখনী কোনো নিৰ্ভৰযোগ্য Journalত নাই। IJCRT Journalখন [https://www.researchgate.net/post/Is-INTERNATIONAL-JOURNAL-OF-CREATIVE-RESEARCH-THOUGHTS-IJCRT-a-genuine-journal Predatory journal] হয় আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে Reliable source নহয়। :::::::বাকী WP:UNDUE হোৱাৰ প্ৰশ্নয়ে নাহে কাৰণ সেইটো মত FRINGE হয়। FRINGE হোৱাৰ পাছতো মতটো লেখনীত ৰখাটোৱে বহুত, মূল মত বনাবলৈ যোৱাটো [[WP:PROMO]] [[WP:NPOV]] ৰ উলঙ্ঘন কৰা হ'ব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:10, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] প্ৰথমে WP:OR আৰু WP:SYNTH পৃষ্ঠা দুটা ভালদৰে পঢ়ি আহকচোন এবাৰ তাৰ পাছত কথা পাতিম। চালে বেৰে কোবাই সকলো কথাকে WP:OR আৰু WP:SYNTH কলেই হব জানো? ::::::::WP:OR মোৰ লেখা WP:OR নহয় কাৰণ ৬টা উৎসত টাই মূলৰ বুলি লিখা আছে এয় মোৰ নিজৰ গৱেষণা নহয়। ইয়াৰ অৰ্থ মই নতুনকৈ কিবা আৱিষ্কাৰ কৰা নাই উৎসত ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ::::::::WP:SYNTH হব নোৱাৰে কাৰণ টাই মূলৰ বুলি প্ৰতিটো উৎসতে নিজস্ব ভাৱে উল্লেখ আছে কেইবাটাও উৎস মিলি টাইমূলীয় বুলি বুজাব চেষ্টা কৰা হোৱা নাই। অৰ্থাৎ মই অৰ তৰ পৰা জোৰা টাপলি মৰা নাই। উৎস সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:22, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::::প্ৰতিস্তিত অনুবাদৰ বিপৰীতে গৈ নিজা অনুবাদ উলিওৱা টো WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ও হয়। পুৰণি অসম বুৰঞ্জী খন আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ ঘৰৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বুৰঞ্জী। তাতো একেই অনুবাদ কৰা আছে। এই সকলোবোৰ বুৰঞ্জী ভূল বুলি ক'বলৈ mainstream গৱেষকৰ সহমত লাগিব। নাথাকিলে WP:FRINGE হ'ব। প্ৰতিস্থিত মতটো আগতে ৰখা হৈছে। নিজৰ একপক্ষীয় Fringe :::::::::মতটো আগত ৰখাটো policyৰ বিৰুদ্ধে যোৱা বুজাই। :::::::::মই দিয়া উৎস সমূহ আগতে পঢ়ি চাওক। চুকাফাৰ দিনৰ মৰাণক টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মটক কৈছিল। গৱেষক Ramirezৰ লেখনী পঢ়ক। ফুখাও, মৰাণ, মটক ইত্যাদি সকলো শব্দ গভীৰ ভাবে বিশ্লেষণ কৰা আছে। কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জী পঢ়ক। চুকাফাৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। লানমাখ্ৰু মৰাণ বুলি প্ৰায় সকলো অসমীয়া বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। অসমীয়া বুৰঞ্জী বোৰ প্ৰাথমিক উৎস হয়। ইয়াত WP:AGEMATTERS, WP:RAJ এইবোৰ কৰ পৰা আহিব? IJCRT Journalবোৰ ইনেও Wikipediaত স্থান নাই। ভাল জনা শুনা admin থাকিলে সেইখনো যোগ কৰিবলৈ নিদিলে হয়। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:35, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::::{{ping|KhiLanTzi}} :::::::::কৰবী গগৈয়ে নিজৰ লেখনীত কি লিখিছে পঢ়ি চাওক: :::::::::Another Tai family was also designated as Matak Patar by the King. This information is found in the book written in the Tai Language --- “Phukhao cham wa ryun Tai mbaw bao changkhao cham wa Matak Patar”. :::::::::কৰবী গগৈয়ে মটক পাতৰ আৰু টাই লোক জন একেই জনে বুলি উল্লেখ কৰিছে। গতিকে আপুনি যোগ কৰা উৎস আপুনি কোৱা কথাৰ বিপৰীতে হে গৈছে। বাকী বাও হওক বাপ হওক, বাক্য কেইটাৰ মূল অৰ্থ সলনি নহয়। মূল কথাটো হৈছে দুয়োটা বাক্যয়ে একেইজন লোক আৰু একেটা পদবীৰ কথা উল্লেখ কৰিছে, যিদৰে দুয়োখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। বাকী শব্দ বা বাক্যৰ অৰ্থ উলিয়াবলৈ যোৱাটো WP:OR হয়, গতিকে চেষ্টাও নকৰিব। :::::::::আৰু এটা কথা। মায়ামৰা বিদ্ৰোহৰ দিনত মটক মানে ধাৰ্মিক গোষ্ঠীটোকে বুজাইছিল। সকলোৱে জানে মটকত কলিতা, কছাৰী, চুতীয়া, আহোম, ইত্যাদি ধেৰ জনগোষ্ঠীৰ লোক সোমাই আছে বুলি। এইটো প্ৰতিষ্ঠিত সত্য। মৰাণক কিছু ক্ষেত্ৰত মটকত ধৰা হৈছিল আৰু কিছু ক্ষেত্ৰত পৃথককৈ ধৰা হৈছিল। ভৰত সিংহ, ৰাঘব, ৰূক্মিনী, ইত্যাদি চৰিত্ৰক মৰাণ আৰু মটক দুয়োটা পৰিচয় দিয়া হৈছিল। মৰাণৰ ধৰ্ম মটক ধৰ্ম। ফুখাও মানে মোৱামৰীয়া ধৰ্ম পালন কৰা মটক ধৰ্ম গোষ্ঠী। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 05:02, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::::::{{ping|Ananya Taye}} {{ping|KhiLanTzi}} {{ping|Nayan j Nath}} ::::::::::মোৰ মতে এই আলোচনাটোত আমি প্ৰথমে এটা কথা মনত ৰখা উচিত যে [[WP:NPOV|নিৰপেক্ষ দৃষ্টিভংগী (NPOV)]] মানে কোনো এটা পক্ষৰ ঐতিহাসিক ব্যাখ্যাক সম্পাদকসকলে নিজে “সত্য” বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা নহয়। যদি কোনো বিষয়ত নিৰ্ভৰযোগ্য প্ৰকাশিত উৎসসমূহৰ মাজত মতভেদ আছে, তেন্তে সেই মতভেদটো উৎস অনুসৰি, উপযুক্ত attribution-সহ পাঠকক জনোৱাটোৱেই অধিক নিৰপেক্ষ পদ্ধতি। ::::::::::উদাহৰণস্বৰূপে, যদি এটা নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসত “X” বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে, আনহাতে আন এটা নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসত “Y” বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে, তেন্তে প্ৰবন্ধত— :::::::::::; “{{cite|...}} অনুসৰি X ...” :::::::::::; “আনহাতে, {{cite|...}} অনুসৰি Y ...” ::::::::::—এই ধৰণে দুয়োটা মত উপস্থাপন কৰিব পাৰি। ইয়াত সম্পাদকৰ নিজৰ interpretation যোগ কৰি কোনটো “সঠিক” সেই সিদ্ধান্ত উলিয়াব নালাগে। [[WP:V|Verifiability]], [[WP:RS|Reliable sources]] আৰু [[WP:NPOV|NPOV]]-ৰ মূল উদ্দেশ্যও এইটোৱেই—আমি কি বিশ্বাস কৰোঁ সেয়া নহয়, নিৰ্ভৰযোগ্য প্ৰকাশিত উৎসত কি কোৱা হৈছে সেইটো উপস্থাপন কৰা। ::::::::::একেদৰে, কোনো প্ৰাথমিক উৎসৰ ভাষা, বিশেষকৈ প্ৰাচীন টাই/আহোম ভাষাৰ কোনো বাক্যৰ অৰ্থ সম্পাদকজনে নিজে শব্দে-শব্দে বিশ্লেষণ কৰি নতুন historical interpretation উলিয়ালে [[WP:OR|No original research]] বা [[WP:SYNTH|synthesis]]-ৰ সমস্যা হ'ব পাৰে। সেই ব্যাখ্যা যদি কোনো যোগ্য গৱেষক/বিশ্বাসযোগ্য প্ৰকাশিত উৎসত ইতিমধ্যে দিয়া আছে, তেন্তে সেই উৎসৰ attribution-সহ উল্লেখ কৰাটোহে অধিক উপযুক্ত। কেৱল উৎসত থকা তথ্যসমূহ কেইবাটাও ঠাইৰ পৰা জোৰা লগাই সম্পাদকীয় সিদ্ধান্তত উপনীত হোৱা উচিত নহয়। ::::::::::একেদৰে, কোনো এটা মতক [[WP:FRINGE|fringe]] বা [[WP:UNDUE|undue]] বুলি গণ্য কৰা উচিত নে নহয়, সেইটোও কেৱল সম্পাদকৰ ব্যক্তিগত মূল্যায়নৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰা উচিত নহয়। উৎসৰ মান, বিষয়টোৰ ওপৰত সেই উৎসৰ প্ৰাসংগিকতা, আৰু বিষয়টোৰ ওপৰত নিৰ্ভৰযোগ্য secondary sources-ত মতটোৰ স্থান—এইবোৰ বিবেচনা কৰা উচিত। যদি কোনো মত সঁচাকৈয়ে অতি সংখ্যালঘু বা fringe হয়, তেন্তে তাক মূল মতৰ সমান weight দিয়াৰ প্ৰয়োজন নাই; কিন্তু যদি দুয়োটা interpretation-ই উল্লেখযোগ্য আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য প্ৰকাশিত উৎসত আলোচনা কৰা হৈছে, তেন্তে উপযুক্ত weight আৰু attribution-সহ দুয়োটাকে উল্লেখ কৰিব পাৰি। ::::::::::সেইবাবে এই মুহূৰ্তত “এইটোহে সত্য, আনটো ভুল” বুলি সম্পাদকসকলে নিজে সিদ্ধান্ত লোৱাৰ পৰিৱৰ্তে দুয়োপক্ষই নিজৰ নিজৰ সৰ্বাধিক নিৰ্ভৰযোগ্য আৰু বিষয়টোৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে সম্পৰ্কিত উৎস আগবঢ়োৱাটো ভাল হ'ব। তাৰ পিছত প্ৰবন্ধত: ::::::::::* According to [Source A], ... ::::::::::* However, [Source B] interprets this as ... ::::::::::* Another study/source states ... ::::::::::এই ধৰণৰ attribution-এ পাঠকক তথ্যসমূহৰ মাজৰ মতভেদটো বুজিবলৈ সহায় কৰিব আৰু পাঠকে নিজে উৎসসমূহ মূল্যায়ন কৰিব পাৰিব। ::::::::::আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা হ'ল [[WP:BATTLEGROUND|Wikipedia is not a battleground]]। ব্যক্তিগত মন্তব্য, “আপুনি propaganda কৰিছে”, “আপুনি নিজে গৱেষণা কৰক”, “এই মতবাদ Wikipediaত প্ৰচাৰ নকৰিব” আদি অভিযোগে সমস্যাটো সমাধান নকৰে। আমি সম্পাদকক নহয়, উৎস আৰু content-টোক আলোচনা কৰা উচিত। একেদৰে [[WP:EW|edit warring]] এৰাই চলি content dispute-টো talk page-ত সমাধান কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাটো উচিত। ::::::::::বৰ্তমান একেটা বিষয়ক লৈ বাৰে বাৰে edit/revert আৰু ব্যক্তিগতভাৱে interpretation লৈ বিতৰ্ক চলি থকা দেখা গৈছে। সেয়ে এজন [[Wikipedia:Administrators|administrator]]-ক অনুৰোধ কৰিম যে বিতৰ্কটো সমাধান নোহোৱালৈকে প্ৰবন্ধটো temporary protection-ত ৰাখক, যাতে কোনো পক্ষই নিজৰ version জোৰকৈ স্থাপন কৰিব নোৱাৰে। Protection-ৰ উদ্দেশ্য কোনো পক্ষক সমৰ্থন কৰা নহয়; ই কেৱল content dispute-টো আলোচনাৰ মাধ্যমে সমাধান কৰিবলৈ সময় দিয়ে। ::::::::::Protection চলি থকা সময়ত দুয়োপক্ষৰ উল্লেখযোগ্য আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসসমূহ আলোচনা কৰি, প্ৰয়োজন অনুসৰি দুয়োটা interpretation-কে উপযুক্ত attribution আৰু weight-সহ প্ৰবন্ধত ৰখাৰ এটা consensus version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি। ::::::::::শেষত, Wikipedia-ৰ কাম ইতিহাসৰ বিতৰ্কৰ “বিচাৰ” কৰা নহয়। আমাৰ কাম হ'ল নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসসমূহে কি কৈছে সেইটো সঠিক, নিৰ্ভৰযোগ্য, নিৰপেক্ষ আৰু proportionate ৰূপত পাঠকৰ সন্মুখত দাঙি ধৰা। য'ত উৎসসমূহৰ মাজত মতভেদ আছে, সেই মতভেদটো লুকুৱাই এটাক একমাত্ৰ সত্য হিচাপে উপস্থাপন কৰাতকৈ “According to X…” আৰু “According to Y…” বুলি উৎসভিত্তিকভাৱে উপস্থাপন কৰাটোৱেই অধিক encyclopedic পদ্ধতি।- [[সদস্য:AjayDas|AjayDas]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AjayDas|বাৰ্তা]]) 05:45, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::::::{{ping|AjayDas}} {{ping|Nayan j Nath}} অনুগ্ৰহ কৰি মটক জনগোষ্ঠীৰ পৃষ্ঠা টোৰ lock টো খুলি দিয়ক। কাৰ edit নিৰপেক্ষ হৈছে, নিজে পঢ়ি চাওক। মোৰ edit দুয়োটা মত ৰখা হৈছিল। বৰ্তমান editত মটক টো টাই মূলীয় জনগোষ্ঠী বুলি লিখা হৈছে। X অনুসৰি Y অনুসৰি প্ৰয়োগ হোৱা নাই। আপুনি পৃষ্ঠা টো খুলি দিয়ক। মই অন্তৰ্ভুক্ত কৰিম। তাৰ পাছত নিজে পঢ়ি চাব। এনেকৈ পঢ়ি নোচোৱাকৈ lock কৰি‌ নিদিব। অসমৰ ৰাইজক আমি নিশ্চয় দুয়োটা মত আগবঢ়াব লাগিব আৰু গৰিষ্ঠ সংখ্যক ইতিহাসবিদৰ মত আগত ৰাখিব লাগিব। দুজনমান জাতীয়তাবাদী লেখকৰ বাহিৰে প্ৰায় বোৰ আগশাৰীৰ গৱেষকে মটক এটা ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰে। টাই মূলীয় বুলি ক'বলৈ যোৱাটো আহোম লেখক দুজনমানেহে আগ বঢ়োৱা মত। KhiLanTzi বোলা জনে যি উৎস হিচাপে আগ বঢ়াইছে, সেয়া মাত্ৰ এখন journalত বহলাই লিখা হৈছে, কিন্তু সেইখন IJCRT Journal Wikipediaৰ কাৰণে Reliable source নহয়। মই দিয়া উৎস সমূহ University professor আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষকে আগ বঢ়োৱা মত। গতিকে নিৰপেক্ষ ভাৱে দুয়ো মত আগ বঢ়াবলৈ পৃষ্ঠা টো Edit কৰিবলৈ আছে। অনুগ্ৰহ কৰি‌ lockটো‌ খুলি দিয়ক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 14:53, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::::::{{ping|AjayDas}} আপোনাৰ পৰামৰ্শৰ সৈতে একমত। বিশেষকৈ কোনো এটা interpretation-ক সম্পাদকীয়ভাৱে “সত্য” বুলি নিৰ্ধাৰণ নকৰি নিৰ্ভৰযোগ্য secondary source অনুসৰি attribution-সহ উপস্থাপন কৰা উচিত। সেই অনুসৰি মই তলত এটা সংশোধিত draft আগবঢ়াইছোঁ। ইয়াত টাই-মূলৰ ব্যাখ্যাটো সম্পূৰ্ণ বাদ দিয়া হোৱা নাই; বৰং তাৰ সমৰ্থক উৎসসমূহ attribution-সহ ৰখা হৈছে, আৰু দত্ত, Ramirez আদি গৱেষকৰ পৃথক ব্যাখ্যাও উপযুক্ত weight-সহ দিয়া হৈছে। লগতে primary Tai Buranji-ৰ editor-generated translation/interpretation বাদ দিয়া হৈছে।[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:18, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) == প্ৰস্তাৱিত সংশোধন আৰু উৎসসমূহ == {{ping|AjayDas}} {{ping|Nayan j Nath}} পৃষ্ঠাখন সুৰক্ষিত হোৱা বাবে বিতৰ্কিত অংশসমূহৰ বাবে তলত উৎস-ভিত্তিক সংশোধন প্ৰস্তাৱ দিছোঁ। মোৰ প্ৰস্তাৱ কোনো এটা মত সম্পূৰ্ণৰূপে আঁতৰোৱা নহয়; বৰং মতভেদ থকা বিষয়সমূহ attribution-সহ উপস্থাপন কৰি Wikipedia-ৰ নিজৰ ভাষাত কোনো বিতৰ্কিত মতক প্ৰতিষ্ঠিত সত্য হিচাপে নৰখা। '''১. পাতনিত “অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি টাই জনগোষ্ঠী” দাবীটো factual voice-ত নৰখা''' বৰ্তমানৰ পাতনিত মটকসকলক “অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি টাই জনগোষ্ঠী”, “টাই মূলীয় ফু-খাও পৰিয়াল” আৰু আহোমসকলৰ আগৰ টাই জনগোষ্ঠী হিচাপে Wikipedia-ৰ নিজৰ ভাষাত উপস্থাপন কৰা হৈছে। কিন্তু ব্যৱহৃত মূল বুৰঞ্জী-উদ্ধৃতিত আছে: :''“The king got a Téi family and named it Matak Patar.”'' অৰ্থাৎ এজন/এটা টাই পৰিয়ালক ''Matak Patar'' নাম বা পদ দিয়াৰ কথা কোৱা হৈছে। ইয়াৰ পৰা ''Matak'' নিজেই এটা টাই ethnicity আছিল বুলি স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠা নহয়। কৰবী বৰুৱা গগৈৰ নিজৰ লেখনীতও আছে: :''“Another Tai family was also designated as Matak Patar by the King.”'' তাৰ পিছত তেওঁ ''“it may be surmised”'' বুলি মটকসকল টাই গোটৰ বুলি নিজা inference আগবঢ়াইছে। সেয়ে এইটো বুৰঞ্জীৰ স্পষ্ট বক্তব্য নহয়, লেখকৰ ব্যাখ্যা। ইয়াত আৰু এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পাৰ্থক্য আছে। ''Matak Patar''-ৰ প্ৰসংগত উদ্ধৃত বুৰঞ্জী-বাক্যটোৱে এটা টাই পৰিয়ালক পাছত ''Matak Patar'' হিচাপে নিযুক্ত/নামকৰণ কৰাৰ কথা কয়। অৰ্থাৎ উৎসটোৱে সেই বিশেষ ''Patar'' পৰিয়ালটোৰ টাই মূল দেখুৱাব পাৰে; কিন্তু তাৰ পৰা ''Matak'' নামৰ এটা সম্পূৰ্ণ জনগোষ্ঠী চুকাফাৰ আগৰে পৰা টাই আছিল বুলি সিদ্ধান্ত কৰিব নোৱাৰি। এটা বিশেষ পৰিয়াল বা পদৰ উৎপত্তিক সমগ্ৰ জনগোষ্ঠীৰ জাতিগত উৎপত্তিৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ স্বতন্ত্ৰ নিৰ্ভৰযোগ্য secondary scholarship প্ৰয়োজন। তদুপৰি কৰবী বৰুৱা গগৈৰ লেখাত মটকসকলক “Assam's oldest Tai ethnic group” বুলি কোৱা হোৱা নাই। তেওঁ মটকসকলক “Tai Mongolian origin”ৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে আৰু আহোমসকলৰ আগতেই অসমত থকা বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে; আন ঠাইত “one of the oldest ethnic groups of Assam” বুলিও উল্লেখ কৰিছে। এই পৃথক বক্তব্যসমূহ জোৰা লগাই “অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি টাই জনগোষ্ঠী” বুলি Wikipedia-ৰ নিজৰ ভাষাত লিখাটো উৎসটোৱে কৰা দাবীতকৈ অধিক শক্তিশালী synthesis। এই মতটো সম্পূৰ্ণ আঁতৰোৱাৰ প্ৰয়োজন নাই; এনেদৰে attribution-সহ উল্লেখ কৰিব পাৰি: :'''“মটকসকলৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন মত আছে। কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে তেওঁলোকক টাই-মংগোলীয় মূলৰ জনগোষ্ঠী বুলি ব্যাখ্যা কৰি বুৰঞ্জীৰ ''Phukhao'' আৰু ''Matak Patar'' উল্লেখৰ সৈতে এই মত সংযোগ কৰিছে। আনহাতে শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই ঐতিহাসিক মটক পৰিচয়ক প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা শিষ্যসমাজৰ আন জনগোষ্ঠীলৈ সম্প্ৰসাৰিত হোৱা এক বৃহত্তৰ সামাজিক পৰিচয় হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।”''' এইদৰে দুয়োটা interpretation ৰখা যায়, কিন্তু এটাক Wikipedia-ৰ factual voice-ত “established fact” কৰা নহয়। [[WP:NPOV]] [[WP:DUE]] '''২. সম্পাদকৰ নিজা টাই-বাক্যৰ “মোটামুটি অনুবাদ” আঁতৰোৱা''' বৰ্তমান “নামসমূহ” অংশত টাই বুৰঞ্জীৰ দুটা বাক্যৰ পাছত “অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ” বুলি নিজা অনুবাদ দিয়া হৈছে আৰু সেই অনুবাদৰ ওপৰত ''Phukhao = ancient Tai Matak ethnicity'' সিদ্ধান্ত গঢ়া হৈছে। বিতৰ্কিত প্ৰাচীন ভাষাৰ শব্দৰ অৰ্থ, ethnonym আৰু historical referent Wikipedia editor-এ নিজে নিৰ্ণয় কৰা উচিত নহয়। কোনো প্ৰকাশিত ভাষাবিদ বা ইতিহাসবিদে সেই নিৰ্দিষ্ট বাক্যৰ সেই অনুবাদ/ব্যাখ্যা দিলে সেই secondary source-ৰ attribution-সহ যোগ কৰিব পাৰি। অন্যথা এই অংশ [[WP:PRIMARY]], [[WP:OR]] আৰু [[WP:SYNTH]] অনুসৰি আঁতৰোৱা হওক। '''৩. দত্ত “অধিকাংশ গৱেষকৰ বিপৰীতে গৈছে” দাবীটো আঁতৰোৱা''' বৰ্তমানৰ লেখাত আছে যে শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই “অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ” মটক-মৰাণ সম্পৰ্কৰ ব্যাখ্যা আগবঢ়াইছে। দত্তৰ উদ্ধৃত উৎসই এই “অধিকাংশ গৱেষক” দাবীটো সমৰ্থন নকৰে। তাৰ বিপৰীতে দত্তই স্পষ্টকৈ লিখিছে যে কাশীনাথ তামুলী ফুকন আৰু হৰকান্ত শৰ্মা বৰুৱাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত Matak-সকলক Moran বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। সেয়ে দত্তৰ মতটো এনেদৰে attribution-সহ উপস্থাপন কৰা হওক, “majority বনাম minority” বুলি সম্পাদকীয় মন্তব্য নকৰাকৈ। '''৪. Lanmakhru-ৰ পৰিচয়''' বৰ্তমানৰ সংস্কৰণে কৰবী বৰুৱা গগৈৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি লানমাখ্ৰু-কে “মটক মুখিয়াল” বুলি উপস্থাপন কৰিছে। আনহাতে Yasmin Saikia-ৰ ''In the Meadows of Gold'' আৰু Medhi–Zaman-ৰ অধ্যয়নত লানমাখ্ৰু বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাতাক Moran হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। সেয়ে এটা বিতৰ্কিত interpretation-ক factual voice-ত নৰখি, প্ৰয়োজন হ'লে দুয়োটা identification attribution-সহ উল্লেখ কৰা হওক। '''৪(ক). Lanmakhru–Phukhao–Matak Patar সংযোগৰ সমস্যা''' বৰ্তমানৰ reconstruction-টোৱে লানমাখ্ৰুৰ সৈতে থকা ''ফুখেও''-ধৰণৰ উল্লেখক পিছৰ ''মটক পাতৰ'' প্ৰসংগত থকা ''ফুখাও'' উল্লেখৰ সৈতে একে বুলি ধৰি লৈছে; তাৰ পিছত সেই ''মটক‌ পাতৰ'' পৰিয়ালটো টাই হোৱাৰ ভিত্তিত লানমাখ্ৰু আৰু তাৰ পৰা সমগ্ৰ প্ৰাচীন "মটক" জনগোষ্ঠীক টাই বুলি সিদ্ধান্ত কৰা হৈছে। এই যুক্তিৰ শৃংখলটো মোটামুটি এনেধৰণৰ: :''লানমাখ্ৰু → ফুখেও → ফুখাও → মটক পাতৰ → টাই পৰিয়াল → সকলো প্ৰাচীন মটক = টাই'' কিন্তু প্ৰতিটো সংযোগ পৃথকভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিব লাগিব। বিশেষকৈ লানমাখ্ৰু/পৰৱৰ্তী মায়ামৰীয়া প্ৰসংগত পোৱা "ফুখেও"‌ form আৰু ''মটক পাতৰ'' প্ৰসংগত পোৱা ''ফুখাও'' form একেই শব্দ নে, একেই lineage/বংশ বুজায় নে—সেই কথা কোনো qualified Tai-Ahom linguistic secondary source-এ দেখুওৱা প্ৰয়োজন। কেৱল একেধৰণৰ romanisation বা শব্দৰ সাদৃশ্যৰ ওপৰত এই সমীকৰণ কৰিব নোৱাৰি। আনকি দুয়োটা form একেই বুলি ধৰি ল'লেও, এটা টাই পৰিয়ালক ''মটক পাতৰ'' হিচাপে নিযুক্ত কৰাৰ তথ্যৰ পৰা সমগ্ৰ ''মটক'' জনগোষ্ঠী টাই আছিল বুলি সিদ্ধান্ত নাহে। সেইটোৱে সৰ্বাধিক সেই বিশেষ পাতৰ বংশৰ টাই মূল বা টাই সংযোগহে প্ৰতিষ্ঠা কৰিব পাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে পৰষ্পৰ অসমীয়া বুৰঞ্জী আৰু secondary scholarship-ত লানমাখ্ৰুক মৰাণ হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। লগতে চুকাফাৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত মৰাণ আৰু মটক দুটা পৃথক জনগোষ্ঠী হিচাপে একেলগে তালিকাভুক্ত হোৱা দেখা নাযায়; Tai বুৰঞ্জীৰ ''মটক''-ৰ ঠাইত সমান্তৰাল অসমীয়া বিৱৰণত ''মৰাণ'' ব্যৱহৃত হৈছে। সেয়ে এই পুৰণি ''মটক'' ব্যৱহাৰ এটা পৃথক pre-Ahom Tai ethnicity আছিল বুলি ধৰি লোৱা নিজেই interpretation, established fact নহয়। এই সম্পূৰ্ণ historical identification কোনো নিৰ্ভৰযোগ্য secondary source-এ স্পষ্টকৈ প্ৰতিষ্ঠা নকৰিলে পৃথক primary-source উল্লেখ জোৰা লগাই এই conclusion কৰা [[WP:SYNTH]] আৰু [[WP:OR]]-ৰ সমস্যা। '''৫. “প্ৰাগৈতিহাসিক সৌমাৰ মটক ৰাজ্য” দাবী''' বৰ্তমানৰ লেখাত সমগ্ৰ ডিব্ৰুগড়–তিনিচুকীয়া অঞ্চল সামৰি “প্ৰাচীন কালৰ মটক ৰাজ্য” আৰু বেংমৰাক ইয়াৰ ৰাজধানী বুলি factual voice-ত উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ একমাত্ৰ citation হৈছে কৃষিজীৱিকা বিষয়ক ''International Journal of Modern Agriculture''-ত প্ৰকাশিত Ishani Senapoti-ৰ এটা প্ৰবন্ধ। ইমান বৃহৎ territorial-political দাবী—এখন pre-Ahom kingdom, ইয়াৰ সীমা আৰু ৰাজধানী—প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ specialist historical scholarship প্ৰয়োজন। একমাত্ৰ secondary/tertiary assertion-ৰ ওপৰত এইটো established history হিচাপে লিখা [[WP:DUE]] অনুসৰি উচিত নহয়। শক্তিশালী স্বাধীন historical source নোপোৱালৈকে দাবীটো আঁতৰোৱা বা স্পষ্ট attribution-সহ “Senapoti claims...” হিচাপে উল্লেখ কৰা হওক। '''৬. Mayamara–Matak বিকাশ''' শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তৰ dedicated monograph-ত মটক সমাজক Moran, Chutia, Kachari, Barahi, Ahom, Kaivarta আৰু caste-Hindu Mayamara disciples-ৰ বৃহত্তৰ community হিচাপে আলোচনা কৰা হৈছে। Philippe Ramirez-এও Mayamara বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণত ''phū khau an kao''-ক rebels-ৰ generic designation হিচাপে ব্যৱহাৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। সেয়ে মায়ামৰা সমাজ আৰু পৰৱৰ্তী composite Matak identity-ৰ ইতিহাস পাতনিত আৰু মূল ইতিহাস অংশত যথোচিত weight পোৱা উচিত। '''প্ৰস্তাৱ''' সাম্প্ৰতিক disputed version অথবা মোৰ আগৰ version-ৰ যিকোনো এটা সম্পূৰ্ণৰূপে গ্ৰহণ কৰাৰ সলনি ওপৰৰ ভিত্তিত এটা neutral version ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিছোঁ। Tai-origin interpretation-টো attribution-সহ থাকিব পাৰে; কিন্তু “oldest Tai ethnic group”, editor-supplied Tai translations, ancient Matak/Saumar kingdom, আৰু disputed identifications consensus নোহোৱাকৈ Wikipedia-ৰ factual voice-ত ৰখা উচিত নহয়। [[WP:NPOV]] [[WP:DUE]] [[WP:RS]] [[WP:PRIMARY]] [[WP:OR]] [[WP:SYNTH]] [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:18, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) === উৎসৰ মান আৰু প্ৰস্তাৱিত consensus draft === {{ping|Nayan j Nath}} {{ping|AjayDas}}: আপোনাৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি কোনো এটা interpretation-ক সম্পাদকীয়ভাৱে একমাত্ৰ “সত্য” বুলি উপস্থাপন কৰাৰ সলনি তলত উৎস-ভিত্তিক আৰু attribution-সহ এটা নতুন consensus draft আগবঢ়াইছোঁ। এইটো মোৰ আগৰ সংস্কৰণৰ হুবহু পুনঃস্থাপন নহয়। আগৰ draft-ত থকা কেইটামান সম্পাদকীয় inference-ও বাদ দিয়া হৈছে। উৎসৰ মানৰ ক্ষেত্ৰতো এটা সমস্যা আছে। কৰবী বৰুৱা গগৈৰ ২০২০ চনৰ লেখাটো ''International Journal of Creative Research Thoughts'' (IJCRT)-ত প্ৰকাশিত। এই journal-খন সম্ভাব্য predatory journal-ৰ Beall-list archive-ত অন্তৰ্ভুক্ত, আৰু journal-খনৰ নিজৰ website-এ ১–২ দিনৰ ভিতৰত review result আৰু ১–২ দিনৰ ভিতৰত publication-ৰ বিজ্ঞাপন দিয়ে। সেয়ে এটা বিতৰ্কিত historical/ethnological দাবী—যেনে “মটক অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি টাই জনগোষ্ঠী”—প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ এই উৎসক উচ্চমানৰ specialist scholarship হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাটো [[WP:RS]] আৰু [[WP:EXCEPTIONAL]] অনুসৰি সমস্যাজনক। অৱশ্যে লেখিকাৰ নিজা মত হিচাপে attribution-সহ উল্লেখ কৰিব পাৰি। ইয়াত source fidelity-ৰ সমস্যাও আছে। কৰবী বৰুৱা গগৈৰ লেখাটোৱে নিজেই “অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি টাই জনগোষ্ঠী” বুলি দাবী নকৰে। “Tai Mongolian origin”, আহোমসকলৰ আগতে অসমত উপস্থিতি, আৰু “one of the oldest ethnic groups” আদি পৃথক বক্তব্য একেলগ কৰি “oldest Tai ethnic group” বনোৱাটো citation-টোৱে প্ৰত্যক্ষভাৱে সমৰ্থন নকৰে। [[WP:V]] আৰু [[WP:SYNTH]] অনুসৰি citation-এ যিমানখিনি দাবী কৰে তাতকৈ অধিক শক্তিশালী বক্তব্য Wikipedia-ৰ voice-ত দিয়া উচিত নহয়। একেদৰে Ishani Senapoti-ৰ লেখাটো ''International Journal of Modern Agriculture''-ত প্ৰকাশিত, যাৰ ঘোষিত মূল scope agriculture আৰু plant science। সেই লেখাত থকা pre-Ahom “Saumar/Matak kingdom” সম্পৰ্কীয় দাবী মূল journal-খনৰ specialist ক্ষেত্ৰৰ বাহিৰৰ। সেয়ে এনে বৃহৎ territorial-historical দাবী সেই এটা উৎসৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি Wikipedia-ৰ factual voice-ত ৰখাৰ সলনি attribution-সহ উপস্থাপন কৰা উচিত। বৰ্তমানৰ সংস্কৰণত সমস্যাটো কোনো মত উল্লেখ কৰাত নহয়; disputed মতক attribution নোহোৱাকৈ established fact কৰা, primary Tai text-ৰ editor-generated অনুবাদ/ব্যাখ্যা যোগ কৰা, আৰু পৃথক পৃথক উৎস জোৰা লগাই broader historical conclusion কৰা। এইবোৰে [[WP:NPOV]], [[WP:DUE]], [[WP:RS]], [[WP:PRIMARY]], [[WP:OR]] আৰু [[WP:SYNTH]]-ৰ সমস্যা সৃষ্টি কৰে। == প্ৰস্তাৱিত consensus draft == '''মটক''' হৈছে অসমৰ এটা ঐতিহাসিক সামাজিক-ধাৰ্মিক আৰু ৰাজনৈতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ বিকাশ [[মায়ামৰা সত্ৰ]] আৰু ইয়াৰ শিষ্যসমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref> ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তৰ মতে, মৰাণ, চুতীয়া, কছাৰী, বৰাহী, আহোম, কৈৱৰ্ত আদি জনগোষ্ঠীৰ লগতে ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ, কলিতা আৰু বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী গোটৰ মায়ামৰা শিষ্যসকলক লৈ বৃহত্তৰ মটক সমাজ গঢ় লৈছিল।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=11-12 |quote=The Moamarias were all disciples of one Satra ... but they belonged to separate tribes and communities, Morans, Chutiyas, Kacharis, Barahis, Ahoms, Kaivartas and Brittials; and many caste Hindus, Brahmans, Kayasthas and Kalitas were found among the Moamarias. |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> ডাম্বৰু ধৰ নাথেও মটকক একে সময়তে ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় আৰু ইয়াৰ শিষ্যসকলক সামৰি লোৱা সামাজিক সম্প্ৰদায় হিচাপে আলোচনা কৰিছে।<ref name="Nath2008">{{citation |last=Nath |first=Dambarudhar |title=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |book-title=Political Roles of Religious Communities in India |year=2008 |pages=107–124 |publisher=Institute for Security and Development Policy |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf }}</ref> ঐতিহাসিক উৎসসমূহত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' নামসমূহৰ ব্যৱহাৰ আৰু পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক একে ধৰণে দেখা নাযায় আৰু মটকসকলৰ প্ৰাচীন উৎপত্তি সম্পৰ্কেও বিভিন্ন ব্যাখ্যা দেখা যায়। দত্তই মটক পৰিচয়ৰ বিকাশক প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত বৃহত্তৰ মায়ামৰা শিষ্যসমাজলৈ সম্প্ৰসাৰিত হোৱা পৰিচয় হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> ডাম্বৰু ধৰ নাথৰ মত মৰাণসকল এই শিষ্যসমাজৰ আটাইতকৈ বৃহৎ একক জনগোষ্ঠীসমূহৰ অন্যতম আছিল আৰু ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' নাম দুটা বিভিন্ন ঐতিহাসিক প্ৰসংগত সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref name="Nath2008"/> আনহাতে কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলৰ এটা প্ৰাচীন টাই-মূলীয় ব্যাখ্যা আগবঢ়াই তেওঁলোকক ''ফু-খাও'' আৰু বুৰঞ্জীৰ ''মটক পাতৰ'' উল্লেখৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে।<ref name="KBG2020">{{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |year=2020 |pages=2772–2776 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf }}</ref> অৱশ্যে বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত মটক পৰিচয়ে এটা বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক ৰূপ লাভ কৰে। বিদ্ৰোহৰ পৰিণতিত ১৮০৫ চনত সৰ্বানন্দ সিংহৰ নেতৃত্বত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref><ref name="Baburam2021">{{cite journal |last=Saikia |first=Baburam |title=Marginalisation, Revolt and Adaptation: On Changing the Mayamara Tradition |journal=Journal of Ethnology and Folkloristics |volume=15 |issue=1 |year=2021 |pages=85–102 |doi=10.2478/jef-2021-0006 }}</ref> ==নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ== ''মটক'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে। ''মত-এক'', টাই ভাষাৰ ''মা-তক'' অথবা আন শব্দৰ পৰা নামটো উদ্ভৱ হোৱা বুলি বিভিন্ন লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক নিশ্চিত বুলি গ্ৰহণ কৰা নাই আৰু বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' নামৰ ব্যৱহাৰত পাৰ্থক্য লক্ষ্য কৰিছে।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}}</ref> ===বুৰঞ্জীত মটক শব্দ ব্যৱহাৰ=== বুৰঞ্জীসমূহত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দসমূহৰ ব্যৱহাৰত একৰূপতা দেখা নাযায়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে।<ref name="DuttaTerms"/> ফিলিপ ৰামিৰেজে টাই-আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত জনগোষ্ঠীসূচক নামসমূহ আলোচনা কৰি ''Rangyeu'', ''Tiwra'', ''Tumisa'' আৰু ''Môtuk''ক সমভূমিৰ লোকসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত তুলনামূলকভাৱে নিৰ্দিষ্ট নামসমূহৰ ভিতৰত ৰাখিছে। তেওঁ ''Tumisa''ক ডিমাছা/কছাৰী পৰিসৰৰ সৈতে আৰু ''Tiwra''ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="Ramirez2014">{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |year=2014 |pages=121–122 |url=https://hal.science/hal-01446144 }}</ref> আনহাতে কাশীনাথ তামুলী ফুকন আৰু হৰকান্ত শৰ্মা বৰুৱাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ''মটক''সকলক মৰাণ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref> কাশীনাথ তামুলী ফুকনৰ ''অসম বুৰঞ্জী''ত এই প্ৰসংগত “এই মটককে মৰাণ বোলে” বুলি উল্লেখ আছে।<ref>Tamuli Phukan, Kasinath, ''Assam Buranji'', p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> ===টাই-মূলৰ ব্যাখ্যা=== কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলক “Tai Mongolian origin”ৰ জনগোষ্ঠী বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই ব্যাখ্যাৰ সমৰ্থনত তেওঁ টাই-আহোম বুৰঞ্জীৰ ''ফু-খাও'',<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ''মটক পাতৰ'' আৰু আন কিছুমান উল্লেখ ব্যৱহাৰ কৰিছে। বিশেষকৈ তেওঁ এটা টাই পৰিয়ালক ৰজাই ''মটক পাতৰ'' হিচাপে নিযুক্ত কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰি এই তথ্যৰ পৰা মটকসকল টাই গোটৰ আছিল বুলি অনুমান কৰিছে।<ref name="KBG2020"/> গগৈয়ে চুকাফাই টিপামত লগ পোৱা আৰু পিছত ''লানমাখ্ৰু'' নাম পোৱা ব্যক্তিজনক এটা মটক পৰিয়ালৰ মুখিয়াল হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name="KBG2020"/> ইয়াৰ বিপৰীতে অসমীয়া বুৰঞ্জী সমূহত ''লানমাখ্ৰু'' বংশটো মৰাণৰ বংশ বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |year=1997 |page=91 |isbn=81-85319-61-8 }}</ref><ref>{{cite conference |last1=Medhi |first1=Birinchi |last2=Zaman |first2=Aref |title=The Morans of Assam, India: Struggle for Survival |conference=IUAES2013 World Congress |location=Manchester |year=2013 |url=https://nomadit.co.uk/conference/iuaes2013/paper/14106 }}</ref> বুৰঞ্জী সমূহৰ আন এক বিবৰণৰ মতে চুকাফাই অসমত থাকিবলৈ লওতে নৰা ৰজাই অসমৰ ৰাজ্য‌, যেনে কছাৰী, মটক/মৰাণ, চুতীয়া, কমতা, বৰাহী, আৰু‌ নগা বোৰৰ পৰা খুত তুলিবলৈ মানুহ কেইজনমান পঠিয়াইছিল; চুকাফাই তাৰে এজনক ''মটক পাতৰ'' বা ''মৰাণ পাতৰ '' নাম দিছিল।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji", p.25,"আৰু পুৰ্বে নড়া ৰজাই চুতীয়া, কছাৰী, মৰাণ, নগা, বৰাহী কমতেশ্বৰ এই বোৰৰ খুত তুলিছিল। পাচে ইয়াৰে খুত তুলিবলৈ তিনিটা মানুহ পঠাই দিলে। কমতেশ্বৰ লৈকে বৰাহীলৈকে এটা, চুতীয়া লৈকে মৰাণ লৈকে এটা, কছাৰী লৈকে নগা লৈকে এটা। পাচে বিমুন নামেৰে এইটো আহি কছাৰী নগাৰ খুত তুলি চুকাফা মহাৰজাৰ লগ ললেহি। পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়াও নড়াৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।"</ref> ''ফু-খাও'' শব্দটোৰ ঐতিহাসিক ব্যৱহাৰো একাধিক প্ৰসংগত দেখা যায়। মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ টাই-আহোম বুৰঞ্জী-বিৱৰণ আলোচনা কৰি ৰামিৰেজে উল্লেখ কৰিছে যে ''ফু-খাও-আন-খাও'' শব্দটো বিদ্ৰোহীসকলৰ বাবে এটা সামূহিক বা generic designation হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল, আনহাতে ''Mayamara'' শব্দটো সত্ৰীয় নেতৃত্বৰ বাবে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref name="Ramirez2022">{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |title=De la secte à la tribu : les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |year=2022 |pages=119–150 |doi=10.4000/moussons.9908 }}</ref> ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, "সদৌ অসম মটক সন্মিলন" আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈৰ মতে, এই প্ৰচেষ্টাৰ উদ্দেশ্য মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ সলনি এটা পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা। তেওঁ এই পুনৰ্ব্যাখ্যাক সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The academic efforts of AAMS to appropriate the ethnographic history of the group is still obsessed with the objective to substantiate that the "Matak" is a 'tribe", and not a "religious community" as portrayed by the dominant discourse of history. The recent quest of the mouth-piece organizations among the group for tracing back Mataks' ethnic origin to the South-East Asia is not without political significance, as it is aimed at establishing conformity of the group with the Tai-speaking people of Assam. AAMS and some intellectuals today introduce the group as the "Ancient Tai" people of Assam, who had migrated to the region even before the Tai-Ahoms. These assertions reflect the aspiration of the group for "political tribalization" similar to that of the several other non-tribal ethnic groups of Assam.}}</ref> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা ধৰ্মীয় পৰম্পৰাই বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আৰু সামাজিক স্তৰৰ লোকক শৰণ দিছিল। ডাম্বৰু ধৰ নাথৰ মতে মৰাণ, আহোম, চুতীয়া, কছাৰী, কৈৱৰ্ত আৰু আন জনগোষ্ঠীৰ লোক এই সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল।<ref name="Nath2008"/> মৰাণসকল এই শিষ্যসমাজৰ আটাইতকৈ বৃহৎ একক জনগোষ্ঠীসমূহৰ অন্যতম আছিল আৰু ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' নাম দুটা বিভিন্ন ঐতিহাসিক প্ৰসংগত সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref name="Nath2008"/> দত্তৰ মতে মটক নামটো প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে বিশেষভাৱে জড়িত থাকিলেও পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় শিষ্যসকলকো সামৰি ল'বলৈ ধৰে।<ref name="Dutta1985Identity"/> নাথেও মটক/মায়ামৰা সমাজৰ ভিতৰত পৃথক জাতিগত পৰিচয় বজাই থকা ''আহোম মটক'', ''চুতীয়া মটক'', ''কলিতা মটক'', ''মৰাণ মটক'' আৰু ''কৈৱৰ্ত মটক'' আদি সামাজিক গোটৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Nath2008"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ প্ৰথম পৰ্যায়ত মৰাণসকলে মুখ্য ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিছিল। নাথৰ মতে পিছলৈ বিদ্ৰোহটো বিস্তৃত হৈ বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আৰু সামাজিক গোটক সামৰি লোৱা গৃহযুদ্ধৰ ৰূপ লয়।<ref name="Nath2008"/> এই বৃহত্তৰ মায়ামৰা/মটক সমাজৰ ভিতৰত চুতীয়া, আহোম, কৈৱৰ্ত আৰু আন জনগোষ্ঠীসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="Nath2008"/> বিদ্ৰোহৰ পৰিণতিত সৰ্বানন্দ সিংহৰ নেতৃত্বত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি এটা স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজনৈতিক একক গঢ় লৈ উঠে। ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰৰ সৈতে হোৱা বন্দোবস্তৰ পাছত এই অঞ্চলৰ স্বায়ত্তশাসিত মৰ্যাদা স্বীকৃত হয়।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> আধুনিক নৃতাত্ত্বিক-ঐতিহাসিক গৱেষণাতো ১৮০৫ চনত মায়ামৰা অনুসাৰীসকলে সৰ্বানন্দ সিংহৰ অধীনত স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য গঠন কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Baburam2021"/> ==মৰাণ-মটক পৃথকীকৰণ== ফিলিপ ৰামিৰেজৰ নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়নত মৰাণ আৰু মটকক উজনি অসমৰ ওচৰ-চুবুৰীয়া আৰু সাংস্কৃতিকভাৱে ঘনিষ্ঠ দুটা সমাজ হিচাপে আলোচনা কৰা হৈছে। তেওঁৰ মতে, দুয়োটা সমাজৰ মাজত বৰ্তমান দেখা পোৱা পৃথকীকৰণৰ বিকাশত তেওঁলোকৰ উমৈহতীয়া মায়ামৰা বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ আভ্যন্তৰীণ বিভাজন আৰু segmentary dynamics-এ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref name="Ramirez2022"/> ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:21, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) == Native name == @[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] আপুনি পূৰ্বৰ সংষ্কৰণত থকাৰ দৰে <nowiki>{{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}}</nowiki> বুলি মটক জনগোষ্ঠীৰ পাছত লিখি দিবচোন। এইটো ঐতিহাসিক নাম যিটো প্ৰথম চুকাফাৰ দিনৰ বুৰঞ্জীত আহোম ভাষাত লিখা হৈছিল সেয়ে ৰচনা শৈলী অনুসৰি native name টো লিখিব লাগে আৰম্ভনিতে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:26, 21 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]], ইয়াৰ বাবে এটা সৱল উৎস দিয়ক। পতিয়ন যাব পাৰিলে লিখি দিম। -[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 18:33, 21 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n42 মূল টাই বুৰঞ্জী অংশত সেই পৃষ্ঠাটোতে ৫ বাৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 06:15, 22 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] অন্যান্য উৎস সমূহ: ড: ননি ৰূপা চেতিয়া ডাঙৰীয়ানীয়ে নিজৰ গৱেষণাত লিখিছে {{quote|Because in Ahom language Ma means powerful (scholar) and Tak means weighed or tested; i. e. the tested powerful man}}<ref>“Because in Ahom language Ma means powerful (scholar) and Tak means weighed or tested; i. e. the tested powerful man.” {{Cite journal |last=Chetia |first=Noni Rupa |title=The Formation of Matak: Caste or Community: A Study in Its Historical Perspective |journal=Journal of Research in Humanities and Social Science |volume=9 |issue=12 |pages=66–68 |date=2021 |url=https://www.scribd.com/document/938026214/The-Formation-of-Matak-Caste-or-Community-A-Study-in-Its-Historical-Perspective |page=67 |issn=2321-9467 |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref> আৰু ড: বি.কে. গোহাঁই ডাঙৰীয়াই লিখিছে: {{quote|In fact, Matak is a Tai word, 'Mo' meaning' learned' and 'tak' meaning 'tested or powerful'.}} <ref>{{Citation |last=Gohain |first=B.K. |title=A note on Mataks of Assam |date=2018-04-12 |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |work=The Hills Times |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref> চুন গগৈ ডাঙৰীয়াই লিখিছে: {{quote|In the Ahom language 'Ma' means powerful and 'Tak' means tested or examined}}<ref>“In the Ahom language 'Ma' means powerful and 'Tak' means tested or examined.” {{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=An Introduction to the Colonial Identity of the Greater „Matak‟ Community of Assam: Religion, Community, Ethnicity and State (1760’s–1900’s) |journal=Indian Journal of Social and Political Studies |volume=5 |issue=1 |pages=31–36 |date=2018 |url=https://ijsp.in/admin/mvc/upload/50108%20AN%20INTRODUCTION%20TO%20THE%20COLONIAL%20IDENTITY%20OF%20THE.pdf |page=31 |issn=2348-0084 |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref>সৃষ্টিধৰ দত্তই নিজৰ পুথিৰ ১৯৬৮ চনত অনুষ্ঠিত সদৌ অসম মটক সন্মিলন, তিনিচুকীয়া অধিৱেশনৰ সভাপতিৰ ভাষণৰ লগতে বি. দাসে “বুৰঞ্জী মটক মৰাণ”ত লিখা তথ্য , জে. তালুকদাৰে ১৯৭৬ চনত “মটক শব্দৰ উৎপত্তি ও তাৎপৰ্য”ত লিখা তথ্যৰ উধৃতি দি উল্লেখ কৰিছে {{Quote|In the Ahom language Ma means powerful (scholar) and Tak means weighed or examined, i.e., a tested powerful man}}<ref>“In the Ahom language Ma means powerful (scholar) and Tak means weighed or examined, i.e., a tested powerful man.” {{Cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=Mataks and Their Kingdom |date=2024 |url=https://archive.org/details/mataks-and-their-kingdom/page/5/mode/1up |publisher=Internet Archive |page=6 |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref> [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:44, 26 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] এইটো নেটিভ নেম বুলি তথ্য দিয়ক। মই টাই-আহোম ভাষাত বানানটো কি বুলি লিখা হ'ব সেই বিষয়ে তথ্য বিচৰা নাই। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 18:06, 26 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ওপৰৰ সকলো উৎসই উল্লেখ কৰিছে যে ই আহোম ভাষাৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে ই Native Name। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 18:20, 26 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ওপৰত মুঠ ৫টা উৎসত মটক শব্দৰ বিষয়ে স্পষ্ট উল্লেখ দিয়া হ'ল য'ত শব্দটো Native Name বুলি ুন্দৰকৈ লিখা হৈে। সেয়েহে পৃষ্ঠাটোত<nowiki>{{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}} {{lit|শক্তিশালী মানুহ}}</nowiki> বুলি লিখি দিয়ে যেন। যদি যুক্তিগত ভাবে কিবা আপত্তি আছে জনাব পাৰে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 22:19, 1 November 2026 (ইউ.টি.চি.) 54htdgc7a003s03j2rq5vtcxcvns1kt 649058 649057 2026-11-01T22:21:17Z KhiLanTzi 23530 /* Native name */ বানান 649058 wikitext text/x-wiki == উৎসৰ তালিকা == #"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," Gogoi, Karabi Baruah (2020-09). "Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam" (en ভাষাত). International Journal of Creative Research Thoughts (IJCRT) খণ্ড 8 (9): 2773. ISSN 2320-2882. https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf। আহৰণ কৰা হৈছে: 2026-07-04. #"...Matak people are called as Phukau, which is one of the sub-groups of Tai people..."{{Cite journal |last=Hazarika |first=Dulen |title=The Identity of the Matak Community of Assam: A Socio-Cultural and Political Study |journal=Journal of Pharmaceutical Negative Results |volume=13 |issue=Special Issue 8 |pages=3976–3978 |date=2022-12-30 |doi=10.47750/pnr.2022.13.S08.499 |url=https://www.academia.edu/99538293/The_Identity_of_the_Matak_Community_of_Assam_A_Socio_Cultural_and_Political_Study |via=Academia.edu |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}} # "..which shows that the Tais came with Siukapha acknowledged the Mataks to be Tais..."{{Cite news |title=A Note on Mataks of Assam |work=The Hills Times |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |language=en |access-date=2026-07-29}} #"...AAMS and some intellectuals today introduce the group as the ‘Ancient Tai’ people of Assam,..."{{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Making and Unmaking ‘Matak’ and ‘Moran’ Identities in Assam: A Case Study on Ethnicity |journal=Journal of Emerging Technologies and Innovative Research |volume=7 |issue=3 |pages=1298–1305 |date=2020-03 |issn=2349-5162 |url=https://www.jetir.org/papers/JETIR2003191.pdf |language=en |access-date=2026-07-29}} # "Matak was the name given by Siu-Ka-Pha to the Phukhao or old Tais," {{Cite news |last=Gohain |first=B. K. |title=Integration and Unification of Assam During the Reign of Chaolung Siukapha |work=The Sentinel |date=2018-12-03 |url=https://www.sentinelassam.com/amp/story/more-news/editorial/integration-and-unification-of-assam-during-the-reign-of-chaolung-siukapha |language=en |access-date=2026-07-29}} # "...Motok people, old Tai people of Assam..." {{Cite book |last=Gogoi |first=Pushpa |title=Tai of North East India |publisher=Chumphra Printers and Publishers |date=1996 |url=https://books.google.co.in/books?id=EBJuAAAAMAAJ |via=Google Books |language=en |access-date=2026-07-29 |page=63}} [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:52, 29 July 2026 (ইউ.টি.চি.) == মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠী == @[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] আপুনি উপনিৱেশ (WP:RAJ) অনুবাদিত গ্ৰন্থৰ ভিত্তিত [[মায়ামৰা সম্প্ৰদায়]] আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীক কেৱল সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎস অনুসৰি (WP:FRINGE) লিখাটো সমৰ্থন যোগ্য নহয়। মূল টাই বুৰঞ্জী আৰু আধুনিক গৱেষণাক আঁতৰাই পছন্দৰ কিছু সংখ্যালঘূ লেখকৰ মতে ৱিকিপিডিয়া লিখা নাযায়! মটক পাতৰ নিযুক্তি কৰা বুলি উল্লেখ আছিল পিছে ফুখাও সকলেই মটক আৰু টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ আছিল। 𑜉𑜢𑜤𑜰𑜫 𑜃𑜃𑜫 𑜄𑜥𑜃𑜫 𑜇𑜃𑜫 𑜉𑜃𑜫 𑜇𑜥𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜼 (মৌ নন তুন ফান মন ফু-খাও চাম ৱা মটক) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:সেই সময়ত বীজ সিঁচাৰ মূলৰ ভাল মানুহ মানে ফু খাও চমৱা মটক) 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) (অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ:ফু খাও চাম ৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া) মটক পাতৰ নিযুক্তি দিছিল বুলি কৈ বুৰঞ্জীমূলক তথ্যক সংখ্যালঘু মতেৰে ভূল দেখাব খোজা ভিত্তিহীন। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) : টাই বুৰঞ্জীত উল্লেখ কৰা “মটক” হৈছে মৰাণ। লানমাখ্ৰু এটা মৰাণ বংশ। এই বিষয়ে বিভিন্ন গৱেষকে ব্যাখ্যা কৰি থৈ গৈছে আৰু সেই কথাৰ সমৰ্থনত একাধিক উৎসো প্ৰবন্ধটোত যোগ কৰা হৈছে। “ফুকাও” শব্দয়ে “টাই” জনগোষ্ঠীক নুবুজাই। সেইটো এগৰাকী লেখিকাৰ নিজৰ interpretation। বুৰঞ্জীখনৰ পৰৱৰ্তী অংশসমূহতো “ফুকাও” শব্দটো সামগ্ৰিকভাৱে “মোৱামৰীয়া”সকলক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এই সকলো কথা প্ৰবন্ধটোত ইতিমধ্যে উল্লেখ কৰা হৈছে। মটকসকলৰ কিছুমান আহোম অংশই ইতিহাসক বিকৃত কৰি মটকসকলক টাই বুলি দাবী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আছে। এই বিষয়টোও প্ৰবন্ধটোত উৎসৰ জৰিয়তে সঠিকভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে, মটক জাতীয়তাবাদৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা এটা উপযুক্ত গৱেষণামূলক প্ৰবন্ধ তাৰ বাবে উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। কেৱল এজন লেখিকা কৰবী বৰুৱাই আগবঢ়োৱা এটা প্ৰান্তীয় মতবাদক প্ৰাধান্য দিবলৈ চেষ্টা কৰাটো—বিশেষকৈ যেতিয়া তেওঁ নিজেই এই নৱ-মটক মতাদৰ্শৰ সৈতে জড়িত—WP:FRINGE-ৰ একেবাৰে পাঠ্যপুথিসদৃশ উদাহৰণ। আপুনি এটা মাত্ৰ অবিশ্বস্ত উৎস ব্যৱহাৰ কৰি মটকসকলৰ মূল সংজ্ঞা আৰু পৰিচয়ক সলনি বা বিকৃত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে, যদিও এই বিষয়টো ইতিমধ্যে একাধিক লেখকে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে। সৃষ্টিধৰ দত্ত ইয়াত ব্যৱহৃত একমাত্ৰ উৎস নহয়। প্ৰবন্ধটোত একাধিক উৎস যোগ কৰা হৈছে। প্ৰয়োজন হ’লে মই আৰু বহুতো উৎস যোগ কৰিব পাৰোঁ। উইকিপিডিয়াত আপোনাৰ এই প্ৰান্তীয় মতবাদসমূহ জোৰকৈ আগবঢ়োৱা বন্ধ কৰক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 15:50, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও): :এই বাক্য মটক/মৰাণ পাতৰক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। চুকাফাৰ দিনত বহু কেইজন লোক মাওলুং দেশৰ পৰা চুতীয়া, নগা, মৰাণ, ইত্যাদিৰ পৰা কৰ সংগ্ৰহ কৰিবলৈ আহিছিল, তাৰে এজনক মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দি চুকাফাই লগত ৰাখিছিল। "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" গ্ৰন্থত একেই জনকে মৰাণ পাতৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ আহোমৰ দিনটো উল্লেখ কৰা হৈছে। এইবোৰ সকলো তথ্য উল্লেখ কৰা হৈছে। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ English অনুবাদতো একেই কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। :পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে, "পাচে ৰাজা বেয়াকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুগ্ধ পাত্ৰ, এতিয়া ও নমাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।" [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:30, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::{{ping|Nayan j Nath}} মোৰ edit টোত Khilantzi য়ে দিয়া উৎস টো যোগ কৰাই আছে। কিন্তু সেইটো Khilanziয়াই প্ৰধান উৎস বনাবলৈ চাইছে। প্ৰায় সকলো গৱেষকে মটক ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি উল্লেখ কৰে। এই নতুন বিকৃত উৎস কেৱল এগৰাকী মটক লেখিকা কৰবি বৰুৱাই আগ বঢ়াইছে যিটো Wikipediaৰ নিয়মৰ অনুসৰি WP:FRINGE হয়। গতিকে এইটো উৎস জনগোষ্ঠী টোক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি। ::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] #ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। # ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। # মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। # 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :{{ping|KhiLanTzi}} :#গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই সেই একেই শাৰীৰ অনুবাদ কৰা আছে: "The king got a Tai family and named him Matak Patar." একেই শাৰী পুৰণি অসম বুৰঞ্জীত আছে: পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাত্ৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। তাৰ আগৰ অংশত চুতীয়া, মটক/মৰাণ, কছাৰী, ইত্যাদিৰ পৰা মাওলুঙৰ মানুহে কৰ লোৱাৰ কথা আছে। গতিকে এই শাৰী মটক/মৰাণ পাতৰৰ বিষয়ে আছে। :#FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :#"ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :#মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :#সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:04, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@Ananya Taye আৰু @KhiLanTzi দুয়োপক্ষৰ মতক ইয়াত ৰখা উচিত। ই প্ৰবন্ধটোক অধিক তথ্যসমৃদ্ধ কৰিছে। বুৰঞ্জীৰ কথাবোৰত সদায়েই !? থাকে। গতিকে পাঠকে নিশ্চয়কৈ দুয়োপক্ষৰ মতক গুৰুত্ব দি এক সিদ্ধান্তত উপনিত হ'ব পাৰিব। মাত্ৰ এইটোৱেই সত্য, আনটো অসত্য ধৰণৰ মত লিখাৰ পৰা বিৰত থাকক।-[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 16:41, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ::#ওপৰত থকা উল্লেখ থকা লেখকৰ তালিকাই প্ৰমাণ যে এইয়া ফ্ৰিঞ্জ নহয়। বহু কেইজন লেখকেই সহমত। ওলোটা আপুনিহে অধিকাংশ দত্তৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰি আছে। ::# ফুখাও শব্দটোৱে স্পষ্টকৈ টাই জনগোষ্ঠীৰ বুলি উল্লেখ কৰিছে। মটক পাতৰ কথা পিছৰ অংশত আছে। ::# মটক আৰু মৰানৰ বিষয়ে মূল টাই বুৰঞ্জীত পৃথক উল্লেখ আছে। ঔপনিৱেশিক পুথি সমূহে ভুল বুৰঞ্জীৰ নাম লৈ অনুবাদ কৰাটো কোনো নতুন কথা নহয়। WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERS অনুসৰি এই সমূহ উৎসক স্পষ্টকৈ অনিৰ্ভৰযোগ্য বুলি কব পাৰি। ::# 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨𑜼 (ফু খাও চাম ৱা ৰুণ নাই টাই মাও) ইয়াত আপোনাৰ গৱেষণাৰ প্ৰয়োজন নাই। ওপৰৰ উৎসত লিখা আছে ফু খাও চামৱা সকল টাই মাও ঘৰীয়া। ফুখাও বা মটক এটা জনগোষ্ঠী হয়। মটক পাতৰ এটা পদবী। বাক্যটোত স্পষ্টকৈ জনগোষ্ঠীটোৰ কথা লিখা হৈছে।[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:49, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।‌‌ গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"।‌ গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:45, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] WP:DUE অনুসৰি অধিক যোগ্য তথ্যক উচিত গুৰুত্ব দিয়া উচিত। এয়া স্পষ্ট যে তেখেতে মাত্ৰ দত্তৰ উৎসত অযথা ভৰ (undue weight) দি আছে। তাৰোপৰি নতুন গৱেষণাত ইতিমধ্যে প্ৰমাণ হৈছে যে মায়ামৰা সত্ৰৰ আৰম্ভনিৰ বহু আগৰে পৰাই বুৰঞ্জীত মটক সকলৰ কথা স্পষ্টকৈ আছেই। তেনে ক্ষেত্ৰত কেৱল দত্তৰ উৎসক লৈ অযথা ভৰ দিয়টো অনুচিত। মই মোৰ সম্পাদনাত দত্তৰ উৎসৰো নিয়ম অনুসৰি উল্লেখ কৰিছোঁ। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 16:54, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] আপোনাৰ তথ্যখিনিও সংযোগ কৰা উচিত। যিহেতু দুয়োপক্ষৰ মতবিৰোধ আছে। গতিকে বাক্যবোৰ এনেকৈ নিলিখিব যে আপোনাৰখিনিহে সত্য, আন জনৰ খিনি সত্য নহয়। এইদৰে লিখিলে দুয়োপক্ষৰ মতৰ মাজত এক সমতা বৰ্তি থাকে। ইয়াৰ পিছতো যদি মাত্ৰ নিৰ্দিষ্ট এজনেহে নিজৰ মতত অটল থাকে, তেন্তে নিশ্চয়কৈ বিহিত ব্যৱস্থা লোৱা হ'ব। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 17:09, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::মোৰ editত দুয়োটা মত প্ৰকাশ কৰা হৈছে। কিন্তু Khilanziয়াৰ মতটো গৱেষণক সন্মত নহয়। Khilanziয়াই নিজৰ Fringe POV আগ বঢ়াবলৈ যিবোৰ উৎস যোগ কৰিব বিচাৰিছে, সেইবোৰ নাইবা মটক সংগঠনৰ মত নাইবা টাই জাতীয়তাবাদী লেখা। নিৰপেক্ষ ইতিহাসবিদ সকলে মটকটো ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰি আহিছে। বাকী চুকাফাৰ দিনত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিছিল বুলি বিভিন্ন বুৰঞ্জীবিদে লিখি থৈ গৈছে, যিবোৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। অসমীয়া ভাষাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফা"ৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:15, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::কোন কেইটা উৎস? কৰবী বৰুৱাক বাদ দি প্ৰায় বোৰ নাইবা টাই লেখক দুজনমানৰ জাতীয়তাবাদী লেখনী বা websiteৰ লেখনী বা পৃথক বিষয়বস্তুৰ ওপৰত লিখা লেখনী। এইবোৰ reliable sourceত নপৰে। যি দুখন উৎসত মটক সংগঠনৰ মত উল্লেখ কৰা আছে, সেইবোৰ মই আতৰোৱা নাই। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 17:10, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] 𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 𑜼 (বাও চাং খাও চাম ৱা মটক পাতৰ) ::::এই বাক্য শাৰীত ডেকা এজন মটক পাতৰ হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াত 𑜈𑜈𑜫 (বাও) ডেকা জন 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫 (মটক পাতৰ) হিচাপে নিযুক্ত হৈছে। আৰু এইবোৰ প্ৰমাণৰ পাছতো Ananya Taye ৰ মতে মটক সকলক মোৱমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ সৈতে একেই সজাব চেষ্টা চলাই আছে। এইবোৰ পঢ়িয়েই ওপৰৰ কৰবী বৰুৱা, দুলেন হাজৰিকা, চুন গগৈ, বি কে গোহাঁই আৰু পুষ্পগগৈৰ দৰে বিশিষ্ট লেখক সকলে নিজৰ মতত টাই মূলীয় বুলি লিখিছে। আৰু সেয়া আপোনাৰমতে fringetheory? আপুনি বুজি পাইনে fringethoery কি বস্তু? Propaganda কি বস্তু বুজি পাইনে? যদি পাই তেন্তে বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ লিখিত আৰু কেইবাজনো বিশিষ্ট গৱেষকৰ দ্বাৰা পৰীক্ষিত তথ্যক কিছু অসম্ভব কথাৰে সলনি কৰিব চেষ্টা নকৰিব। ১২২৮ ৰ ওচৰৰ সময়ত চুকাফাৰ দিনৰ উৎসত লিখি থৈ যোৱা মটক সকলক কেইবা শতিকাৰ পাছত গঠন হোৱা মায়ামৰা সম্প্ৰদায় আৰু কেতিয়াবা মৰাণ জনগোষ্ঠী বুলি লিখি দিলেও সত্য বুৰঞ্জীত লিখা আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:33, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::# FRINGE নহ'বলৈ মূলসুঁতিৰ গৱেষকে গ্ৰহণ কৰা হ'ব লাগিব। দুজনমান মটক আৰু আহোম জাতীয়তাবাদী লেখকে লিখা লেখনীয়ে এইটো প্ৰতিষ্ঠা নকৰে। এইটো কোনো সৰু বিষয় নহয় যে এনেকৈ যধেমধে যিতি উৎস লগাই দিব। নিৰ্ভৰযোগ্য উৎস হ'বলৈ হ'লে সেই বিষয়ে সুকীয়াকৈ গৱেষণা কৰা লেখনী হব লাগিব। এইবোৰৰ ভিতৰত অকল কবৰী বৰুৱাৰ লেখনী এই বিষয় বস্তুৰ ওপৰত লিখা হৈছে। কিন্তু যিহেতু এইখন একমাত্ৰ লেখনী, গতিকে WP:FRINGE ত পৰে। :::::# "ফুখাও" শব্দৰ অৰ্থত টাই মূলীয় বুলি উল্লেখ নাই। সেই শাৰী দুটাই মটক পাতত বংশলতা ব্যাখ্যা কৰিছে। সেই বাবে ইংৰাজী অনুবাদত আছে "The king got a Tai family and named him Matak Patar" । তদুপৰি সেই শাৰীত "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨" হে আছে। লানমাখ্ৰু উল্লেখ কৰা শাৰীকে ধৰি পাছৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহী সকলৰ কাৰণেও "𑜇𑜤𑜁𑜧" শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। আহোম বুৰঞ্জীৰ পৃষ্ঠা ৩৮, ৩৫৩, ৩৫৫ চাব। "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানেও আহোম ভাষাত "আৰু" বুজাই। বুৰঞ্জী খনৰ বিভিন্ন অংশত এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। 𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌ মানে "সেই সকল পুৰুষ" বুজাই। 𑜇𑜤‌ মানে "পুৰুষ" আৰু 𑜁𑜧𑜨 মানে "সকল"। 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 মানে "ঘৰ" আৰু 𑜃𑜩 মানে "এতিয়া/সেই নিমিত্তে"। গতিকে "𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫 𑜃𑜩 𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨" ৰ অৰ্থ হ'ব : "সেই সকল পুৰুষ (𑜇𑜤𑜁𑜧𑜨‌) আৰু (𑜋𑜪 𑜈𑜡) ঘৰ (𑜍𑜢𑜤𑜃𑜫) সেই নিমিত্তে (𑜃𑜩) টাই-মাও (𑜄𑜩 𑜉𑜧𑜨)" হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। গতিকে এই শাৰীটোৱে আগৰ শাৰীৰ বিমুন পাতৰৰ কথা ব্যাখ্যা কৰিছে যেন বোধ হয়। সেই বাবে হয়টো "পুৰণি অসম বুৰঞ্জী" ত এই বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে: "পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়া ও নডাৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ"। "টাই-মাও" অৰ্থাত "নডা"। গতিকে পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ অনুবাদ ১০০% শুদ্ধ। যিহে নহওক এইবোৰৰ অৰ্থ বিচাৰিবলৈ যোৱাটো ইনেও WP:OR ত পৰিব। :::::# মটক আৰু মৰাণক পৃথককৈ উল্লেখ কৰা নাই। প্ৰথমভাগত "মটক" শব্দটোৱে মৰাণ সকলক ব্যাখ্যা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই কথা আহোম ৰজাৰ আদেশত লিখা কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জীত স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। তদুপৰি WP:RAJ আৰু WP:AGEMATTERSৰ কথায়ে নাহে, কাৰণ মই ব্যৱহাৰ কৰা উৎস বোৰ সকলো নতুন যুগৰ research paper বা history textbook পৰা লোৱা হৈছে। :::::# সেই টাই ভাষাৰ শাৰীটোৰ অনুবাদ কৰিবলৈ যোৱাটো WP:OR হ'ব, আৰু ইয়াৰ অৰ্থ চাবলৈ গ'লে ওপৰত কোৱাৰ দৰে "সেই সকল পুৰুষ আৰু ঘৰ সেই নিমিত্তে টাই-মাও" হ'ব পাৰে। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 18:46, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::#𑜈𑜈𑜫 𑜋𑜂𑜫 𑜁𑜧 𑜋𑜪 𑜈𑜡 𑜉𑜦𑜡 𑜄𑜨𑜀𑜫 𑜆𑜡𑜄𑜨𑜍𑜫: প্ৰথম কথা হ'ল 𑜈𑜈𑜫 মানে বাব হে বাও নহয়, বাও মানে হে ডেকা। 𑜈𑜈𑜫 (বাব) বুলি শব্দ অভিধানত নাই কিন্তু "বাপ" আছে, "প" আৰু "ব" আখৰ দুটা প্ৰায় একেই দেখাত। যদি "প" হয়, তেন্তে "বাপ" মানে "বস কৰা" বুজাই। "𑜋𑜂𑜫" মানে "আৰু/তাৰ পাছত", "𑜁𑜧" মানে "মন/ইচ্ছা কৰা", "𑜋𑜪 𑜈𑜡" মানে "আৰু" বা "হোৱা" বা "নাম দিয়া"। এই বাক্যৰ অৰ্থ হৈছে: তাৰ পাছত বস কৰিবলৈ মন কৰি মটক পাতৰ হ'ল। গতিকে এই বাক্য ওপৰৰ "টাই-মাও" উল্লেখ থকা বাক্যৰ লগত জড়িত। এই কথা গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদে হওক বা পুৰণি অসম বুৰঞ্জীৰ উল্লেখ। দুয়োখনতে একেই আছে। দুয়োটা বাক্যৰ একেলগে অৰ্থ হৈছে: সেই পুৰুষ সকল টাই-মাও ঘৰৰ আৰু পাছলৈ বস কৰিবলৈ মন কৰি "মটক পাতৰ" নাম দিলে‌ ("The king got a Tai family and named him Matak Patar", Ahom Buranji (GC Barua, p.38)।‌ বিমুন পাতৰে হওক, বা অন্য টাই-মাও এজন, এইজনকে মটক বা মৰাণ পাতৰ নাম দিছিল বুলি বুজিব পৰা যায়। মুঠতে দফাটোৱে মাওলুং দেশৰ পৰা মটক, চুতীয়া, কছাৰী, ইত্যাদিৰ খুত তুলিবলৈ অহা লোকৰ কথা বৰ্ণনা কৰা হৈছে। :::::# আপোনাৰ নিজা বিকৃত মূলক অনুবাদে interpretationয়ে বুৰঞ্জী সলনি কৰিব নোৱাৰে। এইবোৰ WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ত ও‌ পৰিব। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ‌ আৰু পুৰণি অসম বুৰঞ্জী published কৰা গ্ৰন্থ হয়। বাকী যিবোৰ উৎস বুলি দিছে সকলো মটক সংগঠন বা টাই জাতীয়তাবাদী লেখকৰ লেখনী। এইবোৰ আপোনালোক আহোম whatsapp Universityৰ গ্ৰুপ বোৰত প্ৰচাৰ কৰিব। Wikipediaত গ্ৰহণযোগ্য reliable source আৰু প্ৰতিষ্ঠিত উৎস হে যোগ কৰা হয়। :::::# মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে, গতিকে ভালদৰে ধৰিব পাৰি যে প্ৰথমতে মৰাণ সকলৰ‌ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰা শব্দ পাছলৈ সকলো মোৱামৰীয়া সকলৰ কাৰণে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ লোৱা হৈছিল। :::::[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 19:23, 12 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] বাপ? আপোনাৰ টাই আহোম ভাষাৰ অলপো জ্ঞান আছেনে? এয়া মোৰ WP:OR নহয় ৬ টা উৎসত টাই মূলীয় বুলি লিখা আছে। প্ৰথম বাক্যত ফু খাও সকলক টাই মাও ঘৰীয়া বুলি উল্লেখ আছে। আহোম ভাষাত 𑜰 𑜈 দুইটাই /w/ বা /b/ বুজোৱা হয়। গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ অনুবাদ যথেষ্ট ভুল আছিল। বিজে টেৰৱিয়েল আৰু ভাষাবিদ সকলে ইয়াক Pseudo Ahom বুলি কৈছিল যিটো আপুনি ওপৰত কৰিছে অভিধানৰ পৰা এটা এটা শব্দ চাই কৰা অনুবাদ। টাই ভাষাবিদ, গৱেষক পুষ্প গগৈকে ধৰি অন্য টাই ভাষাবিদ সকলে লিখি থৈছে ইয়াৰ অৰ্থ অনুসৰি প্ৰবন্ধ। আপোনাৰ মোৰ অনুবাদৰ প্ৰয়োজন নাই। মাত্ৰ আপোনাৰ অযুক্তিকৰ, পুৰণি আৰু অবাস্তৱ দাবীবোৰৰ বাবেহে মূল টাই বুৰঞ্জীৰ শাৰীবোৰ আনিব লগা হৈছে। ::::::মোৱামৰীয়া দিনত সকলোকে একেলগে "ফুকাও" আৰু "মটক" বুলি উল্লেখ কৰা আছে: মোৱামৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ অধিক জনসংখ্যা ফুখাও বা মটক জনগোষ্ঠীৰে আছিল সেয়া ইতিমধ্যে আধুনিক গৱেষক সকলে কৈছে। আৰু সেয়ে ফুখাও শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিছে যিটো চুকাফাৰ দিনৰ পৰাই কৰি অহা হৈছে। ই মটক সকলেই মৰাণ বুলি কত প্ৰমাণ কৰে? কোনো সত্য প্ৰতিষ্ঠিত তথ্য আপোনাৰ পছন্দৰ নহল বুলিয়ে মিছা হৈ নাযায়। ::::::[[WP:AGEMATTERS]]: অনুসৰি টাই মূলিয় বুলি উল্লেখ হোৱা শুদ্ধ গৱেষণাক প্ৰাধান্য দিয়া হৈছে। ::::::[[WP:DUE]] অনুসৰি সৃষ্টিধৰ দত্তৰ উৎসক অযথা ভৰ (UNDUE WEIGHT) হোৱা নাই। ::::::[[WP:OR]] মোৰ লেখা WP:OR নহয় কাৰণ ৬টা উৎসত টাই মূলৰ বুলি লিখা আছে এয় মোৰ নিজৰ গৱেষণা নহয়। ::::::[[WP:SYNTH]] হব নোৱাৰে কাৰণ টাই মূলৰ বুলি প্ৰতিটো উৎসতে নিজস্ব ভাৱে উল্লেখ আছে কেইবাটাও উৎস মিলি টাইমূলীয় বুলি বুজাব চেষ্টা কৰা হোৱা নাই। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 03:36, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::অনুবাদ বোৰ WP:OR নহয় যদি কি? উৎস ৫টা হওক ১০০ টা হওক। কথা নাই। Narrative আৰু POVৰ কথা টো আহে যিটো WP:FRINGE, WP:SYNTH, WP:OR, ইত্যাদি কেইবাটাও পলিচি উলঙ্ঘন কৰিছে। মটক বা আহোম জাতীয়তাবাদী লেখা প্ৰচাৰ কৰিবলৈ Wikipedia প্ৰয়োগ নকৰিব। WP:PROMO কি হয়, পঢ়ি চাওক। প্ৰায় সকলো আগশাৰীৰ গৱেষকে মটক মায়ামৰীয়া ধৰ্মৰ আৰু মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা গোষ্ঠী বুলি কয়। এই mainstream narrativeৰ বিপৰিতে যাবলৈ আগতে reliable sourceৰ উৎস গোটাওক। পাৰিলে নিজে গ্ৰন্থ লিখি Universityৰ পৰা পাব্লিচ কৰাওক। কৰবী বৰুৱা গগৈৰ লেখনী এক মাত্ৰ published research paper আৰু সেইবাবে লেখনীৰ ৰখা হৈছে। ইয়াত website, জাতীয় সংগঠনৰ লেখা উৎস হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ দিয়া নহ'ব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 03:59, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::লগতে আৰু এটা কথা বুজি ল'ব। ইয়াত WP:RAJ WP: AGEMATTERS এইবোৰৰ কথা নাহে। মই যোগ কৰা উৎস বোৰ বিশিষ্ট ইতিহাসবিদ আৰু বিদেশী গৱেষকে লিখা লেখনী। কৰবী বৰুৱাৰ লেখনী কোনো নিৰ্ভৰযোগ্য Journalত নাই। IJCRT Journalখন [https://www.researchgate.net/post/Is-INTERNATIONAL-JOURNAL-OF-CREATIVE-RESEARCH-THOUGHTS-IJCRT-a-genuine-journal Predatory journal] হয় আৰু ৱিকিপিডিয়াৰ বাবে Reliable source নহয়। :::::::বাকী WP:UNDUE হোৱাৰ প্ৰশ্নয়ে নাহে কাৰণ সেইটো মত FRINGE হয়। FRINGE হোৱাৰ পাছতো মতটো লেখনীত ৰখাটোৱে বহুত, মূল মত বনাবলৈ যোৱাটো [[WP:PROMO]] [[WP:NPOV]] ৰ উলঙ্ঘন কৰা হ'ব। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:10, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::::@[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] প্ৰথমে WP:OR আৰু WP:SYNTH পৃষ্ঠা দুটা ভালদৰে পঢ়ি আহকচোন এবাৰ তাৰ পাছত কথা পাতিম। চালে বেৰে কোবাই সকলো কথাকে WP:OR আৰু WP:SYNTH কলেই হব জানো? ::::::::WP:OR মোৰ লেখা WP:OR নহয় কাৰণ ৬টা উৎসত টাই মূলৰ বুলি লিখা আছে এয় মোৰ নিজৰ গৱেষণা নহয়। ইয়াৰ অৰ্থ মই নতুনকৈ কিবা আৱিষ্কাৰ কৰা নাই উৎসত ইয়াৰ উল্লেখ আছে। ::::::::WP:SYNTH হব নোৱাৰে কাৰণ টাই মূলৰ বুলি প্ৰতিটো উৎসতে নিজস্ব ভাৱে উল্লেখ আছে কেইবাটাও উৎস মিলি টাইমূলীয় বুলি বুজাব চেষ্টা কৰা হোৱা নাই। অৰ্থাৎ মই অৰ তৰ পৰা জোৰা টাপলি মৰা নাই। উৎস সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 04:22, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::::প্ৰতিস্তিত অনুবাদৰ বিপৰীতে গৈ নিজা অনুবাদ উলিওৱা টো WP:ORৰ লগতে WP:SYNTH ও হয়। পুৰণি অসম বুৰঞ্জী খন আহোম ৰাজপৰিয়ালৰ ঘৰৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বুৰঞ্জী। তাতো একেই অনুবাদ কৰা আছে। এই সকলোবোৰ বুৰঞ্জী ভূল বুলি ক'বলৈ mainstream গৱেষকৰ সহমত লাগিব। নাথাকিলে WP:FRINGE হ'ব। প্ৰতিস্থিত মতটো আগতে ৰখা হৈছে। নিজৰ একপক্ষীয় Fringe :::::::::মতটো আগত ৰখাটো policyৰ বিৰুদ্ধে যোৱা বুজাই। :::::::::মই দিয়া উৎস সমূহ আগতে পঢ়ি চাওক। চুকাফাৰ দিনৰ মৰাণক টাই ভাষাৰ বুৰঞ্জীত মটক কৈছিল। গৱেষক Ramirezৰ লেখনী পঢ়ক। ফুখাও, মৰাণ, মটক ইত্যাদি সকলো শব্দ গভীৰ ভাবে বিশ্লেষণ কৰা আছে। কাশিনাথ তামূলী ফুকনৰ বুৰঞ্জী পঢ়ক। চুকাফাৰ দিনৰ মটকক মৰাণ বুলি স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰা আছে। লানমাখ্ৰু মৰাণ বুলি প্ৰায় সকলো অসমীয়া বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। অসমীয়া বুৰঞ্জী বোৰ প্ৰাথমিক উৎস হয়। ইয়াত WP:AGEMATTERS, WP:RAJ এইবোৰ কৰ পৰা আহিব? IJCRT Journalবোৰ ইনেও Wikipediaত স্থান নাই। ভাল জনা শুনা admin থাকিলে সেইখনো যোগ কৰিবলৈ নিদিলে হয়। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 04:35, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::::{{ping|KhiLanTzi}} :::::::::কৰবী গগৈয়ে নিজৰ লেখনীত কি লিখিছে পঢ়ি চাওক: :::::::::Another Tai family was also designated as Matak Patar by the King. This information is found in the book written in the Tai Language --- “Phukhao cham wa ryun Tai mbaw bao changkhao cham wa Matak Patar”. :::::::::কৰবী গগৈয়ে মটক পাতৰ আৰু টাই লোক জন একেই জনে বুলি উল্লেখ কৰিছে। গতিকে আপুনি যোগ কৰা উৎস আপুনি কোৱা কথাৰ বিপৰীতে হে গৈছে। বাকী বাও হওক বাপ হওক, বাক্য কেইটাৰ মূল অৰ্থ সলনি নহয়। মূল কথাটো হৈছে দুয়োটা বাক্যয়ে একেইজন লোক আৰু একেটা পদবীৰ কথা উল্লেখ কৰিছে, যিদৰে দুয়োখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। বাকী শব্দ বা বাক্যৰ অৰ্থ উলিয়াবলৈ যোৱাটো WP:OR হয়, গতিকে চেষ্টাও নকৰিব। :::::::::আৰু এটা কথা। মায়ামৰা বিদ্ৰোহৰ দিনত মটক মানে ধাৰ্মিক গোষ্ঠীটোকে বুজাইছিল। সকলোৱে জানে মটকত কলিতা, কছাৰী, চুতীয়া, আহোম, ইত্যাদি ধেৰ জনগোষ্ঠীৰ লোক সোমাই আছে বুলি। এইটো প্ৰতিষ্ঠিত সত্য। মৰাণক কিছু ক্ষেত্ৰত মটকত ধৰা হৈছিল আৰু কিছু ক্ষেত্ৰত পৃথককৈ ধৰা হৈছিল। ভৰত সিংহ, ৰাঘব, ৰূক্মিনী, ইত্যাদি চৰিত্ৰক মৰাণ আৰু মটক দুয়োটা পৰিচয় দিয়া হৈছিল। মৰাণৰ ধৰ্ম মটক ধৰ্ম। ফুখাও মানে মোৱামৰীয়া ধৰ্ম পালন কৰা মটক ধৰ্ম গোষ্ঠী। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 05:02, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::::::{{ping|Ananya Taye}} {{ping|KhiLanTzi}} {{ping|Nayan j Nath}} ::::::::::মোৰ মতে এই আলোচনাটোত আমি প্ৰথমে এটা কথা মনত ৰখা উচিত যে [[WP:NPOV|নিৰপেক্ষ দৃষ্টিভংগী (NPOV)]] মানে কোনো এটা পক্ষৰ ঐতিহাসিক ব্যাখ্যাক সম্পাদকসকলে নিজে “সত্য” বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা নহয়। যদি কোনো বিষয়ত নিৰ্ভৰযোগ্য প্ৰকাশিত উৎসসমূহৰ মাজত মতভেদ আছে, তেন্তে সেই মতভেদটো উৎস অনুসৰি, উপযুক্ত attribution-সহ পাঠকক জনোৱাটোৱেই অধিক নিৰপেক্ষ পদ্ধতি। ::::::::::উদাহৰণস্বৰূপে, যদি এটা নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসত “X” বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে, আনহাতে আন এটা নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসত “Y” বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছে, তেন্তে প্ৰবন্ধত— :::::::::::; “{{cite|...}} অনুসৰি X ...” :::::::::::; “আনহাতে, {{cite|...}} অনুসৰি Y ...” ::::::::::—এই ধৰণে দুয়োটা মত উপস্থাপন কৰিব পাৰি। ইয়াত সম্পাদকৰ নিজৰ interpretation যোগ কৰি কোনটো “সঠিক” সেই সিদ্ধান্ত উলিয়াব নালাগে। [[WP:V|Verifiability]], [[WP:RS|Reliable sources]] আৰু [[WP:NPOV|NPOV]]-ৰ মূল উদ্দেশ্যও এইটোৱেই—আমি কি বিশ্বাস কৰোঁ সেয়া নহয়, নিৰ্ভৰযোগ্য প্ৰকাশিত উৎসত কি কোৱা হৈছে সেইটো উপস্থাপন কৰা। ::::::::::একেদৰে, কোনো প্ৰাথমিক উৎসৰ ভাষা, বিশেষকৈ প্ৰাচীন টাই/আহোম ভাষাৰ কোনো বাক্যৰ অৰ্থ সম্পাদকজনে নিজে শব্দে-শব্দে বিশ্লেষণ কৰি নতুন historical interpretation উলিয়ালে [[WP:OR|No original research]] বা [[WP:SYNTH|synthesis]]-ৰ সমস্যা হ'ব পাৰে। সেই ব্যাখ্যা যদি কোনো যোগ্য গৱেষক/বিশ্বাসযোগ্য প্ৰকাশিত উৎসত ইতিমধ্যে দিয়া আছে, তেন্তে সেই উৎসৰ attribution-সহ উল্লেখ কৰাটোহে অধিক উপযুক্ত। কেৱল উৎসত থকা তথ্যসমূহ কেইবাটাও ঠাইৰ পৰা জোৰা লগাই সম্পাদকীয় সিদ্ধান্তত উপনীত হোৱা উচিত নহয়। ::::::::::একেদৰে, কোনো এটা মতক [[WP:FRINGE|fringe]] বা [[WP:UNDUE|undue]] বুলি গণ্য কৰা উচিত নে নহয়, সেইটোও কেৱল সম্পাদকৰ ব্যক্তিগত মূল্যায়নৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰা উচিত নহয়। উৎসৰ মান, বিষয়টোৰ ওপৰত সেই উৎসৰ প্ৰাসংগিকতা, আৰু বিষয়টোৰ ওপৰত নিৰ্ভৰযোগ্য secondary sources-ত মতটোৰ স্থান—এইবোৰ বিবেচনা কৰা উচিত। যদি কোনো মত সঁচাকৈয়ে অতি সংখ্যালঘু বা fringe হয়, তেন্তে তাক মূল মতৰ সমান weight দিয়াৰ প্ৰয়োজন নাই; কিন্তু যদি দুয়োটা interpretation-ই উল্লেখযোগ্য আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য প্ৰকাশিত উৎসত আলোচনা কৰা হৈছে, তেন্তে উপযুক্ত weight আৰু attribution-সহ দুয়োটাকে উল্লেখ কৰিব পাৰি। ::::::::::সেইবাবে এই মুহূৰ্তত “এইটোহে সত্য, আনটো ভুল” বুলি সম্পাদকসকলে নিজে সিদ্ধান্ত লোৱাৰ পৰিৱৰ্তে দুয়োপক্ষই নিজৰ নিজৰ সৰ্বাধিক নিৰ্ভৰযোগ্য আৰু বিষয়টোৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে সম্পৰ্কিত উৎস আগবঢ়োৱাটো ভাল হ'ব। তাৰ পিছত প্ৰবন্ধত: ::::::::::* According to [Source A], ... ::::::::::* However, [Source B] interprets this as ... ::::::::::* Another study/source states ... ::::::::::এই ধৰণৰ attribution-এ পাঠকক তথ্যসমূহৰ মাজৰ মতভেদটো বুজিবলৈ সহায় কৰিব আৰু পাঠকে নিজে উৎসসমূহ মূল্যায়ন কৰিব পাৰিব। ::::::::::আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা হ'ল [[WP:BATTLEGROUND|Wikipedia is not a battleground]]। ব্যক্তিগত মন্তব্য, “আপুনি propaganda কৰিছে”, “আপুনি নিজে গৱেষণা কৰক”, “এই মতবাদ Wikipediaত প্ৰচাৰ নকৰিব” আদি অভিযোগে সমস্যাটো সমাধান নকৰে। আমি সম্পাদকক নহয়, উৎস আৰু content-টোক আলোচনা কৰা উচিত। একেদৰে [[WP:EW|edit warring]] এৰাই চলি content dispute-টো talk page-ত সমাধান কৰিবলৈ চেষ্টা কৰাটো উচিত। ::::::::::বৰ্তমান একেটা বিষয়ক লৈ বাৰে বাৰে edit/revert আৰু ব্যক্তিগতভাৱে interpretation লৈ বিতৰ্ক চলি থকা দেখা গৈছে। সেয়ে এজন [[Wikipedia:Administrators|administrator]]-ক অনুৰোধ কৰিম যে বিতৰ্কটো সমাধান নোহোৱালৈকে প্ৰবন্ধটো temporary protection-ত ৰাখক, যাতে কোনো পক্ষই নিজৰ version জোৰকৈ স্থাপন কৰিব নোৱাৰে। Protection-ৰ উদ্দেশ্য কোনো পক্ষক সমৰ্থন কৰা নহয়; ই কেৱল content dispute-টো আলোচনাৰ মাধ্যমে সমাধান কৰিবলৈ সময় দিয়ে। ::::::::::Protection চলি থকা সময়ত দুয়োপক্ষৰ উল্লেখযোগ্য আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসসমূহ আলোচনা কৰি, প্ৰয়োজন অনুসৰি দুয়োটা interpretation-কে উপযুক্ত attribution আৰু weight-সহ প্ৰবন্ধত ৰখাৰ এটা consensus version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি। ::::::::::শেষত, Wikipedia-ৰ কাম ইতিহাসৰ বিতৰ্কৰ “বিচাৰ” কৰা নহয়। আমাৰ কাম হ'ল নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসসমূহে কি কৈছে সেইটো সঠিক, নিৰ্ভৰযোগ্য, নিৰপেক্ষ আৰু proportionate ৰূপত পাঠকৰ সন্মুখত দাঙি ধৰা। য'ত উৎসসমূহৰ মাজত মতভেদ আছে, সেই মতভেদটো লুকুৱাই এটাক একমাত্ৰ সত্য হিচাপে উপস্থাপন কৰাতকৈ “According to X…” আৰু “According to Y…” বুলি উৎসভিত্তিকভাৱে উপস্থাপন কৰাটোৱেই অধিক encyclopedic পদ্ধতি।- [[সদস্য:AjayDas|AjayDas]] ([[সদস্য বাৰ্তা:AjayDas|বাৰ্তা]]) 05:45, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::::::{{ping|AjayDas}} {{ping|Nayan j Nath}} অনুগ্ৰহ কৰি মটক জনগোষ্ঠীৰ পৃষ্ঠা টোৰ lock টো খুলি দিয়ক। কাৰ edit নিৰপেক্ষ হৈছে, নিজে পঢ়ি চাওক। মোৰ edit দুয়োটা মত ৰখা হৈছিল। বৰ্তমান editত মটক টো টাই মূলীয় জনগোষ্ঠী বুলি লিখা হৈছে। X অনুসৰি Y অনুসৰি প্ৰয়োগ হোৱা নাই। আপুনি পৃষ্ঠা টো খুলি দিয়ক। মই অন্তৰ্ভুক্ত কৰিম। তাৰ পাছত নিজে পঢ়ি চাব। এনেকৈ পঢ়ি নোচোৱাকৈ lock কৰি‌ নিদিব। অসমৰ ৰাইজক আমি নিশ্চয় দুয়োটা মত আগবঢ়াব লাগিব আৰু গৰিষ্ঠ সংখ্যক ইতিহাসবিদৰ মত আগত ৰাখিব লাগিব। দুজনমান জাতীয়তাবাদী লেখকৰ বাহিৰে প্ৰায় বোৰ আগশাৰীৰ গৱেষকে মটক এটা ধৰ্মীয় গোষ্ঠী বুলি মত প্ৰকাশ কৰে। টাই মূলীয় বুলি ক'বলৈ যোৱাটো আহোম লেখক দুজনমানেহে আগ বঢ়োৱা মত। KhiLanTzi বোলা জনে যি উৎস হিচাপে আগ বঢ়াইছে, সেয়া মাত্ৰ এখন journalত বহলাই লিখা হৈছে, কিন্তু সেইখন IJCRT Journal Wikipediaৰ কাৰণে Reliable source নহয়। মই দিয়া উৎস সমূহ University professor আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষকে আগ বঢ়োৱা মত। গতিকে নিৰপেক্ষ ভাৱে দুয়ো মত আগ বঢ়াবলৈ পৃষ্ঠা টো Edit কৰিবলৈ আছে। অনুগ্ৰহ কৰি‌ lockটো‌ খুলি দিয়ক। [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 14:53, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::::::::{{ping|AjayDas}} আপোনাৰ পৰামৰ্শৰ সৈতে একমত। বিশেষকৈ কোনো এটা interpretation-ক সম্পাদকীয়ভাৱে “সত্য” বুলি নিৰ্ধাৰণ নকৰি নিৰ্ভৰযোগ্য secondary source অনুসৰি attribution-সহ উপস্থাপন কৰা উচিত। সেই অনুসৰি মই তলত এটা সংশোধিত draft আগবঢ়াইছোঁ। ইয়াত টাই-মূলৰ ব্যাখ্যাটো সম্পূৰ্ণ বাদ দিয়া হোৱা নাই; বৰং তাৰ সমৰ্থক উৎসসমূহ attribution-সহ ৰখা হৈছে, আৰু দত্ত, Ramirez আদি গৱেষকৰ পৃথক ব্যাখ্যাও উপযুক্ত weight-সহ দিয়া হৈছে। লগতে primary Tai Buranji-ৰ editor-generated translation/interpretation বাদ দিয়া হৈছে।[[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:18, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) == প্ৰস্তাৱিত সংশোধন আৰু উৎসসমূহ == {{ping|AjayDas}} {{ping|Nayan j Nath}} পৃষ্ঠাখন সুৰক্ষিত হোৱা বাবে বিতৰ্কিত অংশসমূহৰ বাবে তলত উৎস-ভিত্তিক সংশোধন প্ৰস্তাৱ দিছোঁ। মোৰ প্ৰস্তাৱ কোনো এটা মত সম্পূৰ্ণৰূপে আঁতৰোৱা নহয়; বৰং মতভেদ থকা বিষয়সমূহ attribution-সহ উপস্থাপন কৰি Wikipedia-ৰ নিজৰ ভাষাত কোনো বিতৰ্কিত মতক প্ৰতিষ্ঠিত সত্য হিচাপে নৰখা। '''১. পাতনিত “অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি টাই জনগোষ্ঠী” দাবীটো factual voice-ত নৰখা''' বৰ্তমানৰ পাতনিত মটকসকলক “অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি টাই জনগোষ্ঠী”, “টাই মূলীয় ফু-খাও পৰিয়াল” আৰু আহোমসকলৰ আগৰ টাই জনগোষ্ঠী হিচাপে Wikipedia-ৰ নিজৰ ভাষাত উপস্থাপন কৰা হৈছে। কিন্তু ব্যৱহৃত মূল বুৰঞ্জী-উদ্ধৃতিত আছে: :''“The king got a Téi family and named it Matak Patar.”'' অৰ্থাৎ এজন/এটা টাই পৰিয়ালক ''Matak Patar'' নাম বা পদ দিয়াৰ কথা কোৱা হৈছে। ইয়াৰ পৰা ''Matak'' নিজেই এটা টাই ethnicity আছিল বুলি স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠা নহয়। কৰবী বৰুৱা গগৈৰ নিজৰ লেখনীতও আছে: :''“Another Tai family was also designated as Matak Patar by the King.”'' তাৰ পিছত তেওঁ ''“it may be surmised”'' বুলি মটকসকল টাই গোটৰ বুলি নিজা inference আগবঢ়াইছে। সেয়ে এইটো বুৰঞ্জীৰ স্পষ্ট বক্তব্য নহয়, লেখকৰ ব্যাখ্যা। ইয়াত আৰু এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পাৰ্থক্য আছে। ''Matak Patar''-ৰ প্ৰসংগত উদ্ধৃত বুৰঞ্জী-বাক্যটোৱে এটা টাই পৰিয়ালক পাছত ''Matak Patar'' হিচাপে নিযুক্ত/নামকৰণ কৰাৰ কথা কয়। অৰ্থাৎ উৎসটোৱে সেই বিশেষ ''Patar'' পৰিয়ালটোৰ টাই মূল দেখুৱাব পাৰে; কিন্তু তাৰ পৰা ''Matak'' নামৰ এটা সম্পূৰ্ণ জনগোষ্ঠী চুকাফাৰ আগৰে পৰা টাই আছিল বুলি সিদ্ধান্ত কৰিব নোৱাৰি। এটা বিশেষ পৰিয়াল বা পদৰ উৎপত্তিক সমগ্ৰ জনগোষ্ঠীৰ জাতিগত উৎপত্তিৰ প্ৰমাণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ স্বতন্ত্ৰ নিৰ্ভৰযোগ্য secondary scholarship প্ৰয়োজন। তদুপৰি কৰবী বৰুৱা গগৈৰ লেখাত মটকসকলক “Assam's oldest Tai ethnic group” বুলি কোৱা হোৱা নাই। তেওঁ মটকসকলক “Tai Mongolian origin”ৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে আৰু আহোমসকলৰ আগতেই অসমত থকা বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে; আন ঠাইত “one of the oldest ethnic groups of Assam” বুলিও উল্লেখ কৰিছে। এই পৃথক বক্তব্যসমূহ জোৰা লগাই “অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি টাই জনগোষ্ঠী” বুলি Wikipedia-ৰ নিজৰ ভাষাত লিখাটো উৎসটোৱে কৰা দাবীতকৈ অধিক শক্তিশালী synthesis। এই মতটো সম্পূৰ্ণ আঁতৰোৱাৰ প্ৰয়োজন নাই; এনেদৰে attribution-সহ উল্লেখ কৰিব পাৰি: :'''“মটকসকলৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন মত আছে। কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে তেওঁলোকক টাই-মংগোলীয় মূলৰ জনগোষ্ঠী বুলি ব্যাখ্যা কৰি বুৰঞ্জীৰ ''Phukhao'' আৰু ''Matak Patar'' উল্লেখৰ সৈতে এই মত সংযোগ কৰিছে। আনহাতে শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই ঐতিহাসিক মটক পৰিচয়ক প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত মায়ামৰা শিষ্যসমাজৰ আন জনগোষ্ঠীলৈ সম্প্ৰসাৰিত হোৱা এক বৃহত্তৰ সামাজিক পৰিচয় হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।”''' এইদৰে দুয়োটা interpretation ৰখা যায়, কিন্তু এটাক Wikipedia-ৰ factual voice-ত “established fact” কৰা নহয়। [[WP:NPOV]] [[WP:DUE]] '''২. সম্পাদকৰ নিজা টাই-বাক্যৰ “মোটামুটি অনুবাদ” আঁতৰোৱা''' বৰ্তমান “নামসমূহ” অংশত টাই বুৰঞ্জীৰ দুটা বাক্যৰ পাছত “অসমীয়াত মোটামুটি অনুবাদ” বুলি নিজা অনুবাদ দিয়া হৈছে আৰু সেই অনুবাদৰ ওপৰত ''Phukhao = ancient Tai Matak ethnicity'' সিদ্ধান্ত গঢ়া হৈছে। বিতৰ্কিত প্ৰাচীন ভাষাৰ শব্দৰ অৰ্থ, ethnonym আৰু historical referent Wikipedia editor-এ নিজে নিৰ্ণয় কৰা উচিত নহয়। কোনো প্ৰকাশিত ভাষাবিদ বা ইতিহাসবিদে সেই নিৰ্দিষ্ট বাক্যৰ সেই অনুবাদ/ব্যাখ্যা দিলে সেই secondary source-ৰ attribution-সহ যোগ কৰিব পাৰি। অন্যথা এই অংশ [[WP:PRIMARY]], [[WP:OR]] আৰু [[WP:SYNTH]] অনুসৰি আঁতৰোৱা হওক। '''৩. দত্ত “অধিকাংশ গৱেষকৰ বিপৰীতে গৈছে” দাবীটো আঁতৰোৱা''' বৰ্তমানৰ লেখাত আছে যে শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই “অধিকাংশ গৱেষকৰ বিৰুদ্ধে গৈ” মটক-মৰাণ সম্পৰ্কৰ ব্যাখ্যা আগবঢ়াইছে। দত্তৰ উদ্ধৃত উৎসই এই “অধিকাংশ গৱেষক” দাবীটো সমৰ্থন নকৰে। তাৰ বিপৰীতে দত্তই স্পষ্টকৈ লিখিছে যে কাশীনাথ তামুলী ফুকন আৰু হৰকান্ত শৰ্মা বৰুৱাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত Matak-সকলক Moran বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে। সেয়ে দত্তৰ মতটো এনেদৰে attribution-সহ উপস্থাপন কৰা হওক, “majority বনাম minority” বুলি সম্পাদকীয় মন্তব্য নকৰাকৈ। '''৪. Lanmakhru-ৰ পৰিচয়''' বৰ্তমানৰ সংস্কৰণে কৰবী বৰুৱা গগৈৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি লানমাখ্ৰু-কে “মটক মুখিয়াল” বুলি উপস্থাপন কৰিছে। আনহাতে Yasmin Saikia-ৰ ''In the Meadows of Gold'' আৰু Medhi–Zaman-ৰ অধ্যয়নত লানমাখ্ৰু বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাতাক Moran হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। সেয়ে এটা বিতৰ্কিত interpretation-ক factual voice-ত নৰখি, প্ৰয়োজন হ'লে দুয়োটা identification attribution-সহ উল্লেখ কৰা হওক। '''৪(ক). Lanmakhru–Phukhao–Matak Patar সংযোগৰ সমস্যা''' বৰ্তমানৰ reconstruction-টোৱে লানমাখ্ৰুৰ সৈতে থকা ''ফুখেও''-ধৰণৰ উল্লেখক পিছৰ ''মটক পাতৰ'' প্ৰসংগত থকা ''ফুখাও'' উল্লেখৰ সৈতে একে বুলি ধৰি লৈছে; তাৰ পিছত সেই ''মটক‌ পাতৰ'' পৰিয়ালটো টাই হোৱাৰ ভিত্তিত লানমাখ্ৰু আৰু তাৰ পৰা সমগ্ৰ প্ৰাচীন "মটক" জনগোষ্ঠীক টাই বুলি সিদ্ধান্ত কৰা হৈছে। এই যুক্তিৰ শৃংখলটো মোটামুটি এনেধৰণৰ: :''লানমাখ্ৰু → ফুখেও → ফুখাও → মটক পাতৰ → টাই পৰিয়াল → সকলো প্ৰাচীন মটক = টাই'' কিন্তু প্ৰতিটো সংযোগ পৃথকভাৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিব লাগিব। বিশেষকৈ লানমাখ্ৰু/পৰৱৰ্তী মায়ামৰীয়া প্ৰসংগত পোৱা "ফুখেও"‌ form আৰু ''মটক পাতৰ'' প্ৰসংগত পোৱা ''ফুখাও'' form একেই শব্দ নে, একেই lineage/বংশ বুজায় নে—সেই কথা কোনো qualified Tai-Ahom linguistic secondary source-এ দেখুওৱা প্ৰয়োজন। কেৱল একেধৰণৰ romanisation বা শব্দৰ সাদৃশ্যৰ ওপৰত এই সমীকৰণ কৰিব নোৱাৰি। আনকি দুয়োটা form একেই বুলি ধৰি ল'লেও, এটা টাই পৰিয়ালক ''মটক পাতৰ'' হিচাপে নিযুক্ত কৰাৰ তথ্যৰ পৰা সমগ্ৰ ''মটক'' জনগোষ্ঠী টাই আছিল বুলি সিদ্ধান্ত নাহে। সেইটোৱে সৰ্বাধিক সেই বিশেষ পাতৰ বংশৰ টাই মূল বা টাই সংযোগহে প্ৰতিষ্ঠা কৰিব পাৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে পৰষ্পৰ অসমীয়া বুৰঞ্জী আৰু secondary scholarship-ত লানমাখ্ৰুক মৰাণ হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে। লগতে চুকাফাৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত মৰাণ আৰু মটক দুটা পৃথক জনগোষ্ঠী হিচাপে একেলগে তালিকাভুক্ত হোৱা দেখা নাযায়; Tai বুৰঞ্জীৰ ''মটক''-ৰ ঠাইত সমান্তৰাল অসমীয়া বিৱৰণত ''মৰাণ'' ব্যৱহৃত হৈছে। সেয়ে এই পুৰণি ''মটক'' ব্যৱহাৰ এটা পৃথক pre-Ahom Tai ethnicity আছিল বুলি ধৰি লোৱা নিজেই interpretation, established fact নহয়। এই সম্পূৰ্ণ historical identification কোনো নিৰ্ভৰযোগ্য secondary source-এ স্পষ্টকৈ প্ৰতিষ্ঠা নকৰিলে পৃথক primary-source উল্লেখ জোৰা লগাই এই conclusion কৰা [[WP:SYNTH]] আৰু [[WP:OR]]-ৰ সমস্যা। '''৫. “প্ৰাগৈতিহাসিক সৌমাৰ মটক ৰাজ্য” দাবী''' বৰ্তমানৰ লেখাত সমগ্ৰ ডিব্ৰুগড়–তিনিচুকীয়া অঞ্চল সামৰি “প্ৰাচীন কালৰ মটক ৰাজ্য” আৰু বেংমৰাক ইয়াৰ ৰাজধানী বুলি factual voice-ত উল্লেখ কৰা হৈছে। ইয়াৰ একমাত্ৰ citation হৈছে কৃষিজীৱিকা বিষয়ক ''International Journal of Modern Agriculture''-ত প্ৰকাশিত Ishani Senapoti-ৰ এটা প্ৰবন্ধ। ইমান বৃহৎ territorial-political দাবী—এখন pre-Ahom kingdom, ইয়াৰ সীমা আৰু ৰাজধানী—প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ specialist historical scholarship প্ৰয়োজন। একমাত্ৰ secondary/tertiary assertion-ৰ ওপৰত এইটো established history হিচাপে লিখা [[WP:DUE]] অনুসৰি উচিত নহয়। শক্তিশালী স্বাধীন historical source নোপোৱালৈকে দাবীটো আঁতৰোৱা বা স্পষ্ট attribution-সহ “Senapoti claims...” হিচাপে উল্লেখ কৰা হওক। '''৬. Mayamara–Matak বিকাশ''' শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তৰ dedicated monograph-ত মটক সমাজক Moran, Chutia, Kachari, Barahi, Ahom, Kaivarta আৰু caste-Hindu Mayamara disciples-ৰ বৃহত্তৰ community হিচাপে আলোচনা কৰা হৈছে। Philippe Ramirez-এও Mayamara বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণত ''phū khau an kao''-ক rebels-ৰ generic designation হিচাপে ব্যৱহাৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। সেয়ে মায়ামৰা সমাজ আৰু পৰৱৰ্তী composite Matak identity-ৰ ইতিহাস পাতনিত আৰু মূল ইতিহাস অংশত যথোচিত weight পোৱা উচিত। '''প্ৰস্তাৱ''' সাম্প্ৰতিক disputed version অথবা মোৰ আগৰ version-ৰ যিকোনো এটা সম্পূৰ্ণৰূপে গ্ৰহণ কৰাৰ সলনি ওপৰৰ ভিত্তিত এটা neutral version ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিছোঁ। Tai-origin interpretation-টো attribution-সহ থাকিব পাৰে; কিন্তু “oldest Tai ethnic group”, editor-supplied Tai translations, ancient Matak/Saumar kingdom, আৰু disputed identifications consensus নোহোৱাকৈ Wikipedia-ৰ factual voice-ত ৰখা উচিত নহয়। [[WP:NPOV]] [[WP:DUE]] [[WP:RS]] [[WP:PRIMARY]] [[WP:OR]] [[WP:SYNTH]] [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:18, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) === উৎসৰ মান আৰু প্ৰস্তাৱিত consensus draft === {{ping|Nayan j Nath}} {{ping|AjayDas}}: আপোনাৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি কোনো এটা interpretation-ক সম্পাদকীয়ভাৱে একমাত্ৰ “সত্য” বুলি উপস্থাপন কৰাৰ সলনি তলত উৎস-ভিত্তিক আৰু attribution-সহ এটা নতুন consensus draft আগবঢ়াইছোঁ। এইটো মোৰ আগৰ সংস্কৰণৰ হুবহু পুনঃস্থাপন নহয়। আগৰ draft-ত থকা কেইটামান সম্পাদকীয় inference-ও বাদ দিয়া হৈছে। উৎসৰ মানৰ ক্ষেত্ৰতো এটা সমস্যা আছে। কৰবী বৰুৱা গগৈৰ ২০২০ চনৰ লেখাটো ''International Journal of Creative Research Thoughts'' (IJCRT)-ত প্ৰকাশিত। এই journal-খন সম্ভাব্য predatory journal-ৰ Beall-list archive-ত অন্তৰ্ভুক্ত, আৰু journal-খনৰ নিজৰ website-এ ১–২ দিনৰ ভিতৰত review result আৰু ১–২ দিনৰ ভিতৰত publication-ৰ বিজ্ঞাপন দিয়ে। সেয়ে এটা বিতৰ্কিত historical/ethnological দাবী—যেনে “মটক অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি টাই জনগোষ্ঠী”—প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ এই উৎসক উচ্চমানৰ specialist scholarship হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাটো [[WP:RS]] আৰু [[WP:EXCEPTIONAL]] অনুসৰি সমস্যাজনক। অৱশ্যে লেখিকাৰ নিজা মত হিচাপে attribution-সহ উল্লেখ কৰিব পাৰি। ইয়াত source fidelity-ৰ সমস্যাও আছে। কৰবী বৰুৱা গগৈৰ লেখাটোৱে নিজেই “অসমৰ আটাইতকৈ পুৰণি টাই জনগোষ্ঠী” বুলি দাবী নকৰে। “Tai Mongolian origin”, আহোমসকলৰ আগতে অসমত উপস্থিতি, আৰু “one of the oldest ethnic groups” আদি পৃথক বক্তব্য একেলগ কৰি “oldest Tai ethnic group” বনোৱাটো citation-টোৱে প্ৰত্যক্ষভাৱে সমৰ্থন নকৰে। [[WP:V]] আৰু [[WP:SYNTH]] অনুসৰি citation-এ যিমানখিনি দাবী কৰে তাতকৈ অধিক শক্তিশালী বক্তব্য Wikipedia-ৰ voice-ত দিয়া উচিত নহয়। একেদৰে Ishani Senapoti-ৰ লেখাটো ''International Journal of Modern Agriculture''-ত প্ৰকাশিত, যাৰ ঘোষিত মূল scope agriculture আৰু plant science। সেই লেখাত থকা pre-Ahom “Saumar/Matak kingdom” সম্পৰ্কীয় দাবী মূল journal-খনৰ specialist ক্ষেত্ৰৰ বাহিৰৰ। সেয়ে এনে বৃহৎ territorial-historical দাবী সেই এটা উৎসৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি Wikipedia-ৰ factual voice-ত ৰখাৰ সলনি attribution-সহ উপস্থাপন কৰা উচিত। বৰ্তমানৰ সংস্কৰণত সমস্যাটো কোনো মত উল্লেখ কৰাত নহয়; disputed মতক attribution নোহোৱাকৈ established fact কৰা, primary Tai text-ৰ editor-generated অনুবাদ/ব্যাখ্যা যোগ কৰা, আৰু পৃথক পৃথক উৎস জোৰা লগাই broader historical conclusion কৰা। এইবোৰে [[WP:NPOV]], [[WP:DUE]], [[WP:RS]], [[WP:PRIMARY]], [[WP:OR]] আৰু [[WP:SYNTH]]-ৰ সমস্যা সৃষ্টি কৰে। == প্ৰস্তাৱিত consensus draft == '''মটক''' হৈছে অসমৰ এটা ঐতিহাসিক সামাজিক-ধাৰ্মিক আৰু ৰাজনৈতিক জনগোষ্ঠী, যাৰ বিকাশ [[মায়ামৰা সত্ৰ]] আৰু ইয়াৰ শিষ্যসমাজৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।<ref>"disciples of the Mayamara Satra, formed a greater community—the Matak community. ... their sectarian unity ... was later reinvigorated by a political purpose"{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref> ইতিহাসবিদ শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তৰ মতে, মৰাণ, চুতীয়া, কছাৰী, বৰাহী, আহোম, কৈৱৰ্ত আদি জনগোষ্ঠীৰ লগতে ব্ৰাহ্মণ, কায়স্থ, কলিতা আৰু বিভিন্ন বৃত্তিজীৱী গোটৰ মায়ামৰা শিষ্যসকলক লৈ বৃহত্তৰ মটক সমাজ গঢ় লৈছিল।<ref name="Dutta1985">{{cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=The Mataks and Their Kingdom: Castes and Tribes of Assam |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |pages=11-12 |quote=The Moamarias were all disciples of one Satra ... but they belonged to separate tribes and communities, Morans, Chutiyas, Kacharis, Barahis, Ahoms, Kaivartas and Brittials; and many caste Hindus, Brahmans, Kayasthas and Kalitas were found among the Moamarias. |url=https://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }}</ref> ডাম্বৰু ধৰ নাথেও মটকক একে সময়তে ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় আৰু ইয়াৰ শিষ্যসকলক সামৰি লোৱা সামাজিক সম্প্ৰদায় হিচাপে আলোচনা কৰিছে।<ref name="Nath2008">{{citation |last=Nath |first=Dambarudhar |title=The Mataks and their Revolt against the State in 18th Century Assam: Searching for Ethno-Religious Roots |editor1-last=Ray |editor1-first=Jayanta Kumar |editor2-last=Roy |editor2-first=Arpita Basu |book-title=Political Roles of Religious Communities in India |year=2008 |pages=107–124 |publisher=Institute for Security and Development Policy |url=https://www.isdp.eu/wp-content/uploads/publications/2008_ray-roy_political-roles-of-religious-communities-in-india.pdf }}</ref> ঐতিহাসিক উৎসসমূহত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' নামসমূহৰ ব্যৱহাৰ আৰু পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক একে ধৰণে দেখা নাযায় আৰু মটকসকলৰ প্ৰাচীন উৎপত্তি সম্পৰ্কেও বিভিন্ন ব্যাখ্যা দেখা যায়। দত্তই মটক পৰিচয়ৰ বিকাশক প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত বৃহত্তৰ মায়ামৰা শিষ্যসমাজলৈ সম্প্ৰসাৰিত হোৱা পৰিচয় হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> ডাম্বৰু ধৰ নাথৰ মত মৰাণসকল এই শিষ্যসমাজৰ আটাইতকৈ বৃহৎ একক জনগোষ্ঠীসমূহৰ অন্যতম আছিল আৰু ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' নাম দুটা বিভিন্ন ঐতিহাসিক প্ৰসংগত সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref name="Nath2008"/> আনহাতে কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলৰ এটা প্ৰাচীন টাই-মূলীয় ব্যাখ্যা আগবঢ়াই তেওঁলোকক ''ফু-খাও'' আৰু বুৰঞ্জীৰ ''মটক পাতৰ'' উল্লেখৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে।<ref name="KBG2020">{{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |year=2020 |pages=2772–2776 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf }}</ref> অৱশ্যে বুৰঞ্জী সমূহত স্পষ্টকৈ উল্লেখ আছে যে চুকাফাই লগ পোৱা "মটক" সকল প্ৰকৃততে মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক আছিল।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref><ref>Tamuli Phukan, Kasinath, "Assam Buranji",p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> [[মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ]]ৰ সময়ত মটক পৰিচয়ে এটা বৃহত্তৰ ৰাজনৈতিক ৰূপ লাভ কৰে। বিদ্ৰোহৰ পৰিণতিত ১৮০৫ চনত সৰ্বানন্দ সিংহৰ নেতৃত্বত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য গঢ় লৈ উঠে।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref><ref name="Baburam2021">{{cite journal |last=Saikia |first=Baburam |title=Marginalisation, Revolt and Adaptation: On Changing the Mayamara Tradition |journal=Journal of Ethnology and Folkloristics |volume=15 |issue=1 |year=2021 |pages=85–102 |doi=10.2478/jef-2021-0006 }}</ref> ==নাম আৰু পৰিচয়ৰ বিকাশ== ''মটক'' শব্দৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে বিভিন্ন ব্যাখ্যা প্ৰচলিত আছে। ''মত-এক'', টাই ভাষাৰ ''মা-তক'' অথবা আন শব্দৰ পৰা নামটো উদ্ভৱ হোৱা বুলি বিভিন্ন লেখকে মত প্ৰকাশ কৰিছে। শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই এই ব্যুৎপত্তিসমূহক নিশ্চিত বুলি গ্ৰহণ কৰা নাই আৰু বিভিন্ন বুৰঞ্জীত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' নামৰ ব্যৱহাৰত পাৰ্থক্য লক্ষ্য কৰিছে।<ref name="DuttaTerms">{{harvcol|Dutta|1985|pp=4-20}}</ref> ===বুৰঞ্জীত মটক শব্দ ব্যৱহাৰ=== বুৰঞ্জীসমূহত ''মৰাণ'', ''মটক'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দসমূহৰ ব্যৱহাৰত একৰূপতা দেখা নাযায়। ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত মূলতঃ ''মৰাণ'' শব্দ ব্যৱহৃত হৈছে; ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ৰ কিছুমান বিৱৰণত ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' শব্দ দুটা একেটা জনগোষ্ঠীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। ''তুংখুঙীয়া বুৰঞ্জী''ত সাধাৰণতে ''মৰাণ'' আৰু ''মোৱামৰীয়া'' শব্দ ব্যৱহৃত হোৱাৰ বিপৰীতে ''মটক'' শব্দ অতি সীমিতভাৱে দেখা যায়। কিছুমান পৰৱৰ্তী অসমীয়া বুৰঞ্জীত আহোম চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰা মায়ামৰা শিষ্যসকলক সামূহিকভাৱে ''মটক'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="DuttaTerms"/> চুকাফাৰ সময়ৰ ঘটনাৰ বৰ্ণনাত কিছুমান বুৰঞ্জীয়ে ''মটক'' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলেও সমান্তৰাল বিৱৰণসমূহে সেই লোকসকলক ''মৰাণ'' বুলি চিনাক্ত কৰে।<ref name="DuttaTerms"/> ফিলিপ ৰামিৰেজে টাই-আহোম বুৰঞ্জীত ব্যৱহৃত জনগোষ্ঠীসূচক নামসমূহ আলোচনা কৰি ''Rangyeu'', ''Tiwra'', ''Tumisa'' আৰু ''Môtuk''ক সমভূমিৰ লোকসকলৰ বাবে ব্যৱহৃত তুলনামূলকভাৱে নিৰ্দিষ্ট নামসমূহৰ ভিতৰত ৰাখিছে। তেওঁ ''Tumisa''ক ডিমাছা/কছাৰী পৰিসৰৰ সৈতে আৰু ''Tiwra''ক চুতীয়াসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="Ramirez2014">{{cite book |last=Ramirez |first=Philippe |title=People of the Margins: Across Ethnic Boundaries in North-East India |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |year=2014 |pages=121–122 |url=https://hal.science/hal-01446144 }}</ref> আনহাতে কাশীনাথ তামুলী ফুকন আৰু হৰকান্ত শৰ্মা বৰুৱাৰ বুৰঞ্জীত চুকাফাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ''মটক''সকলক মৰাণ বুলি চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref name="DuttaMatakMoranSukapha">"The chronicles, like those of Kasinath Tamuli Phukan and Harakanta Sarma Barua, have clearly mentioned that the Mataks referred to in connection with Sukapha's encounter with the local tribes, were the Morans."{{harvcol|Dutta|1985|page=42}}</ref> কাশীনাথ তামুলী ফুকনৰ ''অসম বুৰঞ্জী''ত এই প্ৰসংগত “এই মটককে মৰাণ বোলে” বুলি উল্লেখ আছে।<ref>Tamuli Phukan, Kasinath, ''Assam Buranji'', p.11, "আৰু পুৰ্বে ১১৬৪ শকত মটকৰ বদৌচা ৰজা ও বৰাহিৰ থাকুমথা ৰজা এই দুই ৰজাৰে মিত্ৰ কৰি মিলেৰে বস কৰি, পৰে ১১৭৩ সঁকত মটকক খৰিভাৰি বাৰিচোৱা এনে ল'লে। এই মটককে মৰাণ বোলে।"</ref> ===টাই-মূলৰ ব্যাখ্যা=== কৰবী বৰুৱা গগৈয়ে মটকসকলক “Tai Mongolian origin”ৰ জনগোষ্ঠী বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>"...they are an ethnic tribe of Tai Mongolian origin," {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=2773}}</ref> এই ব্যাখ্যাৰ সমৰ্থনত তেওঁ টাই-আহোম বুৰঞ্জীৰ ''ফু-খাও'',<ref>"...'Phu' - means "Esteemed Person" or "Owner" and "Khao" means 'white..." {{Cite journal |last=Gogoi |first=Karabi Baruah |title=Assamese Language and Ethno Dialect Variety as Spoken by the Matak Community of Assam |journal=International Journal of Creative Research Thoughts |volume=8 |issue=9 |date=2020-09 |publisher=IJCRT |issn=2320-2882 |url=https://ijcrt.org/papers/IJCRT2009351.pdf |language=en |access-date=2026-07-04 |page=}}</ref> ''মটক পাতৰ'' আৰু আন কিছুমান উল্লেখ ব্যৱহাৰ কৰিছে। বিশেষকৈ তেওঁ এটা টাই পৰিয়ালক ৰজাই ''মটক পাতৰ'' হিচাপে নিযুক্ত কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰি এই তথ্যৰ পৰা মটকসকল টাই গোটৰ আছিল বুলি অনুমান কৰিছে।<ref name="KBG2020"/> গগৈয়ে চুকাফাই টিপামত লগ পোৱা আৰু পিছত ''লানমাখ্ৰু'' নাম পোৱা ব্যক্তিজনক এটা মটক পৰিয়ালৰ মুখিয়াল হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছে।<ref name="KBG2020"/> ইয়াৰ বিপৰীতে অসমীয়া বুৰঞ্জী সমূহত ''লানমাখ্ৰু'' বংশটো মৰাণৰ বংশ বুলি উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Saikia |first=Yasmin |title=In the Meadows of Gold: Telling Tales of the Swargadeos at the Crossroads of Assam |publisher=Spectrum Publications |location=Guwahati |year=1997 |page=91 |isbn=81-85319-61-8 }}</ref><ref>{{cite conference |last1=Medhi |first1=Birinchi |last2=Zaman |first2=Aref |title=The Morans of Assam, India: Struggle for Survival |conference=IUAES2013 World Congress |location=Manchester |year=2013 |url=https://nomadit.co.uk/conference/iuaes2013/paper/14106 }}</ref> বুৰঞ্জী সমূহৰ আন এক বিবৰণৰ মতে চুকাফাই অসমত থাকিবলৈ লওতে নৰা ৰজাই অসমৰ ৰাজ্য‌, যেনে কছাৰী, মটক/মৰাণ, চুতীয়া, কমতা, বৰাহী, আৰু‌ নগা বোৰৰ পৰা খুত তুলিবলৈ মানুহ কেইজনমান পঠিয়াইছিল; চুকাফাই তাৰে এজনক ''মটক পাতৰ'' বা ''মৰাণ পাতৰ '' নাম দিছিল।<ref>Goswami, Hemchandra, "Purani Assam Buranji", p.25,"আৰু পুৰ্বে নড়া ৰজাই চুতীয়া, কছাৰী, মৰাণ, নগা, বৰাহী কমতেশ্বৰ এই বোৰৰ খুত তুলিছিল। পাচে ইয়াৰে খুত তুলিবলৈ তিনিটা মানুহ পঠাই দিলে। কমতেশ্বৰ লৈকে বৰাহীলৈকে এটা, চুতীয়া লৈকে মৰাণ লৈকে এটা, কছাৰী লৈকে নগা লৈকে এটা। পাচে বিমুন নামেৰে এইটো আহি কছাৰী নগাৰ খুত তুলি চুকাফা মহাৰজাৰ লগ ললেহি। পাচে ৰাজা বেথাকৈ তাৰ নাম দিলে বিমুন পাতৰ, এতিয়াও নড়াৰ পৰা অহা এই ঘৰকেহে বোলে মৰাণ পাতৰ।"</ref> ''ফু-খাও'' শব্দটোৰ ঐতিহাসিক ব্যৱহাৰো একাধিক প্ৰসংগত দেখা যায়। মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ টাই-আহোম বুৰঞ্জী-বিৱৰণ আলোচনা কৰি ৰামিৰেজে উল্লেখ কৰিছে যে ''ফু-খাও-আন-খাও'' শব্দটো বিদ্ৰোহীসকলৰ বাবে এটা সামূহিক বা generic designation হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল, আনহাতে ''Mayamara'' শব্দটো সত্ৰীয় নেতৃত্বৰ বাবে ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref name="Ramirez2022">{{cite journal |last=Ramirez |first=Philippe |title=De la secte à la tribu : les Moran et Matak du Haut-Assam |journal=Moussons |volume=40 |year=2022 |pages=119–150 |doi=10.4000/moussons.9908 }}</ref> ৰাজনীতি-বিজ্ঞানী সুন গগৈৰ মতে, "সদৌ অসম মটক সন্মিলন" আৰু সংশ্লিষ্ট কিছুমান বুদ্ধিজীৱীয়ে মটকসকলৰ উৎপত্তি দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰি তেওঁলোকক আহোমসকলৰ আগতেই অসমলৈ অহা “প্ৰাচীন টাই” জনগোষ্ঠী হিচাপে উপস্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। গগৈৰ মতে, এই প্ৰচেষ্টাৰ উদ্দেশ্য মটকসকলক ধৰ্মীয়-যৌগিক সমাজৰ সলনি এটা পৃথক জনজাতীয় জনগোষ্ঠী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা। তেওঁ এই পুনৰ্ব্যাখ্যাক সমসাময়িক “ৰাজনৈতিক জনজাতিকৰণ”ৰ আকাংক্ষাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="SunGogoi2020">{{cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=Ethnicity and Its Political Management: The Case of Matak-Moran Binary in Assam |journal=International Journal of Management |volume=11 |issue=2 |year=2020 |pages=287–295 |page=293 |issn=0976-6510 |url=https://iaeme.com/MasterAdmin/Journal_uploads/IJM/VOLUME_11_ISSUE_2/IJM_11_02_030.pdf |access-date=1 August 2026 |quote=The academic efforts of AAMS to appropriate the ethnographic history of the group is still obsessed with the objective to substantiate that the "Matak" is a 'tribe", and not a "religious community" as portrayed by the dominant discourse of history. The recent quest of the mouth-piece organizations among the group for tracing back Mataks' ethnic origin to the South-East Asia is not without political significance, as it is aimed at establishing conformity of the group with the Tai-speaking people of Assam. AAMS and some intellectuals today introduce the group as the "Ancient Tai" people of Assam, who had migrated to the region even before the Tai-Ahoms. These assertions reflect the aspiration of the group for "political tribalization" similar to that of the several other non-tribal ethnic groups of Assam.}}</ref> শ্ৰীষ্টিধৰ দত্তই মটক পৰিচয়ক মায়ামৰা সত্ৰৰ বিভিন্ন জাতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ শিষ্যক সামৰি লোৱা এক যৌগিক সমাজ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত ''মটক'' নামটো পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় আৰু সামাজিক গোটসমূহলৈও সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Dutta1985Identity">"The word ‘Matak’ was no longer confined to the Moran people alone, but was extended to include the other tribal members as well."{{harvcol|Dutta|1985|page=11}}</ref> ==মায়ামৰা ধৰ্ম আৰু যৌগিক মটক সমাজ== [[অনিৰুদ্ধদেৱ]]ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা ধৰ্মীয় পৰম্পৰাই বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আৰু সামাজিক স্তৰৰ লোকক শৰণ দিছিল। ডাম্বৰু ধৰ নাথৰ মতে মৰাণ, আহোম, চুতীয়া, কছাৰী, কৈৱৰ্ত আৰু আন জনগোষ্ঠীৰ লোক এই সমাজত অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল।<ref name="Nath2008"/> মৰাণসকল এই শিষ্যসমাজৰ আটাইতকৈ বৃহৎ একক জনগোষ্ঠীসমূহৰ অন্যতম আছিল আৰু ''মৰাণ'' আৰু ''মটক'' নাম দুটা বিভিন্ন ঐতিহাসিক প্ৰসংগত সমাৰ্থকভাৱেও ব্যৱহৃত হৈছিল।<ref name="Nath2008"/> দত্তৰ মতে মটক নামটো প্ৰথমে মৰাণসকলৰ সৈতে বিশেষভাৱে জড়িত থাকিলেও পৰৱৰ্তী সময়ত আন জনজাতীয় শিষ্যসকলকো সামৰি ল'বলৈ ধৰে।<ref name="Dutta1985Identity"/> নাথেও মটক/মায়ামৰা সমাজৰ ভিতৰত পৃথক জাতিগত পৰিচয় বজাই থকা ''আহোম মটক'', ''চুতীয়া মটক'', ''কলিতা মটক'', ''মৰাণ মটক'' আৰু ''কৈৱৰ্ত মটক'' আদি সামাজিক গোটৰ উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Nath2008"/> ==মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ আৰু ৰাজনৈতিক পৰিচয়== অষ্টাদশ শতিকাৰ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ প্ৰথম পৰ্যায়ত মৰাণসকলে মুখ্য ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিছিল। নাথৰ মতে পিছলৈ বিদ্ৰোহটো বিস্তৃত হৈ বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আৰু সামাজিক গোটক সামৰি লোৱা গৃহযুদ্ধৰ ৰূপ লয়।<ref name="Nath2008"/> এই বৃহত্তৰ মায়ামৰা/মটক সমাজৰ ভিতৰত চুতীয়া, আহোম, কৈৱৰ্ত আৰু আন জনগোষ্ঠীসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="Nath2008"/> বিদ্ৰোহৰ পৰিণতিত সৰ্বানন্দ সিংহৰ নেতৃত্বত বেংমৰাক কেন্দ্ৰ কৰি এটা স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজনৈতিক একক গঢ় লৈ উঠে। ১৮০৫ চনত আহোম চৰকাৰৰ সৈতে হোৱা বন্দোবস্তৰ পাছত এই অঞ্চলৰ স্বায়ত্তশাসিত মৰ্যাদা স্বীকৃত হয়।<ref>{{harvcol|Dutta|1985|pp=187-232}}</ref> আধুনিক নৃতাত্ত্বিক-ঐতিহাসিক গৱেষণাতো ১৮০৫ চনত মায়ামৰা অনুসাৰীসকলে সৰ্বানন্দ সিংহৰ অধীনত স্বায়ত্তশাসিত মটক ৰাজ্য গঠন কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Baburam2021"/> ==মৰাণ-মটক পৃথকীকৰণ== ফিলিপ ৰামিৰেজৰ নৃতাত্ত্বিক অধ্যয়নত মৰাণ আৰু মটকক উজনি অসমৰ ওচৰ-চুবুৰীয়া আৰু সাংস্কৃতিকভাৱে ঘনিষ্ঠ দুটা সমাজ হিচাপে আলোচনা কৰা হৈছে। তেওঁৰ মতে, দুয়োটা সমাজৰ মাজত বৰ্তমান দেখা পোৱা পৃথকীকৰণৰ বিকাশত তেওঁলোকৰ উমৈহতীয়া মায়ামৰা বৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ আভ্যন্তৰীণ বিভাজন আৰু segmentary dynamics-এ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে।<ref name="Ramirez2022"/> ==তথ্য উৎস== {{reflist}} [[সদস্য:Ananya Taye|Ananya Taye]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Ananya Taye|বাৰ্তা]]) 16:21, 13 September 2026 (ইউ.টি.চি.) == Native name == @[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] আপুনি পূৰ্বৰ সংষ্কৰণত থকাৰ দৰে <nowiki>{{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}}</nowiki> বুলি মটক জনগোষ্ঠীৰ পাছত লিখি দিবচোন। এইটো ঐতিহাসিক নাম যিটো প্ৰথম চুকাফাৰ দিনৰ বুৰঞ্জীত আহোম ভাষাত লিখা হৈছিল সেয়ে ৰচনা শৈলী অনুসৰি native name টো লিখিব লাগে আৰম্ভনিতে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 13:26, 21 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :@[[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]], ইয়াৰ বাবে এটা সৱল উৎস দিয়ক। পতিয়ন যাব পাৰিলে লিখি দিম। -[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 18:33, 21 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] https://archive.org/details/dli.csl.7850/page/n42 মূল টাই বুৰঞ্জী অংশত সেই পৃষ্ঠাটোতে ৫ বাৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 06:15, 22 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] অন্যান্য উৎস সমূহ: ড: ননি ৰূপা চেতিয়া ডাঙৰীয়ানীয়ে নিজৰ গৱেষণাত লিখিছে {{quote|Because in Ahom language Ma means powerful (scholar) and Tak means weighed or tested; i. e. the tested powerful man}}<ref>“Because in Ahom language Ma means powerful (scholar) and Tak means weighed or tested; i. e. the tested powerful man.” {{Cite journal |last=Chetia |first=Noni Rupa |title=The Formation of Matak: Caste or Community: A Study in Its Historical Perspective |journal=Journal of Research in Humanities and Social Science |volume=9 |issue=12 |pages=66–68 |date=2021 |url=https://www.scribd.com/document/938026214/The-Formation-of-Matak-Caste-or-Community-A-Study-in-Its-Historical-Perspective |page=67 |issn=2321-9467 |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref> আৰু ড: বি.কে. গোহাঁই ডাঙৰীয়াই লিখিছে: {{quote|In fact, Matak is a Tai word, 'Mo' meaning' learned' and 'tak' meaning 'tested or powerful'.}} <ref>{{Citation |last=Gohain |first=B.K. |title=A note on Mataks of Assam |date=2018-04-12 |url=https://thehillstimes.in/featured/a-note-on-mataks-of-assam |work=The Hills Times |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref> চুন গগৈ ডাঙৰীয়াই লিখিছে: {{quote|In the Ahom language 'Ma' means powerful and 'Tak' means tested or examined}}<ref>“In the Ahom language 'Ma' means powerful and 'Tak' means tested or examined.” {{Cite journal |last=Gogoi |first=Sun |title=An Introduction to the Colonial Identity of the Greater „Matak‟ Community of Assam: Religion, Community, Ethnicity and State (1760’s–1900’s) |journal=Indian Journal of Social and Political Studies |volume=5 |issue=1 |pages=31–36 |date=2018 |url=https://ijsp.in/admin/mvc/upload/50108%20AN%20INTRODUCTION%20TO%20THE%20COLONIAL%20IDENTITY%20OF%20THE.pdf |page=31 |issn=2348-0084 |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref>সৃষ্টিধৰ দত্তই নিজৰ পুথিৰ ১৯৬৮ চনত অনুষ্ঠিত সদৌ অসম মটক সন্মিলন, তিনিচুকীয়া অধিৱেশনৰ সভাপতিৰ ভাষণৰ লগতে বি. দাসে “বুৰঞ্জী মটক মৰাণ”ত লিখা তথ্য , জে. তালুকদাৰে ১৯৭৬ চনত “মটক শব্দৰ উৎপত্তি ও তাৎপৰ্য”ত লিখা তথ্যৰ উধৃতি দি উল্লেখ কৰিছে {{Quote|In the Ahom language Ma means powerful (scholar) and Tak means weighed or examined, i.e., a tested powerful man}}<ref>“In the Ahom language Ma means powerful (scholar) and Tak means weighed or examined, i.e., a tested powerful man.” {{Cite book |last=Dutta |first=Sristidhar |title=Mataks and Their Kingdom |date=2024 |url=https://archive.org/details/mataks-and-their-kingdom/page/5/mode/1up |publisher=Internet Archive |page=6 |language=en |access-date=2026-09-26}}</ref> [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 17:44, 26 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::@[[সদস্য:KhiLanTzi|KhiLanTzi]] এইটো নেটিভ নেম বুলি তথ্য দিয়ক। মই টাই-আহোম ভাষাত বানানটো কি বুলি লিখা হ'ব সেই বিষয়ে তথ্য বিচৰা নাই। [[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ([[সদস্য বাৰ্তা:Nayan j Nath|বাৰ্তা]]) 18:06, 26 September 2026 (ইউ.টি.চি.) :::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ওপৰৰ সকলো উৎসই উল্লেখ কৰিছে যে ই আহোম ভাষাৰ পৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে ই Native Name। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 18:20, 26 September 2026 (ইউ.টি.চি.) ::::::@[[সদস্য:Nayan j Nath|Nayan j Nath]] ওপৰত মুঠ ৫টা উৎসত মটক শব্দৰ বিষয়ে স্পষ্ট উল্লেখ দিয়া হ'ল য'ত শব্দটো Native Name বুলি সুন্দৰকৈ লিখা হৈছে। সেয়েহে পৃষ্ঠাটোত<nowiki>{{lang-aho|𑜉𑜦𑜡𑜄𑜨𑜀𑜫}} {{lit|শক্তিশালী মানুহ}}</nowiki> বুলি লিখি দিয়ে যেন। যদি যুক্তিগত ভাবে কিবা আপত্তি আছে জনাব পাৰে। [[সদস্য:KhiLanTzi|KHI-LAN-TZI]] 22:19, 1 November 2026 (ইউ.টি.চি.) chktrqwi2pm0zr2w71o9oyfq7x89i6k 0 138450 649130 632159 2026-11-02T11:40:55Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 649130 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Koodevide | image = | caption = | director = পি পদ্মৰাজন<ref name="cinemaofmalayalam" /><ref>{{cite web|url=http://cinemalayalam.net/articles/|title=The History of Malayalam Cinema|date=18 November 2006|access-date=2009-01-16|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090107042122/http://www.cinemalayalam.net/articles|archive-date=7 January 2009|df=dmy-all|archivedate=7 January 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090107042122/http://www.cinemalayalam.net/articles|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.keral.com/articles/New_thoughts_on_Films.htm|title=New Thoughts on Films :Koodevide? (1983)|access-date=2009-01-16}}{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | story = বাসন্তী | producer = ৰাজন জোছেফ | screenplay = পি. পদ্মৰাজন | narrator = | starring = {{ubl|মমুট্টি|সুহাশিনী মনিৰত্নম|ৰশিন ৰহমান}} | music = জনছন | cinematography = শ্বাজী এ কৰুণ | editing = মধু কাইনাকাৰি | distributor = প্ৰকাশ মোভিটোন | released = {{Film date|1983|10|21|df=y}}<ref>{{cite web|url=http://www.prd.kerala.gov.in/1983.htm|title=List of Malayalam films released during the year 1983|publisher=PRD, Govt of Kerala|access-date=2009-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20090602043414/http://www.prd.kerala.gov.in/1983.htm|archive-date=2 June 2009|url-status=dead|df=dmy-all|archivedate=2009-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090602043414/http://www.prd.kerala.gov.in/1983.htm|deadurl=yes}}</ref> | runtime = ১৫০ মিনিট | country = ভাৰত | language = [[মালায়লম]] | budget = | gross = }} '''''কুডেভিডে?''''' ({{lang-en|Koodevide}}) হৈছে ১৯৮৩ চনত মুক্তিপ্ৰাপ্ত, মালায়ালম ভাষাৰ এখন ড্ৰামা চলচ্চিত্ৰ৷ পি. পদ্মৰাজনে ছবিখনৰ কাহিনী লিখাৰ লগতে পৰিচালনাও কৰে৷<ref>{{cite web|url=http://malayalasangeetham.info/mmdb/208.html|title=Koodevide (1983)|access-date=2009-01-16|archivedate=2011-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111004220847/http://malayalasangeetham.info/mmdb/208.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/257536|archive-url=https://web.archive.org/web/20121010211607/http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/257536|url-status=dead|archive-date=2012-10-10|title=Film & TV Database > KOODEVIDE?|access-date=2009-01-16|archivedate=2012-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121010211607/http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/257536|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite book|last1=Ashish Rajadhyaksha|last2=Paul Willemen|title=Encyclopaedia of Indian Cinema |publisher=British Film Institute:Produced in association with the National Film Archive of India|year=1994|pages=134, 156, 206|isbn= 978-0-85170-455-5|url=https://books.google.com/books?id=jOtkAAAAMAAJ&q=Koodevide}}</ref><ref>{{cite book|title=Cinema in India|publisher=National Film Development Corporation of India|year=1987|pages=23}}</ref><ref>{{cite book|last=Roy Armes|title=Third World Film Making and the West |url=https://archive.org/details/thirdworldfilmma0000arme|publisher=University of California Press|year=1987|pages=[https://archive.org/details/thirdworldfilmma0000arme/page/122 122]|isbn=978-0-520-05690-9}}</ref> মুখ্য চৰিত্ৰত অভিনয় কৰিছে মম্মুট্টী, সুহাসিনী আৰু ৰহমানে। এই চলচ্চিত্ৰখন তামিল সাহিত্যিক বাসন্তীৰ উপন্যাস ''মুঙ্গিল পুক্কল''ৰ আধাৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। এই ছবিখনৰ জৰিয়তেই ৰহমানে চলচ্চিত্ৰ জগতত অভিনেতা হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। আনহাতে, সুহাসিনীয়েও এই ছবিৰ যোগেদি মালায়ালম চলচ্চিত্ৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে অভিনয় কৰে। <ref>{{Cite news |last=Swaminathan |first=G. |date=2020-07-02 |title=Print to celluloid: From 'Kalvanin Kadhali' and 'Mullum Malaram' to 'Ponniyin Selvan' |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/print-to-celluloid-from-kalvanin-kadhali-and-mullum-malaram-to-ponniyin-selvan/article31971471.ece |access-date=2023-02-08 |issn=0971-751X}}</ref>''কুডেভিডে?'' মুক্তিৰ পিছত উল্লেখযোগ্য বাণিজ্যিক সফলতা লাভ কৰে <ref name="indiainfo">{{cite web|url=http://movies.indiainfo.com/southern-spice/coming/rahman_0730.html|title=Rahman is back|date=30 July 2004|publisher=movies.indiainfo.com|access-date=2009-01-16|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090227102312/http://movies.indiainfo.com/southern-spice/coming/rahman_0730.html|archive-date=27 February 2009|df=dmy-all|archivedate=27 February 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090227102312/http://movies.indiainfo.com/southern-spice/coming/rahman_0730.html|deadurl=yes}}</ref><ref name="IndiaGlitz ">{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/26809.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070219060115/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/26809.html|url-status=dead|archive-date=19 February 2007|title=Rahman staging a comeback|date=13 November 2006|work=IndiaGlitz|access-date=2009-01-16|archivedate=19 February 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070219060115/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/26809.html|deadurl=yes}}</ref> আৰু ছবিখন পি. পদ্মৰাজনৰ পৰিচালক জীৱনৰ প্ৰথমখন বাণিজ্যিকভাৱে সফল চলচ্চিত্ৰ হিচাপে পৰিগণিত হয়।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2005/jan/13ss.htm|title=Rahman back in Malayalam|date=12 January 2005|work=Rediff.com|access-date=2009-01-16}}</ref> ==কাহিনী== এলিছ ঊটিস্থিত এখন আবাসিক বিদ্যালয়ত শিক্ষয়িত্ৰী হিচাপে কৰ্মৰত। সেই বিদ্যালয়তে সাংসদ জেভিয়াৰ পুথূৰণৰ উচ্ছৃংখল আৰু অবাধ্য পুত্ৰ ৰবি পুথূৰণে এলিছৰ শ্ৰেণীত নামভৰ্তি কৰে। এলিছে নিজৰ যত্ন, দিশ-নিৰ্দেশনা আৰু শিক্ষাৰ জৰিয়তে ৰবিক এজন শৃংখলাবদ্ধ আৰু মেধাৱী ছাত্ৰ হিচাপে গঢ়ি তোলে। <ref>{{cite book|last1=Bibekananda Ray|last2=Naveen Joshi|title=Conscience of the Race: India's Offbeat Cinema|url=https://archive.org/details/conscienceofrace00rayb|publisher=India Ministry of Information and Broadcasting. Publications Division|year=2005|pages=[https://archive.org/details/conscienceofrace00rayb/page/113 113]|isbn=978-81-230-1298-8}}</ref> কিন্তু এলিছ আৰু ৰবিৰ মাজৰ এই ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্কক লৈ এলিছৰ প্ৰেমিক কেপ্টেইন থমাছে তীব্ৰ ঈৰ্ষা অনুভৱ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ঈৰ্ষাৰ বশৱৰ্তী হৈ তেওঁ ভুলবশতঃ ৰবিক হত্যা কৰে আৰু পিছত নিজেই আৰক্ষীৰ ওচৰত আত্মসমৰ্পণ কৰে। এই ঘটনাই এলিছৰ জীৱন সম্পূৰ্ণৰূপে বিপৰ্যস্ত কৰি তোলে আৰু তেওঁ মানসিকভাৱে গভীৰ হতাশাৰ সন্মুখীন হয়।<ref>{{cite web|url=https://us.imdb.com/title/tt0248946/plotsummary|title=Plot summary for Koodevide?|publisher=IMDB|access-date=2009-01-16}}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==বঁটা== ''কুডেভিডে''-এ কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটাত তিনিটা আৰু কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সন্থা বঁটাত ৮টা বঁটা লাভ কৰে৷ সেই বৰ্ষৰ ভাৰতীয় পেনোৰামালৈও ছবিখন নিৰ্বাচিত হয়৷<ref name="cinemaofmalayalam">{{cite web |url=http://www.cinemaofmalayalam.net/padmarajan.html |title=Padmarajan |website=cinemaofmalayalam.net |access-date=2009-01-16 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090116053042/http://www.cinemaofmalayalam.net/padmarajan.html |archive-date=16 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090116053042/http://www.cinemaofmalayalam.net/padmarajan.html |archivedate=2009-01-16 |deadurl=yes }}</ref> ;কেৰালা ৰাজ্যিক চলচ্চিত্ৰ বঁটা<ref>{{cite web|url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm|title=STATE FILM AWARDS 1969 - 2007 : 1983|publisher=Public Relations Department (PRD), Government of Kerala|access-date=2009-01-16|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234213/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm|archive-date=3 March 2016|df=dmy-all}}</ref> জনপ্ৰিয় আবেদন আৰু নান্দনিক মূল্যবোধসম্পন্ন শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ</br> দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেতা — ৰহমান</br> দ্বিতীয় শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী — সুকুমাৰী ;কেৰালা চলচ্চিত্ৰ সমালোচক সন্থা বঁটা<ref>[https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html "കേരള ഫിലിം ക്രിട്ടിക്‌സ് അവാര്‍ഡ് 1977 - 2012"]. Kerala Film Critics Association. Retrieved 25 January 2023.</ref> শ্ৰেষ্ঠ চলচ্চিত্ৰ</br> শ্ৰেষ্ঠ পৰিচালক — পি. পদ্মৰাজন</br> শ্ৰেষ্ঠ অভিনেত্ৰী — সুহাসিনী</br> শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰনাট্য — পি. পদ্মৰাজন</br> শ্ৰেষ্ঠ চিত্ৰগ্ৰহণ — শাজি এন. কৰুণ</br> শ্ৰেষ্ঠ সংগীত পৰিচালক — জনছন</br> শ্ৰেষ্ঠ গীতিকাৰ — অ' এন. ভি. কুৰূপ</br> শ্ৰেষ্ঠ নেপথ্য কণ্ঠশিল্পী (মহিলা) — এছ. জানকী == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist|30em}} ==বাহ্যিক সংযোগ== *{{IMDb title|248946}} [[শ্ৰেণী:মালায়ালাম ছবি]] nf9u568jhq1c9u09sc1ed107exq9qql 0 138564 649110 637305 2026-11-02T09:22:36Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 649110 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ইডুক্কি জিলা | native_name = | nickname = কেৰালাৰ মচলাৰ বাগিছা<ref name="idkspc"/> | settlement_type = জিলা | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Sunrise at Munnar,Kerala.jpg | photo2a = AnaimudiPeak DSC 4834.jpg | photo2b = Periyar National Park 02.jpg | photo3a = Mattupetty Dam reservoir, near Munnar, Kerala.jpg | photo3b = Idukki013.jpg | photo4a = Munnar Top station.jpg | spacing = 1 | color_border = black | color = white | size = 225 | foot_montage = '''ওপৰৰপৰা ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত:'''<br />[[মুন্নাৰ]]ত সূৰ্যোদয়, পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ইডুক্কি বান্ধ, ইলাচী পাহাৰত চাহবাগিছা, মাট্টুপেট্টি বান্ধ, আৰু আনামুদি শৃংগ। }} | image_map = India Kerala Idukki district.svg | mapframe = yes | mapframe-point = none | map_caption = '''[[কেৰালা]]ত অৱস্থান''' | pushpin_map = | pushpin_label_position = left | coordinates = {{coord|9.85|N|76.94|E|display=inline,title}} | subdivision_type = দেশ | subdivision_name = {{flag|ভাৰত}} | subdivision_type1 = ৰাজ্য | subdivision_name1 = {{seal|কেৰালা}} | established_title = <!-- প্ৰতিষ্ঠা --> | established_date = ১৯৭২ | seat_type = সদৰ ঠাই | seat = পইনাভু | leader_title = অতিৰিক্ত জিলা দণ্ডাধীশ | leader_name = শ্ৰী শ্ৰীজিৎ এছ আইএএছ | leader_title1 = জিলাধিপতি | leader_name1 = শ্ৰী দিনেশন চেৰুভাট আইএএছ <ref>{{cite web |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2023/06/08/v-vigneshwari-kottayam-collector-seek-people-views-set-priority.html |title=V Vigneshwari, new Kottayam collector, to seek people's views to set priority |trans-title=ভি বিঘ্নেশ্বৰী, নতুন কোট্টায়াম জিলাধিপতি, অগ্ৰাধিকাৰ নিৰ্ধাৰণৰ বাবে জনসাধাৰণৰ মতামত বিচাৰিব |date=৮ জুন ২০২৩ |publisher=[[অনমনোৰমা]]}}</ref><ref>{{cite web |url=https://idukki.nic.in/en/about-district/collectorsprofile/ |title=Collector's Profile |trans-title=জিলাধিপতিৰ প্ৰোফাইল |access-date=১৪ আগষ্ট ২০২৫ |website=idukki.nic.in |archive-date=১৯ মাৰ্চ ২০২৫ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250319194623/https://idukki.nic.in/en/about-district/collectorsprofile/ |url-status=live}}</ref> | leader_title2 = জিলা আৰক্ষী প্ৰধান | leader_name2 = বিষ্ণু প্ৰদীপ টি.কে আইপিএছ | unit_pref = Metric | area_total_km2 = ৪৬১২ | area_rank = প্ৰথম | elevation_footnotes = | elevation_m = ১২০০ | population_footnotes = <ref name="idkdemo_2018">{{Cite book|title=Annual Vital Statistics Report – 2018|trans-title=বাৰ্ষিক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিসংখ্যা প্ৰতিবেদন – ২০১৮|publisher=অৰ্থনীতি আৰু পৰিসংখ্যা বিভাগ, কেৰালা চৰকাৰ|year=২০২০|location=থিৰুৱনন্তপুৰম|pages=৫৫|url=http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|access-date=২৫ নৱেম্বৰ ২০২০|archive-date=২ নৱেম্বৰ ২০২১|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102023933/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf|url-status=dead|archivedate=2020-11-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201127040140/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2018.pdf}}</ref> | population_total = ১,০৯৩,১৫৬ | population_as_of = ২০১৮ | population_density_km2 = ২৫১ | demographics_type1 = ভাষাসমূহ | demographics1_title1 = চৰকাৰী | demographics1_info1 = [[মালায়ালম ভাষা|মালায়ালম]], ইংৰাজী<ref name="law" /> | demographics1_title2 = সংখ্যালঘু | demographics1_info2 = [[তামিল ভাষা|তামিল]] | timezone1 = [[ভাৰতীয় মান সময়|আইএছটি]] | utc_offset1 = +৫:৩০ | postal_code_type = ৬৮XXXX | postal_code = | iso_code = [[আইএছঅ' ৩১৬৬-২:আইএন|আইএন-কেএল]] | registration_plate = {{ubl|'''কেএল-০৬''' ইডুক্কি|'''কেএল-৩৭''' বন্দিপেৰিয়াৰ|'''কেএল-৩৮''' থডুপূজা|'''কেএল-৬৮''' দেৱীকুলম|'''কেএল-৬৯''' উডুম্বানচোলা|'''কেএলআই''' পুৰণি পঞ্জীয়ন}} | blank_info_sec1 = {{nowrap|{{increase}} ০.৭৫৪<ref name="unhdi-gdl">{{Cite web|url=https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|title=Kerala &#124; UNDP in India|trans-title=কেৰালা &#124; ভাৰতত ইউ এন ডি পি|website=ইউ এন ডি পি|access-date=2026-08-09|archivedate=2022-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220518135656/https://www.in.undp.org/content/india/en/home/library/hdr/human-development-reports/State_Human_Development_Reports/Kerala.html|deadurl=yes}}</ref> ({{color|Green| উচ্চ}})}} | blank_name_sec1 = [[মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক|এইচডিআই]] {{nobold|(২০০৫)}} | website = {{URL|www.idukki.nic.in}} | parts_style = para | parts = {{Collapsible list|title=ৰাজহ সংমণ্ডল (২)| | ইডুক্কি | দেৱীকুলম|}} | parts_type = উপবিভাগসমূহ | p1 = {{Collapsible list | title=তালুক (৫)|bullets=on|দেৱীকুলম|থডুপূজা|উডুম্বানচোলা|পীৰমেড|ইডুক্কি}} }} '''ইডুক্কি জিলা''' ([[মালয়ালম]]: ഇടുക്കി) হৈছে দেশৰ দক্ষিণ-পশ্চিম দিশত অৱস্থিত [[ভাৰতৰ ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয়শাসিত অঞ্চলসমূহ|ভাৰতীয় ৰাজ্য]] [[কেৰালা]]ৰ ১৪খন জিলাৰ ভিতৰত অন্যতম।<ref>{{Cite web|title=Idukki {{!}} India|trans-title=ইডুক্কি {{!}} ভাৰত|url=https://www.britannica.com/place/Idukki|access-date=২৪ অক্টোবৰ ২০২১|website=[[এনচাইক্লোপিডিয়া ব্ৰিটানিকা]]|language=en}}</ref><ref>{{GEOnet2|32FA8822F3923774E0440003BA962ED3|Idukki District (Variant – V)}}, [[ৰাষ্ট্ৰীয় ভূ-স্থানিক-চোৰাংচোৱা সংস্থা|আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভূ-স্থানিক-চোৰাংচোৱা সংস্থা]]</ref><ref>{{Cite web |url=https://idukki.nic.in/en/ |title=District Idukki, Government of Kerala {{!}} The Spice Garden of Kerala {{!}} India |trans-title=ইডুক্কি জিলা, কেৰালা চৰকাৰ {{!}} কেৰালাৰ মচলাৰ বাগিছা {{!}} ভাৰত |language=en-US |access-date=৭ আগষ্ট ২০২৬}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/related-destinations/idukki/dt3 |title=District of Idukki - Munnar, Thekkady, Periyar - the hill district of Kerala |trans-title=ইডুক্কি জিলা - মুন্নাৰ, থেক্কাডী, পেৰিয়াৰ - কেৰালাৰ পাহাৰীয়া জিলা |website=কেৰালা পৰ্যটন |language=en |access-date=৭ আগষ্ট ২০২৬}}</ref> ই কেৰালাৰ সৰ্ববৃহৎ জিলা আৰু কেৰালাৰ [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ ইলাচী পাহাৰৰ মাজত অৱস্থিত। ইডুক্কি জিলাত দুখন পৌৰ চহৰ আছে – কাট্টাপ্পানা আৰু থডুপূজা, আৰু লগতে পাঁচখন তালুক আছে। প্ৰাক্তন উচ্চ ৰেঞ্জ সংমণ্ডলৰ পীৰুমেড, উডুম্বানচোলা, আৰু দেৱীকুলম তালুকক কোট্টায়াম জিলাৰপৰা আৰু থডুপূজা তালুকক এৰ্নাকুলাম জিলাৰপৰা লৈ ১৯৭২ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত এই জিলাখন গঠন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=History of Idukki District |trans-title=ইডুক্কি জিলাৰ ইতিহাস |url=https://idukki.nic.in/history/ |website=ইডুক্কি জিলা, ভাৰত চৰকাৰ}}</ref> ইয়াৰ সংমণ্ডলৰ সদৰ কাৰ্যালয় পূৰ্বতে [[কোট্টায়াম]] চহৰত আছিল যদিও ১৯৭৬ চনৰ জুন মাহত ইয়াৰ কাৰ্যালয় পইনাভু আৰু চেৰুথনিৰ ওচৰৰ কুইলিমালালৈ স্থানান্তৰিত কৰা হয়। জিলাখনত [[মালায়ালম]] আৰু [[ইংৰাজী]] দুটা চৰকাৰী প্ৰশাসনিক ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="law">{{cite web |title=The Kerala Official Language (Legislation) Act, 1969 |trans-title=কেৰালা চৰকাৰী ভাষা (আইন) আইন, ১৯৬৯ |url=http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf |access-date=১৫ জানুৱাৰী ২০২১ |archive-date=২০ এপ্ৰিল ২০১৬ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420030352/http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf |url-status=usurped }}</ref> মালায়ালমৰ পিছত ইডুক্কি জিলাত দ্বিতীয় সৰ্বাধিক কথিত ভাষা হৈছে [[তামিল ভাষা|তামিল]]।<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Kerala |trans-title=তালিকা চি-১৬ মাতৃভাষা অনুসৰি জনসংখ্যা: কেৰালা |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10209/download/13321/DDW-C16-STMT-MDDS-3200.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[ভাৰতৰ মহাপঞ্জীয়ক আৰু লোকপিয়ল আয়ুক্ত]]}}</ref> কেৰালাৰ প্ৰায় ৬৬% শক্তিৰ প্ৰয়োজন ইডুক্কি জিলাৰ বিভিন্ন [[জলবিদ্যুৎ]] প্ৰকল্পৰপৰা পূৰণ হয়।<ref name="idkspc">{{cite web |title=The Spice Garden of Kerala |trans-title=কেৰালাৰ মচলাৰ বাগিছা |url=https://idukki.nic.in/en/ |access-date=২০ জুন ২০২২ |website= |publisher=ৰাষ্ট্ৰীয় সূচনা বিজ্ঞান কেন্দ্ৰ, ইলেক্ট্ৰনিকছ আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰ্যালয়, ভাৰত চৰকাৰ}}</ref> জিলাখনত প্ৰচুৰ পৰিমাণে অৰ্থকৰী শস্য আৰু মচলাৰ খেতি কৰা হয়, যাৰ বাবে ইয়াক ''কেৰালাৰ মচলাৰ বাগিছা'' বুলি জনা যায়।<ref name="idkspc"/> জিলাখনৰ এক বৃহৎ এলেকা সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আৰু বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য হিচাপে সুৰক্ষিত কৰা হৈছে।<ref name="idkspc"/> [[পেৰিয়াৰ নদী]] হৈছে এখন প্ৰধান নদী যি ইডুক্কিৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত হয়। পাম্বা নদী আন এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ নদী যাৰ উৎপত্তি ইডুক্কি জিলাৰপৰাই হৈছে। যদিও মাটি-কালিৰফালৰপৰা এইখন অঞ্চলটোৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ জিলা, কেৰালাৰ জিলাসমূহৰ ভিতৰত ইয়াৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব আটাইতকৈ কম। জিলাখনত মাত্ৰ দুখন পৌৰসভা আছে আৰু ইয়াৰ পাহাৰীয়া প্ৰকৃতিৰ বাবে গ্ৰাম্য জনসংখ্যাৰ তুলনাত নগৰীয়া জনসংখ্যা তুলনামূলকভাৱে বহু কম। {{convert|2695|m|ft}} উচ্চতাৰ আনামুদি শৃংগ, যিটো [[হিমালয়]]ৰ বাহিৰে ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ উচ্চতাৰ স্থান, ইডুক্কি জিলাৰ উত্তৰ অংশত অৱস্থিত।<ref name="kertour">{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/munnar/anamudi-peak-kerala.php|title=Anamudi|trans-title=আনামুদি|publisher=কেৰালা পৰ্যটন|access-date= ২০ জুন ২০২২}}</ref> ইডুক্কি বান্ধ এছিয়াৰ অন্যতম ওখ আৰ্চ বান্ধসমূহৰ ভিতৰত পৰে।<ref name="dam">{{cite web |title=Idukki Arch Dam |trans-title=ইডুক্কি আৰ্চ বান্ধ |url=https://idukki.gov.in/tourist-place/idukki-arch-dam/ |website=কেৰালা চৰকাৰ |access-date=২০ জুন ২০২২ |archivedate=2025-09-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250909225146/https://idukki.gov.in/tourist-place/idukki-arch-dam/ |deadurl=yes }}</ref> ইডুক্কিৰ প্ৰধান পৰ্যটনস্থলী হৈছে [[মুন্নাৰ]]। ==নামৰ উৎপত্তি== ইডুক্কি নামটো মালায়ালম শব্দ ‘''ইদুক্ক''’ৰপৰা আহিছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে ''গিৰিখাত''।<ref>{{Cite web |title=HISTORY {{!}} District Idukki, Government of Kerala {{!}} India |trans-title=ইতিহাস {{!}} ইডুক্কি জিলা, কেৰালা চৰকাৰ {{!}} ভাৰত |url=https://idukki.nic.in/en/history/ |access-date=১ মে' ২০২৪ |language=en-US}}</ref> ==ইতিহাস== {{See also|কেৰালাৰ ইতিহাস}} [[File:Topography of Kerala.png|thumbnail|ভৌগোলিক অৱয়ব]] ইডুক্কি জিলাত [[মালয়ালম ভাষা|মালায়ালী]], [[তামিল ভাষা|তামিল]] আৰু বিভিন্ন জনজাতীয় সংস্কৃতিৰ এক নিখুঁত মিশ্ৰণ পোৱা যায়।<ref name="History of Idukki"/> ইডুক্কিৰ উচ্চ ৰেঞ্জ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহৰ মন্দিৰ আৰু অন্যান্য পুৰণি অট্টালিকাসমূহত মধ্যযুগীয় তামিল-[[পাণ্ড্য ৰাজবংশ|পাণ্ড্য]] স্থাপত্যশৈলীৰ উল্লেখযোগ্য প্ৰভাৱ দেখা যায়।<ref name="History of Idukki"/> মধ্যযুগত [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ৰ পূব দিশত থকা তামিল-পাণ্ড্য দেশ আৰু ইয়াৰ পশ্চিমত থকা বিভিন্ন কেৰালা ৰাজ্যসমূহৰ মাজত বডিনায়ককানুৰ (যিয়ে বিভিন্ন পৰ্বত শ্ৰেণীক সংযোগ কৰে) আৰু কুম্বুম (যিয়ে পূব তামিল দেশক থডুপূজাৰ সৈতে সংযোগ কৰে) আদি পাৰ্বত্য পথসমূহে বাণিজ্য আৰু যাতায়াতৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিছিল।<ref name="History of Idukki"/> কেৰালাৰ আটাইতকৈ দীঘল নদী [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ উৎপত্তিস্থল আৰু ইয়াৰ প্ৰৱাহপথৰ বৃহৎ অংশ ইডুক্কি জিলাত অৱস্থিত।<ref name="History of Idukki"/> কেৰালাৰ তৃতীয় দীৰ্ঘতম নদী [[পাম্বা নদী]]ৰ উৎপত্তিস্থলো ইডুক্কি জিলাতেই।<ref name="History of Idukki"/> [[ত্ৰিবাংকুৰ]] যুগত, [[মুন্নাৰ]] ত্ৰিবাংকুৰৰ ব্ৰিটিছ আৱাসীসকলৰ গ্ৰীষ্মকালীন আৱাস হিচাপে কাম কৰিছিল। ইডুক্কি জিলাৰ পূব সীমান্তত থকা আনামুদিৰ দৰে ওখ শৃংগসমূহে অতীতত [[মালায়ালম]] ৰাজ্যসমূহ আৰু সমসাময়িক তামিল ৰাজ্যসমূহৰ মাজত এক প্ৰাকৃতিক সীমা হিচাপে কাম কৰিছিল, যাৰ ফলত ওচৰৰ তামিল দেশৰ লগতে ভাৰতীয় উপদ্বীপৰ অন্যান্য অংশৰপৰা এই অঞ্চললৈ আগ্ৰাসন হ্ৰাস পাইছিল।<ref name="History of Idukki"/> ১৭ শতিকাৰ ডাচ্চ গ্ৰন্থ ''[[হৰ্টাছ মালাবাৰিকাছ]]''ত সেই সময়ৰ অঞ্চলটোৰ উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ বিষয়ে তথ্য সন্নিৱিষ্ট আছে।<ref name="History of Idukki"/> ===প্ৰাক-ইতিহাস=== {{See also|মেগালিথ|নৱপ্ৰস্তৰ যুগ}} [[File:MarayoorDolmen.JPG|thumbnail|[[মাৰায়ুৰ]]ত নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ লোকসকলে নিৰ্মাণ কৰা এটা [[ডলমেন]]]] জিলাখনৰপৰা পোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৱিষ্কাৰসমূহৰ ভিতৰত মাৰায়ুৰ অঞ্চলৰ [[নৱপ্ৰস্তৰ যুগ]]ৰ ডলমেনসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। স্থানীয়ভাৱে এইবোৰক "মুনিয়াৰা" বুলি জনা যায়, যিটো ''মুনি'' ([[সন্ন্যাসী]] বা [[ধৰ্মীয় সন্মানীয় উপাধি আৰু উপাধিৰ সূচী|ঋষি]]) আৰু ''আৰা'' (ডলমেন) শব্দৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে।<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2004/12/06/stories/2004120604900300.htm |title=Unlocking the secrets of history |trans-title=ইতিহাসৰ ৰহস্য উন্মোচন |date=৬ ডিচেম্বৰ ২০০৪ |location=চেন্নাই, ভাৰত |newspaper=[[দ্য হিন্দু]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20050126210416/http://www.hindu.com/2004/12/06/stories/2004120604900300.htm |url-status=dead |archive-date=২৬ জানুৱাৰী ২০০৫}}</ref> ভাৰতীয় উপদ্বীপৰ সৰ্বোচ্চ স্থানত অৱস্থিত, ইলাচী পাহাৰ আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালৰ অঞ্চলসমূহত মেগালিথিক যুগতেই মানুহৰ বসতি আছিল।<ref name="History of Idukki"/> জিলাখনৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহৰপৰা বহুতো মেগালিথিক স্মৃতিস্তম্ভ আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে।<ref name="History of Idukki"/> দেৱীকুলম তালুকৰ মাৰায়ুৰৰ বিভিন্ন স্থানৰপৰা অসংখ্য ''কোডুমকাল্লাৰা'' আৰু ''কাল্লাৰা''ৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ কৰা হৈছে।<ref name="History of Idukki"/> উডুম্বানচোলা তালুকৰ কাল্লাৰপাট্টম কলনীত মেগালিথিক যুগৰ ''কাল্লাৰা'' আৰু ''নাডুক্কল্লু''ৰ অৱশেষো পোৱা যায়।<ref name="History of Idukki"/> বন্দিপেৰিয়াৰ অঞ্চলৰ খনন স্থলীৰপৰাও বিশাল ''কোডুমকাল্লাৰা'' আৰু ''নাডুক্কল্লু'' আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="History of Idukki"/> ইডুক্কিৰপৰা পোৱা মেগালিথিক স্মৃতিস্তম্ভবোৰে [[ডেক্কান মালভূমি]] আৰু [[দক্ষিণ ভাৰত]]ৰ অন্যান্য অংশৰপৰা আৱিষ্কাৰ কৰা সমসাময়িক অৱশেষসমূহৰ সৈতে বহুতো সাদৃশ্য প্ৰদৰ্শন কৰে।<ref name="History of Idukki"/> ডেক্কানৰ মেগালিথিক সংস্কৃতিত লোৰ ব্যৱহাৰ সাধাৰণ আছিল।<ref name="History of Idukki"/> [[প্ৰস্তৰ যুগ]]ৰ সংস্কৃতিৰ পিছত ইডুক্কিৰ পাহাৰত প্ৰতিষ্ঠা লাভ কৰা আন এটা সংস্কৃতি হৈছে জনজাতীয় লোকসকল। যদিও প্ৰস্তৰ যুগত বৰ্তি থকা বহুতো সামাজিক উপাদান ইয়াৰ জনজাতীয় সংস্কৃতিত দেখা যায়, দুয়োটা গোটেই দুটা ভিন্ন সময়ৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। প্ৰস্তৰ যুগৰ মানুহবোৰ পিছলৈ ক'লৈ গৈছিল তাৰ কোনো স্পষ্ট প্ৰমাণ নাই। এনেদৰেও ভবা হয় যে বতৰ আৰু জীৱন-ধাৰণৰ পৰিস্থিতিৰ অসুবিধাৰ বাবে হয়তো তেওঁলোকে পাহাৰৰপৰা নামি আহিছিল। ইডুক্কিত পোৱা জনজাতীয় লোকসকল হৈছে মান্নান, মুথুৱান, পালিয়ান, উৰালী, মালায়ৰায়ন, মালাপুলায়ান, উল্লাডান। জনজাতীয় সংস্কৃতিৰ সৈতে জড়িত মৌখিক ৰূপ আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানসমূহ অধ্যয়ন কৰাসকলৰ মতে, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ১৩-১৫ শতিকাত ইডুক্কিত জনজাতীয় জীৱন আৰম্ভ হয়।<ref>ইডুক্কিৰ জনজাতীয় কলা আৰু সংস্কৃতি: ভি বি ৰাজন, কাঞ্চিয়াৰ ৰাজন</ref> [[তামিল সংস্কৃতি]]ৰ সংস্পৰ্শলৈ অহা জনজাতীয় লোকসকল বৰ্তমানৰ কইম্বাটুৰ, মাদুৰাই আৰু ৰামনাথপুৰম জিলাৰপৰা ইডুক্কিলৈ আহিছিল, যিটো তেওঁলোকৰ ভাষা, ৰীতি-নীতি আৰু কলাৰূপৰপৰা প্ৰমাণিত হয়। আধুনিক নৃতত্ত্ববিদসকলৰ মতে, ইয়াৰ আদিবাসীসকল প্ৰ'ট'-অষ্ট্ৰেলয়ড জাতিৰ অন্তৰ্গত। তেওঁলোকৰ (ইডুক্কিৰ) পাহাৰ বগোৱাৰ বিষয়ে বহুতো কাহিনী জনপ্ৰিয়। তাৰে এটা হ'ল পাণ্ড্য ৰজা বংশক সহায় কৰাৰ পুৰস্কাৰ হিচাপে তেওঁলোকক বনাঞ্চলৰ প্ৰধানৰ পদৱী দিয়া হৈছিল। এটা সময়ত তেওঁলোকে [[মাদুৰাই]] এৰিবলগীয়া হৈছিল আৰু ৰজা পুঞ্জাৰৰ সহায়ত তামিলকামৰ গুডালুৰ হৈ কুমিলীৰ মাজেৰে ইডুক্কিত উপস্থিত হৈছিল। লগতে বিশ্বাস কৰা হয় যে স্থানীয় ৰজাসকলৰ বাবে বনজ সামগ্ৰী সংগ্ৰহ কৰিবলৈ নিযুক্তি পোৱাসকলো সময়ৰ লগে লগে ইয়াতেই বসতি স্থাপন কৰে। ইয়াৰ জনজাতীয় লোকসকলে উন্নত জীৱন-ধাৰণৰ সুবিধাৰ সন্ধানত ইয়ালৈ প্ৰব্ৰজন কৰিব পাৰে। প্ৰতিখন জনজাতীয় গাঁৱত পৰিয়ালৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে এক নতুন সমাজৰ সৃষ্টি হয়। প্ৰাচীন কালত ব্যৱহাৰ কৰা কাপোৰবোৰ আছিল থেতেলিয়াই লোৱা আৰায়াঞ্জিলৰপৰা তৈয়াৰী। তেওঁলোকে জীৱ-জন্তুৰ ছালৰপৰা বাদ্যযন্ত্ৰও সাজিছিল। আদিবাসীসকলৰ বাঁহ ব্যৱহাৰ কৰি ঘৰুৱা সামগ্ৰী বনোৱাৰ যথেষ্ট দক্ষতা আছে। তেওঁলোকে প্ৰকৃতিৰ শক্তি আৰু গছ-গছনিক পূজা কৰিছিল। সকলো জনজাতিৰে নিজা প্ৰশাসন-ব্যৱস্থা আছিল। জুপুৰিবোৰৰ মুৰব্বীসকলক জাতি অনুসৰি মুপ্পান বা কানি বুলি জনা যায়। মান্নানসকলৰ মাজত য়েই হৈছে ৰজা। উৰালীসকলকে ইডুক্কিৰ পাহাৰলৈ প্ৰব্ৰজন কৰা প্ৰথমটো জনজাতি বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। উৰালীসকলে এতিয়াও প্ৰস্তৰ যুগৰ কিছুমান প্ৰথা নামমাত্ৰ ৰূপত পালন কৰে। বিশ্বাস কৰা হয় যে কবৰ দিয়াৰ পাছত কবৰৰ ওপৰত ৰখা ক'লা শিলটো প্ৰস্তৰ যুগৰ ঘাঁহ শিলৰ ধাৰাবাহিকতা। ইডুক্কিত ভেনমণি, মুল্লাৰিংগড়, নাডুকানি, কুৰুকানাডু, কুভাকাণ্ডম, কান্নাম্পাডি, মুথাম্পাডি, ইষ্ট মেট্টুকুট্টা, ভেল্লাল, মেমাৰিকুডি, পুৱান্তিকুডি আদিকে ধৰি ৩৩খন জনজাতীয় অভয়াৰণ্য আছে। পৰৱৰ্তী সময়ত মুল্লাপেৰিয়াৰ বান্ধ অৱস্থিত বনাঞ্চলৰপৰা পলাই পুৱান্তিকুডি, আয়াপ্পানকোইললৈ অহা লোকসকলে [[ব্ৰিটিছ]], [[তামিল ভাষা|তামিল]] আৰু [[মালয়ালম ভাষা|মালায়ালী]]সকলৰ প্ৰব্ৰজনৰ লগে লগে কৃষি এৰি দিয়ে। সকলো আদিবাসী জনজাতি এক মহান সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ গৰাকী আছিল, যিসকল জনজাতিয়ে গভীৰ অৰণ্যত নৃত্য কৰিছিল, হস্তশিল্পত নিয়োজিত আছিল, নিজৰ অনন্য উপায়েৰে জীৱন পৰিচালনা কৰিছিল আৰু প্ৰাচীন সংস্কৃতিৰ বহুতো বিৰল আকৰ্ষণৰ সৃষ্টি কৰিছিল। পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ প্ৰায় সকলো জনজাতীয় গোটৰে এনে এক জীৱন পৰিচয় আছিল যিটো বিভিন্ন আক্ৰমণৰদ্বাৰা ধ্বংস হৈ গৈছিল। ব্ৰিটিছ খেতিয়কসকলে [[ইলাচী]], চাহ আৰু কফি ৰোপণ কৰিবলৈ পোৱা বেছিভাগ মাটিতেই জনজাতীয় লোকসকলে মুক্তভাৱে ঘূৰি ফুৰিছিল। পাহাৰবোৰ এটা এটাকৈ কাটি পৰিষ্কাৰ কৰাৰ লগে লগে প্ৰতিটো জনজাতীয় সম্প্ৰদায়ক পিছলৈ ঠেলি দিয়া হয়।<ref>প্ৰবন্ধ _অৰণ্য বা দেশত নথকা জীৱন: কাঞ্চিয়াৰ ৰাজন</ref> প্ৰতিটো জনজাতিৰ [[তামিল ভাষা|তামিল]] আৰু [[মালায়ালম]]ৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত নিজা ভাষা আছে। ===ধ্ৰুপদী প্ৰাচীন কাল=== {{Main|ধ্ৰুপদী প্ৰাচীন কাল}} থডুপূজাৰ ওচৰৰ এদামাৰুকুৰ দৰে অঞ্চলৰপৰা প্ৰাচীন ৰোমান মুদ্ৰা পোৱা গৈছে, যিয়ে ধ্ৰুপদী প্ৰাচীন কালত প্ৰাচীন ৰোম আৰু এই অঞ্চলৰ মাজত প্ৰাচীন বাণিজ্যৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="History of Idukki" /> প্ৰাচীন ভাৰত মহাসাগৰীয় বাণিজ্যৰ অংশ হিচাপে এই অঞ্চলৰপৰা মচলা আমদানি কৰা হ'ব পাৰে।<ref name="History of Idukki" /> ইডুক্কি জিলাক এতিয়াও ''কেৰালাৰ মচলাৰ বাগিছা'' বুলি জনা যায়।<ref name="idkspc" /> ===চেৰা ৰাজবংশ/কেৰালাপুত্ৰ (খ্ৰীষ্টীয় ৫ম শতিকালৈকে)=== {{Main|চেৰা ৰাজবংশ}} [[সংগম যুগ]]ৰ সাহিত্যকৰ্মসমূহে সমসাময়িক কালৰ ওপৰত চকু ফুৰোৱাত সহায় কৰে।<ref name="History of Idukki"/> সেই গ্ৰন্থসমূহৰ মতে, [[চেৰা ৰাজবংশ]]ৰ প্ৰাৰম্ভিক সদস্যসকলৰ ([[সাধাৰণ যুগ]]ৰ প্ৰথম কেইটামান শতিকা) মূল সদৰ কাৰ্যালয় প্ৰাচীন [[তামিলকাম]]ৰ ''কুট্টানাড''ৰ ''কুজুমুৰ'' নামৰ অঞ্চলত আছিল আৰু তেওঁলোকক কেতিয়াবা ''কুট্টুৱান'' বুলিও জনা গৈছিল।<ref name="History of Idukki"/> কিছুমান বুৰঞ্জীবিদে ''কুজুমুৰ''ক ইডুক্কি জিলাৰ পীৰুমেডু তালুকৰ [[কুমিলী]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিছে।<ref name="idkhst">{{cite web |url=https://idukki.nic.in/en/history/|title=History of Idukki |trans-title=ইডুক্কিৰ ইতিহাস |website= |publisher=ৰাষ্ট্ৰীয় সূচনা বিজ্ঞান কেন্দ্ৰ, ইলেক্ট্ৰনিকছ আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰ্যালয়, ভাৰত চৰকাৰ |access-date=২০ জুন ২০২২}}</ref> [[মৌৰ্য সাম্ৰাজ্য]]ৰ (৩২২ [[খ্ৰীষ্টপূৰ্ব|খ্ৰীঃপূঃ]] – ১৮৪ খ্ৰীঃপূঃ) সম্ৰাট [[অশোক]]ৰ শিলালিপিত [[চেৰা ৰাজবংশ]]ক ''কেৰালাপুত্ৰ'' হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="History of Idukki"/> প্ৰাচীন ''কেৰালাপুত্ৰ'' ৰাজ্যৰ প্ৰদেশ ''কুট্টানাড''ত বৰ্তমানৰ ইডুক্কি, [[এৰ্নাকুলাম জিলা|এৰ্নাকুলাম]], [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম]], আৰু [[আলাপুঝা জিলা|আলাপুঝা]]ৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল, যাক বহল অৰ্থত [[পেৰিয়াৰ নদী]] আৰু [[পাম্বা নদী]]ৰ মাজৰ অঞ্চল বুলি সংজ্ঞায়িত কৰিব পাৰি।<ref name="History of Idukki"/> ইয়াৰ দক্ষিণত আছিল [[আয় ৰাজ্য]], য'ত [[পাম্বা নদী]] আৰু [[কন্যাকুমাৰী]]ৰ (কেপ কোমোৰিন) মাজৰ অঞ্চলসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল, আৰু উত্তৰত আছিল ''কুদানাদ'' প্ৰদেশ, যি [[পেৰিয়াৰ নদী]] আৰু [[চলিয়াৰ নদী]]ৰ (বৰ্তমানৰ [[ত্ৰিছূৰ জিলা|ত্ৰিছূৰ]], [[পালক্কাড জিলা|পালক্কাড]], আৰু [[মালাপ্পুৰম জিলা|মালাপ্পুৰম]] জিলা) মাজত অৱস্থিত আছিল।<ref name="History of Idukki"/> [[উথিয়ান চেৰালাথান]]ৰ (১০৫–১৩০ খ্ৰীষ্টাব্দ) ৰাজত্বকালতেই [[চেৰা ৰাজবংশ]]ই ''কুদানাদু'' আৰু ''[[কোংগু নাডু]]'' প্ৰদেশ জয় কৰি ''কুট্টানাড''ৰ উত্তৰ আৰু পূব অঞ্চলৰফালে সম্প্ৰসাৰণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল।<ref name="History of Idukki"/> তাৰ পিছত ৰাজবংশটো তিনিটা শাখাত বিভক্ত হৈ পৰে আৰু ক্ৰমে [[মুজিৰিছ]], [[টিণ্ডিছ]], আৰু [[কাৰুৰ|কাৰুৰা]]ত নিজৰ ৰাজধানী স্থাপন কৰে, যিদৰে প্ৰাচীন [[গ্ৰেকো-ৰোমান বিশ্ব|গ্ৰেকো-ৰোমান]] ভ্ৰমণকাহিনীৰ লগতে [[সংগম যুগ]]ৰ [[প্ৰাচীন তামিল]] সাহিত্যকৰ্মসমূহত দেখা যায়।<ref name="History of Idukki"/> ''নৰমুডি চেৰাল''ৰ ৰাজত্বকালত [[মূষিকা ৰাজবংশ|এজিমালা ৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত অঞ্চলসমূহো চেৰা সাম্ৰাজ্যৰ লগত সংযোজিত হৈছিল।<ref name="History of Idukki"/> ৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ আৰু ৮০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ মাজৰ প্ৰায় তিনি শতিকা জুৰি [[কালাভ্ৰা ৰাজবংশ|কালাভ্ৰা]], [[পল্লৱ ৰাজবংশ|পল্লৱ]], [[চালুক্য ৰাজবংশ|চালুক্য]], [[পাণ্ড্য ৰাজবংশ|পাণ্ড্য]] আৰু [[ৰাষ্ট্ৰকূট ৰাজবংশ|ৰাষ্ট্ৰকূট]]সকলৰ ধাৰাবাহিক আক্ৰমণৰ ফলত প্ৰাচীন চেৰা সাম্ৰাজ্যৰ পতন ঘটিছিল।<ref name="History of Idukki"/> ===মহোদয়াপুৰমৰ চেৰা পেৰুমল (৮০০ – ১১০২ খ্ৰীষ্টাব্দ)=== {{Main|মাকোতাইৰ চেৰা পেৰুমল}} [[File:South India in early 11th century AD.jpg|thumb|upright=1.2|একাদশ শতিকাত [[কেৰালা]] (যিটো অঞ্চলত ''চেৰা'' বুলি চিহ্নিত কৰা হৈছে)। লগতে ''কীজমালানাডু''ৰ অৱস্থানো চিহ্নিত কৰা হৈছে। ]] প্ৰায় তিনি শতিকাজুৰি [[মাকোতাইৰ চেৰা পেৰুমল|মহোদয়াপুৰমৰ চেৰা পেৰুমল]]ৰ (৮০০ – ১১০২ [[সাধাৰণ যুগ|খ্ৰীষ্টাব্দ]]) শাসনকালত ইডুক্কি তিনিখন ''নাডু''ৰ (প্ৰদেশ) অংশ আছিল।<ref name="History of Idukki">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|trans-title=''কেৰালা চৰিত্ৰম''|date=জানুৱাৰী ২০০৭|publisher=ডি চি বুকছ|isbn=9788126415885|edition=২০০৭|location=কোট্টায়াম|access-date=২০ জুন ২০২২|language=ml}}</ref> এই সময়ছোৱাত [[থডুপূজা]]-[[মুৱাট্টুপূজা]] অঞ্চলটো ''কীজমালানাডু'' নামৰ এখন প্ৰদেশৰ অন্তৰ্গত আছিল, যাৰ সদৰ কাৰ্যালয় [[থডুপূজা]]ৰ ওচৰৰ কাৰিকোডত আছিল। ''কীজমালানাডু''ৰ পূবত অৱস্থিত [[উচ্চ ৰেঞ্জ, কেৰালা|উচ্চ ৰেঞ্জ]] অঞ্চলটো সম্ভৱতঃ দুখন প্ৰদেশৰ অন্তৰ্গত আছিল, সেয়া হৈছে ''নান্তুঝানাডু''<ref name="idkhst"/> আৰু ''ভেম্পোলিনাডু'' (সংস্কৃতত ''বিম্বালি দেশম'' বুলি জনা যায়)।<ref name="History of Idukki"/> এই সময়ছোৱাত থডুপূজা অঞ্চলত এসময়ত বিশিষ্ট স্থান লাভ কৰা [[বৌদ্ধ ধৰ্ম]] আৰু [[জৈন ধৰ্ম]]ৰ পতন ঘটাৰ লগতে [[হিন্দু ধৰ্ম]]ৰ বিকাশ ঘটে।<ref name="History of Idukki"/> বিৰল জনবসতিপূৰ্ণ উচ্চ ৰেঞ্জ অঞ্চলত জনজাতীয় সংস্কৃতি বৰ্তি থাকিব পাৰে।<ref name="History of Idukki"/> একাদশ শতিকা জুৰি চেৰা পেৰুমল আৰু [[মধ্যযুগীয় চোল|মধ্যযুগীয় চোলসকলৰ]] মাজত হোৱা ধাৰাবাহিক যুদ্ধৰ ফলত দ্বাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে মহোদয়াপুৰমৰ চেৰা পেৰুমলৰ ভূ-খণ্ড কেইবাখনো সৰু [[সামন্তবাদ|সামন্তীয় ৰাজ্যত]] বিভক্ত হৈ পৰে।<ref name="History of Idukki"/> ===কীজমালানাডু ৰাজ্য (১১০২ – ১৬০০ খ্ৰীষ্টাব্দ)=== চেৰা-চোল যুদ্ধৰ পিছত ১১০২ খ্ৰীষ্টাব্দত মহোদয়াপুৰমৰ চেৰা পেৰুমলৰ প্ৰদেশ কীজমালানাডুৱে ৰাজনৈতিক স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে।<ref name="History of Idukki"/> কীজমালানাডু ৰাজ্যৰ ৰাজধানী [[থডুপূজা]]ৰ সমীপৰ কাৰিকোডৰপৰা বহুতো মধ্যযুগীয় দুৰ্গৰ অৱশেষ পোৱা গৈছে, যাৰ বহুতো চতুৰ্দশ শতিকাৰপৰা ষোড়শ শতিকাৰ মাজৰ সময়ছোৱাৰ।<ref name="History of Idukki"/> কীজমালানাডুৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ থডুপূজা আৰু [[মুৱাট্টুপূজা]] তালুকৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="History of Idukki"/> ষোড়শ শতিকাত ইয়াত উন্নত মানৰ [[জালুক]]ৰ উপলব্ধতা আৰু বৃহৎ মাত্ৰাত উৎপাদনৰ বাবে [[পৰ্তুগীজ ভাৰত|পৰ্তুগীজ]] অন্বেষণকাৰীসকলে এই অঞ্চলটোক "জালুকৰ দেশ" বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref name="History of Idukki"/> ১৬০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আশে-পাশে কীজমালানাডু [[বডকুম্কুৰ]] ৰাজ্যৰ সৈতে চামিল হয়।<ref name="History of Idukki"/> ===বডকুম্কুৰ ৰাজবংশ (১৬০০ – ১৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ)=== {{Main|বডকুম্কুৰ}} [[বডকুম্কুৰ]] আছিল পূৰ্বৰ ''ভেম্পোলিনাডু'' প্ৰদেশৰ উত্তৰ শাখা যিয়ে ১১০২ খ্ৰীষ্টাব্দত মহোদয়াপুৰমৰ চেৰা পেৰুমলৰ পতনৰ পিছত ৰাজনৈতিক স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰিছিল।<ref name="History of Idukki"/> এই ৰাজবংশৰ শাসকসকলক তেওঁলোকৰ [[থেক্কুম্কুৰ]] সমকক্ষসকলৰ দৰেই সমসাময়িক সংস্কৃত গ্ৰন্থসমূহত ''বিম্বালীশ'' আৰু ''মণিকন্দ'' উপাধিৰে জনা গৈছিল।<ref name="History of Idukki"/> [[বডকুম্কুৰ]] ৰাজ্যত মূলতঃ বৰ্তমানৰ [[এট্টুমানুৰ]] আৰু [[ভাইকম]] তালুকৰ লগতে [[মীনচিল]] তালুকৰ কিছু অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="History of Idukki"/> ১৬০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ আশে-পাশে কীজমালানাডু বডকুম্কুৰ ৰাজবংশৰ সৈতে চামিল হয়।<ref name="History of Idukki"/> ইয়াৰ পিছত বডকুম্কুৰ ৰজাসকলে প্ৰায়ে থডুপূজাৰ সমীপৰ কাৰিকোডত বাস কৰিছিল, যিটো প্ৰথমে কীজমালানাডুৰ সদৰ কাৰ্যালয় আছিল।<ref name="History of Idukki"/> সেই সময়ত বডকুম্কুৰ [[কোচিন ৰাজ্য]]ৰ এখন অধীনস্থ ৰাজ্য আছিল।<ref name="History of Idukki"/> বডকুম্কুৰৰ পশ্চিম সীমা [[ভেম্বানাদ হ্ৰদ]]লৈকে বিস্তৃত আছিল আৰু পূব সীমা আছিল [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]], যাৰ সীমা মধ্যযুগীয় [[পাণ্ড্য ৰাজবংশ|পাণ্ড্য দেশ]] আৰু পিছৰ [[মাদুৰাই নায়ক ৰাজবংশ]]ৰ ভূ-খণ্ডৰ সৈতে মিলিছিল।<ref name="History of Idukki"/> সপ্তদশ শতিকা আৰু অষ্টাদশ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধত বডকুম্কুৰ ভূ-খণ্ডত প্ৰভাৱশালী শক্তিলৈ পৰিণত হোৱা [[ডাচ্চ মালাবাৰ]]সকলৰ বডকুম্কুৰত বাণিজ্য কেন্দ্ৰ আছিল।<ref name="History of Idukki"/> উত্তৰাঞ্চলৰ ভূ-খণ্ডসমূহত [[ত্ৰিবাংকুৰ]]ৰ সম্প্ৰসাৰণৰ বিৰুদ্ধে [[ওদানাদ]] (কায়মকুলাম), [[থেক্কুম্কুৰ]], আৰু [[কোচিন ৰাজ্য|কোচিন]] ৰাজ্যৰদ্বাৰা গঠিত সন্মিলিত সামৰিক মিত্ৰজোঁটৰ অংশ আছিল [[বডকুম্কুৰ]] ৰজা।<ref name="History of Idukki"/> ইয়াৰ ফলস্বৰূপে, আধুনিক ত্ৰিবাংকুৰৰ খনিকৰ অনিজম থিৰুনাল [[মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই]] ১৭৫০ চনত বডকুম্কুৰ আক্ৰমণ কৰি অধিকাৰ কৰে।<ref name="History of Idukki"/> বডকুম্কুৰ ৰজাই [[কালিকটৰ জামোৰিন]] ৰাজ্যত আশ্ৰয় বিচাৰিছিল।<ref name="History of Idukki"/> ===থেক্কুম্কুৰ ৰাজবংশ (১১০২-১৭৪৯ খ্ৰীষ্টাব্দ)=== {{Main|থেক্কুম্কুৰ}} [[File:Map of Thekkumkur in 1790.jpg|thumb|upright=1.25|[[পুঞ্জাৰ ৰাজবংশ]] পৃথক হোৱাৰ পিছত [[থেক্কুম্কুৰ]] ৰাজ্যৰ মানচিত্ৰ। ]] ধৰি লোৱা হয় যে মহোদয়াপুৰমৰ চেৰা পেৰুমলৰ পতনৰ ঠিক পিছতেই ইডুক্কি জিলাৰ উচ্চ ৰেঞ্জ অঞ্চলৰ এক বৃহৎ অংশ থেক্কুম্কুৰ ৰাজবংশৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref name="History of Idukki"/> একাদশ শতিকাৰ চেৰা-চোল যুদ্ধৰ পিছত ১১০২ খ্ৰীষ্টাব্দত মহোদয়াপুৰমৰ চেৰা পেৰুমলৰ প্ৰদেশ ''ভেম্পোলিনাডু'' (''বিম্বালি দেশম'')ই ৰাজনৈতিক স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে।<ref name="History of Idukki"/> দ্বাদশ শতিকাৰ ভিতৰত ''ভেম্পোলিনাডু'' ৰাজপৰিয়ালটো দুটা স্বতন্ত্ৰ শাখাত বিভক্ত হৈ পৰে – ইয়াৰ ভিতৰত দক্ষিণৰ শাখাটো পিছলৈ [[থেক্কুম্কুৰ]] ৰাজ্য হিচাপে পৰিচিত হয়।<ref name="History of Idukki"/> ইয়াত বৰ্তমানৰ [[চাংগনাসেৰী]], [[কাঞ্জিৰাপ্পাল্লী]], [[কোট্টায়াম]], আৰু [[থিৰুভাল্লা]] [[কেৰালাৰ তালুকসমূহৰ তালিকা|তালুক]]ৰ লগতে ইডুক্কি জিলাৰ উচ্চ ৰেঞ্জ অঞ্চল অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="History of Idukki"/> পিছলৈ থেক্কুম্কুৰ ৰজাসকলে উচ্চ ৰেঞ্জ অঞ্চলটো [[পুঞ্জাৰ ৰাজবংশ]]ক হস্তান্তৰ কৰে।<ref name="History of Idukki"/> ইডুক্কি জিলাৰ [[উচ্চ ৰেঞ্জ, কেৰালা|উচ্চ ৰেঞ্জ]]ত জালুকৰ প্ৰচুৰ বৃদ্ধিৰ প্ৰতি [[ডাচ্চ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী]] আকৰ্ষিত হৈছিল।<ref name="idkhst"/> ১৬৬৪ চনৰ ১৬ জুনত স্বাক্ষৰিত চুক্তি অনুসৰি, মচলা, ডালচেনি, কানি আদিৰ ব্যৱসায়ৰ ক্ষেত্ৰত [[ডাচ্চ মালাবাৰ]]ৰ সৈতে [[থেক্কুম্কুৰ]] ৰজাসকলৰ চুক্তি আছিল।<ref name="idkhst"/> ১৭৪০ চনৰ দশকত [[ত্ৰিবাংকুৰ]] ৰাজ্যই ইয়াৰ উত্তৰৰ ৰাজ্যসমূহলৈ কৰা সামৰিক আক্ৰমণৰ বিৰুদ্ধে থেক্কুম্কুৰ ৰজাসকলে [[কোচিন ৰাজ্য]] আৰু [[ওদানাদ]] ([[কায়মকুলাম]]) ৰাজ্যৰ সৈতে মিত্ৰতা স্থাপন কৰিছিল।<ref name="History of Idukki"/> ফলস্বৰূপে, আধুনিক ত্ৰিবাংকুৰৰ খনিকৰ অনিজম থিৰুনাল [[মাৰ্তণ্ড বৰ্মাই]] ১৭৪৬ চনত [[কায়মকুলাম]] অধিকাৰ কৰাৰ পাছত ১৭৪৯ চনত [[চাংগনাসেৰীৰ যুদ্ধ]]ৰ সময়ত [[থেক্কুম্কুৰ]] ৰাজ্য আক্ৰমণ কৰি ত্ৰিবাংকুৰৰ লগত চামিল কৰে।<ref name="History of Idukki"/> যুদ্ধত পৰাজিত হোৱাৰ পিছত থেক্কুম্কুৰ ৰজাই [[কালিকটৰ জামোৰিন]] ৰাজ্যত আশ্ৰয় লয়।<ref name="History of Idukki"/> ===পুঞ্জাৰ ৰাজবংশ (১১৬০-১৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দ)=== {{Main|পুঞ্জাৰ ৰাজবংশ}} {{CE|১১৫৭}} চনত, [[মধ্যযুগীয় চোল|মধ্যযুগীয় চোলসকলৰ]] বংশধৰ [[প্ৰথম কুলোথুংগা|কুলোথুংগা চোলে]] [[মাদুৰাই]]ৰ [[পাণ্ড্য ৰাজবংশ]]ৰ অন্তৰ্গত মানবিক্ৰম কুলশেখৰ পেৰুমলৰ সৈতে যুদ্ধত লিপ্ত হয়।<ref name="History of Idukki"/> যুদ্ধত পৰাজয়ৰ পিছত, মানবিক্ৰমে তেওঁৰ ভাতৃ মাৰবৰ্মন শ্ৰীবল্লভক [[পাণ্ড্য ৰাজবংশ]]ৰ সম্ৰাট হিচাপে নিযুক্তি দি পৰিয়াল আৰু কিছু বিশ্বাসী সেৱকৰ সৈতে মাদুৰাই ত্যাগ কৰে।<ref name="History of Idukki"/> মানবিক্ৰমে [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]] পাৰ হৈ [[কেৰালা]]ত ৰাজনৈতিক আশ্ৰয় বিচাৰে।<ref name="History of Idukki"/> ১১৬০ খ্ৰীষ্টাব্দত [[থেক্কুম্কুৰ]]ৰ শাসকে তেওঁক [[মীনচিল]] তালুকৰ এটা অংশ প্ৰদান কৰে য'ত ইডুক্কি জিলাৰ [[উচ্চ ৰেঞ্জ, কেৰালা|উচ্চ ৰেঞ্জ]] অঞ্চলৰ লগতে [[পুঞ্জাৰ]] অঞ্চলটো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল, যিটো প্ৰথমে [[থেক্কুম্কুৰ]] ৰজাসকলৰ অন্তৰ্গত আছিল।<ref name="History of Idukki"/> এই ঘটনাই অঞ্চলটোত [[পুঞ্জাৰ ৰাজবংশ]]ৰ আৰম্ভণিৰ সূচনা কৰে।<ref name="History of Idukki"/> ১৭৪৯–১৭৫০ চনত [[থেক্কুম্কুৰ]] আৰু [[বডকুম্কুৰ]] ৰাজ্য দুখন নিজৰ দখললৈ অনাৰ পিছত পুঞ্জাৰ ভূ-খণ্ডটো [[ত্ৰিবাংকুৰ]] ৰাজ্যই নিজৰ অধীনলৈ নিয়ে।<ref name="History of Idukki"/> === ত্ৰিবাংকুৰ যুগ (১৭৫০–১৯৪৭) === {{Main|ত্ৰিবাংকুৰ}} [[File:Travancore 1871.JPG|left|thumbnail|১৮৭১ চনত প্ৰকাশিত [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ]] [[দেশীয় ৰাজ্য]] [[ত্ৰিবাংকুৰ]]ৰ এখন মানচিত্ৰ]] ১৭৫০ চনৰ ভিতৰত বৰ্তমানৰ ইডুক্কি জিলাৰ সমগ্ৰ অংশ তৎকালীন [[ব্ৰিটিছ ৰাজ|ব্ৰিটিছ]] [[দেশীয় ৰাজ্য]] [[ত্ৰিবাংকুৰ]]ৰ অংশ হৈ পৰে।<ref name="History of Idukki"/> এই যুগটোৱে সকলো ক্ষেত্ৰতে উল্লেখযোগ্য অগ্ৰগতি আৰু সামাজিক সংস্কাৰ কঢ়িয়াই আনিছিল।<ref name="History of Idukki"/> এই সময়ছোৱাত সাক্ষৰতাৰ হাৰৰ দৰে সামাজিক উন্নয়নৰ সূচকসমূহৰ যথেষ্ট উন্নতি ঘটিছিল।<ref name="History of Idukki"/> প্ৰস্তৰ যুগৰ লোক আৰু জনজাতীয় লোকসকলৰ পিছত আঞ্চুনাডন তামিলসকলে ইডুক্কিলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে, তাৰ পিছত ত্ৰিবাংকুৰৰ কৃষক, তামিল শ্ৰমিক আৰু ব্ৰিটিছসকলে ইডুক্কিলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। ১৮২২ চনৰ ইলাচী ঘোষণাপত্ৰই, যিখন সেই সময়ত [[ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী|ব্ৰিটিছ]] [[দেশীয় ৰাজ্য]] [[ত্ৰিবাংকুৰ]]ৰ [[ত্ৰিবাংকুৰৰ মহাৰাজসকলৰ তালিকা|ৰীজেণ্ট]] [[গৌৰী পাৰ্বতী বায়ী|ৰাণী উথ্ৰিত্ততি থিৰুনাল গৌৰী পাৰ্বতী বায়ীয়ে]] জাৰি কৰিছিল, জিলাখনৰ [[ইলাচী পাহাৰ]]ৰ অৰণ্যৰপৰা [[ইলাচী]] সংগ্ৰহৰ বাবে বাহিৰৰপৰা মানুহ অনাৰ পথ প্ৰশস্ত কৰিছিল।<ref name="cp_1822"/> [[মালায়ালম কেলেণ্ডাৰ|মালায়ালম বৰ্ষৰ]] ১৫ মেদম ৯৯৭ (যিটো [[সাধাৰণ যুগ|খ্ৰীষ্টাব্দ]]ৰ ১৮২২ চনৰ ২৮ এপ্ৰিলৰ সৈতে মিলি যায়) তাৰিখে জাৰি কৰা এই ঘোষণাপত্ৰখনে [[মাদ্ৰাছ প্ৰেচিডেন্সি]]ৰ কাষৰীয়া জিলাসমূহৰপৰা অহা তামিল শ্ৰমিকসকলক এই অঞ্চলত ইলাচী চপোৱাৰ দায়িত্ব দিছিল।<ref name="cp_1822">{{cite news |last=Raman |first=Giji K.|date=২৯ এপ্ৰিল ২০২২ |title=Cardamom proclamation turns 200 years |trans-title=ইলাচী ঘোষণাপত্ৰই ২০০ বছৰ পূৰ্ণ কৰিলে |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/cardamom-proclamation-turns-200-years/article65366691.ece/ |work=দ্য হিন্দু |location=ইডুক্কি |access-date=২১ জুন ২০২২}}</ref> ১৮৭৭ চনৰ ১১ জুলাইত [[পুঞ্জাৰ ৰাজবংশ]]ৰ শাসকে [[উচ্চ ৰেঞ্জ, কেৰালা|উচ্চ ৰেঞ্জ]] অঞ্চলৰ [[কান্নান দেৱন পাহাৰ]] লণ্ডনৰ জন ডেনিয়েল মনৰো আৰু [[ভাৰতত চাহৰ ইতিহাস|চাহ খেতি]]ৰ বাবে লীজত দিছিল।<ref name="History of Idukki"/> ইয়াৰ ফলত [[মাদ্ৰাছ প্ৰেচিডেন্সি]]ৰ কাষৰীয়া জিলাসমূহৰ লগতে [[দক্ষিণ ত্ৰিবাংকুৰ]]ৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰা, বিশেষকৈ [[কন্যাকুমাৰী জিলা]] আৰু [[চেনকোট্টাই তালুক]]ৰপৰা বৃহৎসংখ্যক প্ৰব্ৰজিত তামিল বাগিছা শ্ৰমিকৰ এই অঞ্চললৈ আগমন ঘটে আৰু ১৯ শতিকাৰ শেষৰ দশকবোৰত [[দেৱীকুলম তালুক]] আৰু [[পীৰুমেডু তালুক]]ৰ ভাষিক জনগাঁথনিয়ে এক উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তনৰ সন্মুখীন হয়। ইয়াৰ আগতে এই অঞ্চলত মালাবেদা, মালায়ৰায়া, মুথুৱান আৰু পালিয়ানৰ দৰে বিভিন্ন খিলঞ্জীয়া জনজাতিৰ লোকে বাস কৰিছিল আৰু অঞ্চলটোত জনবসতি বিৰল আছিল।<ref name=":0">{{Cite web|title=How the original inhabitants of Idukki were systematically displaced and deceived|trans-title=কেনেকৈ ইডুক্কিৰ মূল বাসিন্দাসকলক পৰিকল্পিতভাৱে স্থানচ্যুত আৰু প্ৰতাৰণা কৰা হৈছিল|url=https://www.onmanorama.com/districts/idukki/2018/02/28/original-inhabitants-idukki-displaced-deceived-tribals.html|access-date=২৮ জানুৱাৰী ২০২১|website=অনমনোৰমা}}</ref> কান্নান দেৱন পাহাৰ (ভূমি পুনৰুদ্ধাৰ) আইন, ১৯৭১-ৰ জৰিয়তে পিছলৈ মাটি আৰু বাগিছাসমূহ [[কেৰালা চৰকাৰ]]য়ে পুনৰ নিজৰ অধীনলৈ আনে।<ref name="p1971">{{Cite web |url=http://clr.kerala.gov.in/pdf/actsrules/kannan_devan_resumption_of_lands.pdf |title=Kannan Devan Hills (Resumption of Lands) Act, 1971 |trans-title=কান্নান দেৱন পাহাৰ (ভূমি পুনৰুদ্ধাৰ) আইন, ১৯৭১ |access-date=২০ জুন ২০২২ |archive-date=২৫ এপ্ৰিল ২০১২ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120425074255/http://clr.kerala.gov.in/pdf/actsrules/kannan_devan_resumption_of_lands.pdf |url-status=dead |archivedate=2012-04-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425074255/http://clr.kerala.gov.in/pdf/actsrules/kannan_devan_resumption_of_lands.pdf |deadurl=yes }}</ref> ত্ৰিবাংকুৰৰ ব্ৰিটিছ আৱাসীসকলৰ বাবে [[মুন্নাৰ]] গ্ৰীষ্মকালীন আৱাস হিচাপে কাম কৰিছিল। পৰম্পৰাগতভাৱে কোৱা হয় যে ১৮ শতিকাৰ শেষৰ দশকবোৰত [[টিপু চুলতান]]ৰ ত্ৰিবাংকুৰ অভিযানৰ সময়ত কৰ্ণেল [[আৰ্থাৰ ৱেলেছলী, ৱেলিংটনৰ ১ম ডিউক]], মুন্নাৰৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা প্ৰথমজন ব্ৰিটিছ লোক আছিল, কিন্তু ইয়াৰ কোনো প্ৰমাণ নাই।<ref name="apc">{{Cite book|title=A Planting Century 1893–1993|url=https://archive.org/details/plantingcenturyf0000muth|trans-title=এখন ৰোপণ শতিকা ১৮৯৩–১৯৯৩|last=S|first=Muthiah|publisher=-ৱেষ্ট প্ৰাইভেট লিমিটেড, 62-A ওৰমছ ৰোড, কিলপাউক, মাদ্ৰাছ-৬০০০১০|year=১৯৯৩|isbn=81-85938-04-0|location=মাদ্ৰাছ}}</ref> ১৮১৬–১৮১৭ চনত বেঞ্জামিন ছোৱেইন ৱাৰ্ডে এই অঞ্চলৰ প্ৰথম জৰীপ কৰিছিল, যিয়ে [[পেৰিয়াৰ নদী]]ৰ মাজেৰে [[পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালা]]ত প্ৰৱেশ কৰিছিল আৰু তিনিখন নদীৰ সংগমস্থলীত এটা শিবিৰ স্থাপন কৰিছিল, যাৰপৰাই [[মুন্নাৰ]] নামটোৰ উৎপত্তি হৈছে।<ref name="apc"/> মনৰো, হেনৰী টাৰ্ণ আৰু তেওঁৰ সতীয়া ভাতৃ এ ডব্লিউ টাৰ্ণাৰে ত্ৰিবাংকুৰৰ ৰজাৰপৰা [[ইলাচী পাহাৰ]]ৰ মালিকীস্বত্ব লাভ কৰে আৰু ১৮৭৯ চনত দেৱীকুলমৰ চাৰিওফালৰ বনাঞ্চল পৰিষ্কাৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।<ref name="Vignessh">{{Cite web|last=Vignessh|date=১৩ আগষ্ট ২০২০|title=The 'no land's men' in Munnar's tea estates|trans-title=মুন্নাৰৰ চাহবাগিছাবোৰত 'মাটি নথকা মানুহ'|url=https://thefederal.com/news/the-no-lands-men-in-munnars-tea-estates-2/|access-date=২৮ জানুৱাৰী ২০২১|website=দ্য ফেডাৰেল|language=en-US}}</ref><ref name=":0" /> মনৰোৱে ১৮৭৯ চনত নৰ্থ ত্ৰিবাংকুৰ লেণ্ড প্লাণ্টিং এণ্ড এগ্ৰিকালচাৰেল ছ'চাইটি গঠন কৰে।<ref name="ktm"/> এ এইচ ছাৰ্প নামৰ এজন ইউৰোপীয় খেতিয়কে এই অঞ্চলত চাহ খেতি আৰম্ভ কৰাৰ পাছতে ১৮৮০-ৰ দশকজুৰি আন বহুতো ইউৰোপীয়ই এই অঞ্চলত চাহবাগিছা স্থাপন কৰিবলৈ ধৰে।<ref name="ktm">{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/munnar/munnar-history.php |title=History of Munnar |trans-title=মুন্নাৰৰ ইতিহাস |author=<!--Not stated--> |date= |website=কেৰালা পৰ্যটন |publisher=পৰ্যটন বিভাগ, কেৰালা চৰকাৰ |access-date=২০ জুন ২০২২ |quote=}}</ref> প্ৰাৰম্ভিক বাগিছাবোৰত খুব কম সুবিধাহে আছিল আৰু ঘাইকৈ খেৰৰ জুপুৰি আছিল।<ref name="Vignessh"/><ref name=":0" /> ১৮৯৭ চনত চাহবাগিছাসমূহ পৰিচালনা কৰিবলৈ এটা সুকীয়া কোম্পানী [[কান্নান দেৱন হিলছ প্লাণ্টেচনছ কোম্পানী|কান্নান দেৱন হিলছ কৰ্পোৰেচন (কেডিএইচচি)]] পঞ্জীয়ন কৰা হয়, যিটো পিছত আমেৰিকান ডাইৰেক্ট টি ট্ৰেডিং কোম্পানী লিমিটেডে নিজৰ হাতলৈ নিয়ে, যাৰ ২৬খন বাগিছা আছিল। ইয়াৰে বেছিভাগতেই কফি আৰু কিছুমানত ''[[চিনকোনা]]'' আছিল, নামনিৰ কেইখনমান বাগিছাৰ বাহিৰে প্ৰায় আটাইবোৰেই এই অঞ্চলত আছিল। ১৯০২ চনত স্থাপিত [[মুন্নাৰ]]ৰ মাজেৰে যোৱা পূৰ্বৰ [[কুণ্ডলা ভেলী ৰেলৱে]], ১৯২৪ চনত বৰ্তমানৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ মাজেৰে যোৱা ''[[৯৯ৰ বৃহৎ বানপানী]]''ৰ ফলত ধ্বংস হৈছিল।<ref name="indiatimes.com">{{Cite web|url=https://www.indiatimes.com/news/india/munnar-may-soon-get-train-service-nearly-a-century-after-the-great-flood-of-99-washed-away-kerala-s-first-railway-line-369776.html|title=Munnar May Soon Get Train Service, Nearly A Century After The 'Great Flood Of 99' Destroyed It|trans-title=মুন্নাৰত অতি সোনকালেই ৰেল সেৱা আৰম্ভ হ'ব পাৰে, '৯৯-ৰ বৃহৎ বানপানী'য়ে ইয়াক ধ্বংস কৰাৰ প্ৰায় এশতিকা পিছত|date=২৪ জুন ২০১৯|website=indiatimes.com|language=en|access-date=২৪ জুন ২০১৯}}</ref> এই অঞ্চলত ত্ৰিবাংকুৰ শাসনৰ সময়ত ইডুক্কি জিলাত বহুতো বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref name="History of Idukki"/> এই সময়ছোৱাত ইডুক্কিৰ গভীৰ অৰণ্যৰ মাজেৰে যাতায়াতৰ সুবিধাও উন্নত কৰা হৈছিল।<ref name="History of Idukki"/> বিতৰ্কিত [[মুল্লাপেৰিয়াৰ বান্ধ]]কো এই সময়ছোৱাতেই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। [[ত্ৰিবাংকুৰ|ত্ৰিবাংকুৰৰ প্ৰশাসন]]ৰ সময়ত, ব্ৰিটিছ [[দেশীয় ৰাজ্য]] ত্ৰিবাংকুৰক চাৰিটা ৰাজহ সংমণ্ডলত ভাগ কৰা হৈছিল- [[কোট্টায়াম]]ত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা [[উত্তৰ সংমণ্ডল (ত্ৰিবাংকুৰ)|উত্তৰ সংমণ্ডল]], [[কোল্লাম]]ত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা [[মধ্য সংমণ্ডল (ত্ৰিবাংকুৰ)|মধ্য সংমণ্ডল]], [[থিৰুৱনন্তপুৰম]]ত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা [[দক্ষিণ সংমণ্ডল (ত্ৰিবাংকুৰ)|দক্ষিণ সংমণ্ডল]], আৰু [[দেৱীকুলম]]ত মুখ্য কাৰ্যালয় থকা [[উচ্চ ৰেঞ্জ, কেৰালা|উচ্চ ৰেঞ্জ সংমণ্ডল]]।<ref name="1931_census">{{cite book|title=Census of India, 1931, VOLUME XXVIII, Travancore, Part-I Report|trans-title=ভাৰতৰ লোকপিয়ল, ১৯৩১, খণ্ড XXVIII, ত্ৰিবাংকুৰ, খণ্ড-১ প্ৰতিৱেদন|publisher=ত্ৰিবাংকুৰ চৰকাৰ|year=১৯৩২|location=ত্ৰিবান্দ্ৰম|url=https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/handle/10973/18998|last=Pillai |first=N. Kunjan }}</ref> ত্ৰিবাংকুৰৰ উত্তৰ-পূব অংশত অৱস্থিত [[উচ্চ ৰেঞ্জ, কেৰালা|উচ্চ ৰেঞ্জ সংমণ্ডল]]ত [[দেৱীকুলম]] আৰু [[পীৰুমেডু তালুক|পীৰুমেডু]] তালুক অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="1931_census"/> অৱশ্যে [[থডুপূজা]] অঞ্চলটো ব্ৰিটিছ [[দেশীয় ৰাজ্য]] [[ত্ৰিবাংকুৰ]]ৰ একেবাৰে উত্তৰৰ সংমণ্ডলত অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="1931_census"/> ১৯৩১ চনত থডুপূজাৰ উপৰি [[উত্তৰ পাৰাভুৰ]], [[কুন্নথুনাড]], [[মুৱাট্টুপূজা]], [[মীনচিল]], [[চাংগনাসেৰী]], [[কোট্টায়াম]], [[ভাইকম]], আৰু [[চেৰথালা]] [[কেৰালাৰ তালুকসমূহৰ তালিকা|তালুক]]সমূহকো সামৰি লোৱা ত্ৰিবাংকুৰৰ একেবাৰে উত্তৰৰ ৰাজহ সংমণ্ডলৰ সদৰ কাৰ্যালয় আছিল [[কোট্টায়াম]]।<ref name="1931_census"/> ===স্বাধীনতা-উত্তৰ (১৯৪৭–বৰ্তমান)=== {{See also|ভাৰতীয় স্বাধীনতা আইন ১৯৪৭|চামিলকৰণৰ দলিল}} ১৯৪৯ চনত ব্ৰিটিছ [[দেশীয় ৰাজ্য]] [[ত্ৰিবাংকুৰ]] আৰু [[কোচিন ৰাজ্য|কোচিন]]ক [[ভাৰতীয় অধিৰাজ্য]]ৰ অন্তৰ্গত কৰাৰ পাছত, যেতিয়া [[ত্ৰিবাংকুৰ]] আৰু [[কোচিন ৰাজ্য|কোচিন]]ক একত্ৰিত কৰি [[ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন]] ৰাজ্য গঠন কৰা হৈছিল, তেতিয়া পূৰ্বৰ ৰাজহ সংমণ্ডলসমূহক পুনৰ্গঠন কৰি [[কেৰালাৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|জিলা]] কৰা হৈছিল আৰু [[দিৱান]] পেশকাৰসকলৰ ঠাইত [[জিলাধিপতি]] নিযুক্তি দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে ১৯৪৯ চনৰ ১ জুলাইত কোট্টায়াম জিলাৰ জন্ম হৈছিল, য'ত বৰ্তমানৰ ইডুক্কি জিলাও অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{cite book|title=Manorama Year Book|trans-title=মনোৰমা য়েৰ বুক|publisher=[[মালায়াল মনৰমা]]|year=২০০৬|editor=কে. এম. মেথিউ|editor-link=কে. এম. মেথিউ|page=116}}</ref> পূৰ্বৰ [[কোচিন ৰাজ্য]]খনক পুনৰ্গঠন কৰি [[ত্ৰিছূৰ জিলা]] গঠন কৰা হৈছিল আৰু [[উত্তৰ পাৰাভুৰ]] আৰু [[কুন্নথুনাড]] তালুক দুখনক সেই জিলালৈ হস্তান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref name="1951c">{{cite book | author = ইউ. শিৱৰামন নায়াৰ | year=১৯৫২ | title= 1951 Census Handbook- Kottayam District | trans-title= ১৯৫১ লোকপিয়ল হাতপুথি- কোট্টায়াম জিলা | publisher=ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন চৰকাৰী প্ৰেছ | location = ত্ৰিবান্দ্ৰম | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5609/1/23587_1951_KOT.pdf }}</ref> একেদৰে ১৯৪৯ চনৰ ১ জুলাইত [[চেৰথালা]] তালুকখনক নতুনকৈ গঠিত [[কোল্লাম জিলা]]লৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল।<ref name="1951c"/> ১৯৪৯ চনৰ ১ জুলাইত নতুন ভাৰতীয় ৰাজ্য [[ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন]] মুকলি কৰাৰ অংশস্বৰূপে পূৰ্বৰ ত্ৰিবাংকুৰৰ [[উচ্চ ৰেঞ্জ, কেৰালা|উচ্চ ৰেঞ্জ]] সংমণ্ডলটোক পূৰ্বৰ কোট্টায়াম সংমণ্ডলৰ বাকী থকা তালুকসমূহৰ সৈতে চামিল কৰি কোট্টায়াম জিলা গঠন কৰা হৈছিল।<ref name="1951c"/> সেই সময়ত নতুন কোট্টায়াম জিলাখনত আঠখন তালুক আছিল – চাংগনাসেৰী, কোট্টায়াম, ভাইকম, মীনচিল, মুৱাট্টুপূজা, থডুপূজা, দেৱীকুলম আৰু পীৰুমেডু।<ref name="1951c"/> সেয়েহে ১৯৫৬ চনত কেৰালা ৰাজ্য গঠনৰ সময়ত ইডুক্কি কোট্টায়াম জিলাৰ অংশ আছিল। [[পদ্মনাভপুৰম]] সংমণ্ডলৰ (বৰ্তমানৰ কন্যাকুমাৰী জিলা) উপৰি, বৰ্তমানৰ [[ইডুক্কি জিলা]]ৰ অন্তৰ্গত [[ত্ৰিবাংকুৰ]]ৰ [[দেৱীকুলম]] আৰু [[পীৰুমেডু তালুক|পীৰুমেডু]] সংমণ্ডলসমূহত ১৯৪০-ৰ দশকৰ শেষৰফালে এক বৃহৎসংখ্যক [[তামিল ভাষা|তামিল]] লোক আছিল।<ref name="idukki">{{Cite news|title=Why did Kerala surrender Kanyakumari without a fight?|trans-title=কেৰালাই বিনা যুদ্ধই কন্যাকুমাৰী কিয় এৰি দিলে?|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2020/10/31/why-did-kerala-surrender-kanyakumari-to-tamil-nadu.html|last=Ayyappan|first=R|date=৩১ অক্টোবৰ ২০২০|access-date=১৬ জুন ২০২১|work=অনমনোৰমা}}</ref> থিৰু - কোচি বিধানসভাৰ মুখ্যমন্ত্ৰী আছিল [[পট্টম এ. থানু পিল্লাই|পট্টম থানু পিল্লাই]]। তেওঁ [[তামিল লোক|তামিলসকলৰ]] আন্দোলনৰ বিৰুদ্ধে কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল। বিশেষকৈ [[দেৱীকুলম]] - [[পীৰুমেডু তালুক|পীৰুমেডু]] অঞ্চলৰ তামিলসকলে ত্ৰিবাংকুৰ আৰক্ষী বাহিনীৰ অত্যাচাৰৰ মাজেৰে যাবলগীয়া হৈছিল। যিহেতু ত্ৰিবাংকুৰ চৰকাৰে তেওঁলোকৰ প্ৰতিনিধিত্বৰ প্ৰতি মনোযোগ দিয়া নাছিল, সেয়েহে টি.টি.এন.চি.-য়ে (ত্ৰিবাংকুৰ তামিলনাডু কংগ্ৰেছ) ১৯৫৪ চনৰ ৩০ জুন তাৰিখটো তামিল অধ্যুষিত অঞ্চলসমূহত 'মুক্তি দিৱস' হিচাপে পালন কৰিছিল। ৰাজহুৱা সভা অনুষ্ঠিত কৰি আৰু প্ৰস্তাৱ গৃহীত কৰি শান্তিপূৰ্ণভাৱে পালন কৰাৰ যোগেদি ত্ৰিবাংকুৰৰ তামিলসকলে তেওঁলোকৰ নিৰ্লিপ্ততা প্ৰকাশ কৰিছিল। টি.টি.এন.চি. নেতাসকলৰদ্বাৰা [[মুন্নাৰ]]ত এখন ৰাজহুৱা সভাৰ আয়োজন কৰা হৈছিল আৰু [[নাগৰকোইল]]ৰপৰা [[এ. নেচামনি]], আব্দুল ৰাজ্জাক আৰু এ চিদাম্বৰনাথ নাদাৰ ১৯৫৪ চনৰ ৩ জুলাইত তাত উপস্থিত হৈছিল। কিন্তু আৰক্ষীয়ে তেওঁলোকক [[মুন্নাৰ]]ৰ সভাস্থলীত প্ৰৱেশ কৰাত বাধা দিছিল। যেতিয়া নেতাসকলে নিষেধাজ্ঞা অমান্য কৰিলে, তেতিয়া তেওঁলোকক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হ'ল আৰু ছয় সপ্তাহৰ কাৰাদণ্ড বিহা হ'ল। তামিল নেতাসকলৰ গ্ৰেপ্তাৰৰ প্ৰতিবাদত [[ত্ৰিবাংকুৰ]]ৰ সকলো [[তামিল লোক|তামিল]] অঞ্চলতে হৰতাল পালন কৰা হৈছিল। মুন্নাৰত আয়োজিত এই আন্দোলনে স্থানীয় লোক আৰু আৰক্ষী বাহিনীৰ মাজত সংঘৰ্ষৰ সৃষ্টি কৰিলে, আৰক্ষীয়ে গুলীচালনা কৰিলে আৰু দুজন শ্ৰমিক ছহীদ হ'ল, যাৰ ফলত দক্ষিণ ত্ৰিবাংকুৰত এক অস্থিৰ পৰিৱেশ বিৰাজ কৰিবলৈ ধৰিলে।<ref>আৰ. কুপ্পুস্বামী - এখন প্ৰকৃত যুদ্ধৰ ঐতিহাসিক পদচিহ্ন (তামিল)</ref> ১৯৫৬ চনৰ আগন্তুক ৰাজ্য পুনৰ্গঠন আইনৰ অংশ হিচাপে [[ত্ৰিবাংকুৰ তামিলনাডু কংগ্ৰেছে]] (TTNC) ইয়াক [[মাদ্ৰাছ ৰাজ্য]]ৰ সৈতে একত্ৰিত কৰাৰ অনুৰোধ জনাইছিল।<ref name="idukki"/> অৱশ্যে, ১৯৫১ চনত ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন ৰাজ্যৰ ভাষিক লোকপিয়লত দেখা গৈছিল যে সেই সময়ত দেৱীকুলম তালুকৰ মুঠ তামিলভাষী জনসংখ্যাৰ প্ৰায় এক চতুৰ্থাংশৰ জন্ম ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন ৰাজ্যৰ বাহিৰত হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ বেছিভাগেই আছিল মাদ্ৰাছ প্ৰেচিডেন্সিৰ প্ৰব্ৰজনকাৰী, যাক ব্ৰিটিছ বিষয়াসকলে ঘাইকৈ চাহবাগিছাৰ শ্ৰমিক হিচাপে [[ইলাচী পাহাৰ]]লৈ আনিছিল।<ref>{{cite book | author = ইউ. শিৱৰামন নায়াৰ | year=১৯৫৫ | title= Travancore-Cochin Language Handbook (1951) | trans-title= ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন ভাষা হাতপুথি (১৯ ৫১) | publisher=ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন চৰকাৰী প্ৰেছ | location=ত্ৰিবান্দ্ৰম | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5618/1/47149_1951_LAN.pdf }}</ref> তদুপৰি, ভৱিষ্যতৰ উপকূলীয় ৰাজ্য কেৰালাৰ অৰ্থনীতিত এই অঞ্চলটোৰ বিশেষ গুৰুত্ব থকাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি, [[ইলাচী পাহাৰ]]ৰ সংমণ্ডলটো আধুনিক [[কেৰালা]] ৰাজ্যত যাতে থাকি যায় সেয়া নিশ্চিত কৰিবলৈ ত্ৰিবাংকুৰৰ প্ৰথমজন প্ৰধানমন্ত্ৰী [[পট্টম থানু পিল্লাই]]য়ে কিছুমান ক্ষিপ্ৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিছিল।<ref name="idukki"/> প্ৰধানকৈ তামিল সংখ্যাগৰিষ্ঠতা থকা [[ইলাচী পাহাৰ]] আৰু ত্ৰিবাংকুৰৰ [[দেৱীকুলম]], বৰ্তমানৰ [[দেৱীকুলম]], [[পীৰুমেডু তালুক|পীৰুমেডু]] আৰু [[উডুম্বানচোলা]] তালুকৰ জনগাঁথনি সলনি কৰিবলৈ পট্টমে এক অভিলাষী প্ৰকল্প হাতত লৈছিল। উপনিৱেশীকৰণ প্ৰকল্প বুলি জনাজাত এই পৰিকল্পনাটোত ঘাইকৈ মধ্য ত্ৰিবাংকুৰৰ [[কোট্টায়াম ಜিলা|কোট্টায়াম]], এৰ্নাকুলাম আৰু ত্ৰিছূৰ অঞ্চলৰপৰা চৰকাৰী চাকৰি নথকা ৮,০০০ [[মালায়ালম]] ভাষী কৃষি পৰিয়ালক অৰ্থকৰী শস্যৰ খেতিৰ বাবে উচ্চ ৰেঞ্জলৈ স্থানান্তৰিত কৰাৰ কথা আছিল। লগতে [[মাদ্ৰাছ প্ৰেচিডেন্সি]]ৰ কাষৰীয়া [[মালাবাৰ জিলা]]ৰপৰা কেইবাজনো [[মালায়ালী]] কৃষকক অনা হৈছিল। এই প্ৰধানকৈ তামিল সংখ্যাগৰিষ্ঠতা থকা তালুকসমূহৰ বিভিন্ন এলেকাত, উপনিৱেশীকৰণৰ বাবে ৫০,০০০ একৰ মাটি জোখা হৈছিল আৰু পৃথকে ৰখা হৈছিল। ইয়াৰে ১০,০০০ একৰ মাটি স্কুল, চিকিৎসালয়, আৰক্ষী থানা, ৰাস্তা-ঘাট, চৰণীয়া পথাৰ আৰু অন্যান্য চৰকাৰী কাৰ্যালয়ৰ দৰে উপযোগী কামৰ বাবে আছিল। বাকী থকা ৪০,০০০ একৰ মাটিক ৫ একৰকৈ ৮০০০টা খণ্ডত ভাগ কৰা হৈছিল। চিৰদিনীয়া লিজ ব্যৱস্থাত দিয়া পাঁচ একৰ মাটিৰ লগতে, খেতি আৰম্ভ কৰিবলৈ স্বেচ্ছাই অহা প্ৰতিটো পৰিয়ালক ২০০০ টকাৰ সুতবিহীন ঋণো দিয়া হৈছিল। সেই সময়ত, তামিল জনসংখ্যায় ক্ৰমে [[দেৱীকুলম]] আৰু [[পীৰুমেডু তালুক|পীৰুমেডু]]ৰ ৭২ শতাংশ আৰু ৪৪ শতাংশ গঠন কৰিছিল <ref name="idukki"/> স্বাধীনতা-উত্তৰ ত্ৰিবাংকুৰৰদ্বাৰা কৰা উপনিৱেশীকৰণ প্ৰকল্পটোৰ সাফল্যৰ ফলস্বৰূপে, [[ৰাজ্য পুনৰ্গঠন আইন, ১৯৫৬]]ৰ পিছতো এই তালুকসমূহ আৰু [[ইলাচী পাহাৰ]]ৰ এক বৃহৎ অংশ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত হৈ ৰ'ল। [[ৰাজ্য পুনৰ্গঠন আইন, ১৯৫৬]] অনুসৰি নতুন ভাৰতীয় ৰাজ্য [[কেৰালা]] গঠনৰ পিছত, ৰাজ্যখনত বহুতো অধিকাৰক্ষেত্ৰীয় পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছিল।<ref name="1961c">{{citation | author = এম. কে. দেৱাছী | year=১৯৬৫ | title= 1961 Census Handbook- Kottayam District | trans-title= ১৯৬১ লোকপিয়ল হাতপুথি- কোট্টায়াম জিলা | publisher=লোকপিয়ল পৰিচালনা সঞ্চালকালয়, কেৰালা আৰু লাক্ষা দ্বীপ, মিনিকয়, আৰু আমিনদিভি দ্বীপপুঞ্জৰ কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/handle/123456789/5663 }}</ref> ১৯৫৬ চনৰ ১ অক্টোবৰত কোট্টায়াম জিলাৰপৰা দুখন নতুন তালুক ক্ৰমে [[কাঞ্জিৰাপ্পাল্লী]] (চাংগনাসেৰী আৰু থিৰুভাল্লাৰ পৰা) আৰু [[উডুম্বানচোলা]] (দেৱীকুলম আৰু পীৰুমেডুৰ পৰা) গঠন কৰা হৈছিল।<ref name="1961c"/> এমাহৰ পিছত, চাংগনাসেৰী আৰু [[অম্বালাপুঝা]]ৰপৰা [[কুট্টানাড]] নামৰ এখন নতুন তালুক গঠন কৰা হয়।<ref name="1961c"/> ১৯ ৫৭ চনৰ ১৭ আগষ্টত কুট্টানাড তালুকখন নতুনকৈ গঠিত [[আলাপুঝা জিলা]]লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name="1961c"/> ১৯৫৮ চনৰ ১ এপ্ৰিলত থডুপূজা আৰু মুৱাট্টুপূজা তালুক দুখনক নতুনকৈ গঠিত [[এৰ্নাকুলাম জিলা]]লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।<ref name="1961c"/> কান্নান দেৱন পাহাৰ (ভূমি পুনৰুদ্ধাৰ) আইন, ১৯৭১-ৰ জৰিয়তে [[উচ্চ ৰেঞ্জ, কেৰালা|উচ্চ ৰেঞ্জ]] অঞ্চলৰ [[কান্নান দেৱন পাহাৰ]]ৰ মাটি আৰু বাগিছাসমূহ [[কেৰালা চৰকাৰ]]য়ে পুনৰ নিজৰ অধীনলৈ আনে।<ref name="p1971"/> ১৯৭২ চনৰ ২৬ জানুৱাৰীত কোট্টায়াম জিলাৰপৰা তিনিখন [[উচ্চ ৰেঞ্জ, কেৰালা|উচ্চ ৰেঞ্জ]] তালুক ক্ৰমে দেৱীকুলম, উডুম্বানচোলা আৰু পীৰুমেডুক পৃথক কৰি ইডুক্কি জিলা গঠন কৰা হয়।<ref name="idkspc"/><ref name="1981c">{{citation | author = এম. বিজয়নুন্নী | year= | title= 1981 Census Handbook- Kottayam District | trans-title= ১৯৮১ লোকপিয়ল হাতপুথি- কোট্টায়াম জিলা | publisher=লোকপিয়ল পৰিচালনা সঞ্চালকালয়, কেৰালা | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/handle/123456789/5750 }}</ref> ইডুক্কি জিলা গঠনৰ বাবে উচ্চ ৰেঞ্জ অঞ্চলটোক [[এৰ্নাকুলাম জিলা]]ৰ থডুপূজা তালুকৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হৈছিল। সেই সময়ত মাটি-কালিৰফালৰপৰা এইখন কেৰালাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ জিলা আছিল। ১৯৯৮ চনত [[কুট্টাম্পূজা]] গাঁওখনক [[এৰ্নাকুলাম জিলা]]লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়, যাৰ ফলত ইডুক্কি [[পালক্কাড জিলা]]ৰ পিছতে কেৰালাৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম জিলাত পৰিণত হয়। উচ্চ ৰেঞ্জ অঞ্চলত এতিয়াও জনবসতি বিৰল আৰু তাত বিভিন্ন অৰ্থকৰী শস্য আৰু মচলাৰ বহুলভাৱে খেতি কৰা হয়।<ref name="idkspc"/> বৰ্তমান ইডুক্কি জিলাৰ বিভিন্ন জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পই কেৰালাৰ মুঠ শক্তিৰ প্ৰয়োজনৰ প্ৰায় ৬৬% যোগান ধৰে।<ref name="idkspc"/> [[মুল্লাপেৰিয়াৰ বান্ধ]] এতিয়াও [[তামিলনাডু-কেৰালা বান্ধ বিবাদ|কেৰালা আৰু তামিলনাডুৰ মাজত আন্তঃৰাজ্যিক বিবাদ]]ৰ কাৰণ হৈ আছে।<ref>{{cite news | url=https://www.ndtv.com/kerala-news/the-mullaperiyar-dam-dispute-between-kerala-and-tamil-nadu-is-unnecessary-567858 | title=The Mullaperiyar Dam dispute between Kerala and Tamil Nadu is unnecessary | trans-title=কেৰালা আৰু তামিলনাডুৰ মাজত মুল্লাপেৰিয়াৰ বান্ধ বিবাদ অপ্ৰয়োজনীয় | date=৮ জানুৱাৰী ২০১২ | publisher=এনডিটিভি | access-date=২৫ আগষ্ট ২০১৯ }}</ref> ২০২৩ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত, এৰ্নাকুলাম জিলাৰ কুট্টাম্পূজা গাঁৱৰ অংশ হিচাপে থকা ১২৭১৮.৫০৯৫ হেক্টৰ মাটি ইডুক্কিৰ ইডামালাকুডি গাঁৱত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ পাছত ইডুক্কিয়ে পুনৰ ৰাজ্যখনৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ জিলা হিচাপে নিজৰ মৰ্যাদা ঘূৰাই পায়।<ref>{{Cite web |title=ഇടുക്കിയാണ് മിടുക്കി; വലുപ്പത്തിൽ ഇടുക്കി ജില്ല വീണ്ടും ഒന്നാമത് |url=https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2023/09/10/idukki-regained-the-first-position-in-size-among-the-districts.html |access-date=১০ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৩ |website=ManoramaOnline |language=ml}}</ref> ==ভূগোল== [[File:Thekkady.jpg|thumb|right|[[থেক্কাডী]]]] ইডুক্কি জিলাখন এটা ওখ মালভূমিৰে গঠিত য'ত ওখোৰা-মোখোৰা পাহাৰীয়া ভূ-খণ্ড, কেইবাখনো নদী উপত্যকা আৰু গভীৰ গিৰিখাত আছে।<ref>{{Cite news|first=Giji K.|last=Raman|date=২৯ ছেপ্টেম্বৰ ২০১৮|title=Geographic fragility of Idukki to the fore|trans-title=ইডুক্কিৰ ভৌগোলিক ভংগুৰতা পোহৰলৈ আহিছে|language=en-IN|work=দ্য হিন্দু|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/geographic-fragility-of-idukki-to-the-fore/article25084662.ece|access-date=১৬ মে' ২০২১|issn=0971-751X}}</ref> জিলাখনৰ সমগ্ৰ উত্তৰ অংশটো জিলাখনৰ বাকী অংশতকৈ ওখ এক উপ-মালভূমি। এই অঞ্চলটোত [[আনামুদি]]ৰ দৰে সৰ্বোচ্চ শৃংগসমূহ আছে আৰু ইয়াৰ অন্তৰ্গত [[মুন্নাৰ]], [[পল্লীৱাসল]], [[কান্থাল্লুৰ]], [[ভাট্টাৱাদা]] আৰু [[মানকুলাম (কেৰালা)|মানকুলাম]]ৰ আশে-পাশে থকা অঞ্চলসমূহো ইয়াৰ ভিতৰত পৰে। [[পাম্বাৰ নদী (কেৰালা)|পাম্বাৰ নদী]] উপত্যকাই ([[মাৰায়ুৰ]], [[কীঝান্থুৰ]]) পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ পূব ঢালৰ এখন [[বৃষ্টিছায়া]] অঞ্চল গঠন কৰিছে। জিলাখনৰ পূব সীমান্তই ([[কুমিলী]], [[কাট্টাপ্পানা]], [[নেডুমকন্দম]], [[ৰাজকুমাৰী, ইডুক্কি জিলা|ৰাজকুমাৰী]] আৰু [[ৰামক্কালমেডু]]) [[ইলাচী পাহাৰ]] গঠন কৰে। জিলাখনৰ পশ্চিম অংশ বনাঞ্চল আৰু পাহাৰে আৱৰি আছে, যিবোৰে [[এৰ্নাকুলাম জিলা]] আৰু [[কোট্টায়াম জিলা]]ৰ পূব অঞ্চলসমূহ যেনে [[নেৰিয়ামঙ্গলম]], [[বন্নপ্পুৰম]], [[থোমনকুথু]], [[মুলমাটম]], [[ভাগমোন]] আৰু [[কুট্টিক্কানাম]]ৰ সৈতে সীমা ভাগ কৰে। [[থডুপূজা]], [[কুঠাট্টুকুলম]], [[উডুম্বান্নুৰ]] আৰু [[মুটম, থডুপূজা|মুটম]] আদি ঠাই অৰ্ধ-উচ্চতাত থকা [[থডুপূজা নদী]]ৰ সমভূমিত বিক্ষিপ্ত পাহাৰৰ সৈতে অৱস্থিত। জিলাখনৰ [[পেৰিয়াৰ (নদী)|পেৰিয়াৰ নদী]] অৱবাহিকাটো, য'ত [[বন্দিপেৰিয়াৰ]], [[আয়াপ্পানকোইল]], [[ৰাজক্কড়]], [[ইডুক্কি চহৰ|ইডুক্কি]], [[চেৰুথনি]] আৰু [[আদিমালি]] অন্তৰ্ভুক্ত, নদী উপত্যকাসমূহৰদ্বাৰা বিভক্ত এক উচ্চ মালভূমি আৰু ই জিলাখনৰ পশ্চিম আৰু পূব অংশৰ ওখ শৃংগসমূহৰ মাজত অৱস্থিত। দক্ষিণ অঞ্চলটো সম্পূৰ্ণৰূপে [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ বনাঞ্চলেৰে আৱৰি আছে।{{citation needed|date=ফেব্ৰুৱাৰী ২০২২}} হিমালয়ৰ দক্ষিণে ভাৰতৰ সৰ্বোচ্চ দুটা শৃংগ [[আনামুদি]] আৰু [[মীছাপুলিমালা]] ইডুক্কি জিলাত অৱস্থিত। আনামুদি দেৱীকুলম তালুকৰ [[কান্নান দেৱন পাহাৰ]] গাঁৱত আদিমালি ব্লকৰ কুট্টাম্পূজা পঞ্চায়তত অৱস্থিত। জিলাখনৰ আন তেৰটা শৃংগৰ উচ্চতা {{convert|2000|m|ft|abbr=on}} তকৈ বেছি। [[পেৰিয়াৰ নদী|পেৰিয়াৰ]], থডুপূজায়াৰ, মুথিৰাপূজায়াৰ আৰু থালায়াৰ জিলাখনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ নদী। এছিয়াৰ সৰ্ববৃহৎ [[আৰ্চ বান্ধ]] [[ইডুক্কি বান্ধ]] [[ইডুক্কি চহৰ]]ত অৱস্থিত। বান্ধটো এনে এটা স্থানত অৱস্থিত য'ত পেৰিয়াৰ নদীখন 'কুৰাৱন' আৰু 'কুৰাথী' নামৰ দুটা ওখ আৰু বিশাল শিলৰ মাজত সৃষ্টি হোৱা গিৰিখাতৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত হয়।<ref name="Idukki District">{{cite web|url=http://idukki.nic.in/map.htm |title=Tourist Map of Idukki District |trans-title=ইডুক্কি জিলাৰ পৰ্যটন মানচিত্ৰ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150217044751/http://idukki.nic.in/map.htm|archive-date=১৭ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৫ |url-status=live}}</ref> === জলবায়ু পৰিৱৰ্তন === ইডুক্কিত বৃহৎ পৰিমাণৰ ঘন বনাঞ্চল আৰু [[শোলা বনাঞ্চল]] আছে। ই বানপানী আৰু খৰাংৰ প্ৰতি অতিশয় স্পৰ্শকাতৰ আৰু আলাপুঝা, পালক্কাড আৰু ৱায়ানাড় জিলাৰ লগতে ইয়াক কেৰালাৰ [[জলবায়ু পৰিৱৰ্তন]]ৰ হটস্পট হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{Cite news|last=Nandakumar|first=T.|date=২০ মাৰ্চ ২০১৪|title=Four districts categorised as climate change hotspots|trans-title=চাৰিখন জিলাক জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ হটস্পট হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা হৈছে|language=en-IN|work=দ্য হিন্দু|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/four-districts-categorised-as-climate-change-hotspots/article5801125.ece|access-date=১৩ জুন ২০২১|issn=0971-751X}}</ref> গৱেষকসকলে ইডুক্কিত ক্ৰমবৰ্ধমান ভূমিস্খলনৰ কাৰণ হিচাপে জলবায়ু পৰিৱৰ্তন আৰু [[নিৰ্বনানিকৰণ]]ক জগৰীয়া কৰে।<ref>{{Cite web|last=Chakravarty|first=Ipsita|date=১৫ আগষ্ট ২০২০|title=Why do landslides keep occurring in Kerala's Idukki district?|trans-title=কেৰালাৰ ইডুক্কি জিলাত কিয় সঘনাই ভূমিস্খলন হৈ থাকে?|url=https://scroll.in/article/970198/why-do-landslides-keep-occurring-in-keralas-idukki-district|access-date=১৩ জুন ২০২১|website=Scroll.in|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Moudgil|first=Manu|date=২ অক্টোবৰ ২০২০|title=12% Indian land prone to landslides as climate change increases the risks|trans-title=জলবায়ু পৰিৱৰ্তনে বিপদাশংকা বৃদ্ধি কৰাৰ ফলত ভাৰতৰ ১২% ভূমি ভূমিস্খলনৰ প্ৰৱণ হৈ পৰিছে|work=বিজনেছ ষ্টেণ্ডাৰ্ড ইণ্ডিয়া|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/12-indian-land-prone-to-landslides-as-climate-crisis-increases-the-risks-120100200239_1.html|access-date=১৩ জুন ২০২১}}</ref> জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত হোৱা বৰষুণৰ আৰ্হিৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগতে নিৰ্বনানিকৰণ আৰু বৃহৎ পৰিসৰৰ নিৰ্মাণ প্ৰকল্পসমূহ ২০২০ চনৰ আগষ্ট মাহত হোৱা ভূমিস্খলনৰ অন্যতম কাৰণ আছিল, য'ত বাগিছা শ্ৰমিককে ধৰি ৬৫ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছিল।<ref>{{Cite news|last1=Krishnakumar|first1=G.|last2=Raman|first2=Giji K.|date=২৯ আগষ্ট ২০২০|title=In Idukki, living in fear of landslides|trans-title=ইডুক্কিত ভূমিস্খলনৰ ভয়ত জীৱন-নিৰ্বাহ|language=en-IN|work=দ্য হিন্দু|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/in-idukki-living-in-fear-of-landslides/article32468924.ece|access-date=১৩ জুন ২০২১|issn=0971-751X}}</ref> ==জনগাঁথনি== {{historical populations|11=1901|12=47,666|13=1911|14=99,564|15=1921|16=1,08,751|17=1931|18=1,87,680|19=1941|20=2,44,296|21=1951|22=3,31,422|23=1961|24=5,74,844|25=1971|26=7,58,166|27=1981|28=9,55,241|29=1991|30=10,55,023|31=2001|32=11,29,221|33=2011|34=11,08,974|35=2018|36=1,093,156|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=center}} [[পৰিসংখ্যা (চৰকাৰী অভিলেখ)|২০১৮ চনৰ পৰিসংখ্যা প্ৰতিৱেদন]] অনুসৰি ইডুক্কি জিলাৰ [[ভাৰতৰ জনগাঁথনি|জনসংখ্যা]] ১,০৯৩,১৫৬ জন।<ref name="idkdemo_2018"/> [[২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়ল|২০১১ চনৰ লোকপিয়ল]] অনুসৰি ৬৪০খন [[ভাৰতৰ জিলাসমূহ|ভাৰতৰ জিলা]]ৰ ভিতৰত ইয়াৰ স্থান ৪১৬ তম।<ref name="districtcensus">{{cite web |title=District Census Hand Book: Idukki |trans-title=জিলা লোকপিয়ল হাতপুথি: ইডুক্কি |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/646/download/2232/DH_2011_3209_PART_A_DCHB_IDUKKI.pdf |website=[[ভাৰতৰ লোকপিয়ল]] |publisher=[[ভাৰতৰ মহাপঞ্জীয়ক আৰু লোকপিয়ল আয়ুক্ত]]}}</ref> জিলাখনৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব {{convert|251|PD/sqkm|PD/sqmi}}। প্ৰব্ৰজন আৰু জন্মহাৰ কম হোৱাৰ বাবে ২০০১–২০১১ দশকত ইয়াৰ [[ভাৰতত পৰিয়াল পৰিকল্পনা|জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ হাৰ]] আছিল -১.৯৩%। ইডুক্কিত প্ৰতি ১,০০০ পুৰুষৰ বিপৰীতে ১,০০৬ গৰাকী [[ভাৰতত নাৰী|মহিলা]]ৰ [[লিংগ অনুপাত]] আছে,<ref name=districtcensus/> আৰু [[ভাৰতত সাক্ষৰতা|সাক্ষৰতাৰ হাৰ]] ৯২.২ শতাংশ। জনসংখ্যাৰ ৪.৬৯% লোকে নগৰ অঞ্চলত বাস কৰে। অনুসূচিত জাতি আৰু অনুসূচিত জনজাতিয়ে ক্ৰমে জনসংখ্যাৰ ১৩.১২% আৰু ৫.০৩% গঠন কৰে।<ref name=districtcensus/> {| class="wikitable sortable" style="line-height:20px; text-align:center; " |+ত্ৰিবাংকুৰ সংমণ্ডল অনুসৰি ভাষাৰ বিতৰণ (১৮৮১)<ref name="r1881">{{Cite book |last=Nagamaiya|first=V.|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5570/1/41740.pdf|title=Report on the Census of Travancore (1881)|trans-title=ত্ৰিবাংকুৰৰ লোকপিয়ল প্ৰতিৱেদন (১৮৮১)|publisher=ভাৰত চৰকাৰ|year=১৮৮৪|location=থিৰুৱনন্তপুৰম|pages=135, 258|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404103822/http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5570/1/41740.pdf|archive-date=৪ এপ্ৰিল ২০২৩}}</ref> |- | style="background:Orange; "|[[কেৰালাৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|<span style="color:white; ">'''সংমণ্ডলৰ নাম'''</span>]] | style="background:Red; "|[[মালায়ালম|<span style="color:white; ">'''মালায়ালম (%)'''</span>]] | style="background:Green; "|[[তামিল ভাষা|<span style="color:white; ">'''তামিল (%)'''</span>]] |- ! [[কোট্টায়াম]] সংমণ্ডল | '''৯৫.১৯''' | '''৩.৬৫''' |- ! [[দেৱীকুলম]] সংমণ্ডল | '''৩৬.১৮''' | '''৫৯.১৪''' |} {| class="wikitable sortable" style="line-height:20px; text-align:center; " |+[[তালুক]] অনুসৰি ভাষাসমূহ (১৮৮১)<ref name="r1881"/> |- | colspan="2" style="background:Black; "|[[কেৰালাৰ জিলাসমূহৰ তালিকা|<span style="color:white; ">'''তালুকৰ নাম'''</span>]] | '''মুঠ জনসংখ্যা''' | colspan="2" style="background:Red; "|[[মালায়ালম|<span style="color:white; ">'''মালায়ালম'''</span>]] | colspan="2" style="background:Green; "|[[তামিল ভাষা|<span style="color:white; ">'''তামিল'''</span>]] | colspan="2" style="background:gray; "|[[ভাৰতৰ ভাষাসমূহ|<span style="color:white; ">'''অন্যান্য'''</span>]] |- ! ১ ! [[ইলাচী পাহাৰ]] | ৬,২২৮ | ২,২৫৩ | '''৩৬.১৮%''' | ৩,৬৮৩ | '''৫৯.১৪%''' | ২৯২ | '''৪.৬৯%''' |- ! ২ ! [[থডুপূজা]] | ২৪,৩২১ | ২৩,২২৭ | '''৯৫.৫০%''' | ১,০৮৫ | '''৪.৪৬%''' | ৯ | '''০.০৪%''' |} {{Pie chart |caption = ইডুক্কি জিলাৰ ভাষাসমূহ (২০১১)<ref name="languages"/> |label1 = [[মালায়ালম]] |value1 = 81.97 |color1 = Cornflowerblue |label2 = [[তামিল ভাষা|তামিল]] |value2 = 17.48 |color2 = Violet |label3 = অন্যান্য |value3 = 0.55 |color3 = grey }} [[মালায়ালম]] আৰু ইংৰাজী জিলাখনৰ দুটা চৰকাৰী প্ৰশাসনিক ভাষা।<ref name="law"/> ইডুক্কি জিলাৰ প্ৰায় চাৰি-পঞ্চমাংশ লোকে [[মালায়ালম]]ক মাতৃভাষা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে। [[দেৱীকুলম]], [[পীৰুমেডু তালুক|পীৰুমেডু]] আৰু [[উডুম্বানচোলা]] তালুকত বুজন পৰিমাণৰ [[তামিল লোক|তামিল]] সংখ্যালঘু জনসংখ্যা আছে। অৱশ্যে এই তালুকসমূহত মালায়ালিসকলো সংখ্যাগৰিষ্ঠ।<ref name="languages"/> জিলাখনৰ খিলঞ্জীয়া জনজাতীয় লোকসকলে নিজৰ উপভাষা যেনে [[মালাবেদান ভাষা|মালাবেদান]], [[মালাৰয়ান ভাষা|মালাৰয়ান]], [[মুথুৱান ভাষা|মুথুৱান]], আৰু [[পালিয়ান ভাষা|পালিয়ান]] আদি কয়, যিবোৰ [[মালায়ালম ভাষাসমূহ|মালায়ালম]] আৰু [[তামিল ভাষা|তামিল]]ৰ সৈতে অতি ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত।<ref name="languages"/> ১৯৪০-ৰ দশকৰ শেষলৈকে [[দেৱীকুলম]], [[পীৰুমেডু তালুক|পীৰুমেডু]] আৰু [[ইলাচী পাহাৰ]]ত সামান্যভাৱে হ'লেও [[তামিল লোক|তামিল]]সকলৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠতা আছিল।<ref name="r1881"/> ১৯৫৬ চনৰ ৰাজ্য পুনৰ্গঠন আইনৰ পিছত, নতুন কেৰালা ৰাজ্যত অঞ্চলটো বৰ্তাই ৰখা নিশ্চিত কৰাৰ বাবে মালায়ালম ভাষী পৰিয়ালসমূহক স্থানান্তৰিত কৰি জনগাঁথনি সলনি কৰাৰ লক্ষ্যৰে [[পট্টম থানু পিল্লাই]]ৰদ্বাৰা এক উপনিৱেশীকৰণ প্ৰকল্প ৰূপায়ণ কৰা হৈছিল। ===ধৰ্ম=== {{bar box |title = ইডুক্কি জিলাত ধৰ্ম (২০১১)<ref name="religion"/> |titlebar=#Fcd116 |left1=ধৰ্ম |right1=শতাংশ |float=left |bars= {{bar percent|[[কেৰালাত হিন্দু ধৰ্ম|হিন্দু ধৰ্ম]]|darkorange|48.86}} {{bar percent|[[কেৰালাত খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম|খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম]]|dodgerblue|43.42}} {{bar percent|[[কেৰালাত ইছলাম ধৰ্ম|ইছলাম ধৰ্ম]]|green|7.41}} {{bar percent|অন্যান্য বা উল্লেখ নকৰা|black|0.31}} }} [[File:Thodupuzha_Sree_Krishna_Swami_Temple_DSC02584.JPG|thumb|[[শ্ৰী কৃষ্ণ স্বামী মন্দিৰ, থডুপূজা]]]] [[File:Calvary Mount Church Front Right Idukki Kerala Mar22 A7C 01262.jpg|thumb|কালভাৰী মাউণ্ট চাৰ্চ, নৰাকাকনম]] ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি, জনসংখ্যাৰ ৪৮.৮৬% (৫৪১,৮৫৪) হ'ল [[হিন্দু লোক|হিন্দু]], ৪৩.৪২% (৪৮১,৫০৭) হ'ল [[খ্ৰীষ্টান লোক|খ্ৰীষ্টান]] আৰু ৭.৪১% (৮২,২০৬) হ'ল [[মুছলমান লোক|মুছলমান]]।<ref name="religion">{{Cite web|date=২০১১|title=Table C-01: Population by religious community: Kerala |trans-title=তালিকা চি-০১: ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় অনুসৰি জনসংখ্যা: কেৰালা |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11379/download/14492/DDW32C-01%20MDDS.XLS |website=[[ভাৰতৰ লোকপিয়ল]] |publisher=[[ভাৰতৰ মহাপঞ্জীয়ক আৰু লোকপিয়ল আয়ুক্ত]]}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+তালুকসমূহত ধৰ্ম ! তালুকসমূহ ! হিন্দু ! খ্ৰীষ্টান ! মুছলমান ! অন্যান্য |- |[[দেৱীকুলম তালুক|দেৱীকুলম]] |style="background:darkorange" |৬৩.২১ |৩০.৫০ |৬.০৮ |০.২১ |- |[[উডুম্বানচোলা]] |৪৮.১৪ |style="background:dodgerblue"|৪৮.৩২ |৩.১৫ |০.৩৯ |- |থডুপূজা |৪০.৫৭ |style="background:dodgerblue"|৪৫.১৫ |১৪.০৩ |০.২৫ |- |পীৰুমেডু |style="background:darkorange" |৫১.৫১ |৪১.২৮ |৬.৯১ |০.৩ |} ==প্ৰযুক্তি== [[ডিজিটেল ইণ্ডিয়া]] অভিযানৰ অংশ হিচাপে ছুপাৰ-ফাষ্ট ব্ৰডবেণ্ড ব্যৱস্থাৰ সৈতে সংযোগ হোৱা ভাৰতৰ প্ৰথমখন জিলা আছিল ইডুক্কি।<ref>{{cite web|title=Hi-Speed Rural Broadband Network|trans-title=হাই-স্পীড গ্ৰাম্য ব্ৰডবেণ্ড নেটৱৰ্ক|url=http://businesswireindia.com/news/news-details/government-india-commissions-indias-first-hi-speed-rural-broadband-net/42188|access-date=১৭ মাৰ্চ ২০১৬|archivedate=2016-03-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160323031112/http://businesswireindia.com/news/news-details/government-india-commissions-indias-first-hi-speed-rural-broadband-net/42188|deadurl=yes}}</ref> সমগ্ৰ দেশৰ ভিতৰতে বিএছএনএল ৪জি পোৱা ই প্ৰথমখন জিলা, যাৰ ফলত [[ভোডাফোন আইডিয়া লিমিটেড]], [[জিঅ']], আৰু [[ভাৰতী এয়াৰটেল]]কে ধৰি জিলাখনত ৪জি অপাৰেটৰৰ সংখ্যা চাৰিলৈ বৃদ্ধি পালে। ==পৰ্যটন== ===মুন্নাৰ=== [[File:Munnar hill station .JPG|thumb|মুন্নাৰত চাহবাগিছা]] দক্ষিণত ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ গ্ৰীষ্মকালীন আৱাস আছিল [[মুন্নাৰ]]। চহৰখন তিনিখন পাহাৰীয়া নৈ ক্ৰমে [[মুথিৰাপূজা নদী|মুথিৰাপ্পূজা]], নাল্লাথান্নি আৰু কুণ্ডলাৰ সংগমস্থলীত অৱস্থিত। মুন্নাৰত বিশ্বৰ কিছুমান বৃহৎ চাহবাগিছা আছে। সাগৰপৃষ্ঠৰপৰা ৫,০০০ ফুটতকৈও অধিক উচ্চতাত থকা এই পাহাৰীয়া কেন্দ্ৰটো ইয়াৰ মনোৰম প্ৰাকৃতিক দৃশ্যৰ বাবে এক আকৰ্ষণীয় পৰ্যটন স্থলী।<ref>{{Cite web |title=Munnar – the Hill Station of Kerala in Idukki |trans-title=মুন্নাৰ – ইডুক্কিৰ কেৰালাৰ পাহাৰীয়া কেন্দ্ৰ |url=https://www.keralatourism.org/destination/munnar/202 |access-date=১ মে' ২০২৪ |website=কেৰালা পৰ্যটন |language=en}}</ref> চাহবাগিছা স্থাপনৰ ফলত বাসস্থানৰ ব্যাপক বিভাজনৰ বাবে মুন্নাৰৰ বেছিভাগ স্থানীয় উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী লুপ্ত হৈছে। অৱশ্যে, ওচৰৰ কেইবাখনো [[কেৰালাৰ সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ তালিকা|সংৰক্ষিত অঞ্চল]]ত কিছুমান প্ৰজাতি এতিয়াও বৰ্তি আছে আৰু বিকাশ লাভ কৰিছে, যাৰ ভিতৰত আছে পূবে থকা নতুন [[কুৰিঞ্জিমালা অভয়াৰণ্য]], উত্তৰ-পূবত থকা [[চিন্নাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]], [[মঞ্জমপট্টি উপত্যকা]], আৰু [[ইন্দিৰা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|ইন্দিৰা গান্ধী বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]]ৰ অমৰাৱতী সংৰক্ষিত বনাঞ্চল, উত্তৰত [[এৰাভিকুলম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু [[আনামুদি শোলা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]], আৰু দক্ষিণত [[পাম্পাদুম শোলা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]। ইডুক্কিৰ পূবে [[পালানি পাহাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] স্থাপন কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছে। এই সংৰক্ষিত অঞ্চলসমূহ বিশেষকৈ [[নীলগিৰি তাহৰ]], [[গ্ৰিজলড জায়েণ্ট স্কুইৰেল]], [[নীলগিৰি উড-পিজিয়ন]], [[ভাৰতীয় হাতী|হাতী]], [[গৌৰ]], [[নীলগিৰি লেংগুৰ]], [[সাম্বাৰ (হৰিণ)|সাম্বাৰ]], আৰু [[নীলকুৰিঞ্জি]] (যিটো বাৰ বছৰৰ মূৰত মাত্ৰ এবাৰহে ফুলে) আদি কেইবাটাও [[বিপন্ন]] আৰু [[স্থানিকতা|স্থানিক]] প্ৰজাতিৰ বাবে পৰিচিত।<ref>{{cite news |title=Government of Kerala, Forest and Wildlife Department, Notification No. 36/2006 F&WLD |trans-title=কেৰালা চৰকাৰ, বন আৰু বন্যপ্ৰাণী বিভাগ, অধিসূচনা নং ৩৬/২০০৬ এফ এণ্ড ডব্লিউ এল ডি |date=৬ অক্টোবৰ ২০০৬ |access-date=৫ ডিচেম্বৰ ২০০৭ |url=http://kurinji.in/sro.html |work=কেৰালা গেজেট}}</ref><ref>{{cite news |first=Mathew |last=Roy |date=২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০০৬ |title=Proposal for Kurinjimala sanctuary awaits Cabinet nod |trans-title=কুৰিঞ্জিমালা অভয়াৰণ্যৰ প্ৰস্তাৱ কেবিনেটৰ অনুমোদনৰ অপেক্ষাত |access-date=৫ ডিচেম্বৰ ২০০৭ |url=http://www.hindu.com/2006/09/25/stories/2006092510910400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001045106/http://www.hindu.com/2006/09/25/stories/2006092510910400.htm|url-status=dead|work=[[দ্য হিন্দু]] |archive-date=১ অক্টোবৰ ২০০৭}}</ref> মুন্নাৰৰ পূৰ্বৰ কুণ্ডলা ভেলী ৰেলৱে ১৯২৪ চনৰ বানপানীত ধ্বংস হৈছিল, কিন্তু পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰাৰ বাবে পৰ্যটন বিষয়াসকলে ৰেলপথটো পুনৰ নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা বিবেচনা কৰিছে।<ref name="indiatimes.com"/> ===বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যসমূহ=== ====ইডুক্কি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য==== ১৯৭৬ চনত [[ইডুক্কি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] স্থাপন কৰা হৈছিল। ই ইডুক্কি জিলাৰ থডুপূজা আৰু উডুম্বানচোলা তালুকত অৱস্থিত। ইয়াৰ মাটি-কালি হ'ল ১০৫.৩৬৪ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। ইয়াৰ উচ্চতা ৪৫০ৰপৰা ১২৭২ মিটাৰলৈকে বিস্তৃত। ইয়াৰ সৰ্বোচ্চ শৃংগটো হৈছে ভাঞ্জুৰ মেডু (১২৭২ মিটাৰ)। এই অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈ যোৱা প্ৰধান নদী দুখন হৈছে [[পেৰিয়াৰ (নদী)|পেৰিয়াৰ]] আৰু চেৰুথোনিয়াৰ।<ref>[http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/wildlife/2015-03-16-09-50-24/2015-06-26-09-04-29/idukki-wildlife-sanctuary ইডুক্কি বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য] kerala.gov.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191103092414/http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/wildlife/2015-03-16-09-50-24/2015-06-26-09-04-29/idukki-wildlife-sanctuary |date=3 November 2019 }}</ref> ====এৰাভিকুলম বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য==== [[File:Nilgiri Tahr Adult.jpg|thumb|upright|নীলগিৰি তাহৰ]] [[এৰাভিকুলম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|এৰাভিকুলম]] হৈছে ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান হিচাপে ঘোষিত আন এখন বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য। ইয়াত বিশ্বৰ আটাইতকৈ বেছিসংখ্যক [[নীলগিৰি তাহৰ]] পোৱা যায়। আনামুদি শৃংগ এই উদ্যানখনৰ দক্ষিণ অংশত অৱস্থিত। উদ্যানখনৰ বেছিভাগ অংশই ঘাঁহনি আৰু ইয়াৰ গড় উচ্চতা [[গড় সাগৰপৃষ্ঠ|সাগৰপৃষ্ঠ]]ৰপৰা ৫০০০ ফুটতকৈও অধিক। প্ৰবল বৰষুণ আৰু প্ৰচণ্ড বতাহৰ বাবে বাৰিষা কালত এই অঞ্চলটো দুৰ্গম হৈ পৰে। বিখ্যাত নীলকুৰিঞ্জি ([[ষ্ট্ৰবিলাস্থেছ কুণ্ঠিয়ানা]]) ইয়াত গজে। ইয়াৰ ফুল ফুলাৰ চক্ৰ ১২ বছৰ।<ref>{{cite web|url=http://www.prd.kerala.gov.in/idukki.htm|title=Information and Public Relations Department, Govt. of Kerala|trans-title=তথ্য আৰু জনসংযোগ বিভাগ, কেৰালা চৰকাৰ|access-date=১৩ অক্টোবৰ ২০১৩|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228064818/http://www.prd.kerala.gov.in/idukki.htm|archive-date=২৮ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১৪|url-status=dead|archivedate=2014-02-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140228064818/http://www.prd.kerala.gov.in/idukki.htm|deadurl=yes}}</ref> উদ্যানখনত ছাব্বিছ প্ৰজাতিৰ [[স্তন্যপায়ী প্ৰাণী]] নথিভুক্ত কৰা হৈছে যাৰ ভিতৰত আছে সৰ্বাধিক জীৱিত [[নীলগিৰি তাহৰ]]ৰ জনসংখ্যা,<ref>{{cite web|title=Munnar|trans-title=মুন্নাৰ|url=http://www.keralatourism.org/destination/destination.php?id=306|access-date=২২ ডিচেম্বৰ ২০১৫|archive-url=https://web.archive.org/web/20140118183559/http://www.keralatourism.org/destination/destination.php?id=306|archive-date=১৮ জানুৱাৰী ২০১৪|url-status=dead|archivedate=2014-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140118183559/http://www.keralatourism.org/destination/destination.php?id=306|deadurl=yes}}</ref> অনুমাণিক ৭৫০ টা। আন আন [[খুৰা থকা জন্তু]]সমূহৰ ভিতৰত আছে [[গৌৰ]], [[ভাৰতীয় মুণ্টজেক]] আৰু [[সাম্বাৰ হৰিণ]]। [[সোণালী শিয়াল]], [[বন মেকুৰী]], [[ঢোল|বনৰীয়া কুকুৰ]], [[ঢোল]], [[নাহৰফুটুকী বাঘ]] আৰু বাঘ ইয়াৰ প্ৰধান চিকাৰী প্ৰাণী। লগতে কিছুমান কম পৰিচিত প্ৰাণী যেনে [[নীলগিৰি লেংগুৰ]], [[ষ্ট্ৰাইপ-নেকড মংগুচ]], [[ভাৰতীয় কেটেলা পহু]], [[নীলগিৰি মাৰ্টেন]], [[অৰিয়েণ্টেল সৰু-নখ থকা উদ|সৰু নখ থকা উদ]], [[ৰুডি মংগুচ]], আৰু [[ফুনাম্বুলাছ ছাবলাইনীটাছ|ব্ৰাউন পাম স্কুইৰেল]]ও পোৱা যায়।<ref>UNEP (05/07/2007) World Commission on Protected Areas, World Database on Protected Areas, Eravikulam National Park, Retrieved 7 May 2007 {{cite web |url=http://sea.unep-wcmc.org/wdpa/sitedetails.cfm?siteid=700&level=nat |title=India – Eravikulam |trans-title=ভাৰত - এৰাভিকুলম |access-date=৫ জুলাই ২০০৭ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929140736/http://sea.unep-wcmc.org/wdpa/sitedetails.cfm?siteid=700&level=nat |archive-date=২৯ ছেপ্টেম্বৰ ২০০৭ }}</ref> [[ভাৰতীয় হাতী|হাতীয়ে]] ঋতুভিত্তিকভাৱে ইয়াত ভ্ৰমণ কৰে। ১৩২বিধ প্ৰজাতিৰ চৰাই নথিভুক্ত কৰা হৈছে যাৰ ভিতৰত আছে স্থানিক প্ৰজাতি যেনে [[ক'লা-আৰু-কমলা ৰঙৰ ফ্লায়কেচাৰ]], [[নীলগিৰি পিপিট]], [[নীলগিৰি উড পিজিয়ন]], [[ব্ৰাচিপ্টেৰিস্ক মেজৰ|বগা পেটৰ চুটিডেউকাৰ চৰাই]], [[ইউমায়াছ এলবিকডুটা|নীলগিৰি ফ্লায়কেচাৰ]] আৰু কেৰালাৰ [[লাফিংথ্ৰাছ]]। উদ্যানখনৰ ১০১বিধ প্ৰজাতিৰ ভিতৰত শোলা-ঘাঁহনি পৰিস্থিতি তন্ত্ৰত সীমাবদ্ধ থকা স্থানিক পখিলা যেনে [[মাইকেলেচিছ অকুলাছ|ৰঙা ডিস্ক বুছব্ৰাউন]] আৰু পালনি ফ'ৰ-উইং আদি অন্তৰ্ভুক্ত। ====পাম্পাদুমশোলা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান==== [[পাম্পাদুম শোলা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] হৈছে [[দক্ষিণ ভাৰত]]ৰ কেৰালা ৰাজ্যৰ আটাইতকৈ সৰু [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানসমূহ|ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]।<ref name="envis">{{cite web|url=http://www.kerenvis.nic.in/isbeid/forest.htm |year=২০০৯ |title=Forest |trans-title=অৰণ্য |publisher=কেৰালা ৰাজ্যিক বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তিবিদ্যা আৰু পৰিৱেশ পৰিষদ |access-date=১৮ ছেপ্টেম্বৰ ২০০৯ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080311001130/http://www.kerenvis.nic.in/isbeid/forest.htm |archive-date=১১ মাৰ্চ ২০০৮ }}</ref><ref>Online Highways LLC. (2004) India | Kerala | Devikulam Pambadum Shola National Park, Retrieved 6 April 2007 [http://www.india9.com/i9show/Pambadum-Shola-National-Park-57785.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151223105052/http://www.india9.com/i9show/Pambadum-Shola-National-Park-57785.htm |date=2015-12-23 }}</ref> ওচৰৰ [[মাথিকেট্টান শোলা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]], [[এৰাভিকুলম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]], [[আনামুদি শোলা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]], [[চিন্নাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]] আৰু [[কুৰিঞ্জিমালা অভয়াৰণ্য]]ৰ লগতে এই উদ্যানখনো কেৰালা বন আৰু বন্যপ্ৰাণী বিভাগ, মুন্নাৰ বন্যপ্ৰাণী সংমণ্ডলৰদ্বাৰা পৰিচালিত হয়।<ref>কে.এছ. সুধী (৩ নৱেম্বৰ ২০০৬) দ্য হিন্দু, সংগৃহীত ২১ জুন ২০০৭ [https://web.archive.org/web/20070930235251/http://www.hindu.com/2006/11/03/stories/2006110300820200.htm ''ৰাজামালাত নতুন জীৱনৰ বিকাশ'']</ref> উদ্যানখন প্ৰস্তাৱিত [[পালানি পাহাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]ৰ অন্তৰ্গত আল্লিনগৰম সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ সংলগ্ন হৈ আছে। এই উদ্যানসমূহকে ধৰি পশ্চিমঘাট পৰ্বতমালাৰ আনামালাই উপ-গোটটো [[ইউনেস্কো]] [[বিশ্ব ঐতিহ্যবাহী স্থান#বিশ্ব ঐতিহ্য সমিতিৰ অধিৱেশন|বিশ্ব ঐতিহ্য সমিতি]]ৰদ্বাৰা [[বিশ্ব ঐতিহ্যবাহী স্থান]] হিচাপে নিৰ্বাচনৰ বাবে বিবেচনাধীন হৈ আছে।<ref name="UNESCO" >UNESCO, World Heritage sites, Tentative lists, Western Ghats sub cluster, Niligiris. retrieved 20 April 2007 [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/2103/ World Heritage sites, Tentative lists]</ref> [[File:Strobilanths kunthiana.jpg|thumb|[[নীলকুৰিঞ্জি]]]] ====কুৰিঞ্জিমালা অভয়াৰণ্য==== [[কুৰিঞ্জিমালা অভয়াৰণ্য]]ই [[দক্ষিণ ভাৰত]]ৰ [[কেৰালা]] ৰাজ্যৰ ইডুক্কি জিলাৰ [[দেৱীকুলম]] তালুকৰ অন্তৰ্গত [[কোট্টাকাম্বুৰ]] আৰু [[ভাট্টাৱাদা]] গাঁৱত বিপন্ন [[নীলকুৰিঞ্জি]] উদ্ভিদৰ প্ৰায় 32&nbsp; km² মূল আৱাসস্থল সুৰক্ষিত কৰে।<ref>[http://kurinji.in/kurinjimap.html মানচিত্ৰ]</ref> ====সংৰক্ষিত অঞ্চলসমূহ==== [[File:GrizzledSquirell-cauvery wls.jpg|thumb|right|বৃহৎ গ্ৰিজলড স্কুইৰেল]] এই জিলাখনত কেইবাখনো [[কেৰালাৰ সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ তালিকা|সংৰক্ষিত অঞ্চল]] আছে যাৰ ভিতৰত আছে দক্ষিণত [[পেৰিয়াৰ ব্যাঘ্ৰ সংৰক্ষিত বনাঞ্চল]], পূবত [[কুৰিঞ্জিমালা অভয়াৰণ্য]], উত্তৰ-পূবত [[চিন্নাৰ বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য]], উত্তৰত [[এৰাভিকুলম ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু [[আনামুদি শোলা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]] আৰু দক্ষিণত [[পাম্পাদুম শোলা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান]]। এই সংৰক্ষিত অঞ্চলসমূহ কেইবাটাও [[বিপন্ন]] আৰু [[স্থানিকতা|স্থানিক]] প্ৰজাতিৰ বাবে সুপৰিচিত যাৰ ভিতৰত আছে [[বংগীয় ব্যাঘ্ৰ|বাঘ]], [[নীলগিৰি তাহৰ]], [[গ্ৰিজলড জায়েণ্ট স্কুইৰেল]], [[নীলগিৰি উড-পিজিয়ন]], [[ভাৰতীয় হাতী|হাতী]], গৌৰ, সাম্বাৰ হৰিণ, [[বেঙুনীয়া বেং]] আৰু [[নীলকুৰিঞ্জি]]।<ref>কেৰালা চৰকাৰ, বন আৰু বন্যপ্ৰাণী বিভাগ, অধিসূচনা নং ৩৬/২০০৬ এফ এণ্ড ডব্লিউ এল ডি (৬ অক্টোবৰ ২০০৬) সংগৃহীত ৫ ডিচেম্বৰ ২০০৭ [http://kurinji.in/sro.html কেৰালা গেজেট]</ref><ref>{{cite news |first=Mathew |last=Roy |date=২৫ ছেপ্টেম্বৰ ২০০৬ |title=Proposal for Kurinjimala sanctuary awaits Cabinet nod |trans-title=কুৰিঞ্জিমালা অভয়াৰণ্যৰ প্ৰস্তাৱ কেবিনেটৰ অনুমোদনৰ অপেক্ষাত |access-date=৫ ডিচেম্বৰ ২০০৭ |url=http://www.hindu.com/2006/09/25/stories/2006092510910400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001045106/http://www.hindu.com/2006/09/25/stories/2006092510910400.htm|url-status=dead|newspaper=[[দ্য হিন্দু]] |archive-date=১ অক্টোবৰ ২০০৭}}</ref> ===থোমনকুথু জলপ্ৰপাত=== [[File:Thommankuthu waterfalls.jpg|thumb|right|থোমনকুথু জলপ্ৰপাত]] '''[[থোমনকুথু]] (തൊമ്മൻകുത്ത്)''' হৈছে জিলাখনৰ [[থডুপূজা]]ৰ ওচৰৰ এক মনোৰম জলপ্ৰপাত। থোমনকুথু জলপ্ৰপাত কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট জলপ্ৰপাত নহয়, ই হৈছে ৫ কিলোমিটাৰ দূৰত্ব জুৰি থকা ১২টা জলপ্ৰপাতৰ এক শৃংখলা।<ref>[http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/idukki/thommankuthu-eco-tourism থোমনকুথু পৰিৱেশ পৰ্যটন] kerala.gov.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208131134/http://www.forest.kerala.gov.in/index.php/idukki/thommankuthu-eco-tourism |date=8 December 2019 }}</ref> ই কেৰালাৰ ইডুক্কিৰ অন্যতম প্ৰধান পৰিৱেশ পৰ্যটন কেন্দ্ৰ। ==প্ৰশাসন== {{Main|ইডুক্কি জিলাৰ প্ৰশাসন}} [[File:Thodupuzha Civil Station.jpg|thumb|থডুপূজা অসামৰিক কেন্দ্ৰ]] [[File:Subdistricts of Idukki (2020).svg|thumb|upright=1.25|ইডুক্কি জিলাৰ [[তালুক]]সমূহ আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয়সমূহ]] [[পইনাভু]] চহৰ ইডুক্কি জিলাৰ প্ৰশাসনিক সদৰ। '''শ্ৰী. দিনেশ চেৰুভাট আইএএছ''' হৈছে ''জিলাধিপতি আৰু জিলা দণ্ডাধীশ'', আনহাতে '''শ্ৰী. শ্ৰীজিৎ এছ আইএএছ''' হৈছে ''অতিৰিক্ত জিলা দণ্ডাধীশ আৰু উপ-জিলাধিপতি (সাধাৰণ)''। '''শ্ৰী. অনুপ গাৰ্গ আইএএছ'''য়ে ''উপ-জিলাধিপতি আৰু মহকুমা দণ্ডাধীশ, ইডুক্কি'' আৰু '''শ্ৰী. আৰ্য ভিএম আইএএছ'''য়ে ''উপ-জিলাধিপতি আৰু মহকুমা দণ্ডাধীশ, দেৱীকুলম'' হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছে। জিলাখনক দুটা ৰাজহ সংমণ্ডলত ভাগ কৰা হৈছে- ইডুক্কি আৰু দেৱীকুলম।<ref name="idkrvn"/> ===পৌৰ চহৰসমূহ=== {{Main|কেৰালাৰ পৌৰসভাসমূহ}} জিলাখনত ২খন পৌৰ চহৰ আছে। সেইবোৰ হ'ল:<ref name="idkmnc">{{cite web |url=https://idukki.nic.in/en/about-district/administrative-setup/localadministration/ |title=Municipalities in Idukki district |trans-title=ইডুক্কি জিলাৰ পৌৰসভাসমূহ |website= |publisher=ৰাষ্ট্ৰীয় সূচনা বিজ্ঞান কেন্দ্ৰ, ইলেক্ট্ৰনিকছ আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰ্যালয়, ভাৰত চৰকাৰ |access-date=১৭ জুন ২০২২}}</ref> {{columns-list|colwidth=20em| * [[কাট্টাপ্পানা]] * [[থডুপূজা]] }} ===বিধানসভাৰ প্ৰতিনিধিত্ব=== {{transcluded section|source=১৫ শ কেৰালা বিধানসভা}} {{#section:১৬ শ কেৰালা বিধানসভা|MLA Header}} {{#section:১৬ শ কেৰালা বিধানসভা|Idukki district}} |} ইডুক্কি জিলা সম্পূৰ্ণৰূপে [[ইডুক্কি (লোকসভা সমষ্টি)|একে নামৰ লোকসভা সমষ্টিৰ]] অন্তৰ্গত। ===তালুকসমূহ=== {{Main|কেৰালাৰ তালুকসমূহৰ তালিকা}} জিলাখন দুটা ৰাজহ সংমণ্ডলত বিভক্ত যাৰ অধীনত পাঁচখন [[কেৰালাৰ তালুকসমূহৰ তালিকা|তালুক]] অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে।<ref name="idkrvn"/> *'''ইডুক্কি ৰাজহ সংমণ্ডল'''ৰ অন্তৰ্গত তালুকসমূহ হ'ল:<ref name="idkrvn"/> {| class="wikitable" |- | [[থডুপূজা]] | [[ইডুক্কি]]<ref name="idkrvn">{{cite web |url=https://idukki.nic.in/en/revenue/|title=Revenue villages, Taluks, and Revenue divisions in Idukki district |trans-title=ইডুক্কি জিলাৰ ৰাজহ গাঁও, তালুক, আৰু ৰাজহ সংমণ্ডল |website= |publisher=ৰাষ্ট্ৰীয় সূচনা বিজ্ঞান কেন্দ্ৰ, ইলেক্ট্ৰনিকছ আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰ্যালয়, ভাৰত চৰকাৰ |access-date=১৭ জুন ২০২২}}</ref> |} *'''দেৱীকুলম ৰাজহ সংমণ্ডল'''ৰ অন্তৰ্গত তালুকসমূহ হ'ল:<ref name="idkrvn"/> {| class="wikitable" |- | [[দেৱীকুলম]] | [[উডুম্বানচোলা]] | [[পীৰুমেডু তালুক|পীৰুমেডু]]<ref name="idkrvn"/> |} ===ৰাজহ গাঁওসমূহ=== প্ৰশাসনিক সুবিধা আৰু বিকেন্দ্ৰিকৰণৰ বাবে ইডুক্কি জিলাখনক ৬৮খন ৰাজহ গাঁৱত ভাগ কৰা হৈছে।<ref name="idkrvn"/> তলত উল্লেখ কৰা অনুসৰি এইবোৰক ৫খন [[কেৰালাৰ তালুকসমূহৰ তালিকা|তালুক]]ৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।<ref name="idkrvn"/> ====থডুপূজা তালুক==== {{See also|থডুপূজা}} {{div col|colwidth=20em}} * [[আলাকোড, ইডুক্কি জিলা|আলাকোড]]<ref name="idkrvn"/> * [[আৰাকুলাম]]<ref name="idkrvn"/> * [[এলাপ্পাল্লী]]<ref name="idkrvn"/> * [[কাৰিক্কোড় (গাঁও)|কাৰিকোড]]<ref name="idkrvn"/> * [[কৰিমন্নুৰ]]<ref name="idkrvn"/> * [[কৰিমকুন্নম, ইডুক্কি|কৰিমকুন্নম]]<ref name="idkrvn"/> * [[কডিকুলম]]<ref name="idkrvn"/> * [[কুদায়াথুৰ]]<ref name="idkrvn"/> * কুমাৰমঙ্গলম<ref name="idkrvn"/> * [[মনক্কদ]]<ref name="idkrvn"/> * [[মুটম, থডুপূজা|মুটম]]<ref name="idkrvn"/> * [[নেয়াসসেৰী]]<ref name="idkrvn"/> * [[পুৰাপূজা]]<ref name="idkrvn"/> * [[থডুপূজা]]<ref name="idkrvn"/> * [[উডুম্বান্নুৰ]]<ref name="idkrvn"/> * [[বন্দামাট্টম]]<ref name="idkrvn"/> * [[বন্নপ্পুৰম]]<ref name="idkrvn"/> * [[বেল্লিয়ামাট্টম]]<ref name="idkrvn"/> {{div col end}} ====ইডুক্কি তালুক==== {{See also|ইডুক্কি}} {{div col|colwidth=20em}} * [[আয়াপ্পানকোইল]]<ref name="idkrvn"/> * [[ইডুক্কি]]<ref name="idkrvn"/> * [[কাঞ্চিয়াৰ]]<ref name="idkrvn"/> * [[কাঞ্জিকুঝি]]<ref name="idkrvn"/> * [[কৰিমন্নুৰ]]<ref name="idkrvn"/> * [[কাট্টাপ্পানা]]<ref name="idkrvn"/> * [[কোন্নাথাডি]]<ref name="idkrvn"/> * [[থানকামণি]]<ref name="idkrvn"/> * [[উপপুথোডে]]<ref name="idkrvn"/> * [[ভাথিকুডি (গ্ৰাম পঞ্চায়ত)|ভাথিকুডি]]<ref name="idkrvn"/> {{div col end}} ====দেৱীকুলম তালুক==== {{See also|দেৱীকুলম}} {{div col|colwidth=20em}} * [[আনাভিৰাট্টি]]<ref name="idkrvn"/> * [[বাইচনভেলি]]<ref name="idkrvn"/> * [[ইডামালাক্কুডি]]<ref name="idkrvn"/> * [[কান্নান দেৱন পাহাৰ]]<ref name="idkrvn"/> * [[কান্থাল্লুৰ]]<ref name="idkrvn"/> * [[কীঝান্থুৰ]]<ref name="idkrvn"/> * [[কোট্টাকাম্বুৰ]]<ref name="idkrvn"/> * [[কুঞ্চিথান্নি]]<ref name="idkrvn"/> * [[মানকুলাম (কেৰালা)|মানকুলাম]]<ref name="idkrvn"/> * [[মান্নমকান্দম]]<ref name="idkrvn"/> * [[মাৰায়ুৰ]]<ref name="idkrvn"/> * [[মুন্নাৰ]]<ref name="idkrvn"/> * [[পল্লীৱাসল]]<ref name="idkrvn"/> * [[ভাট্টাৱাদা]]<ref name="idkrvn"/> * [[ভেল্লাথুভাল]]<ref name="idkrvn"/> {{div col end}} ====উডুম্বানচোলা তালুক==== {{See also|উডুম্বানচোলা}} {{div col|colwidth=20em}} * [[আনাদাক্কাৰা (ইডুক্কি)|আনাক্কাৰা]]<ref name="idkrvn"/> * [[আনাভিলাসম]]<ref name="idkrvn"/> * [[চক্কুপল্লম]]<ref name="idkrvn"/> * [[চতুৰঙ্গপাৰা]]<ref name="idkrvn"/> * [[চিন্নাকনাল]]<ref name="idkrvn"/> * [[এৰাট্টায়াৰ বান্ধ|এৰাট্টায়াৰ]]<ref name="idkrvn"/> * [[কলকুনথল]]<ref name="idkrvn"/> * [[কণ্ঠিপ্পাৰা]]<ref name="idkrvn"/> * [[কৰুণাপুৰম]]<ref name="idkrvn"/> * [[পাম্পাদুম্পাৰা]]<ref name="idkrvn"/> * [[পৰাথোড়ে]]<ref name="idkrvn"/> * [[পুপাৰা]]<ref name="idkrvn"/> * [[ৰাজক্কড়]]<ref name="idkrvn"/> * [[ৰাজকুমাৰী, ইডুক্কি জিলা|ৰাজকুমাৰী]]<ref name="idkrvn"/> * [[শান্তনপাৰা]]<ref name="idkrvn"/> * [[উডুম্বানচোলা]]<ref name="idkrvn"/> * [[বন্দনমেডু]]<ref name="idkrvn"/> {{div col end}} ====পীৰুমেডু তালুক==== {{See also|পীৰমেড}} {{div col|colwidth=20em}} * [[এলাপ্পাৰা]]<ref name="idkrvn"/> * [[কোক্কায়াৰ]]<ref name="idkrvn"/> * [[কুমিলী]]<ref name="idkrvn"/> * [[মঞ্জুমালা]]<ref name="idkrvn"/> * [[মেলোৰাম]]<ref>{{cite web |url=https://pincode.net.in/KERALA/IDUKKI/M/MELORAM |title=Details of Post Office MELORAM, IDUKKI |trans-title=মেলোৰাম, ইডুক্কি ডাকঘৰৰ বিৱৰণ |publisher=pincode.net.in |accessdate=৬ ছেপ্টেম্বৰ ২০২৫}}</ref> * [[ম্লাপ্পাৰা]]<ref name="idkrvn"/> * [[পীৰুমেডু তালুক|পীৰমেড]]<ref name="idkrvn"/> * [[পেৰিয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান|পেৰিয়াৰ]]<ref name="idkrvn"/> * [[পেৰুভনথনম]]<ref name="idkrvn"/> * [[উপুথাৰা]]<ref name="idkrvn"/> * [[ভাগমোন]]<ref name="idkrvn"/> {{div col end}} ==সংস্কৃতি== ইডুক্কিৰ সংস্কৃতি মিশ্ৰিত কাৰণ ইয়াত [[কেৰালা]]ৰ অন্যান্য প্ৰান্ত যেনে [[কোট্টায়াম জিলা|কোট্টায়াম]]ৰপৰা প্ৰব্ৰজন কৰা লোক আৰু স্থানীয় জনজাতীয় লোকসকলে বাস কৰে। বৃহৎসংখ্যক জনজাতীয় লোকৰ উপস্থিতি ইডুক্কি জিলাৰ এক বিশেষত্ব। ইডুক্কিৰ কাট্টাপ্পানাৰ সমীপৱৰ্তী [[কোঝিমালা|কোভিলমালা]]ত ভাৰতৰ এতিয়াও শাসন কৰি থকা জনজাতীয় ৰজাসকলৰ এজন কোভিলমালা ৰাজা মান্নান বাস কৰে। [[কোঝিমালা|কোভিলমালা]] হৈছে মান্নান সম্প্ৰদায়ৰ সদৰ কাৰ্যালয় যিয়ে কিছুমান ৰীতি-নীতি, পৰম্পৰা, আৰু শাসন-ব্যৱস্থা সংৰক্ষণ কৰে, যাৰ বাবে তেওঁলোক এক অনন্য জনজাতীয় গোট হিচাপে পৰিচিত।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/young-tribal-king-dies-of-heart-attack/article2756552.ece|title=Young tribal king dies of heart attack|trans-title=যুৱ জনজাতীয় ৰজাৰ হৃদৰোগত আক্ৰান্ত হৈ মৃত্যু|newspaper=দ্য হিন্দু|access-date=২ ডিচেম্বৰ ২০১৬}}</ref> ইয়াৰ শাসন-ব্যৱস্থা হৈছে এক গণতান্ত্ৰিক ৰাজতন্ত্ৰ য'ত জনসাধাৰণৰদ্বাৰা শাসন কৰিবলৈ এজন ৰজা নিৰ্বাচিত কৰা হয়।<ref>{{Cite news|url=https://www.alienadv.com/activityDetails/3561/A-Day-with-Mannans-of-Kovilamala-Kingdom-Kerala/|title=A Day with Mannans of Kovilamala Kingdom Kerala|trans-title=কোভিলামালা ৰাজ্য কেৰালাৰ মান্নানসকলৰ সৈতে এটা দিন|newspaper=www.alienadv.com|access-date=৩০ নৱেম্বৰ ২০১৬}}{{dead link|date=ডিচেম্বৰ ২০২৪|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> ==বান্ধ আৰু জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পসমূহ== {{See also|এছএনচি-লাভালিন কেৰালা জলবিদ্যুৎ কেলেংকাৰী}} [[File:Kundala Dam and Lake.JPG|thumb|কুণ্ডলা বান্ধ আৰু হ্ৰদ]] [[File:Idukki arch Dam view 155706.jpg|thumb|ইডুক্কি আৰ্চ বান্ধ]] কেৰালাৰ শক্তিৰ প্ৰয়োজনৰ প্ৰায় ৬৬% ইডুক্কি জিলাৰ বিভিন্ন জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পৰপৰা আহে।<ref name="idkspc"/> কেৰালাৰ প্ৰথম আৰু আটাইতকৈ পুৰণি বান্ধ হৈছে [[মুল্লাপেৰিয়াৰ বান্ধ|মুল্লাপেৰিয়াৰ]]। ১৮৯৫ চনত ইয়াক উদ্বোধন কৰা হৈছিল। কেৰালাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ বান্ধ হৈছে [[ইডুক্কি বান্ধ]], যিটো এছিয়াৰ অন্যতম বৃহৎ আৰ্চ-বান্ধ। বান্ধটো ১৯৭৬ চনত কাৰ্যক্ষম কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web |last=Balan |first=Saritha S. |date=২ আগষ্ট ২০১৮ |title=The building of Idukki dam: Workers hired for project recall the struggle |trans-title=ইডুক্কি বান্ধৰ নিৰ্মাণ: প্ৰকল্পটোৰ বাবে নিযুক্তি পোৱা শ্ৰমিকসকলে সংগ্ৰামৰ কথা সুঁৱৰিছে |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/building-idukki-dam-workers-hired-project-recall-struggle-85857 |access-date=৯ জুলাই ২০২৪ |website=দ্য নিউজ মিনিট |language=en}}</ref> {{Columns-list|colwidth=22em| * [[ইডুক্কি বান্ধ|ইডুক্কি আৰ্চ-বান্ধ]] *[[চেৰুথনি বান্ধ|চেৰুথনি]] *[[মুল্লাপেৰিয়াৰ বান্ধ|মুল্লাপেৰিয়াৰ]] *[[পোনমুডী বান্ধ|পোনমুডী]] *[[কল্লাৰকুট্টি বান্ধ]] *[[কুণ্ডলা বান্ধ]] * [[মাট্টুপেট্টি বান্ধ|মাট্টুপেট্টি]] *[[আনায়িৰাঙ্গল বান্ধ|আনায়িৰাঙ্গল বান্ধ]] *[[চেংকুলাম বান্ধ]] *নামনি পেৰিয়াৰ বান্ধ *[[মলংগৰা বান্ধ|মলংগৰা]] *কল্লাৰ বান্ধ (নেডুমকন্দম) *[[কুলামাভু বান্ধ|কুলামাভু]] *মুন্নাৰ হেড ৱৰ্কছ *[[এৰাট্টায়াৰ বান্ধ]] *উলুপ্পুনি বান্ধ *কোচু পাম্বা }} ==যাতায়াত== ===ৰেল=== বৰ্তমান কেৰালাৰ ইডুক্কি জিলাৰ ভিতৰলৈ বা তাৰ মাজেৰে কোনো ৰেলপথ নাই। আটাইতকৈ ওচৰৰ ৰেল ষ্টেচনসমূহ হ'ল কোট্টায়াম (ষ্টেচন কোড – KTYM), আলুৱা (আলৱে, ষ্টেচন কোড – AWY), এৰ্নাকুলাম চাউথ (এৰ্নাকুলাম জংচন, ষ্টেচন কোড – ERS) আৰু এৰ্নাকুলাম নৰ্থ (এৰ্নাকুলাম টাউন, ষ্টেচন কোড – ERN)। ঔপনিৱেশিক যুগত জিলাখনত [[কুণ্ডলা ভেলী ৰেলৱে]] নামৰ এটা ৰেলপথ আছিল। ১৯২৪ চনত [[৯৯ৰ বৃহৎ বানপানী]]ত ই ধ্বংস হৈ যায়। [[অংগামালী ৰেল ষ্টেচন|অংগামালী]] আৰু [[পুনালুৰ ৰেল ষ্টেচন|পুনালুৰ]] সংযোগী নিৰ্মীয়মাণ [[শবাৰীমালা ৰেলৱে]] প্ৰকল্প ইডুক্কি জিলাৰ মাজেৰে পাৰ হ'ব।<ref>{{cite news |last1=Radhakrishnan |first1=S. Anil |title=Kerala to share cost of Sabarimala rail project |trans-title=কেৰালাই শবাৰীমালা ৰেল প্ৰকল্পৰ ব্যয় বহন কৰিব |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kerala-to-share-cost-of-sabarimala-rail-project/article33514098.ece |access-date=৮ জানুৱাৰী ২০২১ |work=দ্য হিন্দু |date=৬ জানুৱাৰী ২০২১ |language=en-IN}}</ref> ===বিমানবন্দৰসমূহ=== [[সত্ৰম এয়াৰষ্ট্ৰিপ]] হৈছে এখন এয়াৰষ্ট্ৰিপ যিখন ১৭ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২১-ত উদ্বোধন কৰা হৈছিল কিন্তু তাত কোনো বাণিজ্যিক কাৰ্যকলাপ নহয়। ব্যাৱহাৰিকভাৱে এৰ্নাকুলাম জিলাৰ নেদুম্বাছেৰীত থকা [[কোচিন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিমানবন্দৰ]]েই আটাইতকৈ ওচৰৰ বিমানবন্দৰ।<ref>{{Cite news|date=১৭ ফেব্ৰুৱাৰী ২০২১|title=Airstrip for NCC cadets inaugurated|trans-title=এন চি চি কেডেটৰ বাবে এয়াৰষ্ট্ৰিপ মুকলি|language=en-IN|work=[[দ্য হিন্দু]]|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/airstrip-for-ncc-cadets-inaugurated/article33862184.ece|access-date=২৪ অক্টোবৰ ২০২১|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web|title=First plane to land in Idukki on Kerala Piravi Day; NCC's airstrip nearing completion at Vandiperiyar|trans-title=কেৰালা পিৰাভি দিৱসত ইডুক্কিত অৱতৰণ কৰিব প্ৰথমখন বিমান; বন্দিপেৰিয়াৰত সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ দিশে এন চি চিৰ এয়াৰষ্ট্ৰিপ|url=https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=639074&u=first-plane-to-land-in-idukki-on-kerala-piravi-day-nccs-airstrip-nearing-completion-at-vandiperiyar|access-date=২৪ অক্টোবৰ ২০২১|website=[[কেৰালা কৌমুদী]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Raman|first=Giji K.|date=৬ অক্টোবৰ ২০২১|title=NCC's airstrip at Peerumade nearing completion|trans-title=পীৰমেডত এন চি চিৰ এয়াৰষ্ট্ৰিপ সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ দিশে|language=en-IN|work=[[দ্য হিন্দু]]|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/nccs-airstrip-at-peerumade-nearing-completion/article36862437.ece|access-date=২৪ অক্টোবৰ ২০২১|issn=0971-751X}}</ref> ==প্ৰধান চহৰসমূহ== জিলাখনৰ প্ৰধান চহৰসমূহৰ ভিতৰত আছে: *'''দেৱীকুলম তালুক:''' আদিমালি, দেৱীকুলম, [[মুন্নাৰ]], [[মাৰায়ুৰ]], কান্থাল্লুৰ, [[ভাট্টাৱাদা]], চিন্নাকনাল *'''থডুপূজা তালুক:'''[[থডুপূজা]], উডুম্বান্নুৰ, কাৰিকুন্নম *'''ইডুক্কি তালুক:''' [[চেৰুথনি]], মুৰিক্কাসচেৰী, [[কাট্টাপ্পানা]], পইনাভু, থোপ্ৰামকুডি, থানকামণি *'''উডুম্বানচোলা তালুক:''' [[উডুম্বানচোলা]], [[নেডুমকন্দম]], [[কৰুণাপুৰম]], বন্দনমেডু *'''পীৰুমেডু তালুক:''' পেৰুভনথনম, এলাপ্পাৰা, উপুথাৰা, [[পীৰুমেডু তালুক|পীৰুমেডু]], [[বন্দিপেৰিয়াৰ]], [[কুমিলী]], [[থেক্কাডী]] ==উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিসকল== * [[কে. এম. বীণামোল]] * [[আন্না মণি]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==অধিক পঢ়ক== * {{cite book | author = ইউ. শিৱৰামন নায়াৰ | year=১৯৫৫ | title= Travancore-Cochin Language Handbook (1951) | trans-title= ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন ভাষা হাতপুথি (১৯৫১) | publisher=ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন চৰকাৰী প্ৰেছ | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5618/1/47149_1951_LAN.pdf }} * {{Citation | author = ইউ. শিৱৰামন নায়াৰ | year=১৯৫২ | title= 1951 Census Handbook- Kottayam District | trans-title= ১৯৫১ লোকপিয়ল হাতপুথি- কোট্টায়াম জিলা | publisher=ত্ৰিবাংকুৰ-কোচিন চৰকাৰী প্ৰেছ | location = ত্ৰিবান্দ্ৰম | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5609/1/23587_1951_KOT.pdf }} * {{Citation | author = এম. কে. দেৱাছী | year=১৯৬৫ | title= 1961 Census Handbook- Kottayam District | trans-title= ১৯৬১ লোকপিয়ল হাতপুথি- কোট্টায়াম জিলা | publisher=লোকপিয়ল পৰিচালনা সঞ্চালকালয়, কেৰালা আৰু লাক্ষা দ্বীপ, মিনিকয়, আৰু আমিনদিভি দ্বীপপুঞ্জৰ কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5663/1/22608_1961_KOT.pdf }} * {{Citation | author = এম. বিজয়নুন্নী | year=১৯৮৩ | title= 1981 Census Handbook- Idukki District (Part-A&B) | trans-title= ১৯৮১ লোকপিয়ল হাতপুথি- ইডুক্কি জিলা (খণ্ড-এ আৰু বি) | publisher=লোকপিয়ল পৰিচালনা সঞ্চালকালয়, কেৰালা | url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5751/1/29607_1981_IDU.pdf }} * {{Citation | author = ভাৰত চৰকাৰ | year=২০১৪–১৫ | title= District Census Handbook – Idukki (Part-A) 2011 | trans-title= জিলা লোকপিয়ল হাতপুথি – ইডুক্কি (খণ্ড-এ) ২০১১ | publisher=লোকপিয়ল পৰিচালনা সঞ্চালকালয়, কেৰালা | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3209_PART_A_IDUKKI.pdf }} * {{Citation | author = ভাৰত চৰকাৰ | year=২০১৪–১৫ | title= District Census Handbook – Idukki (Part-B) 2011 | trans-title= জিলা লোকপিয়ল হাতপুথি – ইডুক্কি (খণ্ড-বি) ২০১১ | publisher=লোকপিয়ল পৰিচালনা সঞ্চালকালয়, কেৰালা | url= https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3209_PART_B_IDUKKI.pdf }} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Commons category|Idukki district}} * [https://idukki.nic.in/ ইডুক্কি জিলাৰ চৰকাৰী ৱেবছাইট] * {{usurped|[https://web.archive.org/web/20080531154944/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1813/18130780.htm মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক (HDI) আৰু লিংগ উন্নয়ন সূচকাংক (GDI)]}} [[শ্ৰেণী:কেৰালা]] ljrdqddzpcqnxjg6pfw1wqznzzuiobr 0 138687 649113 645680 2026-11-02T09:46:00Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 649113 wikitext text/x-wiki {{Infobox Instrument |name=উডুক্কু |image=Udukku.jpg |image_capt=উডুক্কু (উডুক্কাই) |background= |names= |classification= অনৱদ্ধ বাদ্য |range= |hornbostel_sachs= |hornbostel_sachs_desc= |related= *[[ডম্বৰু]] *[[এডাক্কা]] }} '''উডুক্কু''' {{en|Udukku}} বা ''উডুক্কাই'' দক্ষিণ ভাৰতৰ এটা পৰম্পৰাগত বাদ্যযন্ত্ৰ। কেৰালা, তামিলনাডু আৰু শ্ৰীলংকাৰ উত্তৰ আৰু পূব অংশত ই জনপ্ৰিয়। ই [[ডম্বৰু]] আৰু এডাক্কাৰ দৰে একে। আকৃতিৰ ফালৰ পৰা ই ডম্বৰুতকৈ ডাঙৰ, কিন্তু এডাক্কাতকৈ সৰু। [[File:An Udukkai 2.JPG|thumb|left|উডুক্কু]] {{Indian music}} == নামৰ উৎপত্তি == মালয়ালম শব্দ 'উডুক্কু' বা তামিল শব্দ 'উডুক্কাই' সংস্কৃত শব্দ 'হুডুক্কঃ' (Hudukkaḥ) ৰ পৰা আহিছে। সংস্কৃতত হুডুক্কঃক এটা দুমহলীয়া ঢোল বুলি কোৱা হয়, যিয়ে 'হুডুক' শব্দ কৰে।<ref>Kalpadruma, Sanskrit dictionary</ref> == পৰিচয় == [[File:Udukku.resized.jpg|thumb|240px|left|উডুক্কু]] উডুক্কু হ'ল এডাক্কাৰ এটা সৰু ৰূপ। বালিঘড়ীৰ দৰে ইয়াৰ আকৃতি।<ref name="Milapfest">{{cite web | url=http://www.milapfest.com/instruments-india/explore-instruments/the-udukkai/ | title=Milapfest | publisher=Milapfest | date=2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> বাদ্যযন্ত্ৰটো প্ৰায় ৮ ৰ পৰা ১০ ইঞ্চি দীঘল। ইয়াৰ দুয়োটা মূৰৰ পৰিসৰ ৬ ৰ পৰা ৮ ইঞ্চি আৰু মাজ অংশ সৰু।<ref name="Nathalaya">{{cite web | url=http://www.nathalaya.co.uk/instruments/percussion/udukku | title=Nathalaya | publisher=Nathalaya | date=2014 | access-date=18 November 2014 | archive-date=29 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141129062959/http://www.nathalaya.co.uk/instruments/percussion/udukku | url-status=dead | archivedate=29 November 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129062959/http://www.nathalaya.co.uk/instruments/percussion/udukku | deadurl=yes }}</ref><ref name="India 9">{{cite web | url=http://www.india9.com/i9show/Udukku-66020.htm | title=India 9 | publisher=India 9 | date=2014 | access-date=18 November 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129192716/http://www.india9.com/i9show/Udukku-66020.htm | archivedate=29 November 2014 | deadurl=yes}}</ref> পুৰণি কালত মাটিৰে ইয়াৰ শৰীৰ তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। পিছলৈ কাঠ বা কঁঠাল কাঠৰ এটা খালী টুকুৰাৰে ইয়াক বনোৱা হয়। কিছুমান ঠাইত পিতলৰ শৰীৰো ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Milapfest" /> বাদ্যযন্ত্ৰটোৰ মুখৰ অংশ শুকান ছালেৰে ঢাকি ৰখা হয়, সাধাৰণতে ছাগলীৰ ছাল ব্যৱহাৰ কৰা হয়। মূৰৰ চাৰিওফালে সূতাৰে ছালখন টান কৰি বান্ধি ৰখা হয়। বাদ্যযন্ত্ৰটোৰ মাজভাগত ধৰি ৰাখিবলৈ এটা কাপোৰৰ ফিটা থাকে। সজ্জাৰ বাবে কপাহী সূতাৰ ৰঙীন বল ঝুমি থাকে।<ref name="Nathalaya" /> উডুক্কু মন্দিৰৰ আচাৰ-অনুষ্ঠান বা লোকসংস্কৃতিত বজোৱা হয়।<ref name="India 9" /> কেৰালাৰ শৱৰিমালা মন্দিৰত আয়াপ্পা দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে গোৱা 'আয়াপ্পান পাট্টু' গীতত উডুক্কু ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref name="Udukku Chandai">{{cite AV media | url=https://www.amazon.com/Udukku-Chandai/dp/B0019TRPAY | title=Ayyappan Arputhangal | publisher=Geethanjali | date=2006 | medium=Music album | ASIN=B0019TRPAY}}</ref> ইয়াক 'উডুক্কু পাট্টু' বোলে।<ref name="India Video">{{cite web | url=http://www.indiavideo.org/kerala/arts/ritual-art-forms/ayyappan-paattu-74.php | title=India Video | publisher=India Video | date=2014 | access-date=18 November 2014}}</ref> 'উডুক্কু কত্তি পাট্টু' কেৰালাৰ এটা পৰম্পৰাগত শিল্প। ইয়াত গানৰ সুৰৰ লগত উডুক্কু বজোৱা হয়।<ref name="Chendamelam">{{cite web | url=http://www.chendamelam.net/udukkupattu.html | title=Chendamelam | publisher=Chendamelam | date=2014 | access-date=18 November 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20140829144549/http://chendamelam.net/udukkupattu.html | archivedate=29 August 2014 | deadurl=yes}}</ref><ref name="Udukku Kotti Pattu">{{cite web | url=http://traditionsinkerala.blogspot.ae/2014/01/udukku-kotti-pattu-folk-song.html | title=Udukku Kotti Pattu | publisher=Traditions in Kerala | date=17 January 2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> খ্ৰীষ্টীয় ৯ম শতিকাতো [[শ্ৰীলংকা]]ৰ জাফনাত উডুক্কু জনপ্ৰিয় আছিল।<ref name="Google Book">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=k9DpMY206bMC&dq=Udukku+musical+instrument&pg=PA174 | title=Ancient Jaffna: Being a Research Into the History of Jaffna from Very Early Times to the Portug[u]ese Period | publisher=Asian Educational Services | author=C. Rasanayagam | year=1926 | pages=390 | isbn=9788120602106}}</ref> == বজোৱাৰ শৈলী == উডুক্কু মাজভাগত পথালিকৈ ধৰি বজোৱা হয়। সাধাৰণতে সোঁফালে বজোৱা হয় আৰু বাঁওহাতেৰে কাপোৰৰ ফিটাডাল ধৰি ৰখা হয়।<ref name="India 9" /> আঙুলি আৰু তলুৱা ব্যৱহাৰ কৰি ইয়াক বজোৱা হয়। ফিটাডাল টানি বা এৰি ছালখনৰ টান কম-বেছি কৰি সুৰ সলনি কৰা হয়।<ref name="India 9"/> সূতাবোৰ পোনপটীয়াকৈ টানিও বাঁওহাতেৰে সুৰ ঠিক কৰা হয়।<ref name="Nathalaya" /> == পৰিচিত বাদকসকল == * কালিয়মুৰ্তি পুছাৰি<ref name="Spotify">{{cite web | url=https://open.spotify.com/album/6MPZdZlqszwve5EjLrZlOl | title=Spotify | publisher=Spotify | date=2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> * কাৰিভেলি্ল ৰাধাকৃষ্ণণ<ref name="Radhakrishnan">{{cite web | url=http://www.muziekjes.nl/karivelil-radhakrishnan-an-udukku-exponent-part-1-11217753-song.html | title=Radhakrishnan | publisher=Muziekjez | date=2014 | access-date=19 November 2014 | archive-date=29 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141129020618/http://www.muziekjes.nl/karivelil-radhakrishnan-an-udukku-exponent-part-1-11217753-song.html | url-status=dead | archivedate=29 November 2014 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129020618/http://www.muziekjes.nl/karivelil-radhakrishnan-an-udukku-exponent-part-1-11217753-song.html | deadurl=yes }}</ref><ref name="Q4Music">{{cite web | url=http://q4music.blogspot.ae/2010/11/karivelil-radhakrishnan-udukku-exponent_25.html | title=Q4Music | publisher=Q4Music | date=2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> == লগতে চাওক == * [[ডম্বৰু]] * [[উড়ুক্কাই (বাদ্য)|উড়ুক্কাই]] == তথ্যসূত্ৰ == {{reflist}} == বাহ্যিক সংযোগ == *[https://www.youtube.com/watch?v=9q_0rSfLGyQ শ্ৰীলংকাৰ বাদকে বজোৱা উডুক্কু] *[https://www.youtube.com/watch?v=8s-NdvMqJdU উডুক্কু প্ৰদৰ্শন] *[http://www.yourepeat.com/watch/?v=8fnO43Ff56w উডুক্কু কত্তি পাত্তু] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129094936/http://www.yourepeat.com/watch/?v=8fnO43Ff56w |date=2014-11-29 }} [[শ্ৰেণী:কেৰালাৰ বাদ‍্যযন্ত্ৰ]] k78no5q0lzilsljyxd5rzwisi2s76a6 0 140100 649128 645083 2026-11-02T11:28:09Z InternetArchiveBot 29706 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 649128 wikitext text/x-wiki {{Short description|আমেৰিকান অপ্ট’জেনেটিক্স বিজ্ঞানী (জন্ম ১৯৭১)}} {{Infobox scientist | name = কাৰ্ল ডেইছাৰথ | image = Karl Deisseroth 2025 C 01.jpg | image_size = | alt = বগা চাৰ্ট পিন্ধি থকা, হাত দুখন ভাঁজ কৰি থোৱা আৰু কেমেৰাৰফালে চাই হাঁহি থকা কাৰ্ল ডেইছাৰথ | caption = ২০২৫ চনত ডেইছাৰথ | birth_date = {{birth date and age|1971|11|18}} | birth_place = বষ্টন, মেছাচুচেটছ, [[আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] | residence = | citizenship = | fields = {{hlist|স্নায়ুবিজ্ঞান|মনোৰোগ চিকিৎসা|জৈৱ অভিযান্ত্ৰিকী}} | workplaces = ষ্টেনফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয় | education = হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয় (কলা স্নাতক)<br />ষ্টেনফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয় ([[চিকিৎসা আৰু দৰ্শনত ডক্টৰেট]]) | thesis_title = | thesis_url = | thesis_year = | doctoral_advisor = ৰিচাৰ্ড ছিয়েন | academic_advisors = ৰবাৰ্ট মালেংকা | doctoral_students = ফেং ঝাং, ভিভিয়ানা গ্ৰাডিনাৰু | notable_students = এডৱাৰ্ড বয়ডেন, কে টাই, শ্বিয়াও ৱাং | known_for = অপ্ট’জেনেটিক্স আৰু হাইড্ৰ’জেল-কলাৰ ৰসায়ন (ইয়াৰ ভিতৰত ক্লাৰিটি আৰু ষ্টাৰমেপ) | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | influences = | influenced = | awards = নাকাছোনে বঁটা (২০১০)<br />ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমীৰ সদস্যপদ (২০১২)<br />ৰাষ্ট্ৰীয় অভিযান্ত্ৰিকী একাডেমীৰ সদস্যপদ (২০১৯)<br />ডব্লিউ. এলডেন স্পেন্সাৰ বঁটা <small>(২০১১)</small><br />কেইঅ’ চিকিৎসা বিজ্ঞান বঁটা <small>(২০১৪)</small><br />এলবানি চিকিৎসা কেন্দ্ৰ বঁটা <small>(২০১৫)</small><br />বিবিভিএ ফাউণ্ডেচন ফ্ৰণ্টিয়াৰ্ছ অৱ নলেজ বঁটা <small>(২০১৫)</small><br />জীৱ বিজ্ঞানৰ ব্ৰেকথ্ৰু বঁটা <small>(২০১৬)</small><br />কিয়’ট’ বঁটা <small>(২০১৮)</small><br />হাইনেকেন বঁটা <small>(২০২০)</small><br />এলবাৰ্ট লেস্কাৰ বঁটা <small>(২০২১)</small><br />লুইজা গ্ৰছ হৰউইটজ বঁটা <small>(২০২২)</small><br />জাপান বঁটা <small>(২০২৩)</small><br />[[নোবেল বঁটা|চিকিৎসাবিজ্ঞান বা শৰীৰবিজ্ঞানৰ নোবেল বঁটা]] <small>(২০২৬)</small> | signature = | signature_alt = | website = {{url|deisseroth.com}} | footnotes = | spouse = মিচেল মঞ্জে }} '''কাৰ্ল আলেকজেণ্ডাৰ ডেইছাৰথ''' ({{lang-en|Karl Alexander Deisseroth}}; জন্ম ১৮ নৱেম্বৰ ১৯৭১) এগৰাকী আমেৰিকান বিজ্ঞানী আৰু চিকিৎসক। তেওঁ ষ্টেনফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ জৈৱ অভিযান্ত্ৰিকীৰ ডি. এইচ. চেন ফাউণ্ডেচন অধ্যাপক আৰু মনোৰোগ চিকিৎসা তথা আচৰণ বিজ্ঞানৰ অধ্যাপক। অপ্ট’জেনেটিক্সৰ ক্ষেত্ৰত আগবঢ়োৱা অৱদানৰ বাবে ২০২৬ চনত তেওঁক [[নোবেল বঁটা|চিকিৎসাবিজ্ঞান বা শৰীৰবিজ্ঞানৰ নোবেল বঁটা]] প্ৰদান কৰা হয়।<ref name="NobelPrize.org" /> তেওঁ হাইড্ৰ’জেল-কলাৰ ৰসায়ন, যেনে ক্লাৰিটি আৰু ষ্টাৰমেপ, আৰু অপ্ট’জেনেটিক্সৰ প্ৰযুক্তি বিকাশৰ বাবে পৰিচিত। তেওঁ এই প্ৰযুক্তিসমূহ ব্যৱহাৰ কৰি স্বাভাৱিক আৰু অস্বাভাৱিক স্নায়ু-বৰ্তনী, লগতে স্নায়ৱিক ৰোগ আৰু মনোৰোগৰ অধ্যয়ন কৰা হৈছে। ২০১৯ চনত ডেইছাৰথক সুস্থ আৰু ৰোগগ্ৰস্ত প্ৰাণীৰ আচৰণৰ সৈতে জড়িত স্নায়ুকোষৰ সংকেত আণৱিক আৰু আলোকীয় পদ্ধতিৰে আৱিষ্কাৰ আৰু নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ বাবে আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় অভিযান্ত্ৰিকী একাডেমীৰ সদস্য নিৰ্বাচিত কৰা হয়। তেওঁ ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান একাডেমী আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় চিকিৎসা একাডেমীৰো সদস্য। ২০২৬ চনত তেওঁ [[গেয়ৰ্গ নাগেল]] আৰু [[পিটাৰ হেগেমন]]ৰ সৈতে "পোহৰৰদ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত আয়ন চেনেল আৰু অপ্ট’জেনেটিক্স সম্পৰ্কীয় আৱিষ্কাৰৰ বাবে" চিকিৎসাবিজ্ঞান বা শৰীৰবিজ্ঞানৰ [[নোবেল বঁটা]] লাভ কৰে।<ref name="NobelPrize.org">{{Cite web |title=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |access-date=2026-10-05 |website=NobelPrize.org |language=en-US}}</ref> ==শিক্ষা== ডেইছাৰথে ১৯৯২ চনত হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা জৈৱৰাসায়নিক বিজ্ঞানত কলা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ১৯৯৮ চনত ষ্টেনফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰপৰা স্নায়ুবিজ্ঞানত চিকিৎসা আৰু দৰ্শনত ডক্টৰেট ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ ষ্টেনফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয় চিকিৎসা বিদ্যালয়ত চিকিৎসা ইণ্টাৰ্নশ্বিপ আৰু মনোৰোগ চিকিৎসাৰ প্ৰশিক্ষণ সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref>{{cite web |title=Karl Deisseroth {{!}} Stanford Medicine |url=https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |website=CAP Profiles |access-date=August 11, 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Karl Deisseroth – NAS |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/karl-deisseroth-4gxnxv/ |website=nasonline.org |access-date=August 11, 2025}}</ref> ==কৰ্মজীৱন== ডেইছাৰথে ২০০৪ চনৰপৰা ষ্টেনফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ত নিজৰ গৱেষণাগাৰৰ নেতৃত্ব দি আহিছে। তেওঁ ষ্টেনফৰ্ড চিকিৎসালয় আৰু ক্লিনিকত চিকিৎসক হিচাপে সেৱা আগবঢ়ায়। ২০০৯ চনৰপৰা তেওঁ হাৱাৰ্ড হিউজ চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠানৰ সৈতে জড়িত।<ref name="HHMI Bio">{{cite web|url=http://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |title=Karl Deisseroth, MD, PhD |website=HHMI.org |access-date=March 1, 2016}}</ref><ref name="Method Man">{{cite news|last=Smith|first=Kerri|title=Neuroscience: Method man|url=http://www.nature.com/news/neuroscience-method-man-1.13077|access-date=February 27, 2014|newspaper=Nature News|date=May 29, 2013}}</ref> ২০১৪ চনৰপৰা ২০১৯ চনলৈ তেওঁ ছুইডেনৰ কেৰলিনস্কা প্ৰতিষ্ঠানত বিদেশী সহযোগী অধ্যাপক আছিল।{{citation needed|date=January 2022}} ২০২১ চনত তেওঁ ''প্ৰজেকশ্যনছ: এ ষ্ট’ৰী অৱ হিউমেন ইম’চনছ'' নামৰ এখন গ্ৰন্থ প্ৰকাশ কৰে। গ্ৰন্থখন ৰেণ্ডম হাউছৰদ্বাৰা প্ৰকাশিত হৈছিল। ইয়াত তেওঁ স্নায়ু-মনোৰোগ ৰোগীৰ সৈতে হোৱা ব্যক্তিগত অভিজ্ঞতাৰ জৰিয়তে মানৱ আৱেগৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰে।<ref>{{Cite web|title=Projections by Karl Deisseroth: 9781984853691 {{!}} PenguinRandomHouse.com: Books|url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|access-date=January 18, 2022|website=PenguinRandomHouse.com}}</ref> ==গৱেষণা== ===পোহৰৰদ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত আয়ন চেনেল, অপ্ট’জেনেটিক্স আৰু আচৰণৰ স্নায়ু-বৰ্তনী=== ডেইছাৰথে ২০০৬ চনত এই গৱেষণা ক্ষেত্ৰটোৰ বাবে "অপ্ট’জেনেটিক্স" নামটো ব্যৱহাৰ কৰে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ অপ্ট’জেনেটিক্সৰ বিভিন্ন প্ৰযুক্তি বিকাশ কৰে। এই প্ৰযুক্তিসমূহে মনোৰোগ চিকিৎসা আৰু স্নায়ুবিজ্ঞানকে ধৰি বহু ক্ষেত্ৰত প্ৰয়োগৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰে। ২০১০ চনত ''নেচাৰ মেথডছ'' আলোচনীয়ে অপ্ট’জেনেটিক্সক "বছৰৰ পদ্ধতি" হিচাপে নিৰ্বাচন কৰে।<ref>{{cite journal|title=Method of the Year 2010|journal=Nature Methods|date=December 20, 2010|volume=8|issue=1|page=1|doi=10.1038/nmeth.f.321|doi-access=free}}</ref> অপ্ট’জেনেটিক্সৰ বিকাশৰ বাবে ডেইছাৰথে ২০১০ চনত নাকাছোনে বঁটা, ২০১৩ চনত লাউনছবেৰী বঁটা আৰু ডিকছন বিজ্ঞান বঁটা, ২০১৪ চনত কেইঅ’ চিকিৎসা বিজ্ঞান বঁটা আৰু ২০১৫ চনত এলবানি বঁটা, লুৰি বঁটা, ডিকছন চিকিৎসা বঁটা আৰু জীৱ বিজ্ঞানৰ ব্ৰেকথ্ৰু বঁটা লাভ কৰে।<ref name="breakthroughprize1">{{cite web|url=https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |title=Breakthrough Prize |publisher=Breakthrough Prize |access-date=March 1, 2016}}</ref> ২০১৫ চনত তেওঁ এডৱাৰ্ড বয়ডেন আৰু গেৰ’ মিজেনবকৰ সৈতে জৈৱচিকিৎসা ক্ষেত্ৰত বিবিভিএ ফাউণ্ডেচন ফ্ৰণ্টিয়াৰ্ছ অৱ নলেজ বঁটা লাভ কৰে। ২০১৬ চনত তেওঁ [[পিটাৰ হেগেমন]] আৰু মিজেনবকৰ সৈতে মাছৰী বঁটা লাভ কৰে। এই বঁটা জীৱিত কলাত পোহৰৰ সহায়ত কোষ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পৰা অপ্ট’জেনেটিক্স প্ৰযুক্তিৰ বাবে প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |title=MASSRY PRIZE 2016 |website=keck.usc.edu |access-date=September 15, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190129232800/https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |archivedate=January 29, 2019 |deadurl=yes}}</ref> ২০১৬ চনত ডেইছাৰথ আৰু হেগেমনে ইজৰাইলৰ টেকনিয়ন–ইজৰাইল ইনষ্টিটিউট অৱ টেকন’লজিৰপৰা হাৰ্ভে বঁটা লাভ কৰে। "অণুজীৱত পোহৰ অনুভৱ কৰাত জড়িত অপছিন অণুৰ আৱিষ্কাৰ আৰু এই অপছিনসমূহ ব্যৱহাৰ কৰি অপ্ট’জেনেটিক্স বিকাশ কৰাৰ পথ-প্ৰদৰ্শক কামৰ বাবে" তেওঁলোকক এই বঁটা দিয়া হৈছিল।<ref name="harveypz.net.technion.ac.il">{{cite web|url =https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |title=Harvey Prize – Prize Winners |access-date=September 15, 2020}}</ref> ২০১৮ চনত ডেইছাৰথে কিয়’ট’ বঁটা লাভ কৰে। অপ্ট’জেনেটিক্সৰ আৱিষ্কাৰ আৰু কাৰণভিত্তিক প্ৰণালী স্নায়ুবিজ্ঞানৰ বিকাশৰ বাবে তেওঁ এই বঁটা লাভ কৰে।<ref>{{cite web|url=http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/|title=2018 Kyoto Prize Laureates received their Awards on November 10 {{!}} Kyoto Prize USA|access-date=June 12, 2019|archive-date=March 22, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322023829/http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190322023829/http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/|archivedate=March 22, 2019|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.businesswire.com/news/home/20181117005019/en/Stanford-Neuroscientist-Karl-Deisseroth-Receives-Japan%E2%80%99s-Kyoto|title=Stanford Neuroscientist Karl Deisseroth Receives Japan's Kyoto Prize in Advanced Technology|last=Scovie|first=Jay|date=2018|work=Business Wire|access-date=June 13, 2019}}</ref> ২০১৯ চনত ডেইছাৰথে [[পিটাৰ হেগেমন]], এডৱাৰ্ড বয়ডেন আৰু গেৰ’ মিজেনবকৰ সৈতে ৱাৰেন আলপাৰ্ট ফাউণ্ডেচন বঁটা লাভ কৰে।<ref name="warrenalpert.org">{{cite web|url=https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced|title=2019 Warren Alpert Prize Recipients Announced {{!}} Warren Alpert Foundation Prize|website=warrenalpert.org|access-date=July 16, 2019|archive-date=August 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814231223/https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210814231223/https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced|archivedate=August 14, 2021|deadurl=yes}}</ref> ২০২০ চনত তেওঁ ৰয়েল নেডাৰলেণ্ডছ একাডেমী অৱ আৰ্টছ এণ্ড ছায়েন্সেছৰপৰা হাইনেকেন চিকিৎসা বঁটা লাভ কৰে। পোহৰৰ সহায়ত স্নায়ুকোষৰ কাৰ্যকলাপ প্ৰভাবিত কৰিব পৰা অপ্ট’জেনেটিক্স পদ্ধতি বিকাশ কৰাৰ বাবে তেওঁ এই বঁটা লাভ কৰে।<ref name="News Center 2020">{{cite web | title=Karl Deisseroth wins 2020 Heineken Prize for Medicine | website=News Center | date=June 3, 2020 | url=http://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html | access-date=July 23, 2022}}</ref> ডেইছাৰথে চেনেলৰ’ডপছিনৰ পোহৰৰদ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত আয়ন চেনেলৰ গঠন আৰু কাৰ্যৰ বিষয়েও গুৰুত্বপূৰ্ণ গৱেষণা কৰিছে। তেওঁৰ গৱেষণা দলে ধনায়ন আৰু ঋণায়ন পৰিবাহী চেনেলৰ’ডপছিনৰ উচ্চ-ৰিজ’লিউশ্যনৰ স্ফটিক গঠন নিৰ্ণয় কৰে।<ref>{{cite journal| author1=Kim YS | journal=Nature| pmid= 30158696|doi= 10.1038/s41586-018-0511-6|pmc= 6340299|volume=561| issue= 7723| title= Crystal Structure of the Natural Anion-Conducting Channelrhodopsin GtACR1|date= Sep 2018|pages= 343–348| bibcode=2018Natur.561..343K}}</ref><ref>{{cite journal| author1=Kato HE| journal=Nature| pmid= 22266941|doi= 10.1038/nature10870|pmc= 4160518|volume=365| issue= 6453| title= Crystal Structure of the Channelrhodopsin Light-Gated Cation Channel|date= January 22, 2012|pages= 369–74| bibcode=2012Natur.482..369K}}</ref><ref>{{cite journal| author1=Kato HE| journal=Nature| pmid= 30158697| doi=10.1038/s41586-018-0504-5|pmc= 6317992|volume=561| issue= 7723| title= Structural mechanisms of selectivity and gating in anion channelrhodopsins|date= Sep 2018|pages= 349–354| bibcode= 2018Natur.561..349K}}</ref> তেওঁ [[পিটাৰ হেগেমন]]ৰ সৈতে চেনেলৰ’ডপছিনৰ গতি, আয়ন নিৰ্বাচন আৰু ৰঙৰ নিৰ্বাচনৰ আণৱিক প্ৰক্ৰিয়াৰ বিষয়েও গৱেষণা কৰিছে।<ref>{{cite journal| author1= Deisseroth K| author2= Hegemann P| journal=Science| pmid= 28912215|doi= 10.1126/science.aan5544|pmc= 5723383|volume=357| issue= 6356| title= The Form and Function of Channelrhodopsin|date= September 15, 2017|article-number= eaan5544}}</ref> ২০০৫ চনৰ মাজভাগত ডেইছাৰথৰ গৱেষণাগাৰৰপৰা চেনেলৰ’ডপছিনৰ সহায়ত স্নায়ুকোষ সক্ৰিয় কৰাৰ প্ৰথম সমীক্ষিত গৱেষণা পত্ৰ প্ৰকাশ পায়।<ref>{{cite journal| author1=Boyden ES|author2=Zhang F |author3=Bamberg E |author4=Nagel G |author5=Deisseroth K |journal=Nature Neuroscience|pmid=16116447|doi=10.1038/nn1525|volume=8|issue=9|title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity|date=September 2005|pages=1263–8|s2cid=6809511 }}</ref> অৱশ্যে ডেইছাৰথে উল্লেখ কৰিছে যে বিশ্বৰ বহুতো পথ-প্ৰদৰ্শক গৱেষণাগাৰেও একে ধাৰণাৰ ওপৰত কাম কৰি আছিল। তেওঁ ষ্টেফান হাৰলিট্‌জে, আলেকজেণ্ডাৰ গটশ্বাল্ক, গেয়ৰ্গ নাগেল, হিৰোমু ইয়াও আৰু ঝুও-হুৱা পানৰ গৱেষণাৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Deisseroth K. 1213–25" /><ref>{{cite journal| author1=Li X| author2= Gutierrez DV| author3=Hanson MG| author4=Han J| author5=Mark MD| author6=Chiel H| author7=Hegemann P| author8=Landmesser LT| author9=Herlitze S|journal= Proc Natl Acad Sci USA |pmid=16306259|doi=10.1073/pnas.0509030102|pmc=1292990|volume=102|issue=49|title= Fast Noninvasive Activation and Inhibition of Neural and Network Activity by Vertebrate Rhodopsin and Green Algae Channelrhodopsin |date= December 6, 2005|pages=17816–21| bibcode= 2005PNAS..10217816L| doi-access= free}}</ref><ref>{{cite journal| author1=Nagel G| author2= Brauner M| author3=Liewald J| author4=Adeishvili N| author5=Bamberg E| author6=Gottschalk A|journal= Current Biology |pmid=16360690|doi=10.1016/j.cub.2005.11.032|volume=15|title= Light activation of channelrhodopsin-2 in excitable cells of Caenorhabditis elegans triggers rapid behavioral responses | issue= 24|date= December 2005|pages=2279–2284| s2cid= 7036529| doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal| author1=Ishizuka T| author2= Kakuda M| author3=Araki R| author4=Yawo H|journal= Neuroscience Research |pmid=16298005|doi=10.1016/j.neures.2005.10.009|volume=54|title= Kinetic Evaluation of Photosensitivity in Genetically Engineered Neurons Expressing Green Algae Light-Gated Channels | issue= 2|date= 2006|pages=85–94| s2cid= 17576414}}</ref><ref>{{cite journal| author1=Bi A| author2= Cui J| author3=Ma Y| author4=Olshevskaya E| author5=Pu M| author6=Dizhoor A| author7= Pan Z|journal= Neuron |pmid=16600853|doi=10.1016/j.neuron.2006.02.026| pmc=1459045|volume=50|title= Ectopic expression of a microbial-type rhodopsin restores visual responses in mice with photoreceptor degeneration| issue= 1|date= 2006|pages=23–33}}</ref> ডেইছাৰথে ২০০৪ চনৰ জুলাই মাহৰ আৰম্ভণিতে কৰা প্ৰথম পৰীক্ষাৰ টোকাবহীৰ পৃষ্ঠাও প্ৰকাশ কৰিছে। সেই পৰীক্ষাত চেনেলৰ’ডপছিন প্ৰকাশ কৰা স্নায়ুকোষ পোহৰৰদ্বাৰা সক্ৰিয় হোৱা দেখা গৈছিল।<ref name="Deisseroth K. 1213–25">{{cite journal|last=Deisseroth K. |journal=Nature Neuroscience|pmid=26308982|doi=10.1038/nn.4091|pmc=4790845|volume=18|issue=9|title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |date=September 2015|pages=1213–25}}</ref> তেওঁ লগতে ১৯৯৪ চনত হেবাৰলে আৰু বুল্ড্টে কৰা আগৰ এটা পৰীক্ষাৰ কথাও উল্লেখ কৰিছে। সেই পৰীক্ষাত স্নায়ুতন্ত্ৰৰ বাহিৰৰ এটা ব্যৱস্থাত, অৰ্থাৎ ইষ্টত, বেক্টেৰিঅ’ৰ’ডপছিনৰ পোহৰ-নিয়ন্ত্ৰিত আয়ন প্ৰৱাহ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল।<ref>{{cite journal| author1=Hoffman A| author2= Hildebrandt V| author3=Heberle J| author4=Buldt G |journal= Proc. Natl. Acad. Sci. USA |pmid=7937771|doi=10.1073/pnas.91.20.9367|pmc=44813 |volume=91|title=Photoactive mitochondria: in vivo transfer of a light-driven proton pump into the inner mitochondrial membrane of Schizosaccharomyces pombe| issue= 20|date=1994|pages=9367–9371| bibcode= 1994PNAS...91.9367H| doi-access= free}}</ref> অণুজীৱীয় অপছিনক স্নায়ুবিজ্ঞানৰ সাধাৰণ প্ৰযুক্তি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ নিৰ্দিষ্ট কোষত অপছিন আৰু পোহৰ প্ৰেৰণৰ বিভিন্ন পদ্ধতি বিকাশ কৰাটো প্ৰয়োজন হৈছিল। ইয়াত ১৯৯০ৰ দশকত জো ছিয়েনৰদ্বাৰা বিকশিত ক্ৰি-লক্স স্নায়ু জিনীয় পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।<ref name="Deisseroth K. 1213–25" /><ref>{{cite journal|author=Joe Z. Tsien|display-authors=etal|year=1996|title=Subregion- and cell type-restricted gene knockout in mouse brain|url=https://archive.org/details/cell_1996-12-27_87_7/page/1317|journal=Cell|volume=87|issue=7|pages=1317–1326|doi=10.1016/S0092-8674(00)81826-7|pmid=8980237|s2cid=863399|doi-access=free}}</ref><ref>Tsien JZ. (2016). Cre-lox neurogenetics: 20 years of versatile applications in brain research and counting...Front. Genet. | {{doi|10.3389/fgene.2016.00019|doi-access=free}} http://journal.frontiersin.org/article/10.3389/fgene.2016.00019/abstract</ref> ===অন্যান্য সন্মান=== * ২০১৮ চনৰ কিয়’ট’ বঁটাত ডেইছাৰথৰ "কাৰণভিত্তিক প্ৰণালী স্নায়ুবিজ্ঞান"ৰ কামৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web | url= http://www.kyotoprize.org/en/|title=Kyoto Prize, Inamori Foundation|website=Kyoto Prize, Inamori Foundation|language=en|access-date=March 13, 2019 }}</ref> * ২০১৩ চনৰ পাছাৰ’ বঁটা ডেইছাৰথক "স্নায়ু-মনোৰোগ গৱেষণা"ৰ বাবে প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref>{{Cite web|url=http://med.stanford.edu/news/all-news/2013/03/three-researchers-earn-pasarow-awards.html|title=Three researchers earn Pasarow Awards|website=News Center}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.science.org/action/cookieAbsent|title=AAAS|website=AAAS|access-date=December 13, 2021}}</ref> * ২০১৩ চনৰ প্ৰেমিঅ’ চিটা দি ফিৰেঞ্জে বঁটা ডেইছাৰথক স্কিজ’ফ্ৰেনিয়া, অটিজম, নাৰ্ক’লেপ্সি, পাৰ্কিনছন ৰোগ, হতাশা, উদ্বেগ আৰু আসক্তিৰ সৈতে জড়িত স্নায়ু-বৰ্তনীৰ গঠন আৰু গতিশীলতা অধ্যয়নৰ নতুন প্ৰযুক্তিৰ বাবে প্ৰদান কৰা হৈছিল।<ref name="Premio Città di Firenze">{{cite web | url=https://www.cerm.unifi.it/premio-citta-di-firenze | title=Premio Città di Firenze }}</ref> * জৈৱিক মনোৰোগ বিজ্ঞান সমিতিয়ে ডেইছাৰথক আচৰণৰ অন্তৰ্নিহিত স্নায়ুবিজ্ঞানৰ বুজা-বুজি উন্নত কৰাৰ বাবে ৰেডেলশ্বাইমাৰ বঁটা প্ৰদান কৰে।<ref>{{cite web | title=Karl Deisseroth receives Inaugural SOBP Distinguished Redelsheimer Award | url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php | access-date=April 2, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php | archive-date=September 16, 2019 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php | archivedate=September 16, 2019 | deadurl=yes}}</ref> * ২০১৭ চনৰ ফ্ৰেচেনিয়াছ বঁটাত অপ্ট’জেনেটিক্স, হাইড্ৰ’জেল-কলাৰ ৰসায়ন আৰু হতাশাৰ স্নায়ু-বৰ্তনীভিত্তিক গৱেষণাৰ বাবে তেওঁৰ অৱদানৰ স্বীকৃতি দিয়া হৈছিল।<ref>{{cite web | url=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/prize-for-medical-research/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |title=Else Kröner Fresenius Prize for Medical Research 2017 |website=ekfs.de |access-date=September 15, 2020}}</ref> ===কলাৰ ভিতৰত কাৰ্যকৰী পদাৰ্থৰ ৰাসায়নিক সংযোজন=== ডেইছাৰথে আন একপ্ৰকাৰৰ প্ৰযুক্তিগত উদ্ভাৱনৰ বাবেও পৰিচিত। তেওঁৰ গৱেষণা দলে জৈৱিক কলাৰ ভিতৰত কাৰ্যকৰী পদাৰ্থ ৰাসায়নিকভাৱে সংযোজন কৰাৰ পদ্ধতি বিকাশ কৰিছে। এই পদ্ধতিৰ সহায়ত অক্ষত মগজুৰ ভিতৰত থকা কোষৰ আণৱিক গঠন আৰু সংযোগ অধ্যয়ন কৰিব পাৰি। ২০১৩ চনত ডেইছাৰথে এই পদ্ধতিৰ প্ৰাৰম্ভিক ৰূপৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত এখন গৱেষণা পত্ৰৰ জ্যেষ্ঠ লেখক আছিল। এই পদ্ধতিক ক্লাৰিটি বুলি কোৱা হয়। তেওঁৰ গৱেষণা দলত প্ৰথম লেখক কোৱাংহুন চুং আৰু স্নায়ুবিজ্ঞানী ভিভিয়ানা গ্ৰাডিনাৰুও আছিল।<ref>Deisseroth KA, Chung K. 2015. Methods and compositions for preparing biological specimens for microscopic analysis. [www.google.com/patents/US20150144490]. Filing date: March 13, 2013. US Patent Appl. No. US20150144490</ref><ref>Deisseroth KA, Gradinaru V. 2014. Functional targeted brain endoskeletonization. [www.google.com/patents/US20140030192]. Filing date: January 26, 2012. US Patent Appl. No. US20140030192.</ref> এই পদ্ধতিয়ে স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ মগজুৰ দৰে জৈৱিক কলাক অৰ্ধস্বচ্ছ কৰি আণৱিক অনুসন্ধানৰ বাবে সহজলভ্য কৰে।<ref>[https://www.nytimes.com/2013/04/11/science/brains-as-clear-as-jell-o-for-scientists-to-explore.html "Brains as Clear as Jell-O for Scientists to Explore"], April 10, 2013 ''নিউয়ৰ্ক টাইমছ''</ref> ক্লাৰিটি<ref>{{Cite web|url=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Main_Page|title=CLARITY Wiki|website=wiki.claritytechniques.org}}</ref> বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।<ref>{{Cite web|url=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles|title=Journal Articles – CLARITY Wiki|website=wiki.claritytechniques.org}}</ref> ২০১৩ চনৰ পিছত আন বহুতো গৱেষণাগাৰেও এই পদ্ধতিৰ মূল হাইড্ৰ’জেল-কলাৰ ৰসায়ন পদ্ধতিৰ বিভিন্ন ৰূপ বিকাশ কৰিছে।<ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl">{{cite journal |author1=Viviana Gradinaru |author2=Jennifer Treweek |author3=Kristin Overton |author4=Karl Deisseroth |date=2018 |title=Hydrogel-tissue chemistry: principles and applications |journal=Annual Review of Biophysics |volume=47 |pages=355–376 |doi=10.1146/annurev-biophys-070317-032905 |pmc=6359929 |pmid=29792820}}</ref> হাইড্ৰ’জেল-কলাৰ ৰসায়নৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হৈছে যে হাইড্ৰ’জেল আৰু কলাৰ সংমিশ্ৰণে পৰৱৰ্তী ৰাসায়নিক আৰু আলোকীয় অধ্যয়নৰ বাবে এক আধাৰ হিচাপে কাম কৰে।<ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> ইয়াৰ সহায়ত আৰএনএৰ সংৰক্ষণ আৰু বৃদ্ধি, কলাৰ আকাৰ সংকোচন বা প্ৰসাৰণ আৰু কলাৰ ভিতৰতে অনুক্ৰম নিৰ্ণয় আদি পদ্ধতি উন্নত কৰা হৈছে।<ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> ষ্টাৰমেপ হৈছে এই পদ্ধতিৰ এটা ৰূপ। ইয়াৰ সহায়ত অক্ষত কলাৰ ভিতৰত কোষীয় স্তৰত ত্ৰিমাত্ৰিক জিন প্ৰকাশৰ তথ্য লাভ কৰিব পাৰি।<ref>{{cite journal| author1= Wang, X | journal= Science | pmid= 29930089 |doi= 10.1126/science.361.6400.375-I |pmc= 6339868|volume= 361| issue= 6400| title= Three-dimensional intact-tissue sequencing of single-cell transcriptional states |date= June 21, 2018 }}</ref><ref>{{cite journal| author1= Thomas Knopfel | journal= Science| pmid= 30049862 |doi= 10.1126/science.aau4705|volume= 361| issue= 6400 | title= Neurotechnology to address big questions | url= https://archive.org/details/science_2018-07-27_361_6400/page/328 |date= July 27, 2018|pages= 328–329| bibcode= 2018Sci...361..328K| hdl= 10044/1/71425| s2cid= 50787948| hdl-access= free}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.starmapresources.com/|title=STARmap Resources|website=STARmap Resources|access-date=May 3, 2021|archive-date=May 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503082015/https://www.starmapresources.com/}}</ref> হাইড্ৰ’জেল-কলাৰ ৰসায়নৰ বিকাশৰ বাবে ডেইছাৰথে কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ বঁটা লাভ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত ২০১৭ চনৰ ফ্ৰেচেনিয়াছ বঁটা, ২০১৫ চনৰ লুৰি বঁটা, ২০১৩ চনৰ প্ৰেমিঅ’ চিটা দি ফিৰেঞ্জে বঁটা, ৰেডেলশ্বাইমাৰ বঁটা, ২০১৫ চনৰ ডিকছন চিকিৎসা বঁটা আৰু ২০২০ চনৰ হাইনেকেন চিকিৎসা বঁটা উল্লেখযোগ্য।<ref>{{Cite web|url=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/international-research-prize/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017|title=Else Kröner Fresenius Prize for Medical Research 2017 | Else Kröner-Fresenius-Stiftung|website=ekfs.de}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth|title=FNIH Awards Lurie Prize to Karl Deisseroth | The Foundation for the National Institutes of Health|website=fnih.org|date=April 27, 2023 }}</ref><ref name="Premio Città di Firenze" /><ref>{{cite web |title=Karl Deisseroth receives Inaugural SOBP Distinguished Redelsheimer Award |url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |access-date=April 2, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |archive-date=September 16, 2019 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |archivedate=September 16, 2019 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite web | title=2015 Dickson Prize Winner | url=http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190815125953/http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php | archivedate=2019-08-15 | access-date=2026-10-05 | deadurl=yes }}</ref><ref name="knaw.nl">{{Cite web|url=https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth|title=Dr A.H. Heineken Prize for Medicine 2020 awarded to Karl Deisseroth — KNAW|website=knaw.nl|access-date=June 12, 2020|archive-date=November 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108014610/https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211108014610/https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth|archivedate=November 8, 2021|deadurl=yes}}</ref> ==ব্যক্তিগত জীৱন== ডেইছাৰথে স্নায়ুবিজ্ঞানী মিচেল মঞ্জেক বিয়া কৰাইছে। তেওঁলোকৰ চাৰিটা সন্তান আছে।<ref>{{cite web |title=Michelle Monje |url=https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |website=The Brain Prize |access-date=August 11, 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Love means sharing the champagne |url=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |website=news.stanford.edu |access-date=August 11, 2025}}</ref><ref>{{cite web |last1=Godwin |first1=Richard |title=Neuroscientist Karl Deisseroth: 'Coronavirus has changed us all' |url=https://www.theguardian.com/books/2021/jun/12/neuroscientist-karl-deisseroth-coronavirus-has-changed-us-all |website=The Guardian |access-date=August 11, 2025 |date=June 12, 2021}}</ref> ==সন্মান আৰু বঁটা== {{div col}} * ২০০৫ বিজ্ঞানী আৰু অভিযন্তাসকলৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰপতিৰ প্ৰাৰম্ভিক কেৰিয়াৰ বঁটা<ref>{{cite news|url=http://ftp.csr.utexas.edu/pub/ggfc/misc/PECASE_PR_Release.pdf|title=White House Announces 2005 Awards for Early Career Scientists and Engineers|publisher=Office of Science and Technology Policy, Executive Office of the President|date=July 26, 2006|access-date=November 12, 2018|via=Center for Space Research, University of Texas at Austin|archive-date=July 26, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210726131726/http://ftp.csr.utexas.edu/pub/ggfc/misc/PECASE_PR_Release.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210726131726/http://ftp.csr.utexas.edu/pub/ggfc/misc/PECASE_PR_Release.pdf|archivedate=July 26, 2021|deadurl=yes}}</ref> * ২০১০ নাকাছোনে বঁটা, মানৱ সীমান্ত বিজ্ঞান কাৰ্যসূচী<ref>{{cite web |title= Nakasone Award 2010-Karl-Deisseroth | url= https://www.hfsp.org/hfsp-nakasone-award/2010-karl-deisseroth}}</ref> * ২০১০ কোয়েটছাৰ মস্তিষ্ক গৱেষণা বঁটা<ref>{{cite web |title= Koetser Prize Former-Awardees |url= http://koetserfoundation.org/former-awardees.php |access-date= April 2, 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220308122759/http://koetserfoundation.org/former-awardees.php |archive-date= March 8, 2022 |url-status= dead |archiveurl= https://web.archive.org/web/20220308122759/http://koetserfoundation.org/former-awardees.php |archivedate= March 8, 2022 |deadurl= yes }}</ref> * ২০১১ ডব্লিউ. এলডেন স্পেন্সাৰ বঁটা<ref>{{cite web|title=34th Annual W. Alden Spencer Award and Lecture|url=http://calendar.columbia.edu/sundial/webapi/get.php?vt=detail&id=54414&con=standalone&br=cumc|publisher=Columbia University|access-date=August 24, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20150427143022/http://calendar.columbia.edu/sundial/webapi/get.php?vt=detail&id=54414&con=standalone&br=cumc|archive-date=April 27, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150427143022/http://calendar.columbia.edu/sundial/webapi/get.php?vt=detail&id=54414&con=standalone&br=cumc|archivedate=April 27, 2015|deadurl=yes}}</ref> * ২০১২ জুল্খ বঁটা, [[পিটাৰ হেগেমন]], [[গেয়ৰ্গ নাগেল]] আৰু আৰ্নষ্ট বামবাৰ্গৰ সৈতে<ref>{{cite web |title= 2012 Zuelch Prize| url = https://www.mpg.de/1156268/Zuelch_Prize}}</ref> * ২০১২ পাৰ্ল–ইউএনচি বঁটা<ref>{{cite web |title= deisseroth-wins-four-awards-seminal-work-optogenetics| date =April 21, 2014| url =https://biox.stanford.edu/highlight/deisseroth-wins-four-awards-seminal-work-optogenetics}}</ref> * ২০১৩ প্ৰেমিঅ’ চিটা দি ফিৰেঞ্জে<ref>{{cite web|title= 2013 premio-citta-di-firenze|url= http://www.cerm.unifi.it/news-a-events/premio-citta-di-firenze|access-date= April 2, 2020|archive-date= June 17, 2014|archive-url= https://web.archive.org/web/20140617062924/http://www.cerm.unifi.it/news-a-events/premio-citta-di-firenze|archiveurl= https://web.archive.org/web/20140617062924/http://www.cerm.unifi.it/news-a-events/premio-citta-di-firenze|archivedate= June 17, 2014|deadurl= yes}}</ref> * ২০১৩ গোল্ডমেন–ৰাকিচ বঁটা, মগজু আৰু আচৰণ গৱেষণা ফাউণ্ডেচন<ref>{{cite web |title= past-outstanding-achievement-prizewinners#goldman-past| date =April 11, 2017| url =https://www.bbrfoundation.org/grants-prizes/prizes-awards/past-outstanding-achievement-prizewinners#goldman-past}}</ref> * ২০১৩ জেকব হেস্কেল গাব্বাই বঁটা<ref>{{cite web |title= 2013 Gabbay Award Past Winners| url=http://www.brandeis.edu/rosenstiel/gabbayaward/past.html}}</ref> * ২০১৩ ব্ৰেইন বঁটা<ref>{{cite web|title=Brain Prize Winners|url=https://www.lundbeckfonden.com/en/thebrainprize/winners/|website=Lundbeckfonden|language=da-DK|access-date=March 13, 2019|archive-date=May 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200513220313/https://www.lundbeckfonden.com/en/thebrainprize/winners/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200513220313/https://www.lundbeckfonden.com/en/thebrainprize/winners/|archivedate=May 13, 2020|deadurl=yes}}</ref> * ২০১৩ ৰবাৰ্ট জে. আৰু ক্লেয়াৰ পাছাৰ’ ফাউণ্ডেচন চিকিৎসা গৱেষণা বঁটা{{citation needed|date=July 2021}} * ২০১৩ ৰিচাৰ্ড লাউনছবেৰী বঁটা<ref>{{cite web |title= 2013 Lounsbery Award| url =https://www8.nationalacademies.org/onpinews/newsitem.aspx?RecordID=01072013a}}</ref> * ২০১৩ ডিকছন বিজ্ঞান বঁটা<ref name="s572">{{cite web | title=Karl Deisseroth, MD, PhD | website=The Dickson Prize in Medicine | date=18 November 1971 | url=https://www.dicksonprize.pitt.edu/past-recipients/karl-deisseroth-md-phd/ | access-date=5 October 2026}}</ref> * ২০১৪ কেইঅ’ চিকিৎসা বিজ্ঞান বঁটা<ref>[http://news.stanford.edu/features/2014/optogenetics/ Optogenetics earns Stanford professor Karl Deisseroth the Keio prize in medicine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161016133102/http://news.stanford.edu/features/2014/optogenetics/ |date=October 16, 2016 }}, Stanford, 2014</ref> * ২০১৫ এলবানি চিকিৎসা কেন্দ্ৰ বঁটা<ref>{{cite web |url=http://www.amc.edu/Academic/AlbanyPrize/index.cfm |title=Albany Medical College: AlbanyPrize |website=Amc.edu |date=August 14, 2015 |access-date=March 1, 2016 |archive-date=October 20, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181020192628/http://www.amc.edu/academic/AlbanyPrize/index.cfm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181020192628/http://www.amc.edu/academic/AlbanyPrize/index.cfm |archivedate=October 20, 2018 |deadurl=yes }}</ref> * ২০১৫ জৈৱচিকিৎসা বিজ্ঞানৰ লুৰি বঁটা<ref>{{cite web|title= 2015 lurie-prize |url= https://fnih.org/what-we-do/programs/lurie-prize |publisher= Foundation for the National Institutes of Health|access-date= August 14, 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20150901025834/http://www.fnih.org/work/lurie-prize-biomedical-sciences|archive-date= September 1, 2015}}</ref> * ২০১৫ জীৱ বিজ্ঞানৰ ব্ৰেকথ্ৰু বঁটা<ref name="breakthroughprize1" /> * ২০১৫ ডিকছন চিকিৎসা বঁটা<ref>{{cite web|title= Dickson recipients/2015-deisseroth.php|url= http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190815125953/http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php|archivedate= 2019-08-15|access-date= 2026-10-05|deadurl= yes}}</ref> * ২০১৫ বিবিভিএ ফাউণ্ডেচন ফ্ৰণ্টিয়াৰ্ছ অৱ নলেজ বঁটা<ref>{{cite web |title= 2015 BBVA Award|website = YouTube| date=June 24, 2016 | url =https://www.youtube.com/watch?v=e3_J-2MB-FM}}</ref> * ২০১৬ মাছৰী বঁটা, [[পিটাৰ হেগেমন]] আৰু গেৰ’ মিজেনবকৰ সৈতে<ref>{{cite web |title= 2016 massry-prize-winners| date =October 4, 2016| url =https://hscnews.usc.edu/massry-prize-winners-to-speak-at-campus-event/}} {{cite web |title= karl-deisseroth-wins-2016-massry-prize-for-optogenetics-work| url =http://med.stanford.edu/news/all-news/2016/08/karl-deisseroth-wins-2016-massry-prize-for-optogenetics-work.html}}</ref> * ২০১৭ ৰেডেলশ্বাইমাৰ বঁটা, জৈৱিক মনোৰোগ বিজ্ঞান সমিতি<ref>{{cite web|title= 2017 Redelsheimer Award|url= https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php|access-date= April 2, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php|archive-date= September 16, 2019|url-status= dead|archiveurl= https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php|archivedate= September 16, 2019|deadurl= yes}}</ref> * ২০১৭ ফ্ৰেচেনিয়াছ বঁটা, এলছে ক্ৰোনাৰ–ফ্ৰেচেনিয়াছ ফাউণ্ডেচন<ref>{{cite web |title= 2017 Fresenius Prize| url = https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/prize-for-medical-research/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017}} {{cite web |title= Fresenius|url =https://web.stanford.edu/group/dlab/media/documents/fresenius.pdf}}</ref> * ২০১৭ হাৰ্ভে বঁটা, [[পিটাৰ হেগেমন]]ৰ সৈতে<ref>{{cite web |title= 2017 Harvey Prize| url =https://web.stanford.edu/group/dlab/media/documents/harveylecture.pdf}}</ref> * ২০১৮ লাইবিংগাৰ বঁটা<ref>{{cite web |title= 2018 Leibinger karl-deisseroth| url =https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/}}</ref> * ২০১৮ আইজেনবাৰ্গ বঁটা, মিশিগান বিশ্ববিদ্যালয়<ref>{{cite web|title= 2018 Eisenberg|url= https://members.depressioncenter.org/external/news/article/?articleId=2584}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ২০১৮ কানাডা গেইৰ্ডনাৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বঁটা<ref>{{cite web |title= 2018 Gairdner karl-deisseroth| url =https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/}}</ref> * ২০১৮ কিয়’ট’ বঁটা (উন্নত প্ৰযুক্তি)<ref>{{cite web|url=http://www.kyotoprize.org/en/|title=Kyoto Prize, Inamori Foundation|website=Kyoto Prize, Inamori Foundation|language=en|access-date=March 13, 2019}} {{cite web|title= karl-deisseroth-wins-kyoto-prize-for-optogenetics.html| date= May 31, 2017| url= https://med.stanford.edu/news/all-news/2018/06/karl-deisseroth-wins-kyoto-prize-for-optogenetics.html}}</ref> * ২০১৯ ৱাৰেন আলপাৰ্ট ফাউণ্ডেচন বঁটা, এড বয়ডেন, পিটাৰ হেগেমন আৰু গেৰ’ মিজেনবকৰ সৈতে<ref name="warrenalpert.org" /> * ২০১৯ ৰাষ্ট্ৰীয় অভিযান্ত্ৰিকী একাডেমীৰ সদস্যপদ{{cn|date=October 2026}} * ২০২০ হাইনেকেন বঁটা (চিকিৎসা)<ref name="knaw.nl" /> * ২০২১ মৌলিক চিকিৎসা গৱেষণাৰ বাবে এলবাৰ্ট লেস্কাৰ বঁটা<ref>{{Cite web|url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/|title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics|first=Mark|last=Hofschneider|website=Lasker Foundation|access-date=December 13, 2021}}</ref> * ২০২২ লুইজা গ্ৰছ হৰউইটজ বঁটা<ref>[https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 Louisa Gross Horwitz Prize 2022]</ref> * ২০২৩ জাপান বঁটা, গেৰ’ মিজেনবকৰ সৈতে<ref>{{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231128074353/https://www.japanprize.jp/en/index.html |archivedate=2023-11-28 |title=Japan Prize 2023 |url=https://www.japanprize.jp/en/index.html |access-date=2026-10-05 |deadurl=yes}}</ref> * ২০২৫ আছান চিকিৎসা বঁটা<ref>{{cite web |url=https://www.edaily.co.kr/News/Read?newsId=03476806642104632&mediaCodeNo=257&OutLnkChk=Y |title= 칼 다이서로스 美 스탠포드대 교수 등 아산의학상 수상 |author= ইজি-হিয়ন |date= March 18, 2025 |website= ইডেইলী |access-date= November 4, 2025 |language=ko |trans-title=Professor Karl Deisseroth of Stanford University and others receive the Asan Medical Award}}</ref><ref>{{cite web |url= https://www.chosun.com/national/welfare-medical/2025/01/22/CDVVH6IT7RD53JCMGRB6A5C7WQ/?utm_source=naver&utm_medium=referral&utm_campaign=naver-news |title=칼 다이서로스·안명주 아산의학상 |author= <!--Not stated--> |date=January 22, 2025 |website= চোছুন ইলবো |access-date= November 4, 2025 |quote= |language=ko |trans-title=Karl Deisseroth and Ahn Myung-joo receive Asan Medical Award}}</ref> * ২০২৬ চিকিৎসাবিজ্ঞান বা শৰীৰবিজ্ঞানৰ [[নোবেল বঁটা]]<ref>{{cite web |title=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/summary/ |website=NobelPrize.org |publisher=The Nobel Foundation |access-date=5 October 2026}}</ref> {{div col end}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== {{Scholia|author}} * {{Nobelprize}} * {{official website|deisseroth.com}} * [http://www.stanford.edu/group/dlab/about_pi.html Academic homepage] * [http://www.hhmi.org/research/ecs/deisseroth_bio.html Howard Hughes Medical Institute bio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130423173832/http://www.hhmi.org/research/ecs/deisseroth_bio.html |date=April 23, 2013 }} * [http://techfinder.stanford.edu/technology_listing.php?search=innovator&ID=30642 Stanford OTL Inventor Portfolio – Karl Deisseroth] [[শ্ৰেণী:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ ব্যক্তি]] [[শ্ৰেণী:চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ ন'বেল বঁটা বিজয়ী]] 2o6wbaf4lievsqd232jvj8x6bb2ajru 3 140115 649074 647833 2026-11-02T02:18:18Z MediaWiki message delivery 8079 /* Wikipedia translation of the week: 2026-45 */ নতুন অনুচ্ছেদ 649074 wikitext text/x-wiki == Wikipedia translation of the week: 2026-42 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:The Trolleybus Museum at Sandtoft]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lineup.5.JPG|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''The Trolleybus Museum at Sandtoft''' is a transport museum which specialises in the preservation of trolleybuses. It is located by the village of Sandtoft, near Belton on the Isle of Axholme in the English county of Lincolnshire. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 02:09, 12 October 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=31131525 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-43 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Jalapeño popper]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Cooking-food-stuffed-jalapenos-peppers.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Jalapeño poppers''', or jalapeño bites, are jalapeño peppers that have been hollowed out, stuffed with a mixture of cheese, spices, and sometimes ground meat, and breaded and deep-fried or wrapped with bacon and baked. They are a common dish on appetizer menus in chain restaurants in the United States. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 07:15, 19 October 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=31131525 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-44 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:National Day of Bhutan]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''National Day of Bhutan''' (Dzongkha: རྒྱལ་ཡོངས་དུས་ཆེན་; Wylie: rgyal yongs dus chen) known as Gyalyong Düchen is a major national event celebrated annually on 17 December in the Kingdom of Bhutan <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 02:05, 26 October 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=31131525 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-45 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:AI washing]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''AI washing''' is a deceptive marketing tactic that consists of promoting a product or a service by overstating the role of artificial intelligence (AI) and the integration of it. Companies often involve in the practice to mislead customers to boost their offerings, and to secure funding from investors. The practice raises concerns regarding transparency, and legal issues. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[সদস্য:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[সদস্য বাৰ্তা:MediaWiki message delivery|বাৰ্তা]]) 02:18, 2 November 2026 (ইউ.টি.চি.) <!-- Message sent by User:Shizhao@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=31131525 --> 7zt86c346opnee7qlv5exl8kgfgoif1 0 140321 649068 648701 2026-11-01T23:50:16Z Pranamikaadhikary 27435 /* মন্দিৰবিলাকৰ তালিকা */ 649068 wikitext text/x-wiki [[File:Panoramic view of Puthia Temple Complex 1.jpg|thumb|পুথিয়া মন্দিৰ কমপ্লেক্সৰ প্যানোৰামিক দৃশ্য ১]] [[File:Shiva temple at Puthia, Rajshahi.JPG|thumb|শিৱসাগৰ হ্ৰদৰ ওপৰত পুথিয়াত শিৱ মন্দিৰ। বাঁওফালে ৰথ মন্দিৰ। ]] [[File:Puthia Mandirs10.JPG|thumb|right|[[পঞ্চৰত্ন গোবিন্দ মন্দিৰ]]]] '''পুথিয়া মন্দিৰ চৌহদ''' [[বাংলাদেশ]]ৰ [[ৰাজশাহী জিলা]]ৰ [[পুথিয়া উপজিলা]]ত থকা উল্লেখযোগ্য পুৰণি হিন্দু মন্দিৰৰ থুপেৰে গঠিত এটা চৌহদ। ৰাজশাহী চহৰৰপৰা ২৩ কিলোমিটাৰ পূবে অৱস্থিত এই মন্দিৰত বাংলাদেশৰ ভিতৰতে সৰ্বাধিক ঐতিহাসিক মন্দিৰ আছে।<ref name=lp>McAdam, Marika. (2004) [https://books.google.com/books?id=IkQndiJHRyoC&dq=puthiya+temple+bangladesh&pg=PA114 ''Lonely Planet's Bangladesh''.] pp. 114-115.</ref> এই মন্দিৰসমূহ নিৰ্মাণ কৰিছিল পুথিয়া ৰাজ পৰিয়ালৰ হিন্দু জমিদাৰ ৰজসকলে, যিসকল ৰাজশাহীৰ বিখ্যাত দানবীৰ আছিল। মন্দিৰসমূহ সাধাৰণ [[জোৰ-বাংলা শৈলী]]ৰ স্থাপত্যৰ অন্যান্য প্ৰভাৱৰ সৈতে সংযুক্ত কৰি বিভিন্ন শৈলীত টেৰাকোটাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ৰাজবাৰী বা পুথিয়াৰ ৰজাৰ ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু দোল মাঞ্চা এই কমপ্লেক্সৰ অংশ।<ref>{{cite magazine |last=Fakir |first=Adnan M. S. |date=22 December 2005 |title=Just tavel Bangladesh for once and stop complaingn |url=http://www.thedailystar.net/rising/2005/12/04/index.htm |magazine=Rising Stars |publisher=The Daily Star}}</ref> শ্যামসাগৰ নামৰ এটা হ্ৰদৰ চাৰিওফালে মন্দিৰসমূহ বিস্তৃত হৈ আছে আৰু এই চৌহদটোৰ চাৰিওফালে শিৱসাগৰ নামৰ এটা খাদ আছে।<ref name="Rangan">{{cite news |last1=Datta |first1=Rangan |title=Explore the grandeur of Puthia, a temple town of Bangladesh |url=https://www.telegraphindia.com/my-kolkata/places/explore-the-grandeur-of-puthia-a-temple-town-of-bangladesh/cid/2027632 |access-date=20 June 2024 |agency=My Kolkata |issue=17 June 2024 |publisher=The Telegraph}}</ref><ref>{{cite news |last=Behan |first=Rosemary |date=17 January 2009 |title=Dhaka Calling |url=http://www.thenational.ae/article/20090117/TRAVEL/561365769/1259/LIFE |work=The National |archive-url=https://web.archive.org/web/20090120082131/http://www.thenational.ae/article/20090117/TRAVEL/561365769/1259/LIFE |archive-date=20 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303203530/http://www.thenational.ae/article/20090117/TRAVEL/561365769/1259/LIFE |archivedate=3 March 2016 |access-date=15 October 2026 |deadurl=yes}}</ref> ষোড়শ শতিকাত বাস কৰা বৎসাচাৰ্য নামৰ এজন পৱিত্ৰ ব্যক্তিয়ে পুথিয়া ৰাজ পৰিয়ালটো প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। মোগল সম্ৰাট [[আকবৰ]]ৰ মন্ত্ৰী ৰাজা মান সিংহই ৰাজশাহীৰ লস্কৰ খান নামৰ অবাধ্য পাঠান জাগীৰদাৰ জাগীৰক জব্দ কৰি তেওঁৰ শিক্ষাৰ বাবে সাধু বৎসাচাৰ্যক জমিদাৰী প্ৰদান কৰে, কিন্তু তেওঁ অস্বীকাৰ কৰে। কিন্তু তেওঁৰ পুত্ৰ পীতাম্বৰক লস্কৰপুৰ বাগিছাখন স্থায়ীভাৱে মঞ্জুৰ কৰা হয়। তেওঁৰ মৃত্যুৰ লগে লগে তেওঁৰ পুত্ৰ নীলাম্বৰে সম্ৰাট [[জাহাংগীৰ]]ৰপৰা ৰাজ উপাধি লাভ কৰে।<ref name="Rangan"/> পুথিয়া ৰাজ পৰিয়ালৰ বাগিছাখন আছিল ব্ৰিটিছ বংগৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম জমিদাৰী আৰু আটাইতকৈ ধনী। ভাৰত বিভাজনৰ পিছত তেতিয়াৰ পাকিস্তান চৰকাৰে জমিদাৰী ব্যৱস্থা বিলুপ্ত কৰি হিন্দূৰ সকলো সম্পত্তি জব্দ কৰে। ইয়াৰ কিছুসময়ৰ পাছতে ৰজাঘৰীয়া পৰিয়াল ভাৰতলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। == মন্দিৰবিলাকৰ তালিকা == পুথিয়া মন্দিৰ চৌহদত মুঠ ১৩টা মন্দিৰ আছে। {|class="wikitable sortable" |- ! মন্দিৰৰ নাম ! সময়কাল ! স্থাপত্য ধৰণ ! অৱস্থান |- ||[[বৰ শিৱ মন্দিৰ]] |align="center"| ১৮২৩ খ্ৰীষ্টাব্দ |align="center"| পঞ্চৰত্ন |align="center"| |- ||[[ৰথ মন্দিৰ]] |align="center"| ১৮২৩ খ্ৰীষ্টাব্দ |align="center"| |align="center"| শিৱ মন্দিৰৰ কাষত |- ||[[দোল মন্দিৰ, পুথিয়া]] |align="center"| ১৭৭৮ খ্ৰীষ্টাব্দ |align="center"| |align="center"| |- ||[[পঞ্চৰত্ন গোবিন্দ মন্দিৰ]] |align="center"| |align="center"| পঞ্চৰত্ন |align="center"| পুথিয়া ৰাজবাড়ীৰ ভিতৰত |- ||[[ছোট আহ্নিক মন্দিৰ, পুথিয়া]] |align="center"| খ্ৰি. ১৭শতক |align="center"| |align="center"| ৰাণীৰ গাধোৱা ঘাটৰ দক্ষিণত |- ||[[বড়া আহ্নিক মন্দিৰ]] |align="center"| খ্ৰি. ১৭-১৮শতক |align="center"| |align="center"| |- ||[[গোপাল মন্দিৰ]] |align="center"| ১৮১৯ খ্ৰীষ্টাব্দ |align="center"| |align="center"| |- ||[[ছোট গোবিন্দ মন্দিৰ]] |align="center"| খ্ৰি. ১৮শতক |align="center"| |align="center"| |- ||[[কৃষ্ণপুৰ গোবিন্দ মন্দিৰ, পুথিয়া]] (সালামৰ মঠ) |align="center"| |align="center"| চাৰচালা |align="center"| |- || [[কৃষ্ণপুৰ শিৱ মন্দিৰ, পুথিয়া]] (ক্ষিতিস চন্দ্ৰৰ মঠ) |align="center"| খ্ৰি. ১৮-১৯শতক |align="center"| |align="center"| |- || [[কেষ্ট ক্ষ্যাপাৰ মঠ]] |align="center"|১৮১৯ খ্ৰীষ্টাব্দ |align="center"| |align="center"| |- || বড় গোপাল মন্দিৰ |align="center"| |align="center"| |align="center"| |- || [[জগদ্ধাত্ৰী মন্দিৰ]] |align="center"|খ্ৰি. ১৯শতক |align="center"| |align="center"| |} ==পঞ্চৰত্ন গোবিন্দ মন্দিৰ== পুথিয়াৰ বিখ্যাত মন্দিৰ, [[পঞ্চৰত্ন গোবিন্দ মন্দিৰ]] ঊনবিংশ শতিকাৰ মাজভাগত পুথিয়াৰ ৰাণীয়ে স্থাপন কৰিছিল। ইয়াক ''বড়ো গোবিন্দো মন্দিৰ'' বুলিও কোৱা হয়। এই মন্দিৰটোৱে [[ৰত্ন শিল্পৰীতি|পঞ্চৰত্ন শৈলী]]ৰ স্থাপত্য অনুসৰণ কৰে।<ref name="Rangan"/> পুথিয়া ৰাজ পৰিয়ালক [[ৰাধামোহন ঠাকুৰা]]ই বৈষ্ণৱ ধৰ্মলৈ ৰূপান্তৰিত কৰাৰ বাবে এই মন্দিৰটো ভগৱান [[কৃষ্ণ | শ্ৰীকৃষ্ণ]]ৰ নামত উছৰ্গা কৰিছে। মন্দিৰটোত [[কৃষ্ণ]] আৰু [[ৰাধা]]ৰ মাজৰ ঐশ্বৰিক ৰোমাঞ্চক চিত্ৰিত কৰা সুন্দৰ টেৰাকোটা অলংকাৰ দেখা যায়। মন্দিৰৰ ওচৰতে নতুনকৈ স্থাপন কৰা মহাবিদ্যালয়খনৰ বাবে আৰু সংৰক্ষণৰ প্ৰচেষ্টাৰ অভাৱৰ বাবে মন্দিৰৰ অস্তিত্বৰ প্ৰতি ভাবুকি আহি পৰিছে। ১৮২৩ চনৰপৰা ১৮৯৫ চনৰ ভিতৰত মন্দিৰটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।<ref>[http://www.bangladeshnews.com.bd/2008/04/05/ancient-temples-in-puthia-falling-apart-for-lack-of-care/ Bangladesh News] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090505015043/http://www.bangladeshnews.com.bd/2008/04/05/ancient-temples-in-puthia-falling-apart-for-lack-of-care/ |date=2009-05-05 }}</ref> ==ভুৱনেশ্বৰ শিৱ মন্দিৰ== [[ভুৱনেশ্বৰ শিৱ মন্দিৰ]] বা বড়ো শিৱ মন্দিৰ বা পঞ্চৰত্ন শিৱ মন্দিৰ বাংলাদেশৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ শিৱ মন্দিৰ। ৰাজা জগত নাৰায়ণ ৰায়ৰ বিধৱা ৰাণী ভূবনময়ী দেৱীয়ে ১৮২৩ চনত নিৰ্মাণ কৰা এইটো শিৱসাগৰ হ্ৰদৰ পাৰতে নিৰ্মিত হৈছে। এই অলংকৃত মন্দিৰটো পূব ভাৰতত সাধাৰণ পাঁচটা শিখৰ শৈলী ([[ৰত্ন শিল্পৰীতি]]) মন্দিৰৰ স্থাপত্যৰ এক আকৰ্ষণীয় আৰু উৎকৃষ্ট উদাহৰণ। পাঁচটা শিখৰৰ প্ৰতিটোতে কেইবাটাও উপ শিখৰ থাকে। কোণৰ প্ৰতিটো শিখৰ ১৭টা সৰু শিখৰেৰে গঠিত, আনহাতে ডাঙৰ কেন্দ্ৰীয় শিখৰত মুঠ ১০৮টা উপ-শিখৰ থাকে।<ref name="Rangan"/> কৰিডৰবোৰত জয়পুৰী স্থাপত্যৰ স্পৰ্শ আছে আৰু পৱিত্ৰ সংৰক্ষিত অঞ্চলটোত, দেশৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ ডাঙৰ এটা অতি বৃহৎ ক’লা বেছাল্ট শিৱ লিংগ নিহিত হৈ আছে। ১৯৭১ চনত [[বাংলাদেশ মুক্তি যুদ্ধ]]ৰ সময়ত শিলৰ খোদিত আৰু ভাস্কৰ্য্য শিল্পকৰ্মসমূহ বিক্ষিপ্ত কৰা হৈছে। আগ্ৰাসী পাকিস্তানী সৈন্যই শিৱলিংগক স্থানচ্যুত কৰি ভাঙিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল যদিও স্থানৰপৰা আঁতৰাই নিব পৰা নাছিল। মন্দিৰটো বৰ্তমান এক সংৰক্ষিত স্মৃতিসৌধ।<ref name=lp/><ref name="Sneha">{{cite news |last1=Bhura |first1=Sneha |title=Bangladesh's beautiful terracotta temples find unlikely saviours |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/bangladeshs-beautiful-terracotta-temples-find-unlikely-saviours/articleshow/112436225.cms?fbclid=IwY2xjawEz2KdleHRuA2FlbQIxMAABHdYKaP2eDvXWE0LMjn330NedcMCcnbRfB1UCknC-3kOEpUub73vV2wMxbA_aem_VkbvRszko-9yhDii_sKHMg |access-date=22 August 2024 |agency=Times of India |date=11 August 2024}}</ref> ==জগন্নাথ মন্দিৰ== জগন্নাথ মন্দিৰ (ৰথ মন্দিৰ বুলিও জনা যায়) কৃষ্ণৰ এক ৰূপ জগন্নাথৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত। ভুৱনেশ্বৰ শিৱ মন্দিৰৰ কাষতে অৱস্থিত। ই দুমহলীয়া অষ্টভুজ গঠন।<ref>[http://www.chattagramsamity.co.uk/know_bangladesh2008.htm Know Bangladesh]</ref><ref name="Rangan"/> ==ছোটা আহ্নিক মন্দিৰ== [[ছোটা আহ্নিক মন্দিৰ]] পুথিয়া মন্দিৰ কমপ্লেক্সৰ এটা সৰু হিন্দু মন্দিৰ। ই [[চালা শিল্পশৈলী|ডো চালা শৈলী]] অনুসৰণ কৰে আৰু পঞ্চৰত্ন গোবিন্দ মন্দিৰৰ ওচৰত অৱস্থিত।<ref name="Rangan"/> ==চৌচালা ছোটা গোবিন্দ মন্দিৰ== [[চৌচালা ছোটা গোবিন্দ মন্দিৰ]] যাক ''ছোটো গোবিন্দো মন্দিৰ'' বুলিও কোৱা হয় পুথিয়া চৌহদৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ। ই [[চালা শিল্পশৈলী|চাৰ চালা শৈলী]]ৰ স্থাপত্য অনুসৰণ কৰে। এই মন্দিৰটো ১৭৯০-১৮০০ চনৰ বুলি ধাৰণা কৰা হয়। দক্ষিণৰ সন্মুখভাগ [[টেৰাকোটা]]ৰ ফলকেৰে বিস্তৃতভাৱে সজাই তোলা হৈছে, য'ত বিষ্ণুৰ দহটা অৱতাৰ, লংকাণ্ড মহাকাব্য ৰামায়ণ কিংবদন্তিৰ এটা অধ্যায়, ৰাধা-কৃষ্ণ মহাকাব্য কাহিনী, ফুলৰ ডিজাইন আৰু জ্যামিতিক শিল্প আৰু সেই সময়ৰ নাগৰিক জীৱনৰ দৃশ্যসমূহ চিত্ৰিত কৰা হৈছে।<ref name="Rangan"/> ==বড়া অহ্নিক মন্দিৰ== [[বড়া আহ্নিক মন্দিৰ]] (Big Anhik Temple) পুথিয়া মন্দিৰ কমপ্লেক্সৰ এটা হিন্দু মন্দিৰ। ই কমপ্লেক্সৰ পশ্চিম দিশত চৌচালা ছোটা গোবিন্দ মন্দিৰৰ কাষতে থিয় হৈ পূব দিশলৈ মুখ কৰি আছে। ইয়াক পুথিয়াৰ ৰজাসকলে নিৰ্মাণ কৰিছিল। ই বংগ মন্দিৰৰ স্থাপত্যৰ মিশ্ৰিত ৰূপ অনুসৰণ কৰে আৰু ইয়াৰ দুয়োকাষে দুটা চৰ চালা গঠনৰ কাষে কাষে কেন্দ্ৰীয় ডো চালা থাকে।<ref name="Rangan"/> বাংলাদেশৰ একেধৰণৰ স্থাপত্য অনুসৰণ কৰা আন একমাত্ৰ মন্দিৰটো হ’ল ফৰিদপুৰ জিলাৰ ৰাজাৰাম মন্দিৰ। ==ছোটো শিৱ মন্দিৰ== এই সৰু শিৱ মন্দিৰটো পুথিয়া ৰাজবাৰীৰ পিছফালে অৱস্থিত। [[চালা শিল্পশৈলী|চাৰ চালা শৈলী]]ৰ স্থাপত্য অনুসৰণ কৰি এটা সৰু মন্দিৰ। সন্মুখৰ মুখখনত জটিল টেৰাকোটা অলংকাৰ আছে।<ref name="Rangan"/> ==চিত্ৰভাণ্ডাৰ== <gallery> File:Shiva_Temple,_Puthia,_Rajshahi_NK_(2).jpg|শিৱ মন্দিৰ File:Bara Ahnik Mandir at Puthia.JPG|পুথিয়াৰ [[বড়া আহ্নিক মন্দিৰ]] File:Palace at Puthia, Rajshahi.JPG| [[পুথিয়া ৰাজবাৰী]] File:Dol Mandir at Puthia.JPG|পুথিয়াৰ [[দৌল মন্দিৰ]] File:Chota Shiva Temple, Puthia.jpg|ছোট শিৱ মন্দিৰ File:Terracotta work at puthiya govinda temple, rajshahi.jpg|গোবিন্দ মন্দিৰত টেৰাকোটা কৰ্ম File:Massive terracitta work at govinda mandir of puthia.jpg|ৰাজশাহীৰ পুথিয়াৰ গোবিন্দ মন্দিৰত বিশাল আৰু বিশদ টেৰাকোটাৰ কাম </gallery> ==তথ্যসূত্ৰ== [[শ্ৰেণী:হিন্দুধৰ্মৰ মঠ-মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন]] [[শ্ৰেণী:মন্দিৰ]] [[শ্ৰেণী:ৰাজশাহী]] 58r5ypp7bauj5e7boc5pttdp40oqfj1 0 140354 648942 645925 2026-11-01T14:58:40Z ~2026-58073-91 52605 Removed unsourced content. Rice beer is invented by Ahoms. It predates the Ahoms by centuries. Maintain NPOV 648942 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = সাঁজ | image = সাঁজ.jpg | caption =কাঁহৰ বাতিত সাঁজ | alternate_name = সাঁজপানী, সাজ্ | country = ভাৰত | region = অসম | type = পৰম্পৰাগত কিম্বন কৰা চাউলৰ মদ্যপানীয় | main_ingredient = বৰা চাউল, সাঁজৰ পিঠা }} '''সাঁজ''' বা '''সাঁজপানী''' বা '''সাজ্''' (Xaj or Xajpani or Haaj), অসমৰ থলুৱা সমাজত পৰম্পৰাগতভাৱে, থলুৱা আঠাযুক্ত বড়া ধানৰপৰা চাউল উলিয়াই বিশেষ ভাবে প্ৰস্তুত কৰা ই এবিধ মদ্যপানীয়।<ref>{{cite journal |last1=Yumnam |first1=H. |last2=Nath |first2=S. |last3=Sharma |first3=I. |title=Brewing Traditions of Northeast India, South Assam: Exploring Rice Beer's Cultural Significance and Indigenous Craftsmanship |journal=Biotechnology and Applied Biochemistry |volume=73 |issue=3 |pages=1501–1511 |year=2026 |doi=10.1002/bab.70113 |url=https://iubmb.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/bab.70113}}</ref> ইয়াক চাউল পৰা সিজোৱা ভাতৰ লগত, স্থানীয়ভাৱে উপলব্ধ বিশেষ কিছুমান বনৌষধিৰদ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰা '''সাজৰপিঠা'''ৰ লগত নিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাত মিহলাই কিম্বন কৰি তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াকে স্থানীয়ভাৱে সাজঁ বনোৱা বা সাজ্ থোৱা বুলি কোৱা হয়। এই পানীয়সমূহক অসমৰ ‘ৰাইচ্-বিয়েৰʼ (Rice Beer) বা ‘ৰাইচ ৱাইনʼ (Rice Wine) বুলিও কোৱা হয়ু। প্ৰধানকৈ দুটা মুখ্য উপাদানৰদ্বাৰা সাঁজ তৈয়াৰ কৰা হয়; সেয়া হʼল বৰা চাউল বা তাৰ বিকল্প অন্য চাউল আৰু বনৌষধিৰে তৈয়াৰী সাঁজৰপিঠা। অসমত উৎপন্ন হোৱা বিভিন্ন জাতৰ বৰাধান যেনে বকুলবৰা, ঘিউবৰা, শুংবৰা, জহাবৰা, জেঙনিবৰা, গৰুণ্ডপক্ষীবৰা, হলপোনাবৰা, চকুৱাধান আদি ধানৰ চাউল ইয়াৰ বাবে উত্তম। সিজালে আঠা হয়। <ref>{{cite book |title=Natural Beverages of Assam and its Ethno Medicinal Value |publisher=Academic Press |year=2019 |pages=73–105 |doi=10.1016/B978-0-12-816689-5.00003-1 |url=https://www.sciencedirect.com/science/chapter/edited-volume/pii/B9780128166895000031}}</ref> [[File:'Haj' rice wine made from fermented rice.webm|thumb|সাঁজ প্ৰস্তুত কৰাৰ দৃশ্য]] ==সাঁজৰ পিঠা== প্ৰায় ২০-৩০প্ৰকাৰৰ বনৌষধি আৰু চাউলৰ গুৰি মিহলাই সাঁজৰপিঠা বনোৱা হয়। <ref>{{cite journal |last1=Duarah |first1=Radali |last2=Kalita |first2=Pratap |last3=Mishra |first3=Angkita |title=Medicinal Plants Used in Rice Beer Starter Culture by Different Tribes in Assam: An Ethnobotanical Survey |journal=International Journal of Pharmaceutical Sciences and Research |volume=14 |issue=6 |pages=3012–3027 |year=2023 |url=https://ijpsr.com/bft-article/medicinal-plants-used-in-rice-beer-starter-culture-by-different-tribes-in-assam-an-ethnobotanical-survey/}}</ref> এই বনৌষধি সমূহ স্থানীয় হাবি-বননিত উপলব্ধ। এইবোৰ যথাক্ৰমে-কঁঠাল পাত, জ্যেষ্ঠমধু, গপচুই, ঢেঁকীয়া, কপৌ ঢেঁকীয়া, কুকুৰাঠেঙীয়া, পাটিসুন্দা পাত, ভোমলতি, ভোৰাগছৰ পাত,জোনাকীলতা,তেজমুই, কুটুহা, মানিমুনি, বিহলঙনী, চেনিৰাম,পানীমধুৰী, কুঁহিয়াৰৰ পাত আদি। <ref>{{cite journal |last1=Ethno medicinal value of various plants used in the preparation of traditional rice beer by different tribes of Assam, India |title=Ethno medicinal value of various plants used in the preparation of traditional rice beer by different tribes of Assam, India |journal=Drug Invention Today |volume=5 |issue=4 |pages=335–341 |year=2013 |doi=10.1016/j.dit.2013.09.002}}</ref> এই ঔষধিগুণ যুক্ত গছবোৰে পানীয় বিধৰ গুণাগুণ বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰে। বনৌষধি সমূহ ৰদত শুকুৱাই ঢেকীত খুন্দি গুৰি কৰি চাউলৰ গুৰিৰ লগত মিহলাই গোলকাৰ বা চেপেটা কৰি পিঠাৰ আকাৰ দি, পিঠাবোৰ দুটা বা তিনিটা টান ৰদত শুকুৱাই লোৱা হয়। তাৰ পিছত জুহালৰ ওপৰৰ ধোৱা চাংত বিহলঙনী পাতৰ ওপৰত ৰাখি ভালদৰে শুকুৱাই লৈ পুনৰ বতাহ চলাচলৰ সুবিধা থকা,পোক-পৰুৱাৰপৰা নিৰাপদ স্থানত টেকেলী, খালৈ আদিত ভৰাই আৰ্দ্ৰ নহ’বলৈ জুইৰ ওপৰত দীৰ্ঘ দীনৰ বাবে ৰখা হয়। <ref>{{cite journal |title=Ethnobotany of Sujen—A local rice beer of Deori tribe of Assam |journal=Indian Journal of Traditional Knowledge |volume=6 |issue=1 |pages=121–125 |year=2007 |url=https://www.researchgate.net/publication/242292561_Ethnobotany_of_SujenA_local_rice_beer_of_Deori_tribe_of_Assam}}</ref> ==সাঁজৰ প্ৰস্তুত প্ৰণালী== প্ৰথমে চাউলখিনি চাৰি-পাঁচ ঘণ্টা পানীত ডুবাই ৰাখি পানীৰপৰা উঠাইলৈ পানীত বা পানীৰ ভাপত সিজাই লোৱা হয়। এখন বহল মজিয়াত দলা বা কলপাতত সিজাই লোৱা ভাত মেলি দি ঠাণ্ডা হ’বলৈ দিয়া হয়। এতিয়া ভাতৰ পৰিমাণ অনুসৰি দুই-তিনিটা সাঁজৰপিঠা গুৰিকৰি সিজোৱা বৰাভাতৰ লগত ভালদৰে মিহলাই এটা ফুটা থকা বাহৰ খৰাহিত তলে ওপৰে কলৰ পাত দি পাঁচৰপৰা দহদিন পৰ্য্যন্ত ঢাকি গাপ দি কিম্বন হোৱালৈকে ৰখা হয়। সাধাৰণতে গৰমকালি সোনকালে আৰু ঠাণ্ডাকালি দেৰিকৈ কিম্বন প্ৰক্ৰিয়া হয়। কিম্বনৰ ফলত মিশ্ৰণটোৰ সোৱাদ মিঠা হয়, সুগন্ধ বাহিৰ হয়, আৰু খৰাহিৰ তলৰ ফুটাইদি টোপ্ টোপ্ কৈ ৰস্ নিঃসৰিত হয়। এই ৰস্ পাতল হালধীয়া বা ক্ৰিম ৰংৰ হয় আৰু অতি সোৱাদযুক্ত। ইয়াকে ৰস বা ৰসি বা সোমৰস বুলি কোৱা হয়। এই ৰস্ চিচাৰ বটলত ভৰাই থলে বছৰ পৰ্য্যন্ত ৰাখিব পাৰি। <ref>{{cite web |title=Xaj: The Rich Tradition Rice Beer Brewing In Assam |url=https://www.goya.in/blog/xaj-rice-beer-of-the-ahoms |website=GOYA |date=22 November 2022 |access-date=18 October 2026 }}</ref> এতিয়া কিম্বনহোৱা মিশ্ৰণটো এটা জুইৰ ধোৱাইখোৱা শুকান পৰিষ্কাৰ মাটিৰ কলহত ভৰাই কুসুমীয়া পানী ঢালি ৰখা হয়। কেইঘণ্টামানৰ পিছত বা প্ৰয়োজন সাপেক্ষে কেইবাদিনৰো পিছত তাৰপৰা যি ৰস্ বা জোল ওলাব তাকে সাঁজ বা সাঁজপানী বা সাজ্ বুলি কোৱা হয়। বিশেষকৈ আহোম সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সাঁজ বনোৱা প্ৰথা অতি পুৰণি কালৰেপৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ==জনগোষ্ঠীয় ভিন্নতা== অসমৰ কেইবাটাও থলুৱা জনগোষ্ঠীয়ে ধান বা চাউলৰপৰা এই মদ্যপানীয় প্ৰস্তুত কৰি খায়। প্ৰতিটো জনগোষ্ঠীৰে প্ৰস্তুত প্ৰক্ৰিয়া সামান্য সুকীয়া,গতিকে ইয়াৰ সোৱাদ সুকীয়া আৰু জনগোষ্ঠীয় নিজা নাম আছে। উদাহৰণ স্বৰূপে, [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]]ৰ — ‘সুঁজে’, [[মিচিং জনগোষ্ঠী]]ৰ ‘[[আপং]]’,‘পৰোঁ আপং’ বা ‘চাই মদ’, [[বড়ো জনগোষ্ঠী]]ৰ-‘জৌ’, [[ডিমাচা জনগোষ্ঠী]]ৰ-‘জুডিমা’, [[কাৰ্বি জনগোষ্ঠী]]ৰ-‘হৰলাং’, ৰাভা জনগোষ্ঠী — ‘চোকো’, আদি।<ref>{{cite journal |title=Exploring the microbiota and metabolites of traditional rice beer varieties of Assam and their functionalities |journal=Scientific Reports |year=2019 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6458194/}}</ref> ==সাঁজপানীৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব== অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আৰু আহোম সম্প্ৰদায়ৰ সমাজ-ব্যৱস্থাত এই পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহৰ প্ৰস্তুতি আৰু সেৱনৰ ৰীতি-নীতি আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব আছে। *ইয়াক এক পৱিত্ৰ প্ৰসাদ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। এনেবোৰ অনুষ্ঠানৰ বাবে সাঁজথোৱাৰ সময়ত প্ৰবিত্ৰ সাজ-পাৰ পিন্ধি,ভগৱানৰ নামত তামোল-পাণৰ শৰাই আগবঢ়াই লোৱা হয়। অসমীয়া ‘হেমকোষ’ অভিধান শ্ৰীহেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰদ্বাৰা সংগৃহীত,প্ৰকাশ ১৯০০চন, পৃষ্ঠা ৯৫৪ত ‘সাজ্’ শব্দৰ অৰ্থ দেৱতাক দিয়া খাদ্য,নৈবদ্য,প্ৰসাদ (সজাই দিয়া যায়,এতেকে সাজ্) বুলি লিখা অছে। *অসমীয়াৰ তিনিটা বিহু ক্ৰমে ব’হাগ বিহু, মাঘ বিহু,কাতি বিহুৰ উপলক্ষ্য্য্য্যে সাঁজ থোৱা নিয়ম আছে,ঘৰলৈ অহা বিশেষ আলহী-অতিথিক সৎকাৰ কৰোঁতে কাঁহৰ বাতিত সাঁজ আপ্যায়ন কৰা হয়। *দিনটো কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ পাছত শৰীৰ আৰু মনৰ অৱসাদ আঁতৰাবলৈ বা কোনো আনন্দোৎসবত সাঁজ সেৱন কৰা দেখা যায়। <ref>{{cite journal |last1=Gogoi |first1=Girish |title=Traditional knowledge on preparation of starter culture cakes and rice-beers by Chaodang community of upper Assam, India |journal=Emergent Life Sciences Research |year=2021 |doi=10.31783/elsr.2021.716375 |url=https://emergentresearch.org/index.php/ELSR/article/view/153}}</ref> ==বিশেষ সতৰ্ক বাণী== সাঁজপানী আৰু আন জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহত কিছু পৰিমাণে এলকহল থাকে। সেয়েহে ইয়াক প্ৰতিদিনে সেৱন কৰা স্বাস্থ্যৰ বাবে ক্ষতি কাৰক। <ref>{{cite journal |title=Assessment of microbial quality and health risks associated with traditional rice wine starter Xaj-pitha of Assam, India: a step towards defined and controlled fermentation |journal=Journal of Ethnic Foods |year=2020 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6977804/}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:সুৰা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ খাদ্য]] siubre4eorof4c2l5qt5ikemyv5feg3 648947 648942 2026-11-01T15:12:31Z ~2026-58073-91 52605 648947 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = সাঁজ | image = সাঁজ.jpg | caption =কাঁহৰ বাতিত সাঁজ | alternate_name = সাঁজপানী, সাজ্ | country = ভাৰত | region = অসম | type = পৰম্পৰাগত কিম্বন কৰা চাউলৰ মদ্যপানীয় | main_ingredient = বৰা চাউল, সাঁজৰ পিঠা }} '''সাঁজ''' বা '''সাঁজপানী''' বা '''সাজ্''' (Xaj or Xajpani or Haaj), অসমৰ থলুৱা সমাজত পৰম্পৰাগতভাৱে, থলুৱা আঠাযুক্ত বড়া ধানৰপৰা চাউল উলিয়াই বিশেষ ভাবে প্ৰস্তুত কৰা ই এবিধ মদ্যপানীয়।<ref>{{cite journal |last1=Yumnam |first1=H. |last2=Nath |first2=S. |last3=Sharma |first3=I. |title=Brewing Traditions of Northeast India, South Assam: Exploring Rice Beer's Cultural Significance and Indigenous Craftsmanship |journal=Biotechnology and Applied Biochemistry |volume=73 |issue=3 |pages=1501–1511 |year=2026 |doi=10.1002/bab.70113 |url=https://iubmb.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/bab.70113}}</ref> ইয়াক চাউল পৰা সিজোৱা ভাতৰ লগত, স্থানীয়ভাৱে উপলব্ধ বিশেষ কিছুমান বনৌষধিৰদ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰা '''সাজৰপিঠা'''ৰ লগত নিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাত মিহলাই কিম্বন কৰি তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াকে স্থানীয়ভাৱে সাজঁ বনোৱা বা সাজ্ থোৱা বুলি কোৱা হয়। এই পানীয়সমূহক অসমৰ ‘ৰাইচ্-বিয়েৰʼ (Rice Beer) বা ‘ৰাইচ ৱাইনʼ (Rice Wine) বুলিও কোৱা হয়ু। প্ৰধানকৈ দুটা মুখ্য উপাদানৰদ্বাৰা সাঁজ তৈয়াৰ কৰা হয়; সেয়া হʼল বৰা চাউল বা তাৰ বিকল্প অন্য চাউল আৰু বনৌষধিৰে তৈয়াৰী সাঁজৰপিঠা। অসমত উৎপন্ন হোৱা বিভিন্ন জাতৰ বৰাধান যেনে বকুলবৰা, ঘিউবৰা, শুংবৰা, জহাবৰা, জেঙনিবৰা, গৰুণ্ডপক্ষীবৰা, হলপোনাবৰা, চকুৱাধান আদি ধানৰ চাউল ইয়াৰ বাবে উত্তম। সিজালে আঠা হয়। <ref>{{cite book |title=Natural Beverages of Assam and its Ethno Medicinal Value |publisher=Academic Press |year=2019 |pages=73–105 |doi=10.1016/B978-0-12-816689-5.00003-1 |url=https://www.sciencedirect.com/science/chapter/edited-volume/pii/B9780128166895000031}}</ref> অসমত প্ৰাচীন কালৰে পৰা ধৰ্মীয় ৰীতি-নীতিত মদ্যপান বা মদৰ ব্যৱহাৰ এক অপৰিহাৰ্য অংগ হিচাপে চলি আহিছে। ইয়াৰ উল্লেখ মধ্যযুগীয় শাক্ত আৰু তান্ত্ৰিক সাহিত্যতো পোৱা যায়। প্ৰায় দশম–একাদশ শতিকাত ৰচিত [[কালিকা পুৰাণ]]ত [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামাখ্যা দেৱীৰ]] পূজাত মদ্য নিবেদনৰ নিৰ্দেশ আছে। গ্ৰন্থখনৰ ৭০ অধ্যায়ৰ ২১ নং শ্লোকত দেৱীক চেনি আৰু মৌৰ সৈতে মিহলোৱা সুৰা নিবেদন কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite thesis |last=Goswami |first=Dilip Kumar |title=The Kalika Purana (Literary Study) |publisher=Gauhati University |chapter=Ethical Value of the Kalikapurana |page=163 |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/essay/the-kalika-purana-literary-study/ocr/1474317/12}}</ref> একেদৰে কালিকা পুৰাণত [[শদিয়া]]ৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ [[কেঁচাইখাতী|দিক্কৰবাসিনী বা কেঁচাইখাতী]] দেৱীৰ উগ্ৰৰূপ তীক্ষ্ণকান্তাৰ পূজাত মদ্য, মাংসৰ ব্যঞ্জন, মোদক, নাৰিকল আৰু কুঁহিয়াৰ আদি নিবেদনৰ বৰ্ণনা পোৱা যায়। ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে এই আচাৰসমূহক স্থানীয় জনজাতীয় তথা ব্ৰাহ্মণ্য-বহিৰ্ভূত ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Kecāikhāti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |publisher=Manohar |year=2023 |pages=64–65 |isbn=9789391928032 |url=https://www.scribd.com/document/758605814/Kecaikhati-Eater-of-Raw-Flesh-a-Profile}}</ref> এই উল্লেখসমূহে অসমৰ শাক্ত-তান্ত্ৰিক উপাসনা-পদ্ধতিত মদ্য নিবেদনৰ ঐতিহাসিক প্ৰচলন দেখুৱায়। অৱশ্যে কালিকা পুৰাণত উল্লিখিত সুৰা বা মদ্য বিশেষভাৱে চাউলৰপৰা প্ৰস্তুত কৰা সাঁজ আছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি। [[File:'Haj' rice wine made from fermented rice.webm|thumb|সাঁজ প্ৰস্তুত কৰাৰ দৃশ্য]] ==সাঁজৰ পিঠা== প্ৰায় ২০-৩০প্ৰকাৰৰ বনৌষধি আৰু চাউলৰ গুৰি মিহলাই সাঁজৰপিঠা বনোৱা হয়। <ref>{{cite journal |last1=Duarah |first1=Radali |last2=Kalita |first2=Pratap |last3=Mishra |first3=Angkita |title=Medicinal Plants Used in Rice Beer Starter Culture by Different Tribes in Assam: An Ethnobotanical Survey |journal=International Journal of Pharmaceutical Sciences and Research |volume=14 |issue=6 |pages=3012–3027 |year=2023 |url=https://ijpsr.com/bft-article/medicinal-plants-used-in-rice-beer-starter-culture-by-different-tribes-in-assam-an-ethnobotanical-survey/}}</ref> এই বনৌষধি সমূহ স্থানীয় হাবি-বননিত উপলব্ধ। এইবোৰ যথাক্ৰমে-কঁঠাল পাত, জ্যেষ্ঠমধু, গপচুই, ঢেঁকীয়া, কপৌ ঢেঁকীয়া, কুকুৰাঠেঙীয়া, পাটিসুন্দা পাত, ভোমলতি, ভোৰাগছৰ পাত,জোনাকীলতা,তেজমুই, কুটুহা, মানিমুনি, বিহলঙনী, চেনিৰাম,পানীমধুৰী, কুঁহিয়াৰৰ পাত আদি। <ref>{{cite journal |last1=Ethno medicinal value of various plants used in the preparation of traditional rice beer by different tribes of Assam, India |title=Ethno medicinal value of various plants used in the preparation of traditional rice beer by different tribes of Assam, India |journal=Drug Invention Today |volume=5 |issue=4 |pages=335–341 |year=2013 |doi=10.1016/j.dit.2013.09.002}}</ref> এই ঔষধিগুণ যুক্ত গছবোৰে পানীয় বিধৰ গুণাগুণ বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰে। বনৌষধি সমূহ ৰদত শুকুৱাই ঢেকীত খুন্দি গুৰি কৰি চাউলৰ গুৰিৰ লগত মিহলাই গোলকাৰ বা চেপেটা কৰি পিঠাৰ আকাৰ দি, পিঠাবোৰ দুটা বা তিনিটা টান ৰদত শুকুৱাই লোৱা হয়। তাৰ পিছত জুহালৰ ওপৰৰ ধোৱা চাংত বিহলঙনী পাতৰ ওপৰত ৰাখি ভালদৰে শুকুৱাই লৈ পুনৰ বতাহ চলাচলৰ সুবিধা থকা,পোক-পৰুৱাৰপৰা নিৰাপদ স্থানত টেকেলী, খালৈ আদিত ভৰাই আৰ্দ্ৰ নহ’বলৈ জুইৰ ওপৰত দীৰ্ঘ দীনৰ বাবে ৰখা হয়। <ref>{{cite journal |title=Ethnobotany of Sujen—A local rice beer of Deori tribe of Assam |journal=Indian Journal of Traditional Knowledge |volume=6 |issue=1 |pages=121–125 |year=2007 |url=https://www.researchgate.net/publication/242292561_Ethnobotany_of_SujenA_local_rice_beer_of_Deori_tribe_of_Assam}}</ref> ==সাঁজৰ প্ৰস্তুত প্ৰণালী== প্ৰথমে চাউলখিনি চাৰি-পাঁচ ঘণ্টা পানীত ডুবাই ৰাখি পানীৰপৰা উঠাইলৈ পানীত বা পানীৰ ভাপত সিজাই লোৱা হয়। এখন বহল মজিয়াত দলা বা কলপাতত সিজাই লোৱা ভাত মেলি দি ঠাণ্ডা হ’বলৈ দিয়া হয়। এতিয়া ভাতৰ পৰিমাণ অনুসৰি দুই-তিনিটা সাঁজৰপিঠা গুৰিকৰি সিজোৱা বৰাভাতৰ লগত ভালদৰে মিহলাই এটা ফুটা থকা বাহৰ খৰাহিত তলে ওপৰে কলৰ পাত দি পাঁচৰপৰা দহদিন পৰ্য্যন্ত ঢাকি গাপ দি কিম্বন হোৱালৈকে ৰখা হয়। সাধাৰণতে গৰমকালি সোনকালে আৰু ঠাণ্ডাকালি দেৰিকৈ কিম্বন প্ৰক্ৰিয়া হয়। কিম্বনৰ ফলত মিশ্ৰণটোৰ সোৱাদ মিঠা হয়, সুগন্ধ বাহিৰ হয়, আৰু খৰাহিৰ তলৰ ফুটাইদি টোপ্ টোপ্ কৈ ৰস্ নিঃসৰিত হয়। এই ৰস্ পাতল হালধীয়া বা ক্ৰিম ৰংৰ হয় আৰু অতি সোৱাদযুক্ত। ইয়াকে ৰস বা ৰসি বা সোমৰস বুলি কোৱা হয়। এই ৰস্ চিচাৰ বটলত ভৰাই থলে বছৰ পৰ্য্যন্ত ৰাখিব পাৰি। <ref>{{cite web |title=Xaj: The Rich Tradition Rice Beer Brewing In Assam |url=https://www.goya.in/blog/xaj-rice-beer-of-the-ahoms |website=GOYA |date=22 November 2022 |access-date=18 October 2026 }}</ref> এতিয়া কিম্বনহোৱা মিশ্ৰণটো এটা জুইৰ ধোৱাইখোৱা শুকান পৰিষ্কাৰ মাটিৰ কলহত ভৰাই কুসুমীয়া পানী ঢালি ৰখা হয়। কেইঘণ্টামানৰ পিছত বা প্ৰয়োজন সাপেক্ষে কেইবাদিনৰো পিছত তাৰপৰা যি ৰস্ বা জোল ওলাব তাকে সাঁজ বা সাঁজপানী বা সাজ্ বুলি কোৱা হয়। বিশেষকৈ আহোম সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সাঁজ বনোৱা প্ৰথা অতি পুৰণি কালৰেপৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ==জনগোষ্ঠীয় ভিন্নতা== অসমৰ কেইবাটাও থলুৱা জনগোষ্ঠীয়ে ধান বা চাউলৰপৰা এই মদ্যপানীয় প্ৰস্তুত কৰি খায়। প্ৰতিটো জনগোষ্ঠীৰে প্ৰস্তুত প্ৰক্ৰিয়া সামান্য সুকীয়া,গতিকে ইয়াৰ সোৱাদ সুকীয়া আৰু জনগোষ্ঠীয় নিজা নাম আছে। উদাহৰণ স্বৰূপে, [[দেউৰী জনগোষ্ঠী]]ৰ — ‘সুঁজে’, [[মিচিং জনগোষ্ঠী]]ৰ ‘[[আপং]]’,‘পৰোঁ আপং’ বা ‘চাই মদ’, [[বড়ো জনগোষ্ঠী]]ৰ-‘জৌ’, [[ডিমাচা জনগোষ্ঠী]]ৰ-‘জুডিমা’, [[কাৰ্বি জনগোষ্ঠী]]ৰ-‘হৰলাং’, ৰাভা জনগোষ্ঠী — ‘চোকো’, আদি।<ref>{{cite journal |title=Exploring the microbiota and metabolites of traditional rice beer varieties of Assam and their functionalities |journal=Scientific Reports |year=2019 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6458194/}}</ref> ==সাঁজপানীৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব== অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠী আৰু আহোম সম্প্ৰদায়ৰ সমাজ-ব্যৱস্থাত এই পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহৰ প্ৰস্তুতি আৰু সেৱনৰ ৰীতি-নীতি আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব আছে। *ইয়াক এক পৱিত্ৰ প্ৰসাদ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। এনেবোৰ অনুষ্ঠানৰ বাবে সাঁজথোৱাৰ সময়ত প্ৰবিত্ৰ সাজ-পাৰ পিন্ধি,ভগৱানৰ নামত তামোল-পাণৰ শৰাই আগবঢ়াই লোৱা হয়। অসমীয়া ‘হেমকোষ’ অভিধান শ্ৰীহেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰদ্বাৰা সংগৃহীত,প্ৰকাশ ১৯০০চন, পৃষ্ঠা ৯৫৪ত ‘সাজ্’ শব্দৰ অৰ্থ দেৱতাক দিয়া খাদ্য,নৈবদ্য,প্ৰসাদ (সজাই দিয়া যায়,এতেকে সাজ্) বুলি লিখা অছে। *অসমীয়াৰ তিনিটা বিহু ক্ৰমে ব’হাগ বিহু, মাঘ বিহু,কাতি বিহুৰ উপলক্ষ্য্য্য্যে সাঁজ থোৱা নিয়ম আছে,ঘৰলৈ অহা বিশেষ আলহী-অতিথিক সৎকাৰ কৰোঁতে কাঁহৰ বাতিত সাঁজ আপ্যায়ন কৰা হয়। *দিনটো কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ পাছত শৰীৰ আৰু মনৰ অৱসাদ আঁতৰাবলৈ বা কোনো আনন্দোৎসবত সাঁজ সেৱন কৰা দেখা যায়। <ref>{{cite journal |last1=Gogoi |first1=Girish |title=Traditional knowledge on preparation of starter culture cakes and rice-beers by Chaodang community of upper Assam, India |journal=Emergent Life Sciences Research |year=2021 |doi=10.31783/elsr.2021.716375 |url=https://emergentresearch.org/index.php/ELSR/article/view/153}}</ref> ==বিশেষ সতৰ্ক বাণী== সাঁজপানী আৰু আন জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহত কিছু পৰিমাণে এলকহল থাকে। সেয়েহে ইয়াক প্ৰতিদিনে সেৱন কৰা স্বাস্থ্যৰ বাবে ক্ষতি কাৰক। <ref>{{cite journal |title=Assessment of microbial quality and health risks associated with traditional rice wine starter Xaj-pitha of Assam, India: a step towards defined and controlled fermentation |journal=Journal of Ethnic Foods |year=2020 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6977804/}}</ref> ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:সুৰা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ খাদ্য]] 2q5wtoxvxp9l8vvpbzav58t7tkqxi0d 648950 648947 2026-11-01T15:38:20Z ~2026-58073-91 52605 added info about other communities. it was too ahom-centric. also spell fix 648950 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = সাঁজ | image = সাঁজ.jpg | caption =কাঁহৰ বাতিত সাঁজ | alternate_name = সাঁজপানী, সাজ্ | country = ভাৰত | region = অসম | type = পৰম্পৰাগত কিম্বন কৰা চাউলৰ মদ্যপানীয় | main_ingredient = বৰা চাউল, সাঁজৰ পিঠা }} '''সাঁজ''' বা '''সাঁজপানী''' বা '''সাজ্''' (Xaj or Xajpani or Haaj), অসমৰ থলুৱা সমাজত পৰম্পৰাগতভাৱে, থলুৱা আঠাযুক্ত বড়া ধানৰপৰা চাউল উলিয়াই বিশেষভাৱে প্ৰস্তুত কৰা ই এবিধ মদ্যপানীয়।<ref>{{cite journal |last1=Yumnam |first1=H. |last2=Nath |first2=S. |last3=Sharma |first3=I. |title=Brewing Traditions of Northeast India, South Assam: Exploring Rice Beer's Cultural Significance and Indigenous Craftsmanship |journal=Biotechnology and Applied Biochemistry |volume=73 |issue=3 |pages=1501–1511 |year=2026 |doi=10.1002/bab.70113 |url=https://iubmb.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/bab.70113}}</ref> ইয়াক চাউলৰ পৰা সিজোৱা ভাতৰ লগত, স্থানীয়ভাৱে উপলব্ধ বিশেষ কিছুমান বনৌষধিৰদ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰা '''সাজৰ পিঠা'''ৰ লগত নিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাত মিহলাই কিম্বন কৰি তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াকে স্থানীয়ভাৱে সাঁজ বনোৱা বা সাজ থোৱা বুলি কোৱা হয়। এই পানীয়সমূহক অসমৰ ‘ৰাইচ্-বিয়েৰʼ (Rice Beer) বা ‘ৰাইচ ৱাইনʼ (Rice Wine) বুলিও কোৱা হয়। প্ৰধানকৈ দুটা মুখ্য উপাদানৰদ্বাৰা সাঁজ তৈয়াৰ কৰা হয়; সেয়া হʼল বৰা চাউল বা তাৰ বিকল্প অন্য চাউল আৰু বনৌষধিৰে তৈয়াৰী সাঁজৰ পিঠা। অসমত উৎপন্ন হোৱা বিভিন্ন জাতৰ বৰাধান যেনে বকুলবৰা, ঘিউবৰা, শুংবৰা, জহাবৰা, জেঙনিবৰা, গৰুণ্ডপক্ষীবৰা, হলপোনাবৰা, চকুৱাধান আদি ধানৰ চাউল ইয়াৰ বাবে উত্তম। সিজালে আঠা হয়। <ref>{{cite book |title=Natural Beverages of Assam and its Ethno Medicinal Value |publisher=Academic Press |year=2019 |pages=73–105 |doi=10.1016/B978-0-12-816689-5.00003-1 |url=https://www.sciencedirect.com/science/chapter/edited-volume/pii/B9780128166895000031}}</ref> অসমত প্ৰাচীন কালৰে পৰা বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয় ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ লগতে শাক্ত-তান্ত্ৰিক উপাসনা-পদ্ধতিতো মদ্য নিবেদনৰ পৰম্পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ইয়াৰ উল্লেখ মধ্যযুগীয় শাক্ত আৰু তান্ত্ৰিক সাহিত্যতো পোৱা যায়। প্ৰায় দশম–একাদশ শতিকাত ৰচিত [[কালিকা পুৰাণ]]ত [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামাখ্যা দেৱীৰ]] পূজাত মদ্য নিবেদনৰ নিৰ্দেশ আছে। গ্ৰন্থখনৰ ৭০ অধ্যায়ৰ ২১ নং শ্লোকত দেৱীক চেনি আৰু মৌৰ সৈতে মিহলোৱা সুৰা নিবেদন কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite thesis |last=Goswami |first=Dilip Kumar |title=The Kalika Purana (Literary Study) |publisher=Gauhati University |chapter=Ethical Value of the Kalikapurana |page=163 |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/essay/the-kalika-purana-literary-study/ocr/1474317/12}}</ref> একেদৰে কালিকা পুৰাণত [[শদিয়া]]ৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ [[কেঁচাইখাতী|দিক্কৰবাসিনী বা কেঁচাইখাতী]] দেৱীৰ উগ্ৰৰূপ তীক্ষ্ণকান্তাৰ পূজাত মদ্য, মাংসৰ ব্যঞ্জন, মোদক, নাৰিকল আৰু কুঁহিয়াৰ আদি নিবেদনৰ বৰ্ণনা পোৱা যায়। ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে এই আচাৰসমূহক স্থানীয় জনজাতীয় তথা ব্ৰাহ্মণ্য-বহিৰ্ভূত ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Kecāikhāti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |publisher=Manohar |year=2023 |pages=64–65 |isbn=9789391928032 |url=https://www.scribd.com/document/758605814/Kecaikhati-Eater-of-Raw-Flesh-a-Profile}}</ref> এই উল্লেখসমূহে অসমৰ শাক্ত-তান্ত্ৰিক উপাসনা-পদ্ধতিত মদ্য নিবেদনৰ ঐতিহাসিক প্ৰচলন দেখুৱায়। অৱশ্যে কালিকা পুৰাণত উল্লিখিত সুৰা বা মদ্য বিশেষভাৱে চাউলৰপৰা প্ৰস্তুত কৰা সাঁজ আছিল বুলি নিশ্চিতভাৱে ক'ব নোৱাৰি। [[File:'Haj' rice wine made from fermented rice.webm|thumb|সাঁজ প্ৰস্তুত কৰাৰ দৃশ্য]] ==জনগোষ্ঠীয় ভিন্নতা== অসমৰ কেইবাটাও থলুৱা জনগোষ্ঠীয়ে ধান বা চাউলৰপৰা পৰম্পৰাগতভাৱে কিম্বন কৰা মদ্যপানীয় প্ৰস্তুত কৰে। জনগোষ্ঠীভেদে ইয়াৰ প্ৰস্তুত প্ৰণালী, ব্যৱহৃত বনৌষধি, সোৱাদ আৰু স্থানীয় নামৰ পাৰ্থক্য আছে। উদাহৰণস্বৰূপে, [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰীসকলৰ]] 'সুঁজে', [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিংসকলৰ]] '[[আপং]]', 'পৰোঁ আপং' বা 'চাই মদ', [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াসকলৰ]] মাজত 'সাঁজ' বা 'চুজে',{{efn|চুতীয়া সমাজত চাউলৰপৰা প্ৰস্তুত কৰা সাঁজ বা চুজে ধৰ্মীয় নিবেদন আৰু পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনাৰ সৈতে জড়িত। পৰম্পৰাগত দেউ-কুবেৰ পূজাত গিৰা-গিৰাচী দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে হাঁহৰ মাংসৰ সৈতে দুবাটি চাউলৰ মদ নিবেদন কৰা হয়। ডাঙৰীয়া সবাহত পকাপন্থী চুতীয়াসকলে চাউলৰ মদ আৰু মাংস আগবঢ়ায়, আনহাতে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত কেঁচাপন্থীসকলে সাধাৰণতে পিঠাগুড়ি, পায়স আৰু কল আদি নিবেদন কৰে।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=2018 |page=70 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925}}</ref> চুতীয়াসকলৰ 'মৃতকক দিয়া' বা 'হলিতা লগোৱা' পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰতো মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলৰ উদ্দেশ্যে খাদ্য, তামোল-পাণ আৰু ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰা সাজ নিবেদন কৰা হয়। পকাপন্থীসকলৰ বৰ সেৱা বা বৰ সকাম, আই সকাম আৰু আন কিছুমান ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানতো মাংসৰ সৈতে ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰা মদ ব্যৱহাৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=119–120, 122–129, 158–163 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925}}</ref>}}, [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়োসকলৰ]] 'জৌ', [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাচাসকলৰ]] 'জুডিমা', [[কাৰ্বি জনগোষ্ঠী|কাৰ্বিসকলৰ]] 'হৰলাং' আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভাসকলৰ]] 'চোকো' আদি নাম প্ৰচলিত। [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোমসকলৰ]] মাজতো সাঁজ বা সাঁজপানী প্ৰস্তুত আৰু সেৱনৰ পৰম্পৰা আছে। এই পানীয়সমূহৰ সামাজিক, ধৰ্মীয় আৰু উৎসৱ-অনুষ্ঠানৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে।<ref>{{cite journal |title=Exploring the microbiota and metabolites of traditional rice beer varieties of Assam and their functionalities |journal=Scientific Reports |year=2019 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6458194/}}</ref><ref>{{cite journal |title=Ethno medicinal value of various plants used in the preparation of traditional rice beer by different tribes of Assam, India |journal=Drug Invention Today |volume=5 |issue=4 |pages=335–341 |year=2013 |doi=10.1016/j.dit.2013.09.002}}</ref> ==সাঁজপানীৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব== অসমৰ বিভিন্ন থলুৱা জনগোষ্ঠীৰ সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় জীৱনত সাঁজপানী আৰু ইয়াৰ সমজাতীয় পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ্যপানীয়সমূহৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে। এই পানীয়সমূহ উৎসৱ-পাৰ্বণ, অতিথি-সৎকাৰ, পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনা আৰু বিভিন্ন ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অৱশ্যে জনগোষ্ঠী আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাভেদে ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ৰীতি-নীতি ভিন্ন। *অসমৰ বিভিন্ন থলুৱা জনগোষ্ঠীৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত সাঁজ আৰু ইয়াৰ সমজাতীয় চাউলৰ মদ্যপানীয়সমূহক পৱিত্ৰ নিবেদন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।{{efn| [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰীসকলে]] 'সুঁজে' বা 'চুজেন'ক পৱিত্ৰ বুলি গণ্য কৰে আৰু দেউৰী ভকতসকলে বিভিন্ন পূজা-পাৰ্বণত ইয়াক পৱিত্ৰ জল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে। দেউৰীসকলৰ বিচু পূজাৰ লগতে দেৱ-দেৱী আৰু পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে সুঁজে নিবেদনৰ পৰম্পৰাও আছে।<ref>{{cite journal |last1=Deori |first1=Chaya |last2=Begum |first2=Samim Sofika |last3=Mao |first3=A. A. |title=Ethnobotany of Sujen—A local rice beer of Deori tribe of Assam |journal=Indian Journal of Traditional Knowledge |volume=6 |issue=1 |pages=121–125 |year=2007 |url=https://www.researchgate.net/publication/242292561_Ethnobotany_of_SujenA_local_rice_beer_of_Deori_tribe_of_Assam}}</ref> [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোমসকলৰ]] কিছুমান পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বাবে সাঁজ থোৱাৰ সময়ত পৱিত্ৰ সাজ-পাৰ পিন্ধি, দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে তামোল-পাণৰ শৰাই আগবঢ়োৱাৰ ৰীতি আছে।<ref name="Ahom"/> [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াসকলৰ]] পৰম্পৰাগত দেউ-কুবেৰ পূজাত গিৰা-গিৰাচী দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে হাঁহৰ মাংসৰ সৈতে 'সাজ' বা 'চুজে' নিবেদন কৰা হয়। ডাঙৰীয়া সবাহ আৰু পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে অনুষ্ঠিত 'মৃতকক দিয়া' বা 'হলিতা লগোৱা' আদি আচাৰতো ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰা চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=70, 119–129 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925}}</ref> [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিংসকলৰ]] 'আপং' দেৱতা আৰু আত্মাৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। বিশেষকৈ 'দবুৰ উই' নামৰ ধৰ্মীয় আচাৰত আপং বেদী আৰু অংশগ্ৰহণকাৰীসকলৰ ওপৰত ছটিয়াই পৱিত্ৰকৰণৰ ৰীতি পালন কৰা হয়।<ref>{{cite journal |title=Ethnobotany of religious and supernatural beliefs of the Mising tribes of Assam with special reference to the 'Dobur Uie' |journal=Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine |volume=7 |year=2011 |doi=10.1186/1746-4269-7-16 |url=https://link.springer.com/article/10.1186/1746-4269-7-16}}</ref> [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়োসকলৰ]] পৰম্পৰাগত বাথৌ উপাসনাতো 'জৌ' নামৰ কিম্বন কৰা মদ্যপানীয় দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়।<ref>{{cite journal |title=Methodology of ethnic cereal-based and fruit-based beverages of Bodo community of Assam |journal=Journal of Ethnic Foods |year=2025 |doi=10.1186/s42779-025-00286-2 |url=https://link.springer.com/article/10.1186/s42779-025-00286-2}}</ref>}} অসমীয়া ‘হেমকোষ’ অভিধান শ্ৰীহেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰদ্বাৰা সংগৃহীত,প্ৰকাশ ১৯০০চন, পৃষ্ঠা ৯৫৪ত ‘সাজ্’ শব্দৰ অৰ্থ দেৱতাক দিয়া খাদ্য, নৈবদ্য, প্ৰসাদ (সজাই দিয়া যায়,এতেকে সাজ্) বুলি লিখা অছে। *অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মাজত ব’হাগ বিহু, মাঘ বিহু আৰু অন্যান্য উৎসৱ-পাৰ্বণৰ উপলক্ষে সাঁজ বা ইয়াৰ সমজাতীয় চাউলৰ মদ্যপানীয় প্ৰস্তুত আৰু সেৱনৰ পৰম্পৰা আছে। ঘৰলৈ অহা বিশেষ আলহী-অতিথিক সৎকাৰ কৰোঁতেও পৰম্পৰাগতভাৱে কাঁহৰ বাতিত সাঁজ আপ্যায়ন কৰা হয়। {{efn|দেউৰীসকলৰ বিচু উৎসৱত 'সুঁজে' নামৰ চাউলৰ মদ্যপানীয়ৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে। দেউৰীসকলৰ ব’হাগ আৰু মাঘ বিহুৰ লগতে বিভিন্ন ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানতো এই পানীয় ব্যৱহাৰ কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতসকলে সুঁজেক পৱিত্ৰ বুলি গণ্য কৰি বিভিন্ন ধৰ্মীয় আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{cite journal |last1=Deori |first1=Chaya |last2=Begum |first2=Samim Sofika |last3=Mao |first3=A. A. |title=Ethnobotany of Sujen—A local rice beer of Deori tribe of Assam |journal=Indian Journal of Traditional Knowledge |volume=6 |issue=1 |pages=121–125 |year=2007 |url=https://www.researchgate.net/publication/242292561_Ethnobotany_of_SujenA_local_rice_beer_of_Deori_tribe_of_Assam}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Duarah |first1=Radali |last2=Kalita |first2=Pratap |last3=Mishra |first3=Angkita |title=Medicinal Plants Used in Rice Beer Starter Culture by Different Tribes in Assam: An Ethnobotanical Survey |journal=International Journal of Pharmaceutical Sciences and Research |volume=14 |issue=6 |pages=3012–3027 |year=2023 |url=https://ijpsr.com/bft-article/medicinal-plants-used-in-rice-beer-starter-culture-by-different-tribes-in-assam-an-ethnobotanical-survey/}}</ref> একেদৰে চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত দেউ-কুবেৰ পূজাত গিৰা-গিৰাচী দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে হাঁহৰ মাংসৰ সৈতে চাউলৰ মদ 'চুজে' নিবেদন কৰা হয়। ডাঙৰীয়া সবাহৰ দৰে আন কিছুমান ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানতো পকাপন্থী চুতীয়াসকলৰ মাজত চাউলৰ মদ নিবেদনৰ প্ৰথা প্ৰচলিত।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref>}} *দিনটো কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ পাছত শৰীৰ আৰু মনৰ অৱসাদ আঁতৰাবলৈ বা কোনো আনন্দোৎসবত সাঁজ সেৱন কৰা দেখা যায়। <ref>{{cite journal |last1=Gogoi |first1=Girish |title=Traditional knowledge on preparation of starter culture cakes and rice-beers by Chaodang community of upper Assam, India |journal=Emergent Life Sciences Research |year=2021 |doi=10.31783/elsr.2021.716375 |url=https://emergentresearch.org/index.php/ELSR/article/view/153}}</ref> ==সাঁজৰ পিঠা== প্ৰায় ২০-৩০ প্ৰকাৰৰ বনৌষধি আৰু চাউলৰ গুৰি মিহলাই সাঁজৰ পিঠা বনোৱা হয়। <ref>{{cite journal |last1=Duarah |first1=Radali |last2=Kalita |first2=Pratap |last3=Mishra |first3=Angkita |title=Medicinal Plants Used in Rice Beer Starter Culture by Different Tribes in Assam: An Ethnobotanical Survey |journal=International Journal of Pharmaceutical Sciences and Research |volume=14 |issue=6 |pages=3012–3027 |year=2023 |url=https://ijpsr.com/bft-article/medicinal-plants-used-in-rice-beer-starter-culture-by-different-tribes-in-assam-an-ethnobotanical-survey/}}</ref> এই বনৌষধিসমূহ স্থানীয় হাবি-বননিত উপলব্ধ। এইবোৰ যথাক্ৰমে-কঁঠাল পাত, জ্যেষ্ঠমধু, গপচুই, ঢেঁকীয়া, কপৌ ঢেঁকীয়া, কুকুৰাঠেঙীয়া, পাটিসুন্দা পাত, ভোমলতি, ভোৰাগছৰ পাত,জোনাকীলতা,তেজমুই, কুটুহা, মানিমুনি, বিহলঙনী, চেনিৰাম,পানীমধুৰী, কুঁহিয়াৰৰ পাত আদি। <ref>{{cite journal |last1=Ethno medicinal value of various plants used in the preparation of traditional rice beer by different tribes of Assam, India |title=Ethno medicinal value of various plants used in the preparation of traditional rice beer by different tribes of Assam, India |journal=Drug Invention Today |volume=5 |issue=4 |pages=335–341 |year=2013 |doi=10.1016/j.dit.2013.09.002}}</ref> এই ঔষধিগুণযুক্ত গছবোৰে পানীয় বিধৰ গুণাগুণ বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰে। বনৌষধি সমূহ ৰ'দত শুকুৱাই ঢেকীত খুন্দি গুৰি কৰি চাউলৰ গুৰিৰ লগত মিহলাই গোলকাৰ বা চেপেটা কৰি পিঠাৰ আকাৰ দি, পিঠাবোৰ দুই-তিনিদিন টান ৰ'দত শুকুৱাই লোৱা হয়। তাৰ পিছত জুহালৰ ওপৰৰ ধোঁৱা চাঙত বিহলঙনী পাতৰ ওপৰত ৰাখি ভালদৰে শুকুৱাই লৈ পুনৰ বতাহ চলাচলৰ সুবিধা থকা,পোক-পৰুৱাৰপৰা নিৰাপদ স্থানত টেকেলী, খালৈ আদিত ভৰাই আৰ্দ্ৰ নহ’বলৈ জুইৰ ওপৰত দীৰ্ঘদিনৰ বাবে ৰখা হয়। <ref>{{cite journal |title=Ethnobotany of Sujen—A local rice beer of Deori tribe of Assam |journal=Indian Journal of Traditional Knowledge |volume=6 |issue=1 |pages=121–125 |year=2007 |url=https://www.researchgate.net/publication/242292561_Ethnobotany_of_SujenA_local_rice_beer_of_Deori_tribe_of_Assam}}</ref> ==সাঁজৰ প্ৰস্তুত প্ৰণালী== প্ৰথমে চাউলখিনি চাৰি-পাঁচ ঘণ্টা পানীত ডুবাই ৰাখি পানীৰপৰা উঠাইলৈ পানীত বা পানীৰ ভাপত সিজাই লোৱা হয়। এখন বহল মজিয়াত দলা বা কলপাতত সিজাই লোৱা ভাত মেলি দি ঠাণ্ডা হ’বলৈ দিয়া হয়। এতিয়া ভাতৰ পৰিমাণ অনুসৰি দুই-তিনিটা সাঁজৰ পিঠা গুৰি কৰি সিজোৱা বৰাভাতৰ লগত ভালদৰে মিহলাই এটা ফুটা থকা বাহৰ খৰাহিত তলে ওপৰে কলৰ পাত দি পাঁচৰপৰা দহদিন পৰ্যন্ত ঢাকি গাপ দি কিম্বন হোৱালৈকে ৰখা হয়। সাধাৰণতে গৰমকালি সোনকালে আৰু ঠাণ্ডাকালি দেৰিকৈ কিম্বন প্ৰক্ৰিয়া হয়। কিম্বনৰ ফলত মিশ্ৰণটোৰ সোৱাদ মিঠা হয়, সুগন্ধ বাহিৰ হয়, আৰু খৰাহিৰ তলৰ ফুটাইদি টোপ্ টোপ্ কৈ ৰস নিঃসৰিত হয়। এই ৰস পাতল হালধীয়া বা ক্ৰিম ৰংৰ হয় আৰু অতি সোৱাদযুক্ত। ইয়াকে ৰস বা ৰসি বা সোমৰস বুলি কোৱা হয়। এই ৰস চিচাৰ বটলত ভৰাই থলে বছৰ পৰ্যন্ত ৰাখিব পাৰি।<ref name="Ahom">{{cite web |title=Xaj: The Rich Tradition Rice Beer Brewing In Assam |url=https://www.goya.in/blog/xaj-rice-beer-of-the-ahoms |website=GOYA |date=22 November 2022 |access-date=18 October 2026 }}</ref> এতিয়া কিম্বনহোৱা মিশ্ৰণটো এটা জুইৰ ধোঁৱা খোৱা শুকান পৰিষ্কাৰ মাটিৰ কলহত ভৰাই কুসুমীয়া পানী ঢালি ৰখা হয়। কেইঘণ্টামানৰ পিছত বা প্ৰয়োজন সাপেক্ষে কেইবাদিনৰো পিছত তাৰপৰা যি ৰস্ বা জোল ওলাব তাকে সাঁজ বা সাঁজপানী বা সাজ্ বুলি কোৱা হয়। সাঁজপানী আৰু ইয়াৰ সমজাতীয় চাউলৰ মদ্যপানীয় প্ৰস্তুত কৰাৰ পৰম্পৰা অসমৰ আহোম, চুতীয়া, দেউৰী, বড়ো, মিচিং, ডিমাচা, কাৰ্বি আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত। জনগোষ্ঠীভেদে ইয়াৰ প্ৰস্তুত প্ৰণালী আৰু সামাজিক তথা ধৰ্মীয় ব্যৱহাৰত পাৰ্থক্য দেখা যায়। ==বিশেষ সতৰ্ক বাণী== সাঁজপানী আৰু আন জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহত কিছু পৰিমাণে এলকহল থাকে। সেয়েহে ইয়াক প্ৰতিদিনে সেৱন কৰা স্বাস্থ্যৰ বাবে ক্ষতি কাৰক। <ref>{{cite journal |title=Assessment of microbial quality and health risks associated with traditional rice wine starter Xaj-pitha of Assam, India: a step towards defined and controlled fermentation |journal=Journal of Ethnic Foods |year=2020 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6977804/}}</ref> ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:সুৰা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ খাদ্য]] b42q3i8c792m2h5fvrzgvg3bqt59bcm 648951 648950 2026-11-01T15:40:17Z ~2026-58073-91 52605 648951 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = সাঁজ | image = সাঁজ.jpg | caption =কাঁহৰ বাতিত সাঁজ | alternate_name = সাঁজপানী, সাজ্ | country = ভাৰত | region = অসম | type = পৰম্পৰাগত কিম্বন কৰা চাউলৰ মদ্যপানীয় | main_ingredient = বৰা চাউল, সাঁজৰ পিঠা }} '''সাঁজ''' বা '''সাঁজপানী''' বা '''সাজ্''' (Xaj or Xajpani or Haaj), অসমৰ থলুৱা সমাজত পৰম্পৰাগতভাৱে, থলুৱা আঠাযুক্ত বড়া ধানৰপৰা চাউল উলিয়াই বিশেষভাৱে প্ৰস্তুত কৰা ই এবিধ মদ্যপানীয়।<ref>{{cite journal |last1=Yumnam |first1=H. |last2=Nath |first2=S. |last3=Sharma |first3=I. |title=Brewing Traditions of Northeast India, South Assam: Exploring Rice Beer's Cultural Significance and Indigenous Craftsmanship |journal=Biotechnology and Applied Biochemistry |volume=73 |issue=3 |pages=1501–1511 |year=2026 |doi=10.1002/bab.70113 |url=https://iubmb.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/bab.70113}}</ref> ইয়াক চাউলৰ পৰা সিজোৱা ভাতৰ লগত, স্থানীয়ভাৱে উপলব্ধ বিশেষ কিছুমান বনৌষধিৰদ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰা '''সাজৰ পিঠা'''ৰ লগত নিৰ্দিষ্ট মাত্ৰাত মিহলাই কিম্বন কৰি তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াকে স্থানীয়ভাৱে সাঁজ বনোৱা বা সাজ থোৱা বুলি কোৱা হয়। এই পানীয়সমূহক অসমৰ ‘ৰাইচ্-বিয়েৰʼ (Rice Beer) বা ‘ৰাইচ ৱাইনʼ (Rice Wine) বুলিও কোৱা হয়। প্ৰধানকৈ দুটা মুখ্য উপাদানৰদ্বাৰা সাঁজ তৈয়াৰ কৰা হয়; সেয়া হʼল বৰা চাউল বা তাৰ বিকল্প অন্য চাউল আৰু বনৌষধিৰে তৈয়াৰী সাঁজৰ পিঠা। অসমত উৎপন্ন হোৱা বিভিন্ন জাতৰ বৰাধান যেনে বকুলবৰা, ঘিউবৰা, শুংবৰা, জহাবৰা, জেঙনিবৰা, গৰুণ্ডপক্ষীবৰা, হলপোনাবৰা, চকুৱাধান আদি ধানৰ চাউল ইয়াৰ বাবে উত্তম। সিজালে আঠা হয়। <ref>{{cite book |title=Natural Beverages of Assam and its Ethno Medicinal Value |publisher=Academic Press |year=2019 |pages=73–105 |doi=10.1016/B978-0-12-816689-5.00003-1 |url=https://www.sciencedirect.com/science/chapter/edited-volume/pii/B9780128166895000031}}</ref> অসমত প্ৰাচীন কালৰে পৰা বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয় ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ লগতে শাক্ত-তান্ত্ৰিক উপাসনা-পদ্ধতিতো মদ্য নিবেদনৰ পৰম্পৰা প্ৰচলিত হৈ আহিছে। ইয়াৰ উল্লেখ মধ্যযুগীয় শাক্ত আৰু তান্ত্ৰিক সাহিত্যতো পোৱা যায়। প্ৰায় দশম–একাদশ শতিকাত ৰচিত [[কালিকা পুৰাণ]]ত [[কামাখ্যা মন্দিৰ|কামাখ্যা দেৱীৰ]] পূজাত মদ্য নিবেদনৰ নিৰ্দেশ আছে। গ্ৰন্থখনৰ ৭০ অধ্যায়ৰ ২১ নং শ্লোকত দেৱীক চেনি আৰু মৌৰ সৈতে মিহলোৱা সুৰা নিবেদন কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite thesis |last=Goswami |first=Dilip Kumar |title=The Kalika Purana (Literary Study) |publisher=Gauhati University |chapter=Ethical Value of the Kalikapurana |page=163 |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/essay/the-kalika-purana-literary-study/ocr/1474317/12}}</ref> একেদৰে কালিকা পুৰাণত [[শদিয়া]]ৰ [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ [[কেঁচাইখাতী|দিক্কৰবাসিনী বা কেঁচাইখাতী]] দেৱীৰ উগ্ৰৰূপ তীক্ষ্ণকান্তাৰ পূজাত মদ্য, মাংসৰ ব্যঞ্জন, মোদক, নাৰিকল আৰু কুঁহিয়াৰ আদি নিবেদনৰ বৰ্ণনা পোৱা যায়। ইতিহাসবিদ জে-ইউন শ্বিনে এই আচাৰসমূহক স্থানীয় জনজাতীয় তথা ব্ৰাহ্মণ্য-বহিৰ্ভূত ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি ব্যাখ্যা কৰিছে।<ref>{{cite book |last=Shin |first=Jae-Eun |chapter=Kecāikhāti, Eater of Raw Flesh: A Profile of the Multifaceted Goddess in the North-East |title=Black Magic, Witchcraft and Occultism: Secret Cultural Practices in India |editor-last=Nag |editor-first=Sajal |publisher=Manohar |year=2023 |pages=64–65 |isbn=9789391928032 |url=https://www.scribd.com/document/758605814/Kecaikhati-Eater-of-Raw-Flesh-a-Profile}}</ref> [[File:'Haj' rice wine made from fermented rice.webm|thumb|সাঁজ প্ৰস্তুত কৰাৰ দৃশ্য]] ==জনগোষ্ঠীয় ভিন্নতা== অসমৰ কেইবাটাও থলুৱা জনগোষ্ঠীয়ে ধান বা চাউলৰপৰা পৰম্পৰাগতভাৱে কিম্বন কৰা মদ্যপানীয় প্ৰস্তুত কৰে। জনগোষ্ঠীভেদে ইয়াৰ প্ৰস্তুত প্ৰণালী, ব্যৱহৃত বনৌষধি, সোৱাদ আৰু স্থানীয় নামৰ পাৰ্থক্য আছে। উদাহৰণস্বৰূপে, [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰীসকলৰ]] 'সুঁজে', [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিংসকলৰ]] '[[আপং]]', 'পৰোঁ আপং' বা 'চাই মদ', [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াসকলৰ]] মাজত 'সাঁজ' বা 'চুজে',{{efn|চুতীয়া সমাজত চাউলৰপৰা প্ৰস্তুত কৰা সাঁজ বা চুজে ধৰ্মীয় নিবেদন আৰু পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনাৰ সৈতে জড়িত। পৰম্পৰাগত দেউ-কুবেৰ পূজাত গিৰা-গিৰাচী দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে হাঁহৰ মাংসৰ সৈতে দুবাটি চাউলৰ মদ নিবেদন কৰা হয়। ডাঙৰীয়া সবাহত পকাপন্থী চুতীয়াসকলে চাউলৰ মদ আৰু মাংস আগবঢ়ায়, আনহাতে বৈষ্ণৱ প্ৰভাৱিত কেঁচাপন্থীসকলে সাধাৰণতে পিঠাগুড়ি, পায়স আৰু কল আদি নিবেদন কৰে।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=2018 |page=70 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925}}</ref> চুতীয়াসকলৰ 'মৃতকক দিয়া' বা 'হলিতা লগোৱা' পূৰ্বপুৰুষীয় আচাৰতো মৃত পৰিয়ালৰ সদস্যসকলৰ উদ্দেশ্যে খাদ্য, তামোল-পাণ আৰু ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰা সাজ নিবেদন কৰা হয়। পকাপন্থীসকলৰ বৰ সেৱা বা বৰ সকাম, আই সকাম আৰু আন কিছুমান ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানতো মাংসৰ সৈতে ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰা মদ ব্যৱহাৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়।<ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=119–120, 122–129, 158–163 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925}}</ref>}}, [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়োসকলৰ]] 'জৌ', [[ডিমাছা জনগোষ্ঠী|ডিমাচাসকলৰ]] 'জুডিমা', [[কাৰ্বি জনগোষ্ঠী|কাৰ্বিসকলৰ]] 'হৰলাং' আৰু [[ৰাভা জনগোষ্ঠী|ৰাভাসকলৰ]] 'চোকো' আদি নাম প্ৰচলিত। [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোমসকলৰ]] মাজতো সাঁজ বা সাঁজপানী প্ৰস্তুত আৰু সেৱনৰ পৰম্পৰা আছে। এই পানীয়সমূহৰ সামাজিক, ধৰ্মীয় আৰু উৎসৱ-অনুষ্ঠানৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে।<ref>{{cite journal |title=Exploring the microbiota and metabolites of traditional rice beer varieties of Assam and their functionalities |journal=Scientific Reports |year=2019 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6458194/}}</ref><ref>{{cite journal |title=Ethno medicinal value of various plants used in the preparation of traditional rice beer by different tribes of Assam, India |journal=Drug Invention Today |volume=5 |issue=4 |pages=335–341 |year=2013 |doi=10.1016/j.dit.2013.09.002}}</ref> ==সাঁজপানীৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব== অসমৰ বিভিন্ন থলুৱা জনগোষ্ঠীৰ সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় জীৱনত সাঁজপানী আৰু ইয়াৰ সমজাতীয় পৰম্পৰাগত চাউলৰ মদ্যপানীয়সমূহৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে। এই পানীয়সমূহ উৎসৱ-পাৰ্বণ, অতিথি-সৎকাৰ, পূৰ্বপুৰুষৰ উপাসনা আৰু বিভিন্ন ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অৱশ্যে জনগোষ্ঠী আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাভেদে ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ ৰীতি-নীতি ভিন্ন। *অসমৰ বিভিন্ন থলুৱা জনগোষ্ঠীৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত সাঁজ আৰু ইয়াৰ সমজাতীয় চাউলৰ মদ্যপানীয়সমূহক পৱিত্ৰ নিবেদন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।{{efn| [[দেউৰী জনগোষ্ঠী|দেউৰীসকলে]] 'সুঁজে' বা 'চুজেন'ক পৱিত্ৰ বুলি গণ্য কৰে আৰু দেউৰী ভকতসকলে বিভিন্ন পূজা-পাৰ্বণত ইয়াক পৱিত্ৰ জল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে। দেউৰীসকলৰ বিচু পূজাৰ লগতে দেৱ-দেৱী আৰু পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে সুঁজে নিবেদনৰ পৰম্পৰাও আছে।<ref>{{cite journal |last1=Deori |first1=Chaya |last2=Begum |first2=Samim Sofika |last3=Mao |first3=A. A. |title=Ethnobotany of Sujen—A local rice beer of Deori tribe of Assam |journal=Indian Journal of Traditional Knowledge |volume=6 |issue=1 |pages=121–125 |year=2007 |url=https://www.researchgate.net/publication/242292561_Ethnobotany_of_SujenA_local_rice_beer_of_Deori_tribe_of_Assam}}</ref> [[আহোম জনগোষ্ঠী|আহোমসকলৰ]] কিছুমান পৰম্পৰাগত ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানৰ বাবে সাঁজ থোৱাৰ সময়ত পৱিত্ৰ সাজ-পাৰ পিন্ধি, দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে তামোল-পাণৰ শৰাই আগবঢ়োৱাৰ ৰীতি আছে।<ref name="Ahom"/> [[চুতীয়া জনগোষ্ঠী|চুতীয়াসকলৰ]] পৰম্পৰাগত দেউ-কুবেৰ পূজাত গিৰা-গিৰাচী দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে হাঁহৰ মাংসৰ সৈতে 'সাজ' বা 'চুজে' নিবেদন কৰা হয়। ডাঙৰীয়া সবাহ আৰু পূৰ্বপুৰুষৰ উদ্দেশ্যে অনুষ্ঠিত 'মৃতকক দিয়া' বা 'হলিতা লগোৱা' আদি আচাৰতো ঘৰতে প্ৰস্তুত কৰা চাউলৰ মদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref><ref>{{cite thesis |last=Mahanta |first=Mamoni |title=Social Rites and Rituals of the Chutiyas in Assam: A Study |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=2018 |pages=70, 119–129 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/284925}}</ref> [[মিচিং জনগোষ্ঠী|মিচিংসকলৰ]] 'আপং' দেৱতা আৰু আত্মাৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়। বিশেষকৈ 'দবুৰ উই' নামৰ ধৰ্মীয় আচাৰত আপং বেদী আৰু অংশগ্ৰহণকাৰীসকলৰ ওপৰত ছটিয়াই পৱিত্ৰকৰণৰ ৰীতি পালন কৰা হয়।<ref>{{cite journal |title=Ethnobotany of religious and supernatural beliefs of the Mising tribes of Assam with special reference to the 'Dobur Uie' |journal=Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine |volume=7 |year=2011 |doi=10.1186/1746-4269-7-16 |url=https://link.springer.com/article/10.1186/1746-4269-7-16}}</ref> [[বড়ো জনগোষ্ঠী|বড়োসকলৰ]] পৰম্পৰাগত বাথৌ উপাসনাতো 'জৌ' নামৰ কিম্বন কৰা মদ্যপানীয় দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে নিবেদন কৰা হয়।<ref>{{cite journal |title=Methodology of ethnic cereal-based and fruit-based beverages of Bodo community of Assam |journal=Journal of Ethnic Foods |year=2025 |doi=10.1186/s42779-025-00286-2 |url=https://link.springer.com/article/10.1186/s42779-025-00286-2}}</ref>}} অসমীয়া ‘হেমকোষ’ অভিধান শ্ৰীহেমচন্দ্ৰ বৰুৱাৰদ্বাৰা সংগৃহীত,প্ৰকাশ ১৯০০চন, পৃষ্ঠা ৯৫৪ত ‘সাজ্’ শব্দৰ অৰ্থ দেৱতাক দিয়া খাদ্য, নৈবদ্য, প্ৰসাদ (সজাই দিয়া যায়,এতেকে সাজ্) বুলি লিখা অছে। *অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মাজত ব’হাগ বিহু, মাঘ বিহু আৰু অন্যান্য উৎসৱ-পাৰ্বণৰ উপলক্ষে সাঁজ বা ইয়াৰ সমজাতীয় চাউলৰ মদ্যপানীয় প্ৰস্তুত আৰু সেৱনৰ পৰম্পৰা আছে। ঘৰলৈ অহা বিশেষ আলহী-অতিথিক সৎকাৰ কৰোঁতেও পৰম্পৰাগতভাৱে কাঁহৰ বাতিত সাঁজ আপ্যায়ন কৰা হয়। {{efn|দেউৰীসকলৰ বিচু উৎসৱত 'সুঁজে' নামৰ চাউলৰ মদ্যপানীয়ৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে। দেউৰীসকলৰ ব’হাগ আৰু মাঘ বিহুৰ লগতে বিভিন্ন ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানতো এই পানীয় ব্যৱহাৰ কৰা হয়। দেউৰী পুৰোহিতসকলে সুঁজেক পৱিত্ৰ বুলি গণ্য কৰি বিভিন্ন ধৰ্মীয় আচাৰত ব্যৱহাৰ কৰে।<ref>{{cite journal |last1=Deori |first1=Chaya |last2=Begum |first2=Samim Sofika |last3=Mao |first3=A. A. |title=Ethnobotany of Sujen—A local rice beer of Deori tribe of Assam |journal=Indian Journal of Traditional Knowledge |volume=6 |issue=1 |pages=121–125 |year=2007 |url=https://www.researchgate.net/publication/242292561_Ethnobotany_of_SujenA_local_rice_beer_of_Deori_tribe_of_Assam}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Duarah |first1=Radali |last2=Kalita |first2=Pratap |last3=Mishra |first3=Angkita |title=Medicinal Plants Used in Rice Beer Starter Culture by Different Tribes in Assam: An Ethnobotanical Survey |journal=International Journal of Pharmaceutical Sciences and Research |volume=14 |issue=6 |pages=3012–3027 |year=2023 |url=https://ijpsr.com/bft-article/medicinal-plants-used-in-rice-beer-starter-culture-by-different-tribes-in-assam-an-ethnobotanical-survey/}}</ref> একেদৰে চুতীয়াসকলৰ পৰম্পৰাগত দেউ-কুবেৰ পূজাত গিৰা-গিৰাচী দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে হাঁহৰ মাংসৰ সৈতে চাউলৰ মদ 'চুজে' নিবেদন কৰা হয়। ডাঙৰীয়া সবাহৰ দৰে আন কিছুমান ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানতো পকাপন্থী চুতীয়াসকলৰ মাজত চাউলৰ মদ নিবেদনৰ প্ৰথা প্ৰচলিত।<ref>{{cite book |last=Baruah |first=Swarnalata |title=Chutia Jatir Buranji |year=2007 |url=https://archive.org/details/chutiaburanji}}</ref>}} *দিনটো কঠোৰ পৰিশ্ৰমৰ পাছত শৰীৰ আৰু মনৰ অৱসাদ আঁতৰাবলৈ বা কোনো আনন্দোৎসবত সাঁজ সেৱন কৰা দেখা যায়। <ref>{{cite journal |last1=Gogoi |first1=Girish |title=Traditional knowledge on preparation of starter culture cakes and rice-beers by Chaodang community of upper Assam, India |journal=Emergent Life Sciences Research |year=2021 |doi=10.31783/elsr.2021.716375 |url=https://emergentresearch.org/index.php/ELSR/article/view/153}}</ref> ==সাঁজৰ পিঠা== প্ৰায় ২০-৩০ প্ৰকাৰৰ বনৌষধি আৰু চাউলৰ গুৰি মিহলাই সাঁজৰ পিঠা বনোৱা হয়। <ref>{{cite journal |last1=Duarah |first1=Radali |last2=Kalita |first2=Pratap |last3=Mishra |first3=Angkita |title=Medicinal Plants Used in Rice Beer Starter Culture by Different Tribes in Assam: An Ethnobotanical Survey |journal=International Journal of Pharmaceutical Sciences and Research |volume=14 |issue=6 |pages=3012–3027 |year=2023 |url=https://ijpsr.com/bft-article/medicinal-plants-used-in-rice-beer-starter-culture-by-different-tribes-in-assam-an-ethnobotanical-survey/}}</ref> এই বনৌষধিসমূহ স্থানীয় হাবি-বননিত উপলব্ধ। এইবোৰ যথাক্ৰমে-কঁঠাল পাত, জ্যেষ্ঠমধু, গপচুই, ঢেঁকীয়া, কপৌ ঢেঁকীয়া, কুকুৰাঠেঙীয়া, পাটিসুন্দা পাত, ভোমলতি, ভোৰাগছৰ পাত,জোনাকীলতা,তেজমুই, কুটুহা, মানিমুনি, বিহলঙনী, চেনিৰাম,পানীমধুৰী, কুঁহিয়াৰৰ পাত আদি। <ref>{{cite journal |last1=Ethno medicinal value of various plants used in the preparation of traditional rice beer by different tribes of Assam, India |title=Ethno medicinal value of various plants used in the preparation of traditional rice beer by different tribes of Assam, India |journal=Drug Invention Today |volume=5 |issue=4 |pages=335–341 |year=2013 |doi=10.1016/j.dit.2013.09.002}}</ref> এই ঔষধিগুণযুক্ত গছবোৰে পানীয় বিধৰ গুণাগুণ বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰে। বনৌষধি সমূহ ৰ'দত শুকুৱাই ঢেকীত খুন্দি গুৰি কৰি চাউলৰ গুৰিৰ লগত মিহলাই গোলকাৰ বা চেপেটা কৰি পিঠাৰ আকাৰ দি, পিঠাবোৰ দুই-তিনিদিন টান ৰ'দত শুকুৱাই লোৱা হয়। তাৰ পিছত জুহালৰ ওপৰৰ ধোঁৱা চাঙত বিহলঙনী পাতৰ ওপৰত ৰাখি ভালদৰে শুকুৱাই লৈ পুনৰ বতাহ চলাচলৰ সুবিধা থকা,পোক-পৰুৱাৰপৰা নিৰাপদ স্থানত টেকেলী, খালৈ আদিত ভৰাই আৰ্দ্ৰ নহ’বলৈ জুইৰ ওপৰত দীৰ্ঘদিনৰ বাবে ৰখা হয়। <ref>{{cite journal |title=Ethnobotany of Sujen—A local rice beer of Deori tribe of Assam |journal=Indian Journal of Traditional Knowledge |volume=6 |issue=1 |pages=121–125 |year=2007 |url=https://www.researchgate.net/publication/242292561_Ethnobotany_of_SujenA_local_rice_beer_of_Deori_tribe_of_Assam}}</ref> ==সাঁজৰ প্ৰস্তুত প্ৰণালী== প্ৰথমে চাউলখিনি চাৰি-পাঁচ ঘণ্টা পানীত ডুবাই ৰাখি পানীৰপৰা উঠাইলৈ পানীত বা পানীৰ ভাপত সিজাই লোৱা হয়। এখন বহল মজিয়াত দলা বা কলপাতত সিজাই লোৱা ভাত মেলি দি ঠাণ্ডা হ’বলৈ দিয়া হয়। এতিয়া ভাতৰ পৰিমাণ অনুসৰি দুই-তিনিটা সাঁজৰ পিঠা গুৰি কৰি সিজোৱা বৰাভাতৰ লগত ভালদৰে মিহলাই এটা ফুটা থকা বাহৰ খৰাহিত তলে ওপৰে কলৰ পাত দি পাঁচৰপৰা দহদিন পৰ্যন্ত ঢাকি গাপ দি কিম্বন হোৱালৈকে ৰখা হয়। সাধাৰণতে গৰমকালি সোনকালে আৰু ঠাণ্ডাকালি দেৰিকৈ কিম্বন প্ৰক্ৰিয়া হয়। কিম্বনৰ ফলত মিশ্ৰণটোৰ সোৱাদ মিঠা হয়, সুগন্ধ বাহিৰ হয়, আৰু খৰাহিৰ তলৰ ফুটাইদি টোপ্ টোপ্ কৈ ৰস নিঃসৰিত হয়। এই ৰস পাতল হালধীয়া বা ক্ৰিম ৰংৰ হয় আৰু অতি সোৱাদযুক্ত। ইয়াকে ৰস বা ৰসি বা সোমৰস বুলি কোৱা হয়। এই ৰস চিচাৰ বটলত ভৰাই থলে বছৰ পৰ্যন্ত ৰাখিব পাৰি।<ref name="Ahom">{{cite web |title=Xaj: The Rich Tradition Rice Beer Brewing In Assam |url=https://www.goya.in/blog/xaj-rice-beer-of-the-ahoms |website=GOYA |date=22 November 2022 |access-date=18 October 2026 }}</ref> এতিয়া কিম্বনহোৱা মিশ্ৰণটো এটা জুইৰ ধোঁৱা খোৱা শুকান পৰিষ্কাৰ মাটিৰ কলহত ভৰাই কুসুমীয়া পানী ঢালি ৰখা হয়। কেইঘণ্টামানৰ পিছত বা প্ৰয়োজন সাপেক্ষে কেইবাদিনৰো পিছত তাৰপৰা যি ৰস্ বা জোল ওলাব তাকে সাঁজ বা সাঁজপানী বা সাজ্ বুলি কোৱা হয়। সাঁজপানী আৰু ইয়াৰ সমজাতীয় চাউলৰ মদ্যপানীয় প্ৰস্তুত কৰাৰ পৰম্পৰা অসমৰ আহোম, চুতীয়া, দেউৰী, বড়ো, মিচিং, ডিমাচা, কাৰ্বি আদি বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মাজত প্ৰচলিত। জনগোষ্ঠীভেদে ইয়াৰ প্ৰস্তুত প্ৰণালী আৰু সামাজিক তথা ধৰ্মীয় ব্যৱহাৰত পাৰ্থক্য দেখা যায়। ==বিশেষ সতৰ্ক বাণী== সাঁজপানী আৰু আন জনগোষ্ঠীৰ পৰম্পৰাগত পানীয়সমূহত কিছু পৰিমাণে এলকহল থাকে। সেয়েহে ইয়াক প্ৰতিদিনে সেৱন কৰা স্বাস্থ্যৰ বাবে ক্ষতি কাৰক। <ref>{{cite journal |title=Assessment of microbial quality and health risks associated with traditional rice wine starter Xaj-pitha of Assam, India: a step towards defined and controlled fermentation |journal=Journal of Ethnic Foods |year=2020 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6977804/}}</ref> ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:সুৰা]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ খাদ্য]] bxbmycxaejxzmnr58y6ex98dkptdjd4 0 140429 649033 647925 2026-11-01T21:32:26Z Ananya Taye 28065 649033 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox historic site | name = গোম্চি | native_name = | other_name = | image = Gomsi brick foundation.jpg | alt = গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰে নিৰ্মিত ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | caption = গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰে নিৰ্মিত ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|28.07|N|95.33|E|display=inline,title}} | location = ৰাণী গাঁও, [[পূব ছিয়াং জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = আৱাসিক বসতি | area = ১১.৫ একৰ | material = ইটা আৰু মাটি | part_of = | length = | width = | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Museum"/> | built = ত্ৰয়োদশ–পঞ্চদশ শতিকা<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |quote=Gomsi (Rani), East Siang, Remains of old settlement, 13th to 14th century A.D.}}</ref><ref name="Bhargava-Rani"/> | abandoned = | cultures = | dependency_of = | occupants = | events = | archaeologists = | owner = ৰাজহুৱা | website = | notes = }} '''গোম্চি''' ({{lang-en|Gomsi}}) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[পূব ছিয়াং জিলা]]ৰ ৰাণী গাঁওত অৱস্থিত এখন মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। ই [[পাছিঘাট]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> প্ৰত্নস্থলীখনৰ কাল নিৰ্ধাৰণ ত্ৰয়োদশৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত কৰা হৈছে। অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে ইয়াক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |quote=Gomsi (Rani), East Siang, Remains of old settlement, 13th to 14th century A.D.}}</ref> আনহাতে, গোপাল ভাৰ্গৱে ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা ইটা আৰু অন্যান্য প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষৰ ভিত্তিত চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ বুলি অনুমান কৰিছে।<ref name="Bhargava-Rani">{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Arunachal Pradesh |volume=21 |publisher=Isha Books |location=Delhi |year=2008 |isbn=9788182054615 |chapter=Archaeological and Anthropological Findings |page=311 |url=https://ia601505.us.archive.org/18/items/in.ernet.dli.2015.150290/2015.150290.Encyclopaedia-Of-Art-And-Culture-In-Indiaarunachal-Pradesh-Vol-21_text.pdf |quote=From the excavated bricks and other archaeological remains, it could be dated to circa 14th -15th century A.D. }}</ref> এই প্ৰত্নস্থলীখনক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হৈছে।<ref name="Museum">{{cite web |title=Aalekh, Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=Various archaeological evidences suggests that it was an administrative or military camp of the Chutiyas...After Excavations at Gomsi many structures of brick, terracotta artifacts, pottery and other remnants could be found. The Chutiyas were known for their advanced administration system, various agricultural practices and techniques of construction. The various materials found during excavations shows the similarities with various sites associated with the kingdom of the Chutiyas. }} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> প্ৰায় ১১.৫ একৰ ভূমিজুৰি বিস্তৃত এই দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীত এটা কেন্দ্ৰীয় আৱাসিক চৌহদ আৰু তাৰ চাৰিওফালে এটা বাহ্যিক আৱাসিক অঞ্চল আছে। বাহ্যিক অঞ্চলটোত মাটিৰে নিৰ্মিত বিশটা সৰু টিলা বা ভেটি পোৱা গৈছে।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> প্ৰত্নস্থলীখনত পোৱা চিৰিযুক্ত ইটাৰ ভেটিৰ সৈতে [[ভীষ্মকনগৰ]]ত উদ্ধাৰ হোৱা অনুৰূপ গাঁথনিৰ ঘনিষ্ঠ সাদৃশ্য আছে। আনহাতে, ইয়াৰ আন এটা ইটাৰ ভেটি [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|ৰুক্মিণীনগৰ]]ত পোৱা ভেটিসমূহৰ সৈতে তুলনীয়। ভীষ্মকনগৰ আৰু ৰুক্মিণীনগৰ দুয়োটা প্ৰত্নস্থলী সাধাৰণতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হয়। গোম্চি প্ৰত্নস্থলীখন চুতীয়া ৰাজ্যৰ এটা প্ৰশাসনিক বা সামৰিক শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। সম্ভৱতঃ এই শিবিৰৰ জৰিয়তে অঞ্চলটোত শান্তি-শৃংখলা বজাই ৰখাৰ লগতে সেই সময়ৰ বাণিজ্যিক আদান-প্ৰদান নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হৈছিল।<ref name="Museum"/> এই বসতিৰ অংশ হিচাপে নিৰ্মিত এটা প্ৰাচীন কৃত্ৰিম পুখুৰীও আছে। ইয়াৰ ওচৰৰ ওয়ান (''Oyan'') নামৰ আন এখন মধ্যযুগীয় বসতিস্থলী প্ৰায় ৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত। সেই ঠাইত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহৰ সৈতে গোম্চিৰ মৃৎপাত্ৰৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে দুয়োটা স্থান একে সময়ৰ বুলি অনুমান কৰিছে।<ref name="Oyan-CASTEI">{{cite web |title=Site of Oyan |work=Newsletter |publisher=Centre for Archaeological Studies & Training, Eastern India |url=https://castei.wb.gov.in/home/download/MDg0NjBiZjY1MzRkMzczMTkzNWE5MmFhY2VjODU3NzUxN2JiMzQ1ZWI3Y2ZiOTY5M2UxMTQyMWY0MDA3YmJjYmU4ZjRjMmMyMTVhM2Y0ZWFmMWFlNGEzZTk1ZWRkNjcwNmE3OGU1ODdmNDIwMDcyYWZlYzdkNGEyZDA0OWJmOTVRNGkvbVBES1k2d3R4ODFISGtEeUd1MkI2QitiWlhzU0ROcXNSUTlIUndWUkhoNkZmcmpjRjltYzY3QXdtd0pV |access-date=15 August 2026 }}</ref> [[File:Pasighat ruin 1.jpg|thumb|ঐতিহাসিক গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভেটি। ইয়াৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ আন প্ৰত্নস্থলী, যেনে ভীষ্মকনগৰ, ৰুক্মিণীনগৰ আৰু নক্সাপৰ্বতত পোৱা ভেটিসমূহৰ সাদৃশ্য আছে।]] ==বসতিস্থলীৰ বিন্যাস== গোম্চিৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদটো প্ৰায় ১১.৫ একৰ ভূমিজুৰি বিস্তৃত। ইয়াক প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছে—প্ৰায় ৪.৩ একৰৰ কেন্দ্ৰীয় আৱাসিক অঞ্চল আৰু প্ৰায় ৭.২ একৰৰ বাহ্যিক আৱাসিক অঞ্চল। কেন্দ্ৰীয় আৱাসিক অঞ্চলত প্ৰায় ২১ মিটাৰ দীঘল আৰু ১৭ মিটাৰ বহল এটা বৃহৎ আয়তাকাৰ ইটাৰ টিলা বা ভেটি, ইংৰাজী ''L'' আখৰৰ আকৃতিৰ এটা মাটিৰ টিলা, এটা পুখুৰী আৰু উন্মোচিত ইটাৰ গাঁথনিৰ অৱশেষ আছে।<ref name="Arunachal-Archaeology">{{cite web |title=Archaeology |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |access-date=15 August 2026 }}</ref> বাহ্যিক আৱাসিক অঞ্চলত মাটিৰে নিৰ্মিত বিশটা সৰু টিলা আছে। এই টিলাসমূহ সাধাৰণতে প্ৰায় ১৪ মিটাৰ দীঘল আৰু ১০ মিটাৰ বহল। টিলাসমূহ পৰস্পৰৰ পৰা প্ৰায় ৩০ মিটাৰ ব্যৱধানত অৱস্থিত।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> প্ৰধান ইটাৰ টিলাটোত খনন চলোৱাৰ ফলত গাঁথনিটোৰ ভিত্তিৰ পৰা অৱশিষ্ট মজিয়াৰ স্তৰলৈকে ইটাৰ দহটা শাৰী উদ্ধাৰ হৈছিল। খননকাৰীসকলে অনুমান কৰিছিল যে ইটাৰে নিৰ্মিত নিম্নাংশৰ ওপৰত থকা গাঁথনিটো কাঠ, বাঁহ বা আন সহজে নষ্ট হোৱা নিৰ্মাণসামগ্ৰীৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ১৯৯৫–৯৬ চনৰ খননকাৰ্যত তেৰটা পৃথক জোখ আৰু আকৃতিৰ ইটা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref name="IAR1995"/> পৰৱৰ্তী সময়ত অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে প্ৰকাশ কৰা বিৱৰণত প্ৰত্নস্থলীখনৰ পৰা চৌব্বিশটাতকৈ অধিক পৃথক জোখৰ ইটা পোৱা গৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> সমগ্ৰ বসতিস্থলীখনৰ চাৰিওফালে প্ৰায় ৩.৫ মিটাৰ বহল এটা জলপথ বা নলা আছিল। এই নলাটো প্ৰায় ৩৮ মিটাৰ দীঘল আৰু ২৮ মিটাৰ বহল এটা আয়তাকাৰ পুখুৰীৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল। খননকাৰীসকলৰ মতে, এই জলপথটোৱে দুটা উদ্দেশ্য পূৰণ কৰিছিল—বসতিস্থলীখনৰ চাৰিওফালে প্ৰতিৰক্ষামূলক পৰিখা হিচাপে কাম কৰা আৰু বাসিন্দাসকলৰ বাবে পানীৰ যোগান নিশ্চিত কৰা।<ref name="IAR1996"/> অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে অনুমান কৰিছে যে গোম্চিৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে উজনি অসমৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতি পূব দিশৰ পাহাৰৰ পাদদেশীয় অঞ্চললৈ বিস্তৃত হোৱাৰ প্ৰমাণ বহন কৰিব পাৰে।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> ==গোম্চিৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন== ===১৯৯৫–৯৬ চনৰ প্ৰতিবেদন=== ১৯৯৫–৯৬ চনত অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে গোম্চিৰ প্ৰধান টিলা আৰু ১১.৫ একৰৰ প্ৰত্নস্থলীখনৰ একেবাৰে উত্তৰ-পশ্চিম কোণত পৰীক্ষামূলক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰিছিল। গোম্চি [[পাছিঘাট]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে আৰু অসম–অৰুণাচল প্ৰদেশ সীমান্তৰ ওচৰৰ মুৰ্কংচেলেক ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা প্ৰায় ১৯ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref name="IAR1995">{{cite book |title=Indian Archaeology 1995–96: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=2002 }}</ref> খননকাৰ্যৰ ফলত এটা ঘৰৰ গাঁথনিৰ ইটাৰ দেৱালৰ কিছু অংশ উন্মোচিত হৈছিল। প্ৰায় আয়তাকাৰ আকৃতিৰ ২১ × ১৭ মিটাৰ জোখৰ টিলাটোত খনন চলোৱাৰ ফলত দেৱালৰ উত্তৰ-পশ্চিম কোণত ইটাৰ দহটা শাৰী পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে গাঁথনিটোৰ ভিত্তি আৰু মজিয়াৰ স্তৰ দুয়োটাই চিনাক্ত কৰিব পৰা গৈছিল। মজিয়াৰ ওপৰত সহজে নষ্ট হোৱা নিৰ্মাণসামগ্ৰীৰে এটা ওপৰাংশ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি খননকাৰীসকলে অনুমান কৰিছিল। এই খননকাৰ্যত তেৰটা পৃথক জোখ আৰু আকৃতিৰ ইটা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। উদ্ধাৰ হোৱা আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ মৃৎপাত্ৰ, শিলৰ কলহৰ ভগ্নাংশ, ক্ৰছ-ক্ৰছ বা পৰস্পৰ কটা ৰেখাৰ নক্সাৰে সজোৱা ক'লা ৰঙেৰে ৰং কৰা মৃৎপাত্ৰ, ফুলদানিৰ এটা ভগ্নাংশ আৰু মাটিৰ পৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ১৫ চেণ্টিমিটাৰ তলত উদ্ধাৰ হোৱা লোহাৰ বৰশী বা বৰ্শাৰ আগফালৰ অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="IAR1995"/> উদ্ধাৰ হোৱা সামগ্ৰীসমূহৰ প্ৰাৰম্ভিক অধ্যয়নৰ ভিত্তিত প্ৰত্নস্থলীখনক আদি মধ্যযুগৰ, সম্ভৱতঃ আহোম-পূৰ্ব যুগৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref name="IAR1995"/> [[File:Pasighat ruin.jpg|thumb|ঐতিহাসিক গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভেটি।]] ===১৯৯৬–৯৭ চনৰ প্ৰতিবেদন=== ১৯৯৬–৯৭ চনৰ খননকাৰ্যত বসতিস্থলীখনৰ ইটাৰ গাঁথনি আৰু ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ওপৰত অধিক অনুসন্ধান কৰা হৈছিল।<ref name="IAR1996">{{cite book |title=Indian Archaeology 1996–97: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=2002 }}</ref> এই খননৰ প্ৰতিবেদনতো বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ মৃৎপাত্ৰ, শিলৰ কলহৰ ভগ্নাংশ, পৰস্পৰ কটা ৰেখাৰ নক্সাৰে অলংকৃত ক'লা ৰঙেৰে ৰং কৰা মৃৎপাত্ৰ, ফুলদানিৰ এটা ভগ্নাংশ আৰু মাটিৰ পৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ১৫ চেণ্টিমিটাৰ তলত উদ্ধাৰ হোৱা লোহাৰ বৰ্শাৰ আগফালৰ অংশৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই সামগ্ৰীসমূহৰ আকৃতি আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ তুলনামূলক বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত খননকাৰীসকলে বসতিস্থলীখনৰ বসবাসৰ সময় আদি মধ্যযুগ, সম্ভৱতঃ আহোম-পূৰ্ব যুগৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল।<ref name="IAR1996"/> ==ওয়ানৰ সংলগ্ন প্ৰত্নস্থলী== [[পাছিঘাট]]ৰ পৰা প্ৰায় ১২ কিলোমিটাৰ দূৰত ওয়ান (''Oyan'') নামৰ আন এখন মধ্যযুগীয় আৱাসিক প্ৰত্নস্থলী চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই প্ৰত্নস্থলীখন ৰুকচিন–ওয়ান পথৰ পৰা ওয়ান–ওইৰামঘাট পথলৈকে প্ৰায় ৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। প্ৰত্নস্থলীখন ছিয়াং নদীৰ সমতল অঞ্চলত অৱস্থিত। ইয়াৰ ভূমি তুলনামূলকভাৱে ওখ আৰু পলসুৱা বালিমাটিৰে গঠিত। ওয়ান আৰু ৰাণী গাঁৱৰ গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ভগ্নাংশসমূহৰ মাজত সাদৃশ্য পোৱাৰ ভিত্তিত প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে সাময়িকভাৱে দুয়োখন প্ৰত্নস্থলী একে সময়ৰ বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="Oyan-CASTEI"/> ওয়ানত উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত [[লক্ষ্মী]] দেৱীৰ বুলি চিনাক্ত কৰা এটা ক্ষুদ্ৰ ধাতুৰ মূৰ্তি উল্লেখযোগ্য। এই মূৰ্তিটোৰ জোখ প্ৰায় ৩.৫ × ২.৫ × ১.৫ চেণ্টিমিটাৰ।<ref name="Oyan-CASTEI"/> স্থানীয় গাঁওবাসীয়ে মূল্যৱান মণি, ধাতুৰ মূৰ্তি, পুৰণি মুদ্ৰা আৰু আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰী উদ্ধাৰ কৰাৰ বাতৰি পোৱাৰ পিছত ওয়ান প্ৰত্নস্থলীখন প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলৰ দৃষ্টিগোচৰ হৈছিল। ইয়াৰ পিছত পি. জে. দাসৰ নেতৃত্বত প্ৰত্নতাত্ত্বিক গৱেষণা বিভাগৰ তিনিজনীয়া এটা দলে ওয়ানত প্ৰাৰম্ভিক জৰীপ সম্পন্ন কৰিছিল। উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান মুদ্ৰা পৰীক্ষাৰ বাবে সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। আনহাতে, প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান সম্পন্ন নোহোৱালৈকে স্থানীয় প্ৰশাসনে অনুমতি অবিহনে অধিক খননকাৰ্য চলোৱাৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Archaeological survey in East Siyang village for beads, coins |work=The Times of India |date=1 January 2013 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/archaeological-survey-in-east-siyang-village-for-beads-coins/articleshow/17847891.cms |access-date=15 August 2026 }}</ref> ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[শদিয়া]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * [[ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ]] * [[পদুম পুখুৰী, শদিয়া]] * [[নক্সাপৰ্বত]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Ruins of Gomsi, East Siang District, A.P. |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |year=2002 }} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{commons category-inline}} {{Arunachal Pradesh}} [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] 1rnvfk8pne17lx2o3bdte2sfmxaw9tl 649038 649033 2026-11-01T21:36:59Z Ananya Taye 28065 649038 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox historic site | name = গোম্চি | native_name = | other_name = | image = Gomsi brick foundation.jpg | alt = গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰে নিৰ্মিত ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | caption = গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত ইটাৰে নিৰ্মিত ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|28.07|N|95.33|E|display=inline,title}} | location = ৰাণী গাঁও, [[পূব ছিয়াং জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = আৱাসিক বসতি | area = ১১.৫ একৰ | material = ইটা আৰু মাটি | part_of = | length = | width = | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Museum"/> | built = ত্ৰয়োদশ–পঞ্চদশ শতিকা<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |quote=Gomsi (Rani), East Siang, Remains of old settlement, 13th to 14th century A.D.}}</ref><ref name="Bhargava-Rani"/> | abandoned = | cultures = | dependency_of = | occupants = | events = | archaeologists = | owner = ৰাজহুৱা | website = | notes = }} '''গোম্চি''' ({{lang-en|Gomsi}}) হৈছে [[ভাৰত]]ৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[পূব ছিয়াং জিলা]]ৰ ৰাণী গাঁওত অৱস্থিত এখন মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। ই [[পাছিঘাট]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে অৱস্থিত।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> প্ৰত্নস্থলীখনৰ কাল নিৰ্ধাৰণ ত্ৰয়োদশৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত কৰা হৈছে। অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে ইয়াক ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Archaeology |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |quote=Gomsi (Rani), East Siang, Remains of old settlement, 13th to 14th century A.D.}}</ref> আনহাতে, গোপাল ভাৰ্গৱে ইয়াত উদ্ধাৰ হোৱা ইটা আৰু অন্যান্য প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষৰ ভিত্তিত চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকাৰ বুলি অনুমান কৰিছে।<ref name="Bhargava-Rani">{{cite book |editor-last=Bhargava |editor-first=Gopal |title=Encyclopaedia of Art and Culture in India: Arunachal Pradesh |volume=21 |publisher=Isha Books |location=Delhi |year=2008 |isbn=9788182054615 |chapter=Archaeological and Anthropological Findings |page=311 |url=https://ia601505.us.archive.org/18/items/in.ernet.dli.2015.150290/2015.150290.Encyclopaedia-Of-Art-And-Culture-In-Indiaarunachal-Pradesh-Vol-21_text.pdf |quote=From the excavated bricks and other archaeological remains, it could be dated to circa 14th -15th century A.D. }}</ref> এই প্ৰত্নস্থলীখনক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হৈছে।<ref name="Museum">{{cite web |title=Aalekh, Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=Various archaeological evidences suggests that it was an administrative or military camp of the Chutiyas...After Excavations at Gomsi many structures of brick, terracotta artifacts, pottery and other remnants could be found. The Chutiyas were known for their advanced administration system, various agricultural practices and techniques of construction. The various materials found during excavations shows the similarities with various sites associated with the kingdom of the Chutiyas. }} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> প্ৰায় ১১.৫ একৰ ভূমিজুৰি বিস্তৃত এই দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীত এটা কেন্দ্ৰীয় আৱাসিক চৌহদ আৰু তাৰ চাৰিওফালে এটা বাহ্যিক আৱাসিক অঞ্চল আছে। বাহ্যিক অঞ্চলটোত মাটিৰে নিৰ্মিত বিশটা সৰু টিলা বা ভেটি পোৱা গৈছে।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> প্ৰত্নস্থলীখনত পোৱা চিৰিযুক্ত ইটাৰ ভেটিৰ সৈতে [[ভীষ্মকনগৰ]]ত উদ্ধাৰ হোৱা অনুৰূপ গাঁথনিৰ ঘনিষ্ঠ সাদৃশ্য আছে। আনহাতে, ইয়াৰ আন এটা ইটাৰ ভেটি [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|ৰুক্মিণীনগৰ]]ত পোৱা ভেটিসমূহৰ সৈতে তুলনীয়। ভীষ্মকনগৰ আৰু ৰুক্মিণীনগৰ দুয়োটা প্ৰত্নস্থলী সাধাৰণতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি গণ্য কৰা হয়। গোম্চি প্ৰত্নস্থলীখন চুতীয়া ৰাজ্যৰ এটা প্ৰশাসনিক বা সামৰিক শিবিৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। সম্ভৱতঃ এই শিবিৰৰ জৰিয়তে অঞ্চলটোত শান্তি-শৃংখলা বজাই ৰখাৰ লগতে সেই সময়ৰ বাণিজ্যিক আদান-প্ৰদান নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হৈছিল।<ref name="Museum"/> এই বসতিৰ অংশ হিচাপে নিৰ্মিত এটা প্ৰাচীন কৃত্ৰিম পুখুৰীও আছে। ইয়াৰ ওচৰৰ ওয়ান (''Oyan'') নামৰ আন এখন মধ্যযুগীয় বসতিস্থলী প্ৰায় ৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত। সেই ঠাইত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহৰ সৈতে গোম্চিৰ মৃৎপাত্ৰৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে দুয়োটা স্থান একে সময়ৰ বুলি অনুমান কৰিছে।<ref name="Oyan-CASTEI">{{cite web |title=Site of Oyan |work=Newsletter |publisher=Centre for Archaeological Studies & Training, Eastern India |url=https://castei.wb.gov.in/home/download/MDg0NjBiZjY1MzRkMzczMTkzNWE5MmFhY2VjODU3NzUxN2JiMzQ1ZWI3Y2ZiOTY5M2UxMTQyMWY0MDA3YmJjYmU4ZjRjMmMyMTVhM2Y0ZWFmMWFlNGEzZTk1ZWRkNjcwNmE3OGU1ODdmNDIwMDcyYWZlYzdkNGEyZDA0OWJmOTVRNGkvbVBES1k2d3R4ODFISGtEeUd1MkI2QitiWlhzU0ROcXNSUTlIUndWUkhoNkZmcmpjRjltYzY3QXdtd0pV |access-date=15 August 2026 }}</ref> [[File:Pasighat ruin 1.jpg|thumb|ঐতিহাসিক গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভেটি। ইয়াৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজত্বকালৰ আন প্ৰত্নস্থলী, যেনে ভীষ্মকনগৰ, ৰুক্মিণীনগৰ আৰু নক্সাপৰ্বতত পোৱা ভেটিসমূহৰ সাদৃশ্য আছে।]] ==বসতিস্থলীৰ বিন্যাস== গোম্চিৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদটো প্ৰায় ১১.৫ একৰ ভূমিজুৰি বিস্তৃত। ইয়াক প্ৰধানকৈ দুটা ভাগত বিভক্ত কৰা হৈছে—প্ৰায় ৪.৩ একৰৰ কেন্দ্ৰীয় আৱাসিক অঞ্চল আৰু প্ৰায় ৭.২ একৰৰ বাহ্যিক আৱাসিক অঞ্চল। কেন্দ্ৰীয় আৱাসিক অঞ্চলত প্ৰায় ২১ মিটাৰ দীঘল আৰু ১৭ মিটাৰ বহল এটা বৃহৎ আয়তাকাৰ ইটাৰ টিলা বা ভেটি, ইংৰাজী ''L'' আখৰৰ আকৃতিৰ এটা মাটিৰ টিলা, এটা পুখুৰী আৰু উন্মোচিত ইটাৰ গাঁথনিৰ অৱশেষ আছে।<ref name="Arunachal-Archaeology">{{cite web |title=Archaeology |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Arunachal Pradesh |url=https://research.arunachal.gov.in/?page_id=178 |access-date=15 August 2026 }}</ref> বাহ্যিক আৱাসিক অঞ্চলত মাটিৰে নিৰ্মিত বিশটা সৰু টিলা আছে। এই টিলাসমূহ সাধাৰণতে প্ৰায় ১৪ মিটাৰ দীঘল আৰু ১০ মিটাৰ বহল। টিলাসমূহ পৰস্পৰৰ পৰা প্ৰায় ৩০ মিটাৰ ব্যৱধানত অৱস্থিত।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> প্ৰধান ইটাৰ টিলাটোত খনন চলোৱাৰ ফলত গাঁথনিটোৰ ভিত্তিৰ পৰা অৱশিষ্ট মজিয়াৰ স্তৰলৈকে ইটাৰ দহটা শাৰী উদ্ধাৰ হৈছিল। খননকাৰীসকলে অনুমান কৰিছিল যে ইটাৰে নিৰ্মিত নিম্নাংশৰ ওপৰত থকা গাঁথনিটো কাঠ, বাঁহ বা আন সহজে নষ্ট হোৱা নিৰ্মাণসামগ্ৰীৰে তৈয়াৰ কৰা হৈছিল। ১৯৯৫–৯৬ চনৰ খননকাৰ্যত তেৰটা পৃথক জোখ আৰু আকৃতিৰ ইটা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref name="IAR1995"/> পৰৱৰ্তী সময়ত অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে প্ৰকাশ কৰা বিৱৰণত প্ৰত্নস্থলীখনৰ পৰা চৌব্বিশটাতকৈ অধিক পৃথক জোখৰ ইটা পোৱা গৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> সমগ্ৰ বসতিস্থলীখনৰ চাৰিওফালে প্ৰায় ৩.৫ মিটাৰ বহল এটা জলপথ বা নলা আছিল। এই নলাটো প্ৰায় ৩৮ মিটাৰ দীঘল আৰু ২৮ মিটাৰ বহল এটা আয়তাকাৰ পুখুৰীৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল। খননকাৰীসকলৰ মতে, এই জলপথটোৱে দুটা উদ্দেশ্য পূৰণ কৰিছিল—বসতিস্থলীখনৰ চাৰিওফালে প্ৰতিৰক্ষামূলক পৰিখা হিচাপে কাম কৰা আৰু বাসিন্দাসকলৰ বাবে পানীৰ যোগান নিশ্চিত কৰা।<ref name="IAR1996"/> অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে অনুমান কৰিছে যে গোম্চিৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে উজনি অসমৰ [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংস্কৃতি পূব দিশৰ পাহাৰৰ পাদদেশীয় অঞ্চললৈ বিস্তৃত হোৱাৰ প্ৰমাণ বহন কৰিব পাৰে।<ref name="Arunachal-Archaeology"/> ==গোম্চিৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খনন== ===১৯৯৫–৯৬ চনৰ প্ৰতিবেদন=== ১৯৯৫–৯৬ চনত অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে গোম্চিৰ প্ৰধান টিলা আৰু ১১.৫ একৰৰ প্ৰত্নস্থলীখনৰ একেবাৰে উত্তৰ-পশ্চিম কোণত পৰীক্ষামূলক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰিছিল। গোম্চি [[পাছিঘাট]]ৰ পৰা প্ৰায় ১৫ কিলোমিটাৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে আৰু অসম–অৰুণাচল প্ৰদেশ সীমান্তৰ ওচৰৰ মুৰ্কংচেলেক ৰেল ষ্টেচনৰ পৰা প্ৰায় ১৯ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত।<ref name="IAR1995">{{cite book |title=Indian Archaeology 1995–96: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=2002 }}</ref> খননকাৰ্যৰ ফলত এটা ঘৰৰ গাঁথনিৰ ইটাৰ দেৱালৰ কিছু অংশ উন্মোচিত হৈছিল। প্ৰায় আয়তাকাৰ আকৃতিৰ ২১ × ১৭ মিটাৰ জোখৰ টিলাটোত খনন চলোৱাৰ ফলত দেৱালৰ উত্তৰ-পশ্চিম কোণত ইটাৰ দহটা শাৰী পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে গাঁথনিটোৰ ভিত্তি আৰু মজিয়াৰ স্তৰ দুয়োটাই চিনাক্ত কৰিব পৰা গৈছিল। মজিয়াৰ ওপৰত সহজে নষ্ট হোৱা নিৰ্মাণসামগ্ৰীৰে এটা ওপৰাংশ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি খননকাৰীসকলে অনুমান কৰিছিল। এই খননকাৰ্যত তেৰটা পৃথক জোখ আৰু আকৃতিৰ ইটা লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। উদ্ধাৰ হোৱা আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ মৃৎপাত্ৰ, শিলৰ কলহৰ ভগ্নাংশ, ক্ৰছ-ক্ৰছ বা পৰস্পৰ কটা ৰেখাৰ নক্সাৰে সজোৱা ক'লা ৰঙেৰে ৰং কৰা মৃৎপাত্ৰ, ফুলদানিৰ এটা ভগ্নাংশ আৰু মাটিৰ পৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ১৫ চেণ্টিমিটাৰ তলত উদ্ধাৰ হোৱা লোহাৰ বৰশী বা বৰ্শাৰ আগফালৰ অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="IAR1995"/> উদ্ধাৰ হোৱা সামগ্ৰীসমূহৰ প্ৰাৰম্ভিক অধ্যয়নৰ ভিত্তিত প্ৰত্নস্থলীখনক আদি মধ্যযুগৰ, সম্ভৱতঃ আহোম-পূৰ্ব যুগৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল।<ref name="IAR1995"/> [[File:Pasighat ruin.jpg|thumb|ঐতিহাসিক গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভেটি।]] ===১৯৯৬–৯৭ চনৰ প্ৰতিবেদন=== ১৯৯৬–৯৭ চনৰ খননকাৰ্যত বসতিস্থলীখনৰ ইটাৰ গাঁথনি আৰু ইয়াৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ওপৰত অধিক অনুসন্ধান কৰা হৈছিল।<ref name="IAR1996">{{cite book |title=Indian Archaeology 1996–97: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=2002 }}</ref> এই খননৰ প্ৰতিবেদনতো বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ মৃৎপাত্ৰ, শিলৰ কলহৰ ভগ্নাংশ, পৰস্পৰ কটা ৰেখাৰ নক্সাৰে অলংকৃত ক'লা ৰঙেৰে ৰং কৰা মৃৎপাত্ৰ, ফুলদানিৰ এটা ভগ্নাংশ আৰু মাটিৰ পৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ১৫ চেণ্টিমিটাৰ তলত উদ্ধাৰ হোৱা লোহাৰ বৰ্শাৰ আগফালৰ অংশৰ উল্লেখ পোৱা যায়। এই সামগ্ৰীসমূহৰ আকৃতি আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ তুলনামূলক বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত খননকাৰীসকলে বসতিস্থলীখনৰ বসবাসৰ সময় আদি মধ্যযুগ, সম্ভৱতঃ আহোম-পূৰ্ব যুগৰ বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল।<ref name="IAR1996"/> ==ওয়ানৰ সংলগ্ন প্ৰত্নস্থলী== [[পাছিঘাট]]ৰ পৰা প্ৰায় ১২ কিলোমিটাৰ দূৰত ওয়ান (''Oyan'') নামৰ আন এখন মধ্যযুগীয় আৱাসিক প্ৰত্নস্থলী চিনাক্ত কৰা হৈছে। এই প্ৰত্নস্থলীখন ৰুকচিন–ওয়ান পথৰ পৰা ওয়ান–ওইৰামঘাট পথলৈকে প্ৰায় ৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ অঞ্চলজুৰি বিস্তৃত বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। প্ৰত্নস্থলীখন ছিয়াং নদীৰ সমতল অঞ্চলত অৱস্থিত। ইয়াৰ ভূমি তুলনামূলকভাৱে ওখ আৰু পলসুৱা বালিমাটিৰে গঠিত। ওয়ান আৰু ৰাণী গাঁৱৰ গোম্চি প্ৰত্নস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ভগ্নাংশসমূহৰ মাজত সাদৃশ্য পোৱাৰ ভিত্তিত প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে সাময়িকভাৱে দুয়োখন প্ৰত্নস্থলী একে সময়ৰ বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে।<ref name="Oyan-CASTEI"/> ওয়ানত উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ ভিতৰত [[লক্ষ্মী]] দেৱীৰ বুলি চিনাক্ত কৰা এটা ক্ষুদ্ৰ ধাতুৰ মূৰ্তি উল্লেখযোগ্য। এই মূৰ্তিটোৰ জোখ প্ৰায় ৩.৫ × ২.৫ × ১.৫ চেণ্টিমিটাৰ।<ref name="Oyan-CASTEI"/> স্থানীয় গাঁওবাসীয়ে মূল্যৱান মণি, ধাতুৰ মূৰ্তি, পুৰণি মুদ্ৰা আৰু আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰী উদ্ধাৰ কৰাৰ বাতৰি পোৱাৰ পিছত ওয়ান প্ৰত্নস্থলীখন প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলৰ দৃষ্টিগোচৰ হৈছিল। ইয়াৰ পিছত পি. জে. দাসৰ নেতৃত্বত প্ৰত্নতাত্ত্বিক গৱেষণা বিভাগৰ তিনিজনীয়া এটা দলে ওয়ানত প্ৰাৰম্ভিক জৰীপ সম্পন্ন কৰিছিল। উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান মুদ্ৰা পৰীক্ষাৰ বাবে সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। আনহাতে, প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান সম্পন্ন নোহোৱালৈকে স্থানীয় প্ৰশাসনে অনুমতি অবিহনে অধিক খননকাৰ্য চলোৱাৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল।<ref>{{cite news |title=Archaeological survey in East Siyang village for beads, coins |work=The Times of India |date=1 January 2013 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/archaeological-survey-in-east-siyang-village-for-beads-coins/articleshow/17847891.cms |access-date=15 August 2026 }}</ref> ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[শদিয়া]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * [[ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ]] * [[পদুম পুখুৰী, শদিয়া]] * [[নক্সাপৰ্বত]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Ruins of Gomsi, East Siang District, A.P. |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |year=2002 }} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{commons category-inline}} {{Arunachal Pradesh}} [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ]] eonzcnngg425ixumf33ur82sblde6ol 0 140431 649004 647796 2026-11-01T20:07:49Z Ananya Taye 28065 649004 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|শদিয়াৰ ঐতিহাসিক চুতীয়া ৰাজকীয় কেন্দ্ৰ আৰু দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী}} {{Infobox historic site | name = বৰনগৰ | other_name = ডিক্ৰাং নগৰ বা চে-লুং<ref name="Jacquesson-Celung">{{cite web |last=Jacquesson |first=François |title=Ahom Raja Suhum's War Against the Chutias: The Texts |page=23 |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations/page/n21/mode/2up |via=Internet Archive |access-date=14 August 2026 }}</ref> | image = Historical cities of Sadiya.jpg | alt = ঐতিহাসিক সাধয়াপুৰৰ তিনিখন নগৰৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ | caption = সাধয়াপুৰৰ আন দুখন নগৰৰ সৈতে বৰনগৰৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ। | pushpin_alt = | pushpin_map = | pushpin_caption = | coordinates = | mapframe-wikidata = | mapframe-zoom = | location = [[শদিয়া]], [[অসম]], ভাৰত | type = দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী | length = | width = | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]] | material = ইটা, বালিশিল আৰু মাটিৰ গাঁথনি | built = মধ্যযুগ | epochs = | cultures = | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = | archaeologists = | condition = | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = | designation1 = | designation1_offname = | designation1_date = | designation1_number = | designation1_criteria = | designation1_type = | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''বৰনগৰ''' ({{lang-en|Barnagar}}) আছিল পূব [[ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা]]ৰ [[শদিয়া]] অঞ্চলত অৱস্থিত [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ এখন ঐতিহাসিক বসতিস্থলী আৰু ৰাজকীয় কেন্দ্ৰ। ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে চুতীয়া ৰজাসকলৰ বিৰুদ্ধে আহোমসকলে চলোৱা অন্তিম সামৰিক অভিযানৰ বিৱৰণত কেইবাখনো [[বুৰঞ্জী]]ত বৰনগৰৰ উল্লেখ পোৱা যায়। বুৰঞ্জী অনুসৰি, আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]] ''চুতীয়াৰ বৰনগৰ''লৈ আগবাঢ়িছিল। আন বুৰঞ্জীসমূহত বিজয়ী আহোম সৈন্যসকলে বৰনগৰলৈ উভতি আহি বন্দী ৰাজপৰিয়ালৰ সদস্য আৰু দখল কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তি আহোম ৰজাৰ আগত অৰ্পণ কৰাৰ কথা উল্লেখ আছে।<ref name="AB1945">{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |location=Gauhati |year=1945 |page=11 |language=as }}</ref><ref name="Satsari">{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Satsari Assam Buranji |publisher=Publication Department, Gauhati University |location=Gauhati |year=1960 |pages=59–60 |language=as }}</ref><ref name="AhomBuranji">{{cite book |last=Barua |first=Golap Chandra |title=Ahom-Buranji: From the Earliest Time to the End of Ahom Rule |publisher=Baptist Mission Press |location=Calcutta |year=1930 |pages=56–64 }}</ref> টাই ভাষাত ''চে-লুং'' (''Che-lung'') নামেৰে উল্লেখিত বৰনগৰ আছিল বুৰঞ্জীসমূহত বৰ্ণিত চুতীয়া ৰাজ্যৰ তিনিখন দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীৰ অন্যতম। আন দুখন আছিল থাংগিৰি বা দৈথাং (''Doi-Thang''), যাক বৰ্তমানৰ [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়, আৰু চন্দনগিৰি বা দৈ-চন্তান (''Doi-Chantan''), যাক বৰ্তমানৰ [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|ৰুক্মিণীনগৰৰ]] সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়।<ref>Barua, Golap Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–63.</ref> ঐতিহাসিক শদিয়া অঞ্চলত ডিক্ৰং বা দেওপানী আৰু [[দিবাং নদী]]ৰ মাজত অৱস্থিত এখন বৃহৎ দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীৰ ধ্বংসাৱশেষৰ বিৱৰণ ১৮৪৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছ বিষয়া ই. এ. ৰ'লাটে আৰু ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত এছ. এফ. হেনেই দিছিল। হেনেই অঞ্চলটোত বিস্তৃত মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, ইটাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ, ইটাৰে বান্ধি নিৰ্মাণ কৰা বৃহৎ পুখুৰী, বালিশিলৰ গাঁথনি আৰু অন্যান্য ধ্বংসাৱশেষৰ তথ্য লিপিবদ্ধ কৰিছিল। তেওঁ এই অৱশেষসমূহক এখন বৃহৎ নগৰ অথবা জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলৰ নিদৰ্শন বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল।<ref name="Rowlatt1845">{{cite journal |last=Rowlatt |first=E. A. |title=Report of an Expedition into the Mishmee Hills |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=14 |year=1845 |page=494 }}</ref><ref name="Hannay1848">{{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |title=Notes on Ancient Temples and other Remains in the Vicinity of Suddyah, Upper Assam |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=17 |issue=1 |year=1848 |pages=459–472 }}</ref> ভৌগোলিক তথ্যৰ সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদটোক বুৰঞ্জীত উল্লেখিত বৰনগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে। অৱশ্যে এই চিনাক্তকৰণ এতিয়াও নিশ্চিতভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত হোৱা নাই। ==অৱস্থান== ঐতিহাসিক তথ্যসমূহে বৰনগৰক শদিয়াৰ বৃহত্তৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ ভিতৰত অৱস্থিত বুলি সূচায়। অন্তিম [[চুতীয়া–আহোম ৰাজ্যৰ যুদ্ধ|চুতীয়া-আহোম সংঘাত]]ৰ সময়ত, অসমীয়া ''অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, চুহুংমুঙে ''বাম বাট'' বা ওখকৈ নিৰ্মিত পথেদি আগবাঢ়ি ''চুতীয়াৰ বৰনগৰ''ত উপস্থিত হৈছিল। তাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাই পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত দুৰ্গীকৃত [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|চন্দনগিৰি]]লৈ আশ্ৰয় ল'বলৈ আঁতৰি গৈছিল।<ref name="AB1945"/> টাই ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী''তো চন্দনগিৰিৰ যুদ্ধৰ পিছত চুহুংমুঙৰ বৰনগৰত অৱস্থানৰ উল্লেখ আছে। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ সময়তো তেওঁ বৰনগৰত উপস্থিত হোৱা বুলি একেখন বুৰঞ্জীত উল্লেখ পোৱা যায়।<ref name="AhomBuranji"/> হেনেই বৰ্ণনা কৰা প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদটো ডিক্ৰং বা দেওপানী আৰু দিবাং নদীৰ মাজৰ অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। অঞ্চলটো অনুসন্ধান কৰাৰ সময়ত হেনেই এটা স্থানত নদী দুখনৰ মাজৰ দূৰত্ব প্ৰায় পাঁচ মাইল বুলি উল্লেখ কৰিছিল। দুৰ্গীকৃত অঞ্চলটোৰ ভিতৰত অৱস্থিত এটা প্ৰধান পুখুৰী ডিক্ৰং নদীৰ সোঁপাৰৰ ওচৰত আছিল। এই পুখুৰীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত দুৰ্গীকৃত প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পৰা এটা পথ পশ্চিম দিশে দিবাং নদীৰ ফালে বিস্তৃত আছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেই এই ধ্বংসাৱশেষসমূহক অধিক বৃহৎ এখন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চলৰ অংশ বুলি গণ্য কৰিছিল। শিলৰ গাঁথনি, মাটিৰ টিলা আৰু অতীতৰ খেতিপথাৰ সম্পৰ্কীয় বিৱৰণৰ ভিত্তিত তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে দিবাং নদীৰ পৰা কুণ্ডিল নদীলৈ প্ৰায় ১০–১২ মাইল দূৰত্বজুৰি সংশ্লিষ্ট প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ বিস্তৃত আছিল। এই বিস্তৃত অঞ্চলটোৰ ভিতৰত সেই সময়ত ''বিছমুক নগৰ'' (''Bishmook Nuggur'') নামেৰে জনাজাত বৰ্তমানৰ ৰুক্মিণীনগৰ আৰু ''চিচুপাল নগৰ'' (''Sisoopal Nuggur'') নামেৰে জনাজাত বৰ্তমানৰ ভীষ্মকনগৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref name="Hannay1848"/> বুৰঞ্জীৰ বিৱৰণসমূহত বৰনগৰক ইয়াৰ ওচৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গীকৃত বসতিসমূহৰ পৰা পৃথককৈ উল্লেখ কৰা হৈছে। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বিদ্ৰোহৰ সময়ত চুহুংমুং পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানীত অৱস্থান কৰি থকাৰ বিপৰীতে আহোম বাহিনীৰ পৃথক পৃথক দলক দৈথাং আৰু চন্দনগিৰিত থকা চুতীয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে পঠিওৱা হৈছিল। চন্দনগিৰিৰ সামৰিক অভিযানৰ পিছত সেনাপতিসকল পুনৰ আহোম ৰজাৰ সৈতে যোগদান কৰিছিল। তাৰ পিছত ৰজাই বৰনগৰৰ পৰা কাংখামলৈ যাত্ৰা কৰা বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="AhomBuranji"/> এই ঘটনাক্ৰমে বৰনগৰক পাহাৰৰ ওপৰত থকা আন দুটা দুৰ্গৰ পৰা পৃথক স্থান হিচাপে চিনাক্ত কৰে। ই বৰনগৰ শদিয়াৰ সমতল অঞ্চলৰ এখন বসতিস্থলী আছিল বুলি কৰা অনুমানৰ সৈতেও সামঞ্জস্যপূৰ্ণ। এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে শদিয়া অঞ্চলত হেনেই চলোৱা অনুসন্ধানসমূহৰ সাৰাংশ দাঙি ধৰি ইয়াৰ ধ্বংসপ্ৰাপ্ত নগৰসমূহক এটা বৃহৎ স্থলপথ-যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছিল। তেওঁ হেনেইৰ এই মত উল্লেখ কৰিছিল যে কোচ ৰজা [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ ৰাজত্বকালৰ আগতেই এটা ওখকৈ নিৰ্মিত পথ বিদ্যমান আছিল। এই পথটোৱে শদিয়াৰ পূবফালে থকা পুৰণি নগৰসমূহক উজনি অসমৰ পশ্চিমফালৰ জিলাসমূহৰ সৈতে সংযোগ কৰিছিল। লগতে [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু বুঢ়াবুঢ়ী থানলৈ যোৱা তীৰ্থযাত্ৰীসকলেও এই পথ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। শ্বেইক্সপীয়েৰে এই প্ৰাচীন পথটোক ষোড়শ শতিকাৰ ''কমল আলি''ৰ পৰা পৃথক বুলি দেখুৱাইছিল। কমলী আলি আছিল নৰনাৰায়ণৰ অধীনত কোচবিহাৰৰ পৰা অসমৰ নাৰায়ণপুৰলৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ কৰা এটা ওখকৈ নিৰ্মিত পথ।<ref name="Shakespear1914-road">{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-Eastern Frontier |url=https://archive.org/details/india.history.resource.88814 |location=London |publisher=Macmillan and Co. |year=1914 |pages=[https://archive.org/details/india.history.resource.88814/page/24 24], 84–85 }}</ref> ==নামৰ ব্যুৎপত্তি আৰু চিনাক্তকৰণ== ''বৰনগৰ'' নামৰ অৰ্থ হৈছে ''বৃহৎ নগৰ'' বা ''ডাঙৰ চহৰ''। শদিয়াৰ চুতীয়া ৰাজকীয় কেন্দ্ৰৰ বিৱৰণত অসমীয়া বুৰঞ্জীসমূহত এই নামটো প্ৰত্যক্ষভাৱে পোৱা যায়।<ref name="AB1945"/><ref name="Satsari"/> সংশ্লিষ্ট আহোম বুৰঞ্জীত ঠাইখনক ''চে-লুং'' (''Che-lung'') নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে। টাই ভাষাৰ ''আহোম বুৰঞ্জী''ত থকা ''Chao-pha tam Che-lung'' বাক্যাংশটো গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাৰ ইংৰাজী অনুবাদৰ সেই বিৱৰণৰ সৈতে মিলে, য'ত বন্দী চুতীয়া ৰাজপৰিয়ালৰ সম্পত্তিসমূহ বৰনগৰত আহোম ৰজাৰ আগত অৰ্পণ কৰা হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে।<ref name="Jacquesson-Celung"/><ref name="AhomBuranji"/> ''চে-লুং'' নামৰ আক্ষৰিক অৰ্থও ''বৃহৎ নগৰ''। ''Ahom Lexicons'' অনুসৰি, টাই-আহোম ভাষাৰ ''che'' শব্দৰ অৰ্থ ''নগৰ'' আৰু ''lung'' শব্দৰ অৰ্থ ''ডাঙৰ'' বা ''মহান''।<ref>{{cite book |editor-last1=Barua |editor-first1=Bimala Kanta |editor-last2=Deodhai Phukan |editor-first2=Nanda Nath |title=Ahom Lexicons: Based on Original Tai Manuscripts |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies in Assam |location=Gauhati |year=1964 |pages=108, 128 }}</ref> ডিক্ৰং নদীৰ পাৰৰ বিস্তৃত ধ্বংসাৱশেষসমূহক বৰনগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰাৰ সম্ভাৱনা ঐতিহাসিক আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক তথ্যৰ ভৌগোলিক সাদৃশ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আগবঢ়োৱা হৈছে। ৰ'লাট আৰু হেনেই দুয়োজনে স্বতন্ত্ৰভাৱে শদিয়াৰ ডিক্ৰং–দিবাং অঞ্চলত এখন বৃহৎ দুৰ্গীকৃত আৰু পূৰ্বতে জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলৰ অৱশেষ লিপিবদ্ধ কৰিছিল। ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ জৰীপৰ সময়ত হেনেই দিবাং আৰু ডিক্ৰং নদীৰ মাজত অৱস্থিত ''প্ৰিথিমী'' (''Pritthimee'') অথবা কিছুমান স্থানীয় তথ্যদাতাৰ মতে ''ফুনটুক নগৰ'' (''Phoontook Nuggur'') নামৰ এখন প্ৰাচীন ঠাইত বা তাৰ ওচৰত থকা বুলি কোৱা এটা মন্দিৰ আৰু পুখুৰীৰ সন্ধান কৰিছিল। অনুসন্ধানৰ সময়ত তেওঁ বিস্তৃত প্ৰত্নতাত্ত্বিক ধ্বংসাৱশেষ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল যদিও বিচাৰি থকা বিশেষ মন্দিৰ আৰু পুখুৰীটো চিনাক্ত কৰিব পৰা নাছিল। সেয়েহে প্ৰিথিমীৰ প্ৰকৃত অৱস্থান তেওঁ অনিৰ্ণীত অৱস্থাতেই ৰাখিছিল।<ref name="Hannay1848"/> আধুনিক এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপত হেনেইৰ প্ৰিথিমীক শদিয়াত বৰ্তমান অৱশিষ্ট থকা প্ৰতিমাগড় প্ৰত্নস্থলীৰ সৈতে সাময়িকভাৱে তুলনা কৰা হৈছে। অৱশ্যে সেই গৱেষণাত দুয়োটা স্থানৰ ভৌগোলিক অৱস্থানৰ মাজত সন্তোষজনক মিল নথকাৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite journal |last=Buragohain |first=Satabdi |title=Archaeological Remains of Sadiya: Exploring the Easternmost Frontier of Assam |journal=International Journal for Multidisciplinary Research |volume=8 |issue=1 |year=2026 |pages=6–7 }}</ref> ==ইতিহাস== ''দেওধাই অসম বুৰঞ্জী''ত চুতীয়া ৰাজধানী অঞ্চললৈ আহোমসকলৰ অগ্ৰগতিৰ অধিক বিস্তৃত বিৱৰণ পোৱা যায়। বুৰঞ্জীখন অনুসৰি, চুতীয়া ৰজাজন নিজৰ ৰাজধানীলৈ উভতি নগৈ পাহাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত দুৰ্গীকৃত [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|চন্দনগিৰি]]ত আশ্ৰয় লৈছিল। এটা চুতীয়া দুৰ্গ অধিকাৰ কৰাৰ পিছত চুহুংমুঙে সেই স্থানত ৰাতিটো কটাইছিল। পিছদিনা তেওঁ চন্দনগিৰি আৰু [[ভীষ্মকনগৰ|থাংগিৰি]]ৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহলৈ সৈন্য পঠিয়াইছিল, আনহাতে নিজে বৰনগৰলৈ আগবাঢ়িছিল।<ref name="Deodhai">{{cite book |editor-last=Bhuyan |editor-first=Suryya Kumar |title=Deodhai Assam Buranji |publisher=Department of Historical and Antiquarian Studies, Assam |year=1932 |page=108 |language=as }}</ref> এই ঘটনাক্ৰমে বৰনগৰক চুতীয়া বাহিনীয়ে আশ্ৰয় লোৱা পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ পৰা পৃথক স্থান হিচাপে দেখুৱায়। ===চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তিম যুদ্ধ=== চুতীয়া আৰু আহোম ৰাজ্যৰ মাজৰ অন্তিম সংঘাতৰ বিৱৰণত বৰনগৰৰ বিশেষ উল্লেখ পোৱা যায়। ''অসম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, চুতীয়া ৰজাৰ সৈতে হোৱা আলোচনা বিফল হোৱাৰ পিছত চুহুংমুঙে সৈন্যবাহিনীৰ সৈতে ওখকৈ নিৰ্মিত পথেদি আগবাঢ়ি ''চুতীয়াৰ বৰনগৰ''ত উপস্থিত হৈছিল। আহোম বাহিনীৰ অগ্ৰগতিৰ খবৰ পাই চুতীয়া ৰজাই প্ৰায় দুশজন অনুগামীৰ সৈতে চন্দনগিৰিলৈ আঁতৰি গৈছিল। একেটা সামৰিক অভিযানৰ বিৱৰণতে শদিয়াৰ পতনৰ কথাও উল্লেখ আছে।<ref name="AB1945"/> ''সাতসৰী অসম বুৰঞ্জী''ত এই ঘটনাৰ এটা সমান্তৰাল বিৱৰণ পোৱা যায়। চুতীয়া ৰাজকীয় বাহিনীৰ পৰাজয়ৰ পিছত আহোম সৈন্যসকলে ''চুতীয়াৰ বৰনগৰ''লৈ উভতি আহিছিল। তাত বন্দী লোকসকল আৰু দখল কৰা ৰাজকীয় সম্পত্তিসমূহ চুহুংমুঙৰ আগত অৰ্পণ কৰা হৈছিল।<ref name="Satsari"/> গোলাপ চন্দ্ৰ বৰুৱাই প্ৰকাশ কৰা টাই-আহোম বুৰঞ্জীতো ইয়াৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে মিল থকা বিৱৰণ পোৱা যায়। চন্দনগিৰিত চুতীয়া ৰজা আৰু তেওঁৰ পুত্ৰৰ মৃত্যুৰ পিছত আহোম সেনাপতিসকলে সোণ আৰু ৰূপৰ ছত্ৰ, পীৰা, অলংকাৰ আদি ৰাজকীয় সামগ্ৰী অধিকাৰ কৰিছিল। লগতে ৰাজপৰিয়ালৰ কেইবাজনো সদস্যক বন্দী কৰিছিল। এই সকলো সামগ্ৰী আৰু বন্দীসকলক পৰৱৰ্তী সময়ত বৰনগৰত চুহুংমুঙৰ ওচৰত উপস্থিত কৰোৱা হৈছিল। তাৰ পিছত আহোম ৰজাই অধিকৃত চুতীয়া অঞ্চলৰ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা স্থাপনৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref name="AhomBuranji"/> ===১৫২৯ চনৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহ=== ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চুতীয়া বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণতো বৰনগৰৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ উল্লেখ আছে। ''আহোম বুৰঞ্জী'' অনুসৰি, অধিকৃত চুতীয়া অঞ্চলত নিযুক্ত আহোম বিষয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে চুতীয়া বাহিনীয়ে বিদ্ৰোহ কৰিছিল। এই বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ চুহুংমুং চুতীয়া দেশলৈ আগবাঢ়ি গৈ ''চুতীয়া ৰজাৰ ৰাজধানীত প্ৰৱেশ'' কৰিছিল। সেই সময়ত আহোম বাহিনীৰ পৃথক পৃথক দলে দিবাং আৰু লোহিত নদীৰ পাৰত, লগতে দৈথাং আৰু চন্দনগিৰিত থকা চুতীয়া অৱস্থানসমূহৰ বিৰুদ্ধে সামৰিক অভিযান চলাইছিল।<ref name="AhomBuranji"/> চন্দনগিৰিত পুনৰ যুদ্ধ হোৱাৰ পিছত একেখন বুৰঞ্জীত চুহুংমুঙে ''বৰনগৰৰ পৰা কাংখামলৈ গুচি যোৱা'' বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তাৰ পিছত তেওঁ লোহিত নদীৰ উজনি দিশে আগবাঢ়িছিল। এই বিৱৰণে বৰনগৰক চুহুংমুঙে অধিকাৰ কৰা পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানীৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে সম্পৰ্কিত কৰে। অৱশ্যে বুৰঞ্জীখনত ''চুতীয়া ৰজাৰ ৰাজধানী'' আৰু ''বৰনগৰ'' এই দুটা অভিব্যক্তি একেটা বাক্যতে স্পষ্টভাৱে সমাৰ্থক বুলি উল্লেখ কৰা হোৱা নাই। বিদ্ৰোহ দমন কৰাৰ পিছত ফ্ৰাচেংমুং আৰু ব-ঙেনক শদিয়াৰ দায়িত্বত ৰখা হৈছিল।<ref name="AhomBuranji"/> ==স্থাপত্য== ডিক্ৰং নদীৰ পাৰত বৰ্ণিত ধ্বংসাৱশেষসমূহত বিস্তৃত প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা, জলব্যৱস্থাপনা আৰু ইটা তথা শিলৰ গাঁথনিৰ নিদৰ্শন পোৱা গৈছিল। হেনেই ডিক্ৰং নদীৰ সোঁপাৰত থকা এটা প্ৰধান পুখুৰীৰ ওচৰৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এটা ওখ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু তাৰ সৈতে সংযুক্ত পৰিখাৰ বিৱৰণ দিছিল। এই মাটিৰ প্ৰাচীৰটো প্ৰথমে দক্ষিণ-পশ্চিম আৰু পশ্চিম দিশে আগবাঢ়ি গৈছিল। তাৰ পিছত উত্তৰ-পশ্চিম দিশে ঘূৰি উত্তৰফালে বিস্তৃত হৈছিল। প্ৰাচীৰটোৰ অৱশেষ কেইবামাইল দূৰলৈ অনুসৰণ কৰিব পৰা গৈছিল। হেনেইৰ জৰীপৰ সময়ত প্ৰাচীৰৰ ওপৰত ডাঙৰ ডাঙৰ গছ গজি উঠাৰ পিছতো ইয়াৰ কিছুমান অংশ প্ৰায় ১৮ ফুট বা ৫.৫ মিটাৰ ওখ হৈ আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ===প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ=== প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ এটা অংশত হেনেই মাটিৰ গাঁথনিৰ সৈতে সংযুক্ত ইটাৰ এখন প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। এই প্ৰৱেশদ্বাৰৰ পৰা এটা পথ পশ্চিম দিশে আগবাঢ়ি গৈছিল। পৰৱৰ্তী অনুসন্ধানত পথটো দিবাং নদীৰ ফালে বিস্তৃত হোৱা দেখা গৈছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ সন্মুখতে এটা সৰু জলপথ আছিল, যিটো বাহিৰৰ পৰিখাৰ সৈতে সংযুক্ত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছিল। জলপথটোৰ দুয়োকাষে কাটি সমান কৰা বালিশিলৰ সহায়ক গাঁথনিৰ অৱশেষ আছিল। ইয়াৰ উপৰি কেইবাটাও বৃহৎ শিলৰ ফলক ভাঙি পৰি থকা অৱস্থাত পোৱা গৈছিল। এই অৱশেষসমূহৰ ভিত্তিত হেনেই অনুমান কৰিছিল যে আগতে এই স্থানত পৰিখাৰ ওপৰেৰে যোৱা এখন দলং আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ===পকী পুখুৰীসমূহ=== দুৰ্গীকৃত অঞ্চলটোৰ ভিতৰত ইটাৰে বন্ধা তিনিটা বৃহৎ পুখুৰী আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল। পুখুৰীকেইটা আয়তাকাৰ আছিল আৰু প্ৰতিটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰস্থৰ প্ৰায় তিনিগুণ আছিল। প্ৰতিটো পুখুৰীৰ বান্ধৰ মাজভাগৰ ওচৰত পৰস্পৰৰ বিপৰীত ফালে দুটা স্নানঘাট আছিল। পুখুৰীৰ পাৰসমূহ উৎকৃষ্ট মানৰ ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। পানীৰ ফালে নামি যোৱা তিনিটা স্তৰ বা ঢাপত ইটাসমূহ সজোৱা হৈছিল। এই গাঁথনিসমূহত চূণ অথবা সুৰকিৰ গাঁথনি-মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল। পুখুৰীৰ পাৰৰ ওপৰিভাগো ইটাৰে পকী কৰা আছিল।<ref name="Hannay1848"/> পুখুৰীকেইটাৰ এটা নদীৰ পৰা কেইবামাইল ভিতৰুৱা অঞ্চলত অৱস্থিত আছিল। এই পুখুৰীটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২৮০ গজ বা ২৫৬ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ৯৬ গজ বা ৮৮ মিটাৰ আছিল। ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্যৰ দিশটো মোটামুটিভাৱে উত্তৰ–দক্ষিণমুখী আছিল। পুখুৰীটোৰ স্নানঘাটসমূহ কাটি সমান কৰা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মিত আছিল। ঘাটলৈ নামি যোৱা পথৰ দুয়োকাষত ঢালৰ আকৃতিৰ বালিশিলৰ ফলক স্থাপন কৰা হৈছিল। ঘাটৰ পৰা পৃথক হৈ পৰা কিছুমান শিলত যুদ্ধ-কুঠাৰৰ আকৃতিৰ চিহ্ন আৰু শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ অন্যান্য চিহ্ন পোৱা গৈছিল। এই চিহ্নসমূহৰ সৈতে হেনেই পূৰ্বতে [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ চাৰিওফালৰ প্ৰাচীৰত ব্যৱহৃত বালিশিলত দেখা চিহ্নসমূহৰ সাদৃশ্য আছিল।<ref name="Hannay1848"/> তাম্ৰেশ্বৰীৰ গাঁথনিৰ সৈতে এই তুলনাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ। কাৰণ হেনেই তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ চাৰিওফালৰ প্ৰাচীৰক বালিশিলৰ ভিত্তিৰ ওপৰত নিৰ্মিত এটা বৃহৎ ইটাৰ প্ৰাচীৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰিছিল। সেই বালিশিলৰ খণ্ডসমূহৰ কিছুমানত শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন আছিল।<ref name="Hannay1848"/> তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ এই প্ৰাচীৰটোক ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ শিলালিপিত উল্লেখিত ''প্ৰাকাৰ''ৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হয়। শিলালিপি অনুসৰি, চুতীয়া ৰজা মুক্তধৰ্মনাৰায়ণে এই প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল। শিলালিপিত ইয়াৰ নিৰ্মাণত ইটা আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী ব্যৱহাৰৰ উল্লেখ আছে।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58–59 |year=1977 |page=817 }}</ref> ডিক্ৰং অঞ্চলৰ পুখুৰীসমূহৰ বালিশিলত আৰু নিৰ্দিষ্ট তাৰিখযুক্ত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰৰ শিলত একেধৰণৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন পোৱাৰ পৰা বৃহত্তৰ শদিয়া প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চলত ঘনিষ্ঠভাৱে সম্পৰ্কিত এটা নিৰ্মাণ-পৰম্পৰা বিদ্যমান আছিল বুলি ইংগিত পোৱা যায়। পুখুৰীকেইটা বৃহৎ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰেৰে আৱৰা অঞ্চলটোৰ ভিতৰত অৱস্থিত আছিল। এই কাৰণে হেনেই দুৰ্গীকৃত অঞ্চলটোক এখন ''বৃহৎ নগৰ অথবা জনবসতিপূৰ্ণ ভূখণ্ড''ৰ ধ্বংসাৱশেষ বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল। ওচৰৰ বনাঞ্চলৰ সৈতে পৰিচিত লোকসকলৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা বিৱৰণতো অঞ্চলটোৰ বিভিন্ন স্থানত ইটা আৰু শিলৰ আন গাঁথনি, ওখ মাটিৰ টিলা আৰু ধ্বংসাৱশেষৰ মাজে মাজে থকা খেতি কৰিব পৰা ভূমিৰ উল্লেখ পোৱা গৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> ===শদিয়াৰ সৰ্পস্তম্ভ আৰু প্ৰাচীন পথ=== ১৯২৮ চনৰ ''The Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer''ত দিবাং আৰু দেওপানী নদীৰ মাজৰ একেটা বৃহত্তৰ অঞ্চলত অৱস্থিত [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]]]ৰ উল্লেখ পোৱা যায়। স্তম্ভটো শদিয়াৰ পৰা নিজামঘাটলৈ যোৱা পথৰ সপ্তম মাইলৰ খুঁটাৰ ওচৰত আছিল। স্তম্ভটোৰ সমীপত এখন শিলৰ দলং আছিল। সেই দলঙৰ পৰা এটা পথ ওচৰৰ ইটাৰে বন্ধা পুখুৰীলৈ গৈছিল।<ref name="Gazetteer1928">{{cite book |title=The Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer |series=Assam District Gazetteers |volume=XI |location=Shillong |year=1928 |pages=18–19 }}</ref> এই দলং আৰু পুখুৰীটো হেনেই পূৰ্বতে বৰ্ণনা কৰা দলং আৰু পুখুৰীৰ সৈতে একে হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। সেই অনুসৰি, সৰ্পস্তম্ভটো দুৰ্গীকৃত নগৰখনৰ ওচৰত অৱস্থিত আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। ===আয়তাকাৰ ইটাৰ গাঁথনি=== ডিক্ৰং অঞ্চলৰ আন এটা স্থানত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা বৃহৎ আয়তাকাৰ চৌহদৰ অৱশেষ আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল। চৌহদটোৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৯৬ ফুট বা ২৯ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ প্ৰায় ৮৪ ফুট বা ২৬ মিটাৰ আছিল। ইয়াৰ গাঁথনিত চূণ বা আন কোনো গাঁথনি-মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল। হেনেই ইয়াত ব্যৱহৃত ইটাসমূহক অত্যন্ত উৎকৃষ্ট মানৰ বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ কিছুমান ইটাৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৮ ইঞ্চি, প্ৰস্থ ১২ ইঞ্চি আৰু ডাঠ প্ৰায় ৩.৫ ইঞ্চি আছিল। চৌহদটোৰ চাৰিওফালৰ দেৱাল প্ৰায় ৪.৫ ফুট বা ১.৪ মিটাৰ ডাঠ আছিল। অৱশিষ্ট অংশৰ উচ্চতা ছয় ফুট বা ১.৮ মিটাৰতকৈ অধিক আছিল।<ref name="Hannay1848"/> চৌহদটোৰ এটা কোণত খাপৰিৰে নিৰ্মিত ঘূৰণীয়া আঙঠিসদৃশ অংশসমূহ সজাই নিৰ্মাণ কৰা এটা কুঁৱা আছিল। পূবফালৰ দেৱালৰ কাষত ইটাৰে নিৰ্মিত এটা চাতালো আছিল। চৌহদটোৰ ভিতৰত প্ৰায় ৭.৫ ফুট বা ২.৩ মিটাৰ দীঘল, ১৮ ইঞ্চি বহল আৰু ১০ ইঞ্চি ডাঠ এটা খোদিত বালিশিলৰ খণ্ড উদ্ধাৰ হৈছিল। শিলটোৰ খোদিত পৃষ্ঠ আৰু আকাৰৰ ভিত্তিত হেনেই ইয়াক এটা মন্দিৰৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ বাওঁফালৰ অংশ বুলি অনুমান কৰিছিল। ওচৰতে পোৱা আন এটা সৰু খোদিত শিলত শৃংখলাকাৰ নক্সা আছিল। ইয়াক অলংকৃত কাৰ্নিচৰ এটা অংশ বুলি ব্যাখ্যা কৰা হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেইৰ মতে, দিবাং নদীৰ পৰা কুণ্ডিল নদীৰ দিশলৈ বিস্তৃত বৃহত্তৰ অঞ্চলত পোৱা ইটা আৰু শিলৰ গাঁথনিসমূহ সম্ভৱতঃ একে নিৰ্মাণকাৰী গোষ্ঠীৰ সৃষ্টি আছিল। তেওঁ এইটোও অনুমান কৰিছিল যে বিভিন্ন প্ৰত্নস্থলীত ব্যৱহৃত বালিশিলসমূহ একেটা খনিৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। এই শিলসমূহ সম্ভৱতঃ ওচৰৰ পাহাৰসমূহৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ বালিশিলযুক্ত ভূস্তৰৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল। এই ভিত্তিত হেনেই অনুমান কৰিছিল যে ডিক্ৰং সমতলভূমিৰ বসতিস্থলী আৰু বিছমুক নগৰ তথা চিচুপাল নগৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহ একেটা ঐতিহাসিক জনগোষ্ঠী বা ৰাজবংশৰ অধীনত আছিল।<ref name="Hannay1848"/> ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান== ===১৮৪৫ চনৰ ৰ'লাটৰ বিৱৰণ=== শদিয়া অঞ্চলৰ বৃহৎ ধ্বংসাৱশেষসমূহৰ অন্যতম প্ৰাচীন ব্ৰিটিছ বিৱৰণ ১৮৪৫ খ্ৰীষ্টাব্দত লেফটেনেণ্ট ই. এ. ৰ'লাটে প্ৰস্তুত কৰিছিল। অঞ্চলটো অনুসন্ধান কৰাৰ সময়ত তেওঁ প্ৰথমে পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহ পৰিদৰ্শন কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ চিচুপাল দুৰ্গ, অৰ্থাৎ বৰ্তমানৰ [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা অধিক পশ্চিমে সমতল অঞ্চলত অৱস্থিত আন এখন যথেষ্ট বৃহৎ দুৰ্গীকৃত প্ৰত্নস্থলীৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। ৰ'লাটৰ মতে, এই বৃহৎ দুৰ্গটো প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে ইটাৰে নিৰ্মিত আছিল। ইয়াৰ সৈতে একেধৰণে নিৰ্মাণ কৰা এটা পুখুৰীও আছিল। ইয়াৰ উপৰি আশে-পাশে থকা অঞ্চলত বহুতো সৰু পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ উল্লেখ তেওঁ কৰিছিল।<ref name="Rowlatt1845"/> ৰ'লাটে কুণ্ডিল নদী আৰু পাহাৰৰ পাদদেশৰ মাজৰ অঞ্চলত আগতে খেতি-বাতি হোৱা বহুতো চিনো লক্ষ্য কৰিছিল। তেওঁৰ বিৱৰণে ডিক্ৰং–দিবাং সমতল অঞ্চলৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহ পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ পৰা পৃথক এখন বৃহৎ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদ আছিল বুলি দেখুৱায়। অৱশ্যে ৰ'লাটে এই প্ৰত্নস্থলীখনক বুৰঞ্জীত উল্লেখিত বৰনগৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা নাছিল।<ref name="Rowlatt1845"/> ৰ'লাটে ধ্বংসাৱশেষসমূহৰ পূৰ্বৰ অধিবাসীসকল সম্পৰ্কে এটা স্থানীয় পৰম্পৰাও লিপিবদ্ধ কৰিছিল। এই পৰম্পৰা অনুসৰি, ৰাজ্যখন ধ্বংস হোৱাৰ পিছত ইয়াৰ ৰজা আৰু প্ৰজাসকলে সমতল ভূমি ত্যাগ কৰি ওচৰৰ পাহাৰসমূহলৈ পলায়ন কৰিছিল। সেই লোকসকলৰ বংশধৰ পৰৱৰ্তী সময়ত সেই সময়ত ''আবৰ'' নামেৰে জনাজাত জনগোষ্ঠীৰ সৈতে মিলিত হৈছিল বুলি কোৱা হৈছিল।<ref name="Rowlatt1845"/> এই পৰম্পৰাত ৰাজ্যখনৰ ধ্বংসক [[কৃষ্ণ]] আৰু ভীষ্মকৰ পৌৰাণিক কাহিনীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছিল। অৱশ্যে ৰ'লাটে এই কাহিনীক প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ প্ৰাচীনত্ব সম্পৰ্কীয় এটা পৰম্পৰা হিচাপেহে গ্ৰহণ কৰিছিল, প্ৰতিষ্ঠিত ঐতিহাসিক ঘটনা হিচাপে নহয়। ===১৮৪৮ চনৰ হেনেইৰ জৰীপ=== ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত মেজৰ এছ. এফ. হেনেই ডিক্ৰং অঞ্চলত অধিক বিস্তৃত অনুসন্ধান চলাইছিল। তেওঁ প্ৰায় এসপ্তাহ ডিক্ৰং নদীৰ পাৰত থাকি আশে-পাশে থকা বনাঞ্চললৈ কেইবাবাৰো গৈছিল। এই অনুসন্ধানৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল ''প্ৰিথিমী'' বা ''ফুনটুক নগৰ'' নামেৰে জনাজাত প্ৰাচীন ঠাইখন বিচাৰি উলিওৱা। তেওঁ সেই ঠাইৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বুলি কোৱা নিৰ্দিষ্ট মন্দিৰ আৰু পুখুৰীটো বিচাৰি উলিয়াব নোৱাৰিছিল। কিন্তু অনুসন্ধানত পূৰ্বে বৰ্ণিত তিনিটা বৃহৎ পকী পুখুৰী, বিস্তৃত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, ইটাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ, পথ, দলঙৰ অৱশেষ আৰু বৃহৎ ইটা তথা শিলৰ গাঁথনি উদ্ধাৰ হৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেই উল্লেখ কৰিছিল যে তেওঁৰ অভিযানত লগত যোৱা স্থানীয় লোকসকলেও এই অৱশেষসমূহৰ কিছুমান আগতে দেখা নাছিল। তেওঁলোকেও দুৰ্গীকৃত অঞ্চলটোৰ সম্পূৰ্ণ বিস্তৃতিৰ বিৱৰণ দিব পৰা নাছিল। অৱশিষ্ট প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, ইয়াৰ ভিতৰত থকা পুখুৰীসমূহ আৰু অন্যান্য গাঁথনিৰ বিৱৰণৰ ভিত্তিত হেনেই এই স্থানক কেৱল এখন বিচ্ছিন্ন দুৰ্গ নহয়, বৰং পূৰ্বতে এখন বৃহৎ জনবসতি থকা অঞ্চলৰ অৱশেষ বুলি সিদ্ধান্ত লৈছিল।<ref name="Hannay1848"/> তেওঁ অধিক আগবাঢ়ি দিবাং নদীৰ পৰা কুণ্ডিল নদীলৈ বিস্তৃত অঞ্চলৰ শিলৰ গাঁথনি, মাটিৰ টিলা, পুখুৰী আৰু খেতিযোগ্য ভূমিৰ অৱস্থান বিশ্লেষণ কৰিছিল। ইয়াৰ সৈতে ওচৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ সম্পৰ্ক বিবেচনা কৰি তেওঁ প্ৰায় ১০–১২ মাইল বিস্তৃত এখন বৃহৎ আৰু পৰস্পৰ সংযুক্ত বসতিস্থলীৰ অস্তিত্বৰ অনুমান কৰিছিল।<ref name="Hannay1848"/> হেনেই এই বৃহৎ ধ্বংসাৱশেষসমূহৰ ভৌগোলিক অৱস্থান সম্পৰ্কেও আলোচনা কৰিছিল। তেওঁৰ সময়ত প্ৰত্নস্থলীসমূহ সমসাময়িক ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদৰ পৰা অস্বাভাৱিকভাৱে বহু ভিতৰুৱা অঞ্চলত অৱস্থিত যেন দেখা গৈছিল। এই প্ৰেক্ষাপটত তেওঁ শদিয়াৰ পূবফালে ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ পূৰ্বতে উত্তৰৰ পাহাৰসমূহৰ অধিক ওচৰেদি বৈ গৈছিল বুলি থকা এটা স্থানীয় পৰম্পৰা লিপিবদ্ধ কৰিছিল। তেওঁ অনুমান কৰিছিল যে নদীৰ পৰা প্ৰায় চাৰি বা পাঁচ মাইল ভিতৰত থকা ঘৰমৰা নদীৰ দিশৰ নিম্নভূমি এসময়ত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ এটা সুঁতি আছিল। সেই সুঁতিটো ডিক্ৰং আৰু ঘৰমৰা নদীৰ মোহনাৰ সমীপত দিবাং নদীৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ থাকিব পাৰে বুলি তেওঁ মত প্ৰকাশ কৰিছিল। এই ধৰণৰ পূৰ্বৰ নদীপথ বিদ্যমান থাকিলে বৃহৎ প্ৰত্নতাত্ত্বিক বসতিসমূহ ঊনবিংশ শতিকাত দেখা পোৱা অৱস্থানতকৈ মূল নদীৰ অধিক ওচৰত অৱস্থিত আছিল বুলি বুজিব পাৰি।<ref name="Hannay1848"/> ===পৰৱৰ্তী চিনাক্তকৰণ=== ১৯২৮ চনৰ ''The Sadiya and Balipara Frontier Tract Gazetteer''ৰ বিৱৰণ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদটোৰ চিনাক্তকৰণৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ। এই গ্ৰন্থত শদিয়াৰ সৰ্পস্তম্ভৰ ওচৰত এখন শিলৰ দলং, তাৰ পৰা যোৱা এটা পথ আৰু এটা ইটাৰে বন্ধা পুখুৰীৰ উল্লেখ আছে। এই বিৱৰণ হেনেই পূৰ্বতে লিপিবদ্ধ কৰা প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে মিলে। হেনেই এটা ইটাৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ সন্মুখত থকা পৰিখা, তাৰ ওপৰত এখন বালিশিলৰ দলং, সংলগ্ন পথ আৰু বৃহৎ ইটাৰে বন্ধা পুখুৰীসমূহৰ বিৱৰণ দিছিল।<ref name="Hannay1848"/><ref name="Gazetteer1928"/> এই সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত সৰ্পস্তম্ভটো হেনেই বৰ্ণনা কৰা ডিক্ৰং অঞ্চলৰ দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীৰ ভিতৰত বা তাৰ ওচৰত আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। বুৰঞ্জীৰ তথ্যই স্বতন্ত্ৰভাৱে বৰনগৰক শদিয়া অঞ্চলৰ চুতীয়া ৰাজ্যৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজকীয় কেন্দ্ৰ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে। চুতীয়া ৰাজ্য অধিকাৰ কৰাৰ ঠিক পিছতেই চুহুংমুঙৰ বৰনগৰত অৱস্থানৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণতো বৰনগৰক পূৰ্বৰ চুতীয়া ৰাজধানীৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="AB1945"/><ref name="Satsari"/><ref name="AhomBuranji"/> আনহাতে, ৰ'লাট আৰু হেনেইৰ পৃথক পৃথক অনুসন্ধানসমূহে ডিক্ৰং–দিবাং অঞ্চলত এখন বিস্তৃত দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীৰ অস্তিত্বৰ প্ৰমাণ দিয়ে।<ref name="Rowlatt1845"/><ref name="Hannay1848"/> এই দুয়ো ধৰণৰ উৎস একেলগে বিবেচনা কৰিলে বুৰঞ্জীত বৰ্ণিত বৰনগৰ আৰু ডিক্ৰং–দিবাং অঞ্চলৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ধ্বংসাৱশেষসমূহৰ মাজত ঘনিষ্ঠ ভৌগোলিক সাদৃশ্য দেখা যায়। ==লগতে চাওক== * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[শদিয়া]] * [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]] * [[পদুম পুখুৰী, শদিয়া]] * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] t2nsax3xb6mipnyqjkm5kehsivsed4h 0 140466 649005 647923 2026-11-01T20:08:12Z Ananya Taye 28065 649005 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|ভাৰতৰ অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক পাহাৰীয়া দুৰ্গ}} {{Infobox historic site | name = ৰুক্মিণীনগৰ | other_name = চন্দনগিৰি আৰু চিদু-চিমিৰি দুৰ্গ | image = Roing fort.jpg | alt = ৰুক্মিণীনগৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গত থকা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তি বা ভেটিৰ অৱশেষ | caption = ৰুক্মিণীনগৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গত থকা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তি বা ভেটিৰ অৱশেষ | pushpin_alt = | pushpin_map = | pushpin_caption = | coordinates = {{coord|28.1852621|95.7898874|region:IN_type:landmark|display=inline,title}} | location = [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], ভাৰত | type = বসতিস্থলী | length = | width = | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] (লক্ষ্মীনাৰায়ণ<ref>{{harvcol|Neog|1978|pp=817, 819}}</ref> | built = ত্ৰয়োদশ শতিকা | epochs = | cultures = | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = | archaeologists = | condition = | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = | designation1 = | designation1_offname = | designation1_date = | designation1_number = | designation1_criteria = | designation1_type = | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ''' হৈছে ভাৰতৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ত অৱস্থিত এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক পাহাৰীয়া দুৰ্গ। ঔপনিৱেশিক যুগৰ প্ৰাৰম্ভিক বিৱৰণসমূহত ইয়াক ''বিছমুক নগৰ'' (''Bishmook Nuggur'') বা ''ভীষ্মকনগৰ'' নামেৰেও উল্লেখ কৰা হৈছিল। প্ৰত্নস্থলীটো [[শদিয়া]]ৰ সমতল অঞ্চলৰ উত্তৰফালে, ডিক্ৰং আৰু [[দিবাং নদী]]ৰ জলপ্ৰণালীৰ মাজত, চিদু আৰু চিমিৰি গাঁৱৰ ওচৰৰ পাহাৰসমূহত অৱস্থিত। ইয়াত এখন উচ্চ মালভূমিৰ বিভিন্ন অংশত সিঁচৰতি হৈ থকা ইটা আৰু শিলৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ পোৱা যায়। প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণে এই প্ৰত্নস্থলীখন [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ সৈতে একে সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি সূচায়।{{sfn|Dutta Choudhury|1978|p=40}} ভীষ্মকনগৰক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="apgov">{{cite web |title=Bhismaknagar |url=http://arunachalpradesh.gov.in/bnagar.htm |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20170611120146/http://arunachalpradesh.gov.in/bnagar.htm |archive-date=11 June 2017 |url-status=dead }}</ref> এই সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত ৰুক্মিণীনগৰ চুতীয়া ৰাজত্বকালত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি সূচোৱা হৈছে।<ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrī-śrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ৰুক্মিণীনগৰৰ ধ্বংসাৱশেষৰ পৰা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নাম খোদিত এখন ইটা উদ্ধাৰ হোৱাটোৱেও এই চিনাক্তকৰণৰ সমৰ্থনত প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ আগবঢ়ায়। ইয়াৰ পৰা প্ৰত্নস্থলীখন চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ৰাজত্বকালত ব্যৱহৃত হৈছিল আৰু তেওঁৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Neog|1978|pp=817, 819}}</ref> এই প্ৰত্নস্থলীটো চুতীয়া ৰাজ্যৰ ঐতিহাসিক [[শদিয়া|সধয়াপুৰ]] ৰাজধানী অঞ্চলৰ অংশ আছিল। ইয়াক বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত ''দৈ-চন্তান'' (''Doi-Chantan'') বা ''চন্দনগিৰি'' নামৰ দুৰ্গীকৃত পাহাৰীয়া নগৰখনৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।<ref>"Here our guide, who by the way had never seen the Fort, said we had reached it, and mentioned that the tract of table land covered with various fruit trees extended inland to the foot of the Giri mountain." {{harvcol|Hannay|1848|p=460}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত তিনিখন দুৰ্গীকৃত চুতীয়া নগৰৰ ভিতৰত চন্দনগিৰি আছিল অন্যতম। আন দুখন আছিল [[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰ]], যাক টাই ভাষাত ''চে-লুং'' (''Che-lung'') বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, আৰু [[ভীষ্মকনগৰ|থাংগিৰি]], যাৰ টাই নাম আছিল ''দৈ-থাং'' (''Doi-Thang'')।<ref name="Jacquesson-Celung">{{cite web |last=Jacquesson |first=François |title=Ahom Raja Suhum's War Against the Chutias: The Texts |page=23 |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations/page/n21/mode/2up |via=Internet Archive |access-date=14 August 2026 }}</ref><ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–63.</ref> প্ৰাৰম্ভিক দুৰ্গটো চুতীয়া ৰজা [[ৰত্নধ্বজপাল|গৌৰীনাৰায়ণ]]ৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ শৃংখলাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। চুতীয়া বুৰঞ্জীসমূহ অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্য সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে তেওঁ বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh. }}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, bur directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছ বিষয়া এছ. এফ. হেনেই প্ৰথমবাৰৰ বাবে এই প্ৰত্নস্থলীখনৰ বিস্তৃত বিৱৰণ দিছিল। তেওঁ ইয়াক কুণ্ডিলপুৰৰ পৌৰাণিক ৰজা ভীষ্মকৰ নগৰ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।{{sfn|Hannay|1848|p=459}} পৰৱৰ্তী প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু গেজেটিয়াৰসমূহত ৰুক্মিণীনগৰক ৰ'ইঙৰ পূবফালে অৱস্থিত অধিক পৰিচিত দুৰ্গীকৃত প্ৰত্নস্থলী [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা পৃথক স্থান হিচাপে দেখুওৱা হৈছে।{{sfn|Dutta Choudhury|1978|p=40}} [[File:Historical cities of Sadiya.jpg|thumb|সধয়াপুৰৰ আন দুখন নগৰৰ সৈতে ৰুক্মিণীনগৰৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] ==অৱস্থান== ৰুক্মিণীনগৰ শদিয়াৰ সমতল ভূমিৰ উত্তৰফালৰ পাহাৰৰ পাদদেশত, ডিক্ৰং আৰু দিবাং নদীৰ মাজত অৱস্থিত। প্ৰত্নস্থলীটো প্ৰাকৃতিকভাৱে ওখ এখন মালভূমিত অৱস্থিত। সমতল অঞ্চলৰ পৰা নদীপথ আৰু থিয় পাহাৰীয়া বাটেদি এই স্থানত উপনীত হ'ব পাৰি। হেনেইৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ইয়ালৈ যাবলৈ প্ৰথমে শদিয়াৰ সমতল অঞ্চল অতিক্ৰম কৰিবলগীয়া হৈছিল। তাৰ পিছত ডিক্ৰং নদীৰ উপত্যকাৰে আগবাঢ়ি প্ৰায় ৮০–১০০ ফুট বা ২৪–৩০ মিটাৰ ওখ থিয় পাহাৰ বগাই বনাঞ্চলেৰে আবৃত মালভূমিখনত উপনীত হ'ব লাগিছিল।{{sfn|Hannay|1848|p=460}} [[File:Ruined inner wall inside the Rukmininagar hill fort.jpg|thumb|ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গৰ ভিতৰৰ প্ৰাচীৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] ==নামৰ উৎপত্তি আৰু চিনাক্তকৰণ== ''ৰুক্মিণীনগৰ'' নামটো পৌৰাণিক ৰজা [[ভীষ্মক]]ৰ কন্যা [[ৰুক্মিণী]]ৰ সৈতে প্ৰত্নস্থলীখনক সম্পৰ্কিত কৰা স্থানীয় পৰম্পৰাৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে। এই পৰম্পৰাসমূহত চিদু আৰু চিমিৰি গাঁৱৰ ওচৰৰ পাহাৰীয়া গাঁথনিসমূহক ৰুক্মিণীৰ বাসস্থানৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বিৱৰণত হেনেই প্ৰত্নস্থলীখনক ''বিছমুক নগৰ'' (''Bishmook Nuggur'') বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ ইয়াক পৌৰাণিক ৰজা ভীষ্মকে নিৰ্মাণ কৰা এখন নগৰ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।{{sfn|Hannay|1848|p=459}} ইয়াত শদিয়া অঞ্চলৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ধ্বংসাৱশেষসমূহক [[মহাভাৰত]] আৰু পুৰাণসমূহত উল্লেখিত স্থানৰ সৈতে একে বুলি গণ্য কৰাৰ ঔপনিৱেশিক যুগৰ এক বহল প্ৰৱণতা প্ৰতিফলিত হৈছে। আধুনিক গৱেষণাত ৰুক্মিণীনগৰক ৰ'ইঙৰ পূবফালে থকা ভীষ্মকনগৰৰ পৰা পৃথক এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান হিচাপে গণ্য কৰা হয়। অৱশ্যে দুয়োটা প্ৰত্নস্থলী চুতীয়া ৰাজ্যৰ বৃহত্তৰ সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।{{sfn|Dutta Choudhury|1978|p=40}} প্ৰত্নস্থলীখনত ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নাম খোদিত এখন ইটা উদ্ধাৰ হোৱা ঘটনাকো তেওঁৰ ৰাজত্বকালত দুৰ্গটো ব্যৱহৃত হোৱাৰ প্ৰমাণ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। এই প্ৰত্নস্থলীটো শদিয়াক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ় লৈ উঠা সধয়াপুৰীৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ অংশ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Neog|1978|pp=817, 819}}</ref> [[File:Chutia king Lakshminarayan brick from Rukmininagar.jpg|thumb|ৰুক্মিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নাম খোদিত ইটা।]] ==ইতিহাস== ৰুক্মিণীনগৰ সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে আহোমসকলে অধিকাৰ কৰাৰ আগলৈকে চুতীয়া ৰাজ্যই শদিয়া অঞ্চলত প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছিল। প্ৰত্নস্থলীখনৰ স্থাপত্যৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ, বিশেষকৈ শিল আৰু ইটাৰ সংমিশ্ৰণেৰে নিৰ্মিত গাঁথনি, বৃহৎ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু পাহাৰৰ দাঁতিত স্থাপিত দুৰ্গীকৰণ ব্যৱস্থা, লোহিত উপত্যকাত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ।{{sfn|Dutta Choudhury|1978|p=40}} হেনেইৰ মতে, পাহাৰ আৰু সমতল ভূমিৰ সংযোগস্থলত থকা দুৰ্গখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে ইয়াক প্ৰতিৰক্ষামূলক চৌহদ অথবা আক্ৰমণৰ সময়ত আশ্ৰয়স্থল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাৰ সম্ভাৱনা সূচায়।{{sfn|Hannay|1848|pp=461–462}} বুৰঞ্জীসমূহত ''দৈ-চন্তান'' বা ''চন্দনগিৰি'' নামৰ দুৰ্গীকৃত পাহাৰীয়া বসতিস্থলীখনক ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত নিজৰ ৰাজধানী আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হোৱাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাই আশ্ৰয় লোৱা স্থান হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বিৱৰণ অনুসৰি, দুৰ্গৰ ৰক্ষকসকলে পাহাৰৰ ঢালেদি ডাঙৰ ডাঙৰ শিল বগৰাই দিছিল। ইয়াৰ ফলত আগবাঢ়ি অহা বহুতো আহোম সৈন্যৰ মৃত্যু হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম বাহিনীয়ে তিনিওফালৰ পৰা আক্ৰমণ চলাইছিল আৰু ''ঘিলা'' লতাৰ সহায়ত দুৰ্গৰ প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিসমূহ বগাই উঠিছিল। বুৰঞ্জীৰ এই বিৱৰণত দুৰ্গীকৃত অঞ্চলটোৰ ভিতৰত কেইবাখনো গাঁও আৰু এখন প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ বা ''বৰদুৱাৰ'' থকাৰ কথাও উল্লেখ আছে। আহোম সেনাপতি চাও ৰূপকে এখন গাঁৱত চল্লিশজন চুতীয়াৰ মুখামুখি হৈছিল। আনহাতে চুতীয়া ৰজা আৰু তেওঁৰ বাহিনীয়ে প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত আক্ৰমণকাৰীসকলৰ ওপৰত শিল বগৰাই প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–57.</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সেনাপতি ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুং বুঢ়াগোহাঁয়ে চুতীয়া ৰজা আৰু ৰাণীক আক্ৰমণ কৰিছিল। এই যুদ্ধত চুতীয়া ৰজাক হত্যা কৰি তেওঁৰ মূৰ কাটি লোৱা হৈছিল। কটা মূৰটো সেই সময়ত [[শদিয়া]]ৰ [[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰত]] শিবিৰ পাতি থকা আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ৰ ওচৰলৈ পঠিওৱা হৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–57.</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত দৈ-চন্তানৰ চুতীয়াসকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰাৰ কথাও বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। অৱশ্যে পৰৱৰ্তী সময়ত এই বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–63.</ref> এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে শদিয়া অঞ্চলত হেনেই চলোৱা অনুসন্ধানসমূহৰ সাৰাংশ দাঙি ধৰি ইয়াৰ ধ্বংসপ্ৰাপ্ত নগৰসমূহক এটা বৃহত্তৰ স্থলপথ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছিল। তেওঁ হেনেইৰ এই মত উল্লেখ কৰিছিল যে কোচ ৰজা [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ ৰাজত্বকালৰ আগতেই অঞ্চলটোত এটা ওখকৈ নিৰ্মিত পথ বিদ্যমান আছিল। এই পথটোৱে শদিয়াৰ পূবফালে থকা পুৰণি নগৰসমূহক উজনি অসমৰ পশ্চিমফালৰ জিলাসমূহৰ সৈতে সংযোগ কৰিছিল। লগতে [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু বুঢ়াবুঢ়ী থানলৈ যোৱা তীৰ্থযাত্ৰীসকলেও এই পথ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। শ্বেইক্সপীয়েৰে এই প্ৰাচীন পথটোক ষোড়শ শতিকাৰ ''কমলী আলি''ৰ পৰা পৃথক বুলি দেখুৱাইছিল। কমলী আলি আছিল নৰনাৰায়ণৰ অধীনত কোচবিহাৰৰ পৰা অসমৰ [[নাৰায়ণপুৰ]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ কৰা এটা ওখকৈ নিৰ্মিত পথ।<ref name="Shakespear1914-road">{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-Eastern Frontier |url=https://archive.org/details/india.history.resource.88814 |location=London |publisher=Macmillan and Co. |year=1914 |pages=[https://archive.org/details/india.history.resource.88814/page/24 24], 84–85 }}</ref> ==স্থাপত্য== ৰুক্মিণীনগৰৰ দুৰ্গীকৰণ ব্যৱস্থাত মাটিৰ বৃহৎ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, বালিশিলৰ গাঁথনি আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত প্ৰৱেশদ্বাৰৰ সংমিশ্ৰণ দেখা যায়। এই গাঁথনিসমূহ পাহাৰৰ পাদদেশৰ এখন ওখ মালভূমিৰ দাঁতিজুৰি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি দুৰ্গীকৃত চৌহদটোৰ ভিতৰত ইটাৰে নিৰ্মিত ওপৰিভাগৰ গাঁথনি আৰু দ্বিতীয় শাৰীৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ লগতে আন ইটাৰ গাঁথনিও আছিল।{{sfn|Dutta Choudhury|1978|p=40}} হেনেই অনুমান কৰিছিল যে দুৰ্গৰ প্ৰতিৰক্ষা চৌহদটো কেইবামাইল বিস্তৃত হৈ দিবাং নদীৰ দিশলৈ আগবাঢ়ি গৈছিল। অঞ্চলটোত পোৱা ফলমূলৰ গছ আৰু মাটিৰ পাত্ৰসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ ঠাইখনত পূৰ্বতে মানুহৰ বসতি আছিল অথবা অন্ততঃ গ্ৰীষ্মকালীন বাসস্থান হিচাপে কেতিয়াবা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰিছিল।<ref>"The tableland to the east being naturally strong from the steepness and difficulty of ascent, required no artificial defences, and from the circumstance of the rampart and wall abutting upon the souther most point of the tableland, it appeared to me evident that those works, to their utmost extent westward, probably to the Dibong, about 4 miles distant, were merely intended to enclose the table-land at the foot of the hills, and thus form a place of refuge in time of invasion. The quantity of fruit trees, such as Shaum (Artocarpus chaplasha), Jack and Mangoe, would also lead us to suppose that the place had been peopled, or at least that it had been occasionally occupied as a summer residence." {{harvcol|Hannay|1848|p=461}}</ref> ১৮৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত দিবাং আৰু ডিক্ৰং নদীৰ গিৰিখাতৰ মাজৰ একেটা বৃহত্তৰ অঞ্চলত চাৰিটা বৃহৎ পুখুৰী আৰু বিস্তৃত ইটাৰ ভিত্তিৰ অৱশেষ পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল। ইয়াৰে এটা পুখুৰী ''[[শিৱসাগৰ পুখুৰী|শিৱসাগৰৰ বিখ্যাত পুখুৰীটোৰ]] প্ৰায় সমান বৃহৎ'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। অৱশ্যে সেই সময়ৰ প্ৰতিবেদনসমূহত এই গাঁথনিসমূহ পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ ভিতৰত, তাৰ কাষৰ মালভূমিত নে বৃহত্তৰ সমতলভূমিৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চলৰ আন কোনো স্থানত আছিল, সেই কথা নিৰ্দিষ্ট কৰা হোৱা নাছিল।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Assam District Gazetteers, Vol. VIII: Lakhimpur |publisher=The City Press |location=Calcutta |year=1905 |page=93 |url=https://archive.org/stream/dli.ministry.07343/GR346_djvu.txt |quote=In 1873, four tanks were discovered in the same locality, one almost as large as the famous tank at Sibsagar, and the brick foundations of what must once have been extensive buildings. }}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/16 16] |quote=In the same locality are four large tanks and the brick foundations of what must have been extensive buildings. }}</ref> দুৰ্গৰ প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত এটা ওখ মাটিৰ প্ৰাচীৰ আছিল। এই প্ৰাচীৰৰ তলৰ অংশ কাটি সমান কৰা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে আবৃত আছিল আৰু ওপৰৰ অংশত ইটাৰে নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা দেৱাল স্থাপন কৰা হৈছিল। এই গাঁথনিসমূহত কোনো গাঁথনি-মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল। ওপৰৰ ইটাৰ প্ৰাচীৰসমূহ প্ৰায় ৪–৪.৫ ফুট বা ১.২–১.৪ মিটাৰ ডাঠ আছিল। এই প্ৰাচীৰসমূহ বিভিন্ন আকাৰৰ ভালদৰে পোৰা ইটা কেইবাটাও শাৰীত সজাই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিছুমান ইটাৰ তৰপ বাহিৰলৈ ওলাই থকা অৱস্থাত সজাই সাধাৰণ কাৰ্নিচসদৃশ গঠন সৃষ্টি কৰা হৈছিল।{{sfn|Hannay|1848|pp=460–461}} মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো উত্তৰ-পশ্চিম দিশে কমেও এক-চতুৰ্থাংশ মাইল বা প্ৰায় ৪০০ মিটাৰ বিস্তৃত আছিল। ইটাৰ প্ৰাচীৰৰ কিছুমান অংশ প্ৰায় পাঁচ ফুট বা ১.৫ মিটাৰ ওখ আছিল। এই প্ৰাচীৰসমূহত সৰু সৰু ফুটা আছিল, যিবোৰ সম্ভৱতঃ ধনু-কাঁড় বা বৰছাৰে প্ৰতিৰোধ কৰাৰ উদ্দেশ্যে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। কেইবাটাও স্থানত প্ৰাচীৰটো সমকোণত ঘূৰি যোৱা দেখা গৈছিল। ইয়াৰ পৰা কাষৰ ফালৰ পৰা আক্ৰমণকাৰীক প্ৰতিহত কৰাৰ ব্যৱস্থা আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। বিশেষকৈ মালভূমিৰ পৰা ওলাই অহা পাহাৰীয়া অংশসমূহৰ ওচৰত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰক অতিক্ৰম কৰা আন প্ৰাচীৰৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল। এই গাঁথনিসমূহৰ ভিত্তিত দুৰ্গৰ ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ নিৰ্দিষ্ট প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। হেনেইৰ জৰীপৰ সময়তে দুৰ্গৰ অধিকাংশ গাঁথনি জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাত আছিল। প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰসমূহৰ ওপৰত গছ-গছনি আৰু ডাঙৰ ডাঙৰ গছ গজি উঠিছিল।{{sfn|Hannay|1848|pp=461–462}} বুৰঞ্জীসমূহত বৰ্ণিত চন্দনগিৰি আক্ৰমণৰ ঘটনাৰ পৰা দুৰ্গখনৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা কেইবাটাও স্তৰত বিভক্ত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। এই অনুসৰি, প্ৰথমে বাহিৰৰ পাহাৰীয়া ঢালত, তাৰ পিছত জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলত আৰু শেষত প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ বা ''বৰদুৱাৰ''ত প্ৰতিৰোধ গঢ়ি তোলা হৈছিল। এই বিৱৰণৰ সৈতে ৰুক্মিণীনগৰত দেখা পোৱা প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিসমূহৰ বিন্যাসৰ সামগ্ৰিক সাদৃশ্য আছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–57.</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', p. 17.</ref> [[File:Offset Gateways and Ramparts of Historical Forts.png|thumb|কেইখনমান মধ্যযুগীয় দুৰ্গত ব্যৱহৃত বেঁকা বা দিশ সলনি কৰা প্ৰৱেশদ্বাৰৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা দেখুওৱা চিত্ৰ।]] ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান== ===১৮৪৮ চনৰ হেনেইৰ প্ৰতিবেদন=== প্ৰত্নস্থলীখনৰ পৰা বৃহৎ পৰিমাণৰ মৃৎপাত্ৰ আৰু মাটিৰে নিৰ্মিত সামগ্ৰীৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত পানী সংৰক্ষণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা ডাঙৰ পাত্ৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা বৃহৎ পাত্ৰ আৰু বিভিন্ন আকাৰৰ সৰু সৰু পাত্ৰও আছিল। ডিক্ৰং নদীৰ তলিতো এইধৰণৰ মৃৎপাত্ৰৰ ভঙা অংশ পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল। এই পাত্ৰসমূহ নিৰ্মাণসামগ্ৰীৰ গুণ আৰু আকৃতিৰ ফালৰ পৰা সমসাময়িক অসমীয়া মৃৎপাত্ৰতকৈ পৃথক আছিল। ইয়াৰ লগতে গংগা উপত্যকাৰ মৃৎপাত্ৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাৰ সৈতেও সাদৃশ্য দেখা গৈছিল।{{sfn|Hannay|1848|pp=461–462}} ===১৯৭৩–৭৪ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ=== ১৯৭৩ চনৰ জানুৱাৰী মাহৰ পৰা ১৯৭৪ চনৰ এপ্ৰিল মাহলৈ অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা বিভাগে প্ৰত্নস্থলীখনত অধিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান চলাইছিল। এই অনুসন্ধানসমূহে ৰুক্মিণীনগৰ প্ৰত্নস্থলীৰ বিষয়ে নতুন তথ্য প্ৰদান কৰে। ৰ'ইঙৰ উত্তৰফালৰ পাহাৰসমূহত, বিশেষকৈ চিদু আৰু চিমিৰি গাঁৱৰ মাজত, সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ৩০৫ মিটাৰ উচ্চতাত সিঁচৰতি হৈ থকা ইটাৰ গাঁথনিৰ অৱশেষ আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল।{{sfn|Dutta Choudhury|1978|pp=40–41}} ৰ'ইঙৰ পৰা প্ৰায় ১১ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ চিমিৰিত চলোৱা খননকাৰ্যত ইটাৰে নিৰ্মিত দুটা কোঠাৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল। কোঠা দুটাৰ পৰিমাপ আছিল ক্ৰমে ১০ × ১০ মিটাৰ আৰু ১০ × ১২ মিটাৰ। কোঠা দুটা পাহাৰৰ ঢালত নিৰ্মিত আছিল আৰু ইটোৰ পৰা সিটোৰ দূৰত্ব প্ৰায় ১৪ মিটাৰ আছিল। এই গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত নদীৰ সোঁতে কঢ়িয়াই অনা সামগ্ৰী জমা হৈ থকা দেখা গৈছিল। এই তথ্যৰ ভিত্তিত বানপানীৰ ফলত গাঁথনিসমূহ ধ্বংস হোৱা বুলি অনুমান কৰা হৈছে। খননকাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ভঙা অংশসমূহ আকৃতি, নিৰ্মাণসামগ্ৰী আৰু নিৰ্মাণকৌশলৰ ফালৰ পৰা ভীষ্মকনগৰত পোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে মিলে। ইয়াৰ পৰা একেটা সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা এই অঞ্চললৈও বিস্তৃত হৈছিল বুলি সূচায়।{{sfn|Dutta Choudhury|1978|pp=40–41}} এই অঞ্চলৰ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহৰ ভিতৰত চিদু পৰিদৰ্শন বাংলোৰ ওচৰৰ স্থান, চিদু আৰু চিমিৰিৰ মাজৰ ''চেকো নাটি'' আৰু চিমিৰিৰ উত্তৰফালে প্ৰায় ৬১০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত পাহাৰীয়া স্থান উল্লেখযোগ্য। জৰীপৰ সময়ত প্ৰথম দুটা স্থানত কোনো বিশেষ উল্লেখযোগ্য গাঁথনিৰ অৱশেষ দেখা পোৱা হোৱা নাছিল। অৱশ্যে পূৰ্বৰ প্ৰতিবেদনসমূহত চিদুত মৃৎপাত্ৰৰ ভঙা অংশ আৰু চেকো নাটিত ইটাৰ প্ৰাচীৰ তথা খটখটীৰ অৱশেষ থকাৰ উল্লেখ আছে। চিমিৰিৰ উত্তৰফালৰ অধিক উচ্চতাত অৱস্থিত স্থানটোত কোনো নিৰ্দিষ্ট বিন্যাস নথকাকৈ সিঁচৰতি হৈ থকা ইটা পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ পৰা সেই স্থানৰ গাঁথনিসমূহ ব্যাপকভাৱে ধ্বংস হোৱা বুলি সূচায়।{{sfn|Dutta Choudhury|1978|pp=40–41}} প্ৰতিৰক্ষাৰ উপযোগী পাহাৰীয়া অঞ্চলজুৰি এই প্ৰত্নস্থলীসমূহ বিস্তৃত হৈ থকাৰ পৰা ইহঁত চিদুৰ পৰা চিমিৰিলৈ বিস্তৃত একেটা বৃহৎ দুৰ্গীকৃত চৌহদৰ অংশ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। এই চৌহদৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ সম্ভৱতঃ চেকো নাটি আছিল। আন এটা সংশ্লিষ্ট প্ৰত্নস্থলী হৈছে ''ডুকু লিম্বো''। এই স্থানটো দিবাং নদীৰ বাওঁপাৰে, এলোপা পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত। ইয়াত ইটাৰ ভঙা অংশ পোৱা গৈছে। এই অৱশেষসমূহে ভীষ্মকনগৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সাংস্কৃতিক সামগ্ৰীসমূহ এই অঞ্চললৈও বিস্তৃত হৈছিল বুলি সূচায়।{{sfn|Dutta Choudhury|1978|pp=40–41}} এই বৈশিষ্ট্যসমূহে গাঁথনিসমূহ কোনো অনিয়মিত নিৰ্মাণৰ পৰিৱৰ্তে পৰিকল্পিত দুৰ্গীকৰণ ব্যৱস্থাৰ অংশ আছিল বুলি ইংগিত দিয়ে। [[File:Parts of ruined brick foundation of Rumininagar.jpg|thumb|ৰুক্মিণীনগৰৰ ইটাৰ ভিত্তিৰ ধ্বংসাৱশেষৰ অংশ।]] ===১৯৯২–৯৩ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ=== ১৯৯২–৯৩ চনত অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ে ৰ'ইঙৰ ওচৰৰ মায়ো পাহাৰত অধিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান চলায়। এই অনুসন্ধানত ৰুক্মিণীনগৰৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ইটাৰে নিৰ্মিত আন এটা গাঁথনি চিনাক্ত কৰা হৈছিল। প্ৰত্নস্থলীটো ৰুক্মিণীনগৰৰ পৰা প্ৰায় তিনি কিলোমিটাৰ উজনি দিশত, সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ৫৬০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত আছিল। ইয়াত প্ৰায় ২৯ × ২৫ মিটাৰ পৰিমাপৰ এটা আয়তাকাৰ ইটাৰ টিলা আছিল। টিলাটোৰ ওপৰিভাগত বৃহৎ পৰিমাণৰ ইটা আৰু ইটাৰ ভঙা অংশ দেখা গৈছিল। ইটাসমূহৰ আকাৰ প্ৰায় ২০ × ১৬ × ৪ চেণ্টিমিটাৰৰ পৰা ১২ × ৮ × ৩ চেণ্টিমিটাৰলৈকে আছিল। প্ৰাৰম্ভিক অনুসন্ধানৰ ভিত্তিত প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে অনুমান কৰিছিল যে এই গাঁথনিটো বৃহত্তৰ দুৰ্গীকৃত চৌহদলৈ যোৱা পথসমূহ নিৰীক্ষণৰ বাবে ব্যৱহৃত এটা প্ৰহৰী স্তম্ভ বা নিৰীক্ষণ চকী আছিল।<ref>{{harvcol|Archaeological Survey of India|1992–93|p=17}}</ref> ==চিত্ৰ ভঁৰাল== <gallery> File:Roing fort 1.jpg|ৰুক্মিণীনগৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ ভিতৰত থকা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তি। File:Map showing Rukmininagar hill fortifications during the British period.jpg|ব্ৰিটিছ যুগত ৰুক্মিণীনগৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ। File:Ruins of a brick wall present inside the Rukmininagar fort.jpg|ৰুক্মিণীনগৰত খননকাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা ইটাৰ প্ৰাচীৰ। </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 }} * {{cite book |title=Lohit District Gazetteer |last=Dutta Choudhury |first=S. |url=https://archive.org/details/dli.ministry.07320/page/40/mode/1up |year=1978 |publisher=Government of Arunachal Pradesh |pages=37–40 }} * {{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |year=1848 |title=Account of the Ruins in the Vicinity of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |pages=459–472 }} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |year=1978 |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |url=https://www.jstor.org/stable/41691751 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 }} * {{cite book |author=Archaeological Survey of India |title=Indian Archaeology 1992–93: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=1997 |url=https://archive.org/details/indianarchaeology199293areview_611_L |ref={{harvid|Archaeological Survey of India|1992–93}} }} {{refend}} {{Arunachal Pradesh}} ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[শদিয়া]] * [[পদুম পুখুৰী, শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[গোম্চি]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * ৰামঘাট–তৰাছো ধ্বংসাৱশেষ [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] 7279yl46e4d3e6peljdbfog9aecditk 649034 649005 2026-11-01T21:32:47Z Ananya Taye 28065 649034 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|ভাৰতৰ অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক পাহাৰীয়া দুৰ্গ}} {{Infobox historic site | name = ৰুক্মিণীনগৰ | other_name = চন্দনগিৰি আৰু চিদু-চিমিৰি দুৰ্গ | image = Roing fort.jpg | alt = ৰুক্মিণীনগৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গত থকা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তি বা ভেটিৰ অৱশেষ | caption = ৰুক্মিণীনগৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গত থকা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তি বা ভেটিৰ অৱশেষ | pushpin_alt = | pushpin_map = | pushpin_caption = | coordinates = {{coord|28.1852621|95.7898874|region:IN_type:landmark|display=inline,title}} | location = [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], ভাৰত | type = বসতিস্থলী | length = | width = | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] (লক্ষ্মীনাৰায়ণ<ref>{{harvcol|Neog|1978|pp=817, 819}}</ref> | built = ত্ৰয়োদশ শতিকা | epochs = | cultures = | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = | archaeologists = | condition = | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = | designation1 = | designation1_offname = | designation1_date = | designation1_number = | designation1_criteria = | designation1_type = | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ''' হৈছে ভাৰতৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ত অৱস্থিত এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক পাহাৰীয়া দুৰ্গ। ঔপনিৱেশিক যুগৰ প্ৰাৰম্ভিক বিৱৰণসমূহত ইয়াক ''বিছমুক নগৰ'' (''Bishmook Nuggur'') বা ''ভীষ্মকনগৰ'' নামেৰেও উল্লেখ কৰা হৈছিল। প্ৰত্নস্থলীটো [[শদিয়া]]ৰ সমতল অঞ্চলৰ উত্তৰফালে, ডিক্ৰং আৰু [[দিবাং নদী]]ৰ জলপ্ৰণালীৰ মাজত, চিদু আৰু চিমিৰি গাঁৱৰ ওচৰৰ পাহাৰসমূহত অৱস্থিত। ইয়াত এখন উচ্চ মালভূমিৰ বিভিন্ন অংশত সিঁচৰতি হৈ থকা ইটা আৰু শিলৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ পোৱা যায়। প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণে এই প্ৰত্নস্থলীখন [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ সৈতে একে সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি সূচায়।{{sfn|Dutta Choudhury|1978|p=40}} ভীষ্মকনগৰক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="apgov">{{cite web |title=Bhismaknagar |url=http://arunachalpradesh.gov.in/bnagar.htm |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20170611120146/http://arunachalpradesh.gov.in/bnagar.htm |archive-date=11 June 2017 |url-status=dead }}</ref> এই সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত ৰুক্মিণীনগৰ চুতীয়া ৰাজত্বকালত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি সূচোৱা হৈছে।<ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrī-śrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ৰুক্মিণীনগৰৰ ধ্বংসাৱশেষৰ পৰা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নাম খোদিত এখন ইটা উদ্ধাৰ হোৱাটোৱেও এই চিনাক্তকৰণৰ সমৰ্থনত প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ আগবঢ়ায়। ইয়াৰ পৰা প্ৰত্নস্থলীখন চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ৰাজত্বকালত ব্যৱহৃত হৈছিল আৰু তেওঁৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Neog|1978|pp=817, 819}}</ref> এই প্ৰত্নস্থলীটো চুতীয়া ৰাজ্যৰ ঐতিহাসিক [[শদিয়া|সধয়াপুৰ]] ৰাজধানী অঞ্চলৰ অংশ আছিল। ইয়াক বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত ''দৈ-চন্তান'' (''Doi-Chantan'') বা ''চন্দনগিৰি'' নামৰ দুৰ্গীকৃত পাহাৰীয়া নগৰখনৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।<ref>"Here our guide, who by the way had never seen the Fort, said we had reached it, and mentioned that the tract of table land covered with various fruit trees extended inland to the foot of the Giri mountain." {{harvcol|Hannay|1848|p=460}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত তিনিখন দুৰ্গীকৃত চুতীয়া নগৰৰ ভিতৰত চন্দনগিৰি আছিল অন্যতম। আন দুখন আছিল [[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰ]], যাক টাই ভাষাত ''চে-লুং'' (''Che-lung'') বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, আৰু [[ভীষ্মকনগৰ|থাংগিৰি]], যাৰ টাই নাম আছিল ''দৈ-থাং'' (''Doi-Thang'')।<ref name="Jacquesson-Celung">{{cite web |last=Jacquesson |first=François |title=Ahom Raja Suhum's War Against the Chutias: The Texts |page=23 |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations/page/n21/mode/2up |via=Internet Archive |access-date=14 August 2026 }}</ref><ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–63.</ref> প্ৰাৰম্ভিক দুৰ্গটো চুতীয়া ৰজা [[ৰত্নধ্বজপাল|গৌৰীনাৰায়ণ]]ৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ শৃংখলাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। চুতীয়া বুৰঞ্জীসমূহ অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্য সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে তেওঁ বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh. }}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, bur directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছ বিষয়া এছ. এফ. হেনেই প্ৰথমবাৰৰ বাবে এই প্ৰত্নস্থলীখনৰ বিস্তৃত বিৱৰণ দিছিল। তেওঁ ইয়াক কুণ্ডিলপুৰৰ পৌৰাণিক ৰজা ভীষ্মকৰ নগৰ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।{{sfn|Hannay|1848|p=459}} পৰৱৰ্তী প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু গেজেটিয়াৰসমূহত ৰুক্মিণীনগৰক ৰ'ইঙৰ পূবফালে অৱস্থিত অধিক পৰিচিত দুৰ্গীকৃত প্ৰত্নস্থলী [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা পৃথক স্থান হিচাপে দেখুওৱা হৈছে।{{sfn|Dutta Choudhury|1978|p=40}} [[File:Historical cities of Sadiya.jpg|thumb|সধয়াপুৰৰ আন দুখন নগৰৰ সৈতে ৰুক্মিণীনগৰৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] ==অৱস্থান== ৰুক্মিণীনগৰ শদিয়াৰ সমতল ভূমিৰ উত্তৰফালৰ পাহাৰৰ পাদদেশত, ডিক্ৰং আৰু দিবাং নদীৰ মাজত অৱস্থিত। প্ৰত্নস্থলীটো প্ৰাকৃতিকভাৱে ওখ এখন মালভূমিত অৱস্থিত। সমতল অঞ্চলৰ পৰা নদীপথ আৰু থিয় পাহাৰীয়া বাটেদি এই স্থানত উপনীত হ'ব পাৰি। হেনেইৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ইয়ালৈ যাবলৈ প্ৰথমে শদিয়াৰ সমতল অঞ্চল অতিক্ৰম কৰিবলগীয়া হৈছিল। তাৰ পিছত ডিক্ৰং নদীৰ উপত্যকাৰে আগবাঢ়ি প্ৰায় ৮০–১০০ ফুট বা ২৪–৩০ মিটাৰ ওখ থিয় পাহাৰ বগাই বনাঞ্চলেৰে আবৃত মালভূমিখনত উপনীত হ'ব লাগিছিল।{{sfn|Hannay|1848|p=460}} [[File:Ruined inner wall inside the Rukmininagar hill fort.jpg|thumb|ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গৰ ভিতৰৰ প্ৰাচীৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] ==নামৰ উৎপত্তি আৰু চিনাক্তকৰণ== ''ৰুক্মিণীনগৰ'' নামটো পৌৰাণিক ৰজা [[ভীষ্মক]]ৰ কন্যা [[ৰুক্মিণী]]ৰ সৈতে প্ৰত্নস্থলীখনক সম্পৰ্কিত কৰা স্থানীয় পৰম্পৰাৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে। এই পৰম্পৰাসমূহত চিদু আৰু চিমিৰি গাঁৱৰ ওচৰৰ পাহাৰীয়া গাঁথনিসমূহক ৰুক্মিণীৰ বাসস্থানৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বিৱৰণত হেনেই প্ৰত্নস্থলীখনক ''বিছমুক নগৰ'' (''Bishmook Nuggur'') বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ ইয়াক পৌৰাণিক ৰজা ভীষ্মকে নিৰ্মাণ কৰা এখন নগৰ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।{{sfn|Hannay|1848|p=459}} ইয়াত শদিয়া অঞ্চলৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ধ্বংসাৱশেষসমূহক [[মহাভাৰত]] আৰু পুৰাণসমূহত উল্লেখিত স্থানৰ সৈতে একে বুলি গণ্য কৰাৰ ঔপনিৱেশিক যুগৰ এক বহল প্ৰৱণতা প্ৰতিফলিত হৈছে। আধুনিক গৱেষণাত ৰুক্মিণীনগৰক ৰ'ইঙৰ পূবফালে থকা ভীষ্মকনগৰৰ পৰা পৃথক এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান হিচাপে গণ্য কৰা হয়। অৱশ্যে দুয়োটা প্ৰত্নস্থলী চুতীয়া ৰাজ্যৰ বৃহত্তৰ সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।{{sfn|Dutta Choudhury|1978|p=40}} প্ৰত্নস্থলীখনত ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নাম খোদিত এখন ইটা উদ্ধাৰ হোৱা ঘটনাকো তেওঁৰ ৰাজত্বকালত দুৰ্গটো ব্যৱহৃত হোৱাৰ প্ৰমাণ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। এই প্ৰত্নস্থলীটো শদিয়াক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ় লৈ উঠা সধয়াপুৰীৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ অংশ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Neog|1978|pp=817, 819}}</ref> [[File:Chutia king Lakshminarayan brick from Rukmininagar.jpg|thumb|ৰুক্মিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নাম খোদিত ইটা।]] ==ইতিহাস== ৰুক্মিণীনগৰ সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে আহোমসকলে অধিকাৰ কৰাৰ আগলৈকে চুতীয়া ৰাজ্যই শদিয়া অঞ্চলত প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছিল। প্ৰত্নস্থলীখনৰ স্থাপত্যৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ, বিশেষকৈ শিল আৰু ইটাৰ সংমিশ্ৰণেৰে নিৰ্মিত গাঁথনি, বৃহৎ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু পাহাৰৰ দাঁতিত স্থাপিত দুৰ্গীকৰণ ব্যৱস্থা, লোহিত উপত্যকাত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ।{{sfn|Dutta Choudhury|1978|p=40}} হেনেইৰ মতে, পাহাৰ আৰু সমতল ভূমিৰ সংযোগস্থলত থকা দুৰ্গখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে ইয়াক প্ৰতিৰক্ষামূলক চৌহদ অথবা আক্ৰমণৰ সময়ত আশ্ৰয়স্থল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাৰ সম্ভাৱনা সূচায়।{{sfn|Hannay|1848|pp=461–462}} বুৰঞ্জীসমূহত ''দৈ-চন্তান'' বা ''চন্দনগিৰি'' নামৰ দুৰ্গীকৃত পাহাৰীয়া বসতিস্থলীখনক ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত নিজৰ ৰাজধানী আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হোৱাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাই আশ্ৰয় লোৱা স্থান হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বিৱৰণ অনুসৰি, দুৰ্গৰ ৰক্ষকসকলে পাহাৰৰ ঢালেদি ডাঙৰ ডাঙৰ শিল বগৰাই দিছিল। ইয়াৰ ফলত আগবাঢ়ি অহা বহুতো আহোম সৈন্যৰ মৃত্যু হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম বাহিনীয়ে তিনিওফালৰ পৰা আক্ৰমণ চলাইছিল আৰু ''ঘিলা'' লতাৰ সহায়ত দুৰ্গৰ প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিসমূহ বগাই উঠিছিল। বুৰঞ্জীৰ এই বিৱৰণত দুৰ্গীকৃত অঞ্চলটোৰ ভিতৰত কেইবাখনো গাঁও আৰু এখন প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ বা ''বৰদুৱাৰ'' থকাৰ কথাও উল্লেখ আছে। আহোম সেনাপতি চাও ৰূপকে এখন গাঁৱত চল্লিশজন চুতীয়াৰ মুখামুখি হৈছিল। আনহাতে চুতীয়া ৰজা আৰু তেওঁৰ বাহিনীয়ে প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত আক্ৰমণকাৰীসকলৰ ওপৰত শিল বগৰাই প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–57.</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সেনাপতি ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুং বুঢ়াগোহাঁয়ে চুতীয়া ৰজা আৰু ৰাণীক আক্ৰমণ কৰিছিল। এই যুদ্ধত চুতীয়া ৰজাক হত্যা কৰি তেওঁৰ মূৰ কাটি লোৱা হৈছিল। কটা মূৰটো সেই সময়ত [[শদিয়া]]ৰ [[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰত]] শিবিৰ পাতি থকা আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ৰ ওচৰলৈ পঠিওৱা হৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–57.</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত দৈ-চন্তানৰ চুতীয়াসকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰাৰ কথাও বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। অৱশ্যে পৰৱৰ্তী সময়ত এই বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–63.</ref> এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে শদিয়া অঞ্চলত হেনেই চলোৱা অনুসন্ধানসমূহৰ সাৰাংশ দাঙি ধৰি ইয়াৰ ধ্বংসপ্ৰাপ্ত নগৰসমূহক এটা বৃহত্তৰ স্থলপথ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছিল। তেওঁ হেনেইৰ এই মত উল্লেখ কৰিছিল যে কোচ ৰজা [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ ৰাজত্বকালৰ আগতেই অঞ্চলটোত এটা ওখকৈ নিৰ্মিত পথ বিদ্যমান আছিল। এই পথটোৱে শদিয়াৰ পূবফালে থকা পুৰণি নগৰসমূহক উজনি অসমৰ পশ্চিমফালৰ জিলাসমূহৰ সৈতে সংযোগ কৰিছিল। লগতে [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু বুঢ়াবুঢ়ী থানলৈ যোৱা তীৰ্থযাত্ৰীসকলেও এই পথ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। শ্বেইক্সপীয়েৰে এই প্ৰাচীন পথটোক ষোড়শ শতিকাৰ ''কমলী আলি''ৰ পৰা পৃথক বুলি দেখুৱাইছিল। কমলী আলি আছিল নৰনাৰায়ণৰ অধীনত কোচবিহাৰৰ পৰা অসমৰ [[নাৰায়ণপুৰ]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ কৰা এটা ওখকৈ নিৰ্মিত পথ।<ref name="Shakespear1914-road">{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-Eastern Frontier |url=https://archive.org/details/india.history.resource.88814 |location=London |publisher=Macmillan and Co. |year=1914 |pages=[https://archive.org/details/india.history.resource.88814/page/24 24], 84–85 }}</ref> ==স্থাপত্য== ৰুক্মিণীনগৰৰ দুৰ্গীকৰণ ব্যৱস্থাত মাটিৰ বৃহৎ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, বালিশিলৰ গাঁথনি আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত প্ৰৱেশদ্বাৰৰ সংমিশ্ৰণ দেখা যায়। এই গাঁথনিসমূহ পাহাৰৰ পাদদেশৰ এখন ওখ মালভূমিৰ দাঁতিজুৰি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি দুৰ্গীকৃত চৌহদটোৰ ভিতৰত ইটাৰে নিৰ্মিত ওপৰিভাগৰ গাঁথনি আৰু দ্বিতীয় শাৰীৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ লগতে আন ইটাৰ গাঁথনিও আছিল।{{sfn|Dutta Choudhury|1978|p=40}} হেনেই অনুমান কৰিছিল যে দুৰ্গৰ প্ৰতিৰক্ষা চৌহদটো কেইবামাইল বিস্তৃত হৈ দিবাং নদীৰ দিশলৈ আগবাঢ়ি গৈছিল। অঞ্চলটোত পোৱা ফলমূলৰ গছ আৰু মাটিৰ পাত্ৰসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ ঠাইখনত পূৰ্বতে মানুহৰ বসতি আছিল অথবা অন্ততঃ গ্ৰীষ্মকালীন বাসস্থান হিচাপে কেতিয়াবা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰিছিল।<ref>"The tableland to the east being naturally strong from the steepness and difficulty of ascent, required no artificial defences, and from the circumstance of the rampart and wall abutting upon the souther most point of the tableland, it appeared to me evident that those works, to their utmost extent westward, probably to the Dibong, about 4 miles distant, were merely intended to enclose the table-land at the foot of the hills, and thus form a place of refuge in time of invasion. The quantity of fruit trees, such as Shaum (Artocarpus chaplasha), Jack and Mangoe, would also lead us to suppose that the place had been peopled, or at least that it had been occasionally occupied as a summer residence." {{harvcol|Hannay|1848|p=461}}</ref> ১৮৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত দিবাং আৰু ডিক্ৰং নদীৰ গিৰিখাতৰ মাজৰ একেটা বৃহত্তৰ অঞ্চলত চাৰিটা বৃহৎ পুখুৰী আৰু বিস্তৃত ইটাৰ ভিত্তিৰ অৱশেষ পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল। ইয়াৰে এটা পুখুৰী ''[[শিৱসাগৰ পুখুৰী|শিৱসাগৰৰ বিখ্যাত পুখুৰীটোৰ]] প্ৰায় সমান বৃহৎ'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। অৱশ্যে সেই সময়ৰ প্ৰতিবেদনসমূহত এই গাঁথনিসমূহ পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ ভিতৰত, তাৰ কাষৰ মালভূমিত নে বৃহত্তৰ সমতলভূমিৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চলৰ আন কোনো স্থানত আছিল, সেই কথা নিৰ্দিষ্ট কৰা হোৱা নাছিল।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Assam District Gazetteers, Vol. VIII: Lakhimpur |publisher=The City Press |location=Calcutta |year=1905 |page=93 |url=https://archive.org/stream/dli.ministry.07343/GR346_djvu.txt |quote=In 1873, four tanks were discovered in the same locality, one almost as large as the famous tank at Sibsagar, and the brick foundations of what must once have been extensive buildings. }}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/16 16] |quote=In the same locality are four large tanks and the brick foundations of what must have been extensive buildings. }}</ref> দুৰ্গৰ প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত এটা ওখ মাটিৰ প্ৰাচীৰ আছিল। এই প্ৰাচীৰৰ তলৰ অংশ কাটি সমান কৰা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে আবৃত আছিল আৰু ওপৰৰ অংশত ইটাৰে নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা দেৱাল স্থাপন কৰা হৈছিল। এই গাঁথনিসমূহত কোনো গাঁথনি-মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল। ওপৰৰ ইটাৰ প্ৰাচীৰসমূহ প্ৰায় ৪–৪.৫ ফুট বা ১.২–১.৪ মিটাৰ ডাঠ আছিল। এই প্ৰাচীৰসমূহ বিভিন্ন আকাৰৰ ভালদৰে পোৰা ইটা কেইবাটাও শাৰীত সজাই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিছুমান ইটাৰ তৰপ বাহিৰলৈ ওলাই থকা অৱস্থাত সজাই সাধাৰণ কাৰ্নিচসদৃশ গঠন সৃষ্টি কৰা হৈছিল।{{sfn|Hannay|1848|pp=460–461}} মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো উত্তৰ-পশ্চিম দিশে কমেও এক-চতুৰ্থাংশ মাইল বা প্ৰায় ৪০০ মিটাৰ বিস্তৃত আছিল। ইটাৰ প্ৰাচীৰৰ কিছুমান অংশ প্ৰায় পাঁচ ফুট বা ১.৫ মিটাৰ ওখ আছিল। এই প্ৰাচীৰসমূহত সৰু সৰু ফুটা আছিল, যিবোৰ সম্ভৱতঃ ধনু-কাঁড় বা বৰছাৰে প্ৰতিৰোধ কৰাৰ উদ্দেশ্যে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। কেইবাটাও স্থানত প্ৰাচীৰটো সমকোণত ঘূৰি যোৱা দেখা গৈছিল। ইয়াৰ পৰা কাষৰ ফালৰ পৰা আক্ৰমণকাৰীক প্ৰতিহত কৰাৰ ব্যৱস্থা আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। বিশেষকৈ মালভূমিৰ পৰা ওলাই অহা পাহাৰীয়া অংশসমূহৰ ওচৰত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰক অতিক্ৰম কৰা আন প্ৰাচীৰৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল। এই গাঁথনিসমূহৰ ভিত্তিত দুৰ্গৰ ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ নিৰ্দিষ্ট প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। হেনেইৰ জৰীপৰ সময়তে দুৰ্গৰ অধিকাংশ গাঁথনি জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাত আছিল। প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰসমূহৰ ওপৰত গছ-গছনি আৰু ডাঙৰ ডাঙৰ গছ গজি উঠিছিল।{{sfn|Hannay|1848|pp=461–462}} বুৰঞ্জীসমূহত বৰ্ণিত চন্দনগিৰি আক্ৰমণৰ ঘটনাৰ পৰা দুৰ্গখনৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা কেইবাটাও স্তৰত বিভক্ত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। এই অনুসৰি, প্ৰথমে বাহিৰৰ পাহাৰীয়া ঢালত, তাৰ পিছত জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলত আৰু শেষত প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ বা ''বৰদুৱাৰ''ত প্ৰতিৰোধ গঢ়ি তোলা হৈছিল। এই বিৱৰণৰ সৈতে ৰুক্মিণীনগৰত দেখা পোৱা প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিসমূহৰ বিন্যাসৰ সামগ্ৰিক সাদৃশ্য আছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–57.</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', p. 17.</ref> [[File:Offset Gateways and Ramparts of Historical Forts.png|thumb|কেইখনমান মধ্যযুগীয় দুৰ্গত ব্যৱহৃত বেঁকা বা দিশ সলনি কৰা প্ৰৱেশদ্বাৰৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা দেখুওৱা চিত্ৰ।]] ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান== ===১৮৪৮ চনৰ হেনেইৰ প্ৰতিবেদন=== প্ৰত্নস্থলীখনৰ পৰা বৃহৎ পৰিমাণৰ মৃৎপাত্ৰ আৰু মাটিৰে নিৰ্মিত সামগ্ৰীৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত পানী সংৰক্ষণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা ডাঙৰ পাত্ৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা বৃহৎ পাত্ৰ আৰু বিভিন্ন আকাৰৰ সৰু সৰু পাত্ৰও আছিল। ডিক্ৰং নদীৰ তলিতো এইধৰণৰ মৃৎপাত্ৰৰ ভঙা অংশ পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল। এই পাত্ৰসমূহ নিৰ্মাণসামগ্ৰীৰ গুণ আৰু আকৃতিৰ ফালৰ পৰা সমসাময়িক অসমীয়া মৃৎপাত্ৰতকৈ পৃথক আছিল। ইয়াৰ লগতে গংগা উপত্যকাৰ মৃৎপাত্ৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাৰ সৈতেও সাদৃশ্য দেখা গৈছিল।{{sfn|Hannay|1848|pp=461–462}} ===১৯৭৩–৭৪ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ=== ১৯৭৩ চনৰ জানুৱাৰী মাহৰ পৰা ১৯৭৪ চনৰ এপ্ৰিল মাহলৈ অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা বিভাগে প্ৰত্নস্থলীখনত অধিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান চলাইছিল। এই অনুসন্ধানসমূহে ৰুক্মিণীনগৰ প্ৰত্নস্থলীৰ বিষয়ে নতুন তথ্য প্ৰদান কৰে। ৰ'ইঙৰ উত্তৰফালৰ পাহাৰসমূহত, বিশেষকৈ চিদু আৰু চিমিৰি গাঁৱৰ মাজত, সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ৩০৫ মিটাৰ উচ্চতাত সিঁচৰতি হৈ থকা ইটাৰ গাঁথনিৰ অৱশেষ আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল।{{sfn|Dutta Choudhury|1978|pp=40–41}} ৰ'ইঙৰ পৰা প্ৰায় ১১ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ চিমিৰিত চলোৱা খননকাৰ্যত ইটাৰে নিৰ্মিত দুটা কোঠাৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল। কোঠা দুটাৰ পৰিমাপ আছিল ক্ৰমে ১০ × ১০ মিটাৰ আৰু ১০ × ১২ মিটাৰ। কোঠা দুটা পাহাৰৰ ঢালত নিৰ্মিত আছিল আৰু ইটোৰ পৰা সিটোৰ দূৰত্ব প্ৰায় ১৪ মিটাৰ আছিল। এই গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত নদীৰ সোঁতে কঢ়িয়াই অনা সামগ্ৰী জমা হৈ থকা দেখা গৈছিল। এই তথ্যৰ ভিত্তিত বানপানীৰ ফলত গাঁথনিসমূহ ধ্বংস হোৱা বুলি অনুমান কৰা হৈছে। খননকাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ভঙা অংশসমূহ আকৃতি, নিৰ্মাণসামগ্ৰী আৰু নিৰ্মাণকৌশলৰ ফালৰ পৰা ভীষ্মকনগৰত পোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে মিলে। ইয়াৰ পৰা একেটা সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা এই অঞ্চললৈও বিস্তৃত হৈছিল বুলি সূচায়।{{sfn|Dutta Choudhury|1978|pp=40–41}} এই অঞ্চলৰ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহৰ ভিতৰত চিদু পৰিদৰ্শন বাংলোৰ ওচৰৰ স্থান, চিদু আৰু চিমিৰিৰ মাজৰ ''চেকো নাটি'' আৰু চিমিৰিৰ উত্তৰফালে প্ৰায় ৬১০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত পাহাৰীয়া স্থান উল্লেখযোগ্য। জৰীপৰ সময়ত প্ৰথম দুটা স্থানত কোনো বিশেষ উল্লেখযোগ্য গাঁথনিৰ অৱশেষ দেখা পোৱা হোৱা নাছিল। অৱশ্যে পূৰ্বৰ প্ৰতিবেদনসমূহত চিদুত মৃৎপাত্ৰৰ ভঙা অংশ আৰু চেকো নাটিত ইটাৰ প্ৰাচীৰ তথা খটখটীৰ অৱশেষ থকাৰ উল্লেখ আছে। চিমিৰিৰ উত্তৰফালৰ অধিক উচ্চতাত অৱস্থিত স্থানটোত কোনো নিৰ্দিষ্ট বিন্যাস নথকাকৈ সিঁচৰতি হৈ থকা ইটা পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ পৰা সেই স্থানৰ গাঁথনিসমূহ ব্যাপকভাৱে ধ্বংস হোৱা বুলি সূচায়।{{sfn|Dutta Choudhury|1978|pp=40–41}} প্ৰতিৰক্ষাৰ উপযোগী পাহাৰীয়া অঞ্চলজুৰি এই প্ৰত্নস্থলীসমূহ বিস্তৃত হৈ থকাৰ পৰা ইহঁত চিদুৰ পৰা চিমিৰিলৈ বিস্তৃত একেটা বৃহৎ দুৰ্গীকৃত চৌহদৰ অংশ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। এই চৌহদৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ সম্ভৱতঃ চেকো নাটি আছিল। আন এটা সংশ্লিষ্ট প্ৰত্নস্থলী হৈছে ''ডুকু লিম্বো''। এই স্থানটো দিবাং নদীৰ বাওঁপাৰে, এলোপা পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত। ইয়াত ইটাৰ ভঙা অংশ পোৱা গৈছে। এই অৱশেষসমূহে ভীষ্মকনগৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সাংস্কৃতিক সামগ্ৰীসমূহ এই অঞ্চললৈও বিস্তৃত হৈছিল বুলি সূচায়।{{sfn|Dutta Choudhury|1978|pp=40–41}} এই বৈশিষ্ট্যসমূহে গাঁথনিসমূহ কোনো অনিয়মিত নিৰ্মাণৰ পৰিৱৰ্তে পৰিকল্পিত দুৰ্গীকৰণ ব্যৱস্থাৰ অংশ আছিল বুলি ইংগিত দিয়ে। [[File:Parts of ruined brick foundation of Rumininagar.jpg|thumb|ৰুক্মিণীনগৰৰ ইটাৰ ভিত্তিৰ ধ্বংসাৱশেষৰ অংশ।]] ===১৯৯২–৯৩ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ=== ১৯৯২–৯৩ চনত অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ে ৰ'ইঙৰ ওচৰৰ মায়ো পাহাৰত অধিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান চলায়। এই অনুসন্ধানত ৰুক্মিণীনগৰৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ইটাৰে নিৰ্মিত আন এটা গাঁথনি চিনাক্ত কৰা হৈছিল। প্ৰত্নস্থলীটো ৰুক্মিণীনগৰৰ পৰা প্ৰায় তিনি কিলোমিটাৰ উজনি দিশত, সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ৫৬০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত আছিল। ইয়াত প্ৰায় ২৯ × ২৫ মিটাৰ পৰিমাপৰ এটা আয়তাকাৰ ইটাৰ টিলা আছিল। টিলাটোৰ ওপৰিভাগত বৃহৎ পৰিমাণৰ ইটা আৰু ইটাৰ ভঙা অংশ দেখা গৈছিল। ইটাসমূহৰ আকাৰ প্ৰায় ২০ × ১৬ × ৪ চেণ্টিমিটাৰৰ পৰা ১২ × ৮ × ৩ চেণ্টিমিটাৰলৈকে আছিল। প্ৰাৰম্ভিক অনুসন্ধানৰ ভিত্তিত প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে অনুমান কৰিছিল যে এই গাঁথনিটো বৃহত্তৰ দুৰ্গীকৃত চৌহদলৈ যোৱা পথসমূহ নিৰীক্ষণৰ বাবে ব্যৱহৃত এটা প্ৰহৰী স্তম্ভ বা নিৰীক্ষণ চকী আছিল।<ref>{{harvcol|Archaeological Survey of India|1992–93|p=17}}</ref> ==চিত্ৰ ভঁৰাল== <gallery> File:Roing fort 1.jpg|ৰুক্মিণীনগৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ ভিতৰত থকা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তি। File:Map showing Rukmininagar hill fortifications during the British period.jpg|ব্ৰিটিছ যুগত ৰুক্মিণীনগৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ। File:Ruins of a brick wall present inside the Rukmininagar fort.jpg|ৰুক্মিণীনগৰত খননকাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা ইটাৰ প্ৰাচীৰ। </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 }} * {{cite book |title=Lohit District Gazetteer |last=Dutta Choudhury |first=S. |url=https://archive.org/details/dli.ministry.07320/page/40/mode/1up |year=1978 |publisher=Government of Arunachal Pradesh |pages=37–40 }} * {{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |year=1848 |title=Account of the Ruins in the Vicinity of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |pages=459–472 }} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |year=1978 |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |url=https://www.jstor.org/stable/41691751 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 }} * {{cite book |author=Archaeological Survey of India |title=Indian Archaeology 1992–93: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=1997 |url=https://archive.org/details/indianarchaeology199293areview_611_L |ref={{harvid|Archaeological Survey of India|1992–93}} }} {{refend}} {{Arunachal Pradesh}} ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[শদিয়া]] * [[পদুম পুখুৰী, শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ]] * [[গোম্চি]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * ৰামঘাট–তৰাছো ধ্বংসাৱশেষ [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] dp8uzutp321xlnprkyw6vf22h06e4sr 649043 649034 2026-11-01T21:38:26Z Ananya Taye 28065 649043 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|ভাৰতৰ অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক পাহাৰীয়া দুৰ্গ}} {{Infobox historic site | name = ৰুক্মিণীনগৰ | other_name = চন্দনগিৰি আৰু চিদু-চিমিৰি দুৰ্গ | image = Roing fort.jpg | alt = ৰুক্মিণীনগৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গত থকা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তি বা ভেটিৰ অৱশেষ | caption = ৰুক্মিণীনগৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গত থকা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তি বা ভেটিৰ অৱশেষ | pushpin_alt = | pushpin_map = | pushpin_caption = | coordinates = {{coord|28.1852621|95.7898874|region:IN_type:landmark|display=inline,title}} | location = [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], ভাৰত | type = বসতিস্থলী | length = | width = | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য|চুতীয়া ৰজা]] (লক্ষ্মীনাৰায়ণ<ref>{{harvcol|Neog|1978|pp=817, 819}}</ref> | built = ত্ৰয়োদশ শতিকা | epochs = | cultures = | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = | archaeologists = | condition = | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = | designation1 = | designation1_offname = | designation1_date = | designation1_number = | designation1_criteria = | designation1_type = | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ''' হৈছে ভাৰতৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ [[নামনি দিবাং উপত্যকা জিলা]]ত অৱস্থিত এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক পাহাৰীয়া দুৰ্গ। ঔপনিৱেশিক যুগৰ প্ৰাৰম্ভিক বিৱৰণসমূহত ইয়াক ''বিছমুক নগৰ'' (''Bishmook Nuggur'') বা ''ভীষ্মকনগৰ'' নামেৰেও উল্লেখ কৰা হৈছিল। প্ৰত্নস্থলীটো [[শদিয়া]]ৰ সমতল অঞ্চলৰ উত্তৰফালে, ডিক্ৰং আৰু [[দিবাং নদী]]ৰ জলপ্ৰণালীৰ মাজত, চিদু আৰু চিমিৰি গাঁৱৰ ওচৰৰ পাহাৰসমূহত অৱস্থিত। ইয়াত এখন উচ্চ মালভূমিৰ বিভিন্ন অংশত সিঁচৰতি হৈ থকা ইটা আৰু শিলৰ গাঁথনিৰ ধ্বংসাৱশেষ পোৱা যায়। প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণে এই প্ৰত্নস্থলীখন [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ সৈতে একে সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি সূচায়।{{sfn|Dutta Choudhury|1978|p=40}} ভীষ্মকনগৰক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হৈছে।<ref name="apgov">{{cite web |title=Bhismaknagar |url=http://arunachalpradesh.gov.in/bnagar.htm |publisher=Government of Arunachal Pradesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20170611120146/http://arunachalpradesh.gov.in/bnagar.htm |archive-date=11 June 2017 |url-status=dead }}</ref> এই সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত ৰুক্মিণীনগৰ চুতীয়া ৰাজত্বকালত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি সূচোৱা হৈছে।<ref>"The ruins of two forts in Lohit district of Arunachal Pradesh are said to be the remains of Bhīṣmaka’s city, viz. Bhismaknagar (sk. Bhīṣmakanagara): one ruin about 16 miles northwest of Sadiya at the foot of the hills between the rivers Dikrang and Dibang is known as the fort of Bhīṣmaka, and the other about 24 miles north of Sadiya between the gorges of those two rivers is believed to be the fort of Śiśupāla. Based on an inscribed brick with the name of Śrī-śrī-Lakṣmīnārāyaṇa, discovered from the ruins of the forts in Bhismaknagar, it is assumed that Chutiya king Lakṣmīnārāyaṇa of the early fifteenth century had his capital in the area. The paleographical analysis of the inscription supports this dating." {{harvcol|Shin|2020|p=56}}</ref> ৰুক্মিণীনগৰৰ ধ্বংসাৱশেষৰ পৰা ''শ্ৰী শ্ৰী লক্ষ্মীনাৰায়ণ'' নাম খোদিত এখন ইটা উদ্ধাৰ হোৱাটোৱেও এই চিনাক্তকৰণৰ সমৰ্থনত প্ৰত্নতাত্ত্বিক প্ৰমাণ আগবঢ়ায়। ইয়াৰ পৰা প্ৰত্নস্থলীখন চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ ৰাজত্বকালত ব্যৱহৃত হৈছিল আৰু তেওঁৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Neog|1978|pp=817, 819}}</ref> এই প্ৰত্নস্থলীটো চুতীয়া ৰাজ্যৰ ঐতিহাসিক [[শদিয়া|সধয়াপুৰ]] ৰাজধানী অঞ্চলৰ অংশ আছিল। ইয়াক বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত ''দৈ-চন্তান'' (''Doi-Chantan'') বা ''চন্দনগিৰি'' নামৰ দুৰ্গীকৃত পাহাৰীয়া নগৰখনৰ সৈতে চিনাক্ত কৰিব পাৰি।<ref>"Here our guide, who by the way had never seen the Fort, said we had reached it, and mentioned that the tract of table land covered with various fruit trees extended inland to the foot of the Giri mountain." {{harvcol|Hannay|1848|p=460}}</ref> বুৰঞ্জীসমূহত উল্লেখিত তিনিখন দুৰ্গীকৃত চুতীয়া নগৰৰ ভিতৰত চন্দনগিৰি আছিল অন্যতম। আন দুখন আছিল [[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰ]], যাক টাই ভাষাত ''চে-লুং'' (''Che-lung'') বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে, আৰু [[ভীষ্মকনগৰ|থাংগিৰি]], যাৰ টাই নাম আছিল ''দৈ-থাং'' (''Doi-Thang'')।<ref name="Jacquesson-Celung">{{cite web |last=Jacquesson |first=François |title=Ahom Raja Suhum's War Against the Chutias: The Texts |page=23 |url=https://archive.org/details/ahom-buranji-translations/page/n21/mode/2up |via=Internet Archive |access-date=14 August 2026 }}</ref><ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–63.</ref> প্ৰাৰম্ভিক দুৰ্গটো চুতীয়া ৰজা [[ৰত্নধ্বজপাল|গৌৰীনাৰায়ণ]]ৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ শৃংখলাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। চুতীয়া বুৰঞ্জীসমূহ অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্য সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰিছিল। ইয়াৰ লগতে তেওঁ বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh. }}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, bur directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছ বিষয়া এছ. এফ. হেনেই প্ৰথমবাৰৰ বাবে এই প্ৰত্নস্থলীখনৰ বিস্তৃত বিৱৰণ দিছিল। তেওঁ ইয়াক কুণ্ডিলপুৰৰ পৌৰাণিক ৰজা ভীষ্মকৰ নগৰ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।{{sfn|Hannay|1848|p=459}} পৰৱৰ্তী প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু গেজেটিয়াৰসমূহত ৰুক্মিণীনগৰক ৰ'ইঙৰ পূবফালে অৱস্থিত অধিক পৰিচিত দুৰ্গীকৃত প্ৰত্নস্থলী [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ পৰা পৃথক স্থান হিচাপে দেখুওৱা হৈছে।{{sfn|Dutta Choudhury|1978|p=40}} [[File:Historical cities of Sadiya.jpg|thumb|সধয়াপুৰৰ আন দুখন নগৰৰ সৈতে ৰুক্মিণীনগৰৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ।]] ==অৱস্থান== ৰুক্মিণীনগৰ শদিয়াৰ সমতল ভূমিৰ উত্তৰফালৰ পাহাৰৰ পাদদেশত, ডিক্ৰং আৰু দিবাং নদীৰ মাজত অৱস্থিত। প্ৰত্নস্থলীটো প্ৰাকৃতিকভাৱে ওখ এখন মালভূমিত অৱস্থিত। সমতল অঞ্চলৰ পৰা নদীপথ আৰু থিয় পাহাৰীয়া বাটেদি এই স্থানত উপনীত হ'ব পাৰি। হেনেইৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ইয়ালৈ যাবলৈ প্ৰথমে শদিয়াৰ সমতল অঞ্চল অতিক্ৰম কৰিবলগীয়া হৈছিল। তাৰ পিছত ডিক্ৰং নদীৰ উপত্যকাৰে আগবাঢ়ি প্ৰায় ৮০–১০০ ফুট বা ২৪–৩০ মিটাৰ ওখ থিয় পাহাৰ বগাই বনাঞ্চলেৰে আবৃত মালভূমিখনত উপনীত হ'ব লাগিছিল।{{sfn|Hannay|1848|p=460}} [[File:Ruined inner wall inside the Rukmininagar hill fort.jpg|thumb|ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গৰ ভিতৰৰ প্ৰাচীৰৰ ধ্বংসাৱশেষ।]] ==নামৰ উৎপত্তি আৰু চিনাক্তকৰণ== ''ৰুক্মিণীনগৰ'' নামটো পৌৰাণিক ৰজা [[ভীষ্মক]]ৰ কন্যা [[ৰুক্মিণী]]ৰ সৈতে প্ৰত্নস্থলীখনক সম্পৰ্কিত কৰা স্থানীয় পৰম্পৰাৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে। এই পৰম্পৰাসমূহত চিদু আৰু চিমিৰি গাঁৱৰ ওচৰৰ পাহাৰীয়া গাঁথনিসমূহক ৰুক্মিণীৰ বাসস্থানৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। ১৮৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বিৱৰণত হেনেই প্ৰত্নস্থলীখনক ''বিছমুক নগৰ'' (''Bishmook Nuggur'') বুলি উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁ ইয়াক পৌৰাণিক ৰজা ভীষ্মকে নিৰ্মাণ কৰা এখন নগৰ হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল।{{sfn|Hannay|1848|p=459}} ইয়াত শদিয়া অঞ্চলৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক ধ্বংসাৱশেষসমূহক [[মহাভাৰত]] আৰু পুৰাণসমূহত উল্লেখিত স্থানৰ সৈতে একে বুলি গণ্য কৰাৰ ঔপনিৱেশিক যুগৰ এক বহল প্ৰৱণতা প্ৰতিফলিত হৈছে। আধুনিক গৱেষণাত ৰুক্মিণীনগৰক ৰ'ইঙৰ পূবফালে থকা ভীষ্মকনগৰৰ পৰা পৃথক এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান হিচাপে গণ্য কৰা হয়। অৱশ্যে দুয়োটা প্ৰত্নস্থলী চুতীয়া ৰাজ্যৰ বৃহত্তৰ সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।{{sfn|Dutta Choudhury|1978|p=40}} প্ৰত্নস্থলীখনত ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নাম খোদিত এখন ইটা উদ্ধাৰ হোৱা ঘটনাকো তেওঁৰ ৰাজত্বকালত দুৰ্গটো ব্যৱহৃত হোৱাৰ প্ৰমাণ হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে। এই প্ৰত্নস্থলীটো শদিয়াক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ় লৈ উঠা সধয়াপুৰীৰ ৰাজধানী অঞ্চলৰ অংশ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Neog|1978|pp=817, 819}}</ref> [[File:Chutia king Lakshminarayan brick from Rukmininagar.jpg|thumb|ৰুক্মিণীনগৰত উদ্ধাৰ হোৱা চুতীয়া ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণৰ নাম খোদিত ইটা।]] ==ইতিহাস== ৰুক্মিণীনগৰ সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। ষোড়শ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে আহোমসকলে অধিকাৰ কৰাৰ আগলৈকে চুতীয়া ৰাজ্যই শদিয়া অঞ্চলত প্ৰাধান্য বিস্তাৰ কৰিছিল। প্ৰত্নস্থলীখনৰ স্থাপত্যৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ, বিশেষকৈ শিল আৰু ইটাৰ সংমিশ্ৰণেৰে নিৰ্মিত গাঁথনি, বৃহৎ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু পাহাৰৰ দাঁতিত স্থাপিত দুৰ্গীকৰণ ব্যৱস্থা, লোহিত উপত্যকাত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ।{{sfn|Dutta Choudhury|1978|p=40}} হেনেইৰ মতে, পাহাৰ আৰু সমতল ভূমিৰ সংযোগস্থলত থকা দুৰ্গখনৰ কৌশলগত অৱস্থানে ইয়াক প্ৰতিৰক্ষামূলক চৌহদ অথবা আক্ৰমণৰ সময়ত আশ্ৰয়স্থল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাৰ সম্ভাৱনা সূচায়।{{sfn|Hannay|1848|pp=461–462}} বুৰঞ্জীসমূহত ''দৈ-চন্তান'' বা ''চন্দনগিৰি'' নামৰ দুৰ্গীকৃত পাহাৰীয়া বসতিস্থলীখনক ১৫২৪ খ্ৰীষ্টাব্দত নিজৰ ৰাজধানী আক্ৰমণৰ সন্মুখীন হোৱাৰ পিছত চুতীয়া ৰজাই আশ্ৰয় লোৱা স্থান হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে। বিৱৰণ অনুসৰি, দুৰ্গৰ ৰক্ষকসকলে পাহাৰৰ ঢালেদি ডাঙৰ ডাঙৰ শিল বগৰাই দিছিল। ইয়াৰ ফলত আগবাঢ়ি অহা বহুতো আহোম সৈন্যৰ মৃত্যু হৈছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম বাহিনীয়ে তিনিওফালৰ পৰা আক্ৰমণ চলাইছিল আৰু ''ঘিলা'' লতাৰ সহায়ত দুৰ্গৰ প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিসমূহ বগাই উঠিছিল। বুৰঞ্জীৰ এই বিৱৰণত দুৰ্গীকৃত অঞ্চলটোৰ ভিতৰত কেইবাখনো গাঁও আৰু এখন প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ বা ''বৰদুৱাৰ'' থকাৰ কথাও উল্লেখ আছে। আহোম সেনাপতি চাও ৰূপকে এখন গাঁৱত চল্লিশজন চুতীয়াৰ মুখামুখি হৈছিল। আনহাতে চুতীয়া ৰজা আৰু তেওঁৰ বাহিনীয়ে প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত আক্ৰমণকাৰীসকলৰ ওপৰত শিল বগৰাই প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখিছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–57.</ref> পৰৱৰ্তী সময়ত আহোম সেনাপতি ফ্ৰাচেংমুং বৰগোহাঁই আৰু কিংলুং বুঢ়াগোহাঁয়ে চুতীয়া ৰজা আৰু ৰাণীক আক্ৰমণ কৰিছিল। এই যুদ্ধত চুতীয়া ৰজাক হত্যা কৰি তেওঁৰ মূৰ কাটি লোৱা হৈছিল। কটা মূৰটো সেই সময়ত [[শদিয়া]]ৰ [[বৰনগৰ, শদিয়া|বৰনগৰত]] শিবিৰ পাতি থকা আহোম ৰজা [[চুহুংমুং]]ৰ ওচৰলৈ পঠিওৱা হৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–57.</ref> ১৫২৯ খ্ৰীষ্টাব্দত দৈ-চন্তানৰ চুতীয়াসকলে পুনৰ বিদ্ৰোহ কৰাৰ কথাও বুৰঞ্জীত উল্লেখ আছে। অৱশ্যে পৰৱৰ্তী সময়ত এই বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 62–63.</ref> এল. ডব্লিউ. শ্বেইক্সপীয়েৰে শদিয়া অঞ্চলত হেনেই চলোৱা অনুসন্ধানসমূহৰ সাৰাংশ দাঙি ধৰি ইয়াৰ ধ্বংসপ্ৰাপ্ত নগৰসমূহক এটা বৃহত্তৰ স্থলপথ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছিল। তেওঁ হেনেইৰ এই মত উল্লেখ কৰিছিল যে কোচ ৰজা [[নৰনাৰায়ণ]]ৰ ৰাজত্বকালৰ আগতেই অঞ্চলটোত এটা ওখকৈ নিৰ্মিত পথ বিদ্যমান আছিল। এই পথটোৱে শদিয়াৰ পূবফালে থকা পুৰণি নগৰসমূহক উজনি অসমৰ পশ্চিমফালৰ জিলাসমূহৰ সৈতে সংযোগ কৰিছিল। লগতে [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] আৰু বুঢ়াবুঢ়ী থানলৈ যোৱা তীৰ্থযাত্ৰীসকলেও এই পথ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। শ্বেইক্সপীয়েৰে এই প্ৰাচীন পথটোক ষোড়শ শতিকাৰ ''কমলী আলি''ৰ পৰা পৃথক বুলি দেখুৱাইছিল। কমলী আলি আছিল নৰনাৰায়ণৰ অধীনত কোচবিহাৰৰ পৰা অসমৰ [[নাৰায়ণপুৰ]]লৈ নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ কৰা এটা ওখকৈ নিৰ্মিত পথ।<ref name="Shakespear1914-road">{{cite book |last=Shakespear |first=L. W. |title=History of Upper Assam, Upper Burmah and North-Eastern Frontier |url=https://archive.org/details/india.history.resource.88814 |location=London |publisher=Macmillan and Co. |year=1914 |pages=[https://archive.org/details/india.history.resource.88814/page/24 24], 84–85 }}</ref> ==স্থাপত্য== ৰুক্মিণীনগৰৰ দুৰ্গীকৰণ ব্যৱস্থাত মাটিৰ বৃহৎ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, বালিশিলৰ গাঁথনি আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত প্ৰৱেশদ্বাৰৰ সংমিশ্ৰণ দেখা যায়। এই গাঁথনিসমূহ পাহাৰৰ পাদদেশৰ এখন ওখ মালভূমিৰ দাঁতিজুৰি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি দুৰ্গীকৃত চৌহদটোৰ ভিতৰত ইটাৰে নিৰ্মিত ওপৰিভাগৰ গাঁথনি আৰু দ্বিতীয় শাৰীৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ লগতে আন ইটাৰ গাঁথনিও আছিল।{{sfn|Dutta Choudhury|1978|p=40}} হেনেই অনুমান কৰিছিল যে দুৰ্গৰ প্ৰতিৰক্ষা চৌহদটো কেইবামাইল বিস্তৃত হৈ দিবাং নদীৰ দিশলৈ আগবাঢ়ি গৈছিল। অঞ্চলটোত পোৱা ফলমূলৰ গছ আৰু মাটিৰ পাত্ৰসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ ঠাইখনত পূৰ্বতে মানুহৰ বসতি আছিল অথবা অন্ততঃ গ্ৰীষ্মকালীন বাসস্থান হিচাপে কেতিয়াবা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰিছিল।<ref>"The tableland to the east being naturally strong from the steepness and difficulty of ascent, required no artificial defences, and from the circumstance of the rampart and wall abutting upon the souther most point of the tableland, it appeared to me evident that those works, to their utmost extent westward, probably to the Dibong, about 4 miles distant, were merely intended to enclose the table-land at the foot of the hills, and thus form a place of refuge in time of invasion. The quantity of fruit trees, such as Shaum (Artocarpus chaplasha), Jack and Mangoe, would also lead us to suppose that the place had been peopled, or at least that it had been occasionally occupied as a summer residence." {{harvcol|Hannay|1848|p=461}}</ref> ১৮৭৩ খ্ৰীষ্টাব্দত দিবাং আৰু ডিক্ৰং নদীৰ গিৰিখাতৰ মাজৰ একেটা বৃহত্তৰ অঞ্চলত চাৰিটা বৃহৎ পুখুৰী আৰু বিস্তৃত ইটাৰ ভিত্তিৰ অৱশেষ পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল। ইয়াৰে এটা পুখুৰী ''[[শিৱসাগৰ পুখুৰী|শিৱসাগৰৰ বিখ্যাত পুখুৰীটোৰ]] প্ৰায় সমান বৃহৎ'' বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। অৱশ্যে সেই সময়ৰ প্ৰতিবেদনসমূহত এই গাঁথনিসমূহ পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ ভিতৰত, তাৰ কাষৰ মালভূমিত নে বৃহত্তৰ সমতলভূমিৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চলৰ আন কোনো স্থানত আছিল, সেই কথা নিৰ্দিষ্ট কৰা হোৱা নাছিল।<ref>{{cite book |last=Allen |first=B. C. |title=Assam District Gazetteers, Vol. VIII: Lakhimpur |publisher=The City Press |location=Calcutta |year=1905 |page=93 |url=https://archive.org/stream/dli.ministry.07343/GR346_djvu.txt |quote=In 1873, four tanks were discovered in the same locality, one almost as large as the famous tank at Sibsagar, and the brick foundations of what must once have been extensive buildings. }}</ref><ref>{{cite book |last=Gait |first=Edward Albert |title=A History of Assam |url=https://archive.org/details/historyofassam00gait |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta |year=1906 |page=[https://archive.org/details/historyofassam00gait/page/16 16] |quote=In the same locality are four large tanks and the brick foundations of what must have been extensive buildings. }}</ref> দুৰ্গৰ প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত এটা ওখ মাটিৰ প্ৰাচীৰ আছিল। এই প্ৰাচীৰৰ তলৰ অংশ কাটি সমান কৰা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে আবৃত আছিল আৰু ওপৰৰ অংশত ইটাৰে নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা দেৱাল স্থাপন কৰা হৈছিল। এই গাঁথনিসমূহত কোনো গাঁথনি-মিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল। ওপৰৰ ইটাৰ প্ৰাচীৰসমূহ প্ৰায় ৪–৪.৫ ফুট বা ১.২–১.৪ মিটাৰ ডাঠ আছিল। এই প্ৰাচীৰসমূহ বিভিন্ন আকাৰৰ ভালদৰে পোৰা ইটা কেইবাটাও শাৰীত সজাই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। কিছুমান ইটাৰ তৰপ বাহিৰলৈ ওলাই থকা অৱস্থাত সজাই সাধাৰণ কাৰ্নিচসদৃশ গঠন সৃষ্টি কৰা হৈছিল।{{sfn|Hannay|1848|pp=460–461}} মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো উত্তৰ-পশ্চিম দিশে কমেও এক-চতুৰ্থাংশ মাইল বা প্ৰায় ৪০০ মিটাৰ বিস্তৃত আছিল। ইটাৰ প্ৰাচীৰৰ কিছুমান অংশ প্ৰায় পাঁচ ফুট বা ১.৫ মিটাৰ ওখ আছিল। এই প্ৰাচীৰসমূহত সৰু সৰু ফুটা আছিল, যিবোৰ সম্ভৱতঃ ধনু-কাঁড় বা বৰছাৰে প্ৰতিৰোধ কৰাৰ উদ্দেশ্যে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। কেইবাটাও স্থানত প্ৰাচীৰটো সমকোণত ঘূৰি যোৱা দেখা গৈছিল। ইয়াৰ পৰা কাষৰ ফালৰ পৰা আক্ৰমণকাৰীক প্ৰতিহত কৰাৰ ব্যৱস্থা আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। বিশেষকৈ মালভূমিৰ পৰা ওলাই অহা পাহাৰীয়া অংশসমূহৰ ওচৰত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰক অতিক্ৰম কৰা আন প্ৰাচীৰৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল। এই গাঁথনিসমূহৰ ভিত্তিত দুৰ্গৰ ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ নিৰ্দিষ্ট প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। হেনেইৰ জৰীপৰ সময়তে দুৰ্গৰ অধিকাংশ গাঁথনি জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাত আছিল। প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰসমূহৰ ওপৰত গছ-গছনি আৰু ডাঙৰ ডাঙৰ গছ গজি উঠিছিল।{{sfn|Hannay|1848|pp=461–462}} বুৰঞ্জীসমূহত বৰ্ণিত চন্দনগিৰি আক্ৰমণৰ ঘটনাৰ পৰা দুৰ্গখনৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা কেইবাটাও স্তৰত বিভক্ত আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। এই অনুসৰি, প্ৰথমে বাহিৰৰ পাহাৰীয়া ঢালত, তাৰ পিছত জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলত আৰু শেষত প্ৰধান প্ৰৱেশদ্বাৰ বা ''বৰদুৱাৰ''ত প্ৰতিৰোধ গঢ়ি তোলা হৈছিল। এই বিৱৰণৰ সৈতে ৰুক্মিণীনগৰত দেখা পোৱা প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিসমূহৰ বিন্যাসৰ সামগ্ৰিক সাদৃশ্য আছে।<ref>Barua, Gopal Chandra, ''Ahom Buranji'', pp. 56–57.</ref><ref>Bhuyan, S. K., ''Deodhai Assam Buranji'', p. 17.</ref> [[File:Offset Gateways and Ramparts of Historical Forts.png|thumb|কেইখনমান মধ্যযুগীয় দুৰ্গত ব্যৱহৃত বেঁকা বা দিশ সলনি কৰা প্ৰৱেশদ্বাৰৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা দেখুওৱা চিত্ৰ।]] ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান== ===১৮৪৮ চনৰ হেনেইৰ প্ৰতিবেদন=== প্ৰত্নস্থলীখনৰ পৰা বৃহৎ পৰিমাণৰ মৃৎপাত্ৰ আৰু মাটিৰে নিৰ্মিত সামগ্ৰীৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত পানী সংৰক্ষণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা ডাঙৰ পাত্ৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা বৃহৎ পাত্ৰ আৰু বিভিন্ন আকাৰৰ সৰু সৰু পাত্ৰও আছিল। ডিক্ৰং নদীৰ তলিতো এইধৰণৰ মৃৎপাত্ৰৰ ভঙা অংশ পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল। এই পাত্ৰসমূহ নিৰ্মাণসামগ্ৰীৰ গুণ আৰু আকৃতিৰ ফালৰ পৰা সমসাময়িক অসমীয়া মৃৎপাত্ৰতকৈ পৃথক আছিল। ইয়াৰ লগতে গংগা উপত্যকাৰ মৃৎপাত্ৰ নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাৰ সৈতেও সাদৃশ্য দেখা গৈছিল।{{sfn|Hannay|1848|pp=461–462}} ===১৯৭৩–৭৪ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ=== ১৯৭৩ চনৰ জানুৱাৰী মাহৰ পৰা ১৯৭৪ চনৰ এপ্ৰিল মাহলৈ অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ গৱেষণা বিভাগে প্ৰত্নস্থলীখনত অধিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান চলাইছিল। এই অনুসন্ধানসমূহে ৰুক্মিণীনগৰ প্ৰত্নস্থলীৰ বিষয়ে নতুন তথ্য প্ৰদান কৰে। ৰ'ইঙৰ উত্তৰফালৰ পাহাৰসমূহত, বিশেষকৈ চিদু আৰু চিমিৰি গাঁৱৰ মাজত, সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ৩০৫ মিটাৰ উচ্চতাত সিঁচৰতি হৈ থকা ইটাৰ গাঁথনিৰ অৱশেষ আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল।{{sfn|Dutta Choudhury|1978|pp=40–41}} ৰ'ইঙৰ পৰা প্ৰায় ১১ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ চিমিৰিত চলোৱা খননকাৰ্যত ইটাৰে নিৰ্মিত দুটা কোঠাৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল। কোঠা দুটাৰ পৰিমাপ আছিল ক্ৰমে ১০ × ১০ মিটাৰ আৰু ১০ × ১২ মিটাৰ। কোঠা দুটা পাহাৰৰ ঢালত নিৰ্মিত আছিল আৰু ইটোৰ পৰা সিটোৰ দূৰত্ব প্ৰায় ১৪ মিটাৰ আছিল। এই গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত নদীৰ সোঁতে কঢ়িয়াই অনা সামগ্ৰী জমা হৈ থকা দেখা গৈছিল। এই তথ্যৰ ভিত্তিত বানপানীৰ ফলত গাঁথনিসমূহ ধ্বংস হোৱা বুলি অনুমান কৰা হৈছে। খননকাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ভঙা অংশসমূহ আকৃতি, নিৰ্মাণসামগ্ৰী আৰু নিৰ্মাণকৌশলৰ ফালৰ পৰা ভীষ্মকনগৰত পোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে মিলে। ইয়াৰ পৰা একেটা সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা এই অঞ্চললৈও বিস্তৃত হৈছিল বুলি সূচায়।{{sfn|Dutta Choudhury|1978|pp=40–41}} এই অঞ্চলৰ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহৰ ভিতৰত চিদু পৰিদৰ্শন বাংলোৰ ওচৰৰ স্থান, চিদু আৰু চিমিৰিৰ মাজৰ ''চেকো নাটি'' আৰু চিমিৰিৰ উত্তৰফালে প্ৰায় ৬১০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত পাহাৰীয়া স্থান উল্লেখযোগ্য। জৰীপৰ সময়ত প্ৰথম দুটা স্থানত কোনো বিশেষ উল্লেখযোগ্য গাঁথনিৰ অৱশেষ দেখা পোৱা হোৱা নাছিল। অৱশ্যে পূৰ্বৰ প্ৰতিবেদনসমূহত চিদুত মৃৎপাত্ৰৰ ভঙা অংশ আৰু চেকো নাটিত ইটাৰ প্ৰাচীৰ তথা খটখটীৰ অৱশেষ থকাৰ উল্লেখ আছে। চিমিৰিৰ উত্তৰফালৰ অধিক উচ্চতাত অৱস্থিত স্থানটোত কোনো নিৰ্দিষ্ট বিন্যাস নথকাকৈ সিঁচৰতি হৈ থকা ইটা পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ পৰা সেই স্থানৰ গাঁথনিসমূহ ব্যাপকভাৱে ধ্বংস হোৱা বুলি সূচায়।{{sfn|Dutta Choudhury|1978|pp=40–41}} প্ৰতিৰক্ষাৰ উপযোগী পাহাৰীয়া অঞ্চলজুৰি এই প্ৰত্নস্থলীসমূহ বিস্তৃত হৈ থকাৰ পৰা ইহঁত চিদুৰ পৰা চিমিৰিলৈ বিস্তৃত একেটা বৃহৎ দুৰ্গীকৃত চৌহদৰ অংশ আছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। এই চৌহদৰ প্ৰধান কেন্দ্ৰ সম্ভৱতঃ চেকো নাটি আছিল। আন এটা সংশ্লিষ্ট প্ৰত্নস্থলী হৈছে ''ডুকু লিম্বো''। এই স্থানটো দিবাং নদীৰ বাওঁপাৰে, এলোপা পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত। ইয়াত ইটাৰ ভঙা অংশ পোৱা গৈছে। এই অৱশেষসমূহে ভীষ্মকনগৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত সাংস্কৃতিক সামগ্ৰীসমূহ এই অঞ্চললৈও বিস্তৃত হৈছিল বুলি সূচায়।{{sfn|Dutta Choudhury|1978|pp=40–41}} এই বৈশিষ্ট্যসমূহে গাঁথনিসমূহ কোনো অনিয়মিত নিৰ্মাণৰ পৰিৱৰ্তে পৰিকল্পিত দুৰ্গীকৰণ ব্যৱস্থাৰ অংশ আছিল বুলি ইংগিত দিয়ে। [[File:Parts of ruined brick foundation of Rumininagar.jpg|thumb|ৰুক্মিণীনগৰৰ ইটাৰ ভিত্তিৰ ধ্বংসাৱশেষৰ অংশ।]] ===১৯৯২–৯৩ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক জৰীপ=== ১৯৯২–৯৩ চনত অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ে ৰ'ইঙৰ ওচৰৰ মায়ো পাহাৰত অধিক প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান চলায়। এই অনুসন্ধানত ৰুক্মিণীনগৰৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ইটাৰে নিৰ্মিত আন এটা গাঁথনি চিনাক্ত কৰা হৈছিল। প্ৰত্নস্থলীটো ৰুক্মিণীনগৰৰ পৰা প্ৰায় তিনি কিলোমিটাৰ উজনি দিশত, সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ৫৬০ মিটাৰ উচ্চতাত অৱস্থিত আছিল। ইয়াত প্ৰায় ২৯ × ২৫ মিটাৰ পৰিমাপৰ এটা আয়তাকাৰ ইটাৰ টিলা আছিল। টিলাটোৰ ওপৰিভাগত বৃহৎ পৰিমাণৰ ইটা আৰু ইটাৰ ভঙা অংশ দেখা গৈছিল। ইটাসমূহৰ আকাৰ প্ৰায় ২০ × ১৬ × ৪ চেণ্টিমিটাৰৰ পৰা ১২ × ৮ × ৩ চেণ্টিমিটাৰলৈকে আছিল। প্ৰাৰম্ভিক অনুসন্ধানৰ ভিত্তিত প্ৰত্নতত্ত্ববিদসকলে অনুমান কৰিছিল যে এই গাঁথনিটো বৃহত্তৰ দুৰ্গীকৃত চৌহদলৈ যোৱা পথসমূহ নিৰীক্ষণৰ বাবে ব্যৱহৃত এটা প্ৰহৰী স্তম্ভ বা নিৰীক্ষণ চকী আছিল।<ref>{{harvcol|Archaeological Survey of India|1992–93|p=17}}</ref> ==চিত্ৰ ভঁৰাল== <gallery> File:Roing fort 1.jpg|ৰুক্মিণীনগৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ ভিতৰত থকা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তি। File:Map showing Rukmininagar hill fortifications during the British period.jpg|ব্ৰিটিছ যুগত ৰুক্মিণীনগৰৰ পাহাৰীয়া দুৰ্গৰ ধ্বংসাৱশেষৰ অৱস্থান দেখুওৱা মানচিত্ৰ। File:Ruins of a brick wall present inside the Rukmininagar fort.jpg|ৰুক্মিণীনগৰত খননকাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা ইটাৰ প্ৰাচীৰ। </gallery> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 }} * {{cite book |title=Lohit District Gazetteer |last=Dutta Choudhury |first=S. |url=https://archive.org/details/dli.ministry.07320/page/40/mode/1up |year=1978 |publisher=Government of Arunachal Pradesh |pages=37–40 }} * {{cite journal |last=Hannay |first=S. F. |year=1848 |title=Account of the Ruins in the Vicinity of Sadiya |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |pages=459–472 }} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |year=1978 |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |url=https://www.jstor.org/stable/41691751 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58/59 |pages=813–820 |jstor=41691751 }} * {{cite book |author=Archaeological Survey of India |title=Indian Archaeology 1992–93: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=1997 |url=https://archive.org/details/indianarchaeology199293areview_611_L |ref={{harvid|Archaeological Survey of India|1992–93}} }} {{refend}} {{Arunachal Pradesh}} ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[শদিয়া]] * [[পদুম পুখুৰী, শদিয়া]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] * [[ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ]] * [[গোম্চি]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ]] byaqkhgmejmo5sypmiat74lzj5dz115 0 140490 648917 648762 2026-11-01T12:09:05Z Ananya Taye 28065 Typo 648917 wikitext text/x-wiki {{Good Article}} {{চমু বিৱৰণ|ভাৰতৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox ancient site | name = নক্সাপৰ্বত | alternate_name = নক্সাপাহাৰ, নক্ষপৰ্বত (Nakshaparbat) | image = Seijesso ruin.jpg | alt = নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ শিলৰ ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | caption = নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ শিলৰ ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | map_alt = | map_type = | map_caption = | coordinates = {{coord|26.959776544551957|93.17000726047948|region:IN_type:landmark|display=inline}} | location = ডিচিং পাছো, পাক্কে-কেচাং জিলা, [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = পাহাৰৰ পাদদেশৰ দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী | part_of = | length = | width = | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Gogoi1994p21"/><ref name="Aalekh2025">{{cite web |title=Aalekh, Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=According to Archaeological Research, the remains were constructed by the kings of Chutiya dynasty between 14th- and 15th centuries. The brick wall, which was built by the Chutiya king Mukta Dharmanarayana in 1442, contained the stone marks discovered in the Tameswari Temple. This information demonstrates that Chutiya monarchs built all these structures, including the Naksha parvat during the same period.}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | material = ইটা, বালিশিল আৰু মাটিৰ গাঁথনি | built = ত্ৰয়োদশ–ষোড়শ শতিকা<ref name="dating">"The medieval life at Naksaparvat, in the district of East Kameng in Arunachal Pradesh is based on material evidences collected from the excavation carried out during 1985-1991. Naksaparvat excavation was the first horizontal excavation covering a wide area anywhere in the North East India. Through this excavation of Naksaparvat, it was possible to give a picture of the life of the people during the 14th-15th centuries in one of the remotest corner of India against a tribal background." {{harvcol|Bora|Ashraf|Dutta|1997}}; "In Kameng valley of West Kameng district, D.K. Bora excavated the site of Naksaparvat (26º 57´N. and 93º 12´E.) during 1988 to 1991. This site brought to light remains of a medieval settlement dated to 13th-16th century A. D." {{harvcol|Sarmah|Ansari|2016|p=227}}; "Noksaparvat at the foot of east Kamen hills, on the left bank of the river Borgong belongs to the 15th-16th century A.D." {{harvcol|Ashraf|1998|p=74}}; "Nakshaparvat is a residential complex and is dated to 15th-16th century." {{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> | abandoned = | epochs = মধ্যযুগ | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯৮৫–১৯৯১ | archaeologists = ডি. কে. বৰা | condition = ধ্বংসাৱশেষ | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''নক্সাপৰ্বত''' ({{lang-en|Naksaparvat}}; বিকল্প বানান ''Nakshaparbat'') ভাৰতৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত অৱস্থিত এটা মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। পূব কামেং অঞ্চলৰ পাক্কে-কেচাং জিলাৰ পাহাৰৰ পাদদেশত বৰগাং নদীৰ বাওঁপাৰে অৱস্থিত এই প্ৰত্নস্থলীখনত এখন দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীৰ ধ্বংসাৱশেষ পোৱা গৈছে। প্ৰত্নস্থলীখনত ওপৰৰ আৰু তলৰ দুটা বসতি অঞ্চল, খাপৰিৰ আঙঠিৰে নিৰ্মিত কুঁৱা, শিলৰ কুঁৱা, শিল আৰু মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, ইটা আৰু শিলৰ ভেটি, চাংঘৰৰ গাঁথনিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ খুঁটা বা স্তম্ভ, অন্যান্য স্থাপত্যৰ অৱশেষ, খোদিত শিলৰ স্তম্ভ, মৃৎপাত্ৰৰ সংগ্ৰহ আৰু লোহাৰ কাম-কাজৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=162–163}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখন ত্ৰয়োদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকাৰ মধ্যযুগীয় সময়ছোৱাত নিৰ্মিত হৈছিল বুলি জনা যায়।<ref name="dating"/> ইয়াক সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Aalekh, Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=According to Archaeological Research, the remains were constructed by the kings of the Chutiya dynasty between the 14th and 15th centuries. The brick wall, which was built by the Chutiya king Mukta Dharmanarayana in 1442, contained the stone marks discovered in the Tameswari Temple. This information demonstrates that Chutiya monarchs built all these structures, including the Naksha parvat, during the same period.}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যনন্দ গগৈয়ে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ পুনৰ্গঠনত নক্সাপৰ্বতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ বিশেষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ এই স্থানক ''নক্সাপাহাৰ'' (''Naxapahar'') নামেৰে উল্লেখ কৰিছিল। গগৈয়ে শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ, ৰামঘাট–তৰাছো ধ্বংসাৱশেষ| আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰত অৱস্থিত নক্সাপাহাৰত পোৱা শিলসমূহৰ চিহ্নৰ মাজত সাদৃশ্য লক্ষ্য কৰিছিল। এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক সাদৃশ্যৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত বিভিন্ন সময়ত বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল আৰু ৰাজ্যখন সংলগ্ন ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পশ্চিমে [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ দিশলৈ বিস্তৃত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi River and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> নক্সাপৰ্বত সম্ভৱতঃ [[ইটা দুৰ্গ]], বুৰৈৰ ৰামঘাট–তৰাছো, [[গোম্চি]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|ৰুক্মিণীনগৰ]], আদি স্থানৰ দৰে পাহাৰৰ পাদদেশত নিৰ্মিত এখন দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী আছিল। এই দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীখনক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত বুলি কোৱা পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ শৃংখলাৰ সৈতে সম্ভাব্যভাৱে সম্পৰ্কিত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জীসমূহৰ মতে, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্য সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples.}}</ref> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পদ্ধতিগতভাৱে খনন কৰা মধ্যযুগীয় প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ ভিতৰত নক্সাপৰ্বত অন্যতম। পূব হিমালয়ৰ পাদদেশৰ অঞ্চলত মধ্যযুগীয় বসতিৰ বিন্যাস, দুৰ্গীকৰণ ব্যৱস্থা আৰু বস্তুগত সংস্কৃতি বুজাৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্নস্থলী হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=162–163}}</ref> [[File:Stone pillars of a Stilt house from Naksaparvat.jpg|thumb|নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা চাংঘৰৰ গাঁথনি ধৰি ৰখা শিলৰ খুঁটাসমূহ।]] ==বিৱৰণ== নক্সাপৰ্বত মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিৰে আগুৰা এখন দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী। প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধানসমূহত বাসস্থানৰ অৱশেষ, স্থাপত্যৰ ভেটি, খাপৰিৰ আঙঠিৰে নিৰ্মিত কুঁৱা, মৃৎপাত্ৰ, শিলৰ স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ আৰু অলংকৃত স্তম্ভ উদ্ধাৰ হৈছে। এই অৱশেষসমূহে উন্নত নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাসম্পন্ন এখন সংগঠিত বসতিস্থলীৰ উপস্থিতি সূচায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখন ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সৈতে পূব হিমালয় অঞ্চলক সংযোগ কৰা পথসমূহৰ ওপৰত দৃষ্টি ৰাখিব পৰা পাহাৰৰ পাদদেশৰ এটা কৌশলগত স্থানত অৱস্থিত। ইয়াৰ অৱস্থানে মধ্যযুগত এই ঠাইখন প্ৰশাসনিক, প্ৰতিৰক্ষামূলক অথবা বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে কাম কৰি থাকিব পাৰে বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=162–163}}</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্যান্য প্ৰত্নস্থলীৰ সৈতে সাদৃশ্য== নক্সাপৰ্বতত এতিয়ালৈকে ইয়াৰ নিৰ্মাণকাৰী অথবা ৰাজনৈতিক আনুগত্য চিনাক্ত কৰা কোনো শিলালিপি উদ্ধাৰ হোৱা নাই যদিও কেইবাটাও প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু ঐতিহাসিক পৰ্যবেক্ষণৰ ভিত্তিত পণ্ডিত আৰু গৱেষকসকলে এই প্ৰত্নস্থলীখনৰ সৈতে অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত চুতীয়া যুগৰ পৰিচিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সাদৃশ্য উল্লেখ কৰিছে। প্ৰত্নস্থলীখনৰ নিৰ্মাণকাল আনুমানিক ত্ৰয়োদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকা বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref><ref>{{harvcol|Sarmah|Ansari|2016|p=227}}</ref> এই সময়ছোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ শাসনকালৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে মিলে। ঐতিহাসিকসকলে চুতীয়া ৰাজ্য পশ্চিমে অন্ততঃ বৰ্তমানৰ [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]]লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই অঞ্চল নক্সাপৰ্বতৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ ঠিক দক্ষিণফালে অৱস্থিত।<ref>"Robinson and following him, N. N. Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Datta|1985|p=28}}</ref> স্থাপত্যৰ ফালৰ পৰাও নক্সাপৰ্বতত মধ্যযুগীয় চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ কেইবাটাও বৈশিষ্ট্য দেখা যায়। খননকাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা গাঁথনিসমূহত বৃহৎ ইটাৰ ভেটি, কাটি সমান কৰা শিলৰ ভেটি, বালিশিলৰ খুঁটা, খাপৰিৰ আঙঠিৰে নিৰ্মিত কুঁৱা, খটখটীয়া বা ঢাপযুক্ত ভেটি, শিল আৰু মাটিৰ সংমিশ্ৰণেৰে নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু তুলনামূলকভাৱে পাতল ওপৰিভাগৰ গাঁথনিৰ সৈতে গাঁথনি কৰা ভিত্তি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।{{sfn|Tada|2011|pp=164–166}} একেধৰণৰ ইটা আৰু শিলৰ ভেটিযুক্ত নিৰ্মাণৰ নিদৰ্শন [[ভীষ্মকনগৰ]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], [[গোম্চি]], বুৰৈ বা ৰামঘাট–তৰাছো, [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ চৌহদ আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহত পোৱা গৈছে। ৰামঘাট–তৰাছো বা বুৰৈ প্ৰত্নস্থলীৰ পৰা কেইমাইলমান পূবফালে উজনি বালিজান অঞ্চলতো একেধৰণৰ আন এটা ইটাৰ ভেটি আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে। বস্তুগত সংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰতো নক্সাপৰ্বতৰ সৈতে ভীষ্মকনগৰৰ সাদৃশ্য পোৱা যায়। নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহৰ অধিকাংশই ৰঙা ৰঙৰ পোৰামাটিৰ পাত্ৰ। ইয়াত হাতেৰে নিৰ্মিত পাত্ৰতকৈ কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত পাত্ৰৰ সংখ্যা অধিক। উদ্ধাৰ হোৱা পাত্ৰসমূহৰ ভিতৰত কলহ, গামলা, থাল, বাটি, সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ পাত্ৰ আৰু ৰন্ধনকাৰ্যত ব্যৱহৃত পাত্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। টাডাই উল্লেখ কৰিছে যে ভালদৰে পৰিশোধিত মাটিৰে কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত কিছুমান পাত্ৰৰ সৈতে অসমৰ আমবাৰীৰ মধ্যযুগীয় স্তৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ সাদৃশ্য আছে। তেওঁ প্ৰত্নস্থলীখনত সামান্য পৰিমাণৰ কাওলিন মাটিৰ পাত্ৰও পোৱা গৈছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Tada|2011|pp=182–183}} ভীষ্মকনগৰতো টাডাই মূলতঃ ৰঙা ৰঙৰ চাকত নিৰ্মিত মৃৎপাত্ৰৰ উল্লেখ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত বাটি, থাল, আধাৰৰ ওপৰত স্থাপিত থাল, মুখেৰে পানী ঢালিব পৰা পাত্ৰ আৰু কলহ অন্তৰ্ভুক্ত। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ভীষ্মকনগৰৰ উৎকৃষ্ট মানৰ মৃৎপাত্ৰসমূহৰ সৈতে আমবাৰীত খননকাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ঘনিষ্ঠ সাদৃশ্য আছে। ভীষ্মকনগৰতো কাওলিন মাটিৰে নিৰ্মিত পাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} [[File:Brick Plith of House Naksaparvat.png|thumb|ঐতিহাসিক নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভেটি।]] প্ৰত্নস্থলীখনত উদ্ধাৰ হোৱা শিলেৰে নিৰ্মিত প্ৰায় সকলো নিৰ্মাণসামগ্ৰীতে, শিলৰ খুঁটা আৰু ফলকসমূহকে ধৰি, খোদিত প্ৰতীক অথবা শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন পোৱা গৈছে। নক্সাপৰ্বতত এনে চল্লিশটাতকৈ অধিক চিহ্ন লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> একেধৰণৰ চিহ্ন [[মালিনী থান]] আৰু অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত আন মধ্যযুগীয় প্ৰত্নস্থলীসমূহতো লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> এই প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ ভিতৰত ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পৰিবেষ্টনী প্ৰাচীৰ, বুৰৈৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত ইটা-শিলৰ পুখুৰী আৰু বুঢ়াবুঢ়ী থানৰ দৰে আন প্ৰত্নস্থলীসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। ঐতিহাসিকসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে যে শদিয়া অঞ্চলৰ প্ৰত্নস্থলীসমূহ আৰু নক্সাপৰ্বতৰ ওচৰৰ বুৰৈৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ মাজৰ স্থাপত্যগত ধাৰাবাহিকতা, এই শিলৰ চিহ্নসমূহকে ধৰি, চুতীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰ বিস্তৃত ভৌগোলিক পৰিসৰ সূচাব পাৰে।<ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref><ref>"A large number of these stones were found to contain marks, cut deeply into the sandstone... identical marks were found also in the marked stones found by Hannay in the fort near Sadiya assigned to Bhismak. It is therefore evident that the ruins near Sadiya and those on the banks of the Burai river can be assigned to the same period...The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala." {{harvcol|Barua|1933|p=271}}</ref> ঐতিহাসিক নিত্যনন্দ গগৈয়ে বিশেষভাৱে নক্সাপৰ্বতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ, যাক তেওঁ ''নক্সাপাহাৰ'' বুলি উল্লেখ কৰিছিল, চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ পুনৰ্গঠনত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। গগৈয়ে শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ, বুৰৈৰ প্ৰত্নস্থলী আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰত অৱস্থিত নক্সাপাহাৰত পোৱা শিলসমূহৰ একেধৰণৰ চিহ্নৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। এই প্ৰমাণসমূহৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্য বিভিন্ন সময়ত বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশ সামৰি লৈছিল আৰু সংলগ্ন ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পশ্চিমে বিশ্বনাথৰ দিশলৈ বিস্তৃত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21"/> আন সাদৃশ্যসমূহৰ ভিতৰত ভাস্কৰ্যশিল্পত সাপৰ আকৃতিৰ ব্যৱহাৰ উল্লেখযোগ্য। এই আকৃতিসমূহ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]ত পোৱা সাপৰ আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ। ইয়াৰ উপৰি শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদত উদ্ধাৰ হোৱা খাপৰিৰ আঙঠিযুক্ত কুঁৱাৰ সৈতে নক্সাপৰ্বতৰ কুঁৱাসমূহৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{harvcol|The Assam Tribune|2026|loc=Sadiya excavation report}}</ref> নক্সাপৰ্বতৰ শিলৰ স্তম্ভসমূহৰ সৈতেও বুৰৈৰ প্ৰত্নস্থলীত চিনাক্ত কৰা স্তম্ভসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। এই সাদৃশ্যসমূহে নক্সাপৰ্বত পূব হিমালয়ৰ পাদদেশত মধ্যযুগৰ অন্তিম সময়ছোৱাত বিকাশ লাভ কৰা একেটা বৃহত্তৰ সাংস্কৃতিক আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ অংশ আছিল বুলি সূচায়। [[File:Sculptured Serpent pillar from Naksaparvat.png|thumb|নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা সাপৰ আকৃতি খোদিত এটা অলংকৃত স্তম্ভ। ইয়াৰ সাপৰ আকৃতিসমূহ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]ত পোৱা আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ।]] ==বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱ== কিছুমান প্ৰমাণে নক্সাপৰ্বত–বৰগাং পাহাৰৰ পাদদেশৰ অঞ্চল আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৌদ্ধ ধৰ্মীয় প্ৰভাৱ আছিল বুলি সূচায়। টাডাই (২০১১) উল্লেখ কৰিছে যে নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান বালিশিলৰ খোদিত স্তম্ভত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। অৱশ্যে আন আৱিষ্কাৰসমূহে শৈৱধৰ্ম আৰু প্ৰকৃতি উপাসনাৰ উপাদানকে ধৰি মিশ্ৰিত ধৰ্মীয় পৰিৱেশৰ অস্তিত্বৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=173–177, 183}}</ref> বৰগাং–নক্সাপৰ্বত অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এখন তিব্বতী ভাষাৰ শিলালিপিত আয়ুংগেল হুমো নামৰ এগৰাকী মহিলাই তেওঁৰ মৃত স্বামী জো-ৰি অথবা জো-বিৰ আত্মিক কল্যাণৰ বাবে এটা ধৰ্মীয় গাঁথনি নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা লিপিবদ্ধ আছে বুলি কোৱা হয়। শিলালিপিখনৰ শেষত তিব্বতী মন্ত্ৰ ''ওঁ মণে পদ্মে হুঁ'' (''Om mane padme hum'') উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Buranjiye Porokha Biswanath Prantar|p=37}}</ref> ওচৰৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহতো একেধৰণৰ তিব্বতী বৌদ্ধ শিলালিপিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। শদিয়া–ৰ'ইং অঞ্চলত ''ওঁ মণি পদ্মে হুঁ'' (''Om mani padme hum'') মন্ত্ৰ খোদিত এখন শিল উদ্ধাৰ হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে ডিমাচাং নিউ বেটালিত ''Om mane peme hum'' মন্ত্ৰ খোদিত এখন তিব্বতী শিলালিপি আৰু ''Om mane peme hum'' তথা ''Om Bajra Guru peme Chije hum Shri'' মন্ত্ৰ খোদিত আন এটা সামগ্ৰী লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Indian Archaeology 1997–98|p=}}</ref> ইয়াৰ উপৰি সেই সময়ৰ লখিমপুৰ জিলাৰ [[গহপুৰ]] অঞ্চলত তিব্বতী বৌদ্ধধৰ্মৰ ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানত ব্যৱহাৰ কৰা এটা বজ্ৰঘণ্টা উদ্ধাৰ হৈছিল। এই আৱিষ্কাৰসমূহে উত্তৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ–অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ অঞ্চলত তিব্বতী বৌদ্ধধৰ্মৰ সৈতে ধৰ্মীয় যোগাযোগ আছিল বুলি সূচায়। অৱশ্যে এই প্ৰমাণসমূহে নিজে নক্সাপৰ্বতৰ নিৰ্মাণকাৰী বা ৰাজনৈতিক আনুগত্য চিনাক্ত নকৰে। [[File:Buddhist mantra carved on a stone, Cheta Nalha near Roing town, Lower Dibang Valley district- RIWATCH Museum.jpg|thumb|ৰ'ইঙৰ ওচৰৰ চেতাত উদ্ধাৰ হোৱা ''ওঁ মণি পদ্মে হুঁ'' বৌদ্ধ মন্ত্ৰ খোদিত শিল।]] ==স্থাপত্য== প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত অলংকৃত শিলৰ স্তম্ভ, স্তম্ভৰ ভেটি, শিলৰ খুঁটাৰ সহায়ক গাঁথনি, ইটা আৰু শিলৰ ভেটি তথা স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হৈছে। এই অৱশেষসমূহে বসতিস্থলীখনৰ ভিতৰত বৃহৎ গাঁথনিৰ অস্তিত্বৰ ইংগিত দিয়ে আৰু নিৰ্মাণকাৰ্যত শিল আৰু ইটা উভয়ৰে ব্যৱহাৰ হোৱা বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–166}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখনত উদ্ধাৰ হোৱা অলংকৰণসমূহৰ ভিতৰত খোদিত স্থাপত্যশিল, বালিশিলৰ ভাস্কৰ্যখচিত স্তম্ভ আৰু অলংকৃত গাঁথনিৰ ভগ্নাংশ আছে। এই অৱশেষসমূহে উন্নত শিল্প আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ অস্তিত্ব সূচায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–166}}</ref> টাডাৰ (২০১১) মতে, খোদিত স্তম্ভসমূহৰ কিছুমান [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]], [[গুৱাহাটী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰত্নস্থলীখনৰ ভিতৰত এই স্তম্ভসমূহ মূলতঃ স্থাপন কৰা স্থানটোও চিনাক্ত কৰা হৈছিল। সেই স্থানৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহৰ ভিতৰত এটা শিলৰ ভেটি আৰু কেইটামান শিলৰ স্তম্ভ আছিল। তাত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইট শিলৰ এটা ভগা অংশ সম্ভৱতঃ এটা [[শিৱলিংগ]] আছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=166–173}}</ref> ইয়াৰ পৰা খোদিত স্তম্ভসমূহ থকা গাঁথনিটো এটা মন্দিৰ হ'ব পাৰে বুলি সূচায়। এ. কে. ঠাকুৰৰ মতে, প্ৰত্নস্থলীখনৰ বালিশিলৰ আঠটা স্তম্ভত মানুহ, উদ্ভিদ আৰু চৰাই তথা সৰীসৃপকে ধৰি বিভিন্ন প্ৰাণীৰ প্ৰাকৃতিক আকৃতি খোদিত আছে। এই আকৃতিসমূহ শিলৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ওলাই অহা ভাস্কৰ্যৰূপে খোদিত কৰা হৈছে। নিৰ্মাণৰ ফালৰ পৰা তুলনামূলকভাৱে সৰল হ'লেও এই ভাস্কৰ্যসমূহত স্থানীয় শিল্প পৰম্পৰাৰ প্ৰতিফলন দেখা যায়। এইবোৰক প্ৰত্নস্থলীখনত বসবাস কৰা লোকসকলৰ সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় জীৱনৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> ঠাকুৰে উল্লেখ কৰিছে যে মানুহৰ আকৃতিসমূহত জনজাতীয় মুখমণ্ডলৰ বৈশিষ্ট্য দেখা যায় আৰু এইবোৰত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ পৰম্পৰাৰ প্ৰভাৱ প্ৰতিফলিত হ'ব পাৰে। আকৃতিসমূহ সাধাৰণতে সক্ৰিয় ভংগিমাত দেখুওৱা হৈছে। ইয়াত গতি আৰু অভিব্যক্তিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> নক্সাপৰ্বতৰ গাঁথনিসমূহত ব্যৱহৃত কাটি সমান কৰা শিলসমূহতো বহুতো খোদিত প্ৰতীক আৰু শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন পোৱা যায়। জ্যামিতিক, অজ্যামিতিক আৰু চিত্ৰলিপিসদৃশ আকৃতিকে ধৰি চল্লিশটাতকৈ অধিক পৃথক প্ৰতীক চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> ঠাকুৰে লগতে লক্ষ্য কৰিছে যে এই প্ৰতীকসমূহৰ কেইবাটাও ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ মন্দিৰ চৌহদ [[মালিনী থান]]ত পোৱা চিহ্নসমূহৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ। ইয়াৰ পৰা অৰুণাচল প্ৰদেশৰ বিভিন্ন প্ৰত্নস্থলীত একেধৰণৰ শিলকটা শিল্প পৰম্পৰাৰ ধাৰাবাহিকতা আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> ===প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা=== নক্সাপৰ্বতৰ ওপৰৰ বসতিস্থলীখন মাটি আৰু শিল উভয়ৰে নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰে সুৰক্ষিত কৰিছিল। পলসুৱা মাটিৰে নিৰ্মিত আৰু পৰিখাৰে আগুৰা মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো প্ৰায় ৬২০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ আছিল। এই প্ৰাচীৰটো বসতিস্থলীখনৰ ভিতৰুৱা পথ হিচাপেও ব্যৱহৃত হৈ থাকিব পাৰে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=167–168}}</ref> ইয়াৰ পৰা পৃথককৈ বালিশিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মিত এটা শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ বসতিস্থলীখনৰ দক্ষিণ দিশে প্ৰায় ৩০০ মিটাৰ বিস্তৃত আছিল। টাডাই (২০১১) এই গাঁথনিটোক প্ৰত্নস্থলীখনৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ অংশ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, মূল অৱস্থাত এই প্ৰাচীৰটোৱে ওপৰৰ আৰু তলৰ বসতিস্থলী দুখনক সংযোগ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=168}}</ref> ===বসতিৰ বিন্যাস=== প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধানসমূহত নক্সাপৰ্বতক ওপৰৰ আৰু তলৰ দুটা বসতিস্থলীত বিভক্ত কৰা হৈছিল বুলি প্ৰকাশ পাইছে। প্ৰায় ২.৭৬ হেক্টৰ বিস্তৃত ওপৰৰ বসতিস্থলীখন এটা অধিক উচ্চতাৰ সমতল পাহাৰীয়া অংশত অৱস্থিত আছিল আৰু প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিৰে আগুৰা আছিল। তলৰ বসতিস্থলীখন প্ৰায় ৪ হেক্টৰ বিস্তৃত আছিল আৰু বৰগাং নদীৰ বাওঁপাৰে বিস্তৃত হৈ আছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163, 169–170}}</ref> ওপৰৰ বসতিস্থলীখনত প্ৰধান স্থাপত্যৰ অৱশেষ, শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু ৰাজহুৱা ব্যৱহাৰৰ গাঁথনিসমূহ আছিল। আনহাতে তলৰ বসতিস্থলীখনত সাধাৰণ লোকসকলে তুলনামূলকভাৱে কম মজবুত ঘৰসমূহত বসবাস কৰিছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=169–170, 180–181}}</ref> ===জলব্যৱস্থাপনা=== খননকাৰ্যত নক্সাপৰ্বতৰ এটা উন্নত জলব্যৱস্থাপনা প্ৰণালীৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। এই প্ৰণালীত এটা শিলৰ কুঁৱা, খাপৰিৰ আঙঠিৰে নিৰ্মিত কুঁৱা, এটা বৃহৎ আয়তাকাৰ জলাধাৰ আৰু পানী সংৰক্ষণৰ বাবে এটা পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=166–170}}</ref> তলৰ বসতিস্থলীখনত উদ্ধাৰ হোৱা খাপৰিৰ আঙঠিযুক্ত কুঁৱাটো পোৰামাটিৰ আঙঠিসমূহ এটাৰ ওপৰত আন এটা সজাই মাটিৰ ভিতৰলৈ বহুৱাই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ওপৰৰ বসতিস্থলীখনৰ ভিতৰত বালিশিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মিত আন এটা বৃহৎ শিলৰ কুঁৱা পোৱা গৈছিল। এই কুঁৱাটোৰ চাৰিওফালে এটা চাতাল নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰা বসতিস্থলীখনৰ আন্তঃগাঁথনিত কুঁৱাটোৰ গুৰুত্বৰ কথা সূচায়। শেহতীয়াকৈ প্ৰাচীন শিলৰ কুঁৱাটোৰ ওপৰত এখন সুৰক্ষামূলক ইটাৰ প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=166}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখনত প্ৰায় ২৬২ মিটাৰ দীঘল, ৩৮ মিটাৰ বহল আৰু ৪.৫ মিটাৰ গভীৰ এটা বৃহৎ আয়তাকাৰ জলাধাৰো আছে। জলাধাৰটোত পানী সোমোৱা আৰু ওলাই যোৱা নলা আছিল। ইয়াৰ লগতে পলস জমা হোৱাৰ বাবে এটা পৃথক কোঠা আছিল, যিয়ে পানী পৰিশোধনৰ ব্যৱস্থা হিচাপে কাম কৰিছিল। টাডাৰ (২০১১) মতে, এই ব্যৱস্থাই পানী সংৰক্ষণ আৰু জলব্যৱস্থাপনাৰ উন্নত জ্ঞানৰ পৰিচয় দিয়ে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=168–169}}</ref> উত্তৰফালৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ বাহিৰত প্ৰায় ৩০ × ৩১.৫ মিটাৰ পৰিমাপৰ এটা সৰু জলাধাৰো আছিল। এই জলাধাৰটো অতিৰিক্ত পানী সংৰক্ষণৰ সুবিধা হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=169}}</ref> [[File:Terracotta Ring well found in Nakshaparvat.png|thumb|নক্সাপৰ্বতৰ তলৰ বসতিস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা খাপৰিৰ আঙঠিযুক্ত কুঁৱা।]] ===মৃৎপাত্ৰ=== নক্সাপৰ্বতত বৃহৎ পৰিমাণৰ মৃৎপাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছে। এই সংগ্ৰহত বিভিন্ন আকৃতি আৰু আকাৰৰ, লগতে বিভিন্ন নিৰ্মাণকৌশলেৰে প্ৰস্তুত কৰা পাত্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। ইয়াৰ ভিতৰত হাতেৰে আৰু কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত উভয় প্ৰকাৰৰ পাত্ৰ পোৱা গৈছে। মৃৎপাত্ৰসমূহ প্ৰত্নস্থলীখনৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ অন্যতম প্ৰধান শ্ৰেণী। এইবোৰে ঘৰুৱা কাম-কাজ, সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ পদ্ধতি আৰু কাৰিকৰী উৎপাদনৰ বিষয়ে প্ৰমাণ প্ৰদান কৰে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=181–183}}</ref> নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহৰ অধিকাংশই ৰঙা ৰঙৰ পোৰামাটিৰ পাত্ৰ। ইয়াৰ ভিতৰত কলহ, গামলা, থাল, বাটি, সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ পাত্ৰ আৰু ৰন্ধনকাৰ্যত ব্যৱহৃত পাত্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। চাকত নিৰ্মিত আৰু হাতেৰে নিৰ্মিত উভয় প্ৰকাৰৰ পাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছে যদিও চাকত নিৰ্মিত পাত্ৰৰ সংখ্যা অধিক।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=181–182}}</ref> ইয়াৰ উপৰি সামান্য পৰিমাণৰ কাওলিন মাটিৰ পাত্ৰ আৰু চকচকীয়া আৱৰণযুক্ত পাত্ৰও চিনাক্ত কৰা হৈছে। টাডাই (২০১১) নক্সাপৰ্বতৰ কিছুমান চাকত নিৰ্মিত মৃৎপাত্ৰৰ সৈতে অসমৰ আমবাৰীৰ মধ্যযুগীয় স্তৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ সাদৃশ্য উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=182–183}}</ref> ===উদ্যোগ আৰু অৰ্থনীতি=== খননকাৰ্যত প্ৰায় ৫৭৬ বৰ্গমিটাৰ বিস্তৃত এটা লোহাৰ কাম-কাজৰ অঞ্চল চিনাক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলত লোহা গলোৱাৰ পিছত ৰৈ যোৱা ধাতব মল, পোৰা মাটি আৰু ধাতুৰ কামৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল। টাডাই (২০১১) অনুমান কৰিছে যে প্ৰত্নস্থলীখনত ব্যৱহৃত লোহাৰ সঁজুলি আৰু নিৰ্মাণকাৰ্যৰ ধাতব সামগ্ৰীসমূহ সম্ভৱতঃ স্থানীয়ভাৱে উৎপাদন কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=170–171}}</ref> ধানৰ অৱশেষ, সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ গাঁথনি আৰু কৃষিসঁজুলি উদ্ধাৰ হোৱাৰ পৰা কৃষি স্থানীয় অৰ্থনীতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল বুলি প্ৰমাণ পোৱা যায়। টাডাই (২০১১) মত প্ৰকাশ কৰিছে যে ইয়াৰ অধিবাসীসকলে পানী জমা কৰি কৰা ধান খেতিৰ পৰিৱৰ্তে শুকান মাটিত ধান খেতি কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=181–182}}</ref> ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক গুৰুত্ব== নক্সাপৰ্বত অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। [[ভীষ্মকনগৰ]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], [[গোম্চি]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[মালিনী থান]] আৰু অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সৈতে নক্সাপৰ্বতে পূব হিমালয়ৰ পাদদেশৰ মধ্যযুগীয় বসতিস্থলী ব্যৱস্থাৰ বিষয়ে বুজাত সহায় কৰে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=183–184}}</ref> তুলনামূলকভাৱে কমসংখ্যক মধ্যযুগীয় বসতিস্থলীত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য চলোৱা এই অঞ্চলত নক্সাপৰ্বতে সংগঠিত জনবসতি, প্ৰতিৰক্ষামূলক স্থাপত্য আৰু উন্নত বস্তুগত সংস্কৃতিৰ প্ৰমাণ প্ৰদান কৰে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=183–184}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখনৰ দুৰ্গীকৃত বিন্যাস, ইটা আৰু শিলৰ স্থাপত্যৰ অৱশেষ, খাপৰিৰ আঙঠিযুক্ত কুঁৱা, পৰিকল্পিত জলব্যৱস্থাপনা প্ৰণালী, বালিশিলৰ ভাস্কৰ্যখচিত স্তম্ভ আৰু শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নসমূহে উচ্চ পৰ্যায়ৰ পৰিকল্পনা আৰু কাৰিকৰী দক্ষতাৰ পৰিচয় দিয়ে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref><ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> টাডাই (২০১১) নক্সাপৰ্বতক পঞ্চদশ–ষোড়শ শতিকাৰ এখন জনজাতীয় বসতিস্থলী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। যদিও কোনো শাসক ৰাজবংশক চিনাক্ত কৰা শিলালিপি উদ্ধাৰ হোৱা নাই, প্ৰত্নস্থলীখনৰ মৃৎপাত্ৰ, ভাস্কৰ্য পৰম্পৰা আৰু বস্তুগত সংস্কৃতিৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ চুবুৰীয়া অঞ্চলসমূহৰ সৈতে সাংস্কৃতিক যোগাযোগৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়। টাডাই লগতে উল্লেখ কৰিছে যে খননকাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা অৱশেষসমূহৰ সৈতে সমসাময়িক আহোম বস্তুগত সংস্কৃতিৰ কোনো সাদৃশ্য দেখা নাযায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=183–184}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখনৰ কেইবাটাও বৈশিষ্ট্যৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে সম্পৰ্কিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ তুলনা কৰা হৈছে। এইবোৰৰ ভিতৰত ইটা আৰু শিলৰ ভেটিৰ ব্যৱহাৰ, শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নযুক্ত বালিশিলৰ স্তম্ভ, খাপৰিৰ আঙঠিযুক্ত কুঁৱা আৰু পাহাৰৰ পাদদেশত নিৰ্মিত দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰত্নস্থলীখনৰ নিৰ্মাণকাল, বিশ্বনাথৰ ঠিক উত্তৰফালে থকা ইয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ সৈতে থকা সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে নক্সাপৰ্বতক মধ্যযুগৰ অন্তিম সময়ছোৱাত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ভূখণ্ডসমূহত বিকাশ লাভ কৰা বৃহত্তৰ সাংস্কৃতিক আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰিছে। অৱশ্যে কোনো নিৰ্দিষ্ট ৰাজবংশৰ সৈতে ইয়াৰ প্ৰত্যক্ষ সম্পৰ্ক এতিয়াও প্ৰমাণিত হোৱা নাই।<ref>{{harvcol|Datta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1933|pp=271–272}}</ref><ref>{{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite thesis |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh (upto 16th Century) |type=PhD thesis |publisher=Rajiv Gandhi University |location=Doimukh |year=2011 |url=https://airs.org.in/wp-content/uploads/2024/08/history-tage-tada-compressed.pdf }} * {{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |year=2004 |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |pages=1185–1196 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 }} * {{cite journal |last1=Sarmah |first1=Nilam Nandini |last2=Ansari |first2=Shahida |year=2016 |title=Settlement and Subsistence Pattern of Nishis and Shertukpens of Kameng Valley, Arunachal Pradesh: An Ethnoarchaeological Perspective |journal=Bulletin of the Deccan College Post-Graduate and Research Institute |volume=76 |pages=225–231 |jstor=26264788 |url=https://www.jstor.org/stable/26264788 }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 }} * {{cite book |last=Datta |first=S. |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }} * {{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Calcutta |year=1933 }} * {{cite news |title=Possible historical structure unearthed during excavation in Sadiya |work=The Assam Tribune |date=30 March 2026 |url=https://assamtribune.com/assam/possible-historical-structure-unearthed-during-excavation-in-sadiya-1609998 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260331081808/https://assamtribune.com/assam/possible-historical-structure-unearthed-during-excavation-in-sadiya-1609998 |archive-date=31 March 2026 |url-status=live |access-date=30 May 2026 }} * {{cite book |title=বুৰঞ্জীয়ে পৰশা বিশ্বনাথ প্ৰান্তৰ |trans-title=Buranjiye Porokha Biswanath Prantar |language=as |publisher= |location= |year= |ref={{harvid|Buranjiye Porokha Biswanath Prantar}} }} * {{cite book |title=Indian Archaeology 1997–98: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=2002 |ref={{harvid|Indian Archaeology 1997–98}} }} * {{cite book |last1=Bora |first1=D. K. |last2=Ashraf |first2=A. A. |last3=Dutta |first3=J. C. |title=Medieval Life at Naksaparvat |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997 |isbn=9788175160972 |ref={{harvid|Bora|Ashraf|Dutta|1997}} }} * {{cite journal |last=Ashraf |first=A. A. |title=Archaeological Remains and Further Prospects in Arunachal Pradesh |journal=Purātattva |issue=28 |year=1998 |pages=74–75 |publisher=Indian Archaeological Society |location=New Delhi }} {{refend}} ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * ৰামঘাট–তৰাছো ধ্বংসাৱশেষ * [[গোম্চি]] * [[মালিনী থান]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] k4djpjf4r73h0n9q7bq6o66re76tt8l 648952 648917 2026-11-01T15:45:19Z Ananya Taye 28065 648952 wikitext text/x-wiki {{Good Article}} {{চমু বিৱৰণ|ভাৰতৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox ancient site | name = নক্সাপৰ্বত | alternate_name = নক্সাপাহাৰ, নক্ষপৰ্বত (Nakshaparbat) | image = Seijesso ruin.jpg | alt = নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ শিলৰ ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | caption = নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ শিলৰ ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | map_alt = | map_type = | map_caption = | coordinates = {{coord|26.959776544551957|93.17000726047948|region:IN_type:landmark|display=inline}} | location = ডিচিং পাছো, পাক্কে-কেচাং জিলা, [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = পাহাৰৰ পাদদেশৰ দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী | part_of = | length = | width = | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Gogoi1994p21"/><ref name="Aalekh2025">{{cite web |title=Aalekh, Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=According to Archaeological Research, the remains were constructed by the kings of Chutiya dynasty between 14th- and 15th centuries. The brick wall, which was built by the Chutiya king Mukta Dharmanarayana in 1442, contained the stone marks discovered in the Tameswari Temple. This information demonstrates that Chutiya monarchs built all these structures, including the Naksha parvat during the same period.}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | material = ইটা, বালিশিল আৰু মাটিৰ গাঁথনি | built = ত্ৰয়োদশ–ষোড়শ শতিকা<ref name="dating">"The medieval life at Naksaparvat, in the district of East Kameng in Arunachal Pradesh is based on material evidences collected from the excavation carried out during 1985-1991. Naksaparvat excavation was the first horizontal excavation covering a wide area anywhere in the North East India. Through this excavation of Naksaparvat, it was possible to give a picture of the life of the people during the 14th-15th centuries in one of the remotest corner of India against a tribal background." {{harvcol|Bora|Ashraf|Dutta|1997}}; "In Kameng valley of West Kameng district, D.K. Bora excavated the site of Naksaparvat (26º 57´N. and 93º 12´E.) during 1988 to 1991. This site brought to light remains of a medieval settlement dated to 13th-16th century A. D." {{harvcol|Sarmah|Ansari|2016|p=227}}; "Noksaparvat at the foot of east Kamen hills, on the left bank of the river Borgong belongs to the 15th-16th century A.D." {{harvcol|Ashraf|1998|p=74}}; "Nakshaparvat is a residential complex and is dated to 15th-16th century." {{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> | abandoned = | epochs = মধ্যযুগ | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯৮৫–১৯৯১ | archaeologists = ডি. কে. বৰা | condition = ধ্বংসাৱশেষ | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''নক্সাপৰ্বত''' ({{lang-en|Naksaparvat}}; বিকল্প বানান ''Nakshaparbat'') ভাৰতৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত অৱস্থিত এটা মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। পূব কামেং অঞ্চলৰ পাক্কে-কেচাং জিলাৰ পাহাৰৰ পাদদেশত বৰগাং নদীৰ বাওঁপাৰে অৱস্থিত এই প্ৰত্নস্থলীখনত এখন দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীৰ ধ্বংসাৱশেষ পোৱা গৈছে। প্ৰত্নস্থলীখনত ওপৰৰ আৰু তলৰ দুটা বসতি অঞ্চল, খাপৰিৰ আঙঠিৰে নিৰ্মিত কুঁৱা, শিলৰ কুঁৱা, শিল আৰু মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, ইটা আৰু শিলৰ ভেটি, চাংঘৰৰ গাঁথনিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ খুঁটা বা স্তম্ভ, অন্যান্য স্থাপত্যৰ অৱশেষ, খোদিত শিলৰ স্তম্ভ, মৃৎপাত্ৰৰ সংগ্ৰহ আৰু লোহাৰ কাম-কাজৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=162–163}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখন ত্ৰয়োদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকাৰ মধ্যযুগীয় সময়ছোৱাত নিৰ্মিত হৈছিল বুলি জনা যায়।<ref name="dating"/> ইয়াক সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Aalekh, Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=According to Archaeological Research, the remains were constructed by the kings of the Chutiya dynasty between the 14th and 15th centuries. The brick wall, which was built by the Chutiya king Mukta Dharmanarayana in 1442, contained the stone marks discovered in the Tameswari Temple. This information demonstrates that Chutiya monarchs built all these structures, including the Naksha parvat, during the same period.}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যনন্দ গগৈয়ে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ পুনৰ্গঠনত নক্সাপৰ্বতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ বিশেষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ এই স্থানক ''নক্সাপাহাৰ'' (''Naxapahar'') নামেৰে উল্লেখ কৰিছিল। গগৈয়ে শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ, ৰামঘাট–তৰাছো ধ্বংসাৱশেষ| আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰত অৱস্থিত নক্সাপাহাৰত পোৱা শিলসমূহৰ চিহ্নৰ মাজত সাদৃশ্য লক্ষ্য কৰিছিল। এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক সাদৃশ্যৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত বিভিন্ন সময়ত বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল আৰু ৰাজ্যখন সংলগ্ন ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পশ্চিমে [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ দিশলৈ বিস্তৃত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi River and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> নক্সাপৰ্বত সম্ভৱতঃ [[ইটা দুৰ্গ]], বুৰৈৰ ৰামঘাট–তৰাছো, [[গোম্চি]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|ৰুক্মিণীনগৰ]], আদি স্থানৰ দৰে পাহাৰৰ পাদদেশত নিৰ্মিত এখন দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী আছিল। এই দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীখনক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত বুলি কোৱা পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ শৃংখলাৰ সৈতে সম্ভাব্যভাৱে সম্পৰ্কিত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জীসমূহৰ মতে, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্য সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples.}}</ref> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পদ্ধতিগতভাৱে খনন কৰা মধ্যযুগীয় প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ ভিতৰত নক্সাপৰ্বত অন্যতম। পূব হিমালয়ৰ পাদদেশৰ অঞ্চলত মধ্যযুগীয় বসতিৰ বিন্যাস, দুৰ্গীকৰণ ব্যৱস্থা আৰু বস্তুগত সংস্কৃতি বুজাৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্নস্থলী হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=162–163}}</ref> [[File:Stone pillars of a Stilt house from Naksaparvat.jpg|thumb|নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা চাংঘৰৰ গাঁথনি ধৰি ৰখা শিলৰ খুঁটাসমূহ।]] ==বিৱৰণ== নক্সাপৰ্বত মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিৰে আগুৰা এখন দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী। প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধানসমূহত বাসস্থানৰ অৱশেষ, স্থাপত্যৰ ভেটি, খাপৰিৰ আঙঠিৰে নিৰ্মিত কুঁৱা, মৃৎপাত্ৰ, শিলৰ স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ আৰু অলংকৃত স্তম্ভ উদ্ধাৰ হৈছে। এই অৱশেষসমূহে উন্নত নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাসম্পন্ন এখন সংগঠিত বসতিস্থলীৰ উপস্থিতি সূচায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখন ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সৈতে পূব হিমালয় অঞ্চলক সংযোগ কৰা পথসমূহৰ ওপৰত দৃষ্টি ৰাখিব পৰা পাহাৰৰ পাদদেশৰ এটা কৌশলগত স্থানত অৱস্থিত। ইয়াৰ অৱস্থানে মধ্যযুগত এই ঠাইখন প্ৰশাসনিক, প্ৰতিৰক্ষামূলক অথবা বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে কাম কৰি থাকিব পাৰে বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=162–163}}</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্যান্য প্ৰত্নস্থলীৰ সৈতে সাদৃশ্য== নক্সাপৰ্বতত এতিয়ালৈকে ইয়াৰ নিৰ্মাণকাৰী অথবা ৰাজনৈতিক আনুগত্য চিনাক্ত কৰা কোনো শিলালিপি উদ্ধাৰ হোৱা নাই যদিও কেইবাটাও প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু ঐতিহাসিক পৰ্যবেক্ষণৰ ভিত্তিত পণ্ডিত আৰু গৱেষকসকলে এই প্ৰত্নস্থলীখনৰ সৈতে অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত চুতীয়া যুগৰ পৰিচিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সাদৃশ্য উল্লেখ কৰিছে। প্ৰত্নস্থলীখনৰ নিৰ্মাণকাল আনুমানিক ত্ৰয়োদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকা বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref><ref>{{harvcol|Sarmah|Ansari|2016|p=227}}</ref> এই সময়ছোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ শাসনকালৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে মিলে। ঐতিহাসিকসকলে চুতীয়া ৰাজ্য পশ্চিমে অন্ততঃ বৰ্তমানৰ [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]]লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই অঞ্চল নক্সাপৰ্বতৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ ঠিক দক্ষিণফালে অৱস্থিত।<ref>"Robinson and following him, N. N. Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Datta|1985|p=28}}</ref> স্থাপত্যৰ ফালৰ পৰাও নক্সাপৰ্বতত মধ্যযুগীয় চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ কেইবাটাও বৈশিষ্ট্য দেখা যায়। খননকাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা গাঁথনিসমূহত বৃহৎ ইটাৰ ভেটি, কাটি সমান কৰা শিলৰ ভেটি, বালিশিলৰ খুঁটা, খাপৰিৰ আঙঠিৰে নিৰ্মিত কুঁৱা, খটখটীয়া বা ঢাপযুক্ত ভেটি, শিল আৰু মাটিৰ সংমিশ্ৰণেৰে নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু তুলনামূলকভাৱে পাতল ওপৰিভাগৰ গাঁথনিৰ সৈতে গাঁথনি কৰা ভিত্তি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।{{sfn|Tada|2011|pp=164–166}} একেধৰণৰ ইটা আৰু শিলৰ ভেটিযুক্ত নিৰ্মাণৰ নিদৰ্শন [[ভীষ্মকনগৰ]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], [[গোম্চি]], বুৰৈ বা ৰামঘাট–তৰাছো, [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ চৌহদ আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহত পোৱা গৈছে। ৰামঘাট–তৰাছো বা বুৰৈ প্ৰত্নস্থলীৰ পৰা কেইমাইলমান পূবফালে উজনি বালিজান অঞ্চলতো একেধৰণৰ আন এটা ইটাৰ ভেটি আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে। বস্তুগত সংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰতো নক্সাপৰ্বতৰ সৈতে ভীষ্মকনগৰৰ সাদৃশ্য পোৱা যায়। নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহৰ অধিকাংশই ৰঙা ৰঙৰ পোৰামাটিৰ পাত্ৰ। ইয়াত হাতেৰে নিৰ্মিত পাত্ৰতকৈ কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত পাত্ৰৰ সংখ্যা অধিক। উদ্ধাৰ হোৱা পাত্ৰসমূহৰ ভিতৰত কলহ, গামলা, থাল, বাটি, সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ পাত্ৰ আৰু ৰন্ধনকাৰ্যত ব্যৱহৃত পাত্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। টাডাই উল্লেখ কৰিছে যে ভালদৰে পৰিশোধিত মাটিৰে কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত কিছুমান পাত্ৰৰ সৈতে অসমৰ আমবাৰীৰ মধ্যযুগীয় স্তৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ সাদৃশ্য আছে। তেওঁ প্ৰত্নস্থলীখনত সামান্য পৰিমাণৰ কাওলিন মাটিৰ পাত্ৰও পোৱা গৈছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Tada|2011|pp=182–183}} ভীষ্মকনগৰতো টাডাই মূলতঃ ৰঙা ৰঙৰ চাকত নিৰ্মিত মৃৎপাত্ৰৰ উল্লেখ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত বাটি, থাল, আধাৰৰ ওপৰত স্থাপিত থাল, মুখেৰে পানী ঢালিব পৰা পাত্ৰ আৰু কলহ অন্তৰ্ভুক্ত। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ভীষ্মকনগৰৰ উৎকৃষ্ট মানৰ মৃৎপাত্ৰসমূহৰ সৈতে আমবাৰীত খননকাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ঘনিষ্ঠ সাদৃশ্য আছে। ভীষ্মকনগৰতো কাওলিন মাটিৰে নিৰ্মিত পাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} [[File:Brick Plith of House Naksaparvat.png|thumb|ঐতিহাসিক নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভেটি।]] প্ৰত্নস্থলীখনত উদ্ধাৰ হোৱা শিলেৰে নিৰ্মিত প্ৰায় সকলো নিৰ্মাণসামগ্ৰীতে, শিলৰ খুঁটা আৰু ফলকসমূহকে ধৰি, খোদিত প্ৰতীক অথবা শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন পোৱা গৈছে। নক্সাপৰ্বতত এনে চল্লিশটাতকৈ অধিক চিহ্ন লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> একেধৰণৰ চিহ্ন [[মালিনী থান]] আৰু অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত আন মধ্যযুগীয় প্ৰত্নস্থলীসমূহতো লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> এই প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ ভিতৰত ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পৰিবেষ্টনী প্ৰাচীৰ, বুৰৈৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত ইটা-শিলৰ পুখুৰী আৰু বুঢ়াবুঢ়ী থানৰ দৰে আন প্ৰত্নস্থলীসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। ঐতিহাসিকসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে যে শদিয়া অঞ্চলৰ প্ৰত্নস্থলীসমূহ আৰু নক্সাপৰ্বতৰ ওচৰৰ বুৰৈৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ মাজৰ স্থাপত্যগত ধাৰাবাহিকতা, এই শিলৰ চিহ্নসমূহকে ধৰি, চুতীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰ বিস্তৃত ভৌগোলিক পৰিসৰ সূচাব পাৰে।<ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref><ref>"A large number of these stones were found to contain marks, cut deeply into the sandstone... identical marks were found also in the marked stones found by Hannay in the fort near Sadiya assigned to Bhismak. It is therefore evident that the ruins near Sadiya and those on the banks of the Burai river can be assigned to the same period...The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala." {{harvcol|Barua|1933|p=271}}</ref> ঐতিহাসিক নিত্যনন্দ গগৈয়ে বিশেষভাৱে নক্সাপৰ্বতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ, যাক তেওঁ ''নক্সাপাহাৰ'' বুলি উল্লেখ কৰিছিল, চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ পুনৰ্গঠনত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। গগৈয়ে শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ, বুৰৈৰ প্ৰত্নস্থলী আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰত অৱস্থিত নক্সাপাহাৰত পোৱা শিলসমূহৰ একেধৰণৰ চিহ্নৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। এই প্ৰমাণসমূহৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্য বিভিন্ন সময়ত বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশ সামৰি লৈছিল আৰু সংলগ্ন ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পশ্চিমে বিশ্বনাথৰ দিশলৈ বিস্তৃত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21"/> আন সাদৃশ্যসমূহৰ ভিতৰত ভাস্কৰ্যশিল্পত সাপৰ আকৃতিৰ ব্যৱহাৰ উল্লেখযোগ্য। এই আকৃতিসমূহ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]ত পোৱা সাপৰ আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ। ইয়াৰ উপৰি শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদত উদ্ধাৰ হোৱা খাপৰিৰ পাটনাদৰ সৈতে নক্সাপৰ্বতৰ কুঁৱাসমূহৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{harvcol|The Assam Tribune|2026|loc=Sadiya excavation report}}</ref> নক্সাপৰ্বতৰ শিলৰ স্তম্ভসমূহৰ সৈতেও বুৰৈৰ প্ৰত্নস্থলীত চিনাক্ত কৰা স্তম্ভসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। এই সাদৃশ্যসমূহে নক্সাপৰ্বত পূব হিমালয়ৰ পাদদেশত মধ্যযুগৰ অন্তিম সময়ছোৱাত বিকাশ লাভ কৰা একেটা বৃহত্তৰ সাংস্কৃতিক আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ অংশ আছিল বুলি সূচায়। [[File:Sculptured Serpent pillar from Naksaparvat.png|thumb|নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা সাপৰ আকৃতি খোদিত এটা অলংকৃত স্তম্ভ। ইয়াৰ সাপৰ আকৃতিসমূহ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]ত পোৱা আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ।]] ==বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱ== কিছুমান প্ৰমাণে নক্সাপৰ্বত–বৰগাং পাহাৰৰ পাদদেশৰ অঞ্চল আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৌদ্ধ ধৰ্মীয় প্ৰভাৱ আছিল বুলি সূচায়। টাডাই (২০১১) উল্লেখ কৰিছে যে নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান বালিশিলৰ খোদিত স্তম্ভত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। অৱশ্যে আন আৱিষ্কাৰসমূহে শৈৱধৰ্ম আৰু প্ৰকৃতি উপাসনাৰ উপাদানকে ধৰি মিশ্ৰিত ধৰ্মীয় পৰিৱেশৰ অস্তিত্বৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=173–177, 183}}</ref> বৰগাং–নক্সাপৰ্বত অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এখন তিব্বতী ভাষাৰ শিলালিপিত আয়ুংগেল হুমো নামৰ এগৰাকী মহিলাই তেওঁৰ মৃত স্বামী জো-ৰি অথবা জো-বিৰ আত্মিক কল্যাণৰ বাবে এটা ধৰ্মীয় গাঁথনি নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা লিপিবদ্ধ আছে বুলি কোৱা হয়। শিলালিপিখনৰ শেষত তিব্বতী মন্ত্ৰ ''ওঁ মণে পদ্মে হুঁ'' (''Om mane padme hum'') উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Buranjiye Porokha Biswanath Prantar|p=37}}</ref> ওচৰৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহতো একেধৰণৰ তিব্বতী বৌদ্ধ শিলালিপিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। শদিয়া–ৰ'ইং অঞ্চলত ''ওঁ মণি পদ্মে হুঁ'' (''Om mani padme hum'') মন্ত্ৰ খোদিত এখন শিল উদ্ধাৰ হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে ডিমাচাং নিউ বেটালিত ''Om mane peme hum'' মন্ত্ৰ খোদিত এখন তিব্বতী শিলালিপি আৰু ''Om mane peme hum'' তথা ''Om Bajra Guru peme Chije hum Shri'' মন্ত্ৰ খোদিত আন এটা সামগ্ৰী লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Indian Archaeology 1997–98|p=}}</ref> ইয়াৰ উপৰি সেই সময়ৰ লখিমপুৰ জিলাৰ [[গহপুৰ]] অঞ্চলত তিব্বতী বৌদ্ধধৰ্মৰ ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানত ব্যৱহাৰ কৰা এটা বজ্ৰঘণ্টা উদ্ধাৰ হৈছিল। এই আৱিষ্কাৰসমূহে উত্তৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ–অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ অঞ্চলত তিব্বতী বৌদ্ধধৰ্মৰ সৈতে ধৰ্মীয় যোগাযোগ আছিল বুলি সূচায়। অৱশ্যে এই প্ৰমাণসমূহে নিজে নক্সাপৰ্বতৰ নিৰ্মাণকাৰী বা ৰাজনৈতিক আনুগত্য চিনাক্ত নকৰে। [[File:Buddhist mantra carved on a stone, Cheta Nalha near Roing town, Lower Dibang Valley district- RIWATCH Museum.jpg|thumb|ৰ'ইঙৰ ওচৰৰ চেতাত উদ্ধাৰ হোৱা ''ওঁ মণি পদ্মে হুঁ'' বৌদ্ধ মন্ত্ৰ খোদিত শিল।]] ==স্থাপত্য== প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত অলংকৃত শিলৰ স্তম্ভ, স্তম্ভৰ ভেটি, শিলৰ খুঁটাৰ সহায়ক গাঁথনি, ইটা আৰু শিলৰ ভেটি তথা স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হৈছে। এই অৱশেষসমূহে বসতিস্থলীখনৰ ভিতৰত বৃহৎ গাঁথনিৰ অস্তিত্বৰ ইংগিত দিয়ে আৰু নিৰ্মাণকাৰ্যত শিল আৰু ইটা উভয়ৰে ব্যৱহাৰ হোৱা বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–166}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখনত উদ্ধাৰ হোৱা অলংকৰণসমূহৰ ভিতৰত খোদিত স্থাপত্যশিল, বালিশিলৰ ভাস্কৰ্যখচিত স্তম্ভ আৰু অলংকৃত গাঁথনিৰ ভগ্নাংশ আছে। এই অৱশেষসমূহে উন্নত শিল্প আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ অস্তিত্ব সূচায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–166}}</ref> টাডাৰ (২০১১) মতে, খোদিত স্তম্ভসমূহৰ কিছুমান [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]], [[গুৱাহাটী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰত্নস্থলীখনৰ ভিতৰত এই স্তম্ভসমূহ মূলতঃ স্থাপন কৰা স্থানটোও চিনাক্ত কৰা হৈছিল। সেই স্থানৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহৰ ভিতৰত এটা শিলৰ ভেটি আৰু কেইটামান শিলৰ স্তম্ভ আছিল। তাত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইট শিলৰ এটা ভগা অংশ সম্ভৱতঃ এটা [[শিৱলিংগ]] আছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=166–173}}</ref> ইয়াৰ পৰা খোদিত স্তম্ভসমূহ থকা গাঁথনিটো এটা মন্দিৰ হ'ব পাৰে বুলি সূচায়। এ. কে. ঠাকুৰৰ মতে, প্ৰত্নস্থলীখনৰ বালিশিলৰ আঠটা স্তম্ভত মানুহ, উদ্ভিদ আৰু চৰাই তথা সৰীসৃপকে ধৰি বিভিন্ন প্ৰাণীৰ প্ৰাকৃতিক আকৃতি খোদিত আছে। এই আকৃতিসমূহ শিলৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ওলাই অহা ভাস্কৰ্যৰূপে খোদিত কৰা হৈছে। নিৰ্মাণৰ ফালৰ পৰা তুলনামূলকভাৱে সৰল হ'লেও এই ভাস্কৰ্যসমূহত স্থানীয় শিল্প পৰম্পৰাৰ প্ৰতিফলন দেখা যায়। এইবোৰক প্ৰত্নস্থলীখনত বসবাস কৰা লোকসকলৰ সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় জীৱনৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> ঠাকুৰে উল্লেখ কৰিছে যে মানুহৰ আকৃতিসমূহত জনজাতীয় মুখমণ্ডলৰ বৈশিষ্ট্য দেখা যায় আৰু এইবোৰত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ পৰম্পৰাৰ প্ৰভাৱ প্ৰতিফলিত হ'ব পাৰে। আকৃতিসমূহ সাধাৰণতে সক্ৰিয় ভংগিমাত দেখুওৱা হৈছে। ইয়াত গতি আৰু অভিব্যক্তিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> নক্সাপৰ্বতৰ গাঁথনিসমূহত ব্যৱহৃত কাটি সমান কৰা শিলসমূহতো বহুতো খোদিত প্ৰতীক আৰু শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন পোৱা যায়। জ্যামিতিক, অজ্যামিতিক আৰু চিত্ৰলিপিসদৃশ আকৃতিকে ধৰি চল্লিশটাতকৈ অধিক পৃথক প্ৰতীক চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> ঠাকুৰে লগতে লক্ষ্য কৰিছে যে এই প্ৰতীকসমূহৰ কেইবাটাও ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ মন্দিৰ চৌহদ [[মালিনী থান]]ত পোৱা চিহ্নসমূহৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ। ইয়াৰ পৰা অৰুণাচল প্ৰদেশৰ বিভিন্ন প্ৰত্নস্থলীত একেধৰণৰ শিলকটা শিল্প পৰম্পৰাৰ ধাৰাবাহিকতা আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> ===প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা=== নক্সাপৰ্বতৰ ওপৰৰ বসতিস্থলীখন মাটি আৰু শিল উভয়ৰে নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰে সুৰক্ষিত কৰিছিল। পলসুৱা মাটিৰে নিৰ্মিত আৰু পৰিখাৰে আগুৰা মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো প্ৰায় ৬২০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ আছিল। এই প্ৰাচীৰটো বসতিস্থলীখনৰ ভিতৰুৱা পথ হিচাপেও ব্যৱহৃত হৈ থাকিব পাৰে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=167–168}}</ref> ইয়াৰ পৰা পৃথককৈ বালিশিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মিত এটা শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ বসতিস্থলীখনৰ দক্ষিণ দিশে প্ৰায় ৩০০ মিটাৰ বিস্তৃত আছিল। টাডাই (২০১১) এই গাঁথনিটোক প্ৰত্নস্থলীখনৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ অংশ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, মূল অৱস্থাত এই প্ৰাচীৰটোৱে ওপৰৰ আৰু তলৰ বসতিস্থলী দুখনক সংযোগ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=168}}</ref> ===বসতিৰ বিন্যাস=== প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধানসমূহত নক্সাপৰ্বতক ওপৰৰ আৰু তলৰ দুটা বসতিস্থলীত বিভক্ত কৰা হৈছিল বুলি প্ৰকাশ পাইছে। প্ৰায় ২.৭৬ হেক্টৰ বিস্তৃত ওপৰৰ বসতিস্থলীখন এটা অধিক উচ্চতাৰ সমতল পাহাৰীয়া অংশত অৱস্থিত আছিল আৰু প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিৰে আগুৰা আছিল। তলৰ বসতিস্থলীখন প্ৰায় ৪ হেক্টৰ বিস্তৃত আছিল আৰু বৰগাং নদীৰ বাওঁপাৰে বিস্তৃত হৈ আছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163, 169–170}}</ref> ওপৰৰ বসতিস্থলীখনত প্ৰধান স্থাপত্যৰ অৱশেষ, শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু ৰাজহুৱা ব্যৱহাৰৰ গাঁথনিসমূহ আছিল। আনহাতে তলৰ বসতিস্থলীখনত সাধাৰণ লোকসকলে তুলনামূলকভাৱে কম মজবুত ঘৰসমূহত বসবাস কৰিছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=169–170, 180–181}}</ref> ===জলব্যৱস্থাপনা=== খননকাৰ্যত নক্সাপৰ্বতৰ এটা উন্নত জলব্যৱস্থাপনা প্ৰণালীৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। এই প্ৰণালীত এটা শিলৰ কুঁৱা, খাপৰিৰ আঙঠিৰে নিৰ্মিত কুঁৱা, এটা বৃহৎ আয়তাকাৰ জলাধাৰ আৰু পানী সংৰক্ষণৰ বাবে এটা পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=166–170}}</ref> তলৰ বসতিস্থলীখনত উদ্ধাৰ হোৱা খাপৰিৰ পাটনাদটো পোৰামাটিৰ আঙঠিসমূহ এটাৰ ওপৰত আন এটা সজাই মাটিৰ ভিতৰলৈ বহুৱাই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ওপৰৰ বসতিস্থলীখনৰ ভিতৰত বালিশিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মিত আন এটা বৃহৎ শিলৰ কুঁৱা পোৱা গৈছিল। এই কুঁৱাটোৰ চাৰিওফালে এটা চাতাল নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰা বসতিস্থলীখনৰ আন্তঃগাঁথনিত কুঁৱাটোৰ গুৰুত্বৰ কথা সূচায়। শেহতীয়াকৈ প্ৰাচীন শিলৰ কুঁৱাটোৰ ওপৰত এখন সুৰক্ষামূলক ইটাৰ প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=166}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখনত প্ৰায় ২৬২ মিটাৰ দীঘল, ৩৮ মিটাৰ বহল আৰু ৪.৫ মিটাৰ গভীৰ এটা বৃহৎ আয়তাকাৰ জলাধাৰো আছে। জলাধাৰটোত পানী সোমোৱা আৰু ওলাই যোৱা নলা আছিল। ইয়াৰ লগতে পলস জমা হোৱাৰ বাবে এটা পৃথক কোঠা আছিল, যিয়ে পানী পৰিশোধনৰ ব্যৱস্থা হিচাপে কাম কৰিছিল। টাডাৰ (২০১১) মতে, এই ব্যৱস্থাই পানী সংৰক্ষণ আৰু জলব্যৱস্থাপনাৰ উন্নত জ্ঞানৰ পৰিচয় দিয়ে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=168–169}}</ref> উত্তৰফালৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ বাহিৰত প্ৰায় ৩০ × ৩১.৫ মিটাৰ পৰিমাপৰ এটা সৰু জলাধাৰো আছিল। এই জলাধাৰটো অতিৰিক্ত পানী সংৰক্ষণৰ সুবিধা হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=169}}</ref> [[File:Terracotta Ring well found in Nakshaparvat.png|thumb|নক্সাপৰ্বতৰ তলৰ বসতিস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা খাপৰিৰ পাটনাদ।]] ===মৃৎপাত্ৰ=== নক্সাপৰ্বতত বৃহৎ পৰিমাণৰ মৃৎপাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছে। এই সংগ্ৰহত বিভিন্ন আকৃতি আৰু আকাৰৰ, লগতে বিভিন্ন নিৰ্মাণকৌশলেৰে প্ৰস্তুত কৰা পাত্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। ইয়াৰ ভিতৰত হাতেৰে আৰু কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত উভয় প্ৰকাৰৰ পাত্ৰ পোৱা গৈছে। মৃৎপাত্ৰসমূহ প্ৰত্নস্থলীখনৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ অন্যতম প্ৰধান শ্ৰেণী। এইবোৰে ঘৰুৱা কাম-কাজ, সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ পদ্ধতি আৰু কাৰিকৰী উৎপাদনৰ বিষয়ে প্ৰমাণ প্ৰদান কৰে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=181–183}}</ref> নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহৰ অধিকাংশই ৰঙা ৰঙৰ পোৰামাটিৰ পাত্ৰ। ইয়াৰ ভিতৰত কলহ, গামলা, থাল, বাটি, সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ পাত্ৰ আৰু ৰন্ধনকাৰ্যত ব্যৱহৃত পাত্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। চাকত নিৰ্মিত আৰু হাতেৰে নিৰ্মিত উভয় প্ৰকাৰৰ পাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছে যদিও চাকত নিৰ্মিত পাত্ৰৰ সংখ্যা অধিক।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=181–182}}</ref> ইয়াৰ উপৰি সামান্য পৰিমাণৰ কাওলিন মাটিৰ পাত্ৰ আৰু চকচকীয়া আৱৰণযুক্ত পাত্ৰও চিনাক্ত কৰা হৈছে। টাডাই (২০১১) নক্সাপৰ্বতৰ কিছুমান চাকত নিৰ্মিত মৃৎপাত্ৰৰ সৈতে অসমৰ আমবাৰীৰ মধ্যযুগীয় স্তৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ সাদৃশ্য উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=182–183}}</ref> ===উদ্যোগ আৰু অৰ্থনীতি=== খননকাৰ্যত প্ৰায় ৫৭৬ বৰ্গমিটাৰ বিস্তৃত এটা লোহাৰ কাম-কাজৰ অঞ্চল চিনাক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলত লোহা গলোৱাৰ পিছত ৰৈ যোৱা ধাতব মল, পোৰা মাটি আৰু ধাতুৰ কামৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল। টাডাই (২০১১) অনুমান কৰিছে যে প্ৰত্নস্থলীখনত ব্যৱহৃত লোহাৰ সঁজুলি আৰু নিৰ্মাণকাৰ্যৰ ধাতব সামগ্ৰীসমূহ সম্ভৱতঃ স্থানীয়ভাৱে উৎপাদন কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=170–171}}</ref> ধানৰ অৱশেষ, সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ গাঁথনি আৰু কৃষিসঁজুলি উদ্ধাৰ হোৱাৰ পৰা কৃষি স্থানীয় অৰ্থনীতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল বুলি প্ৰমাণ পোৱা যায়। টাডাই (২০১১) মত প্ৰকাশ কৰিছে যে ইয়াৰ অধিবাসীসকলে পানী জমা কৰি কৰা ধান খেতিৰ পৰিৱৰ্তে শুকান মাটিত ধান খেতি কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=181–182}}</ref> ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক গুৰুত্ব== নক্সাপৰ্বত অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। [[ভীষ্মকনগৰ]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], [[গোম্চি]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[মালিনী থান]] আৰু অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সৈতে নক্সাপৰ্বতে পূব হিমালয়ৰ পাদদেশৰ মধ্যযুগীয় বসতিস্থলী ব্যৱস্থাৰ বিষয়ে বুজাত সহায় কৰে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=183–184}}</ref> তুলনামূলকভাৱে কমসংখ্যক মধ্যযুগীয় বসতিস্থলীত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য চলোৱা এই অঞ্চলত নক্সাপৰ্বতে সংগঠিত জনবসতি, প্ৰতিৰক্ষামূলক স্থাপত্য আৰু উন্নত বস্তুগত সংস্কৃতিৰ প্ৰমাণ প্ৰদান কৰে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=183–184}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখনৰ দুৰ্গীকৃত বিন্যাস, ইটা আৰু শিলৰ স্থাপত্যৰ অৱশেষ, খাপৰিৰ পাটনাদ, পৰিকল্পিত জলব্যৱস্থাপনা প্ৰণালী, বালিশিলৰ ভাস্কৰ্যখচিত স্তম্ভ আৰু শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নসমূহে উচ্চ পৰ্যায়ৰ পৰিকল্পনা আৰু কাৰিকৰী দক্ষতাৰ পৰিচয় দিয়ে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref><ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> টাডাই (২০১১) নক্সাপৰ্বতক পঞ্চদশ–ষোড়শ শতিকাৰ এখন জনজাতীয় বসতিস্থলী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। যদিও কোনো শাসক ৰাজবংশক চিনাক্ত কৰা শিলালিপি উদ্ধাৰ হোৱা নাই, প্ৰত্নস্থলীখনৰ মৃৎপাত্ৰ, ভাস্কৰ্য পৰম্পৰা আৰু বস্তুগত সংস্কৃতিৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ চুবুৰীয়া অঞ্চলসমূহৰ সৈতে সাংস্কৃতিক যোগাযোগৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়। টাডাই লগতে উল্লেখ কৰিছে যে খননকাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা অৱশেষসমূহৰ সৈতে সমসাময়িক আহোম বস্তুগত সংস্কৃতিৰ কোনো সাদৃশ্য দেখা নাযায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=183–184}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখনৰ কেইবাটাও বৈশিষ্ট্যৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে সম্পৰ্কিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ তুলনা কৰা হৈছে। এইবোৰৰ ভিতৰত ইটা আৰু শিলৰ ভেটিৰ ব্যৱহাৰ, শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নযুক্ত বালিশিলৰ স্তম্ভ, খাপৰিৰ পাটনাদ আৰু পাহাৰৰ পাদদেশত নিৰ্মিত দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰত্নস্থলীখনৰ নিৰ্মাণকাল, বিশ্বনাথৰ ঠিক উত্তৰফালে থকা ইয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ সৈতে থকা সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে নক্সাপৰ্বতক মধ্যযুগৰ অন্তিম সময়ছোৱাত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ভূখণ্ডসমূহত বিকাশ লাভ কৰা বৃহত্তৰ সাংস্কৃতিক আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰিছে। অৱশ্যে কোনো নিৰ্দিষ্ট ৰাজবংশৰ সৈতে ইয়াৰ প্ৰত্যক্ষ সম্পৰ্ক এতিয়াও প্ৰমাণিত হোৱা নাই।<ref>{{harvcol|Datta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1933|pp=271–272}}</ref><ref>{{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite thesis |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh (upto 16th Century) |type=PhD thesis |publisher=Rajiv Gandhi University |location=Doimukh |year=2011 |url=https://airs.org.in/wp-content/uploads/2024/08/history-tage-tada-compressed.pdf }} * {{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |year=2004 |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |pages=1185–1196 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 }} * {{cite journal |last1=Sarmah |first1=Nilam Nandini |last2=Ansari |first2=Shahida |year=2016 |title=Settlement and Subsistence Pattern of Nishis and Shertukpens of Kameng Valley, Arunachal Pradesh: An Ethnoarchaeological Perspective |journal=Bulletin of the Deccan College Post-Graduate and Research Institute |volume=76 |pages=225–231 |jstor=26264788 |url=https://www.jstor.org/stable/26264788 }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 }} * {{cite book |last=Datta |first=S. |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }} * {{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Calcutta |year=1933 }} * {{cite news |title=Possible historical structure unearthed during excavation in Sadiya |work=The Assam Tribune |date=30 March 2026 |url=https://assamtribune.com/assam/possible-historical-structure-unearthed-during-excavation-in-sadiya-1609998 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260331081808/https://assamtribune.com/assam/possible-historical-structure-unearthed-during-excavation-in-sadiya-1609998 |archive-date=31 March 2026 |url-status=live |access-date=30 May 2026 }} * {{cite book |title=বুৰঞ্জীয়ে পৰশা বিশ্বনাথ প্ৰান্তৰ |trans-title=Buranjiye Porokha Biswanath Prantar |language=as |publisher= |location= |year= |ref={{harvid|Buranjiye Porokha Biswanath Prantar}} }} * {{cite book |title=Indian Archaeology 1997–98: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=2002 |ref={{harvid|Indian Archaeology 1997–98}} }} * {{cite book |last1=Bora |first1=D. K. |last2=Ashraf |first2=A. A. |last3=Dutta |first3=J. C. |title=Medieval Life at Naksaparvat |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997 |isbn=9788175160972 |ref={{harvid|Bora|Ashraf|Dutta|1997}} }} * {{cite journal |last=Ashraf |first=A. A. |title=Archaeological Remains and Further Prospects in Arunachal Pradesh |journal=Purātattva |issue=28 |year=1998 |pages=74–75 |publisher=Indian Archaeological Society |location=New Delhi }} {{refend}} ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * ৰামঘাট–তৰাছো ধ্বংসাৱশেষ * [[গোম্চি]] * [[মালিনী থান]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] 4qpsjykdvj28icjlobyblao9juq01h6 649008 648952 2026-11-01T20:26:11Z Ananya Taye 28065 649008 wikitext text/x-wiki {{Good Article}} {{চমু বিৱৰণ|ভাৰতৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox ancient site | name = নক্সাপৰ্বত | alternate_name = নক্সাপাহাৰ, নক্ষপৰ্বত (Nakshaparbat) | image = Seijesso ruin.jpg | alt = নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ শিলৰ ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | caption = নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ শিলৰ ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | map_alt = | map_type = | map_caption = | coordinates = {{coord|26.959776544551957|93.17000726047948|region:IN_type:landmark|display=inline}} | location = ডিচিং পাছো, পাক্কে-কেচাং জিলা, [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = পাহাৰৰ পাদদেশৰ দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী | part_of = | length = | width = | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Gogoi1994p21"/><ref name="Aalekh2025">{{cite web |title=Aalekh, Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=According to Archaeological Research, the remains were constructed by the kings of Chutiya dynasty between 14th- and 15th centuries. The brick wall, which was built by the Chutiya king Mukta Dharmanarayana in 1442, contained the stone marks discovered in the Tameswari Temple. This information demonstrates that Chutiya monarchs built all these structures, including the Naksha parvat during the same period.}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | material = ইটা, বালিশিল আৰু মাটিৰ গাঁথনি | built = ত্ৰয়োদশ–ষোড়শ শতিকা<ref name="dating">"The medieval life at Naksaparvat, in the district of East Kameng in Arunachal Pradesh is based on material evidences collected from the excavation carried out during 1985-1991. Naksaparvat excavation was the first horizontal excavation covering a wide area anywhere in the North East India. Through this excavation of Naksaparvat, it was possible to give a picture of the life of the people during the 14th-15th centuries in one of the remotest corner of India against a tribal background." {{harvcol|Bora|Ashraf|Dutta|1997}}; "In Kameng valley of West Kameng district, D.K. Bora excavated the site of Naksaparvat (26º 57´N. and 93º 12´E.) during 1988 to 1991. This site brought to light remains of a medieval settlement dated to 13th-16th century A. D." {{harvcol|Sarmah|Ansari|2016|p=227}}; "Noksaparvat at the foot of east Kamen hills, on the left bank of the river Borgong belongs to the 15th-16th century A.D." {{harvcol|Ashraf|1998|p=74}}; "Nakshaparvat is a residential complex and is dated to 15th-16th century." {{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> | abandoned = | epochs = মধ্যযুগ | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯৮৫–১৯৯১ | archaeologists = ডি. কে. বৰা | condition = ধ্বংসাৱশেষ | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''নক্সাপৰ্বত''' ({{lang-en|Naksaparvat}}; বিকল্প বানান ''Nakshaparbat'') ভাৰতৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত অৱস্থিত এটা মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। পূব কামেং অঞ্চলৰ পাক্কে-কেচাং জিলাৰ পাহাৰৰ পাদদেশত বৰগাং নদীৰ বাওঁপাৰে অৱস্থিত এই প্ৰত্নস্থলীখনত এখন দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীৰ ধ্বংসাৱশেষ পোৱা গৈছে। প্ৰত্নস্থলীখনত ওপৰৰ আৰু তলৰ দুটা বসতি অঞ্চল, খাপৰিৰ পাটনাদ, শিলৰ কুঁৱা, শিল আৰু মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, ইটা আৰু শিলৰ ভেটি, চাংঘৰৰ গাঁথনিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ খুঁটা বা স্তম্ভ, অন্যান্য স্থাপত্যৰ অৱশেষ, খোদিত শিলৰ স্তম্ভ, মৃৎপাত্ৰৰ সংগ্ৰহ আৰু লোহাৰ কাম-কাজৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=162–163}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখন ত্ৰয়োদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকাৰ মধ্যযুগীয় সময়ছোৱাত নিৰ্মিত হৈছিল বুলি জনা যায়।<ref name="dating"/> ইয়াক সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Aalekh, Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=According to Archaeological Research, the remains were constructed by the kings of the Chutiya dynasty between the 14th and 15th centuries. The brick wall, which was built by the Chutiya king Mukta Dharmanarayana in 1442, contained the stone marks discovered in the Tameswari Temple. This information demonstrates that Chutiya monarchs built all these structures, including the Naksha parvat, during the same period.}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যনন্দ গগৈয়ে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ পুনৰ্গঠনত নক্সাপৰ্বতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ বিশেষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ এই স্থানক ''নক্সাপাহাৰ'' (''Naxapahar'') নামেৰে উল্লেখ কৰিছিল। গগৈয়ে শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ, ৰামঘাট–তৰাছো ধ্বংসাৱশেষ| আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰত অৱস্থিত নক্সাপাহাৰত পোৱা শিলসমূহৰ চিহ্নৰ মাজত সাদৃশ্য লক্ষ্য কৰিছিল। এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক সাদৃশ্যৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত বিভিন্ন সময়ত বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল আৰু ৰাজ্যখন সংলগ্ন ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পশ্চিমে [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ দিশলৈ বিস্তৃত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi River and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> নক্সাপৰ্বত সম্ভৱতঃ [[ইটা দুৰ্গ]], বুৰৈৰ ৰামঘাট–তৰাছো, [[গোম্চি]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|ৰুক্মিণীনগৰ]], আদি স্থানৰ দৰে পাহাৰৰ পাদদেশত নিৰ্মিত এখন দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী আছিল। এই দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীখনক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত বুলি কোৱা পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ শৃংখলাৰ সৈতে সম্ভাব্যভাৱে সম্পৰ্কিত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জীসমূহৰ মতে, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্য সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples.}}</ref> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পদ্ধতিগতভাৱে খনন কৰা মধ্যযুগীয় প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ ভিতৰত নক্সাপৰ্বত অন্যতম। পূব হিমালয়ৰ পাদদেশৰ অঞ্চলত মধ্যযুগীয় বসতিৰ বিন্যাস, দুৰ্গীকৰণ ব্যৱস্থা আৰু বস্তুগত সংস্কৃতি বুজাৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্নস্থলী হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=162–163}}</ref> [[File:Stone pillars of a Stilt house from Naksaparvat.jpg|thumb|নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা চাংঘৰৰ গাঁথনি ধৰি ৰখা শিলৰ খুঁটাসমূহ।]] ==বিৱৰণ== নক্সাপৰ্বত মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিৰে আগুৰা এখন দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী। প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধানসমূহত বাসস্থানৰ অৱশেষ, স্থাপত্যৰ ভেটি, খাপৰিৰ পাটনাদ, মৃৎপাত্ৰ, শিলৰ স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ আৰু অলংকৃত স্তম্ভ উদ্ধাৰ হৈছে। এই অৱশেষসমূহে উন্নত নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাসম্পন্ন এখন সংগঠিত বসতিস্থলীৰ উপস্থিতি সূচায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখন ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সৈতে পূব হিমালয় অঞ্চলক সংযোগ কৰা পথসমূহৰ ওপৰত দৃষ্টি ৰাখিব পৰা পাহাৰৰ পাদদেশৰ এটা কৌশলগত স্থানত অৱস্থিত। ইয়াৰ অৱস্থানে মধ্যযুগত এই ঠাইখন প্ৰশাসনিক, প্ৰতিৰক্ষামূলক অথবা বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে কাম কৰি থাকিব পাৰে বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=162–163}}</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্যান্য প্ৰত্নস্থলীৰ সৈতে সাদৃশ্য== নক্সাপৰ্বতত এতিয়ালৈকে ইয়াৰ নিৰ্মাণকাৰী অথবা ৰাজনৈতিক আনুগত্য চিনাক্ত কৰা কোনো শিলালিপি উদ্ধাৰ হোৱা নাই যদিও কেইবাটাও প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু ঐতিহাসিক পৰ্যবেক্ষণৰ ভিত্তিত পণ্ডিত আৰু গৱেষকসকলে এই প্ৰত্নস্থলীখনৰ সৈতে অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত চুতীয়া যুগৰ পৰিচিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সাদৃশ্য উল্লেখ কৰিছে। প্ৰত্নস্থলীখনৰ নিৰ্মাণকাল আনুমানিক ত্ৰয়োদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকা বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref><ref>{{harvcol|Sarmah|Ansari|2016|p=227}}</ref> এই সময়ছোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ শাসনকালৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে মিলে। ঐতিহাসিকসকলে চুতীয়া ৰাজ্য পশ্চিমে অন্ততঃ বৰ্তমানৰ [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]]লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই অঞ্চল নক্সাপৰ্বতৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ ঠিক দক্ষিণফালে অৱস্থিত।<ref>"Robinson and following him, N. N. Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Datta|1985|p=28}}</ref> স্থাপত্যৰ ফালৰ পৰাও নক্সাপৰ্বতত মধ্যযুগীয় চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ কেইবাটাও বৈশিষ্ট্য দেখা যায়। খননকাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা গাঁথনিসমূহত বৃহৎ ইটাৰ ভেটি, কাটি সমান কৰা শিলৰ ভেটি, বালিশিলৰ খুঁটা, খাপৰিৰ পাটনাদ, খটখটীয়া বা ঢাপযুক্ত ভেটি, শিল আৰু মাটিৰ সংমিশ্ৰণেৰে নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু তুলনামূলকভাৱে পাতল ওপৰিভাগৰ গাঁথনিৰ সৈতে গাঁথনি কৰা ভিত্তি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।{{sfn|Tada|2011|pp=164–166}} একেধৰণৰ ইটা আৰু শিলৰ ভেটিযুক্ত নিৰ্মাণৰ নিদৰ্শন [[ভীষ্মকনগৰ]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], [[গোম্চি]], বুৰৈ বা ৰামঘাট–তৰাছো, [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ চৌহদ আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহত পোৱা গৈছে। ৰামঘাট–তৰাছো বা বুৰৈ প্ৰত্নস্থলীৰ পৰা কেইমাইলমান পূবফালে উজনি বালিজান অঞ্চলতো একেধৰণৰ আন এটা ইটাৰ ভেটি আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে। বস্তুগত সংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰতো নক্সাপৰ্বতৰ সৈতে ভীষ্মকনগৰৰ সাদৃশ্য পোৱা যায়। নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহৰ অধিকাংশই ৰঙা ৰঙৰ পোৰামাটিৰ পাত্ৰ। ইয়াত হাতেৰে নিৰ্মিত পাত্ৰতকৈ কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত পাত্ৰৰ সংখ্যা অধিক। উদ্ধাৰ হোৱা পাত্ৰসমূহৰ ভিতৰত কলহ, গামলা, থাল, বাটি, সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ পাত্ৰ আৰু ৰন্ধনকাৰ্যত ব্যৱহৃত পাত্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। টাডাই উল্লেখ কৰিছে যে ভালদৰে পৰিশোধিত মাটিৰে কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত কিছুমান পাত্ৰৰ সৈতে অসমৰ আমবাৰীৰ মধ্যযুগীয় স্তৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ সাদৃশ্য আছে। তেওঁ প্ৰত্নস্থলীখনত সামান্য পৰিমাণৰ কাওলিন মাটিৰ পাত্ৰও পোৱা গৈছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Tada|2011|pp=182–183}} ভীষ্মকনগৰতো টাডাই মূলতঃ ৰঙা ৰঙৰ চাকত নিৰ্মিত মৃৎপাত্ৰৰ উল্লেখ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত বাটি, থাল, আধাৰৰ ওপৰত স্থাপিত থাল, মুখেৰে পানী ঢালিব পৰা পাত্ৰ আৰু কলহ অন্তৰ্ভুক্ত। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ভীষ্মকনগৰৰ উৎকৃষ্ট মানৰ মৃৎপাত্ৰসমূহৰ সৈতে আমবাৰীত খননকাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ঘনিষ্ঠ সাদৃশ্য আছে। ভীষ্মকনগৰতো কাওলিন মাটিৰে নিৰ্মিত পাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} [[File:Brick Plith of House Naksaparvat.png|thumb|ঐতিহাসিক নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভেটি।]] প্ৰত্নস্থলীখনত উদ্ধাৰ হোৱা শিলেৰে নিৰ্মিত প্ৰায় সকলো নিৰ্মাণসামগ্ৰীতে, শিলৰ খুঁটা আৰু ফলকসমূহকে ধৰি, খোদিত প্ৰতীক অথবা শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন পোৱা গৈছে। নক্সাপৰ্বতত এনে চল্লিশটাতকৈ অধিক চিহ্ন লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> একেধৰণৰ চিহ্ন [[মালিনী থান]] আৰু অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত আন মধ্যযুগীয় প্ৰত্নস্থলীসমূহতো লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> এই প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ ভিতৰত ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পৰিবেষ্টনী প্ৰাচীৰ, বুৰৈৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত ইটা-শিলৰ পুখুৰী আৰু বুঢ়াবুঢ়ী থানৰ দৰে আন প্ৰত্নস্থলীসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। ঐতিহাসিকসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে যে শদিয়া অঞ্চলৰ প্ৰত্নস্থলীসমূহ আৰু নক্সাপৰ্বতৰ ওচৰৰ বুৰৈৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ মাজৰ স্থাপত্যগত ধাৰাবাহিকতা, এই শিলৰ চিহ্নসমূহকে ধৰি, চুতীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰ বিস্তৃত ভৌগোলিক পৰিসৰ সূচাব পাৰে।<ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref><ref>"A large number of these stones were found to contain marks, cut deeply into the sandstone... identical marks were found also in the marked stones found by Hannay in the fort near Sadiya assigned to Bhismak. It is therefore evident that the ruins near Sadiya and those on the banks of the Burai river can be assigned to the same period...The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala." {{harvcol|Barua|1933|p=271}}</ref> ঐতিহাসিক নিত্যনন্দ গগৈয়ে বিশেষভাৱে নক্সাপৰ্বতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ, যাক তেওঁ ''নক্সাপাহাৰ'' বুলি উল্লেখ কৰিছিল, চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ পুনৰ্গঠনত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। গগৈয়ে শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ, বুৰৈৰ প্ৰত্নস্থলী আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰত অৱস্থিত নক্সাপাহাৰত পোৱা শিলসমূহৰ একেধৰণৰ চিহ্নৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। এই প্ৰমাণসমূহৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্য বিভিন্ন সময়ত বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশ সামৰি লৈছিল আৰু সংলগ্ন ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পশ্চিমে বিশ্বনাথৰ দিশলৈ বিস্তৃত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21"/> আন সাদৃশ্যসমূহৰ ভিতৰত ভাস্কৰ্যশিল্পত সাপৰ আকৃতিৰ ব্যৱহাৰ উল্লেখযোগ্য। এই আকৃতিসমূহ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]ত পোৱা সাপৰ আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ। ইয়াৰ উপৰি শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদত উদ্ধাৰ হোৱা খাপৰিৰ পাটনাদৰ সৈতে নক্সাপৰ্বতৰ কুঁৱাসমূহৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{harvcol|The Assam Tribune|2026|loc=Sadiya excavation report}}</ref> নক্সাপৰ্বতৰ শিলৰ স্তম্ভসমূহৰ সৈতেও বুৰৈৰ প্ৰত্নস্থলীত চিনাক্ত কৰা স্তম্ভসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। এই সাদৃশ্যসমূহে নক্সাপৰ্বত পূব হিমালয়ৰ পাদদেশত মধ্যযুগৰ অন্তিম সময়ছোৱাত বিকাশ লাভ কৰা একেটা বৃহত্তৰ সাংস্কৃতিক আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ অংশ আছিল বুলি সূচায়। [[File:Sculptured Serpent pillar from Naksaparvat.png|thumb|নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা সাপৰ আকৃতি খোদিত এটা অলংকৃত স্তম্ভ। ইয়াৰ সাপৰ আকৃতিসমূহ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]ত পোৱা আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ।]] ==বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱ== কিছুমান প্ৰমাণে নক্সাপৰ্বত–বৰগাং পাহাৰৰ পাদদেশৰ অঞ্চল আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৌদ্ধ ধৰ্মীয় প্ৰভাৱ আছিল বুলি সূচায়। টাডাই (২০১১) উল্লেখ কৰিছে যে নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান বালিশিলৰ খোদিত স্তম্ভত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। অৱশ্যে আন আৱিষ্কাৰসমূহে শৈৱধৰ্ম আৰু প্ৰকৃতি উপাসনাৰ উপাদানকে ধৰি মিশ্ৰিত ধৰ্মীয় পৰিৱেশৰ অস্তিত্বৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=173–177, 183}}</ref> বৰগাং–নক্সাপৰ্বত অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এখন তিব্বতী ভাষাৰ শিলালিপিত আয়ুংগেল হুমো নামৰ এগৰাকী মহিলাই তেওঁৰ মৃত স্বামী জো-ৰি অথবা জো-বিৰ আত্মিক কল্যাণৰ বাবে এটা ধৰ্মীয় গাঁথনি নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা লিপিবদ্ধ আছে বুলি কোৱা হয়। শিলালিপিখনৰ শেষত তিব্বতী মন্ত্ৰ ''ওঁ মণে পদ্মে হুঁ'' (''Om mane padme hum'') উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Buranjiye Porokha Biswanath Prantar|p=37}}</ref> ওচৰৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহতো একেধৰণৰ তিব্বতী বৌদ্ধ শিলালিপিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। শদিয়া–ৰ'ইং অঞ্চলত ''ওঁ মণি পদ্মে হুঁ'' (''Om mani padme hum'') মন্ত্ৰ খোদিত এখন শিল উদ্ধাৰ হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে ডিমাচাং নিউ বেটালিত ''Om mane peme hum'' মন্ত্ৰ খোদিত এখন তিব্বতী শিলালিপি আৰু ''Om mane peme hum'' তথা ''Om Bajra Guru peme Chije hum Shri'' মন্ত্ৰ খোদিত আন এটা সামগ্ৰী লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Indian Archaeology 1997–98|p=}}</ref> ইয়াৰ উপৰি সেই সময়ৰ লখিমপুৰ জিলাৰ [[গহপুৰ]] অঞ্চলত তিব্বতী বৌদ্ধধৰ্মৰ ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানত ব্যৱহাৰ কৰা এটা বজ্ৰঘণ্টা উদ্ধাৰ হৈছিল। এই আৱিষ্কাৰসমূহে উত্তৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ–অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ অঞ্চলত তিব্বতী বৌদ্ধধৰ্মৰ সৈতে ধৰ্মীয় যোগাযোগ আছিল বুলি সূচায়। অৱশ্যে এই প্ৰমাণসমূহে নিজে নক্সাপৰ্বতৰ নিৰ্মাণকাৰী বা ৰাজনৈতিক আনুগত্য চিনাক্ত নকৰে। [[File:Buddhist mantra carved on a stone, Cheta Nalha near Roing town, Lower Dibang Valley district- RIWATCH Museum.jpg|thumb|ৰ'ইঙৰ ওচৰৰ চেতাত উদ্ধাৰ হোৱা ''ওঁ মণি পদ্মে হুঁ'' বৌদ্ধ মন্ত্ৰ খোদিত শিল।]] ==স্থাপত্য== প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত অলংকৃত শিলৰ স্তম্ভ, স্তম্ভৰ ভেটি, শিলৰ খুঁটাৰ সহায়ক গাঁথনি, ইটা আৰু শিলৰ ভেটি তথা স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হৈছে। এই অৱশেষসমূহে বসতিস্থলীখনৰ ভিতৰত বৃহৎ গাঁথনিৰ অস্তিত্বৰ ইংগিত দিয়ে আৰু নিৰ্মাণকাৰ্যত শিল আৰু ইটা উভয়ৰে ব্যৱহাৰ হোৱা বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–166}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখনত উদ্ধাৰ হোৱা অলংকৰণসমূহৰ ভিতৰত খোদিত স্থাপত্যশিল, বালিশিলৰ ভাস্কৰ্যখচিত স্তম্ভ আৰু অলংকৃত গাঁথনিৰ ভগ্নাংশ আছে। এই অৱশেষসমূহে উন্নত শিল্প আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ অস্তিত্ব সূচায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–166}}</ref> টাডাৰ (২০১১) মতে, খোদিত স্তম্ভসমূহৰ কিছুমান [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]], [[গুৱাহাটী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰত্নস্থলীখনৰ ভিতৰত এই স্তম্ভসমূহ মূলতঃ স্থাপন কৰা স্থানটোও চিনাক্ত কৰা হৈছিল। সেই স্থানৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহৰ ভিতৰত এটা শিলৰ ভেটি আৰু কেইটামান শিলৰ স্তম্ভ আছিল। তাত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইট শিলৰ এটা ভগা অংশ সম্ভৱতঃ এটা [[শিৱলিংগ]] আছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=166–173}}</ref> ইয়াৰ পৰা খোদিত স্তম্ভসমূহ থকা গাঁথনিটো এটা মন্দিৰ হ'ব পাৰে বুলি সূচায়। এ. কে. ঠাকুৰৰ মতে, প্ৰত্নস্থলীখনৰ বালিশিলৰ আঠটা স্তম্ভত মানুহ, উদ্ভিদ আৰু চৰাই তথা সৰীসৃপকে ধৰি বিভিন্ন প্ৰাণীৰ প্ৰাকৃতিক আকৃতি খোদিত আছে। এই আকৃতিসমূহ শিলৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ওলাই অহা ভাস্কৰ্যৰূপে খোদিত কৰা হৈছে। নিৰ্মাণৰ ফালৰ পৰা তুলনামূলকভাৱে সৰল হ'লেও এই ভাস্কৰ্যসমূহত স্থানীয় শিল্প পৰম্পৰাৰ প্ৰতিফলন দেখা যায়। এইবোৰক প্ৰত্নস্থলীখনত বসবাস কৰা লোকসকলৰ সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় জীৱনৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> ঠাকুৰে উল্লেখ কৰিছে যে মানুহৰ আকৃতিসমূহত জনজাতীয় মুখমণ্ডলৰ বৈশিষ্ট্য দেখা যায় আৰু এইবোৰত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ পৰম্পৰাৰ প্ৰভাৱ প্ৰতিফলিত হ'ব পাৰে। আকৃতিসমূহ সাধাৰণতে সক্ৰিয় ভংগিমাত দেখুওৱা হৈছে। ইয়াত গতি আৰু অভিব্যক্তিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> নক্সাপৰ্বতৰ গাঁথনিসমূহত ব্যৱহৃত কাটি সমান কৰা শিলসমূহতো বহুতো খোদিত প্ৰতীক আৰু শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন পোৱা যায়। জ্যামিতিক, অজ্যামিতিক আৰু চিত্ৰলিপিসদৃশ আকৃতিকে ধৰি চল্লিশটাতকৈ অধিক পৃথক প্ৰতীক চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> ঠাকুৰে লগতে লক্ষ্য কৰিছে যে এই প্ৰতীকসমূহৰ কেইবাটাও ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ মন্দিৰ চৌহদ [[মালিনী থান]]ত পোৱা চিহ্নসমূহৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ। ইয়াৰ পৰা অৰুণাচল প্ৰদেশৰ বিভিন্ন প্ৰত্নস্থলীত একেধৰণৰ শিলকটা শিল্প পৰম্পৰাৰ ধাৰাবাহিকতা আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> ===প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা=== নক্সাপৰ্বতৰ ওপৰৰ বসতিস্থলীখন মাটি আৰু শিল উভয়ৰে নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰে সুৰক্ষিত কৰিছিল। পলসুৱা মাটিৰে নিৰ্মিত আৰু পৰিখাৰে আগুৰা মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো প্ৰায় ৬২০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ আছিল। এই প্ৰাচীৰটো বসতিস্থলীখনৰ ভিতৰুৱা পথ হিচাপেও ব্যৱহৃত হৈ থাকিব পাৰে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=167–168}}</ref> ইয়াৰ পৰা পৃথককৈ বালিশিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মিত এটা শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ বসতিস্থলীখনৰ দক্ষিণ দিশে প্ৰায় ৩০০ মিটাৰ বিস্তৃত আছিল। টাডাই (২০১১) এই গাঁথনিটোক প্ৰত্নস্থলীখনৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ অংশ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, মূল অৱস্থাত এই প্ৰাচীৰটোৱে ওপৰৰ আৰু তলৰ বসতিস্থলী দুখনক সংযোগ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=168}}</ref> ===বসতিৰ বিন্যাস=== প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধানসমূহত নক্সাপৰ্বতক ওপৰৰ আৰু তলৰ দুটা বসতিস্থলীত বিভক্ত কৰা হৈছিল বুলি প্ৰকাশ পাইছে। প্ৰায় ২.৭৬ হেক্টৰ বিস্তৃত ওপৰৰ বসতিস্থলীখন এটা অধিক উচ্চতাৰ সমতল পাহাৰীয়া অংশত অৱস্থিত আছিল আৰু প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিৰে আগুৰা আছিল। তলৰ বসতিস্থলীখন প্ৰায় ৪ হেক্টৰ বিস্তৃত আছিল আৰু বৰগাং নদীৰ বাওঁপাৰে বিস্তৃত হৈ আছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163, 169–170}}</ref> ওপৰৰ বসতিস্থলীখনত প্ৰধান স্থাপত্যৰ অৱশেষ, শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু ৰাজহুৱা ব্যৱহাৰৰ গাঁথনিসমূহ আছিল। আনহাতে তলৰ বসতিস্থলীখনত সাধাৰণ লোকসকলে তুলনামূলকভাৱে কম মজবুত ঘৰসমূহত বসবাস কৰিছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=169–170, 180–181}}</ref> ===জলব্যৱস্থাপনা=== খননকাৰ্যত নক্সাপৰ্বতৰ এটা উন্নত জলব্যৱস্থাপনা প্ৰণালীৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। এই প্ৰণালীত এটা শিলৰ কুঁৱা, খাপৰিৰ পাটনাদ, এটা বৃহৎ আয়তাকাৰ জলাধাৰ আৰু পানী সংৰক্ষণৰ বাবে এটা পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=166–170}}</ref> তলৰ বসতিস্থলীখনত উদ্ধাৰ হোৱা খাপৰিৰ পাটনাদটো পোৰামাটিৰ ''ring'' এটাৰ ওপৰত আন এটা সজাই মাটিৰ ভিতৰলৈ বহুৱাই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ওপৰৰ বসতিস্থলীখনৰ ভিতৰত বালিশিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মিত আন এটা বৃহৎ শিলৰ কুঁৱা পোৱা গৈছিল। এই কুঁৱাটোৰ চাৰিওফালে এটা চাতাল নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰা বসতিস্থলীখনৰ আন্তঃগাঁথনিত কুঁৱাটোৰ গুৰুত্বৰ কথা সূচায়। শেহতীয়াকৈ প্ৰাচীন শিলৰ কুঁৱাটোৰ ওপৰত এখন সুৰক্ষামূলক ইটাৰ প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=166}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখনত প্ৰায় ২৬২ মিটাৰ দীঘল, ৩৮ মিটাৰ বহল আৰু ৪.৫ মিটাৰ গভীৰ এটা বৃহৎ আয়তাকাৰ জলাধাৰো আছে। জলাধাৰটোত পানী সোমোৱা আৰু ওলাই যোৱা নলা আছিল। ইয়াৰ লগতে পলস জমা হোৱাৰ বাবে এটা পৃথক কোঠা আছিল, যিয়ে পানী পৰিশোধনৰ ব্যৱস্থা হিচাপে কাম কৰিছিল। টাডাৰ (২০১১) মতে, এই ব্যৱস্থাই পানী সংৰক্ষণ আৰু জলব্যৱস্থাপনাৰ উন্নত জ্ঞানৰ পৰিচয় দিয়ে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=168–169}}</ref> উত্তৰফালৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ বাহিৰত প্ৰায় ৩০ × ৩১.৫ মিটাৰ পৰিমাপৰ এটা সৰু জলাধাৰো আছিল। এই জলাধাৰটো অতিৰিক্ত পানী সংৰক্ষণৰ সুবিধা হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=169}}</ref> [[File:Terracotta Ring well found in Nakshaparvat.png|thumb|নক্সাপৰ্বতৰ তলৰ বসতিস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা খাপৰিৰ পাটনাদ।]] ===মৃৎপাত্ৰ=== নক্সাপৰ্বতত বৃহৎ পৰিমাণৰ মৃৎপাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছে। এই সংগ্ৰহত বিভিন্ন আকৃতি আৰু আকাৰৰ, লগতে বিভিন্ন নিৰ্মাণকৌশলেৰে প্ৰস্তুত কৰা পাত্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। ইয়াৰ ভিতৰত হাতেৰে আৰু কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত উভয় প্ৰকাৰৰ পাত্ৰ পোৱা গৈছে। মৃৎপাত্ৰসমূহ প্ৰত্নস্থলীখনৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ অন্যতম প্ৰধান শ্ৰেণী। এইবোৰে ঘৰুৱা কাম-কাজ, সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ পদ্ধতি আৰু কাৰিকৰী উৎপাদনৰ বিষয়ে প্ৰমাণ প্ৰদান কৰে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=181–183}}</ref> নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহৰ অধিকাংশই ৰঙা ৰঙৰ পোৰামাটিৰ পাত্ৰ। ইয়াৰ ভিতৰত কলহ, গামলা, থাল, বাটি, সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ পাত্ৰ আৰু ৰন্ধনকাৰ্যত ব্যৱহৃত পাত্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। চাকত নিৰ্মিত আৰু হাতেৰে নিৰ্মিত উভয় প্ৰকাৰৰ পাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছে যদিও চাকত নিৰ্মিত পাত্ৰৰ সংখ্যা অধিক।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=181–182}}</ref> ইয়াৰ উপৰি সামান্য পৰিমাণৰ কাওলিন মাটিৰ পাত্ৰ আৰু চকচকীয়া আৱৰণযুক্ত পাত্ৰও চিনাক্ত কৰা হৈছে। টাডাই (২০১১) নক্সাপৰ্বতৰ কিছুমান চাকত নিৰ্মিত মৃৎপাত্ৰৰ সৈতে অসমৰ আমবাৰীৰ মধ্যযুগীয় স্তৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ সাদৃশ্য উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=182–183}}</ref> ===উদ্যোগ আৰু অৰ্থনীতি=== খননকাৰ্যত প্ৰায় ৫৭৬ বৰ্গমিটাৰ বিস্তৃত এটা লোহাৰ কাম-কাজৰ অঞ্চল চিনাক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলত লোহা গলোৱাৰ পিছত ৰৈ যোৱা ধাতব মল, পোৰা মাটি আৰু ধাতুৰ কামৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল। টাডাই (২০১১) অনুমান কৰিছে যে প্ৰত্নস্থলীখনত ব্যৱহৃত লোহাৰ সঁজুলি আৰু নিৰ্মাণকাৰ্যৰ ধাতব সামগ্ৰীসমূহ সম্ভৱতঃ স্থানীয়ভাৱে উৎপাদন কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=170–171}}</ref> ধানৰ অৱশেষ, সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ গাঁথনি আৰু কৃষিসঁজুলি উদ্ধাৰ হোৱাৰ পৰা কৃষি স্থানীয় অৰ্থনীতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল বুলি প্ৰমাণ পোৱা যায়। টাডাই (২০১১) মত প্ৰকাশ কৰিছে যে ইয়াৰ অধিবাসীসকলে পানী জমা কৰি কৰা ধান খেতিৰ পৰিৱৰ্তে শুকান মাটিত ধান খেতি কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=181–182}}</ref> ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক গুৰুত্ব== নক্সাপৰ্বত অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। [[ভীষ্মকনগৰ]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], [[গোম্চি]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[মালিনী থান]] আৰু অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সৈতে নক্সাপৰ্বতে পূব হিমালয়ৰ পাদদেশৰ মধ্যযুগীয় বসতিস্থলী ব্যৱস্থাৰ বিষয়ে বুজাত সহায় কৰে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=183–184}}</ref> তুলনামূলকভাৱে কমসংখ্যক মধ্যযুগীয় বসতিস্থলীত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য চলোৱা এই অঞ্চলত নক্সাপৰ্বতে সংগঠিত জনবসতি, প্ৰতিৰক্ষামূলক স্থাপত্য আৰু উন্নত বস্তুগত সংস্কৃতিৰ প্ৰমাণ প্ৰদান কৰে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=183–184}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখনৰ দুৰ্গীকৃত বিন্যাস, ইটা আৰু শিলৰ স্থাপত্যৰ অৱশেষ, খাপৰিৰ পাটনাদ, পৰিকল্পিত জলব্যৱস্থাপনা প্ৰণালী, বালিশিলৰ ভাস্কৰ্যখচিত স্তম্ভ আৰু শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নসমূহে উচ্চ পৰ্যায়ৰ পৰিকল্পনা আৰু কাৰিকৰী দক্ষতাৰ পৰিচয় দিয়ে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref><ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> টাডাই (২০১১) নক্সাপৰ্বতক পঞ্চদশ–ষোড়শ শতিকাৰ এখন জনজাতীয় বসতিস্থলী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। যদিও কোনো শাসক ৰাজবংশক চিনাক্ত কৰা শিলালিপি উদ্ধাৰ হোৱা নাই, প্ৰত্নস্থলীখনৰ মৃৎপাত্ৰ, ভাস্কৰ্য পৰম্পৰা আৰু বস্তুগত সংস্কৃতিৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ চুবুৰীয়া অঞ্চলসমূহৰ সৈতে সাংস্কৃতিক যোগাযোগৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়। টাডাই লগতে উল্লেখ কৰিছে যে খননকাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা অৱশেষসমূহৰ সৈতে সমসাময়িক আহোম বস্তুগত সংস্কৃতিৰ কোনো সাদৃশ্য দেখা নাযায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=183–184}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখনৰ কেইবাটাও বৈশিষ্ট্যৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে সম্পৰ্কিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ তুলনা কৰা হৈছে। এইবোৰৰ ভিতৰত ইটা আৰু শিলৰ ভেটিৰ ব্যৱহাৰ, শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নযুক্ত বালিশিলৰ স্তম্ভ, খাপৰিৰ পাটনাদ আৰু পাহাৰৰ পাদদেশত নিৰ্মিত দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰত্নস্থলীখনৰ নিৰ্মাণকাল, বিশ্বনাথৰ ঠিক উত্তৰফালে থকা ইয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ সৈতে থকা সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে নক্সাপৰ্বতক মধ্যযুগৰ অন্তিম সময়ছোৱাত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ভূখণ্ডসমূহত বিকাশ লাভ কৰা বৃহত্তৰ সাংস্কৃতিক আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰিছে। অৱশ্যে কোনো নিৰ্দিষ্ট ৰাজবংশৰ সৈতে ইয়াৰ প্ৰত্যক্ষ সম্পৰ্ক এতিয়াও প্ৰমাণিত হোৱা নাই।<ref>{{harvcol|Datta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1933|pp=271–272}}</ref><ref>{{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite thesis |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh (upto 16th Century) |type=PhD thesis |publisher=Rajiv Gandhi University |location=Doimukh |year=2011 |url=https://airs.org.in/wp-content/uploads/2024/08/history-tage-tada-compressed.pdf }} * {{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |year=2004 |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |pages=1185–1196 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 }} * {{cite journal |last1=Sarmah |first1=Nilam Nandini |last2=Ansari |first2=Shahida |year=2016 |title=Settlement and Subsistence Pattern of Nishis and Shertukpens of Kameng Valley, Arunachal Pradesh: An Ethnoarchaeological Perspective |journal=Bulletin of the Deccan College Post-Graduate and Research Institute |volume=76 |pages=225–231 |jstor=26264788 |url=https://www.jstor.org/stable/26264788 }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 }} * {{cite book |last=Datta |first=S. |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }} * {{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Calcutta |year=1933 }} * {{cite news |title=Possible historical structure unearthed during excavation in Sadiya |work=The Assam Tribune |date=30 March 2026 |url=https://assamtribune.com/assam/possible-historical-structure-unearthed-during-excavation-in-sadiya-1609998 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260331081808/https://assamtribune.com/assam/possible-historical-structure-unearthed-during-excavation-in-sadiya-1609998 |archive-date=31 March 2026 |url-status=live |access-date=30 May 2026 }} * {{cite book |title=বুৰঞ্জীয়ে পৰশা বিশ্বনাথ প্ৰান্তৰ |trans-title=Buranjiye Porokha Biswanath Prantar |language=as |publisher= |location= |year= |ref={{harvid|Buranjiye Porokha Biswanath Prantar}} }} * {{cite book |title=Indian Archaeology 1997–98: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=2002 |ref={{harvid|Indian Archaeology 1997–98}} }} * {{cite book |last1=Bora |first1=D. K. |last2=Ashraf |first2=A. A. |last3=Dutta |first3=J. C. |title=Medieval Life at Naksaparvat |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997 |isbn=9788175160972 |ref={{harvid|Bora|Ashraf|Dutta|1997}} }} * {{cite journal |last=Ashraf |first=A. A. |title=Archaeological Remains and Further Prospects in Arunachal Pradesh |journal=Purātattva |issue=28 |year=1998 |pages=74–75 |publisher=Indian Archaeological Society |location=New Delhi }} {{refend}} ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * ৰামঘাট–তৰাছো ধ্বংসাৱশেষ * [[গোম্চি]] * [[মালিনী থান]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] rw7wd0d57nd33s0f0ei4678k2rxw9e0 649027 649008 2026-11-01T21:31:24Z Ananya Taye 28065 649027 wikitext text/x-wiki {{Good Article}} {{চমু বিৱৰণ|ভাৰতৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox ancient site | name = নক্সাপৰ্বত | alternate_name = নক্সাপাহাৰ, নক্ষপৰ্বত (Nakshaparbat) | image = Seijesso ruin.jpg | alt = নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ শিলৰ ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | caption = নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ শিলৰ ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | map_alt = | map_type = | map_caption = | coordinates = {{coord|26.959776544551957|93.17000726047948|region:IN_type:landmark|display=inline}} | location = ডিচিং পাছো, পাক্কে-কেচাং জিলা, [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = পাহাৰৰ পাদদেশৰ দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী | part_of = | length = | width = | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Gogoi1994p21"/><ref name="Aalekh2025">{{cite web |title=Aalekh, Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=According to Archaeological Research, the remains were constructed by the kings of Chutiya dynasty between 14th- and 15th centuries. The brick wall, which was built by the Chutiya king Mukta Dharmanarayana in 1442, contained the stone marks discovered in the Tameswari Temple. This information demonstrates that Chutiya monarchs built all these structures, including the Naksha parvat during the same period.}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | material = ইটা, বালিশিল আৰু মাটিৰ গাঁথনি | built = ত্ৰয়োদশ–ষোড়শ শতিকা<ref name="dating">"The medieval life at Naksaparvat, in the district of East Kameng in Arunachal Pradesh is based on material evidences collected from the excavation carried out during 1985-1991. Naksaparvat excavation was the first horizontal excavation covering a wide area anywhere in the North East India. Through this excavation of Naksaparvat, it was possible to give a picture of the life of the people during the 14th-15th centuries in one of the remotest corner of India against a tribal background." {{harvcol|Bora|Ashraf|Dutta|1997}}; "In Kameng valley of West Kameng district, D.K. Bora excavated the site of Naksaparvat (26º 57´N. and 93º 12´E.) during 1988 to 1991. This site brought to light remains of a medieval settlement dated to 13th-16th century A. D." {{harvcol|Sarmah|Ansari|2016|p=227}}; "Noksaparvat at the foot of east Kamen hills, on the left bank of the river Borgong belongs to the 15th-16th century A.D." {{harvcol|Ashraf|1998|p=74}}; "Nakshaparvat is a residential complex and is dated to 15th-16th century." {{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> | abandoned = | epochs = মধ্যযুগ | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯৮৫–১৯৯১ | archaeologists = ডি. কে. বৰা | condition = ধ্বংসাৱশেষ | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''নক্সাপৰ্বত''' ({{lang-en|Naksaparvat}}; বিকল্প বানান ''Nakshaparbat'') ভাৰতৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত অৱস্থিত এটা মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। পূব কামেং অঞ্চলৰ পাক্কে-কেচাং জিলাৰ পাহাৰৰ পাদদেশত বৰগাং নদীৰ বাওঁপাৰে অৱস্থিত এই প্ৰত্নস্থলীখনত এখন দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীৰ ধ্বংসাৱশেষ পোৱা গৈছে। প্ৰত্নস্থলীখনত ওপৰৰ আৰু তলৰ দুটা বসতি অঞ্চল, খাপৰিৰ পাটনাদ, শিলৰ কুঁৱা, শিল আৰু মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, ইটা আৰু শিলৰ ভেটি, চাংঘৰৰ গাঁথনিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ খুঁটা বা স্তম্ভ, অন্যান্য স্থাপত্যৰ অৱশেষ, খোদিত শিলৰ স্তম্ভ, মৃৎপাত্ৰৰ সংগ্ৰহ আৰু লোহাৰ কাম-কাজৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=162–163}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখন ত্ৰয়োদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকাৰ মধ্যযুগীয় সময়ছোৱাত নিৰ্মিত হৈছিল বুলি জনা যায়।<ref name="dating"/> ইয়াক সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Aalekh, Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=According to Archaeological Research, the remains were constructed by the kings of the Chutiya dynasty between the 14th and 15th centuries. The brick wall, which was built by the Chutiya king Mukta Dharmanarayana in 1442, contained the stone marks discovered in the Tameswari Temple. This information demonstrates that Chutiya monarchs built all these structures, including the Naksha parvat, during the same period.}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যনন্দ গগৈয়ে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ পুনৰ্গঠনত নক্সাপৰ্বতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ বিশেষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ এই স্থানক ''নক্সাপাহাৰ'' (''Naxapahar'') নামেৰে উল্লেখ কৰিছিল। গগৈয়ে শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ, ৰামঘাট–তৰাছো ধ্বংসাৱশেষ| আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰত অৱস্থিত নক্সাপাহাৰত পোৱা শিলসমূহৰ চিহ্নৰ মাজত সাদৃশ্য লক্ষ্য কৰিছিল। এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক সাদৃশ্যৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত বিভিন্ন সময়ত বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল আৰু ৰাজ্যখন সংলগ্ন ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পশ্চিমে [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ দিশলৈ বিস্তৃত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi River and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> নক্সাপৰ্বত সম্ভৱতঃ [[ইটা দুৰ্গ]], বুৰৈৰ ৰামঘাট–তৰাছো, [[গোম্চি]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|ৰুক্মিণীনগৰ]], আদি স্থানৰ দৰে পাহাৰৰ পাদদেশত নিৰ্মিত এখন দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী আছিল। এই দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীখনক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত বুলি কোৱা পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ শৃংখলাৰ সৈতে সম্ভাব্যভাৱে সম্পৰ্কিত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জীসমূহৰ মতে, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্য সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples.}}</ref> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পদ্ধতিগতভাৱে খনন কৰা মধ্যযুগীয় প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ ভিতৰত নক্সাপৰ্বত অন্যতম। পূব হিমালয়ৰ পাদদেশৰ অঞ্চলত মধ্যযুগীয় বসতিৰ বিন্যাস, দুৰ্গীকৰণ ব্যৱস্থা আৰু বস্তুগত সংস্কৃতি বুজাৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্নস্থলী হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=162–163}}</ref> [[File:Stone pillars of a Stilt house from Naksaparvat.jpg|thumb|নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা চাংঘৰৰ গাঁথনি ধৰি ৰখা শিলৰ খুঁটাসমূহ।]] ==বিৱৰণ== নক্সাপৰ্বত মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিৰে আগুৰা এখন দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী। প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধানসমূহত বাসস্থানৰ অৱশেষ, স্থাপত্যৰ ভেটি, খাপৰিৰ পাটনাদ, মৃৎপাত্ৰ, শিলৰ স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ আৰু অলংকৃত স্তম্ভ উদ্ধাৰ হৈছে। এই অৱশেষসমূহে উন্নত নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাসম্পন্ন এখন সংগঠিত বসতিস্থলীৰ উপস্থিতি সূচায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখন ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সৈতে পূব হিমালয় অঞ্চলক সংযোগ কৰা পথসমূহৰ ওপৰত দৃষ্টি ৰাখিব পৰা পাহাৰৰ পাদদেশৰ এটা কৌশলগত স্থানত অৱস্থিত। ইয়াৰ অৱস্থানে মধ্যযুগত এই ঠাইখন প্ৰশাসনিক, প্ৰতিৰক্ষামূলক অথবা বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে কাম কৰি থাকিব পাৰে বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=162–163}}</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্যান্য প্ৰত্নস্থলীৰ সৈতে সাদৃশ্য== নক্সাপৰ্বতত এতিয়ালৈকে ইয়াৰ নিৰ্মাণকাৰী অথবা ৰাজনৈতিক আনুগত্য চিনাক্ত কৰা কোনো শিলালিপি উদ্ধাৰ হোৱা নাই যদিও কেইবাটাও প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু ঐতিহাসিক পৰ্যবেক্ষণৰ ভিত্তিত পণ্ডিত আৰু গৱেষকসকলে এই প্ৰত্নস্থলীখনৰ সৈতে অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত চুতীয়া যুগৰ পৰিচিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সাদৃশ্য উল্লেখ কৰিছে। প্ৰত্নস্থলীখনৰ নিৰ্মাণকাল আনুমানিক ত্ৰয়োদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকা বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref><ref>{{harvcol|Sarmah|Ansari|2016|p=227}}</ref> এই সময়ছোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ শাসনকালৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে মিলে। ঐতিহাসিকসকলে চুতীয়া ৰাজ্য পশ্চিমে অন্ততঃ বৰ্তমানৰ [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]]লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই অঞ্চল নক্সাপৰ্বতৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ ঠিক দক্ষিণফালে অৱস্থিত।<ref>"Robinson and following him, N. N. Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Datta|1985|p=28}}</ref> স্থাপত্যৰ ফালৰ পৰাও নক্সাপৰ্বতত মধ্যযুগীয় চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ কেইবাটাও বৈশিষ্ট্য দেখা যায়। খননকাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা গাঁথনিসমূহত বৃহৎ ইটাৰ ভেটি, কাটি সমান কৰা শিলৰ ভেটি, বালিশিলৰ খুঁটা, খাপৰিৰ পাটনাদ, খটখটীয়া বা ঢাপযুক্ত ভেটি, শিল আৰু মাটিৰ সংমিশ্ৰণেৰে নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু তুলনামূলকভাৱে পাতল ওপৰিভাগৰ গাঁথনিৰ সৈতে গাঁথনি কৰা ভিত্তি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।{{sfn|Tada|2011|pp=164–166}} একেধৰণৰ ইটা আৰু শিলৰ ভেটিযুক্ত নিৰ্মাণৰ নিদৰ্শন [[ভীষ্মকনগৰ]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], [[গোম্চি]], বুৰৈ বা ৰামঘাট–তৰাছো, [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ চৌহদ আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহত পোৱা গৈছে। ৰামঘাট–তৰাছো বা বুৰৈ প্ৰত্নস্থলীৰ পৰা কেইমাইলমান পূবফালে উজনি বালিজান অঞ্চলতো একেধৰণৰ আন এটা ইটাৰ ভেটি আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে। বস্তুগত সংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰতো নক্সাপৰ্বতৰ সৈতে ভীষ্মকনগৰৰ সাদৃশ্য পোৱা যায়। নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহৰ অধিকাংশই ৰঙা ৰঙৰ পোৰামাটিৰ পাত্ৰ। ইয়াত হাতেৰে নিৰ্মিত পাত্ৰতকৈ কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত পাত্ৰৰ সংখ্যা অধিক। উদ্ধাৰ হোৱা পাত্ৰসমূহৰ ভিতৰত কলহ, গামলা, থাল, বাটি, সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ পাত্ৰ আৰু ৰন্ধনকাৰ্যত ব্যৱহৃত পাত্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। টাডাই উল্লেখ কৰিছে যে ভালদৰে পৰিশোধিত মাটিৰে কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত কিছুমান পাত্ৰৰ সৈতে অসমৰ আমবাৰীৰ মধ্যযুগীয় স্তৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ সাদৃশ্য আছে। তেওঁ প্ৰত্নস্থলীখনত সামান্য পৰিমাণৰ কাওলিন মাটিৰ পাত্ৰও পোৱা গৈছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Tada|2011|pp=182–183}} ভীষ্মকনগৰতো টাডাই মূলতঃ ৰঙা ৰঙৰ চাকত নিৰ্মিত মৃৎপাত্ৰৰ উল্লেখ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত বাটি, থাল, আধাৰৰ ওপৰত স্থাপিত থাল, মুখেৰে পানী ঢালিব পৰা পাত্ৰ আৰু কলহ অন্তৰ্ভুক্ত। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ভীষ্মকনগৰৰ উৎকৃষ্ট মানৰ মৃৎপাত্ৰসমূহৰ সৈতে আমবাৰীত খননকাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ঘনিষ্ঠ সাদৃশ্য আছে। ভীষ্মকনগৰতো কাওলিন মাটিৰে নিৰ্মিত পাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} [[File:Brick Plith of House Naksaparvat.png|thumb|ঐতিহাসিক নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভেটি।]] প্ৰত্নস্থলীখনত উদ্ধাৰ হোৱা শিলেৰে নিৰ্মিত প্ৰায় সকলো নিৰ্মাণসামগ্ৰীতে, শিলৰ খুঁটা আৰু ফলকসমূহকে ধৰি, খোদিত প্ৰতীক অথবা শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন পোৱা গৈছে। নক্সাপৰ্বতত এনে চল্লিশটাতকৈ অধিক চিহ্ন লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> একেধৰণৰ চিহ্ন [[মালিনী থান]] আৰু অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত আন মধ্যযুগীয় প্ৰত্নস্থলীসমূহতো লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> এই প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ ভিতৰত ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পৰিবেষ্টনী প্ৰাচীৰ, বুৰৈৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত ইটা-শিলৰ পুখুৰী আৰু বুঢ়াবুঢ়ী থানৰ দৰে আন প্ৰত্নস্থলীসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। ঐতিহাসিকসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে যে শদিয়া অঞ্চলৰ প্ৰত্নস্থলীসমূহ আৰু নক্সাপৰ্বতৰ ওচৰৰ বুৰৈৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ মাজৰ স্থাপত্যগত ধাৰাবাহিকতা, এই শিলৰ চিহ্নসমূহকে ধৰি, চুতীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰ বিস্তৃত ভৌগোলিক পৰিসৰ সূচাব পাৰে।<ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref><ref>"A large number of these stones were found to contain marks, cut deeply into the sandstone... identical marks were found also in the marked stones found by Hannay in the fort near Sadiya assigned to Bhismak. It is therefore evident that the ruins near Sadiya and those on the banks of the Burai river can be assigned to the same period...The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala." {{harvcol|Barua|1933|p=271}}</ref> ঐতিহাসিক নিত্যনন্দ গগৈয়ে বিশেষভাৱে নক্সাপৰ্বতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ, যাক তেওঁ ''নক্সাপাহাৰ'' বুলি উল্লেখ কৰিছিল, চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ পুনৰ্গঠনত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। গগৈয়ে শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ, বুৰৈৰ প্ৰত্নস্থলী আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰত অৱস্থিত নক্সাপাহাৰত পোৱা শিলসমূহৰ একেধৰণৰ চিহ্নৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। এই প্ৰমাণসমূহৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্য বিভিন্ন সময়ত বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশ সামৰি লৈছিল আৰু সংলগ্ন ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পশ্চিমে বিশ্বনাথৰ দিশলৈ বিস্তৃত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21"/> আন সাদৃশ্যসমূহৰ ভিতৰত ভাস্কৰ্যশিল্পত সাপৰ আকৃতিৰ ব্যৱহাৰ উল্লেখযোগ্য। এই আকৃতিসমূহ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]ত পোৱা সাপৰ আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ। ইয়াৰ উপৰি শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদত উদ্ধাৰ হোৱা খাপৰিৰ পাটনাদৰ সৈতে নক্সাপৰ্বতৰ কুঁৱাসমূহৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{harvcol|The Assam Tribune|2026|loc=Sadiya excavation report}}</ref> নক্সাপৰ্বতৰ শিলৰ স্তম্ভসমূহৰ সৈতেও বুৰৈৰ প্ৰত্নস্থলীত চিনাক্ত কৰা স্তম্ভসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। এই সাদৃশ্যসমূহে নক্সাপৰ্বত পূব হিমালয়ৰ পাদদেশত মধ্যযুগৰ অন্তিম সময়ছোৱাত বিকাশ লাভ কৰা একেটা বৃহত্তৰ সাংস্কৃতিক আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ অংশ আছিল বুলি সূচায়। [[File:Sculptured Serpent pillar from Naksaparvat.png|thumb|নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা সাপৰ আকৃতি খোদিত এটা অলংকৃত স্তম্ভ। ইয়াৰ সাপৰ আকৃতিসমূহ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]ত পোৱা আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ।]] ==বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱ== কিছুমান প্ৰমাণে নক্সাপৰ্বত–বৰগাং পাহাৰৰ পাদদেশৰ অঞ্চল আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৌদ্ধ ধৰ্মীয় প্ৰভাৱ আছিল বুলি সূচায়। টাডাই (২০১১) উল্লেখ কৰিছে যে নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান বালিশিলৰ খোদিত স্তম্ভত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। অৱশ্যে আন আৱিষ্কাৰসমূহে শৈৱধৰ্ম আৰু প্ৰকৃতি উপাসনাৰ উপাদানকে ধৰি মিশ্ৰিত ধৰ্মীয় পৰিৱেশৰ অস্তিত্বৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=173–177, 183}}</ref> বৰগাং–নক্সাপৰ্বত অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এখন তিব্বতী ভাষাৰ শিলালিপিত আয়ুংগেল হুমো নামৰ এগৰাকী মহিলাই তেওঁৰ মৃত স্বামী জো-ৰি অথবা জো-বিৰ আত্মিক কল্যাণৰ বাবে এটা ধৰ্মীয় গাঁথনি নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা লিপিবদ্ধ আছে বুলি কোৱা হয়। শিলালিপিখনৰ শেষত তিব্বতী মন্ত্ৰ ''ওঁ মণে পদ্মে হুঁ'' (''Om mane padme hum'') উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Buranjiye Porokha Biswanath Prantar|p=37}}</ref> ওচৰৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহতো একেধৰণৰ তিব্বতী বৌদ্ধ শিলালিপিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। শদিয়া–ৰ'ইং অঞ্চলত ''ওঁ মণি পদ্মে হুঁ'' (''Om mani padme hum'') মন্ত্ৰ খোদিত এখন শিল উদ্ধাৰ হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে ডিমাচাং নিউ বেটালিত ''Om mane peme hum'' মন্ত্ৰ খোদিত এখন তিব্বতী শিলালিপি আৰু ''Om mane peme hum'' তথা ''Om Bajra Guru peme Chije hum Shri'' মন্ত্ৰ খোদিত আন এটা সামগ্ৰী লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Indian Archaeology 1997–98|p=}}</ref> ইয়াৰ উপৰি সেই সময়ৰ লখিমপুৰ জিলাৰ [[গহপুৰ]] অঞ্চলত তিব্বতী বৌদ্ধধৰ্মৰ ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানত ব্যৱহাৰ কৰা এটা বজ্ৰঘণ্টা উদ্ধাৰ হৈছিল। এই আৱিষ্কাৰসমূহে উত্তৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ–অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ অঞ্চলত তিব্বতী বৌদ্ধধৰ্মৰ সৈতে ধৰ্মীয় যোগাযোগ আছিল বুলি সূচায়। অৱশ্যে এই প্ৰমাণসমূহে নিজে নক্সাপৰ্বতৰ নিৰ্মাণকাৰী বা ৰাজনৈতিক আনুগত্য চিনাক্ত নকৰে। [[File:Buddhist mantra carved on a stone, Cheta Nalha near Roing town, Lower Dibang Valley district- RIWATCH Museum.jpg|thumb|ৰ'ইঙৰ ওচৰৰ চেতাত উদ্ধাৰ হোৱা ''ওঁ মণি পদ্মে হুঁ'' বৌদ্ধ মন্ত্ৰ খোদিত শিল।]] ==স্থাপত্য== প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত অলংকৃত শিলৰ স্তম্ভ, স্তম্ভৰ ভেটি, শিলৰ খুঁটাৰ সহায়ক গাঁথনি, ইটা আৰু শিলৰ ভেটি তথা স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হৈছে। এই অৱশেষসমূহে বসতিস্থলীখনৰ ভিতৰত বৃহৎ গাঁথনিৰ অস্তিত্বৰ ইংগিত দিয়ে আৰু নিৰ্মাণকাৰ্যত শিল আৰু ইটা উভয়ৰে ব্যৱহাৰ হোৱা বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–166}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখনত উদ্ধাৰ হোৱা অলংকৰণসমূহৰ ভিতৰত খোদিত স্থাপত্যশিল, বালিশিলৰ ভাস্কৰ্যখচিত স্তম্ভ আৰু অলংকৃত গাঁথনিৰ ভগ্নাংশ আছে। এই অৱশেষসমূহে উন্নত শিল্প আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ অস্তিত্ব সূচায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–166}}</ref> টাডাৰ (২০১১) মতে, খোদিত স্তম্ভসমূহৰ কিছুমান [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]], [[গুৱাহাটী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰত্নস্থলীখনৰ ভিতৰত এই স্তম্ভসমূহ মূলতঃ স্থাপন কৰা স্থানটোও চিনাক্ত কৰা হৈছিল। সেই স্থানৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহৰ ভিতৰত এটা শিলৰ ভেটি আৰু কেইটামান শিলৰ স্তম্ভ আছিল। তাত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইট শিলৰ এটা ভগা অংশ সম্ভৱতঃ এটা [[শিৱলিংগ]] আছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=166–173}}</ref> ইয়াৰ পৰা খোদিত স্তম্ভসমূহ থকা গাঁথনিটো এটা মন্দিৰ হ'ব পাৰে বুলি সূচায়। এ. কে. ঠাকুৰৰ মতে, প্ৰত্নস্থলীখনৰ বালিশিলৰ আঠটা স্তম্ভত মানুহ, উদ্ভিদ আৰু চৰাই তথা সৰীসৃপকে ধৰি বিভিন্ন প্ৰাণীৰ প্ৰাকৃতিক আকৃতি খোদিত আছে। এই আকৃতিসমূহ শিলৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ওলাই অহা ভাস্কৰ্যৰূপে খোদিত কৰা হৈছে। নিৰ্মাণৰ ফালৰ পৰা তুলনামূলকভাৱে সৰল হ'লেও এই ভাস্কৰ্যসমূহত স্থানীয় শিল্প পৰম্পৰাৰ প্ৰতিফলন দেখা যায়। এইবোৰক প্ৰত্নস্থলীখনত বসবাস কৰা লোকসকলৰ সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় জীৱনৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> ঠাকুৰে উল্লেখ কৰিছে যে মানুহৰ আকৃতিসমূহত জনজাতীয় মুখমণ্ডলৰ বৈশিষ্ট্য দেখা যায় আৰু এইবোৰত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ পৰম্পৰাৰ প্ৰভাৱ প্ৰতিফলিত হ'ব পাৰে। আকৃতিসমূহ সাধাৰণতে সক্ৰিয় ভংগিমাত দেখুওৱা হৈছে। ইয়াত গতি আৰু অভিব্যক্তিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> নক্সাপৰ্বতৰ গাঁথনিসমূহত ব্যৱহৃত কাটি সমান কৰা শিলসমূহতো বহুতো খোদিত প্ৰতীক আৰু শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন পোৱা যায়। জ্যামিতিক, অজ্যামিতিক আৰু চিত্ৰলিপিসদৃশ আকৃতিকে ধৰি চল্লিশটাতকৈ অধিক পৃথক প্ৰতীক চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> ঠাকুৰে লগতে লক্ষ্য কৰিছে যে এই প্ৰতীকসমূহৰ কেইবাটাও ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ মন্দিৰ চৌহদ [[মালিনী থান]]ত পোৱা চিহ্নসমূহৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ। ইয়াৰ পৰা অৰুণাচল প্ৰদেশৰ বিভিন্ন প্ৰত্নস্থলীত একেধৰণৰ শিলকটা শিল্প পৰম্পৰাৰ ধাৰাবাহিকতা আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> ===প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা=== নক্সাপৰ্বতৰ ওপৰৰ বসতিস্থলীখন মাটি আৰু শিল উভয়ৰে নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰে সুৰক্ষিত কৰিছিল। পলসুৱা মাটিৰে নিৰ্মিত আৰু পৰিখাৰে আগুৰা মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো প্ৰায় ৬২০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ আছিল। এই প্ৰাচীৰটো বসতিস্থলীখনৰ ভিতৰুৱা পথ হিচাপেও ব্যৱহৃত হৈ থাকিব পাৰে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=167–168}}</ref> ইয়াৰ পৰা পৃথককৈ বালিশিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মিত এটা শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ বসতিস্থলীখনৰ দক্ষিণ দিশে প্ৰায় ৩০০ মিটাৰ বিস্তৃত আছিল। টাডাই (২০১১) এই গাঁথনিটোক প্ৰত্নস্থলীখনৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ অংশ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, মূল অৱস্থাত এই প্ৰাচীৰটোৱে ওপৰৰ আৰু তলৰ বসতিস্থলী দুখনক সংযোগ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=168}}</ref> ===বসতিৰ বিন্যাস=== প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধানসমূহত নক্সাপৰ্বতক ওপৰৰ আৰু তলৰ দুটা বসতিস্থলীত বিভক্ত কৰা হৈছিল বুলি প্ৰকাশ পাইছে। প্ৰায় ২.৭৬ হেক্টৰ বিস্তৃত ওপৰৰ বসতিস্থলীখন এটা অধিক উচ্চতাৰ সমতল পাহাৰীয়া অংশত অৱস্থিত আছিল আৰু প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিৰে আগুৰা আছিল। তলৰ বসতিস্থলীখন প্ৰায় ৪ হেক্টৰ বিস্তৃত আছিল আৰু বৰগাং নদীৰ বাওঁপাৰে বিস্তৃত হৈ আছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163, 169–170}}</ref> ওপৰৰ বসতিস্থলীখনত প্ৰধান স্থাপত্যৰ অৱশেষ, শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু ৰাজহুৱা ব্যৱহাৰৰ গাঁথনিসমূহ আছিল। আনহাতে তলৰ বসতিস্থলীখনত সাধাৰণ লোকসকলে তুলনামূলকভাৱে কম মজবুত ঘৰসমূহত বসবাস কৰিছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=169–170, 180–181}}</ref> ===জলব্যৱস্থাপনা=== খননকাৰ্যত নক্সাপৰ্বতৰ এটা উন্নত জলব্যৱস্থাপনা প্ৰণালীৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। এই প্ৰণালীত এটা শিলৰ কুঁৱা, খাপৰিৰ পাটনাদ, এটা বৃহৎ আয়তাকাৰ জলাধাৰ আৰু পানী সংৰক্ষণৰ বাবে এটা পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=166–170}}</ref> তলৰ বসতিস্থলীখনত উদ্ধাৰ হোৱা খাপৰিৰ পাটনাদটো পোৰামাটিৰ ''ring'' এটাৰ ওপৰত আন এটা সজাই মাটিৰ ভিতৰলৈ বহুৱাই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ওপৰৰ বসতিস্থলীখনৰ ভিতৰত বালিশিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মিত আন এটা বৃহৎ শিলৰ কুঁৱা পোৱা গৈছিল। এই কুঁৱাটোৰ চাৰিওফালে এটা চাতাল নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰা বসতিস্থলীখনৰ আন্তঃগাঁথনিত কুঁৱাটোৰ গুৰুত্বৰ কথা সূচায়। শেহতীয়াকৈ প্ৰাচীন শিলৰ কুঁৱাটোৰ ওপৰত এখন সুৰক্ষামূলক ইটাৰ প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=166}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখনত প্ৰায় ২৬২ মিটাৰ দীঘল, ৩৮ মিটাৰ বহল আৰু ৪.৫ মিটাৰ গভীৰ এটা বৃহৎ আয়তাকাৰ জলাধাৰো আছে। জলাধাৰটোত পানী সোমোৱা আৰু ওলাই যোৱা নলা আছিল। ইয়াৰ লগতে পলস জমা হোৱাৰ বাবে এটা পৃথক কোঠা আছিল, যিয়ে পানী পৰিশোধনৰ ব্যৱস্থা হিচাপে কাম কৰিছিল। টাডাৰ (২০১১) মতে, এই ব্যৱস্থাই পানী সংৰক্ষণ আৰু জলব্যৱস্থাপনাৰ উন্নত জ্ঞানৰ পৰিচয় দিয়ে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=168–169}}</ref> উত্তৰফালৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ বাহিৰত প্ৰায় ৩০ × ৩১.৫ মিটাৰ পৰিমাপৰ এটা সৰু জলাধাৰো আছিল। এই জলাধাৰটো অতিৰিক্ত পানী সংৰক্ষণৰ সুবিধা হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=169}}</ref> [[File:Terracotta Ring well found in Nakshaparvat.png|thumb|নক্সাপৰ্বতৰ তলৰ বসতিস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা খাপৰিৰ পাটনাদ।]] ===মৃৎপাত্ৰ=== নক্সাপৰ্বতত বৃহৎ পৰিমাণৰ মৃৎপাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছে। এই সংগ্ৰহত বিভিন্ন আকৃতি আৰু আকাৰৰ, লগতে বিভিন্ন নিৰ্মাণকৌশলেৰে প্ৰস্তুত কৰা পাত্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। ইয়াৰ ভিতৰত হাতেৰে আৰু কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত উভয় প্ৰকাৰৰ পাত্ৰ পোৱা গৈছে। মৃৎপাত্ৰসমূহ প্ৰত্নস্থলীখনৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ অন্যতম প্ৰধান শ্ৰেণী। এইবোৰে ঘৰুৱা কাম-কাজ, সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ পদ্ধতি আৰু কাৰিকৰী উৎপাদনৰ বিষয়ে প্ৰমাণ প্ৰদান কৰে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=181–183}}</ref> নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহৰ অধিকাংশই ৰঙা ৰঙৰ পোৰামাটিৰ পাত্ৰ। ইয়াৰ ভিতৰত কলহ, গামলা, থাল, বাটি, সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ পাত্ৰ আৰু ৰন্ধনকাৰ্যত ব্যৱহৃত পাত্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। চাকত নিৰ্মিত আৰু হাতেৰে নিৰ্মিত উভয় প্ৰকাৰৰ পাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছে যদিও চাকত নিৰ্মিত পাত্ৰৰ সংখ্যা অধিক।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=181–182}}</ref> ইয়াৰ উপৰি সামান্য পৰিমাণৰ কাওলিন মাটিৰ পাত্ৰ আৰু চকচকীয়া আৱৰণযুক্ত পাত্ৰও চিনাক্ত কৰা হৈছে। টাডাই (২০১১) নক্সাপৰ্বতৰ কিছুমান চাকত নিৰ্মিত মৃৎপাত্ৰৰ সৈতে অসমৰ আমবাৰীৰ মধ্যযুগীয় স্তৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ সাদৃশ্য উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=182–183}}</ref> ===উদ্যোগ আৰু অৰ্থনীতি=== খননকাৰ্যত প্ৰায় ৫৭৬ বৰ্গমিটাৰ বিস্তৃত এটা লোহাৰ কাম-কাজৰ অঞ্চল চিনাক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলত লোহা গলোৱাৰ পিছত ৰৈ যোৱা ধাতব মল, পোৰা মাটি আৰু ধাতুৰ কামৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল। টাডাই (২০১১) অনুমান কৰিছে যে প্ৰত্নস্থলীখনত ব্যৱহৃত লোহাৰ সঁজুলি আৰু নিৰ্মাণকাৰ্যৰ ধাতব সামগ্ৰীসমূহ সম্ভৱতঃ স্থানীয়ভাৱে উৎপাদন কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=170–171}}</ref> ধানৰ অৱশেষ, সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ গাঁথনি আৰু কৃষিসঁজুলি উদ্ধাৰ হোৱাৰ পৰা কৃষি স্থানীয় অৰ্থনীতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল বুলি প্ৰমাণ পোৱা যায়। টাডাই (২০১১) মত প্ৰকাশ কৰিছে যে ইয়াৰ অধিবাসীসকলে পানী জমা কৰি কৰা ধান খেতিৰ পৰিৱৰ্তে শুকান মাটিত ধান খেতি কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=181–182}}</ref> ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক গুৰুত্ব== নক্সাপৰ্বত অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। [[ভীষ্মকনগৰ]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], [[গোম্চি]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[মালিনী থান]] আৰু অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সৈতে নক্সাপৰ্বতে পূব হিমালয়ৰ পাদদেশৰ মধ্যযুগীয় বসতিস্থলী ব্যৱস্থাৰ বিষয়ে বুজাত সহায় কৰে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=183–184}}</ref> তুলনামূলকভাৱে কমসংখ্যক মধ্যযুগীয় বসতিস্থলীত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য চলোৱা এই অঞ্চলত নক্সাপৰ্বতে সংগঠিত জনবসতি, প্ৰতিৰক্ষামূলক স্থাপত্য আৰু উন্নত বস্তুগত সংস্কৃতিৰ প্ৰমাণ প্ৰদান কৰে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=183–184}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখনৰ দুৰ্গীকৃত বিন্যাস, ইটা আৰু শিলৰ স্থাপত্যৰ অৱশেষ, খাপৰিৰ পাটনাদ, পৰিকল্পিত জলব্যৱস্থাপনা প্ৰণালী, বালিশিলৰ ভাস্কৰ্যখচিত স্তম্ভ আৰু শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নসমূহে উচ্চ পৰ্যায়ৰ পৰিকল্পনা আৰু কাৰিকৰী দক্ষতাৰ পৰিচয় দিয়ে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref><ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> টাডাই (২০১১) নক্সাপৰ্বতক পঞ্চদশ–ষোড়শ শতিকাৰ এখন জনজাতীয় বসতিস্থলী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। যদিও কোনো শাসক ৰাজবংশক চিনাক্ত কৰা শিলালিপি উদ্ধাৰ হোৱা নাই, প্ৰত্নস্থলীখনৰ মৃৎপাত্ৰ, ভাস্কৰ্য পৰম্পৰা আৰু বস্তুগত সংস্কৃতিৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ চুবুৰীয়া অঞ্চলসমূহৰ সৈতে সাংস্কৃতিক যোগাযোগৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়। টাডাই লগতে উল্লেখ কৰিছে যে খননকাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা অৱশেষসমূহৰ সৈতে সমসাময়িক আহোম বস্তুগত সংস্কৃতিৰ কোনো সাদৃশ্য দেখা নাযায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=183–184}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখনৰ কেইবাটাও বৈশিষ্ট্যৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে সম্পৰ্কিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ তুলনা কৰা হৈছে। এইবোৰৰ ভিতৰত ইটা আৰু শিলৰ ভেটিৰ ব্যৱহাৰ, শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নযুক্ত বালিশিলৰ স্তম্ভ, খাপৰিৰ পাটনাদ আৰু পাহাৰৰ পাদদেশত নিৰ্মিত দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰত্নস্থলীখনৰ নিৰ্মাণকাল, বিশ্বনাথৰ ঠিক উত্তৰফালে থকা ইয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ সৈতে থকা সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে নক্সাপৰ্বতক মধ্যযুগৰ অন্তিম সময়ছোৱাত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ভূখণ্ডসমূহত বিকাশ লাভ কৰা বৃহত্তৰ সাংস্কৃতিক আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰিছে। অৱশ্যে কোনো নিৰ্দিষ্ট ৰাজবংশৰ সৈতে ইয়াৰ প্ৰত্যক্ষ সম্পৰ্ক এতিয়াও প্ৰমাণিত হোৱা নাই।<ref>{{harvcol|Datta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1933|pp=271–272}}</ref><ref>{{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite thesis |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh (upto 16th Century) |type=PhD thesis |publisher=Rajiv Gandhi University |location=Doimukh |year=2011 |url=https://airs.org.in/wp-content/uploads/2024/08/history-tage-tada-compressed.pdf }} * {{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |year=2004 |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |pages=1185–1196 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 }} * {{cite journal |last1=Sarmah |first1=Nilam Nandini |last2=Ansari |first2=Shahida |year=2016 |title=Settlement and Subsistence Pattern of Nishis and Shertukpens of Kameng Valley, Arunachal Pradesh: An Ethnoarchaeological Perspective |journal=Bulletin of the Deccan College Post-Graduate and Research Institute |volume=76 |pages=225–231 |jstor=26264788 |url=https://www.jstor.org/stable/26264788 }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 }} * {{cite book |last=Datta |first=S. |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }} * {{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Calcutta |year=1933 }} * {{cite news |title=Possible historical structure unearthed during excavation in Sadiya |work=The Assam Tribune |date=30 March 2026 |url=https://assamtribune.com/assam/possible-historical-structure-unearthed-during-excavation-in-sadiya-1609998 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260331081808/https://assamtribune.com/assam/possible-historical-structure-unearthed-during-excavation-in-sadiya-1609998 |archive-date=31 March 2026 |url-status=live |access-date=30 May 2026 }} * {{cite book |title=বুৰঞ্জীয়ে পৰশা বিশ্বনাথ প্ৰান্তৰ |trans-title=Buranjiye Porokha Biswanath Prantar |language=as |publisher= |location= |year= |ref={{harvid|Buranjiye Porokha Biswanath Prantar}} }} * {{cite book |title=Indian Archaeology 1997–98: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=2002 |ref={{harvid|Indian Archaeology 1997–98}} }} * {{cite book |last1=Bora |first1=D. K. |last2=Ashraf |first2=A. A. |last3=Dutta |first3=J. C. |title=Medieval Life at Naksaparvat |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997 |isbn=9788175160972 |ref={{harvid|Bora|Ashraf|Dutta|1997}} }} * {{cite journal |last=Ashraf |first=A. A. |title=Archaeological Remains and Further Prospects in Arunachal Pradesh |journal=Purātattva |issue=28 |year=1998 |pages=74–75 |publisher=Indian Archaeological Society |location=New Delhi }} {{refend}} ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * [[ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ]] * [[গোম্চি]] * [[মালিনী থান]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] rgomcpcpz3d4q098l5omw231kcestwa 649040 649027 2026-11-01T21:37:31Z Ananya Taye 28065 649040 wikitext text/x-wiki {{Good Article}} {{চমু বিৱৰণ|ভাৰতৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান}} {{Infobox ancient site | name = নক্সাপৰ্বত | alternate_name = নক্সাপাহাৰ, নক্ষপৰ্বত (Nakshaparbat) | image = Seijesso ruin.jpg | alt = নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ শিলৰ ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | caption = নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ শিলৰ ভেটিৰ ধ্বংসাৱশেষ | map_alt = | map_type = | map_caption = | coordinates = {{coord|26.959776544551957|93.17000726047948|region:IN_type:landmark|display=inline}} | location = ডিচিং পাছো, পাক্কে-কেচাং জিলা, [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = পাহাৰৰ পাদদেশৰ দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী | part_of = | length = | width = | height = | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Gogoi1994p21"/><ref name="Aalekh2025">{{cite web |title=Aalekh, Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=According to Archaeological Research, the remains were constructed by the kings of Chutiya dynasty between 14th- and 15th centuries. The brick wall, which was built by the Chutiya king Mukta Dharmanarayana in 1442, contained the stone marks discovered in the Tameswari Temple. This information demonstrates that Chutiya monarchs built all these structures, including the Naksha parvat during the same period.}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | material = ইটা, বালিশিল আৰু মাটিৰ গাঁথনি | built = ত্ৰয়োদশ–ষোড়শ শতিকা<ref name="dating">"The medieval life at Naksaparvat, in the district of East Kameng in Arunachal Pradesh is based on material evidences collected from the excavation carried out during 1985-1991. Naksaparvat excavation was the first horizontal excavation covering a wide area anywhere in the North East India. Through this excavation of Naksaparvat, it was possible to give a picture of the life of the people during the 14th-15th centuries in one of the remotest corner of India against a tribal background." {{harvcol|Bora|Ashraf|Dutta|1997}}; "In Kameng valley of West Kameng district, D.K. Bora excavated the site of Naksaparvat (26º 57´N. and 93º 12´E.) during 1988 to 1991. This site brought to light remains of a medieval settlement dated to 13th-16th century A. D." {{harvcol|Sarmah|Ansari|2016|p=227}}; "Noksaparvat at the foot of east Kamen hills, on the left bank of the river Borgong belongs to the 15th-16th century A.D." {{harvcol|Ashraf|1998|p=74}}; "Nakshaparvat is a residential complex and is dated to 15th-16th century." {{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> | abandoned = | epochs = মধ্যযুগ | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯৮৫–১৯৯১ | archaeologists = ডি. কে. বৰা | condition = ধ্বংসাৱশেষ | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''নক্সাপৰ্বত''' ({{lang-en|Naksaparvat}}; বিকল্প বানান ''Nakshaparbat'') ভাৰতৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ত অৱস্থিত এটা মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। পূব কামেং অঞ্চলৰ পাক্কে-কেচাং জিলাৰ পাহাৰৰ পাদদেশত বৰগাং নদীৰ বাওঁপাৰে অৱস্থিত এই প্ৰত্নস্থলীখনত এখন দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীৰ ধ্বংসাৱশেষ পোৱা গৈছে। প্ৰত্নস্থলীখনত ওপৰৰ আৰু তলৰ দুটা বসতি অঞ্চল, খাপৰিৰ পাটনাদ, শিলৰ কুঁৱা, শিল আৰু মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, ইটা আৰু শিলৰ ভেটি, চাংঘৰৰ গাঁথনিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ খুঁটা বা স্তম্ভ, অন্যান্য স্থাপত্যৰ অৱশেষ, খোদিত শিলৰ স্তম্ভ, মৃৎপাত্ৰৰ সংগ্ৰহ আৰু লোহাৰ কাম-কাজৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=162–163}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখন ত্ৰয়োদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকাৰ মধ্যযুগীয় সময়ছোৱাত নিৰ্মিত হৈছিল বুলি জনা যায়।<ref name="dating"/> ইয়াক সাধাৰণতে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়।<ref>{{cite web |title=Aalekh, Volume IV, Issue VII |publisher=Assam State Museum |year=2025 |url=https://axomuseum.in/asmt/docs/Aalekh%20Vol%20-%20IV%20(Issue%20VII).pdf |access-date=29 June 2026 |quote=According to Archaeological Research, the remains were constructed by the kings of the Chutiya dynasty between the 14th and 15th centuries. The brick wall, which was built by the Chutiya king Mukta Dharmanarayana in 1442, contained the stone marks discovered in the Tameswari Temple. This information demonstrates that Chutiya monarchs built all these structures, including the Naksha parvat, during the same period.}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যনন্দ গগৈয়ে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ পুনৰ্গঠনত নক্সাপৰ্বতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ বিশেষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ এই স্থানক ''নক্সাপাহাৰ'' (''Naxapahar'') নামেৰে উল্লেখ কৰিছিল। গগৈয়ে শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ, ৰামঘাট–তৰাছো ধ্বংসাৱশেষ| আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰত অৱস্থিত নক্সাপাহাৰত পোৱা শিলসমূহৰ চিহ্নৰ মাজত সাদৃশ্য লক্ষ্য কৰিছিল। এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক সাদৃশ্যৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অধীনত বিভিন্ন সময়ত বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল আৰু ৰাজ্যখন সংলগ্ন ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পশ্চিমে [[বিশ্বনাথ চাৰিআলি|বিশ্বনাথ]]ৰ দিশলৈ বিস্তৃত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi River and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief.}}</ref> নক্সাপৰ্বত সম্ভৱতঃ [[ইটা দুৰ্গ]], বুৰৈৰ ৰামঘাট–তৰাছো, [[গোম্চি]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ|ৰুক্মিণীনগৰ]], আদি স্থানৰ দৰে পাহাৰৰ পাদদেশত নিৰ্মিত এখন দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী আছিল। এই দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলীখনক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ দ্বাৰা নিৰ্মিত বুলি কোৱা পাহাৰীয়া দুৰ্গসমূহৰ শৃংখলাৰ সৈতে সম্ভাব্যভাৱে সম্পৰ্কিত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জীসমূহৰ মতে, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্য সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশজুৰি এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল আৰু মন্দিৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh.}}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar of the Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples.}}</ref> অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পদ্ধতিগতভাৱে খনন কৰা মধ্যযুগীয় প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ ভিতৰত নক্সাপৰ্বত অন্যতম। পূব হিমালয়ৰ পাদদেশৰ অঞ্চলত মধ্যযুগীয় বসতিৰ বিন্যাস, দুৰ্গীকৰণ ব্যৱস্থা আৰু বস্তুগত সংস্কৃতি বুজাৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰত্নস্থলী হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=162–163}}</ref> [[File:Stone pillars of a Stilt house from Naksaparvat.jpg|thumb|নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা চাংঘৰৰ গাঁথনি ধৰি ৰখা শিলৰ খুঁটাসমূহ।]] ==বিৱৰণ== নক্সাপৰ্বত মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিৰে আগুৰা এখন দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী। প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধানসমূহত বাসস্থানৰ অৱশেষ, স্থাপত্যৰ ভেটি, খাপৰিৰ পাটনাদ, মৃৎপাত্ৰ, শিলৰ স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ আৰু অলংকৃত স্তম্ভ উদ্ধাৰ হৈছে। এই অৱশেষসমূহে উন্নত নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাসম্পন্ন এখন সংগঠিত বসতিস্থলীৰ উপস্থিতি সূচায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখন ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ সৈতে পূব হিমালয় অঞ্চলক সংযোগ কৰা পথসমূহৰ ওপৰত দৃষ্টি ৰাখিব পৰা পাহাৰৰ পাদদেশৰ এটা কৌশলগত স্থানত অৱস্থিত। ইয়াৰ অৱস্থানে মধ্যযুগত এই ঠাইখন প্ৰশাসনিক, প্ৰতিৰক্ষামূলক অথবা বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে কাম কৰি থাকিব পাৰে বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=162–163}}</ref> ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্যান্য প্ৰত্নস্থলীৰ সৈতে সাদৃশ্য== নক্সাপৰ্বতত এতিয়ালৈকে ইয়াৰ নিৰ্মাণকাৰী অথবা ৰাজনৈতিক আনুগত্য চিনাক্ত কৰা কোনো শিলালিপি উদ্ধাৰ হোৱা নাই যদিও কেইবাটাও প্ৰত্নতাত্ত্বিক আৰু ঐতিহাসিক পৰ্যবেক্ষণৰ ভিত্তিত পণ্ডিত আৰু গৱেষকসকলে এই প্ৰত্নস্থলীখনৰ সৈতে অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত চুতীয়া যুগৰ পৰিচিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সাদৃশ্য উল্লেখ কৰিছে। প্ৰত্নস্থলীখনৰ নিৰ্মাণকাল আনুমানিক ত্ৰয়োদশৰ পৰা ষোড়শ শতিকা বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref><ref>{{harvcol|Sarmah|Ansari|2016|p=227}}</ref> এই সময়ছোৱা চুতীয়া ৰাজ্যৰ শাসনকালৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে মিলে। ঐতিহাসিকসকলে চুতীয়া ৰাজ্য পশ্চিমে অন্ততঃ বৰ্তমানৰ [[বিশ্বনাথ জিলা|বিশ্বনাথ]]লৈকে বিস্তৃত আছিল বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। এই অঞ্চল নক্সাপৰ্বতৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ ঠিক দক্ষিণফালে অৱস্থিত।<ref>"Robinson and following him, N. N. Acharyya, are of the opinion that the Chutiya kingdom extended up to Viswanath in the present Darrang district of Assam." {{harvcol|Datta|1985|p=28}}</ref> স্থাপত্যৰ ফালৰ পৰাও নক্সাপৰ্বতত মধ্যযুগীয় চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ কেইবাটাও বৈশিষ্ট্য দেখা যায়। খননকাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা গাঁথনিসমূহত বৃহৎ ইটাৰ ভেটি, কাটি সমান কৰা শিলৰ ভেটি, বালিশিলৰ খুঁটা, খাপৰিৰ পাটনাদ, খটখটীয়া বা ঢাপযুক্ত ভেটি, শিল আৰু মাটিৰ সংমিশ্ৰণেৰে নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু তুলনামূলকভাৱে পাতল ওপৰিভাগৰ গাঁথনিৰ সৈতে গাঁথনি কৰা ভিত্তি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।{{sfn|Tada|2011|pp=164–166}} একেধৰণৰ ইটা আৰু শিলৰ ভেটিযুক্ত নিৰ্মাণৰ নিদৰ্শন [[ভীষ্মকনগৰ]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], [[গোম্চি]], বুৰৈ বা ৰামঘাট–তৰাছো, [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ চৌহদ আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহত পোৱা গৈছে। ৰামঘাট–তৰাছো বা বুৰৈ প্ৰত্নস্থলীৰ পৰা কেইমাইলমান পূবফালে উজনি বালিজান অঞ্চলতো একেধৰণৰ আন এটা ইটাৰ ভেটি আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে। বস্তুগত সংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰতো নক্সাপৰ্বতৰ সৈতে ভীষ্মকনগৰৰ সাদৃশ্য পোৱা যায়। নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহৰ অধিকাংশই ৰঙা ৰঙৰ পোৰামাটিৰ পাত্ৰ। ইয়াত হাতেৰে নিৰ্মিত পাত্ৰতকৈ কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত পাত্ৰৰ সংখ্যা অধিক। উদ্ধাৰ হোৱা পাত্ৰসমূহৰ ভিতৰত কলহ, গামলা, থাল, বাটি, সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ পাত্ৰ আৰু ৰন্ধনকাৰ্যত ব্যৱহৃত পাত্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। টাডাই উল্লেখ কৰিছে যে ভালদৰে পৰিশোধিত মাটিৰে কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত কিছুমান পাত্ৰৰ সৈতে অসমৰ আমবাৰীৰ মধ্যযুগীয় স্তৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ সাদৃশ্য আছে। তেওঁ প্ৰত্নস্থলীখনত সামান্য পৰিমাণৰ কাওলিন মাটিৰ পাত্ৰও পোৱা গৈছিল বুলি উল্লেখ কৰিছে।{{sfn|Tada|2011|pp=182–183}} ভীষ্মকনগৰতো টাডাই মূলতঃ ৰঙা ৰঙৰ চাকত নিৰ্মিত মৃৎপাত্ৰৰ উল্লেখ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত বাটি, থাল, আধাৰৰ ওপৰত স্থাপিত থাল, মুখেৰে পানী ঢালিব পৰা পাত্ৰ আৰু কলহ অন্তৰ্ভুক্ত। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে ভীষ্মকনগৰৰ উৎকৃষ্ট মানৰ মৃৎপাত্ৰসমূহৰ সৈতে আমবাৰীত খননকাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ ঘনিষ্ঠ সাদৃশ্য আছে। ভীষ্মকনগৰতো কাওলিন মাটিৰে নিৰ্মিত পাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছে।{{sfn|Tada|2011|p=115}} [[File:Brick Plith of House Naksaparvat.png|thumb|ঐতিহাসিক নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভেটি।]] প্ৰত্নস্থলীখনত উদ্ধাৰ হোৱা শিলেৰে নিৰ্মিত প্ৰায় সকলো নিৰ্মাণসামগ্ৰীতে, শিলৰ খুঁটা আৰু ফলকসমূহকে ধৰি, খোদিত প্ৰতীক অথবা শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন পোৱা গৈছে। নক্সাপৰ্বতত এনে চল্লিশটাতকৈ অধিক চিহ্ন লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> একেধৰণৰ চিহ্ন [[মালিনী থান]] আৰু অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত আন মধ্যযুগীয় প্ৰত্নস্থলীসমূহতো লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> এই প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ ভিতৰত ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ পৰিবেষ্টনী প্ৰাচীৰ, বুৰৈৰ ধ্বংসাৱশেষ আৰু শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত ইটা-শিলৰ পুখুৰী আৰু বুঢ়াবুঢ়ী থানৰ দৰে আন প্ৰত্নস্থলীসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। ঐতিহাসিকসকলে মত প্ৰকাশ কৰিছে যে শদিয়া অঞ্চলৰ প্ৰত্নস্থলীসমূহ আৰু নক্সাপৰ্বতৰ ওচৰৰ বুৰৈৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ মাজৰ স্থাপত্যগত ধাৰাবাহিকতা, এই শিলৰ চিহ্নসমূহকে ধৰি, চুতীয়া সাংস্কৃতিক পৰিসৰৰ বিস্তৃত ভৌগোলিক পৰিসৰ সূচাব পাৰে।<ref>"Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century." {{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref><ref>"A large number of these stones were found to contain marks, cut deeply into the sandstone... identical marks were found also in the marked stones found by Hannay in the fort near Sadiya assigned to Bhismak. It is therefore evident that the ruins near Sadiya and those on the banks of the Burai river can be assigned to the same period...The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala." {{harvcol|Barua|1933|p=271}}</ref> ঐতিহাসিক নিত্যনন্দ গগৈয়ে বিশেষভাৱে নক্সাপৰ্বতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ, যাক তেওঁ ''নক্সাপাহাৰ'' বুলি উল্লেখ কৰিছিল, চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ পুনৰ্গঠনত ব্যৱহাৰ কৰিছিল। গগৈয়ে শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ, বুৰৈৰ প্ৰত্নস্থলী আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলীৰ ওচৰত অৱস্থিত নক্সাপাহাৰত পোৱা শিলসমূহৰ একেধৰণৰ চিহ্নৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। এই প্ৰমাণসমূহৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্য বিভিন্ন সময়ত বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশ সামৰি লৈছিল আৰু সংলগ্ন ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পশ্চিমে বিশ্বনাথৰ দিশলৈ বিস্তৃত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21"/> আন সাদৃশ্যসমূহৰ ভিতৰত ভাস্কৰ্যশিল্পত সাপৰ আকৃতিৰ ব্যৱহাৰ উল্লেখযোগ্য। এই আকৃতিসমূহ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]ত পোৱা সাপৰ আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ। ইয়াৰ উপৰি শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক চৌহদত উদ্ধাৰ হোৱা খাপৰিৰ পাটনাদৰ সৈতে নক্সাপৰ্বতৰ কুঁৱাসমূহৰ সাদৃশ্য আছে।<ref>{{harvcol|The Assam Tribune|2026|loc=Sadiya excavation report}}</ref> নক্সাপৰ্বতৰ শিলৰ স্তম্ভসমূহৰ সৈতেও বুৰৈৰ প্ৰত্নস্থলীত চিনাক্ত কৰা স্তম্ভসমূহৰ সাদৃশ্য আছে। এই সাদৃশ্যসমূহে নক্সাপৰ্বত পূব হিমালয়ৰ পাদদেশত মধ্যযুগৰ অন্তিম সময়ছোৱাত বিকাশ লাভ কৰা একেটা বৃহত্তৰ সাংস্কৃতিক আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ অংশ আছিল বুলি সূচায়। [[File:Sculptured Serpent pillar from Naksaparvat.png|thumb|নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা সাপৰ আকৃতি খোদিত এটা অলংকৃত স্তম্ভ। ইয়াৰ সাপৰ আকৃতিসমূহ তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ আৰু [[শদিয়া সৰ্প স্তম্ভ]]ত পোৱা আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ।]] ==বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱ== কিছুমান প্ৰমাণে নক্সাপৰ্বত–বৰগাং পাহাৰৰ পাদদেশৰ অঞ্চল আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বৌদ্ধ ধৰ্মীয় প্ৰভাৱ আছিল বুলি সূচায়। টাডাই (২০১১) উল্লেখ কৰিছে যে নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা কিছুমান বালিশিলৰ খোদিত স্তম্ভত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। অৱশ্যে আন আৱিষ্কাৰসমূহে শৈৱধৰ্ম আৰু প্ৰকৃতি উপাসনাৰ উপাদানকে ধৰি মিশ্ৰিত ধৰ্মীয় পৰিৱেশৰ অস্তিত্বৰ ইংগিত দিয়ে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=173–177, 183}}</ref> বৰগাং–নক্সাপৰ্বত অঞ্চলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এখন তিব্বতী ভাষাৰ শিলালিপিত আয়ুংগেল হুমো নামৰ এগৰাকী মহিলাই তেওঁৰ মৃত স্বামী জো-ৰি অথবা জো-বিৰ আত্মিক কল্যাণৰ বাবে এটা ধৰ্মীয় গাঁথনি নিৰ্মাণ কৰাৰ কথা লিপিবদ্ধ আছে বুলি কোৱা হয়। শিলালিপিখনৰ শেষত তিব্বতী মন্ত্ৰ ''ওঁ মণে পদ্মে হুঁ'' (''Om mane padme hum'') উল্লেখ আছে।<ref>{{harvcol|Buranjiye Porokha Biswanath Prantar|p=37}}</ref> ওচৰৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহতো একেধৰণৰ তিব্বতী বৌদ্ধ শিলালিপিৰ তথ্য পোৱা গৈছে। শদিয়া–ৰ'ইং অঞ্চলত ''ওঁ মণি পদ্মে হুঁ'' (''Om mani padme hum'') মন্ত্ৰ খোদিত এখন শিল উদ্ধাৰ হোৱা বুলি উল্লেখ আছে। আনহাতে ডিমাচাং নিউ বেটালিত ''Om mane peme hum'' মন্ত্ৰ খোদিত এখন তিব্বতী শিলালিপি আৰু ''Om mane peme hum'' তথা ''Om Bajra Guru peme Chije hum Shri'' মন্ত্ৰ খোদিত আন এটা সামগ্ৰী লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Indian Archaeology 1997–98|p=}}</ref> ইয়াৰ উপৰি সেই সময়ৰ লখিমপুৰ জিলাৰ [[গহপুৰ]] অঞ্চলত তিব্বতী বৌদ্ধধৰ্মৰ ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠানত ব্যৱহাৰ কৰা এটা বজ্ৰঘণ্টা উদ্ধাৰ হৈছিল। এই আৱিষ্কাৰসমূহে উত্তৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ–অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ অঞ্চলত তিব্বতী বৌদ্ধধৰ্মৰ সৈতে ধৰ্মীয় যোগাযোগ আছিল বুলি সূচায়। অৱশ্যে এই প্ৰমাণসমূহে নিজে নক্সাপৰ্বতৰ নিৰ্মাণকাৰী বা ৰাজনৈতিক আনুগত্য চিনাক্ত নকৰে। [[File:Buddhist mantra carved on a stone, Cheta Nalha near Roing town, Lower Dibang Valley district- RIWATCH Museum.jpg|thumb|ৰ'ইঙৰ ওচৰৰ চেতাত উদ্ধাৰ হোৱা ''ওঁ মণি পদ্মে হুঁ'' বৌদ্ধ মন্ত্ৰ খোদিত শিল।]] ==স্থাপত্য== প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত অলংকৃত শিলৰ স্তম্ভ, স্তম্ভৰ ভেটি, শিলৰ খুঁটাৰ সহায়ক গাঁথনি, ইটা আৰু শিলৰ ভেটি তথা স্থাপত্যৰ ভগ্নাংশ উদ্ধাৰ হৈছে। এই অৱশেষসমূহে বসতিস্থলীখনৰ ভিতৰত বৃহৎ গাঁথনিৰ অস্তিত্বৰ ইংগিত দিয়ে আৰু নিৰ্মাণকাৰ্যত শিল আৰু ইটা উভয়ৰে ব্যৱহাৰ হোৱা বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–166}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখনত উদ্ধাৰ হোৱা অলংকৰণসমূহৰ ভিতৰত খোদিত স্থাপত্যশিল, বালিশিলৰ ভাস্কৰ্যখচিত স্তম্ভ আৰু অলংকৃত গাঁথনিৰ ভগ্নাংশ আছে। এই অৱশেষসমূহে উন্নত শিল্প আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ অস্তিত্ব সূচায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–166}}</ref> টাডাৰ (২০১১) মতে, খোদিত স্তম্ভসমূহৰ কিছুমান [[অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয়]], [[গুৱাহাটী]]লৈ স্থানান্তৰ কৰা হৈছিল। তেওঁ লগতে উল্লেখ কৰিছে যে প্ৰত্নস্থলীখনৰ ভিতৰত এই স্তম্ভসমূহ মূলতঃ স্থাপন কৰা স্থানটোও চিনাক্ত কৰা হৈছিল। সেই স্থানৰ ধ্বংসাৱশেষসমূহৰ ভিতৰত এটা শিলৰ ভেটি আৰু কেইটামান শিলৰ স্তম্ভ আছিল। তাত উদ্ধাৰ হোৱা গ্ৰেনাইট শিলৰ এটা ভগা অংশ সম্ভৱতঃ এটা [[শিৱলিংগ]] আছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=166–173}}</ref> ইয়াৰ পৰা খোদিত স্তম্ভসমূহ থকা গাঁথনিটো এটা মন্দিৰ হ'ব পাৰে বুলি সূচায়। এ. কে. ঠাকুৰৰ মতে, প্ৰত্নস্থলীখনৰ বালিশিলৰ আঠটা স্তম্ভত মানুহ, উদ্ভিদ আৰু চৰাই তথা সৰীসৃপকে ধৰি বিভিন্ন প্ৰাণীৰ প্ৰাকৃতিক আকৃতি খোদিত আছে। এই আকৃতিসমূহ শিলৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ওলাই অহা ভাস্কৰ্যৰূপে খোদিত কৰা হৈছে। নিৰ্মাণৰ ফালৰ পৰা তুলনামূলকভাৱে সৰল হ'লেও এই ভাস্কৰ্যসমূহত স্থানীয় শিল্প পৰম্পৰাৰ প্ৰতিফলন দেখা যায়। এইবোৰক প্ৰত্নস্থলীখনত বসবাস কৰা লোকসকলৰ সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় জীৱনৰ প্ৰতিনিধিত্বমূলক নিদৰ্শন হিচাপে গণ্য কৰা হয়।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> ঠাকুৰে উল্লেখ কৰিছে যে মানুহৰ আকৃতিসমূহত জনজাতীয় মুখমণ্ডলৰ বৈশিষ্ট্য দেখা যায় আৰু এইবোৰত তান্ত্ৰিক বৌদ্ধ পৰম্পৰাৰ প্ৰভাৱ প্ৰতিফলিত হ'ব পাৰে। আকৃতিসমূহ সাধাৰণতে সক্ৰিয় ভংগিমাত দেখুওৱা হৈছে। ইয়াত গতি আৰু অভিব্যক্তিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> নক্সাপৰ্বতৰ গাঁথনিসমূহত ব্যৱহৃত কাটি সমান কৰা শিলসমূহতো বহুতো খোদিত প্ৰতীক আৰু শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন পোৱা যায়। জ্যামিতিক, অজ্যামিতিক আৰু চিত্ৰলিপিসদৃশ আকৃতিকে ধৰি চল্লিশটাতকৈ অধিক পৃথক প্ৰতীক চিনাক্ত কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> ঠাকুৰে লগতে লক্ষ্য কৰিছে যে এই প্ৰতীকসমূহৰ কেইবাটাও ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকাৰ মন্দিৰ চৌহদ [[মালিনী থান]]ত পোৱা চিহ্নসমূহৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ। ইয়াৰ পৰা অৰুণাচল প্ৰদেশৰ বিভিন্ন প্ৰত্নস্থলীত একেধৰণৰ শিলকটা শিল্প পৰম্পৰাৰ ধাৰাবাহিকতা আছিল বুলি সূচায়।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> ===প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা=== নক্সাপৰ্বতৰ ওপৰৰ বসতিস্থলীখন মাটি আৰু শিল উভয়ৰে নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰে সুৰক্ষিত কৰিছিল। পলসুৱা মাটিৰে নিৰ্মিত আৰু পৰিখাৰে আগুৰা মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰটো প্ৰায় ৬২০ মিটাৰ দৈৰ্ঘ্যৰ আছিল। এই প্ৰাচীৰটো বসতিস্থলীখনৰ ভিতৰুৱা পথ হিচাপেও ব্যৱহৃত হৈ থাকিব পাৰে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=167–168}}</ref> ইয়াৰ পৰা পৃথককৈ বালিশিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মিত এটা শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ বসতিস্থলীখনৰ দক্ষিণ দিশে প্ৰায় ৩০০ মিটাৰ বিস্তৃত আছিল। টাডাই (২০১১) এই গাঁথনিটোক প্ৰত্নস্থলীখনৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাৰ অংশ হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, মূল অৱস্থাত এই প্ৰাচীৰটোৱে ওপৰৰ আৰু তলৰ বসতিস্থলী দুখনক সংযোগ কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=168}}</ref> ===বসতিৰ বিন্যাস=== প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধানসমূহত নক্সাপৰ্বতক ওপৰৰ আৰু তলৰ দুটা বসতিস্থলীত বিভক্ত কৰা হৈছিল বুলি প্ৰকাশ পাইছে। প্ৰায় ২.৭৬ হেক্টৰ বিস্তৃত ওপৰৰ বসতিস্থলীখন এটা অধিক উচ্চতাৰ সমতল পাহাৰীয়া অংশত অৱস্থিত আছিল আৰু প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিৰে আগুৰা আছিল। তলৰ বসতিস্থলীখন প্ৰায় ৪ হেক্টৰ বিস্তৃত আছিল আৰু বৰগাং নদীৰ বাওঁপাৰে বিস্তৃত হৈ আছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163, 169–170}}</ref> ওপৰৰ বসতিস্থলীখনত প্ৰধান স্থাপত্যৰ অৱশেষ, শিলৰ ভাস্কৰ্য আৰু ৰাজহুৱা ব্যৱহাৰৰ গাঁথনিসমূহ আছিল। আনহাতে তলৰ বসতিস্থলীখনত সাধাৰণ লোকসকলে তুলনামূলকভাৱে কম মজবুত ঘৰসমূহত বসবাস কৰিছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=169–170, 180–181}}</ref> ===জলব্যৱস্থাপনা=== খননকাৰ্যত নক্সাপৰ্বতৰ এটা উন্নত জলব্যৱস্থাপনা প্ৰণালীৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছে। এই প্ৰণালীত এটা শিলৰ কুঁৱা, খাপৰিৰ পাটনাদ, এটা বৃহৎ আয়তাকাৰ জলাধাৰ আৰু পানী সংৰক্ষণৰ বাবে এটা পুখুৰী অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=166–170}}</ref> তলৰ বসতিস্থলীখনত উদ্ধাৰ হোৱা খাপৰিৰ পাটনাদটো পোৰামাটিৰ ''ring'' এটাৰ ওপৰত আন এটা সজাই মাটিৰ ভিতৰলৈ বহুৱাই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ওপৰৰ বসতিস্থলীখনৰ ভিতৰত বালিশিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মিত আন এটা বৃহৎ শিলৰ কুঁৱা পোৱা গৈছিল। এই কুঁৱাটোৰ চাৰিওফালে এটা চাতাল নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰা বসতিস্থলীখনৰ আন্তঃগাঁথনিত কুঁৱাটোৰ গুৰুত্বৰ কথা সূচায়। শেহতীয়াকৈ প্ৰাচীন শিলৰ কুঁৱাটোৰ ওপৰত এখন সুৰক্ষামূলক ইটাৰ প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=166}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখনত প্ৰায় ২৬২ মিটাৰ দীঘল, ৩৮ মিটাৰ বহল আৰু ৪.৫ মিটাৰ গভীৰ এটা বৃহৎ আয়তাকাৰ জলাধাৰো আছে। জলাধাৰটোত পানী সোমোৱা আৰু ওলাই যোৱা নলা আছিল। ইয়াৰ লগতে পলস জমা হোৱাৰ বাবে এটা পৃথক কোঠা আছিল, যিয়ে পানী পৰিশোধনৰ ব্যৱস্থা হিচাপে কাম কৰিছিল। টাডাৰ (২০১১) মতে, এই ব্যৱস্থাই পানী সংৰক্ষণ আৰু জলব্যৱস্থাপনাৰ উন্নত জ্ঞানৰ পৰিচয় দিয়ে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=168–169}}</ref> উত্তৰফালৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ বাহিৰত প্ৰায় ৩০ × ৩১.৫ মিটাৰ পৰিমাপৰ এটা সৰু জলাধাৰো আছিল। এই জলাধাৰটো অতিৰিক্ত পানী সংৰক্ষণৰ সুবিধা হিচাপে ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|p=169}}</ref> [[File:Terracotta Ring well found in Nakshaparvat.png|thumb|নক্সাপৰ্বতৰ তলৰ বসতিস্থলীত উদ্ধাৰ হোৱা খাপৰিৰ পাটনাদ।]] ===মৃৎপাত্ৰ=== নক্সাপৰ্বতত বৃহৎ পৰিমাণৰ মৃৎপাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছে। এই সংগ্ৰহত বিভিন্ন আকৃতি আৰু আকাৰৰ, লগতে বিভিন্ন নিৰ্মাণকৌশলেৰে প্ৰস্তুত কৰা পাত্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। ইয়াৰ ভিতৰত হাতেৰে আৰু কুমাৰৰ চাকত নিৰ্মিত উভয় প্ৰকাৰৰ পাত্ৰ পোৱা গৈছে। মৃৎপাত্ৰসমূহ প্ৰত্নস্থলীখনৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰত্নতাত্ত্বিক সামগ্ৰীসমূহৰ অন্যতম প্ৰধান শ্ৰেণী। এইবোৰে ঘৰুৱা কাম-কাজ, সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ পদ্ধতি আৰু কাৰিকৰী উৎপাদনৰ বিষয়ে প্ৰমাণ প্ৰদান কৰে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=181–183}}</ref> নক্সাপৰ্বতত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰসমূহৰ অধিকাংশই ৰঙা ৰঙৰ পোৰামাটিৰ পাত্ৰ। ইয়াৰ ভিতৰত কলহ, গামলা, থাল, বাটি, সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ পাত্ৰ আৰু ৰন্ধনকাৰ্যত ব্যৱহৃত পাত্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত। চাকত নিৰ্মিত আৰু হাতেৰে নিৰ্মিত উভয় প্ৰকাৰৰ পাত্ৰ উদ্ধাৰ হৈছে যদিও চাকত নিৰ্মিত পাত্ৰৰ সংখ্যা অধিক।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=181–182}}</ref> ইয়াৰ উপৰি সামান্য পৰিমাণৰ কাওলিন মাটিৰ পাত্ৰ আৰু চকচকীয়া আৱৰণযুক্ত পাত্ৰও চিনাক্ত কৰা হৈছে। টাডাই (২০১১) নক্সাপৰ্বতৰ কিছুমান চাকত নিৰ্মিত মৃৎপাত্ৰৰ সৈতে অসমৰ আমবাৰীৰ মধ্যযুগীয় স্তৰত উদ্ধাৰ হোৱা মৃৎপাত্ৰৰ সাদৃশ্য উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=182–183}}</ref> ===উদ্যোগ আৰু অৰ্থনীতি=== খননকাৰ্যত প্ৰায় ৫৭৬ বৰ্গমিটাৰ বিস্তৃত এটা লোহাৰ কাম-কাজৰ অঞ্চল চিনাক্ত কৰা হৈছিল। এই অঞ্চলত লোহা গলোৱাৰ পিছত ৰৈ যোৱা ধাতব মল, পোৰা মাটি আৰু ধাতুৰ কামৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন অৱশেষ উদ্ধাৰ হৈছিল। টাডাই (২০১১) অনুমান কৰিছে যে প্ৰত্নস্থলীখনত ব্যৱহৃত লোহাৰ সঁজুলি আৰু নিৰ্মাণকাৰ্যৰ ধাতব সামগ্ৰীসমূহ সম্ভৱতঃ স্থানীয়ভাৱে উৎপাদন কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=170–171}}</ref> ধানৰ অৱশেষ, সামগ্ৰী সংৰক্ষণৰ গাঁথনি আৰু কৃষিসঁজুলি উদ্ধাৰ হোৱাৰ পৰা কৃষি স্থানীয় অৰ্থনীতিৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল বুলি প্ৰমাণ পোৱা যায়। টাডাই (২০১১) মত প্ৰকাশ কৰিছে যে ইয়াৰ অধিবাসীসকলে পানী জমা কৰি কৰা ধান খেতিৰ পৰিৱৰ্তে শুকান মাটিত ধান খেতি কৰিছিল।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=181–182}}</ref> ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক গুৰুত্ব== নক্সাপৰ্বত অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ মধ্যযুগীয় প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান। [[ভীষ্মকনগৰ]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], [[গোম্চি]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], [[মালিনী থান]] আৰু অসম–অৰুণাচলৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ সৈতে নক্সাপৰ্বতে পূব হিমালয়ৰ পাদদেশৰ মধ্যযুগীয় বসতিস্থলী ব্যৱস্থাৰ বিষয়ে বুজাত সহায় কৰে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=183–184}}</ref> তুলনামূলকভাৱে কমসংখ্যক মধ্যযুগীয় বসতিস্থলীত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য চলোৱা এই অঞ্চলত নক্সাপৰ্বতে সংগঠিত জনবসতি, প্ৰতিৰক্ষামূলক স্থাপত্য আৰু উন্নত বস্তুগত সংস্কৃতিৰ প্ৰমাণ প্ৰদান কৰে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=183–184}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখনৰ দুৰ্গীকৃত বিন্যাস, ইটা আৰু শিলৰ স্থাপত্যৰ অৱশেষ, খাপৰিৰ পাটনাদ, পৰিকল্পিত জলব্যৱস্থাপনা প্ৰণালী, বালিশিলৰ ভাস্কৰ্যখচিত স্তম্ভ আৰু শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নসমূহে উচ্চ পৰ্যায়ৰ পৰিকল্পনা আৰু কাৰিকৰী দক্ষতাৰ পৰিচয় দিয়ে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref><ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> টাডাই (২০১১) নক্সাপৰ্বতক পঞ্চদশ–ষোড়শ শতিকাৰ এখন জনজাতীয় বসতিস্থলী হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছে। যদিও কোনো শাসক ৰাজবংশক চিনাক্ত কৰা শিলালিপি উদ্ধাৰ হোৱা নাই, প্ৰত্নস্থলীখনৰ মৃৎপাত্ৰ, ভাস্কৰ্য পৰম্পৰা আৰু বস্তুগত সংস্কৃতিৰ জৰিয়তে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ চুবুৰীয়া অঞ্চলসমূহৰ সৈতে সাংস্কৃতিক যোগাযোগৰ প্ৰমাণ পোৱা যায়। টাডাই লগতে উল্লেখ কৰিছে যে খননকাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা অৱশেষসমূহৰ সৈতে সমসাময়িক আহোম বস্তুগত সংস্কৃতিৰ কোনো সাদৃশ্য দেখা নাযায়।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=183–184}}</ref> প্ৰত্নস্থলীখনৰ কেইবাটাও বৈশিষ্ট্যৰ সৈতে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে পৰম্পৰাগতভাৱে সম্পৰ্কিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ তুলনা কৰা হৈছে। এইবোৰৰ ভিতৰত ইটা আৰু শিলৰ ভেটিৰ ব্যৱহাৰ, শিলকটীয়া মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নযুক্ত বালিশিলৰ স্তম্ভ, খাপৰিৰ পাটনাদ আৰু পাহাৰৰ পাদদেশত নিৰ্মিত দুৰ্গীকৃত বসতিস্থলী অন্তৰ্ভুক্ত। প্ৰত্নস্থলীখনৰ নিৰ্মাণকাল, বিশ্বনাথৰ ঠিক উত্তৰফালে থকা ইয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু শদিয়া অঞ্চলৰ প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ সৈতে থকা সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে নক্সাপৰ্বতক মধ্যযুগৰ অন্তিম সময়ছোৱাত চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত ভূখণ্ডসমূহত বিকাশ লাভ কৰা বৃহত্তৰ সাংস্কৃতিক আৰু স্থাপত্য পৰম্পৰাৰ অংশ হিচাপে গণ্য কৰিছে। অৱশ্যে কোনো নিৰ্দিষ্ট ৰাজবংশৰ সৈতে ইয়াৰ প্ৰত্যক্ষ সম্পৰ্ক এতিয়াও প্ৰমাণিত হোৱা নাই।<ref>{{harvcol|Datta|1985|p=28}}</ref><ref>{{harvcol|Barua|1933|pp=271–272}}</ref><ref>{{harvcol|Shin|2020|pp=52–53}}</ref> ==তথ্য সংগ্ৰহ== {{reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== {{refbegin}} * {{cite thesis |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh (upto 16th Century) |type=PhD thesis |publisher=Rajiv Gandhi University |location=Doimukh |year=2011 |url=https://airs.org.in/wp-content/uploads/2024/08/history-tage-tada-compressed.pdf }} * {{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |year=2004 |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |pages=1185–1196 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 }} * {{cite journal |last1=Sarmah |first1=Nilam Nandini |last2=Ansari |first2=Shahida |year=2016 |title=Settlement and Subsistence Pattern of Nishis and Shertukpens of Kameng Valley, Arunachal Pradesh: An Ethnoarchaeological Perspective |journal=Bulletin of the Deccan College Post-Graduate and Research Institute |volume=76 |pages=225–231 |jstor=26264788 |url=https://www.jstor.org/stable/26264788 }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |year=2020 |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 }} * {{cite book |last=Datta |first=S. |title=The Mataks and their Kingdom |publisher=Chugh Publications |location=Allahabad |year=1985 |url=http://ignca.gov.in/Asi_data/72269.pdf }} * {{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Calcutta |year=1933 }} * {{cite news |title=Possible historical structure unearthed during excavation in Sadiya |work=The Assam Tribune |date=30 March 2026 |url=https://assamtribune.com/assam/possible-historical-structure-unearthed-during-excavation-in-sadiya-1609998 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260331081808/https://assamtribune.com/assam/possible-historical-structure-unearthed-during-excavation-in-sadiya-1609998 |archive-date=31 March 2026 |url-status=live |access-date=30 May 2026 }} * {{cite book |title=বুৰঞ্জীয়ে পৰশা বিশ্বনাথ প্ৰান্তৰ |trans-title=Buranjiye Porokha Biswanath Prantar |language=as |publisher= |location= |year= |ref={{harvid|Buranjiye Porokha Biswanath Prantar}} }} * {{cite book |title=Indian Archaeology 1997–98: A Review |publisher=Archaeological Survey of India |location=New Delhi |year=2002 |ref={{harvid|Indian Archaeology 1997–98}} }} * {{cite book |last1=Bora |first1=D. K. |last2=Ashraf |first2=A. A. |last3=Dutta |first3=J. C. |title=Medieval Life at Naksaparvat |publisher=Directorate of Research, Government of Arunachal Pradesh |location=Itanagar |year=1997 |isbn=9788175160972 |ref={{harvid|Bora|Ashraf|Dutta|1997}} }} * {{cite journal |last=Ashraf |first=A. A. |title=Archaeological Remains and Further Prospects in Arunachal Pradesh |journal=Purātattva |issue=28 |year=1998 |pages=74–75 |publisher=Indian Archaeological Society |location=New Delhi }} {{refend}} ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * [[ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ]] * [[গোম্চি]] * [[মালিনী থান]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ]] 5ma7n6y2myrucnjt3ox3z81r6n5h5jv 0 140502 649031 648126 2026-11-01T21:31:59Z Xqbot 1052 [[বিশ্ব খিলঞ্জীয়া দিৱস]] পাতায় করা দ্বিপুনর্নির্দেশনা ঠিক করেছে 649031 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[বিশ্ব খিলঞ্জীয়া দিৱস]] d7h72sgcopepz28149s4m74i6bd2xx3 1 140503 649032 648128 2026-11-01T21:32:04Z Xqbot 1052 [[বাৰ্তা:বিশ্ব খিলঞ্জীয়া দিৱস]] পাতায় করা দ্বিপুনর্নির্দেশনা ঠিক করেছে 649032 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[বাৰ্তা:বিশ্ব খিলঞ্জীয়া দিৱস]] gp2gjsgnq59zpw8c4uuv1uhnxp9tdhp 0 140511 648944 648546 2026-11-01T15:05:29Z 2026Dhriti Hazarika 52021 পৃষ্ঠা [[লিচুবাগান, গুৱাহাটি]]ৰ পৰা [[লিচুবাগান, গুৱাহাটী]]লৈ 2026Dhriti Hazarikaয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 648546 wikitext text/x-wiki {{Wikify}} [[File:Lichubagan hengerabari.jpg|thumb|right|200px|]] [[অসম]]ৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ নগৰ [[গুৱাহাটী]]। অসমৰ ৰাজনৈতিক, অৰ্থনৈতিক, সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু শৈক্ষিক জীৱনত গুৱাহাটীৰ বিশেষ স্থান আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ দক্ষিণপাৰে অৱস্থিত এই নগৰখন সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে এখন আধুনিক মহানগৰ হিচাপে বিকশিত হৈছে। গুৱাহাটীৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ ভিতৰত হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলৰ অন্তৰ্গত লিচুবাগান এখন উল্লেখযোগ্য বসতিপ্ৰধান এলেকা। লিচুবাগান কেৱল এটা স্থানৰ নাম নহয়; ই গুৱাহাটীৰ নগৰীয়া জীৱন, স্থানীয় সমাজ, যাতায়াত, বাসস্থান আৰু আধুনিক উন্নয়নৰ সৈতে জড়িত এটা অঞ্চল। এই অঞ্চলৰ পৰিচয় বুজিবলৈ ইয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান, নামৰ উৎপত্তি, সামাজিক পৰিৱেশ, যাতায়াত ব্যৱস্থা আৰু নগৰীয়া জীৱনৰ বিভিন্ন দিশৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা প্ৰয়োজন। লিচুবাগান অসমৰ কামৰূপ মহানগৰ জিলাৰ গুৱাহাটী নগৰৰ হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। ইয়াৰ পিন কোড ৭৮১০৩৬। লিচুবাগান হেঙেৰাবাৰী পথ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা বিভিন্ন আৱাসিক এলেকাৰ সৈতে সংযুক্ত। গুৱাহাটীৰ নগৰীয়া বিস্তাৰৰ অংশ হিচাপে এই অঞ্চলত বসতি, দোকান-পোহাৰ, বিভিন্ন সেৱা আৰু ৰাজহুৱা সুবিধা গঢ় লৈ উঠিছে। লিচুবাগানৰ অৱস্থানৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হ’ল ইয়াৰ চৌপাশৰ নগৰীয়া যোগাযোগ ব্যৱস্থা। হেঙেৰাবাৰী আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহৰ সৈতে ইয়াৰ দৈনন্দিন যোগাযোগ আছে। ফলত বাসিন্দাসকলে নিজৰ দৈনন্দিন কাম-কাজৰ বাবে গুৱাহাটীৰ আন অঞ্চললৈ অহা-যোৱা কৰিব পাৰে। ==লিচুবাগান নামৰ উৎপত্তি== লিচুবাগান নামটোৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে স্থানীয়ভাৱে এটা প্ৰচলিত ব্যাখ্যা পোৱা যায়। স্থানীয় অঞ্চলৰ বিষয়ে প্ৰকাশিত এটা বিৱৰণ অনুসৰি, অতীতত এই এলেকাত বহুতো লিচু গছ আছিল। সেই লিচু গছৰ উপস্থিতিৰ পৰাই অঞ্চলটোৰ নাম লিচুবাগান হোৱা বুলি কোৱা হয়। ‘লিচু’ আৰু ‘বাগান’—এই দুটা শব্দৰ সংযোগৰ পৰা নামটোৰ অৰ্থও অনুমান কৰিব পাৰি। ‘লিচু’ এবিধ ফলৰ নাম আৰু ‘বাগান’ বুলিলে সাধাৰণতে গছ-গছনি থকা বাগিচা বা উদ্যানক বুজোৱা হয়। সেয়েহে লিচুবাগান নামটোৱে অতীতৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ আৰু গছ-গছনিৰ সৈতে অঞ্চলটোৰ সম্ভাৱ্য সম্পৰ্কৰ ইংগিত দিয়ে। অৱশ্যে নামটোৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে কোনো নিৰ্ভৰযোগ্য ঐতিহাসিক নথি বা চৰকাৰী প্ৰমাণ পোৱা নগ’লে এই ব্যাখ্যাক স্থানীয়ভাৱে প্ৰচলিত মত হিচাপেহে গ্ৰহণ কৰা উচিত। [[লিচুবাগান]]ৰ নিৰ্দিষ্ট ইতিহাস, ইয়াৰ প্ৰথম বসতি স্থাপনৰ সময় আৰু প্ৰাৰম্ভিক বাসিন্দাসকলৰ বিষয়ে বিস্তৃত নিৰ্ভৰযোগ্য তথ্য সহজে উপলব্ধ নহয়। সেয়েহে এই অঞ্চলৰ ইতিহাস আলোচনা কৰোঁতে গুৱাহাটীৰ সামগ্ৰিক নগৰীয়া বিকাশৰ সৈতে ইয়াৰ সম্পৰ্কৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিব পাৰি। গুৱাহাটী এখন প্ৰাচীন ঐতিহাসিক নগৰ। সময়ৰ লগে লগে ইয়াত প্ৰশাসনিক কাৰ্যালয়, শিক্ষানুষ্ঠান, ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান, চিকিৎসা সেৱা আৰু আৱাসিক অঞ্চলৰ বিকাশ ঘটিছে। নগৰখনৰ জনসংখ্যা আৰু নগৰীয়া কাৰ্যকলাপ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে ইয়াৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত নতুন নতুন বসতি গঢ় লৈ উঠিছে। হেঙেৰাবাৰী আৰু লিচুবাগানৰ দৰে অঞ্চলসমূহক গুৱাহাটীৰ এই বহল নগৰীয়া পৰিৱৰ্তনৰ অংশ হিচাপে বুজিব পাৰি। অৱশ্যে লিচুবাগানৰ নিৰ্দিষ্ট ঐতিহাসিক ঘটনাৰ বিষয়ে লিখিবলৈ স্থানীয় প্ৰশাসনিক নথি, পুৰণি মানচিত্ৰ, ভূমিৰ নথি আৰু বাসিন্দাসকলৰ মৌখিক ইতিহাসৰ সহায় লোৱা প্ৰয়োজন। লিচুবাগান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলৰ ভূ-প্ৰকৃতিৰ মাজত নগৰীয়া বসতিৰ লগতে কিছুমান ওখ-চাপৰ ভূমিৰ উপস্থিতি দেখা যায়। গুৱাহাটীৰ বহু অঞ্চলৰ দৰে ইয়াৰ চৌপাশৰ ভূ-প্ৰকৃতিয়েও বসতি আৰু পথ-ঘাটৰ বিকাশত প্ৰভাৱ পেলায়। অতীতৰ গছ-গছনিৰ সৈতে অঞ্চলটোৰ নামৰ সম্ভাৱ্য সম্পৰ্কই ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিচয়ৰ বিষয়ে আগ্ৰহ সৃষ্টি কৰে। কিন্তু বৰ্তমানৰ নগৰীয়া বিস্তাৰৰ ফলত অঞ্চলটোৰ পৰিৱেশৰ পৰিৱৰ্তন হোৱাটোও স্বাভাৱিক। এখন সুস্থ নগৰীয়া সমাজৰ বাবে গছ-গছনি সংৰক্ষণ, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা, পানী নিষ্কাশন আৰু ৰাজহুৱা স্থানসমূহৰ যত্ন লোৱা অতি প্ৰয়োজনীয়। লিচুবাগানৰ দৰে বসতিপ্ৰধান অঞ্চলত সেউজীয়া পৰিৱেশ বজাই ৰখাৰ বাবে স্থানীয় বাসিন্দা আৰু প্ৰশাসনৰ সহযোগিতা গুৰুত্বপূৰ্ণ। ==সামাজিক জীৱন== লিচুবাগানৰ সামাজিক জীৱন ইয়াৰ বাসিন্দাসকলৰ দৈনন্দিন কাৰ্যকলাপ, পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক, পৰিয়ালকেন্দ্ৰিক জীৱন আৰু স্থানীয় সামাজিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সৈতে জড়িত। নগৰীয়া অঞ্চলৰ বাসিন্দাসকলৰ জীৱনধাৰা সাধাৰণতে কৰ্মসংস্থান, শিক্ষা, ব্যৱসায়, যাতায়াত আৰু বিভিন্ন নাগৰিক সেৱাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। গুৱাহাটীৰ দৰে এখন মহানগৰত বিভিন্ন সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক পটভূমিৰ লোক একেলগে বসবাস কৰে। এনে বৈচিত্ৰ্যই নগৰীয়া সমাজৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰে আৰু মানুহৰ মাজত পাৰস্পৰিক সহযোগিতা, সহাৱস্থান আৰু সামাজিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলাৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰে। স্থানীয় উৎসৱ-পাৰ্বণ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, সামাজিক সভা আৰু সামূহিক কাৰ্যসূচীয়ে মানুহৰ মাজত যোগাযোগ বৃদ্ধি কৰিব পাৰে। অৱশ্যে লিচুবাগানৰ বাসিন্দাসকলৰ সামাজিক গঠন আৰু নিৰ্দিষ্ট পৰম্পৰাৰ বিষয়ে নিশ্চিত তথ্যৰ বাবে স্থানীয় সমীক্ষাৰ প্ৰয়োজন। অসমৰ সমাজত ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে। বিহু, নাম-প্ৰসংগ, ধৰ্মীয় উৎসৱ আৰু বিভিন্ন সামাজিক অনুষ্ঠান অসমৰ জনজীৱনৰ অবিচ্ছেদ্য অংশ। লিচুবাগান আৰু [[হেঙেৰাবাৰী]] অঞ্চলত ধৰ্মীয় উপাসনাস্থল আৰু স্থানীয় সামাজিক অনুষ্ঠানৰ উপস্থিতিয়ে বাসিন্দাসকলৰ জীৱনত ভূমিকা পালন কৰে। এই অঞ্চলত অৱস্থিত মা কালী মন্দিৰ এটা উল্লেখযোগ্য স্থানীয় ধৰ্মীয় উপাসনাস্থল। ধৰ্মীয় স্থানসমূহে কেৱল উপাসনাৰ সুবিধাই প্ৰদান নকৰে; বহু সময়ত সেইবোৰে সামাজিক যোগাযোগ আৰু সামূহিক কাৰ্যকলাপৰ বাবেও এখন মঞ্চৰ সৃষ্টি কৰে। বিভিন্ন উৎসৱ আৰু অনুষ্ঠানৰ সময়ত স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত সহযোগিতা বৃদ্ধি পায়। এখন অঞ্চলৰ সাংস্কৃতিক পৰিচয় ইয়াৰ বাসিন্দাসকলৰ ভাষা, খাদ্যাভ্যাস, পোছাক, উৎসৱ-পাৰ্বণ আৰু সামাজিক আচৰণৰ মাজতো প্ৰতিফলিত হয়। এই দিশসমূহে লিচুবাগানৰ দৰে নগৰীয়া অঞ্চলৰ সমাজ জীৱন বুজিবলৈ সহায় কৰে। লিচুবাগানৰ নগৰীয়া জীৱনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হ’ল ইয়াৰ যাতায়াত আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থা। হেঙেৰাবাৰী পথ আৰু ইয়াৰ সৈতে সংযুক্ত স্থানীয় পথসমূহৰ জৰিয়তে অঞ্চলটোৰ বাসিন্দাসকলে গুৱাহাটীৰ বিভিন্ন স্থানলৈ যাতায়াত কৰিব পাৰে। এই অঞ্চলত অটো-ৰিক্সা আস্থানৰ উপস্থিতিয়ে স্থানীয় যাতায়াতত সহায় কৰে। দৈনন্দিন কাম-কাজ, শিক্ষানুষ্ঠানলৈ যোৱা, বজাৰ কৰা আৰু কৰ্মস্থলীলৈ অহা-যোৱাৰ বাবে এনে যাতায়াত ব্যৱস্থাৰ গুৰুত্ব আছে। গুৱাহাটীৰ নগৰীয়া জীৱনত পথ যোগাযোগে ব্যৱসায়-বাণিজ্য, শিক্ষা, চিকিৎসা আৰু অন্যান্য সেৱাৰ সৈতে মানুহক সংযুক্ত কৰে। যাতায়াত ব্যৱস্থাৰ উন্নয়নে কোনো অঞ্চলৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক বিকাশতো সহায় কৰিব পাৰে। কিন্তু নগৰীয়া অঞ্চলৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধি পালে যান-জঁট, পথৰ অৱস্থা, পাৰ্কিঙৰ সমস্যা আৰু পথচাৰীৰ সুৰক্ষাৰ দৰে বিষয়সমূহৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দিবলগীয়া হয়। সেয়েহে উন্নত পথ ব্যৱস্থাপনা আৰু সুশৃংখল যাতায়াত ব্যৱস্থা [[লিচুবাগান]]ৰ দৰে অঞ্চলৰ বাবেও প্ৰয়োজনীয়। [[গুৱাহাটী]]ৰ নগৰীয়া বিস্তাৰৰ লগে লগে বিভিন্ন অঞ্চলত আৱাসিক অট্টালিকা, বহুমহলীয়া ঘৰ আৰু অন্যান্য বাসস্থানৰ বিকাশ ঘটিছে। লিচুবাগান-হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলতো আৱাসিক সম্পত্তি আৰু দৈনন্দিন জীৱনৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন সুবিধাৰ উপস্থিতি দেখা যায়। বাসস্থানৰ বিকাশে মানুহৰ জীৱন-যাপনৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে অঞ্চলটোৰ নগৰীয়া চৰিত্ৰ গঢ়ি তোলে। একে সময়তে পৰিকল্পিত নগৰায়ণৰ প্ৰয়োজনীয়তাও বৃদ্ধি পায়। পানী যোগান, নলা-নৰ্দমা, বিদ্যুৎ, আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা, পথ আৰু ৰাজহুৱা স্থানৰ উপযুক্ত ব্যৱস্থা এখন বাসযোগ্য নগৰৰ বাবে অতি প্ৰয়োজনীয়। যদি নগৰীয়া বিকাশ পৰিকল্পিতভাৱে কৰা হয়, তেন্তে বাসিন্দাসকলৰ জীৱনৰ মান উন্নত হ’ব পাৰে। লিচুবাগানৰ দৰে অঞ্চলত বাসস্থানৰ বিকাশৰ লগতে পৰিৱেশ সংৰক্ষণ আৰু নাগৰিক সুবিধাসমূহৰ উন্নয়নৰ মাজত ভাৰসাম্য বজাই ৰখাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ। লিচুবাগানৰ অৰ্থনৈতিক জীৱন গুৱাহাটীৰ বৃহত্তৰ নগৰীয়া অৰ্থনীতিৰ সৈতে জড়িত। স্থানীয় দোকান-পোহাৰ, সৰু ব্যৱসায়, যাতায়াত সেৱা, ব্যক্তিগত প্ৰতিষ্ঠান আৰু অন্যান্য দৈনন্দিন সেৱাই অঞ্চলটোৰ অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপত ভূমিকা পালন কৰে। [[গুৱাহাটী]]ত বিভিন্ন চৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰী কাৰ্যালয়, শিক্ষানুষ্ঠান, ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আৰু সেৱা খণ্ডৰ বিকাশ ঘটিছে। এই বিস্তৃত কৰ্মসংস্থাপনৰ পৰিসৰে নগৰখনৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ বাসিন্দাসকলক জীৱিকাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে। লিচুবাগানৰ স্থানীয় ব্যৱসায় আৰু সেৱাসমূহে বাসিন্দাসকলৰ দৈনন্দিন প্ৰয়োজন পূৰণ কৰাত সহায় কৰে। সৰু ব্যৱসায়ৰ বিকাশে স্থানীয় অৰ্থনীতিক গতিশীল কৰাৰ লগতে কৰ্মসংস্থানৰ সুযোগো সৃষ্টি কৰিব পাৰে। অৱশ্যে অঞ্চলটোৰ নিৰ্দিষ্ট আয়ৰ উৎস, ব্যৱসায়ৰ সংখ্যা বা কৰ্মসংস্থানৰ পৰিসংখ্যা সম্পৰ্কে নিৰ্ভৰযোগ্য তথ্য অবিহনে নিৰ্দিষ্ট সিদ্ধান্ত দিয়া উচিত নহয়। লিচুবাগান আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে কেইবাটাও স্থানীয়ভাৱে উল্লেখযোগ্য স্থান আছে। তাৰ ভিতৰত হেঙেৰাবাৰীৰ অমৃত উদ্যান বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। [[অমৃত উদ্যান]] গুৱাহাটী মহানগৰ উন্নয়ন প্ৰাধিকৰণৰ উদ্যোগত বিকশিত কৰা এখন ৰাজহুৱা উদ্যান। ইয়াত প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ মাজত মানুহৰ অৱসৰ বিনোদনৰ সুবিধা সৃষ্টি কৰা হৈছে। উদ্যানখনত খোজকঢ়াৰ পথ, বহাৰ ব্যৱস্থা, শিশুৰ খেলাৰ স্থান, সেউজীয়া পৰিৱেশ আৰু বিভিন্ন বিনোদনমূলক সুবিধা আছে। উদ্যানখনত উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ জনজাতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ স্মৃতিত নিৰ্মিত মূৰ্তিও আছে। ইয়াৰ ফলত উদ্যানখনৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যৰ লগতে ঐতিহাসিক আৰু সাংস্কৃতিক তাৎপৰ্যও বৃদ্ধি পাইছে। এনে ৰাজহুৱা উদ্যানসমূহে নগৰবাসীক অৱসৰ বিনোদনৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে আৰু পৰিয়ালৰ সৈতে সময় কটোৱা, খোজকঢ়া আৰু প্ৰকৃতিৰ মাজত কিছু সময় অতিবাহিত কৰাৰ সুবিধা দিয়ে। ==উপসংহাৰ== সামগ্ৰিকভাৱে ক’বলৈ গ’লে, [[অসম]]ৰ গুৱাহাটী মহানগৰীৰ হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলৰ লিচুবাগান এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানীয় বসতিপ্ৰধান এলেকা। ইয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান, নগৰীয়া যোগাযোগ, সামাজিক জীৱন, ধৰ্মীয় পৰিৱেশ, বাসস্থান আৰু ৰাজহুৱা সুবিধাসমূহে অঞ্চলটোৰ পৰিচয় নিৰ্মাণ কৰিছে। লিচুবাগানৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁতে কেৱল ইয়াৰ বৰ্তমানৰ নগৰীয়া ৰূপৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিলেই নহ’ব; ইয়াৰ অতীতৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ, নামৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে প্ৰচলিত মত আৰু ভৱিষ্যতৰ উন্নয়নৰ সম্ভাৱনাৰ বিষয়েও বিবেচনা কৰা উচিত। পৰিকল্পিত নগৰায়ণ, উন্নত নাগৰিক সুবিধা, পৰিৱেশ সংৰক্ষণ আৰু বাসিন্দাসকলৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণৰ জৰিয়তে লিচুবাগানক অধিক পৰিষ্কাৰ, সুন্দৰ আৰু বাসযোগ্য অঞ্চল হিচাপে গঢ়ি তুলিব পাৰি। সেয়েহে [[লিচুবাগান]]ৰ উন্নয়ন আৰু সংৰক্ষণ গুৱাহাটীৰ সামগ্ৰিক নগৰীয়া বিকাশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হিচাপে বিবেচিত হ’ব পাৰে। 8wgeepl3tg8cfkafkfx8190iiczcbkj 0 140522 648925 648514 2026-11-01T12:46:48Z Jintu baro 51477 /* অৰ্থনীতি */ 648925 wikitext text/x-wiki {{Assam-geo-stub}} {{Unreferenced|date=October 2026}} {{Infobox Indian jurisdiction | native_name = কলাইগাঁও | type = নগৰ | latd = 26.57414 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 91.97555 | longm = | longs = | longEW = E | state_name = অসম | district = [[ওদালগুৰি জিলা|ওদালগুৰি]] | leader_title = | leader_name = | altitude = | population_as_of = 2011 | population_total = 5110 | area_magnitude = sq. km | area_total = | area_telephone = | postal_code = 784525 | vehicle_code_range = AS-27 | sex_ratio = | unlocode = | website = | footnotes = }} '''কলাইগাঁও''' [[অসম]] ৰাজ্যৰ [[লুইত]]ৰ উত্তৰ পাৰে [[ওদালগুৰি জিলা]]ৰ অন্তৰ্গত এক বৃহৎ অঞ্চল। কলাইগাঁও [[অসম]]ৰ [[ওদালগুৰি জিলা]]ৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ ঠাই। ইয়াৰ ধৰ্মীয় স্থান, স্থানীয় বজাৰ, প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ বাবে অঞ্চলটো পৰিচিত। কলাইগাঁও পূৰ্বতে অবিভক্ত [[দৰং জিলা]]ৰ অংশ আছিল। ২০০৩ চনৰ ১০ফেব্ৰুৱাৰীত সম্পাদিত এক চুক্তি অনুসৰি [[বড়োলেণ্ড]] টেৰিটৰিয়েল এৰিয়া ডিষ্ট্ৰিক্ট (Bodoland Territorial Area District, সংক্ষেপে BTAD) নামৰ এক নতুন স্বায়ত্বশাসিত এলেকা গঠন হোৱাত দৰং জিলাৰ একাংশক লৈ ওদালগুৰি জিলা গঠন কৰা হয়। বৃহত্তৰ কলাইগাঁও অঞ্চলৰ কিছু এলেকাকো ওদালগুৰি জিলাত অৰ্ন্তভুক্ত কৰা হয়। বৰ্ত্তমানেও কলাইগাঁৱৰ বহু এলেকা দৰং জিলাৰ অংশ। বৰ্তমান কলাইগাঁও বড়োলেণ্ডৰ ক্ষেত্ৰীয় পৰিষদৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য ঠাই হোৱাৰ লগতে দৰং জিলাৰ এখন উল্লেখযোগ্য ঠাই। ভৌগোলিকভাবে চাবলৈ গ’লে কলাইগাওঁ চহৰৰ নিচেই কাষতে থকা চহৰ দুখন হ’ল মঙলদৈ আৰু টংলা চহৰ। ==কলাইগাঁওৰ বিষয়ে সংক্ষিপ্ত তথ্য== কলাইগাঁও অঞ্চলত বিভিন্ন জাতি-জনগোষ্ঠীৰ মানুহ অতীতৰে পৰা বাস কৰি আহিছে। বিশেষকৈ বড়ো, ৰাভা, কোঁচ, কলিতা, ৰাজবংশী, ব্ৰাহ্মণ, বেংগলী, বিহাৰী, মাৰোৱাৰী, আদিবাসী, গাৰো, নাথ-যোগী ইত্যাদি সম্প্ৰদায়ৰ এই বৃহত্তৰ অঞ্চলত লোক বাস কৰি আহিছে। সকলো জাতি-জনগোষ্ঠীৰ লোকে মিলা প্ৰিতিৰে কলাইগাওঁ খনত ৰাজনৈতিক, সামাজিক, সাংস্কৃতিকভাৱে আৰু অৰ্থনৈতিক ক্ষেত্ৰত আগভাগ লৈ আহিছে। কলাইগাওঁ অঞ্চল লগতে অবিভক্ত দৰং জিলাত চলি অহা দেওধনী নৃত্য, ওজাপালি, আই-নাম, বিয়া-নাম, খুলীয়া-ভাউৰীয়া, ঢেঁপা ঢুলীয়া, চেৰাধেক আদি পৰিবেশ্য কলাসমূহ অসমীয়া লোক সংস্কৃতিত এক সুকীয়া স্থান দখল কৰিছে। বৃহত্তৰ কলাইগাওঁ অঞ্চল বহুতো বৰেণ্য ব্যক্তি স্বাধীনতা আন্দোলনৰ লগত জড়িত আছিল লগতে বহুতো সাহিত্যক, শিল্পী, ৰাজনীতিবিদ, প্ৰশাসনিক, শিক্ষাবিদ, ক্ৰীড়াবিদ উদ্যোগপতি আদি কলাইগাঁওৰ বহুতো লোক অসমৰ লগতে ভাৰত আৰু বিশ্বত নাম উজ্জ্বলাবলৈ সক্ষম হৈছে। তলত অঞ্চলটোৰ কিছু সংক্ষিপ্ত তথ্য দিয়া হ’ল- *স্থান: ওদালগুৰি জিলা অসম *পিন নং -৭৮৪৫২৫ *প্ৰধান জীৱিকা: কৃষি, বিশেষকৈ ধান খেতি, শাক - পাচলি , চাহ উৎপাদনো গুৰুত্ব পূৰ্ণ। *প্ৰশাসনিক গুৰুত্ব: kalaigaon Revenue circle and Development Block ওদালগুৰি জিলাৰ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাৰ অংশ। *ৰেল যোগাযোগ: ওচৰৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰেল ষ্টেছন সমূহৰ ভিতৰত টংলা আৰু ওদালগুৰি আছে। ==কলাইগাঁও অঞ্চলৰ বিখ্যাত ঠাইসমূহ হল== *মূৰা দেৱালয় *ৰাম জানকী মন্দিৰ *কলাইগাঁওৰ কৃষ্ণ মন্দিৰ *কলাইগাঁওৰ ইস্কন মন্দিৰ *কনকলতা জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য উদ্যান *গেৰুৱা মা কামাখ্যা দেৱালয় ==কলাইগাঁওৰ ওচৰৰ পৰ্যটনস্থলীসমূহ== *ভৈৰৱকুণ্ড (Bhairabkunda) *বৰনদী বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য *দৈজিৰি জলপ্ৰপাত ==জনগাঁথনি== ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি কলাইগাঁও মহকুমাৰ মুঠ জনসংখ্যা ১১০৮৬২ জন, ইয়াৰে ৫৬২৮৫ (৫০.৭৭%) পুৰুষ আৰু ৫৪৫৭৭(৪৯.২২%) মহিলা। কলাইগাঁওৰ কিছুমান গাঁও দৰং জিলাৰ লগত অন্তৰ্গত, আৰু তাত জনসংখ্যা আছিল ২৪২৪৬ জন (১২৭২৩) জন পুৰুষ আৰু ১২৫২৩ জন মহিলা)। বাকী অধিকাংশ গাওঁ ওদালগুৰি জিলাৰ অন্তৰ্গত, আৰু তাত জনসংখ্যা আছিল ৮৫৬১৬ জন (৪৩৫৬২ জন পুৰুষ আৰু ৪২০৫৮) জন মহিলা। ==অৰ্থনীতি== কলাইগাঁও ঠাইখন অৰ্থনীতি কৃষিৰ ওপৰত বহু পৰিমাণে নিৰ্ভৰশীল। ধানৰ খেতিয়েই হৈছে প্ৰধান খেতি, গৰু‌ পালন, গাহৰি পালন, মাছ-পালন, হাঁহ কুকুৰা ইত্যাদি লগত জড়িত। বিভিন্ন সৰু-ডাঙৰ উদ্যোগ এই অঞ্চলত দেখা পোৱা যায়। কলাইগাঁওৰ দেওবৰীয়া বজাৰৰ ছালযুক্ত আশ্ৰয় শিবিৰ কিন্তু যোৱা কেইবছৰমানৰ পৰা গ্ৰাহক বাদে গ্ৰাহক সামগ্ৰীৰ ব্যৱসায়ৰ তীব্ৰ উত্থানত অৰিহণা যোগাইছে। গধুৰ ধান খেতিৰ বাবে চহৰখনৰ ভিতৰত আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বহুতো সৰু সৰু থলুৱা ধানকল আহিলা যিবোৰ অসমৰ আন আন ঠাইলৈ ধান যোগান ধৰে, ইয়াৰ চাউলৰ সৰ্বাধিক গ্ৰাহক হোৱাৰ বাৱে গুৱাহাটী, মংগলদৈ চহৰ, আৰু বিভিন্ন স্থানলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়।কলাইগাঁওৰ ৰাইচ ব্ৰেণ্ডে এতিয়া অসমত নিজস্ব পৰিচয় গঢ়ি তুলিছে। ==শিক্ষা== এই অঞ্চলৰ উন্নয়নত শিক্ষা ব্যৱস্থাই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ইয়াত থকা বিদ্যালয় আৰু অন্যান্য শিক্ষানুষ্ঠানসমূহে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। এই অঞ্চলত উচ্চ শিক্ষাৰ বাৱে কলাইগাঁও স্নাতক মহাবিদ্যালয় আছে যত নেকি কলা আৰু বৰ্ত্তমান বিজ্ঞান শাখা আৰম্ভ কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে এখন উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, জুনিয়ৰ কলেজ, উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, মাধ্যমিক বিদ্যালয় আৰু বহুতো বেচৰকাৰী বিদ্যালয়, চেনিয়ৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল কলাইগাঁও আছে। এই বিদ্যালয় সমূহে এই অঞ্চলৰ লগতে জিলা আৰু অসমখনৰ নাম উজ্জ্বলাবলৈ সক্ষম হৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসম]] fqsf8oudik2x37yod9md1pby1bjns9n 648926 648925 2026-11-01T12:49:36Z Jintu baro 51477 /* শিক্ষা */ 648926 wikitext text/x-wiki {{Assam-geo-stub}} {{Unreferenced|date=October 2026}} {{Infobox Indian jurisdiction | native_name = কলাইগাঁও | type = নগৰ | latd = 26.57414 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 91.97555 | longm = | longs = | longEW = E | state_name = অসম | district = [[ওদালগুৰি জিলা|ওদালগুৰি]] | leader_title = | leader_name = | altitude = | population_as_of = 2011 | population_total = 5110 | area_magnitude = sq. km | area_total = | area_telephone = | postal_code = 784525 | vehicle_code_range = AS-27 | sex_ratio = | unlocode = | website = | footnotes = }} '''কলাইগাঁও''' [[অসম]] ৰাজ্যৰ [[লুইত]]ৰ উত্তৰ পাৰে [[ওদালগুৰি জিলা]]ৰ অন্তৰ্গত এক বৃহৎ অঞ্চল। কলাইগাঁও [[অসম]]ৰ [[ওদালগুৰি জিলা]]ৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ ঠাই। ইয়াৰ ধৰ্মীয় স্থান, স্থানীয় বজাৰ, প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ বাবে অঞ্চলটো পৰিচিত। কলাইগাঁও পূৰ্বতে অবিভক্ত [[দৰং জিলা]]ৰ অংশ আছিল। ২০০৩ চনৰ ১০ফেব্ৰুৱাৰীত সম্পাদিত এক চুক্তি অনুসৰি [[বড়োলেণ্ড]] টেৰিটৰিয়েল এৰিয়া ডিষ্ট্ৰিক্ট (Bodoland Territorial Area District, সংক্ষেপে BTAD) নামৰ এক নতুন স্বায়ত্বশাসিত এলেকা গঠন হোৱাত দৰং জিলাৰ একাংশক লৈ ওদালগুৰি জিলা গঠন কৰা হয়। বৃহত্তৰ কলাইগাঁও অঞ্চলৰ কিছু এলেকাকো ওদালগুৰি জিলাত অৰ্ন্তভুক্ত কৰা হয়। বৰ্ত্তমানেও কলাইগাঁৱৰ বহু এলেকা দৰং জিলাৰ অংশ। বৰ্তমান কলাইগাঁও বড়োলেণ্ডৰ ক্ষেত্ৰীয় পৰিষদৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য ঠাই হোৱাৰ লগতে দৰং জিলাৰ এখন উল্লেখযোগ্য ঠাই। ভৌগোলিকভাবে চাবলৈ গ’লে কলাইগাওঁ চহৰৰ নিচেই কাষতে থকা চহৰ দুখন হ’ল মঙলদৈ আৰু টংলা চহৰ। ==কলাইগাঁওৰ বিষয়ে সংক্ষিপ্ত তথ্য== কলাইগাঁও অঞ্চলত বিভিন্ন জাতি-জনগোষ্ঠীৰ মানুহ অতীতৰে পৰা বাস কৰি আহিছে। বিশেষকৈ বড়ো, ৰাভা, কোঁচ, কলিতা, ৰাজবংশী, ব্ৰাহ্মণ, বেংগলী, বিহাৰী, মাৰোৱাৰী, আদিবাসী, গাৰো, নাথ-যোগী ইত্যাদি সম্প্ৰদায়ৰ এই বৃহত্তৰ অঞ্চলত লোক বাস কৰি আহিছে। সকলো জাতি-জনগোষ্ঠীৰ লোকে মিলা প্ৰিতিৰে কলাইগাওঁ খনত ৰাজনৈতিক, সামাজিক, সাংস্কৃতিকভাৱে আৰু অৰ্থনৈতিক ক্ষেত্ৰত আগভাগ লৈ আহিছে। কলাইগাওঁ অঞ্চল লগতে অবিভক্ত দৰং জিলাত চলি অহা দেওধনী নৃত্য, ওজাপালি, আই-নাম, বিয়া-নাম, খুলীয়া-ভাউৰীয়া, ঢেঁপা ঢুলীয়া, চেৰাধেক আদি পৰিবেশ্য কলাসমূহ অসমীয়া লোক সংস্কৃতিত এক সুকীয়া স্থান দখল কৰিছে। বৃহত্তৰ কলাইগাওঁ অঞ্চল বহুতো বৰেণ্য ব্যক্তি স্বাধীনতা আন্দোলনৰ লগত জড়িত আছিল লগতে বহুতো সাহিত্যক, শিল্পী, ৰাজনীতিবিদ, প্ৰশাসনিক, শিক্ষাবিদ, ক্ৰীড়াবিদ উদ্যোগপতি আদি কলাইগাঁওৰ বহুতো লোক অসমৰ লগতে ভাৰত আৰু বিশ্বত নাম উজ্জ্বলাবলৈ সক্ষম হৈছে। তলত অঞ্চলটোৰ কিছু সংক্ষিপ্ত তথ্য দিয়া হ’ল- *স্থান: ওদালগুৰি জিলা অসম *পিন নং -৭৮৪৫২৫ *প্ৰধান জীৱিকা: কৃষি, বিশেষকৈ ধান খেতি, শাক - পাচলি , চাহ উৎপাদনো গুৰুত্ব পূৰ্ণ। *প্ৰশাসনিক গুৰুত্ব: kalaigaon Revenue circle and Development Block ওদালগুৰি জিলাৰ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাৰ অংশ। *ৰেল যোগাযোগ: ওচৰৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰেল ষ্টেছন সমূহৰ ভিতৰত টংলা আৰু ওদালগুৰি আছে। ==কলাইগাঁও অঞ্চলৰ বিখ্যাত ঠাইসমূহ হল== *মূৰা দেৱালয় *ৰাম জানকী মন্দিৰ *কলাইগাঁওৰ কৃষ্ণ মন্দিৰ *কলাইগাঁওৰ ইস্কন মন্দিৰ *কনকলতা জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য উদ্যান *গেৰুৱা মা কামাখ্যা দেৱালয় ==কলাইগাঁওৰ ওচৰৰ পৰ্যটনস্থলীসমূহ== *ভৈৰৱকুণ্ড (Bhairabkunda) *বৰনদী বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য *দৈজিৰি জলপ্ৰপাত ==জনগাঁথনি== ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি কলাইগাঁও মহকুমাৰ মুঠ জনসংখ্যা ১১০৮৬২ জন, ইয়াৰে ৫৬২৮৫ (৫০.৭৭%) পুৰুষ আৰু ৫৪৫৭৭(৪৯.২২%) মহিলা। কলাইগাঁওৰ কিছুমান গাঁও দৰং জিলাৰ লগত অন্তৰ্গত, আৰু তাত জনসংখ্যা আছিল ২৪২৪৬ জন (১২৭২৩) জন পুৰুষ আৰু ১২৫২৩ জন মহিলা)। বাকী অধিকাংশ গাওঁ ওদালগুৰি জিলাৰ অন্তৰ্গত, আৰু তাত জনসংখ্যা আছিল ৮৫৬১৬ জন (৪৩৫৬২ জন পুৰুষ আৰু ৪২০৫৮) জন মহিলা। ==অৰ্থনীতি== কলাইগাঁও ঠাইখন অৰ্থনীতি কৃষিৰ ওপৰত বহু পৰিমাণে নিৰ্ভৰশীল। ধানৰ খেতিয়েই হৈছে প্ৰধান খেতি, গৰু‌ পালন, গাহৰি পালন, মাছ-পালন, হাঁহ কুকুৰা ইত্যাদি লগত জড়িত। বিভিন্ন সৰু-ডাঙৰ উদ্যোগ এই অঞ্চলত দেখা পোৱা যায়। কলাইগাঁওৰ দেওবৰীয়া বজাৰৰ ছালযুক্ত আশ্ৰয় শিবিৰ কিন্তু যোৱা কেইবছৰমানৰ পৰা গ্ৰাহক বাদে গ্ৰাহক সামগ্ৰীৰ ব্যৱসায়ৰ তীব্ৰ উত্থানত অৰিহণা যোগাইছে। গধুৰ ধান খেতিৰ বাবে চহৰখনৰ ভিতৰত আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বহুতো সৰু সৰু থলুৱা ধানকল আহিলা যিবোৰ অসমৰ আন আন ঠাইলৈ ধান যোগান ধৰে, ইয়াৰ চাউলৰ সৰ্বাধিক গ্ৰাহক হোৱাৰ বাৱে গুৱাহাটী, মংগলদৈ চহৰ, আৰু বিভিন্ন স্থানলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়।কলাইগাঁওৰ ৰাইচ ব্ৰেণ্ডে এতিয়া অসমত নিজস্ব পৰিচয় গঢ়ি তুলিছে। ==শিক্ষা== এই অঞ্চলৰ উন্নয়নত শিক্ষা ব্যৱস্থাই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ইয়াত থকা বিদ্যালয় আৰু অন্যান্য শিক্ষানুষ্ঠানসমূহে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। এই অঞ্চলত উচ্চ শিক্ষাৰ বাৱে কলাইগাঁও স্নাতক মহাবিদ্যালয় আছে যত নেকি কলা আৰু বৰ্ত্তমান বিজ্ঞান শাখা আৰম্ভ কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে এখন উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, জুনিয়ৰ কলেজ, উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, মাধ্যমিক বিদ্যালয় আৰু বহুতো বেচৰকাৰী বিদ্যালয়, চেনিয়ৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল কলাইগাঁৱত আছে। এই বিদ্যালয় সমূহে এই অঞ্চলৰ লগতে জিলা আৰু অসমখনৰ নাম উজ্জ্বলাবলৈ সক্ষম হৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসম]] 69obrq3bpfc4m62erh62279x9g5vf2l 648927 648926 2026-11-01T12:50:13Z Jintu baro 51477 /* শিক্ষা */ 648927 wikitext text/x-wiki {{Assam-geo-stub}} {{Unreferenced|date=October 2026}} {{Infobox Indian jurisdiction | native_name = কলাইগাঁও | type = নগৰ | latd = 26.57414 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 91.97555 | longm = | longs = | longEW = E | state_name = অসম | district = [[ওদালগুৰি জিলা|ওদালগুৰি]] | leader_title = | leader_name = | altitude = | population_as_of = 2011 | population_total = 5110 | area_magnitude = sq. km | area_total = | area_telephone = | postal_code = 784525 | vehicle_code_range = AS-27 | sex_ratio = | unlocode = | website = | footnotes = }} '''কলাইগাঁও''' [[অসম]] ৰাজ্যৰ [[লুইত]]ৰ উত্তৰ পাৰে [[ওদালগুৰি জিলা]]ৰ অন্তৰ্গত এক বৃহৎ অঞ্চল। কলাইগাঁও [[অসম]]ৰ [[ওদালগুৰি জিলা]]ৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ ঠাই। ইয়াৰ ধৰ্মীয় স্থান, স্থানীয় বজাৰ, প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ বাবে অঞ্চলটো পৰিচিত। কলাইগাঁও পূৰ্বতে অবিভক্ত [[দৰং জিলা]]ৰ অংশ আছিল। ২০০৩ চনৰ ১০ফেব্ৰুৱাৰীত সম্পাদিত এক চুক্তি অনুসৰি [[বড়োলেণ্ড]] টেৰিটৰিয়েল এৰিয়া ডিষ্ট্ৰিক্ট (Bodoland Territorial Area District, সংক্ষেপে BTAD) নামৰ এক নতুন স্বায়ত্বশাসিত এলেকা গঠন হোৱাত দৰং জিলাৰ একাংশক লৈ ওদালগুৰি জিলা গঠন কৰা হয়। বৃহত্তৰ কলাইগাঁও অঞ্চলৰ কিছু এলেকাকো ওদালগুৰি জিলাত অৰ্ন্তভুক্ত কৰা হয়। বৰ্ত্তমানেও কলাইগাঁৱৰ বহু এলেকা দৰং জিলাৰ অংশ। বৰ্তমান কলাইগাঁও বড়োলেণ্ডৰ ক্ষেত্ৰীয় পৰিষদৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য ঠাই হোৱাৰ লগতে দৰং জিলাৰ এখন উল্লেখযোগ্য ঠাই। ভৌগোলিকভাবে চাবলৈ গ’লে কলাইগাওঁ চহৰৰ নিচেই কাষতে থকা চহৰ দুখন হ’ল মঙলদৈ আৰু টংলা চহৰ। ==কলাইগাঁওৰ বিষয়ে সংক্ষিপ্ত তথ্য== কলাইগাঁও অঞ্চলত বিভিন্ন জাতি-জনগোষ্ঠীৰ মানুহ অতীতৰে পৰা বাস কৰি আহিছে। বিশেষকৈ বড়ো, ৰাভা, কোঁচ, কলিতা, ৰাজবংশী, ব্ৰাহ্মণ, বেংগলী, বিহাৰী, মাৰোৱাৰী, আদিবাসী, গাৰো, নাথ-যোগী ইত্যাদি সম্প্ৰদায়ৰ এই বৃহত্তৰ অঞ্চলত লোক বাস কৰি আহিছে। সকলো জাতি-জনগোষ্ঠীৰ লোকে মিলা প্ৰিতিৰে কলাইগাওঁ খনত ৰাজনৈতিক, সামাজিক, সাংস্কৃতিকভাৱে আৰু অৰ্থনৈতিক ক্ষেত্ৰত আগভাগ লৈ আহিছে। কলাইগাওঁ অঞ্চল লগতে অবিভক্ত দৰং জিলাত চলি অহা দেওধনী নৃত্য, ওজাপালি, আই-নাম, বিয়া-নাম, খুলীয়া-ভাউৰীয়া, ঢেঁপা ঢুলীয়া, চেৰাধেক আদি পৰিবেশ্য কলাসমূহ অসমীয়া লোক সংস্কৃতিত এক সুকীয়া স্থান দখল কৰিছে। বৃহত্তৰ কলাইগাওঁ অঞ্চল বহুতো বৰেণ্য ব্যক্তি স্বাধীনতা আন্দোলনৰ লগত জড়িত আছিল লগতে বহুতো সাহিত্যক, শিল্পী, ৰাজনীতিবিদ, প্ৰশাসনিক, শিক্ষাবিদ, ক্ৰীড়াবিদ উদ্যোগপতি আদি কলাইগাঁওৰ বহুতো লোক অসমৰ লগতে ভাৰত আৰু বিশ্বত নাম উজ্জ্বলাবলৈ সক্ষম হৈছে। তলত অঞ্চলটোৰ কিছু সংক্ষিপ্ত তথ্য দিয়া হ’ল- *স্থান: ওদালগুৰি জিলা অসম *পিন নং -৭৮৪৫২৫ *প্ৰধান জীৱিকা: কৃষি, বিশেষকৈ ধান খেতি, শাক - পাচলি , চাহ উৎপাদনো গুৰুত্ব পূৰ্ণ। *প্ৰশাসনিক গুৰুত্ব: kalaigaon Revenue circle and Development Block ওদালগুৰি জিলাৰ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাৰ অংশ। *ৰেল যোগাযোগ: ওচৰৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰেল ষ্টেছন সমূহৰ ভিতৰত টংলা আৰু ওদালগুৰি আছে। ==কলাইগাঁও অঞ্চলৰ বিখ্যাত ঠাইসমূহ হল== *মূৰা দেৱালয় *ৰাম জানকী মন্দিৰ *কলাইগাঁওৰ কৃষ্ণ মন্দিৰ *কলাইগাঁওৰ ইস্কন মন্দিৰ *কনকলতা জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য উদ্যান *গেৰুৱা মা কামাখ্যা দেৱালয় ==কলাইগাঁওৰ ওচৰৰ পৰ্যটনস্থলীসমূহ== *ভৈৰৱকুণ্ড (Bhairabkunda) *বৰনদী বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য *দৈজিৰি জলপ্ৰপাত ==জনগাঁথনি== ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি কলাইগাঁও মহকুমাৰ মুঠ জনসংখ্যা ১১০৮৬২ জন, ইয়াৰে ৫৬২৮৫ (৫০.৭৭%) পুৰুষ আৰু ৫৪৫৭৭(৪৯.২২%) মহিলা। কলাইগাঁওৰ কিছুমান গাঁও দৰং জিলাৰ লগত অন্তৰ্গত, আৰু তাত জনসংখ্যা আছিল ২৪২৪৬ জন (১২৭২৩) জন পুৰুষ আৰু ১২৫২৩ জন মহিলা)। বাকী অধিকাংশ গাওঁ ওদালগুৰি জিলাৰ অন্তৰ্গত, আৰু তাত জনসংখ্যা আছিল ৮৫৬১৬ জন (৪৩৫৬২ জন পুৰুষ আৰু ৪২০৫৮) জন মহিলা। ==অৰ্থনীতি== কলাইগাঁও ঠাইখন অৰ্থনীতি কৃষিৰ ওপৰত বহু পৰিমাণে নিৰ্ভৰশীল। ধানৰ খেতিয়েই হৈছে প্ৰধান খেতি, গৰু‌ পালন, গাহৰি পালন, মাছ-পালন, হাঁহ কুকুৰা ইত্যাদি লগত জড়িত। বিভিন্ন সৰু-ডাঙৰ উদ্যোগ এই অঞ্চলত দেখা পোৱা যায়। কলাইগাঁওৰ দেওবৰীয়া বজাৰৰ ছালযুক্ত আশ্ৰয় শিবিৰ কিন্তু যোৱা কেইবছৰমানৰ পৰা গ্ৰাহক বাদে গ্ৰাহক সামগ্ৰীৰ ব্যৱসায়ৰ তীব্ৰ উত্থানত অৰিহণা যোগাইছে। গধুৰ ধান খেতিৰ বাবে চহৰখনৰ ভিতৰত আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বহুতো সৰু সৰু থলুৱা ধানকল আহিলা যিবোৰ অসমৰ আন আন ঠাইলৈ ধান যোগান ধৰে, ইয়াৰ চাউলৰ সৰ্বাধিক গ্ৰাহক হোৱাৰ বাৱে গুৱাহাটী, মংগলদৈ চহৰ, আৰু বিভিন্ন স্থানলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়।কলাইগাঁওৰ ৰাইচ ব্ৰেণ্ডে এতিয়া অসমত নিজস্ব পৰিচয় গঢ়ি তুলিছে। ==শিক্ষা== এই অঞ্চলৰ উন্নয়নত শিক্ষা ব্যৱস্থাই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ইয়াত থকা বিদ্যালয় আৰু অন্যান্য শিক্ষানুষ্ঠানসমূহে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। এই অঞ্চলত উচ্চ শিক্ষাৰ বাৱে কলাইগাঁও স্নাতক মহাবিদ্যালয় আছে যত নেকি কলা আৰু বৰ্ত্তমান বিজ্ঞান শাখা আৰম্ভ কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে এখন উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, জুনিয়ৰ কলেজ, উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, মাধ্যমিক বিদ্যালয় আৰু বহুতো বেচৰকাৰী বিদ্যালয়, চেনিয়ৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল কলাইগাঁওত আছে। এই বিদ্যালয় সমূহে এই অঞ্চলৰ লগতে জিলা আৰু অসমখনৰ নাম উজ্জ্বলাবলৈ সক্ষম হৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসম]] m5xnh5jbrz4wfpmcnij6zj0n4gk781y 648928 648927 2026-11-01T12:51:17Z Jintu baro 51477 /* */ 648928 wikitext text/x-wiki {{Assam-geo-stub}} {{Unreferenced|date=October 2026}} {{Infobox Indian jurisdiction | native_name = কলাইগাঁও | type = নগৰ | latd = 26.57414 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 91.97555 | longm = | longs = | longEW = E | state_name = অসম | district = [[ওদালগুৰি জিলা|ওদালগুৰি]] | leader_title = | leader_name = | altitude = | population_as_of = 2011 | population_total = 5110 | area_magnitude = sq. km | area_total = | area_telephone = | postal_code = 784525 | vehicle_code_range = AS-27 | sex_ratio = | unlocode = | website = | footnotes = }} '''কলাইগাঁও''' [[অসম]] ৰাজ্যৰ [[লুইত]]ৰ উত্তৰ পাৰে [[ওদালগুৰি জিলা]]ৰ অন্তৰ্গত এক বৃহৎ অঞ্চল। কলাইগাঁও [[অসম]]ৰ [[ওদালগুৰি জিলা]]ৰ এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ ঠাই। ইয়াৰ ধৰ্মীয় স্থান, স্থানীয় বজাৰ, প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ বাবে অঞ্চলটো পৰিচিত। কলাইগাঁও পূৰ্বতে অবিভক্ত [[দৰং জিলা]]ৰ অংশ আছিল। ২০০৩ চনৰ ১০ফেব্ৰুৱাৰীত সম্পাদিত এক চুক্তি অনুসৰি [[বড়োলেণ্ড]] টেৰিটৰিয়েল এৰিয়া ডিষ্ট্ৰিক্ট (Bodoland Territorial Area District, সংক্ষেপে BTAD) নামৰ এক নতুন স্বায়ত্বশাসিত এলেকা গঠন হোৱাত দৰং জিলাৰ একাংশক লৈ ওদালগুৰি জিলা গঠন কৰা হয়। বৃহত্তৰ কলাইগাঁও অঞ্চলৰ কিছু এলেকাকো ওদালগুৰি জিলাত অৰ্ন্তভুক্ত কৰা হয়। বৰ্ত্তমানেও কলাইগাঁওৰ বহু এলেকা দৰং জিলাৰ অংশ। বৰ্তমান কলাইগাঁও বড়োলেণ্ডৰ ক্ষেত্ৰীয় পৰিষদৰ অন্তৰ্গত এখন উল্লেখযোগ্য ঠাই হোৱাৰ লগতে দৰং জিলাৰ এখন উল্লেখযোগ্য ঠাই। ভৌগোলিকভাবে চাবলৈ গ’লে কলাইগাওঁ চহৰৰ নিচেই কাষতে থকা চহৰ দুখন হ’ল মঙলদৈ আৰু টংলা চহৰ। ==কলাইগাঁওৰ বিষয়ে সংক্ষিপ্ত তথ্য== কলাইগাঁও অঞ্চলত বিভিন্ন জাতি-জনগোষ্ঠীৰ মানুহ অতীতৰে পৰা বাস কৰি আহিছে। বিশেষকৈ বড়ো, ৰাভা, কোঁচ, কলিতা, ৰাজবংশী, ব্ৰাহ্মণ, বেংগলী, বিহাৰী, মাৰোৱাৰী, আদিবাসী, গাৰো, নাথ-যোগী ইত্যাদি সম্প্ৰদায়ৰ এই বৃহত্তৰ অঞ্চলত লোক বাস কৰি আহিছে। সকলো জাতি-জনগোষ্ঠীৰ লোকে মিলা প্ৰিতিৰে কলাইগাওঁ খনত ৰাজনৈতিক, সামাজিক, সাংস্কৃতিকভাৱে আৰু অৰ্থনৈতিক ক্ষেত্ৰত আগভাগ লৈ আহিছে। কলাইগাওঁ অঞ্চল লগতে অবিভক্ত দৰং জিলাত চলি অহা দেওধনী নৃত্য, ওজাপালি, আই-নাম, বিয়া-নাম, খুলীয়া-ভাউৰীয়া, ঢেঁপা ঢুলীয়া, চেৰাধেক আদি পৰিবেশ্য কলাসমূহ অসমীয়া লোক সংস্কৃতিত এক সুকীয়া স্থান দখল কৰিছে। বৃহত্তৰ কলাইগাওঁ অঞ্চল বহুতো বৰেণ্য ব্যক্তি স্বাধীনতা আন্দোলনৰ লগত জড়িত আছিল লগতে বহুতো সাহিত্যক, শিল্পী, ৰাজনীতিবিদ, প্ৰশাসনিক, শিক্ষাবিদ, ক্ৰীড়াবিদ উদ্যোগপতি আদি কলাইগাঁওৰ বহুতো লোক অসমৰ লগতে ভাৰত আৰু বিশ্বত নাম উজ্জ্বলাবলৈ সক্ষম হৈছে। তলত অঞ্চলটোৰ কিছু সংক্ষিপ্ত তথ্য দিয়া হ’ল- *স্থান: ওদালগুৰি জিলা অসম *পিন নং -৭৮৪৫২৫ *প্ৰধান জীৱিকা: কৃষি, বিশেষকৈ ধান খেতি, শাক - পাচলি , চাহ উৎপাদনো গুৰুত্ব পূৰ্ণ। *প্ৰশাসনিক গুৰুত্ব: kalaigaon Revenue circle and Development Block ওদালগুৰি জিলাৰ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাৰ অংশ। *ৰেল যোগাযোগ: ওচৰৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰেল ষ্টেছন সমূহৰ ভিতৰত টংলা আৰু ওদালগুৰি আছে। ==কলাইগাঁও অঞ্চলৰ বিখ্যাত ঠাইসমূহ হল== *মূৰা দেৱালয় *ৰাম জানকী মন্দিৰ *কলাইগাঁওৰ কৃষ্ণ মন্দিৰ *কলাইগাঁওৰ ইস্কন মন্দিৰ *কনকলতা জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য উদ্যান *গেৰুৱা মা কামাখ্যা দেৱালয় ==কলাইগাঁওৰ ওচৰৰ পৰ্যটনস্থলীসমূহ== *ভৈৰৱকুণ্ড (Bhairabkunda) *বৰনদী বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য *দৈজিৰি জলপ্ৰপাত ==জনগাঁথনি== ২০১১ চনৰ লোকপিয়লৰ তথ্য অনুসৰি কলাইগাঁও মহকুমাৰ মুঠ জনসংখ্যা ১১০৮৬২ জন, ইয়াৰে ৫৬২৮৫ (৫০.৭৭%) পুৰুষ আৰু ৫৪৫৭৭(৪৯.২২%) মহিলা। কলাইগাঁওৰ কিছুমান গাঁও দৰং জিলাৰ লগত অন্তৰ্গত, আৰু তাত জনসংখ্যা আছিল ২৪২৪৬ জন (১২৭২৩) জন পুৰুষ আৰু ১২৫২৩ জন মহিলা)। বাকী অধিকাংশ গাওঁ ওদালগুৰি জিলাৰ অন্তৰ্গত, আৰু তাত জনসংখ্যা আছিল ৮৫৬১৬ জন (৪৩৫৬২ জন পুৰুষ আৰু ৪২০৫৮) জন মহিলা। ==অৰ্থনীতি== কলাইগাঁও ঠাইখন অৰ্থনীতি কৃষিৰ ওপৰত বহু পৰিমাণে নিৰ্ভৰশীল। ধানৰ খেতিয়েই হৈছে প্ৰধান খেতি, গৰু‌ পালন, গাহৰি পালন, মাছ-পালন, হাঁহ কুকুৰা ইত্যাদি লগত জড়িত। বিভিন্ন সৰু-ডাঙৰ উদ্যোগ এই অঞ্চলত দেখা পোৱা যায়। কলাইগাঁওৰ দেওবৰীয়া বজাৰৰ ছালযুক্ত আশ্ৰয় শিবিৰ কিন্তু যোৱা কেইবছৰমানৰ পৰা গ্ৰাহক বাদে গ্ৰাহক সামগ্ৰীৰ ব্যৱসায়ৰ তীব্ৰ উত্থানত অৰিহণা যোগাইছে। গধুৰ ধান খেতিৰ বাবে চহৰখনৰ ভিতৰত আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে বহুতো সৰু সৰু থলুৱা ধানকল আহিলা যিবোৰ অসমৰ আন আন ঠাইলৈ ধান যোগান ধৰে, ইয়াৰ চাউলৰ সৰ্বাধিক গ্ৰাহক হোৱাৰ বাৱে গুৱাহাটী, মংগলদৈ চহৰ, আৰু বিভিন্ন স্থানলৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়।কলাইগাঁওৰ ৰাইচ ব্ৰেণ্ডে এতিয়া অসমত নিজস্ব পৰিচয় গঢ়ি তুলিছে। ==শিক্ষা== এই অঞ্চলৰ উন্নয়নত শিক্ষা ব্যৱস্থাই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ইয়াত থকা বিদ্যালয় আৰু অন্যান্য শিক্ষানুষ্ঠানসমূহে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলক শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। এই অঞ্চলত উচ্চ শিক্ষাৰ বাৱে কলাইগাঁও স্নাতক মহাবিদ্যালয় আছে যত নেকি কলা আৰু বৰ্ত্তমান বিজ্ঞান শাখা আৰম্ভ কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে এখন উচ্চতৰ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, জুনিয়ৰ কলেজ, উচ্চ মাধ্যমিক বিদ্যালয়, মাধ্যমিক বিদ্যালয় আৰু বহুতো বেচৰকাৰী বিদ্যালয়, চেনিয়ৰ ছেকেণ্ডাৰী স্কুল কলাইগাঁওত আছে। এই বিদ্যালয় সমূহে এই অঞ্চলৰ লগতে জিলা আৰু অসমখনৰ নাম উজ্জ্বলাবলৈ সক্ষম হৈছে। ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} [[শ্ৰেণী:অসম]] 6x0t3b66soh9abr8vsgohb0cvcvfa9w 0 140539 648961 648824 2026-11-01T17:12:38Z Ritumoni Das 52022 648961 wikitext text/x-wiki {{Delete|তথ্যসূত্ৰ নথকা প্ৰবন্ধ}}{{OriginalResearch}} {{wikify}} [[চান্দমাৰী]] খেলপথাৰ [[অসমৰ]] <ref>এখন ৰাজহুৱা খেলপথাৰ। </ref>গুৱাহাটী মহানগৰৰ চান্দমাৰীত অৱস্থিত এখন ৰাজহুৱা খেলপথাৰ। এই খেলপথাৰখন ১৯৪৮ চনত স্থাপিত ঐতিসাহিক [[অসম]] অভিযান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠানৰ চৌহদৰ অন্তৰ্গত। যাক আনুষ্ঠানিক ভাৱে অসম অভিযান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠান খেলপথাৰ বা [[AEI]] playground বুলিও জনা যায়। ইয়াত ক্ৰীড়া প্ৰতিযোগিতা,সামাজিক মিলন,সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু বিহুৰ দৰে উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। প্ৰায়ে বিভিন্নধৰণৰ দেশপ্ৰেমমূলক আৰু ৰাজহুৱা অনুষ্ঠান আয়োজন কৰা হয়,যেনে -[[ভাৰত]][[মাতা]] [[পূজন]], [[অসম]][[গ্ৰন্থমেলা]], সমবায় মেলা আৰু বিভিন্ন বাণিজ্য মেলা ([[tradefair]] )আদি। চান্দমাৰী খেলপথাৰ খনৰ চাৰিওফালে ৰাষ্টা-ঘাট, দোকান- পোহৰ আৰু বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠান দেখিবলৈ পোৱা যায়। [[গুৱাহাটী]] মহানগৰৰ ব্যস্ততাৰ মাজতো খেলপথাৰ খনে মুকলি পৰিৱেশৰ স্থান দখল কৰি আহিছে। খেলপথাৰ খনৰ মুকলি পৰিৱেশে মানুহক একেলগে সমবেত হোৱা, খেল ধেমালী কৰা আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান উপভোগ কৰাৰ বাবে সুযোগ প্ৰদান কৰে। চান্দমাৰী খেলপথাৰখনক সাধাৰণতে [[চান্দমাৰী]][[বিহুতলী]] বুলিও কোৱা হয়। এই খেলপথাৰখনৰ সৈতে [[অসমৰ]] বাপতিসাহোন ৰঙালী বিহুৰ এক বিশেষ সম্পৰ্ক আছে।[[১৯৬১]] চনৰ পৰা চান্দমাৰীৰ [[অসম]][[অভিযান্ত্ৰিক]][[প্ৰতিষ্ঠানৰ]] খেলপথাৰত নিয়মীয়াকৈ বহাগ বিহু উদ্ যাপন কৰি আহিছে । পূৱ গুৱাহাটী বিহু সন্মিলনে ইয়াত বিহুৰ বিভিন্ন কাৰ্যসূচী আয়োজন কৰি আহিছে।[[বহাগ]] বিহুৰ সময়ত এই খেলপথাৰ খনত এক উৎসৱমুখৰ পৰিবেশ সৃষ্টি হোৱা দেখিবলৈ পোৱা যায়। বহাগ মাহ অসমীয়া জাতিৰ বাবে আনন্দ, নতুনত্ব আৰু প্ৰকৃতিৰ নৱজাগৰণৰ সময় এই সময়ত বিহুগীত, বিহুনৃত্য, ঢোল পেঁপাৰ মাত আৰু বিভিন্ন সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচীৰে পৰিবেশটো জীপাল কৰি তোলা দেখা যায়। ইয়াৰ জৰিয়তে নতুন প্ৰজন্মই অসমৰ পৰপৰাগত কৃষ্টি সংস্কৃতিৰ সৈতে পৰিচিত হোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰে। এই খেলপথাৰ খনত আয়োজন কৰা বিহু অনুষ্ঠানত বিভিন্ন বয়সৰ লোকে অংশগ্ৰহণ কৰে। বিহুৱতী আৰু বিহুৱাসকলৰ নৃত্যগীত, পৰম্পৰাগত প্ৰতিযোগিতা আৰু আমন্ত্ৰিত শিল্পীসকলৰ সাংস্কৃতিক পৰিৱেশনে দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰি তোলে। খেলপথাৰখন সাংস্কৃতিক আনন্দৰ লগতে শিক্ষা, ইতিহাস আৰু জন সচেতনতা বৃদ্ধিৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। খেলপথাৰখন ক্ৰীড়া কাৰ্যৰ বাবেও গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইয়াত বিভিন্ন সময়ত ফুটবলকে ধৰি বিভিন্ন ক্ৰীড়া প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত হোৱা দেখা পোৱা যায়। শিক্ষাৰ্থী সকলক পঢ়া শুনাৰ লগতে খেলা ধূলাৰো প্ৰায়োজন। খেলা ধূলাই শিক্ষাৰ্থী সকলক সময়ানুবৰ্তিতা, নিয়মানুবৰ্তিতা, নেতৃত্ব আৰু সহযোগিতাৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰে। দলীয় খেলৰ জৰিয়তে তেওঁলোকে পৰস্পৰৰ সৈতে মিলি জুলি কাম কৰিবলৈ শিকে। চান্দমাৰী খেলপথাৰখন কেৱল ক্ৰীড়াৰ স্থান নহয় ই স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত সামাজিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলাত সহায় কৰে। উৎসৱ পাৰ্বন, সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু ৰাজহুৱা সমাৱেশে মানুহৰ মাজত সহযোগিতা, ভাতৃত্ববোধ, ঐক্যৰ মনোভাৱ বৃদ্ধি কৰে। [[চান্দমাৰী]] খেলপথাৰ এখন কেৱল খেলপথাৰ নহয়, ই অসমীয়া জাতিৰ সংস্কৃতি, পৰম্পৰা আৰু সামাজিক জীৱনৰ সৈতে জড়িত মূল্যৱান ৰাজহুৱা সম্পদ। বিশেষকৈ বহাগ বিহুৰ দৰে উৎসৱত স্থানীয় লোকসকলক একত্ৰিত কৰি নিজৰ সংস্কৃতিৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা আৰু ভালপোৱা বৃদ্ধি কৰে। সেয়েহে ভৱিষৎ প্ৰজন্মৰ সুবিধাৰ বাবে এই খেলপথাৰ খন সংৰক্ষণ, উন্নয়ন, আৰু সঠিক ব্যৱহাৰৰ প্ৰতি সকলোৱে সচেতন হোৱা উচিত। sn0wyuzj4hobejn789zkiwvybjig1zd 648962 648961 2026-11-01T17:25:44Z Ritumoni Das 52022 648962 wikitext text/x-wiki {{Delete|তথ্যসূত্ৰ নথকা প্ৰবন্ধ}}{{OriginalResearch}} {{wikify}} <ref>[[চান্দমাৰী]] খেলপথাৰ [[অসমৰ]]এখন ৰাজহুৱা খেলপথাৰ।</ref>গুৱাহাটী মহানগৰৰ চান্দমাৰীত অৱস্থিত এখন ৰাজহুৱা খেলপথাৰ। এই খেলপথাৰখন ১৯৪৮ চনত স্থাপিত ঐতিসাহিক [[অসম]] অভিযান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠানৰ চৌহদৰ অন্তৰ্গত। যাক আনুষ্ঠানিক ভাৱে অসম অভিযান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠান খেলপথাৰ বা [[AEI]] playground বুলিও জনা যায়। ইয়াত ক্ৰীড়া প্ৰতিযোগিতা,সামাজিক মিলন,সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু বিহুৰ দৰে উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। প্ৰায়ে বিভিন্নধৰণৰ দেশপ্ৰেমমূলক আৰু ৰাজহুৱা অনুষ্ঠান আয়োজন কৰা হয়,যেনে -[[ভাৰত]][[মাতা]] [[পূজন]], [[অসম]][[গ্ৰন্থমেলা]], সমবায় মেলা আৰু বিভিন্ন বাণিজ্য মেলা ([[tradefair]] )আদি। <ref>চান্দমাৰী খেলপথাৰ খনৰ চাৰিওফালে ৰাষ্টা-ঘাট, দোকান- পোহৰ আৰু বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠান দেখিবলৈ পোৱা যায়।</ref>[[গুৱাহাটী]] মহানগৰৰ ব্যস্ততাৰ মাজতো খেলপথাৰ খনে মুকলি পৰিৱেশৰ স্থান দখল কৰি আহিছে। খেলপথাৰ খনৰ মুকলি পৰিৱেশে মানুহক একেলগে সমবেত হোৱা, খেল ধেমালী কৰা আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান উপভোগ কৰাৰ বাবে সুযোগ প্ৰদান কৰে।চান্দমাৰী খেলপথাৰখনক সাধাৰণতে [[চান্দমাৰী]][[বিহুতলী]] বুলিও কোৱা হয়।এই খেলপথাৰখনৰ সৈতে [[অসমৰ]] বাপতিসাহোন ৰঙালী বিহুৰ এক বিশেষ সম্পৰ্ক আছে।[[১৯৬১]] চনৰ পৰা চান্দমাৰীৰ [[অসম]][[অভিযান্ত্ৰিক]][[প্ৰতিষ্ঠানৰ]] খেলপথাৰত নিয়মীয়াকৈ বহাগ বিহু উদ্ যাপন কৰি আহিছে । পূৱ গুৱাহাটী বিহু সন্মিলনে ইয়াত বিহুৰ বিভিন্ন কাৰ্যসূচী আয়োজন কৰি আহিছে।[[বহাগ]] বিহুৰ সময়ত এই খেলপথাৰ খনত এক উৎসৱমুখৰ পৰিবেশ সৃষ্টি হোৱা দেখিবলৈ পোৱা যায়। বহাগ মাহ অসমীয়া জাতিৰ বাবে আনন্দ, নতুনত্ব আৰু প্ৰকৃতিৰ নৱজাগৰণৰ সময় এই সময়ত বিহুগীত, বিহুনৃত্য, ঢোল পেঁপাৰ মাত আৰু বিভিন্ন সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচীৰে পৰিবেশটো জীপাল কৰি তোলা দেখা যায়। ইয়াৰ জৰিয়তে নতুন প্ৰজন্মই অসমৰ পৰপৰাগত কৃষ্টি সংস্কৃতিৰ সৈতে পৰিচিত হোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰে। এই খেলপথাৰ খনত আয়োজন কৰা বিহু অনুষ্ঠানত বিভিন্ন বয়সৰ লোকে অংশগ্ৰহণ কৰে। বিহুৱতী আৰু বিহুৱাসকলৰ নৃত্যগীত, পৰম্পৰাগত প্ৰতিযোগিতা আৰু আমন্ত্ৰিত শিল্পীসকলৰ সাংস্কৃতিক পৰিৱেশনে দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰি তোলে। খেলপথাৰখন সাংস্কৃতিক আনন্দৰ লগতে শিক্ষা, ইতিহাস আৰু জন সচেতনতা বৃদ্ধিৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। খেলপথাৰখন ক্ৰীড়া কাৰ্যৰ বাবেও গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইয়াত বিভিন্ন সময়ত ফুটবলকে ধৰি বিভিন্ন ক্ৰীড়া প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত হোৱা দেখা পোৱা যায়। শিক্ষাৰ্থী সকলক পঢ়া শুনাৰ লগতে খেলা ধূলাৰো প্ৰায়োজন। খেলা ধূলাই শিক্ষাৰ্থী সকলক সময়ানুবৰ্তিতা, নিয়মানুবৰ্তিতা, নেতৃত্ব আৰু সহযোগিতাৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰে। দলীয় খেলৰ জৰিয়তে তেওঁলোকে পৰস্পৰৰ সৈতে মিলি জুলি কাম কৰিবলৈ শিকে। চান্দমাৰী খেলপথাৰখন কেৱল ক্ৰীড়াৰ স্থান নহয় ই স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত সামাজিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলাত সহায় কৰে। উৎসৱ পাৰ্বন, সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু ৰাজহুৱা সমাৱেশে মানুহৰ মাজত সহযোগিতা, ভাতৃত্ববোধ, ঐক্যৰ মনোভাৱ বৃদ্ধি কৰে। চান্দমাৰীখেলপথাৰ এখন কেৱল খেলপথাৰ নহয়, ই অসমীয়া জাতিৰ সংস্কৃতি, পৰম্পৰা আৰু সামাজিক জীৱনৰ সৈতে জড়িত মূল্যৱান ৰাজহুৱা সম্পদ।বিশেষকৈ বহাগ বিহুৰ দৰে উৎসৱত স্থানীয় লোকসকলক একত্ৰিত কৰি নিজৰ সংস্কৃতিৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা আৰু ভালপোৱা বৃদ্ধি কৰে। সেয়েহে ভৱিষৎ প্ৰজন্মৰ সুবিধাৰ বাবে এই খেলপথাৰ খন সংৰক্ষণ, উন্নয়ন, আৰু সঠিক ব্যৱহাৰৰ প্ৰতি সকলোৱে সচেতন হোৱা উচিত। 5vvkn20jl9lrzkb0vz7q2ye5bcijuop 649084 648962 2026-11-02T03:41:01Z Ritumoni Das 52022 649084 wikitext text/x-wiki {{Delete|তথ্যসূত্ৰ নথকা প্ৰবন্ধ}}{{OriginalResearch}} {{wikify}} [[চান্দমাৰী]] খেলপথাৰ [[অসমৰ]]এখন ৰাজহুৱা খেলপথাৰ। গুৱাহাটী<ref>গুৱাহাটী অসমৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ নগৰ</ref> মহানগৰৰ চান্দমাৰীত অৱস্থিত এখন ৰাজহুৱা খেলপথাৰ। এই খেলপথাৰখন ১৯৪৮ চনত স্থাপিত ঐতিসাহিক [[অসম]] অভিযান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠানৰ চৌহদৰ অন্তৰ্গত। যাক আনুষ্ঠানিক ভাৱে অসম অভিযান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠান খেলপথাৰ বা [[AEI]] playground বুলিও জনা যায়। ইয়াত ক্ৰীড়া প্ৰতিযোগিতা,সামাজিক মিলন,সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু বিহুৰ দৰে উৎসৱ অনুষ্ঠিত হয়। প্ৰায়ে বিভিন্নধৰণৰ দেশপ্ৰেমমূলক আৰু ৰাজহুৱা অনুষ্ঠান আয়োজন কৰা হয়,যেনে -[[ভাৰত]][[মাতা]] [[পূজন]], [[অসম]][[গ্ৰন্থমেলা]], সমবায় মেলা আৰু বিভিন্ন বাণিজ্য মেলা ([[tradefair]] )আদি। চান্দমাৰী খেলপথাৰ খনৰ চাৰিওফালে ৰাষ্টা-ঘাট, দোকান- পোহৰ আৰু বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠান দেখিবলৈ পোৱা যায়।[[গুৱাহাটী]]<ref>গুৱাহাটী অসমৰ এখন প্ৰধান চহৰ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ নগৰ।</ref>মহানগৰৰ ব্যস্ততাৰ মাজতো খেলপথাৰ খনে মুকলি পৰিৱেশৰ স্থান দখল কৰি আহিছে। খেলপথাৰ খনৰ মুকলি পৰিৱেশে মানুহক একেলগে সমবেত হোৱা, খেল ধেমালী কৰা আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান উপভোগ কৰাৰ বাবে সুযোগ প্ৰদান কৰে।চান্দমাৰী খেলপথাৰখনক সাধাৰণতে [[চান্দমাৰী]][[বিহুতলী]] বুলিও কোৱা হয়।এই খেলপথাৰখনৰ সৈতে [[অসমৰ]] বাপতিসাহোন ৰঙালী বিহুৰ এক বিশেষ সম্পৰ্ক আছে।[[১৯৬১]] চনৰ পৰা চান্দমাৰীৰ [[অসম]][[অভিযান্ত্ৰিক]][[প্ৰতিষ্ঠানৰ]] খেলপথাৰত নিয়মীয়াকৈ বহাগ বিহু উদ্ যাপন কৰি আহিছে । পূৱ গুৱাহাটী বিহু সন্মিলনে ইয়াত বিহুৰ বিভিন্ন কাৰ্যসূচী আয়োজন কৰি আহিছে।[[বহাগ]] বিহুৰ সময়ত এই খেলপথাৰ খনত এক উৎসৱমুখৰ পৰিবেশ সৃষ্টি হোৱা দেখিবলৈ পোৱা যায়। বহাগ মাহ অসমীয়া জাতিৰ বাবে আনন্দ, নতুনত্ব আৰু প্ৰকৃতিৰ নৱজাগৰণৰ সময় এই সময়ত বিহুগীত, বিহুনৃত্য, ঢোল পেঁপাৰ মাত আৰু বিভিন্ন সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচীৰে পৰিবেশটো জীপাল কৰি তোলা দেখা যায়। ইয়াৰ জৰিয়তে নতুন প্ৰজন্মই অসমৰ পৰপৰাগত কৃষ্টি সংস্কৃতিৰ সৈতে পৰিচিত হোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰে। এই খেলপথাৰ খনত আয়োজন কৰা বিহু অনুষ্ঠানত বিভিন্ন বয়সৰ লোকে অংশগ্ৰহণ কৰে। বিহুৱতী আৰু বিহুৱাসকলৰ নৃত্যগীত, পৰম্পৰাগত প্ৰতিযোগিতা আৰু আমন্ত্ৰিত শিল্পীসকলৰ সাংস্কৃতিক পৰিৱেশনে দৰ্শকক আকৰ্ষিত কৰি তোলে। খেলপথাৰখন সাংস্কৃতিক আনন্দৰ লগতে শিক্ষা, ইতিহাস আৰু জন সচেতনতা বৃদ্ধিৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। খেলপথাৰখন ক্ৰীড়া কাৰ্যৰ বাবেও গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইয়াত বিভিন্ন সময়ত ফুটবলকে ধৰি বিভিন্ন ক্ৰীড়া প্ৰতিযোগিতা অনুষ্ঠিত হোৱা দেখা পোৱা যায়। শিক্ষাৰ্থী সকলক পঢ়া শুনাৰ লগতে খেলা ধূলাৰো প্ৰায়োজন। খেলা ধূলাই শিক্ষাৰ্থী সকলক সময়ানুবৰ্তিতা, নিয়মানুবৰ্তিতা, নেতৃত্ব আৰু সহযোগিতাৰ শিক্ষা প্ৰদান কৰে। দলীয় খেলৰ জৰিয়তে তেওঁলোকে পৰস্পৰৰ সৈতে মিলি জুলি কাম কৰিবলৈ শিকে। চান্দমাৰী খেলপথাৰখন কেৱল ক্ৰীড়াৰ স্থান নহয় ই স্থানীয় লোকসকলৰ মাজত সামাজিক সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলাত সহায় কৰে। উৎসৱ পাৰ্বন, সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু ৰাজহুৱা সমাৱেশে মানুহৰ মাজত সহযোগিতা, ভাতৃত্ববোধ, ঐক্যৰ মনোভাৱ বৃদ্ধি কৰে। চান্দমাৰীখেলপথাৰ এখন কেৱল খেলপথাৰ নহয়, ই অসমীয়া জাতিৰ সংস্কৃতি, পৰম্পৰা আৰু সামাজিক জীৱনৰ সৈতে জড়িত মূল্যৱান ৰাজহুৱা সম্পদ।বিশেষকৈ বহাগ বিহুৰ দৰে উৎসৱত স্থানীয় লোকসকলক একত্ৰিত কৰি নিজৰ সংস্কৃতিৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা আৰু ভালপোৱা বৃদ্ধি কৰে। সেয়েহে ভৱিষৎ প্ৰজন্মৰ সুবিধাৰ বাবে এই খেলপথাৰ খন সংৰক্ষণ, উন্নয়ন, আৰু সঠিক ব্যৱহাৰৰ প্ৰতি সকলোৱে সচেতন হোৱা উচিত। aeoh576zneokw5f0lzu93m9q7mh7qfz 0 140542 648946 648544 2026-11-01T15:09:04Z Xqbot 1052 [[লিচুবাগান, গুৱাহাটী]] পাতায় করা দ্বিপুনর্নির্দেশনা ঠিক করেছে 648946 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[লিচুবাগান, গুৱাহাটী]] qq180u5duq0pag6vupgmno5w6het7nv 4 140566 648984 648749 2026-11-01T19:04:49Z Nayan j Nath 15159 648984 wikitext text/x-wiki {{পদকতালিকা |Title1=এই মাহৰ ৱিকিমিডিয়ান |File1=Barnstar mex gold.png |User1=[[সদস্য:BhuyanBhaskar|ভাস্কৰ ভূঞা]] |Title2=মুখ‍্য পৃষ্ঠা পদক |File2=Main Barnstar Hires.png |User2=[[User:Nayan j Nath|নয়ন জ্যোতি নাথ]] |Title3= অৰ্থনীতি পদক |File3=Business and Economics Barnstar Hires.png |User3=[[User:Poli Borah24|পলী বৰা]] |Title4= অসম বুৰঞ্জী পদক |File4=Assam Barnstar - Rhino.png |User4=[[User:Ananya Taye|অনন্যা টায়ে]] }} jcugnyo9r6nnkzqxfhh0ed4c01zc1oj 0 140573 648967 648849 2026-11-01T18:45:02Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 648967 wikitext text/x-wiki {{Delete|like blank page}}উপহুপাৰা গাঁও, মঙলদৈ (Upahupara Village) nsz1hqlmp8bbsoinir08i2hfrh46txw 649094 648967 2026-11-02T06:32:58Z Pallab Kr. Sarmah 52168 649094 wikitext text/x-wiki উপাহুপাৰা গাঁও, মঙলদৈ উপাহুপাৰা অসমৰ দৰং জিলাৰ মঙলদৈ মহকুমাৰ অন্তৰ্গত এখন সুন্দৰ আৰু শান্তিপূৰ্ণ গাঁও। এই গাঁওখন মঙলদৈ চহৰৰ পৰা প্ৰায় ২ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত। গাঁওখনৰ পিন ক'ড ৭৮৪১২৫। উপাহুপাৰা গাঁওখনৰ পৰিৱেশ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য, গ্ৰাম্য জীৱনশৈলী আৰু সামাজিক সম্প্ৰীতিৰে পৰিপূৰ্ণ। ইয়াৰ অধিকাংশ লোকেই কৃষি, ব্যৱসায় আৰু বিভিন্ন জীৱিকাৰ সৈতে জড়িত। অসমীয়া ভাষা-সংস্কৃতি, পৰম্পৰা আৰু উৎসৱ-পাৰ্বণ গাঁওখনৰ সমাজজীৱনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো উপাহুপাৰাৰ এক বিশেষ পৰিচয় আছে। এই গাঁওখনতে অৱস্থিত মঙলদৈ মহাবিদ্যালয়, যিখন ১৯৫১ চনত স্থাপন কৰা হৈছিল। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি গাঁওখনৰ মুঠ জনসংখ্যা আছিল ১,৯২৩ জন। সামগ্ৰিকভাৱে, উপাহুপাৰা কেৱল এখন গাঁও নহয়, ই গ্ৰাম্য জীৱন, শিক্ষা, সংস্কৃতি আৰু সামাজিক ঐক্যৰ এক সুন্দৰ প্ৰতিচ্ছবি। উপাহুপাৰা গাঁৱৰ চৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰী শিক্ষানুষ্ঠান দৰং জিলাৰ মঙলদৈৰ উপাহুপাৰা অঞ্চলটো শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত যথেষ্ট গুৰুত্বপূৰ্ণ। এই অঞ্চলত প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ পৰা উচ্চ শিক্ষা পৰ্যন্ত বিভিন্ন শিক্ষানুষ্ঠান আছে। ১. চৰকাৰী শিক্ষানুষ্ঠান: কেন্দ্ৰীয় বিদ্যালয়, মঙলদৈ (Kendriya Vidyalaya) মঙলদৈ মহাবিদ্যালয় (Mangaldai College) ২. বেচৰকাৰী শিক্ষানুষ্ঠান: মঙলদৈৰ বৃহত্তৰ অঞ্চলত কেইবাখনো বেচৰকাৰী শিক্ষানুষ্ঠান আছে। ইয়াৰ ভিতৰত— ব্ৰিলিয়েণ্ট একাডেমী (Brilliant Academy) মঙলদৈ মহৰ্ষি বিদ্যা মন্দিৰ (Mangaldai Maharishi Vidya Mandir) সামগ্ৰিকভাৱে: উপাহুপাৰা আৰু ইয়াৰ কাষৰীয়া অঞ্চলত চৰকাৰী আৰু বেচৰকাৰী দুয়ো ধৰণৰ শিক্ষানুষ্ঠান থকাৰ ফলত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুবিধা লাভ কৰিছে। উপাহুপাৰা গাঁৱৰ প্ৰধান দৰ্শনীয় স্থল দৰং জিলাৰ মঙলদৈৰ উপাহুপাৰা গাঁও আৰু ইয়াৰ কাষৰীয়া অঞ্চলত কেইবাটাও উল্লেখযোগ্য দৰ্শনীয় স্থান আছে। প্ৰধান স্থানসমূহ হ’ল— 1. মঙলদৈ জিলা সংগ্ৰহালয়: উপাহুপাৰাত অৱস্থিত এই সংগ্ৰহালয়ত দৰং জিলাৰ ইতিহাস, ঐতিহ্য আৰু সাংস্কৃতিক সম্পৰ্কীয় বিভিন্ন সামগ্ৰী সংৰক্ষণ কৰা হৈছে। 2. বিষ্ণু মন্দিৰ, কলেজ নগৰ: উপাহুপাৰাৰ কলেজ নগৰ অঞ্চলত অৱস্থিত এখন ধৰ্মীয় আৰু শান্তিপূৰ্ণ স্থান। 3. গান্ধী স্মৃতি উদ্যান: মঙলদৈৰ এখন সুন্দৰ উদ্যান। ইয়াত মানুহে আজৰি সময় কটাবলৈ আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ উপভোগ কৰিবলৈ আহে। 4. জয়ন্ত হাজৰিকা পাৰ্ক: সংগীত শিল্পী জয়ন্ত হাজৰিকাৰ স্মৃতিৰ সৈতে জড়িত এখন উদ্যান। 5. ভেবাৰঘাট পাৰ্ক: সেউজীয়া পৰিৱেশ আৰু মনোৰম প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যৰ বাবে পৰিচিত। 6. পুখুৰীয়া বিল: প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য আৰু জলাশয়ৰ পৰিৱেশৰ বাবে উল্লেখযোগ্য। 7. পথৰুঘাট শ্বহীদ মিনাৰ: ১৮৯৪ চনৰ কৃষক বিদ্ৰোহৰ শ্বহীদসকলৰ স্মৃতিত নিৰ্মিত এক ঐতিহাসিক স্মৃতিসৌধ। সামগ্ৰিকভাৱে, এই স্থানসমূহে উপাহুপাৰা আৰু মঙলদৈ অঞ্চলৰ ঐতিহাসিক, ধৰ্মীয়, সাংস্কৃতিক আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিচয় বহন কৰিছে। p5zckwf0v6a5ecyxhnyltp8hhuem4dr 0 140590 648930 648914 2026-11-01T13:29:50Z AjayDas 12623 /* */ 648930 wikitext text/x-wiki {{Short description|ভাৰতীয় বৈজ্ঞানিক গৱেষণা আৰু উন্নয়ন সংস্থা}} {{Infobox Institute | name = বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ | image = [[File:CSIR-Logo-With-Tagline-Seleceted-Bilingual.png|250px]] | image_size = | image_name = | caption = | motto = | established = {{start date and age|26 September 1942}} | founder = {{ubl|আৰ্কট ৰামস্বামী মুদালিয়াৰ|[[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ]]}} | head_label = সঞ্চালক প্ৰধান | head = এন. কালাইচেলভি | faculty = | staff = | budget = {{INRConvert|7144|c}} (2021–22)<ref>{{Cite web |date=2020 |title=India Budget: Ministry of Shipping |url=https://www.indiabudget.gov.in/doc/eb/sbe90.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526092338/https://www.indiabudget.gov.in/doc/eb/sbe90.pdf |archive-date=2020-05-26 |access-date=2026-06-02 |website=www.indiabudget.gov.in}}</ref> | endowment = | debt = | location = [[নতুন দিল্লী]] | address = অনুসন্ধান ভৱন<br />২ ৰফি মাৰ্গ, নতুন দিল্লী – ১১০০০১ | website = {{URL|csir.res.in}} | president = [[ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী]] | subsidiaries = | parent = বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয় }} '''বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ''' ('''চি এছ আই আৰ'''; IAST: ''vaigyanik tathā audyogik anusandhāna pariṣada'') ভাৰতৰ এক [[গৱেষণা আৰু উন্নয়ন]] সংস্থা। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে বৈজ্ঞানিক, ঔদ্যোগিক আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন সাধন কৰা। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় [[নতুন দিল্লী]]ত অৱস্থিত। ১৯৪২ চনত বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়ৰ অধীনত থকা বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগৰ অধীনত ইয়াক এটা স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল। চি এছ আই আৰ বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ ৰাজহুৱা পুঁজিৰে পৰিচালিত গৱেষণা আৰু উন্নয়ন সংস্থা।<ref>{{cite web|author=Encyclopaedia Britannica|title=Council of Scientific and Industrial Research (CSIR)|url=https://www.britannica.com/topic/Council-of-Scientific-and-Industrial-Research|publisher=Encyclopaedia Britannica|access-date=12 January 2024|date=23 December 2023}}</ref> চি এছ আই আৰে ভাৰতত বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ মানৱ সম্পদৰ বিকাশত দীৰ্ঘদিন ধৰি উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াই আহিছে।<ref>{{Cite web |title=National Testing Agency |url=https://nta.ac.in/Csirexam |access-date=2022-12-20 |website=nta.ac.in}}</ref> {{asof|2013|post=,}} ইয়াৰ অধীনত দেশজুৰি ৩৭টা গৱেষণাগাৰ বা প্ৰতিষ্ঠান, ৩৯টা প্ৰসাৰ কেন্দ্ৰ, ৩টা উদ্ভাৱন কেন্দ্ৰ আৰু ৫টা গোট আছে। এইবোৰত মুঠ ১৪,০০০ৰো অধিক কৰ্মচাৰী আছে। ইয়াৰ ভিতৰত ৪,৬০০জন বিজ্ঞানী আৰু ৮,০০০জন কাৰিকৰী তথা সহায়ক কৰ্মচাৰী।<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.csir.res.in/sites/default/files/turnjsmagazine/125144/turnjsmagazines/sourcepdf/Annual%20Report%202013-2014%20English.pdf|title=CSIR Annual Report 2014}}</ref> ইয়াক মূলতঃ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়ে পুঁজি যোগান ধৰে। কিন্তু ১৮৬০ চনৰ সমাজ পঞ্জীয়ন আইনৰ অধীনত ই এটা স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা হিচাপে কাম কৰে।<ref name="CSIRWebsite">{{cite web|url=http://www.csir.res.in/|title=Council of Scientific & Industrial Research – GoI|website=csir.res.in|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20000817052446/http://www.csir.res.in/|archive-date=17 August 2000|df=dmy-all}}</ref> চি এছ আই আৰৰ গৱেষণা আৰু উন্নয়নমূলক কামৰ ভিতৰত [[মহাকাশ অভিযান্ত্ৰিকী]], [[গাঁথনিগত অভিযান্ত্ৰিকী]], [[সাগৰ বিজ্ঞান]], জীৱবিজ্ঞান আৰু স্বাস্থ্যসেৱা, ৰোগ নিৰ্ণয়, [[ধাতুবিদ্যা]], ৰাসায়নিক পদাৰ্থ, [[খনন]], [[খাদ্য বিজ্ঞান|খাদ্য]], [[পেট্ৰ'লিয়াম]], [[চামৰা]] আৰু [[পৰিৱেশ বিজ্ঞান]] আদি অন্তৰ্ভুক্ত।<ref name="CSIRWebsite" /> এন. কালাইচেলভি বৰ্তমান চি এছ আই আৰৰ সঞ্চালক প্ৰধান। তেওঁ ভাৰত চৰকাৰৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়ৰ বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগৰ সচিব হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰে।<ref>{{Cite web |date=August 10, 2022 |title=Dr. (Mrs.) N. Kalaiselvi has assumed the charge of Director General, CSIR-cum-Secretary DSIR– reg. |url=https://www.csir.res.in/dr-mrs-n-kalaiselvi-has-assumed-charge-director-general-csir-cum-secretary-dsir%25E2%2580%2593-reg |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220912060632/https://www.csir.res.in/dr-mrs-n-kalaiselvi-has-assumed-charge-director-general-csir-cum-secretary-dsir%25E2%2580%2593-reg |archive-date=2022-09-12 |access-date=2026-06-02 |website=www.csir.res.in}}</ref> বৌদ্ধিক সম্পত্তিৰ ক্ষেত্ৰত চি এছ আই আৰৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত কাৰ্যকৰী ২,৯৭১টা আৰু ভাৰতত কাৰ্যকৰী ১,৫৯২টা পেটেণ্ট আছে।<ref name=":0" /> প্ৰতিষ্ঠা হোৱাৰ পৰা চি এছ আই আৰে বিশ্বজুৰি ১৪,০০০ৰো অধিক পেটেণ্ট লাভ কৰিছে। ভাৰতীয় পেটেণ্ট কাৰ্যালয়ে চি এছ আই আৰক ২০১৮ চনত "পেটেণ্ট আৰু বাণিজ্যিকীকৰণৰ ক্ষেত্ৰত শীৰ্ষ গৱেষণা আৰু উন্নয়ন প্ৰতিষ্ঠান বা সংস্থা" শাখাত ৰাষ্ট্ৰীয় বৌদ্ধিক সম্পত্তি বঁটা প্ৰদান কৰে। ২০০৭ চনৰ শেষৰফালে বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰী কপিল ছিবালে [[লোকসভা]]ৰ [[প্ৰশ্নোত্তৰ কাল]]ত কয় যে চি এছ আই আৰে ২০শ শতিকাৰ শেষৰ দশকত ১,৩৭৬টা প্ৰযুক্তি বা জ্ঞানভিত্তি বিকশিত কৰিছিল।<ref>{{cite web|url=http://164.100.47.133/lsq14/quest.asp?qref=50805|title=Minister of S&T claims India made 1,300-odd inventions in a decade|url-status=live|archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20080728092816/http://164.100.47.133/lsq14/quest.asp?qref=50805|archive-date=28 July 2008|df=dmy-all}}</ref> ==ইতিহাস== ১৯৩০ৰ দশকত ভাৰতৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদ আৰু নতুন উদ্যোগৰ উন্নয়নৰ বাবে গৱেষণা সংস্থা স্থাপনৰ প্ৰয়োজনীয়তা অনুভৱ কৰা হৈছিল। [[চি. ভি. ৰমন]], লেফটেনেণ্ট কৰ্ণেল [[আৰ. বি. ছিম'ৰ ছেৱেল|ছিম'ৰ ছেৱেল]] আৰু [[জে. চি. ঘোষ]]ৰ দৰে বিশিষ্ট ব্যক্তিয়ে বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ বাবে এখন পৰামৰ্শদাতা পৰিষদ গঠনৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল। সেই সময়ত ''[[Nature (journal)|নেচাৰ]]'' নামৰ আলোচনীৰ সম্পাদক [[ছাৰ ৰিচাৰ্ড গ্ৰেগৰি, প্ৰথম বেৰনেট|ছাৰ ৰিচাৰ্ড গ্ৰেগৰি]] এই প্ৰস্তাৱৰ বিষয়ে চৰকাৰক আনুষ্ঠানিকভাৱে অৱগত কৰা প্ৰথম ব্যক্তিসকলৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল। ১৯৩৩ চনত ভাৰতৰ বৈজ্ঞানিক বিভাগ আৰু বিশ্ববিদ্যালয়সমূহ পৰিদৰ্শন কৰাৰ পিছত গ্ৰেগৰিয়ে [[ছেমুৱেল হোৱেৰ, প্ৰথম ভিছকাউণ্ট টেম্পলউড|ছেমুৱেল হোৱে]] নামৰ ভাৰতৰ সচিবক ভাৰতত ব্ৰিটেইনৰ [[Department of Scientific and Industrial Research (United Kingdom)|বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগ]]ৰ দৰে এটা সংস্থা স্থাপনৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ বিষয়ে জনায়। [[কলকাতা]] আৰু [[বাংগালুৰু]]ৰ ভাৰতীয় বিজ্ঞানীসকলে ক্ৰমে এখন ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান আৰু এখন ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী স্থাপনৰ পৰিকল্পনা আৰম্ভ কৰিছিল। ১৯৩৩ চনৰ পঞ্চম উদ্যোগ সন্মিলনত [[বোম্বাই]], [[মাদ্ৰাজ]], [[বিহাৰ]] আৰু [[ওড়িশা, ভাৰত|ওড়িশা]]ৰ প্ৰাদেশিক চৰকাৰসমূহে উদ্যোগিক গৱেষণাৰ বাবে এখন সমন্বয় মঞ্চ স্থাপনৰ দাবী পুনৰ উত্থাপন কৰে। হোৱে [[ভাৰতৰ ভাইচৰয়|ভাইচৰয়]] [[লৰ্ড উইলিংডন]]ক এই দাবীক সমৰ্থন কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে। কিন্তু ১৯৩৪ চনৰ মে' মাহত উইলিংডনে হোৱেক উত্তৰ দি কয় যে ভাৰতৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে গৱেষণাক উৎসাহিত কৰিবলৈ এটা বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগ স্থাপন কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই। ভাৰতীয় বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা বিভাগৰ প্ৰস্তাৱ নাকচ কৰা হৈছিল। তথাপি ঔপনিৱেশিক চৰকাৰে এটা সীমিত সুবিধা প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে ভাৰতীয় ভাণ্ডাৰ বিভাগৰ অধীনত এটা উদ্যোগিক তথ্য আৰু গৱেষণা ব্যুৰো স্থাপন কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হয়। এই ব্যুৰোৱে ১৯৩৫ চনৰ এপ্ৰিল মাহত কাম আৰম্ভ কৰে। ব্যুৰোৰ সীমিত সম্পদৰ বাবে, যাৰ বাৰ্ষিক বাজেট আছিল ১ লাখ টকা, ইয়াৰ পক্ষে বৃহৎ গৱেষণা আৰু উদ্যোগিক কাম আৰম্ভ কৰাটো সম্ভৱ হোৱা নাছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে ই মূলতঃ পৰীক্ষা আৰু গুণগত মান নিৰীক্ষণৰ কাম কৰিছিল।<ref name=vig>{{cite web |author=Vigyan Prasar Science Portal |title=Shanti Swarup Bhatnagar |url=http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/ssbhatnagar/shantiswarupbhatnagar.htm |publisher=[[Vigyan Prasar]] |access-date=11 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131018015234/http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/ssbhatnagar/ShantiSwarupBhatnagar.htm |archive-date=18 October 2013 }}</ref> ১৯৩৯ চনত [[দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ]] আৰম্ভ হোৱাৰ সময়ত ব্যুৰোটো বন্ধ কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। [[আৰ্কট ৰামস্বামী মুদালিয়াৰ]] ভাৰতত চি এছ আই আৰ গঠনৰ ক্ষেত্ৰত অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তি হৈ পৰিছিল।<ref name=siva>{{cite journal |author= Sivaram C |title= The genesis of CSIR |url= http://sap.csir.res.in/FoundationDay2012/files/Article_by_Dr_Sivaram.pdf |archive-url= https://web.archive.org/web/20150507071911/http://sap.csir.res.in/FoundationDay2012/files/Article_by_Dr_Sivaram.pdf |url-status= dead |archive-date= 2015-05-07 |journal= Resonance |volume= 7 |issue= 4 |pages= 98 |year= 2002 |doi= 10.1007/BF02836144 }}</ref> ভাইচৰয়ৰ কাৰ্যনিৰ্বাহক পৰিষদৰ সদস্য আৰু বাণিজ্য বিভাগৰ দায়িত্বত থকা মুদালিয়াৰে ব্যুৰোটো বন্ধ কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে। তেওঁৰ মতে, এইটো কেৱল খৰচ কমোৱাৰ বাবে নহয়, বৰং অধিক সম্পদ আৰু বিস্তৃত উদ্দেশ্য থকা বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ গঠনৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় আছিল। তেওঁৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলত ১৯৪০ চনৰ ১ এপ্ৰিলত দুবছৰৰ বাবে বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ (বি এছ আই আৰ) গঠন কৰা হয়। মুদালিয়াৰ এই পৰিষদৰ সভাপতি হয়। এই সময়তে [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ]]ক পৰিষদৰ সঞ্চালক হিচাপে নিযুক্ত কৰা হয়। বাণিজ্য বিভাগৰ অধীনত বি এছ আই আৰে বছৰি ৫ লাখ টকা বাজেট লাভ কৰিছিল। ১৯৪০ চনৰ শেষলৈকে ইয়াত প্ৰায় ৮০জন গৱেষক নিযুক্ত আছিল, যাৰ এক চতুৰ্থাংশই পোনপটীয়াকৈ পৰিষদৰ অধীনত কাম কৰিছিল। বি এছ আই আৰৰ উল্লেখযোগ্য সাফল্যসমূহৰ ভিতৰত আছিল [[বেলুচিস্তান]]ৰ [[ছালফাৰ]] বিশুদ্ধকৰণৰ কৌশল, গেছ আক্ৰমণৰ পৰা ৰক্ষা কৰা কাপোৰ নিৰ্মাণ, ইন্ধন আৰু পিচল পদাৰ্থ হিচাপে উদ্ভিদজাত তেলৰ মিশ্ৰণ, সৈন্যৰ জোতা আৰু গোলাবাৰুদৰ বাবে প্লাষ্টিকৰ বাকচ, সামৰিক পোছাকৰ বাবে ৰং, [[ভিটামিন]] প্ৰস্তুত কৰা আৰু [[পাইৰেথ্ৰাম]]ৰ [[ইমালছিফায়াৰ]] তথা ক্ৰীম উদ্ভাৱন। ১৯৪১ চনৰ আৰম্ভণিতে ভাটনাগৰে চৰকাৰক ফলাফলসমূহ ব্যৱহাৰিক কামত প্ৰয়োগ কৰাৰ বাবে এটা উদ্যোগিক গৱেষণা ব্যৱহাৰ সমিতি (আই আৰ ইউ চি) গঠন কৰিবলৈ সন্মত কৰায়। তাৰ পিছত চৰকাৰে উদ্যোগসমূহৰ পৰা লাভ কৰা [[ৰয়েল্টি]]ৰ পৰা এটা পৃথক পুঁজি গঠন কৰি উদ্যোগিক গৱেষণাত বিনিয়োগ কৰিবলৈ সন্মতি দিয়ে। মুদালিয়াৰে উদ্যোগিক গৱেষণা পুঁজি গঠনৰ পৰামৰ্শ দিয়ে, যাৰ বাবে পাঁচ বছৰৰ বাবে বছৰি ১০ লাখ টকাৰ অনুদান প্ৰদান কৰা হ'ব। ১৯৪১ চনৰ ১৪ নৱেম্বৰত [[দিল্লী]]ত অনুষ্ঠিত কেন্দ্ৰীয় বিধানসভাৰ অধিৱেশনত এই প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰা হয়। তাৰ পিছত মুদালিয়াৰ আৰু ভাটনাগৰৰ অধীনত বৈজ্ঞানিক আৰু ঔদ্যোগিক গৱেষণা পৰিষদ (চি এছ আই আৰ)ক এটা স্বায়ত্তশাসিত সংস্থা হিচাপে গঠনৰ সংবিধান প্ৰস্তুত কৰা হয়। এইদৰে ১৯৪২ চনৰ ২৬ ছেপ্টেম্বৰত চি এছ আই আৰৰ কাম আৰম্ভ হয়। বি এছ আই আৰ আৰু আই আৰ ইউ চিক চি এছ আই আৰৰ পৰিচালনা সমিতিৰ পৰামৰ্শদাতা সংস্থা হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ১৯৪৩ চনত চি এছ আই আৰৰ পৰিচালনা সমিতিয়ে ভাটনাগৰৰ পাঁচটা ৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণাগাৰ স্থাপনৰ প্ৰস্তাৱ অনুমোদন কৰে। এইবোৰ আছিল ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাসায়নিক গৱেষণাগাৰ, ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ, ইন্ধন গৱেষণা কেন্দ্ৰ, কাঁচ আৰু মৃৎশিল্প গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান আৰু [[ৰাষ্ট্ৰীয় ধাতুবিদ্যা গৱেষণাগাৰ]]। ১৯৪৪ চনত চি এছ আই আৰে বছৰি ১০ লাখ টকাৰ বাজেটৰ উপৰিও এই গৱেষণাগাৰসমূহ স্থাপনৰ বাবে ১ কোটি টকাৰ অনুদান লাভ কৰে। [[টাটা গোষ্ঠী|টাটা উদ্যোগিক গোষ্ঠীয়ে]] ৰাসায়নিক, ধাতুবিদ্যা আৰু ইন্ধন গৱেষণাগাৰৰ বাবে ২০ লাখ টকা দান কৰে।<ref name=vig/> [[কলকাতা]]ত [[কেন্দ্ৰীয় কাঁচ আৰু মৃৎশিল্প গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]ৰ আধাৰশিলা ১৯৪৫ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত প্ৰথমে স্থাপন কৰা হয়। [[জামছেদপুৰ]]ত [[ৰাষ্ট্ৰীয় ধাতুবিদ্যা গৱেষণাগাৰ]]ৰ আধাৰশিলা ১৯৪৬ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত স্থাপন কৰা হয়। [[পুনে]]ত [[ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাসায়নিক গৱেষণাগাৰ]]ৰ আধাৰশিলা ১৯৪৭ চনৰ ৬ এপ্ৰিলত স্থাপন কৰা হয়, অৰ্থাৎ [[ভাৰত বিভাজন|ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ]] চাৰি মাহ আগতে।<ref>{{cite journal| author= Sivaram S| title= Shanti Swarup Bhatnagar: A Visionary Extraordinary| year= 2002| url= http://www.ias.ac.in/resonance/April2002/pdf/April2002p90-97.pdf| journal= [[Resonance (journal)|Resonance]]| volume= 7| issue= 4| pages= 90–97| doi= 10.1007/bf02836142| s2cid= 121018197| url-status= live| archive-url= https://web.archive.org/web/20160109214250/http://www.ias.ac.in/resonance/April2002/pdf/April2002p90-97.pdf| archive-date= 9 January 2016| df= dmy-all}}</ref> পাঁচোটা প্ৰতিষ্ঠান ১৯৫০ চনৰ ভিতৰত সম্পূৰ্ণ হয়।<ref name=siva/> ==সংগঠন গাঁথনি== # '''সভাপতি:''' [[ভাৰতৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী|প্ৰধানমন্ত্ৰী]] (পদাধিকাৰবলে) # '''উপ-সভাপতি:''' [[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰী (ভাৰত)|ভাৰতৰ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰী]] (পদাধিকাৰবলে) # '''পৰিচালনা সমিতি:''' সঞ্চালক প্ৰধান পৰিচালনা সমিতিৰ মুৰব্বী। আন পদাধিকাৰবলে সদস্যজন হৈছে বিত্ত সচিব (ব্যয়)। আন সদস্যসকলৰ কাৰ্যকাল তিনি বছৰ। # '''চি এছ আই আৰ পৰামৰ্শদাতা পৰিষদ:''' বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰ বিশিষ্ট ব্যক্তিসকলৰ ১৫জনীয়া পৰিষদ। ইয়াৰ কাম হৈছে পৰিচালনা সমিতিক বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি সম্পৰ্কীয় পৰামৰ্শ প্ৰদান কৰা। সদস্যসকলৰ কাৰ্যকাল তিনি বছৰ। ==চি এছ আই আৰৰ সাফল্য== [[File:CSIR Corona Combat Mission.png|thumb|[[ক'ভিড-১৯]]ৰ বিৰুদ্ধে চি এছ আই আৰৰ অভিযান দেখুওৱা এখন পোষ্টাৰ]] * ১৯৫০ চনত ভাৰতৰ প্ৰথম কৃত্ৰিম ঔষধ [[মেথাকুৱালন]] বিকশিত কৰে।<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=5HlRCwAAQBAJ&q=indra+kacker&pg=PT1830 | title=The SAGE Encyclopedia of Pharmacology and Society |editor= Sarah E. Boslaugh | access-date=May 23, 2016| isbn=9781506346182 | date=2015-09-15 | publisher=SAGE Publications }}</ref><ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=fl_iBQAAQBAJ&q=i%20k%20kacker&pg=PT188 | title=An Unfinished Agenda: My Life in the Pharmaceuticals Industry By K Anji Reddy | access-date=May 24, 2016| isbn=9789351189213 | last1=Reddy | first1=K. Anji | date=2015-01-15 | publisher=Penguin UK }}</ref> * প্ৰতিৰক্ষাৰ উদ্দেশ্যে [[কেন্দ্ৰীয় কাঁচ আৰু মৃৎশিল্প গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]]ত আলোকীয় কাঁচ বিকশিত কৰে।<ref>[https://www.cgcri.res.in/ Central Glass and Ceramics Research Institute]</ref> * ১৯৬৭ চনত সম্পূৰ্ণৰূপে দেশীয় প্ৰযুক্তিৰ আধাৰত ভাৰতৰ প্ৰথম ট্ৰেক্টৰ ''[[পঞ্জাব ট্ৰেক্টৰ্ছ লিমিটেড|স্বৰাজ]]'' বিকশিত কৰে।<ref>{{cite web |url=http://www.mahindraswaraj.com/files/profile_history.htm |title=History |website=[[Mahindra Swaraj]] |date=2009 |archive-url=https://archive.today/20130820054831/http://www.mahindraswaraj.com/files/profile_history.htm |archive-date=20 August 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> * প্ৰকৃতিত বাঁহ ফুলিবলৈ প্ৰায় বিশ বছৰ লাগে, কিন্তু চি এছ আই আৰে কেইসপ্তাহমানৰ ভিতৰতে বাঁহ ফুলাৰ প্ৰথম সফলতা লাভ কৰে।<ref>{{ Cite news |last = Angier |first = Natalie |author-link = Natalie Angier |date = March 22, 1990 |title = Bamboo Coaxed to Flower in Lab; Global Impact on the Crop Is Seen |newspaper = [[The New York Times]] |url = https://www.nytimes.com/1990/03/22/science/bamboo-coaxed-to-flower-in-lab-global-impact-on-the-crop-is-seen.html |access-date = December 13, 2012 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20130301030624/http://www.nytimes.com/1990/03/22/science/bamboo-coaxed-to-flower-in-lab-global-impact-on-the-crop-is-seen.html |archive-date = 1 March 2013 |df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite journal|title=Precocious flowering and seeding behaviour in tissue-cultured bamboos|first1=R. S.|last1=Nadgauda|first2=V. A.|last2=Parasharami|first3=A. F.|last3=Mascarenhas|date=22 March 1990|journal=Nature|volume=344|issue=6264|pages=335|doi=10.1038/344335a0|bibcode=1990Natur.344..335N |s2cid=4308334|df=dmy-all}}</ref> * [[আন্দামান দ্বীপপুঞ্জ]]ৰ থলুৱা জনগোষ্ঠীসমূহৰ জিনীয় বৈচিত্ৰ্য প্ৰথমবাৰৰ বাবে বিশ্লেষণ কৰি তেওঁলোকৰ উৎপত্তি ৬০,০০০ বছৰ আগতে আফ্ৰিকাৰ পৰা হোৱা বুলি প্ৰতিষ্ঠা কৰে।<ref>{{Cite journal|orig-year=21 January 2003|title=Genetic Affinities of the Andaman Islanders, a Vanishing Human Population|journal=Current Biology|volume=13|issue=2|pages=86–93|doi=10.1016/S0960-9822(02)01336-2|pmid=12546781|year=2003|last1=Thangaraj|first1=Kumarasamy|last2=Singh|first2=Lalji|last3=Reddy|first3=Alla G.|last4=Rao|first4=V.Raghavendra|last5=Sehgal|first5=Subhash C.|last6=Underhill|first6=Peter A.|last7=Pierson|first7=Melanie|last8=Frame|first8=Ian G.|last9=Hagelberg|first9=Erika|s2cid=12155496|doi-access=free|bibcode=2003CBio...13...86T }}</ref> * ১৯৮৭ চনত ভাৰতৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় ট্ৰেক্টৰ [[ভাৰতৰ ট্ৰেক্টৰ|সোনালিকা]] বিকশিত কৰে। ইয়াক ইণ্টাৰনেশ্যনেল ট্ৰেক্টৰ্ছ লিমিটেডে নিৰ্মাণ কৰে। * মানুহৰ [[কৰ্কট ৰোগ]]ৰ ঔষধ পৰীক্ষাৰ বাবে প্ৰথম [[জিনীয় ৰূপান্তৰিত]] [[ড্ৰ'ছ'ফিলা]] মডেল উদ্ভাৱন কৰে।{{Citation needed|date=April 2009}} * সপ্তাহত এবাৰ গ্ৰহণ কৰিব পৰা অ-[[ষ্টেৰয়ড]]জাতীয় পৰিয়াল পৰিকল্পনাৰ বড়ি ''[[অৰ্মেলক্সিফিন|সহেলী]]'' আৰু হাঁপানিৰ বাবে অ-ষ্টেৰয়ডজাতীয় বনৌষধিৰ বড়ি ''এছমোন'' উদ্ভাৱন কৰে।<ref>{{cite news|title=Showcasing the CSIR|url=http://www.hindu.com/lf/2003/05/08/stories/2003050801200200.htm|archive-url=https://archive.today/20130616095946/http://www.hindu.com/lf/2003/05/08/stories/2003050801200200.htm|url-status=dead|archive-date=16 June 2013|date=8 May 2003|newspaper=[[The Hindu]]|location=Thiruvananthapuram, India}}</ref> * ভাৰতৰ প্ৰথম [[সমান্তৰাল প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কম্পিউটাৰ]] [[ফ্ল'ছ'লভাৰ]] নিৰ্মাণ কৰে।<ref>{{ cite web |publisher = [[National Aerospace Laboratories]], India |year = 2008 |title = Flosolver Division |url = http://www.nal.res.in/pdf/divisions/div08%2010.pdf |work = Brief description of the history of the NAL Flosolver Division and its current work |access-date = 2009-07-11 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20081010075244/http://www.nal.res.in/pdf/divisions/div08%2010.pdf |archive-date = 10 October 2008 |df = dmy-all }}</ref> * [[ডিগবৈ]]ৰ এশ বছৰীয়া শোধনাগাৰটো আধুনিক আণৱিক পাতন প্ৰযুক্তিৰ সহায়ত পুনৰুজ্জীৱিত কৰে।<ref>{{cite web|url=http://www.csir.res.in/csir/External/Utilities/Frames/achievements/main_page.asp?a=topframe.htm&b=leftcon.htm&c=/csir/external/Heads/achievements/CSIRMilestones.htm|title=CSIR-Achievements|publisher=CSIR, India|access-date=20 May 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160109214249/http://www.csir.res.in/csir/External/Utilities/Frames/achievements/main_page.asp?a=topframe.htm&b=leftcon.htm&c=%2Fcsir%2Fexternal%2FHeads%2Fachievements%2FCSIRMilestones.htm|archive-date=9 January 2016|df=dmy-all}}</ref> * [[টাটা কনছালটেন্সি ছাৰ্ভিচেছ|টি চি এছ]]ৰ সৈতে মিলি জৈৱ তথ্য বিজ্ঞানৰ বাবে ''বায়'-ছুইট'' নামৰ বহুমুখী বহনযোগ্য কম্পিউটাৰভিত্তিক কাৰ্যসূচী বিকশিত কৰে।<ref>{{cite news|title=TCS bio-suite unveiled|url=http://www.thehindubusinessline.in/2004/07/15/stories/2004071502031900.htm|newspaper=The Hindu|date=15 July 2004|location=Hyderabad, India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110919081432/http://www.thehindubusinessline.in/2004/07/15/stories/2004071502031900.htm|archive-date=19 September 2011|df=dmy-all}}</ref> * ১৪জন যাত্ৰী বহিব পৰা বিমান ''[[সৰস]]''ৰ নক্সা প্ৰস্তুত কৰে।<ref>{{ cite web |author = R. Guruprasad |publisher = National Aerospace Laboratories, India |year = 2004 |title = The Saga of Saras: Part 1 |url = http://www.nal.res.in/pdf/saga-main.pdf |work = [PD IM 0407] History and details of the inception and development of Saras |access-date = 2009-07-11 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20081008204405/http://www.nal.res.in/pdf/saga-main.pdf |archive-date = 8 October 2008 |df = dmy-all }}</ref> * ইংৰাজী, জাৰ্মান, ফৰাচী, জাপানী আৰু স্পেনিছ ভাষাত উপলব্ধ বিশ্বৰ প্ৰথমখন ''[[পৰম্পৰাগত জ্ঞান ডিজিটেল পুথিভঁৰাল]]'' স্থাপন কৰে।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/2000/09/23/stories/142339aq.htm|title=CSIR chief stress on non-patent literature database|date=23 September 2000|work=Business Line|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20130204063927/http://www.thehindubusinessline.com/2000/09/23/stories/142339aq.htm|archive-date=4 February 2013|df=dmy-all}}</ref> * ঘা শুকোৱাৰ বাবে [[হালধি]] আৰু [[নিম]]ক কীটনাশক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত আমেৰিকাত প্ৰদান কৰা পেটেণ্টৰ বিৰুদ্ধে সফলতাৰে আপত্তি দাখিল কৰে।<ref>{{cite news |title=Biopiracy and traditional knowledge |url=http://www.hindu.com/folio/fo0105/01050380.htm |newspaper=[[The Hindu]] |date=20 May 2001 |location=India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140401122532/http://www.hindu.com/folio/fo0105/01050380.htm |archive-date=1 April 2014 }}</ref> * ২০০৭ চনত এন এম আই টি এল আই কাৰ্যসূচীৰ অধীনত গ্ৰাম-ঋণাত্মক ৰক্তবিষ সংক্ৰমণৰ ঔষধ [[ছেপছিভাক]]ৰ গৱেষণা আৰম্ভ কৰে।<ref name=":1">{{Cite web|title=Indian Researchers Plan Clinical Trials of Sepsis Drug Against New Coronavirus|url=https://science.thewire.in/health/covid-19-csir-gram-negative-sepsis-sepsivac-clinical-trials/|last=Singh|first=Jyoti|date=2020-04-22|website=The Wire Science|language=en-GB|access-date=2020-05-04}}</ref> * ২০০৯ চনত [[মানৱ জিনমৰ অনুক্ৰম নিৰ্ধাৰণ]] সম্পূৰ্ণ কৰে।<ref>{{cite web |title=CSIR completes first ever Human Genome Sequencing in India |url=https://www.pib.gov.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=55470&reg=3&lang=2 |website=pib.gov.in |access-date=2 June 2026 |date=December 8, 2009}}</ref> * ২০১১ চনত [[ৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ গৱেষণাগাৰ]] আৰু [[মহিন্দ্ৰা এৰ'স্পেচ]]ৰ সহযোগত নিৰ্মিত ভাৰতৰ প্ৰথমখন দেশীয় অসামৰিক বিমান [[এন এ এল এন এম ৫]] সফলতাৰে পৰীক্ষা কৰে। * ২০২০ চনত [[ক'ভিড-১৯]] ৰোগীৰ মৃত্যুৰ হাৰ হ্ৰাস কৰাৰ ক্ষেত্ৰত ছেপছিভাকৰ কাৰ্যকাৰিতা মূল্যায়নৰ বাবে চিকিৎসা পৰীক্ষা আৰম্ভ কৰে।<ref name=":1" /> ==শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা== {{Main|বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ বাবে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা}} ১৯৫৮ চনত চি এছ আই আৰে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা প্ৰৱৰ্তন কৰে। এই বঁটাৰ নাম প্ৰতিষ্ঠাপক সঞ্চালক [[শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ]]ৰ নামেৰে ৰখা হৈছে। এই বঁটাৰ বাবে মনোনীত ব্যক্তিসকলক জীৱবিজ্ঞান, ৰসায়ন বিজ্ঞান, পৃথিৱী বিজ্ঞান, বায়ুমণ্ডল, সাগৰ আৰু গ্ৰহ বিজ্ঞান, অভিযান্ত্ৰিক, গণিত, চিকিৎসা বিজ্ঞান আৰু ভৌতিক বিজ্ঞানৰ গৱেষণা ক্ষেত্ৰৰ পৰা বাছনি কৰা হয়। শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটাৰ সৈতে এখন প্ৰশস্তিপত্ৰ, এখন ফলক আৰু ৫ লাখ টকাৰ নগদ ধন প্ৰদান কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও ৬৫ বছৰ বয়সলৈকে প্ৰতিমাহে ১৫,০০০ টকাৰ বৃত্তি প্ৰদান কৰা হয়। প্ৰতি বছৰে চি এছ আই আৰৰ বঁটা বাছনি সমিতিয়ে প্ৰতিটো গৱেষণা ক্ষেত্ৰৰ পৰা সৰ্বাধিক দুজন ব্যক্তিক এই বঁটা প্ৰদান কৰে। পৰিসংখ্যা অনুসৰি, বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত অসাধাৰণ কামৰ বাবে ৫২৫জন ব্যক্তিক এই বঁটা প্ৰদান কৰা হৈছে। বঁটাৰ বাবে যোগ্য ব্যক্তিসকল হ'ল: * [[ভাৰতীয় লোক|ভাৰতীয় নাগৰিক]] * [[ভাৰতৰ বিদেশী নাগৰিকত্ব|ভাৰতৰ বিদেশী নাগৰিকত্ব]] থকা ব্যক্তি আৰু [[প্ৰবাসী ভাৰতীয় আৰু ভাৰতীয় মূলৰ ব্যক্তি|ভাৰতীয় মূলৰ ব্যক্তি]], যিসকলে ভাৰতত কাম কৰে। * বঁটাপ্ৰাপকে নিজৰ বিশেষজ্ঞতাৰ ক্ষেত্ৰত মৌলিক আৰু ব্যৱহাৰিক গৱেষণাৰ জৰিয়তে মানৱ জ্ঞান আৰু উন্নয়নত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়োৱা হ'ব লাগিব। * বয়সৰ সৰ্বোচ্চ সীমা ৪৫ বছৰ। ওপৰৰ চৰ্তসমূহে চি এছ আই আৰৰ সমিতিক যোগ্য প্ৰাৰ্থী বাছনি কৰাত সহায় কৰে। কিন্তু বঁটাৰ চূড়ান্ত বাছনি চি এছ আই আৰৰ পৰামৰ্শদাতা সমিতিয়ে পৰিচালনা কৰা বাছনি প্ৰক্ৰিয়াৰ ফলাফলৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। ==চি এছ আই আৰৰ অধীনৰ গৱেষণাগাৰসমূহ== ২০২৪ চনৰ মে' মাহলৈকে [[ভাৰত]]ত চি এছ আই আৰৰ অধীনত ৩৯টা গৱেষণাগাৰ, ৩৯টা প্ৰসাৰ কেন্দ্ৰ, ১টা উদ্ভাৱন গোট আৰু তিনিটা একক আছে। এইবোৰ দেশৰ বিভিন্ন স্থানত অৱস্থিত। {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; margin: 1em auto 1em auto;" |+ !গৱেষণাগাৰ !ৰাজ্য !চহৰ !প্ৰতিষ্ঠা বৰ্ষ |- |এ এম পি আৰ আই - [[উন্নত সামগ্ৰী আৰু প্ৰক্ৰিয়া গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[মধ্য প্ৰদেশ]] |[[ভূপাল]] |1982 |- |৪ পি আই - [[চি এছ আই আৰ চতুৰ্থ পৰ্যায় প্ৰতিষ্ঠান]] |[[কৰ্ণাটক]] |[[বেংগালুৰু]] |1988 |- |চি বি আৰ আই - [[চি এছ আই আৰ কেন্দ্ৰীয় ভৱন গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[উত্তৰাখণ্ড]] |[[ৰুৰকি]] |1947 |- |চি চি এম বি - [[কোষীয় আৰু আণৱিক জীৱবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ]] |[[তেলেংগানা]] |[[হায়দৰাবাদ, ভাৰত|হায়দৰাবাদ]] |1977 |- |চি ডি আৰ আই - [[কেন্দ্ৰীয় ঔষধ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[উত্তৰ প্ৰদেশ]] |[[লক্ষ্ণৌ]] |1951 |- |চি ই চি আৰ আই - [[কেন্দ্ৰীয় বিদ্যুৎ ৰাসায়নিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[তামিলনাডু]] |[[কাৰাইকুড়ি]] |1953 |- |চি ই ই আৰ আই - [[কেন্দ্ৰীয় ইলেক্ট্ৰনিকছ অভিযান্ত্ৰিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[ৰাজস্থান]] |[[পিলানি]] |1953 |- |চি এফ টি আৰ আই - [[কেন্দ্ৰীয় খাদ্য প্ৰযুক্তি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[কৰ্ণাটক]] |[[মহীশূৰ]] |1950 |- |চি জি চি আৰ আই - [[কেন্দ্ৰীয় কাঁচ আৰু মৃৎশিল্প গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[পশ্চিম বংগ]] |[[কলকাতা]] |1950 |- |চি আই এম এ পি - [[কেন্দ্ৰীয় ঔষধি আৰু সুগন্ধি উদ্ভিদ প্ৰতিষ্ঠান]] |[[উত্তৰ প্ৰদেশ]] |[[লক্ষ্ণৌ]] |1959 |- |চি আই এম এফ আৰ - [[কেন্দ্ৰীয় খনন আৰু ইন্ধন গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[ঝাৰখণ্ড]] |[[ধানবাদ]] |2007 |- |চি এল আৰ আই - [[কেন্দ্ৰীয় চামৰা গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[তামিলনাডু]] |[[চেন্নাই]] |1947 |- |চি এম ই আৰ আই - [[কেন্দ্ৰীয় যান্ত্ৰিক অভিযান্ত্ৰিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[পশ্চিম বংগ]] |[[দুৰ্গাপুৰ, পশ্চিম বংগ|দুৰ্গাপুৰ]] |1958 |- |চি আৰ আৰ আই - [[কেন্দ্ৰীয় পথ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[দিল্লী]] |[[নতুন দিল্লী]] |1952 |- |চি এছ আই অ' - [[কেন্দ্ৰীয় বৈজ্ঞানিক যন্ত্ৰপাতি সংস্থা]] |[[চণ্ডীগড়]] |[[চণ্ডীগড়]] |1959 |- |চি এছ এম চি আৰ আই - [[কেন্দ্ৰীয় নিমখ আৰু সামুদ্ৰিক ৰাসায়নিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[গুজৰাট]] |[[ভাৱনগৰ]] |1954 |- |আই জি আই বি - [[জিনম আৰু সংহত জীৱবিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] |[[দিল্লী]] |[[নতুন দিল্লী]] |1977 |- |আই এইচ বি টি - [[হিমালয়ৰ জৈৱসম্পদ প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] |[[হিমাচল প্ৰদেশ]] |[[পালমপুৰ]] |1983 |- |আই আই চি বি - [[ভাৰতীয় ৰাসায়নিক জীৱবিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] |[[পশ্চিম বংগ]] |[[কলকাতা]] |1935 |- |আই আই চি টি - [[ভাৰতীয় ৰাসায়নিক প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] |[[তেলেংগানা]] |[[হায়দৰাবাদ, ভাৰত|হায়দৰাবাদ]] |1944 |- |আই আই আই এম, জম্মু - [[জম্মুৰ ভাৰতীয় সংহত চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান|ভাৰতীয় সংহত চিকিৎসা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[জম্মু আৰু কাশ্মীৰ (কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল)|জম্মু আৰু কাশ্মীৰ]] |[[জম্মু]] |1941 |- |আই আই পি - [[ভাৰতীয় পেট্ৰ'লিয়াম প্ৰতিষ্ঠান]] |[[উত্তৰাখণ্ড]] |[[ডেৰাডুন]] |1960 |- |আই এম এম টি - [[খনিজ আৰু সামগ্ৰী প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] |[[ওড়িশা]] |[[ভুৱনেশ্বৰ]] |1964 |- |আই এম টেক - [[অণুজীৱ প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] |[[চণ্ডীগড়]] |[[চণ্ডীগড়]] |1984 |- |আই আই টি আৰ - [[ভাৰতীয় বিষবিজ্ঞান গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[উত্তৰ প্ৰদেশ]] |[[লক্ষ্ণৌ]] |1965 |- |এন এ এল - [[ৰাষ্ট্ৰীয় মহাকাশ গৱেষণাগাৰ]] |[[কৰ্ণাটক]] |[[বেংগালুৰু]] |1959 |- |এন বি আৰ আই - [[ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্ভিদ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[উত্তৰ প্ৰদেশ]] |[[লক্ষ্ণৌ]] |1953 |- |এন চি এল - [[ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাসায়নিক গৱেষণা পৰীক্ষাগাৰ]] |[[মহাৰাষ্ট্ৰ]] |[[পুনে]] |1950 |- |এন ই ই আৰ আই - [[ৰাষ্ট্ৰীয় পৰিৱেশ অভিযান্ত্ৰিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[মহাৰাষ্ট্ৰ]] |[[নাগপুৰ]] |1958 |- |এন ই আই এছ টি - [[যোৰহাটৰ উত্তৰ-পূব বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]]<!-- Regional Research Laboratory --> |[[অসম]] |[[যোৰহাট]] |1961 |- |এন জি আৰ আই - [[ৰাষ্ট্ৰীয় ভূ-ভৌতিক গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[তেলেংগানা]] |[[হায়দৰাবাদ, ভাৰত|হায়দৰাবাদ]] |1961 |- |এন আই আই এছ টি - [[তিৰুৱনন্তপুৰমৰ আঞ্চলিক গৱেষণা পৰীক্ষাগাৰ|ৰাষ্ট্ৰীয় আন্তঃবিষয়ক বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠান]] |[[কেৰালা]] |[[তিৰুৱনন্তপুৰম]] |1975 |- |এন আই অ' - [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সাগৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান|ৰাষ্ট্ৰীয় সাগৰ বিজ্ঞান প্ৰতিষ্ঠান]] |[[গোৱা]] |[[দোনা পাউলা]] |1966 |- |এন আই এছ চি পি আৰ - [[ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান যোগাযোগ আৰু নীতি গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]] |[[দিল্লী]] |[[নতুন দিল্লী]] |2021 |- |এন এম এল - [[ৰাষ্ট্ৰীয় ধাতুবিদ্যা গৱেষণাগাৰ]] |[[ঝাৰখণ্ড]] |[[জামছেদপুৰ]] |1944 |- |এন পি এল - [[ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ|ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক গৱেষণাগাৰ]] |[[দিল্লী]] |[[নতুন দিল্লী]] |1947 |- |অ' এছ ডি ডি - [[মুক্ত উৎসৰ ঔষধ উদ্ভাৱন]] |[[দিল্লী]] |[[নতুন দিল্লী]] |2008 |- |এছ ই আৰ চি - [[গাঁথনিগত অভিযান্ত্ৰিক গৱেষণা কেন্দ্ৰ]] |[[তামিলনাডু]] |[[চেন্নাই]] |1965 |- |ইউ আৰ ডি আই পি - [[তথ্য সামগ্ৰীৰ গৱেষণা আৰু উন্নয়ন গোট]] |[[মহাৰাষ্ট্ৰ]] |[[পুনে]] |2010 |} ==আলোচনী== এন অ' পি আৰৰ ৱেবছাইটত ১৮খন গৱেষণা আলোচনী আৰু ৩খন জনপ্ৰিয় বিজ্ঞান আলোচনী মুক্ত প্ৰৱেশাধিকাৰৰ সৈতে উপলব্ধ। ইয়াৰ ভিতৰত [[বিজ্ঞান প্ৰতিবেদক]] আৰু ইয়াৰ [[হিন্দী]] আৰু [[উৰ্দু]] সংস্কৰণ অন্তৰ্ভুক্ত।<ref>{{cite web |url=http://nopr.niscair.res.in/ |title=NISCAIR Online Periodicals Repository (NOPR) : Home |work=nopr.niscair.res.in |year=2015 |access-date=June 16, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150715142910/http://nopr.niscair.res.in/ |archive-date=15 July 2015 |df=dmy-all }}</ref> ==লগতে চাওক== {{Div col}} *[[ভাৰতৰ বন গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান]], ডেৰাডুন *[[বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণাৰ ভাৰতীয় প্ৰতিষ্ঠানসমূহ]] (আই আই এছ ই আৰ) *[[বাংগালুৰুৰ ৰাষ্ট্ৰীয় জীৱবিজ্ঞান কেন্দ্ৰ]] *[[বিজ্ঞান শিক্ষা আৰু গৱেষণাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিষ্ঠান]] (নাইছাৰ) * [[ভাৰতত মুক্ত প্ৰৱেশাধিকাৰ]] *[[বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ বাবে শান্তি স্বৰূপ ভাটনাগৰ বঁটা]] *[[টেলিকমিউনিকেশ্যন অভিযান্ত্ৰিক কেন্দ্ৰ]], নতুন দিল্লী {{div col end}} * [[ভাৰতীয় কৃষি গৱেষণা পৰিষদ]] * [[ভাৰতীয় চিকিৎসা গৱেষণা পৰিষদ]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==বাহ্যিক সংযোগ== * {{Official website}} {{authority control}} g918zmplrj738i3dso6vhwvr84b4kxt 0 140591 648969 648913 2026-11-01T18:46:54Z Kandarpajit Kallol 6257 648969 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}}'''[[নামঘৰ]]''' অসমৰ ধৰ্মীয়, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান। ই কেৱল উপাসনা বা নাম-কীৰ্তন কৰাৰ স্থানেই নহয়, বৰং অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য, সংস্কৃতি, শিক্ষা আৰু সামাজিক সম্প্ৰীতিৰ এক কেন্দ্ৰ হিচাপেও পৰিচিত। অসমৰ গাঁওসমূহত নামঘৰে দীৰ্ঘদিন ধৰি মানুহৰ সামাজিক জীৱনৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। নামঘৰৰ জৰিয়তে মানুহে ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ লগতে সামাজিক দায়িত্ব, নৈতিকতা, সহযোগিতা আৰু সামূহিক জীৱনৰ শিক্ষা লাভ কৰে। ==নামঘৰৰ উৎপত্তি আৰু ঐতিহাসিক পটভূমি== অসমত নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ বিকাশৰ সৈতে নামঘৰৰ উৎপত্তি আৰু প্ৰসাৰ গভীৰভাৱে জড়িত। পঞ্চদশ আৰু ষোড়শ শতিকাত মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে একশৰণ নামধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰি অসমৰ ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক জীৱনত এক নতুন পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা কৰিছিল। তেওঁৰ ধৰ্মীয় আদৰ্শৰ মূল ভিত্তি আছিল এক ঈশ্বৰৰ প্ৰতি ভক্তি, নাম-কীৰ্তন আৰু মানৱীয় মূল্যবোধ। সেই সময়ত সমাজত বিভিন্ন ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, জাতিভেদ আৰু সামাজিক বিভাজনৰ প্ৰভাৱ আছিল। শংকৰদেৱে সহজ-সৰল উপাসনা পদ্ধতিৰ জৰিয়তে সাধাৰণ মানুহৰ মাজত ভক্তিৰ আদৰ্শ প্ৰচাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। এই উদ্দেশ্য পূৰণৰ বাবে নামঘৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাধ্যম হৈ পৰে। নামঘৰত মানুহে একেলগে বহি ভগৱানৰ নাম-প্ৰসংগ, কীৰ্তন আৰু ধৰ্মীয় আলোচনা কৰিব পাৰে। নামঘৰৰ ধাৰণাই পৰৱৰ্তী সময়ত অসমৰ বিভিন্ অঞ্চললৈ বিস্তাৰ লাভ কৰে। গাঁওসমূহত ৰাইজে একেলগে নামঘৰ নিৰ্মাণ কৰি ইয়াক ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক কাম-কাজৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তোলে। ==নামঘৰৰ গঠন আৰু স্থাপত্য== নামঘৰৰ গঠন সাধাৰণতে সহজ-সৰল আৰু স্থানীয় পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খোৱা। পৰম্পৰাগতভাৱে নামঘৰ নিৰ্মাণত বাঁহ, কাঠ, খেৰ আৰু অন্যান্য স্থানীয় সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। বৰ্তমান সময়ত ইটা, বালি, চিমেণ্ট আৰু টিন আদি সামগ্ৰীৰে বহু নামঘৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। নামঘৰৰ ভিতৰৰ অংশত ভক্তসকলে বহি নাম-প্ৰসংগ কৰিব পৰাকৈ মুকলি ঠাই থাকে। নামঘৰৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈছে মণিকূট। মণিকূটত ধৰ্মীয় পুথি আৰু উপাসনাৰ সৈতে জড়িত সামগ্ৰী সংৰক্ষণ কৰা হয়। নামঘৰৰ মূল প্ৰাৰ্থনা গৃহত ভক্তসকলে একেলগে বহি নাম-কীৰ্তন আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰে। নামঘৰৰ গঠন অঞ্চলভেদে কিছু পৃথক হ’ব পাৰে। তথাপি ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে ৰাইজৰ সামূহিক উপাসনা আৰু সাংস্কৃতিক চৰ্চাৰ বাবে এক উপযুক্ত স্থান সৃষ্টি কৰা। ==ধৰ্মীয় গুৰুত্ব== নামঘৰৰ প্ৰধান উদ্দেশ্য হৈছে একশৰণ নামধৰ্মৰ আদৰ্শ অনুসৰি নাম-প্ৰসংগ আৰু ভক্তিৰ চৰ্চা কৰা। ইয়াত নিয়মিতভাৱে নাম-কীৰ্তন, ভাগৱত পাঠ, কীৰ্তন-ঘোষা পাঠ আৰু অন্যান্য ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। শংকৰদেৱৰ ৰচিত ‘কীৰ্তন-ঘোষা’ আৰু অন্যান্য বৈষ্ণৱ সাহিত্য নামঘৰৰ ধৰ্মীয় কাৰ্যকলাপৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। নামঘৰত ভক্তসকলে একেলগে বহি ধৰ্মীয় গ্ৰন্থ পাঠ আৰু শ্ৰৱণ কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে ধৰ্মীয় শিক্ষা আৰু নৈতিক আদৰ্শৰ প্ৰচাৰ হয়। নামঘৰে সাধাৰণ মানুহৰ বাবে ধৰ্মীয় চৰ্চাৰ এক সহজ পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰিছে। ইয়াত ধৰ্মীয় জ্ঞান লাভৰ বাবে জটিল আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ প্ৰয়োজন নহয়। নাম-কীৰ্তন আৰু ভক্তিৰ জৰিয়তে ঈশ্বৰৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা প্ৰকাশ কৰাই ইয়াৰ অন্যতম মূল আদৰ্শ। ==সামাজিক জীৱনত নামঘৰৰ ভূমিকা== নামঘৰ কেৱল ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান নহয়; ই অসমৰ গ্ৰাম্য সমাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক প্ৰতিষ্ঠানো। গাঁৱৰ বিভিন্ন সামাজিক কাম-কাজত নামঘৰৰ ভূমিকা দেখা যায়। গাঁৱৰ ৰাইজে বিভিন্ন বিষয়ত আলোচনা কৰিবলৈ আৰু সামূহিক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিবলৈ নামঘৰত একত্ৰিত হয়। গাঁৱৰ উন্নয়ন, সামাজিক সমস্যা, উৎসৱ-পাৰ্বণ, পৰিয়ালৰ বিভিন্ন অনুষ্ঠান আৰু জনকল্যাণমূলক কাম-কাজৰ ক্ষেত্ৰতো নামঘৰে সহায় কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে মানুহৰ মাজত সহযোগিতা আৰু সামাজিক দায়িত্ববোধ বৃদ্ধি পায়। নামঘৰে গাঁৱৰ মানুহৰ মাজত পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক সুদৃঢ় কৰাত সহায় কৰে। কোনো সামাজিক বা প্ৰাকৃতিক সমস্যাৰ সময়ত ৰাইজে একেলগে আলোচনা কৰি সমাধানৰ পথ বিচাৰে। এইদৰে নামঘৰ গাঁওসমাজৰ ঐক্য আৰু সহযোগিতাৰ এক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছে। ==অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বিকাশত নামঘৰৰ অৱদান== অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বিকাশত নামঘৰৰ অৱদান বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। নামঘৰৰ সৈতে বৰগীত, অংকীয়া নাট, ভাওনা, সত্ৰীয়া নৃত্য আৰু বিভিন্ন ধৰ্মীয়-সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা জড়িত হৈ আছে। শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱে সৃষ্টি কৰা সাহিত্য, সংগীত আৰু নাট্যকলাৰ চৰ্চাৰ ক্ষেত্ৰ হিচাপেও নামঘৰে গুৰুত্ব লাভ কৰিছে। নামঘৰত বিভিন্ন সময়ত ভাওনা অনুষ্ঠিত কৰা হয়। ভাওনাৰ জৰিয়তে পৌৰাণিক কাহিনী আৰু ধৰ্মীয় আদৰ্শ নাট্যৰূপত দৰ্শকৰ আগত উপস্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত মানুহে মনোৰঞ্জনৰ লগতে নৈতিক আৰু সামাজিক শিক্ষা লাভ কৰে। বৰগীত আৰু নাম-কীৰ্তনৰ চৰ্চাই অসমীয়া সংগীতৰ পৰম্পৰাক সমৃদ্ধ কৰিছে। নামঘৰৰ জৰিয়তে এই সাংস্কৃতিক সম্পদসমূহ এটা প্ৰজন্মৰ পৰা আন এটা প্ৰজন্মলৈ প্ৰবাহিত হৈ আহিছে। ==নামঘৰ আৰু সত্ৰৰ সম্পৰ্ক== অসমৰ নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত নামঘৰ আৰু সত্ৰ দুয়োটাই গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰে। সত্ৰ হৈছে নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্ম, শিক্ষা, সাহিত্য আৰু সাংস্কৃতিক চৰ্চাৰ এক সংগঠিত প্ৰতিষ্ঠান। আনহাতে, নামঘৰ হৈছে গাঁও বা অঞ্চলভিত্তিক সামূহিক উপাসনা আৰু সামাজিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰ। সত্ৰসমূহে ধৰ্মীয় শিক্ষা, সাহিত্য, সংগীত, নৃত্য আৰু নাট্যকলাৰ চৰ্চা আৰু সংৰক্ষণত ভূমিকা পালন কৰে। নামঘৰসমূহে এই আদৰ্শ আৰু সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সাধাৰণ ৰাইজৰ মাজলৈ লৈ যায়। সেয়েহে নামঘৰ আৰু সত্ৰক অসমৰ নৱবৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ পৰস্পৰ সম্পৰ্কযুক্ত দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান বুলি ক’ব পাৰি। ==নামঘৰ আৰু সামাজিক সমন্বয়== নামঘৰৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে সামাজিক সমন্বয়ৰ ধাৰণা। শংকৰদেৱৰ ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আদৰ্শত মানৱতা, ভক্তি আৰু সম্প্ৰীতিৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। নামঘৰে বিভিন্ন সামাজিক পৰিচয়ৰ মানুহক একেলগে বহি ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে। নামঘৰৰ সামূহিক পৰিৱেশে মানুহৰ মাজত পাৰস্পৰিক সন্মান আৰু সহযোগিতাৰ মনোভাৱ গঢ়ি তোলাত সহায় কৰে। অৱশ্যে বিভিন্ন অঞ্চল আৰু নামঘৰত সামাজিক পৰম্পৰা আৰু অংশগ্ৰহণৰ ধৰণ একে নহ'বও পাৰে। তথাপি অসমীয়া সমাজৰ সাংস্কৃতিক ঐক্য আৰু সামূহিক জীৱনৰ ক্ষেত্ৰত নামঘৰৰ ভূমিকা উল্লেখযোগ্য। ==বৰ্তমান সময়ত নামঘৰৰ প্ৰাসংগিকতা== আধুনিক সমাজ ব্যৱস্থাত শিক্ষা, নগৰীকৰণ আৰু প্ৰযুক্তিৰ বিকাশৰ ফলত মানুহৰ জীৱনধাৰাত বহু পৰিৱৰ্তন আহিছে। তথাপি নামঘৰৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব বৰ্তমান সময়তো অব্যাহত আছে। আজিও অসমৰ বহু গাঁৱত নামঘৰক কেন্দ্ৰ কৰি বিভিন্ন ধৰ্মীয়, সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। বৰ্তমান সময়ত নামঘৰসমূহত পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি সংৰক্ষণৰ লগতে নতুন প্ৰজন্মক অসমীয়া সাহিত্য, সংগীত, নাট্যকলা আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে পৰিচিত কৰোৱাৰ প্ৰয়োজনীয়তা বৃদ্ধি পাইছে। নামঘৰৰ ঐতিহ্য সংৰক্ষণ, পুৰণি পুথি আৰু সাংস্কৃতিক সামগ্ৰীৰ যত্ন, ভাওনা আৰু বৰগীতৰ চৰ্চা আদি ক্ষেত্ৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া প্ৰয়োজন। ==উপসংহাৰ== সামগ্ৰিকভাৱে ক’ব পাৰি যে নামঘৰ অসমৰ ধৰ্মীয়, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ। মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত গঢ় লৈ উঠা এই অনুষ্ঠানটোৱে অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য, মানৱতা আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয় শক্তিশালী কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। নামঘৰে ধৰ্মীয় উপাসনাৰ লগতে সাহিত্য, সংগীত, নাট্যকলা আৰু সামাজিক সহযোগিতাৰ পৰম্পৰা জীয়াই ৰাখিছে। সেয়েহে নামঘৰক কেৱল উপাসনা গৃহ হিচাপে নহয়, অসমৰ সমাজ আৰু সংস্কৃতিৰ এক ঐতিহাসিক প্ৰতিষ্ঠান হিচাপেও মূল্যায়ন কৰা উচিত। 6pnq4jx5aah9csayw3svwylbfo6gdro 648970 648969 2026-11-01T18:47:13Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 648970 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}}'''[[নামঘৰ]]''' অসমৰ ধৰ্মীয়, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান। ই কেৱল উপাসনা বা নাম-কীৰ্তন কৰাৰ স্থানেই নহয়, বৰং [[অসমীয়া]] সমাজৰ ঐক্য, সংস্কৃতি, শিক্ষা আৰু সামাজিক সম্প্ৰীতিৰ এক কেন্দ্ৰ হিচাপেও পৰিচিত। অসমৰ গাঁওসমূহত নামঘৰে দীৰ্ঘদিন ধৰি মানুহৰ সামাজিক জীৱনৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। নামঘৰৰ জৰিয়তে মানুহে ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ লগতে সামাজিক দায়িত্ব, নৈতিকতা, সহযোগিতা আৰু সামূহিক জীৱনৰ শিক্ষা লাভ কৰে। ==নামঘৰৰ উৎপত্তি আৰু ঐতিহাসিক পটভূমি== অসমত নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ বিকাশৰ সৈতে নামঘৰৰ উৎপত্তি আৰু প্ৰসাৰ গভীৰভাৱে জড়িত। পঞ্চদশ আৰু ষোড়শ শতিকাত মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে একশৰণ নামধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰি অসমৰ ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক জীৱনত এক নতুন পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা কৰিছিল। তেওঁৰ ধৰ্মীয় আদৰ্শৰ মূল ভিত্তি আছিল এক ঈশ্বৰৰ প্ৰতি ভক্তি, নাম-কীৰ্তন আৰু মানৱীয় মূল্যবোধ। সেই সময়ত সমাজত বিভিন্ন ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, জাতিভেদ আৰু সামাজিক বিভাজনৰ প্ৰভাৱ আছিল। শংকৰদেৱে সহজ-সৰল উপাসনা পদ্ধতিৰ জৰিয়তে সাধাৰণ মানুহৰ মাজত ভক্তিৰ আদৰ্শ প্ৰচাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। এই উদ্দেশ্য পূৰণৰ বাবে নামঘৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাধ্যম হৈ পৰে। নামঘৰত মানুহে একেলগে বহি ভগৱানৰ নাম-প্ৰসংগ, কীৰ্তন আৰু ধৰ্মীয় আলোচনা কৰিব পাৰে। নামঘৰৰ ধাৰণাই পৰৱৰ্তী সময়ত অসমৰ বিভিন্ অঞ্চললৈ বিস্তাৰ লাভ কৰে। গাঁওসমূহত ৰাইজে একেলগে নামঘৰ নিৰ্মাণ কৰি ইয়াক ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক কাম-কাজৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তোলে। ==নামঘৰৰ গঠন আৰু স্থাপত্য== নামঘৰৰ গঠন সাধাৰণতে সহজ-সৰল আৰু স্থানীয় পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খোৱা। পৰম্পৰাগতভাৱে নামঘৰ নিৰ্মাণত বাঁহ, কাঠ, খেৰ আৰু অন্যান্য স্থানীয় সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। বৰ্তমান সময়ত ইটা, বালি, চিমেণ্ট আৰু টিন আদি সামগ্ৰীৰে বহু নামঘৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। নামঘৰৰ ভিতৰৰ অংশত ভক্তসকলে বহি নাম-প্ৰসংগ কৰিব পৰাকৈ মুকলি ঠাই থাকে। নামঘৰৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈছে মণিকূট। মণিকূটত ধৰ্মীয় পুথি আৰু উপাসনাৰ সৈতে জড়িত সামগ্ৰী সংৰক্ষণ কৰা হয়। নামঘৰৰ মূল প্ৰাৰ্থনা গৃহত ভক্তসকলে একেলগে বহি নাম-কীৰ্তন আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰে। নামঘৰৰ গঠন অঞ্চলভেদে কিছু পৃথক হ’ব পাৰে। তথাপি ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে ৰাইজৰ সামূহিক উপাসনা আৰু সাংস্কৃতিক চৰ্চাৰ বাবে এক উপযুক্ত স্থান সৃষ্টি কৰা। ==ধৰ্মীয় গুৰুত্ব== নামঘৰৰ প্ৰধান উদ্দেশ্য হৈছে একশৰণ নামধৰ্মৰ আদৰ্শ অনুসৰি নাম-প্ৰসংগ আৰু ভক্তিৰ চৰ্চা কৰা। ইয়াত নিয়মিতভাৱে নাম-কীৰ্তন, ভাগৱত পাঠ, কীৰ্তন-ঘোষা পাঠ আৰু অন্যান্য ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। শংকৰদেৱৰ ৰচিত ‘কীৰ্তন-ঘোষা’ আৰু অন্যান্য বৈষ্ণৱ সাহিত্য নামঘৰৰ ধৰ্মীয় কাৰ্যকলাপৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। নামঘৰত ভক্তসকলে একেলগে বহি ধৰ্মীয় গ্ৰন্থ পাঠ আৰু শ্ৰৱণ কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে ধৰ্মীয় শিক্ষা আৰু নৈতিক আদৰ্শৰ প্ৰচাৰ হয়। নামঘৰে সাধাৰণ মানুহৰ বাবে ধৰ্মীয় চৰ্চাৰ এক সহজ পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰিছে। ইয়াত ধৰ্মীয় জ্ঞান লাভৰ বাবে জটিল আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ প্ৰয়োজন নহয়। নাম-কীৰ্তন আৰু ভক্তিৰ জৰিয়তে ঈশ্বৰৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা প্ৰকাশ কৰাই ইয়াৰ অন্যতম মূল আদৰ্শ। ==সামাজিক জীৱনত নামঘৰৰ ভূমিকা== নামঘৰ কেৱল ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান নহয়; ই অসমৰ গ্ৰাম্য সমাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক প্ৰতিষ্ঠানো। গাঁৱৰ বিভিন্ন সামাজিক কাম-কাজত নামঘৰৰ ভূমিকা দেখা যায়। গাঁৱৰ ৰাইজে বিভিন্ন বিষয়ত আলোচনা কৰিবলৈ আৰু সামূহিক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিবলৈ নামঘৰত একত্ৰিত হয়। গাঁৱৰ উন্নয়ন, সামাজিক সমস্যা, উৎসৱ-পাৰ্বণ, পৰিয়ালৰ বিভিন্ন অনুষ্ঠান আৰু জনকল্যাণমূলক কাম-কাজৰ ক্ষেত্ৰতো নামঘৰে সহায় কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে মানুহৰ মাজত সহযোগিতা আৰু সামাজিক দায়িত্ববোধ বৃদ্ধি পায়। নামঘৰে গাঁৱৰ মানুহৰ মাজত পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক সুদৃঢ় কৰাত সহায় কৰে। কোনো সামাজিক বা প্ৰাকৃতিক সমস্যাৰ সময়ত ৰাইজে একেলগে আলোচনা কৰি সমাধানৰ পথ বিচাৰে। এইদৰে নামঘৰ গাঁওসমাজৰ ঐক্য আৰু সহযোগিতাৰ এক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছে। ==অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বিকাশত নামঘৰৰ অৱদান== অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বিকাশত নামঘৰৰ অৱদান বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। নামঘৰৰ সৈতে বৰগীত, অংকীয়া নাট, ভাওনা, সত্ৰীয়া নৃত্য আৰু বিভিন্ন ধৰ্মীয়-সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা জড়িত হৈ আছে। শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱে সৃষ্টি কৰা সাহিত্য, সংগীত আৰু নাট্যকলাৰ চৰ্চাৰ ক্ষেত্ৰ হিচাপেও নামঘৰে গুৰুত্ব লাভ কৰিছে। নামঘৰত বিভিন্ন সময়ত ভাওনা অনুষ্ঠিত কৰা হয়। ভাওনাৰ জৰিয়তে পৌৰাণিক কাহিনী আৰু ধৰ্মীয় আদৰ্শ নাট্যৰূপত দৰ্শকৰ আগত উপস্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত মানুহে মনোৰঞ্জনৰ লগতে নৈতিক আৰু সামাজিক শিক্ষা লাভ কৰে। বৰগীত আৰু নাম-কীৰ্তনৰ চৰ্চাই অসমীয়া সংগীতৰ পৰম্পৰাক সমৃদ্ধ কৰিছে। নামঘৰৰ জৰিয়তে এই সাংস্কৃতিক সম্পদসমূহ এটা প্ৰজন্মৰ পৰা আন এটা প্ৰজন্মলৈ প্ৰবাহিত হৈ আহিছে। ==নামঘৰ আৰু সত্ৰৰ সম্পৰ্ক== অসমৰ নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত নামঘৰ আৰু সত্ৰ দুয়োটাই গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰে। সত্ৰ হৈছে নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্ম, শিক্ষা, সাহিত্য আৰু সাংস্কৃতিক চৰ্চাৰ এক সংগঠিত প্ৰতিষ্ঠান। আনহাতে, নামঘৰ হৈছে গাঁও বা অঞ্চলভিত্তিক সামূহিক উপাসনা আৰু সামাজিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰ। সত্ৰসমূহে ধৰ্মীয় শিক্ষা, সাহিত্য, সংগীত, নৃত্য আৰু নাট্যকলাৰ চৰ্চা আৰু সংৰক্ষণত ভূমিকা পালন কৰে। নামঘৰসমূহে এই আদৰ্শ আৰু সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সাধাৰণ ৰাইজৰ মাজলৈ লৈ যায়। সেয়েহে নামঘৰ আৰু সত্ৰক অসমৰ নৱবৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ পৰস্পৰ সম্পৰ্কযুক্ত দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান বুলি ক’ব পাৰি। ==নামঘৰ আৰু সামাজিক সমন্বয়== নামঘৰৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে সামাজিক সমন্বয়ৰ ধাৰণা। শংকৰদেৱৰ ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আদৰ্শত মানৱতা, ভক্তি আৰু সম্প্ৰীতিৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। নামঘৰে বিভিন্ন সামাজিক পৰিচয়ৰ মানুহক একেলগে বহি ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে। নামঘৰৰ সামূহিক পৰিৱেশে মানুহৰ মাজত পাৰস্পৰিক সন্মান আৰু সহযোগিতাৰ মনোভাৱ গঢ়ি তোলাত সহায় কৰে। অৱশ্যে বিভিন্ন অঞ্চল আৰু নামঘৰত সামাজিক পৰম্পৰা আৰু অংশগ্ৰহণৰ ধৰণ একে নহ'বও পাৰে। তথাপি অসমীয়া সমাজৰ সাংস্কৃতিক ঐক্য আৰু সামূহিক জীৱনৰ ক্ষেত্ৰত নামঘৰৰ ভূমিকা উল্লেখযোগ্য। ==বৰ্তমান সময়ত নামঘৰৰ প্ৰাসংগিকতা== আধুনিক সমাজ ব্যৱস্থাত শিক্ষা, নগৰীকৰণ আৰু প্ৰযুক্তিৰ বিকাশৰ ফলত মানুহৰ জীৱনধাৰাত বহু পৰিৱৰ্তন আহিছে। তথাপি নামঘৰৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব বৰ্তমান সময়তো অব্যাহত আছে। আজিও অসমৰ বহু গাঁৱত নামঘৰক কেন্দ্ৰ কৰি বিভিন্ন ধৰ্মীয়, সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। বৰ্তমান সময়ত নামঘৰসমূহত পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি সংৰক্ষণৰ লগতে নতুন প্ৰজন্মক অসমীয়া সাহিত্য, সংগীত, নাট্যকলা আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে পৰিচিত কৰোৱাৰ প্ৰয়োজনীয়তা বৃদ্ধি পাইছে। নামঘৰৰ ঐতিহ্য সংৰক্ষণ, পুৰণি পুথি আৰু সাংস্কৃতিক সামগ্ৰীৰ যত্ন, ভাওনা আৰু বৰগীতৰ চৰ্চা আদি ক্ষেত্ৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া প্ৰয়োজন। ==উপসংহাৰ== সামগ্ৰিকভাৱে ক’ব পাৰি যে নামঘৰ অসমৰ ধৰ্মীয়, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ। মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত গঢ় লৈ উঠা এই অনুষ্ঠানটোৱে অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য, মানৱতা আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয় শক্তিশালী কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। নামঘৰে ধৰ্মীয় উপাসনাৰ লগতে সাহিত্য, সংগীত, নাট্যকলা আৰু সামাজিক সহযোগিতাৰ পৰম্পৰা জীয়াই ৰাখিছে। সেয়েহে নামঘৰক কেৱল উপাসনা গৃহ হিচাপে নহয়, অসমৰ সমাজ আৰু সংস্কৃতিৰ এক ঐতিহাসিক প্ৰতিষ্ঠান হিচাপেও মূল্যায়ন কৰা উচিত। pep6pt3tyeflxtdk2fv3xs0z9cdzk6h 648971 648970 2026-11-01T18:49:51Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 648971 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}}{{wikify}{'''[[নামঘৰ]]''' অসমৰ ধৰ্মীয়, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান। ই কেৱল উপাসনা বা নাম-কীৰ্তন কৰাৰ স্থানেই নহয়, বৰং [[অসমীয়া]] সমাজৰ ঐক্য, সংস্কৃতি, শিক্ষা আৰু সামাজিক সম্প্ৰীতিৰ এক কেন্দ্ৰ হিচাপেও পৰিচিত। অসমৰ গাঁওসমূহত নামঘৰে দীৰ্ঘদিন ধৰি মানুহৰ সামাজিক জীৱনৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। নামঘৰৰ জৰিয়তে মানুহে ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ লগতে সামাজিক দায়িত্ব, নৈতিকতা, সহযোগিতা আৰু সামূহিক জীৱনৰ শিক্ষা লাভ কৰে। ==নামঘৰৰ উৎপত্তি আৰু ঐতিহাসিক পটভূমি== অসমত নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ বিকাশৰ সৈতে নামঘৰৰ উৎপত্তি আৰু প্ৰসাৰ গভীৰভাৱে জড়িত। পঞ্চদশ আৰু ষোড়শ শতিকাত মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে একশৰণ নামধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰি অসমৰ ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক জীৱনত এক নতুন পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা কৰিছিল। তেওঁৰ ধৰ্মীয় আদৰ্শৰ মূল ভিত্তি আছিল এক ঈশ্বৰৰ প্ৰতি ভক্তি, নাম-কীৰ্তন আৰু মানৱীয় মূল্যবোধ। সেই সময়ত সমাজত বিভিন্ন ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, জাতিভেদ আৰু সামাজিক বিভাজনৰ প্ৰভাৱ আছিল। শংকৰদেৱে সহজ-সৰল উপাসনা পদ্ধতিৰ জৰিয়তে সাধাৰণ মানুহৰ মাজত ভক্তিৰ আদৰ্শ প্ৰচাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। এই উদ্দেশ্য পূৰণৰ বাবে নামঘৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাধ্যম হৈ পৰে। নামঘৰত মানুহে একেলগে বহি ভগৱানৰ নাম-প্ৰসংগ, কীৰ্তন আৰু ধৰ্মীয় আলোচনা কৰিব পাৰে। নামঘৰৰ ধাৰণাই পৰৱৰ্তী সময়ত অসমৰ বিভিন্ অঞ্চললৈ বিস্তাৰ লাভ কৰে। গাঁওসমূহত ৰাইজে একেলগে নামঘৰ নিৰ্মাণ কৰি ইয়াক ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক কাম-কাজৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তোলে। ==নামঘৰৰ গঠন আৰু স্থাপত্য== নামঘৰৰ গঠন সাধাৰণতে সহজ-সৰল আৰু স্থানীয় পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খোৱা। পৰম্পৰাগতভাৱে নামঘৰ নিৰ্মাণত বাঁহ, কাঠ, খেৰ আৰু অন্যান্য স্থানীয় সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। বৰ্তমান সময়ত ইটা, বালি, চিমেণ্ট আৰু টিন আদি সামগ্ৰীৰে বহু নামঘৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। নামঘৰৰ ভিতৰৰ অংশত ভক্তসকলে বহি নাম-প্ৰসংগ কৰিব পৰাকৈ মুকলি ঠাই থাকে। নামঘৰৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈছে মণিকূট। মণিকূটত ধৰ্মীয় পুথি আৰু উপাসনাৰ সৈতে জড়িত সামগ্ৰী সংৰক্ষণ কৰা হয়। নামঘৰৰ মূল প্ৰাৰ্থনা গৃহত ভক্তসকলে একেলগে বহি নাম-কীৰ্তন আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰে। নামঘৰৰ গঠন অঞ্চলভেদে কিছু পৃথক হ’ব পাৰে। তথাপি ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে ৰাইজৰ সামূহিক উপাসনা আৰু সাংস্কৃতিক চৰ্চাৰ বাবে এক উপযুক্ত স্থান সৃষ্টি কৰা। ==ধৰ্মীয় গুৰুত্ব== নামঘৰৰ প্ৰধান উদ্দেশ্য হৈছে একশৰণ নামধৰ্মৰ আদৰ্শ অনুসৰি নাম-প্ৰসংগ আৰু ভক্তিৰ চৰ্চা কৰা। ইয়াত নিয়মিতভাৱে নাম-কীৰ্তন, ভাগৱত পাঠ, কীৰ্তন-ঘোষা পাঠ আৰু অন্যান্য ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। শংকৰদেৱৰ ৰচিত ‘কীৰ্তন-ঘোষা’ আৰু অন্যান্য বৈষ্ণৱ সাহিত্য নামঘৰৰ ধৰ্মীয় কাৰ্যকলাপৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। নামঘৰত ভক্তসকলে একেলগে বহি ধৰ্মীয় গ্ৰন্থ পাঠ আৰু শ্ৰৱণ কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে ধৰ্মীয় শিক্ষা আৰু নৈতিক আদৰ্শৰ প্ৰচাৰ হয়। নামঘৰে সাধাৰণ মানুহৰ বাবে ধৰ্মীয় চৰ্চাৰ এক সহজ পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰিছে। ইয়াত ধৰ্মীয় জ্ঞান লাভৰ বাবে জটিল আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ প্ৰয়োজন নহয়। নাম-কীৰ্তন আৰু ভক্তিৰ জৰিয়তে ঈশ্বৰৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা প্ৰকাশ কৰাই ইয়াৰ অন্যতম মূল আদৰ্শ। ==সামাজিক জীৱনত নামঘৰৰ ভূমিকা== নামঘৰ কেৱল ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান নহয়; ই অসমৰ গ্ৰাম্য সমাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক প্ৰতিষ্ঠানো। গাঁৱৰ বিভিন্ন সামাজিক কাম-কাজত নামঘৰৰ ভূমিকা দেখা যায়। গাঁৱৰ ৰাইজে বিভিন্ন বিষয়ত আলোচনা কৰিবলৈ আৰু সামূহিক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিবলৈ নামঘৰত একত্ৰিত হয়। গাঁৱৰ উন্নয়ন, সামাজিক সমস্যা, উৎসৱ-পাৰ্বণ, পৰিয়ালৰ বিভিন্ন অনুষ্ঠান আৰু জনকল্যাণমূলক কাম-কাজৰ ক্ষেত্ৰতো নামঘৰে সহায় কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে মানুহৰ মাজত সহযোগিতা আৰু সামাজিক দায়িত্ববোধ বৃদ্ধি পায়। নামঘৰে গাঁৱৰ মানুহৰ মাজত পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক সুদৃঢ় কৰাত সহায় কৰে। কোনো সামাজিক বা প্ৰাকৃতিক সমস্যাৰ সময়ত ৰাইজে একেলগে আলোচনা কৰি সমাধানৰ পথ বিচাৰে। এইদৰে নামঘৰ গাঁওসমাজৰ ঐক্য আৰু সহযোগিতাৰ এক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছে। ==অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বিকাশত নামঘৰৰ অৱদান== অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বিকাশত নামঘৰৰ অৱদান বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। নামঘৰৰ সৈতে বৰগীত, অংকীয়া নাট, ভাওনা, সত্ৰীয়া নৃত্য আৰু বিভিন্ন ধৰ্মীয়-সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা জড়িত হৈ আছে। শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱে সৃষ্টি কৰা সাহিত্য, সংগীত আৰু নাট্যকলাৰ চৰ্চাৰ ক্ষেত্ৰ হিচাপেও নামঘৰে গুৰুত্ব লাভ কৰিছে। নামঘৰত বিভিন্ন সময়ত ভাওনা অনুষ্ঠিত কৰা হয়। ভাওনাৰ জৰিয়তে পৌৰাণিক কাহিনী আৰু ধৰ্মীয় আদৰ্শ নাট্যৰূপত দৰ্শকৰ আগত উপস্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত মানুহে মনোৰঞ্জনৰ লগতে নৈতিক আৰু সামাজিক শিক্ষা লাভ কৰে। বৰগীত আৰু নাম-কীৰ্তনৰ চৰ্চাই অসমীয়া সংগীতৰ পৰম্পৰাক সমৃদ্ধ কৰিছে। নামঘৰৰ জৰিয়তে এই সাংস্কৃতিক সম্পদসমূহ এটা প্ৰজন্মৰ পৰা আন এটা প্ৰজন্মলৈ প্ৰবাহিত হৈ আহিছে। ==নামঘৰ আৰু সত্ৰৰ সম্পৰ্ক== অসমৰ নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত নামঘৰ আৰু সত্ৰ দুয়োটাই গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰে। সত্ৰ হৈছে নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্ম, শিক্ষা, সাহিত্য আৰু সাংস্কৃতিক চৰ্চাৰ এক সংগঠিত প্ৰতিষ্ঠান। আনহাতে, নামঘৰ হৈছে গাঁও বা অঞ্চলভিত্তিক সামূহিক উপাসনা আৰু সামাজিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰ। সত্ৰসমূহে ধৰ্মীয় শিক্ষা, সাহিত্য, সংগীত, নৃত্য আৰু নাট্যকলাৰ চৰ্চা আৰু সংৰক্ষণত ভূমিকা পালন কৰে। নামঘৰসমূহে এই আদৰ্শ আৰু সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সাধাৰণ ৰাইজৰ মাজলৈ লৈ যায়। সেয়েহে নামঘৰ আৰু সত্ৰক অসমৰ নৱবৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ পৰস্পৰ সম্পৰ্কযুক্ত দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান বুলি ক’ব পাৰি। ==নামঘৰ আৰু সামাজিক সমন্বয়== নামঘৰৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে সামাজিক সমন্বয়ৰ ধাৰণা। শংকৰদেৱৰ ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আদৰ্শত মানৱতা, ভক্তি আৰু সম্প্ৰীতিৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। নামঘৰে বিভিন্ন সামাজিক পৰিচয়ৰ মানুহক একেলগে বহি ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে। নামঘৰৰ সামূহিক পৰিৱেশে মানুহৰ মাজত পাৰস্পৰিক সন্মান আৰু সহযোগিতাৰ মনোভাৱ গঢ়ি তোলাত সহায় কৰে। অৱশ্যে বিভিন্ন অঞ্চল আৰু নামঘৰত সামাজিক পৰম্পৰা আৰু অংশগ্ৰহণৰ ধৰণ একে নহ'বও পাৰে। তথাপি অসমীয়া সমাজৰ সাংস্কৃতিক ঐক্য আৰু সামূহিক জীৱনৰ ক্ষেত্ৰত নামঘৰৰ ভূমিকা উল্লেখযোগ্য। ==বৰ্তমান সময়ত নামঘৰৰ প্ৰাসংগিকতা== আধুনিক সমাজ ব্যৱস্থাত শিক্ষা, নগৰীকৰণ আৰু প্ৰযুক্তিৰ বিকাশৰ ফলত মানুহৰ জীৱনধাৰাত বহু পৰিৱৰ্তন আহিছে। তথাপি নামঘৰৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব বৰ্তমান সময়তো অব্যাহত আছে। আজিও অসমৰ বহু গাঁৱত নামঘৰক কেন্দ্ৰ কৰি বিভিন্ন ধৰ্মীয়, সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। বৰ্তমান সময়ত নামঘৰসমূহত পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি সংৰক্ষণৰ লগতে নতুন প্ৰজন্মক অসমীয়া সাহিত্য, সংগীত, নাট্যকলা আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে পৰিচিত কৰোৱাৰ প্ৰয়োজনীয়তা বৃদ্ধি পাইছে। নামঘৰৰ ঐতিহ্য সংৰক্ষণ, পুৰণি পুথি আৰু সাংস্কৃতিক সামগ্ৰীৰ যত্ন, ভাওনা আৰু বৰগীতৰ চৰ্চা আদি ক্ষেত্ৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া প্ৰয়োজন। ==উপসংহাৰ== সামগ্ৰিকভাৱে ক’ব পাৰি যে নামঘৰ অসমৰ ধৰ্মীয়, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ। মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত গঢ় লৈ উঠা এই অনুষ্ঠানটোৱে অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য, মানৱতা আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয় শক্তিশালী কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। নামঘৰে ধৰ্মীয় উপাসনাৰ লগতে সাহিত্য, সংগীত, নাট্যকলা আৰু সামাজিক সহযোগিতাৰ পৰম্পৰা জীয়াই ৰাখিছে। সেয়েহে নামঘৰক কেৱল উপাসনা গৃহ হিচাপে নহয়, অসমৰ সমাজ আৰু সংস্কৃতিৰ এক ঐতিহাসিক প্ৰতিষ্ঠান হিচাপেও মূল্যায়ন কৰা উচিত। 1ac0ta0tfmqzub35ues7id2p7ftfgbs 648972 648971 2026-11-01T18:50:06Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 648972 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}}{{wikify}}'''[[নামঘৰ]]''' অসমৰ ধৰ্মীয়, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান। ই কেৱল উপাসনা বা নাম-কীৰ্তন কৰাৰ স্থানেই নহয়, বৰং [[অসমীয়া]] সমাজৰ ঐক্য, সংস্কৃতি, শিক্ষা আৰু সামাজিক সম্প্ৰীতিৰ এক কেন্দ্ৰ হিচাপেও পৰিচিত। অসমৰ গাঁওসমূহত নামঘৰে দীৰ্ঘদিন ধৰি মানুহৰ সামাজিক জীৱনৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। নামঘৰৰ জৰিয়তে মানুহে ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ লগতে সামাজিক দায়িত্ব, নৈতিকতা, সহযোগিতা আৰু সামূহিক জীৱনৰ শিক্ষা লাভ কৰে। ==নামঘৰৰ উৎপত্তি আৰু ঐতিহাসিক পটভূমি== অসমত নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ বিকাশৰ সৈতে নামঘৰৰ উৎপত্তি আৰু প্ৰসাৰ গভীৰভাৱে জড়িত। পঞ্চদশ আৰু ষোড়শ শতিকাত মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে একশৰণ নামধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰি অসমৰ ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক জীৱনত এক নতুন পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা কৰিছিল। তেওঁৰ ধৰ্মীয় আদৰ্শৰ মূল ভিত্তি আছিল এক ঈশ্বৰৰ প্ৰতি ভক্তি, নাম-কীৰ্তন আৰু মানৱীয় মূল্যবোধ। সেই সময়ত সমাজত বিভিন্ন ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, জাতিভেদ আৰু সামাজিক বিভাজনৰ প্ৰভাৱ আছিল। শংকৰদেৱে সহজ-সৰল উপাসনা পদ্ধতিৰ জৰিয়তে সাধাৰণ মানুহৰ মাজত ভক্তিৰ আদৰ্শ প্ৰচাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। এই উদ্দেশ্য পূৰণৰ বাবে নামঘৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাধ্যম হৈ পৰে। নামঘৰত মানুহে একেলগে বহি ভগৱানৰ নাম-প্ৰসংগ, কীৰ্তন আৰু ধৰ্মীয় আলোচনা কৰিব পাৰে। নামঘৰৰ ধাৰণাই পৰৱৰ্তী সময়ত অসমৰ বিভিন্ অঞ্চললৈ বিস্তাৰ লাভ কৰে। গাঁওসমূহত ৰাইজে একেলগে নামঘৰ নিৰ্মাণ কৰি ইয়াক ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক কাম-কাজৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তোলে। ==নামঘৰৰ গঠন আৰু স্থাপত্য== নামঘৰৰ গঠন সাধাৰণতে সহজ-সৰল আৰু স্থানীয় পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খোৱা। পৰম্পৰাগতভাৱে নামঘৰ নিৰ্মাণত বাঁহ, কাঠ, খেৰ আৰু অন্যান্য স্থানীয় সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। বৰ্তমান সময়ত ইটা, বালি, চিমেণ্ট আৰু টিন আদি সামগ্ৰীৰে বহু নামঘৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। নামঘৰৰ ভিতৰৰ অংশত ভক্তসকলে বহি নাম-প্ৰসংগ কৰিব পৰাকৈ মুকলি ঠাই থাকে। নামঘৰৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈছে মণিকূট। মণিকূটত ধৰ্মীয় পুথি আৰু উপাসনাৰ সৈতে জড়িত সামগ্ৰী সংৰক্ষণ কৰা হয়। নামঘৰৰ মূল প্ৰাৰ্থনা গৃহত ভক্তসকলে একেলগে বহি নাম-কীৰ্তন আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰে। নামঘৰৰ গঠন অঞ্চলভেদে কিছু পৃথক হ’ব পাৰে। তথাপি ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে ৰাইজৰ সামূহিক উপাসনা আৰু সাংস্কৃতিক চৰ্চাৰ বাবে এক উপযুক্ত স্থান সৃষ্টি কৰা। ==ধৰ্মীয় গুৰুত্ব== নামঘৰৰ প্ৰধান উদ্দেশ্য হৈছে একশৰণ নামধৰ্মৰ আদৰ্শ অনুসৰি নাম-প্ৰসংগ আৰু ভক্তিৰ চৰ্চা কৰা। ইয়াত নিয়মিতভাৱে নাম-কীৰ্তন, ভাগৱত পাঠ, কীৰ্তন-ঘোষা পাঠ আৰু অন্যান্য ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। শংকৰদেৱৰ ৰচিত ‘কীৰ্তন-ঘোষা’ আৰু অন্যান্য বৈষ্ণৱ সাহিত্য নামঘৰৰ ধৰ্মীয় কাৰ্যকলাপৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। নামঘৰত ভক্তসকলে একেলগে বহি ধৰ্মীয় গ্ৰন্থ পাঠ আৰু শ্ৰৱণ কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে ধৰ্মীয় শিক্ষা আৰু নৈতিক আদৰ্শৰ প্ৰচাৰ হয়। নামঘৰে সাধাৰণ মানুহৰ বাবে ধৰ্মীয় চৰ্চাৰ এক সহজ পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰিছে। ইয়াত ধৰ্মীয় জ্ঞান লাভৰ বাবে জটিল আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ প্ৰয়োজন নহয়। নাম-কীৰ্তন আৰু ভক্তিৰ জৰিয়তে ঈশ্বৰৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা প্ৰকাশ কৰাই ইয়াৰ অন্যতম মূল আদৰ্শ। ==সামাজিক জীৱনত নামঘৰৰ ভূমিকা== নামঘৰ কেৱল ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান নহয়; ই অসমৰ গ্ৰাম্য সমাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক প্ৰতিষ্ঠানো। গাঁৱৰ বিভিন্ন সামাজিক কাম-কাজত নামঘৰৰ ভূমিকা দেখা যায়। গাঁৱৰ ৰাইজে বিভিন্ন বিষয়ত আলোচনা কৰিবলৈ আৰু সামূহিক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিবলৈ নামঘৰত একত্ৰিত হয়। গাঁৱৰ উন্নয়ন, সামাজিক সমস্যা, উৎসৱ-পাৰ্বণ, পৰিয়ালৰ বিভিন্ন অনুষ্ঠান আৰু জনকল্যাণমূলক কাম-কাজৰ ক্ষেত্ৰতো নামঘৰে সহায় কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে মানুহৰ মাজত সহযোগিতা আৰু সামাজিক দায়িত্ববোধ বৃদ্ধি পায়। নামঘৰে গাঁৱৰ মানুহৰ মাজত পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক সুদৃঢ় কৰাত সহায় কৰে। কোনো সামাজিক বা প্ৰাকৃতিক সমস্যাৰ সময়ত ৰাইজে একেলগে আলোচনা কৰি সমাধানৰ পথ বিচাৰে। এইদৰে নামঘৰ গাঁওসমাজৰ ঐক্য আৰু সহযোগিতাৰ এক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছে। ==অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বিকাশত নামঘৰৰ অৱদান== অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বিকাশত নামঘৰৰ অৱদান বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। নামঘৰৰ সৈতে বৰগীত, অংকীয়া নাট, ভাওনা, সত্ৰীয়া নৃত্য আৰু বিভিন্ন ধৰ্মীয়-সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা জড়িত হৈ আছে। শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱে সৃষ্টি কৰা সাহিত্য, সংগীত আৰু নাট্যকলাৰ চৰ্চাৰ ক্ষেত্ৰ হিচাপেও নামঘৰে গুৰুত্ব লাভ কৰিছে। নামঘৰত বিভিন্ন সময়ত ভাওনা অনুষ্ঠিত কৰা হয়। ভাওনাৰ জৰিয়তে পৌৰাণিক কাহিনী আৰু ধৰ্মীয় আদৰ্শ নাট্যৰূপত দৰ্শকৰ আগত উপস্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত মানুহে মনোৰঞ্জনৰ লগতে নৈতিক আৰু সামাজিক শিক্ষা লাভ কৰে। বৰগীত আৰু নাম-কীৰ্তনৰ চৰ্চাই অসমীয়া সংগীতৰ পৰম্পৰাক সমৃদ্ধ কৰিছে। নামঘৰৰ জৰিয়তে এই সাংস্কৃতিক সম্পদসমূহ এটা প্ৰজন্মৰ পৰা আন এটা প্ৰজন্মলৈ প্ৰবাহিত হৈ আহিছে। ==নামঘৰ আৰু সত্ৰৰ সম্পৰ্ক== অসমৰ নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত নামঘৰ আৰু সত্ৰ দুয়োটাই গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰে। সত্ৰ হৈছে নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্ম, শিক্ষা, সাহিত্য আৰু সাংস্কৃতিক চৰ্চাৰ এক সংগঠিত প্ৰতিষ্ঠান। আনহাতে, নামঘৰ হৈছে গাঁও বা অঞ্চলভিত্তিক সামূহিক উপাসনা আৰু সামাজিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰ। সত্ৰসমূহে ধৰ্মীয় শিক্ষা, সাহিত্য, সংগীত, নৃত্য আৰু নাট্যকলাৰ চৰ্চা আৰু সংৰক্ষণত ভূমিকা পালন কৰে। নামঘৰসমূহে এই আদৰ্শ আৰু সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সাধাৰণ ৰাইজৰ মাজলৈ লৈ যায়। সেয়েহে নামঘৰ আৰু সত্ৰক অসমৰ নৱবৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ পৰস্পৰ সম্পৰ্কযুক্ত দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান বুলি ক’ব পাৰি। ==নামঘৰ আৰু সামাজিক সমন্বয়== নামঘৰৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে সামাজিক সমন্বয়ৰ ধাৰণা। শংকৰদেৱৰ ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আদৰ্শত মানৱতা, ভক্তি আৰু সম্প্ৰীতিৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। নামঘৰে বিভিন্ন সামাজিক পৰিচয়ৰ মানুহক একেলগে বহি ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে। নামঘৰৰ সামূহিক পৰিৱেশে মানুহৰ মাজত পাৰস্পৰিক সন্মান আৰু সহযোগিতাৰ মনোভাৱ গঢ়ি তোলাত সহায় কৰে। অৱশ্যে বিভিন্ন অঞ্চল আৰু নামঘৰত সামাজিক পৰম্পৰা আৰু অংশগ্ৰহণৰ ধৰণ একে নহ'বও পাৰে। তথাপি অসমীয়া সমাজৰ সাংস্কৃতিক ঐক্য আৰু সামূহিক জীৱনৰ ক্ষেত্ৰত নামঘৰৰ ভূমিকা উল্লেখযোগ্য। ==বৰ্তমান সময়ত নামঘৰৰ প্ৰাসংগিকতা== আধুনিক সমাজ ব্যৱস্থাত শিক্ষা, নগৰীকৰণ আৰু প্ৰযুক্তিৰ বিকাশৰ ফলত মানুহৰ জীৱনধাৰাত বহু পৰিৱৰ্তন আহিছে। তথাপি নামঘৰৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব বৰ্তমান সময়তো অব্যাহত আছে। আজিও অসমৰ বহু গাঁৱত নামঘৰক কেন্দ্ৰ কৰি বিভিন্ন ধৰ্মীয়, সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। বৰ্তমান সময়ত নামঘৰসমূহত পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি সংৰক্ষণৰ লগতে নতুন প্ৰজন্মক অসমীয়া সাহিত্য, সংগীত, নাট্যকলা আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে পৰিচিত কৰোৱাৰ প্ৰয়োজনীয়তা বৃদ্ধি পাইছে। নামঘৰৰ ঐতিহ্য সংৰক্ষণ, পুৰণি পুথি আৰু সাংস্কৃতিক সামগ্ৰীৰ যত্ন, ভাওনা আৰু বৰগীতৰ চৰ্চা আদি ক্ষেত্ৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া প্ৰয়োজন। ==উপসংহাৰ== সামগ্ৰিকভাৱে ক’ব পাৰি যে নামঘৰ অসমৰ ধৰ্মীয়, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ। মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত গঢ় লৈ উঠা এই অনুষ্ঠানটোৱে অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য, মানৱতা আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয় শক্তিশালী কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। নামঘৰে ধৰ্মীয় উপাসনাৰ লগতে সাহিত্য, সংগীত, নাট্যকলা আৰু সামাজিক সহযোগিতাৰ পৰম্পৰা জীয়াই ৰাখিছে। সেয়েহে নামঘৰক কেৱল উপাসনা গৃহ হিচাপে নহয়, অসমৰ সমাজ আৰু সংস্কৃতিৰ এক ঐতিহাসিক প্ৰতিষ্ঠান হিচাপেও মূল্যায়ন কৰা উচিত। peq780cmlgn1nd4ymc2ftfvzenr0yuz 648978 648972 2026-11-01T18:56:29Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:বিশেষ সংশোধনৰ প্ৰয়োজন থকা প্ৰবন্ধ]] using [[WP:HC|HotCat]] 648978 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}}{{wikify}}'''[[নামঘৰ]]''' অসমৰ ধৰ্মীয়, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান। ই কেৱল উপাসনা বা নাম-কীৰ্তন কৰাৰ স্থানেই নহয়, বৰং [[অসমীয়া]] সমাজৰ ঐক্য, সংস্কৃতি, শিক্ষা আৰু সামাজিক সম্প্ৰীতিৰ এক কেন্দ্ৰ হিচাপেও পৰিচিত। অসমৰ গাঁওসমূহত নামঘৰে দীৰ্ঘদিন ধৰি মানুহৰ সামাজিক জীৱনৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক বজাই ৰাখিছে। নামঘৰৰ জৰিয়তে মানুহে ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ লগতে সামাজিক দায়িত্ব, নৈতিকতা, সহযোগিতা আৰু সামূহিক জীৱনৰ শিক্ষা লাভ কৰে। ==নামঘৰৰ উৎপত্তি আৰু ঐতিহাসিক পটভূমি== অসমত নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ বিকাশৰ সৈতে নামঘৰৰ উৎপত্তি আৰু প্ৰসাৰ গভীৰভাৱে জড়িত। পঞ্চদশ আৰু ষোড়শ শতিকাত মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে একশৰণ নামধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰি অসমৰ ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক জীৱনত এক নতুন পৰিৱৰ্তনৰ সূচনা কৰিছিল। তেওঁৰ ধৰ্মীয় আদৰ্শৰ মূল ভিত্তি আছিল এক ঈশ্বৰৰ প্ৰতি ভক্তি, নাম-কীৰ্তন আৰু মানৱীয় মূল্যবোধ। সেই সময়ত সমাজত বিভিন্ন ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান, জাতিভেদ আৰু সামাজিক বিভাজনৰ প্ৰভাৱ আছিল। শংকৰদেৱে সহজ-সৰল উপাসনা পদ্ধতিৰ জৰিয়তে সাধাৰণ মানুহৰ মাজত ভক্তিৰ আদৰ্শ প্ৰচাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। এই উদ্দেশ্য পূৰণৰ বাবে নামঘৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাধ্যম হৈ পৰে। নামঘৰত মানুহে একেলগে বহি ভগৱানৰ নাম-প্ৰসংগ, কীৰ্তন আৰু ধৰ্মীয় আলোচনা কৰিব পাৰে। নামঘৰৰ ধাৰণাই পৰৱৰ্তী সময়ত অসমৰ বিভিন্ অঞ্চললৈ বিস্তাৰ লাভ কৰে। গাঁওসমূহত ৰাইজে একেলগে নামঘৰ নিৰ্মাণ কৰি ইয়াক ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক কাম-কাজৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তোলে। ==নামঘৰৰ গঠন আৰু স্থাপত্য== নামঘৰৰ গঠন সাধাৰণতে সহজ-সৰল আৰু স্থানীয় পৰিৱেশৰ সৈতে খাপ খোৱা। পৰম্পৰাগতভাৱে নামঘৰ নিৰ্মাণত বাঁহ, কাঠ, খেৰ আৰু অন্যান্য স্থানীয় সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। বৰ্তমান সময়ত ইটা, বালি, চিমেণ্ট আৰু টিন আদি সামগ্ৰীৰে বহু নামঘৰ নিৰ্মাণ কৰা হয়। নামঘৰৰ ভিতৰৰ অংশত ভক্তসকলে বহি নাম-প্ৰসংগ কৰিব পৰাকৈ মুকলি ঠাই থাকে। নামঘৰৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হৈছে মণিকূট। মণিকূটত ধৰ্মীয় পুথি আৰু উপাসনাৰ সৈতে জড়িত সামগ্ৰী সংৰক্ষণ কৰা হয়। নামঘৰৰ মূল প্ৰাৰ্থনা গৃহত ভক্তসকলে একেলগে বহি নাম-কীৰ্তন আৰু ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰে। নামঘৰৰ গঠন অঞ্চলভেদে কিছু পৃথক হ’ব পাৰে। তথাপি ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে ৰাইজৰ সামূহিক উপাসনা আৰু সাংস্কৃতিক চৰ্চাৰ বাবে এক উপযুক্ত স্থান সৃষ্টি কৰা। ==ধৰ্মীয় গুৰুত্ব== নামঘৰৰ প্ৰধান উদ্দেশ্য হৈছে একশৰণ নামধৰ্মৰ আদৰ্শ অনুসৰি নাম-প্ৰসংগ আৰু ভক্তিৰ চৰ্চা কৰা। ইয়াত নিয়মিতভাৱে নাম-কীৰ্তন, ভাগৱত পাঠ, কীৰ্তন-ঘোষা পাঠ আৰু অন্যান্য ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। শংকৰদেৱৰ ৰচিত ‘কীৰ্তন-ঘোষা’ আৰু অন্যান্য বৈষ্ণৱ সাহিত্য নামঘৰৰ ধৰ্মীয় কাৰ্যকলাপৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। নামঘৰত ভক্তসকলে একেলগে বহি ধৰ্মীয় গ্ৰন্থ পাঠ আৰু শ্ৰৱণ কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে ধৰ্মীয় শিক্ষা আৰু নৈতিক আদৰ্শৰ প্ৰচাৰ হয়। নামঘৰে সাধাৰণ মানুহৰ বাবে ধৰ্মীয় চৰ্চাৰ এক সহজ পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰিছে। ইয়াত ধৰ্মীয় জ্ঞান লাভৰ বাবে জটিল আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ প্ৰয়োজন নহয়। নাম-কীৰ্তন আৰু ভক্তিৰ জৰিয়তে ঈশ্বৰৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা প্ৰকাশ কৰাই ইয়াৰ অন্যতম মূল আদৰ্শ। ==সামাজিক জীৱনত নামঘৰৰ ভূমিকা== নামঘৰ কেৱল ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান নহয়; ই অসমৰ গ্ৰাম্য সমাজৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক প্ৰতিষ্ঠানো। গাঁৱৰ বিভিন্ন সামাজিক কাম-কাজত নামঘৰৰ ভূমিকা দেখা যায়। গাঁৱৰ ৰাইজে বিভিন্ন বিষয়ত আলোচনা কৰিবলৈ আৰু সামূহিক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিবলৈ নামঘৰত একত্ৰিত হয়। গাঁৱৰ উন্নয়ন, সামাজিক সমস্যা, উৎসৱ-পাৰ্বণ, পৰিয়ালৰ বিভিন্ন অনুষ্ঠান আৰু জনকল্যাণমূলক কাম-কাজৰ ক্ষেত্ৰতো নামঘৰে সহায় কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে মানুহৰ মাজত সহযোগিতা আৰু সামাজিক দায়িত্ববোধ বৃদ্ধি পায়। নামঘৰে গাঁৱৰ মানুহৰ মাজত পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক সুদৃঢ় কৰাত সহায় কৰে। কোনো সামাজিক বা প্ৰাকৃতিক সমস্যাৰ সময়ত ৰাইজে একেলগে আলোচনা কৰি সমাধানৰ পথ বিচাৰে। এইদৰে নামঘৰ গাঁওসমাজৰ ঐক্য আৰু সহযোগিতাৰ এক কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছে। ==অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বিকাশত নামঘৰৰ অৱদান== অসমীয়া সংস্কৃতিৰ বিকাশত নামঘৰৰ অৱদান বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। নামঘৰৰ সৈতে বৰগীত, অংকীয়া নাট, ভাওনা, সত্ৰীয়া নৃত্য আৰু বিভিন্ন ধৰ্মীয়-সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা জড়িত হৈ আছে। শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱে সৃষ্টি কৰা সাহিত্য, সংগীত আৰু নাট্যকলাৰ চৰ্চাৰ ক্ষেত্ৰ হিচাপেও নামঘৰে গুৰুত্ব লাভ কৰিছে। নামঘৰত বিভিন্ন সময়ত ভাওনা অনুষ্ঠিত কৰা হয়। ভাওনাৰ জৰিয়তে পৌৰাণিক কাহিনী আৰু ধৰ্মীয় আদৰ্শ নাট্যৰূপত দৰ্শকৰ আগত উপস্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত মানুহে মনোৰঞ্জনৰ লগতে নৈতিক আৰু সামাজিক শিক্ষা লাভ কৰে। বৰগীত আৰু নাম-কীৰ্তনৰ চৰ্চাই অসমীয়া সংগীতৰ পৰম্পৰাক সমৃদ্ধ কৰিছে। নামঘৰৰ জৰিয়তে এই সাংস্কৃতিক সম্পদসমূহ এটা প্ৰজন্মৰ পৰা আন এটা প্ৰজন্মলৈ প্ৰবাহিত হৈ আহিছে। ==নামঘৰ আৰু সত্ৰৰ সম্পৰ্ক== অসমৰ নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাত নামঘৰ আৰু সত্ৰ দুয়োটাই গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান অধিকাৰ কৰে। সত্ৰ হৈছে নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্ম, শিক্ষা, সাহিত্য আৰু সাংস্কৃতিক চৰ্চাৰ এক সংগঠিত প্ৰতিষ্ঠান। আনহাতে, নামঘৰ হৈছে গাঁও বা অঞ্চলভিত্তিক সামূহিক উপাসনা আৰু সামাজিক কাৰ্যকলাপৰ কেন্দ্ৰ। সত্ৰসমূহে ধৰ্মীয় শিক্ষা, সাহিত্য, সংগীত, নৃত্য আৰু নাট্যকলাৰ চৰ্চা আৰু সংৰক্ষণত ভূমিকা পালন কৰে। নামঘৰসমূহে এই আদৰ্শ আৰু সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা সাধাৰণ ৰাইজৰ মাজলৈ লৈ যায়। সেয়েহে নামঘৰ আৰু সত্ৰক অসমৰ নৱবৈষ্ণৱ পৰম্পৰাৰ পৰস্পৰ সম্পৰ্কযুক্ত দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান বুলি ক’ব পাৰি। ==নামঘৰ আৰু সামাজিক সমন্বয়== নামঘৰৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে সামাজিক সমন্বয়ৰ ধাৰণা। শংকৰদেৱৰ ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আদৰ্শত মানৱতা, ভক্তি আৰু সম্প্ৰীতিৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। নামঘৰে বিভিন্ন সামাজিক পৰিচয়ৰ মানুহক একেলগে বহি ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে। নামঘৰৰ সামূহিক পৰিৱেশে মানুহৰ মাজত পাৰস্পৰিক সন্মান আৰু সহযোগিতাৰ মনোভাৱ গঢ়ি তোলাত সহায় কৰে। অৱশ্যে বিভিন্ন অঞ্চল আৰু নামঘৰত সামাজিক পৰম্পৰা আৰু অংশগ্ৰহণৰ ধৰণ একে নহ'বও পাৰে। তথাপি অসমীয়া সমাজৰ সাংস্কৃতিক ঐক্য আৰু সামূহিক জীৱনৰ ক্ষেত্ৰত নামঘৰৰ ভূমিকা উল্লেখযোগ্য। ==বৰ্তমান সময়ত নামঘৰৰ প্ৰাসংগিকতা== আধুনিক সমাজ ব্যৱস্থাত শিক্ষা, নগৰীকৰণ আৰু প্ৰযুক্তিৰ বিকাশৰ ফলত মানুহৰ জীৱনধাৰাত বহু পৰিৱৰ্তন আহিছে। তথাপি নামঘৰৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব বৰ্তমান সময়তো অব্যাহত আছে। আজিও অসমৰ বহু গাঁৱত নামঘৰক কেন্দ্ৰ কৰি বিভিন্ন ধৰ্মীয়, সাংস্কৃতিক আৰু সামাজিক অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হয়। বৰ্তমান সময়ত নামঘৰসমূহত পৰম্পৰাগত সংস্কৃতি সংৰক্ষণৰ লগতে নতুন প্ৰজন্মক অসমীয়া সাহিত্য, সংগীত, নাট্যকলা আৰু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে পৰিচিত কৰোৱাৰ প্ৰয়োজনীয়তা বৃদ্ধি পাইছে। নামঘৰৰ ঐতিহ্য সংৰক্ষণ, পুৰণি পুথি আৰু সাংস্কৃতিক সামগ্ৰীৰ যত্ন, ভাওনা আৰু বৰগীতৰ চৰ্চা আদি ক্ষেত্ৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া প্ৰয়োজন। ==উপসংহাৰ== সামগ্ৰিকভাৱে ক’ব পাৰি যে নামঘৰ অসমৰ ধৰ্মীয়, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ। মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত গঢ় লৈ উঠা এই অনুষ্ঠানটোৱে অসমীয়া সমাজৰ ঐক্য, মানৱতা আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয় শক্তিশালী কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। নামঘৰে ধৰ্মীয় উপাসনাৰ লগতে সাহিত্য, সংগীত, নাট্যকলা আৰু সামাজিক সহযোগিতাৰ পৰম্পৰা জীয়াই ৰাখিছে। সেয়েহে নামঘৰক কেৱল উপাসনা গৃহ হিচাপে নহয়, অসমৰ সমাজ আৰু সংস্কৃতিৰ এক ঐতিহাসিক প্ৰতিষ্ঠান হিচাপেও মূল্যায়ন কৰা উচিত। [[শ্ৰেণী:বিশেষ সংশোধনৰ প্ৰয়োজন থকা প্ৰবন্ধ]] d7ko7dgqebfucmw4wy7mo8tj0qzecdf 0 140592 648937 648915 2026-11-01T14:29:22Z AjayDas 12623 /* */ 648937 wikitext text/x-wiki {{db|মৌলিক লেখা}} ==পৰিচয়== ডিজিটেল মাধ্যম হৈছে আধুনিক তথ্য আৰু যোগাযোগ প্ৰযুক্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল এক মাধ্যম, যাৰ জৰিয়তে লিখিত, দৃশ্য আৰু শ্ৰাব্য তথ্য সৃষ্টি, সংৰক্ষণ আৰু প্ৰচাৰ কৰিব পাৰি। ইণ্টাৰনেট, ৱেবছাইট, সামাজিক মাধ্যম, ই-বুক, ডিজিটেল পুথিভঁৰাল, অনলাইন আলোচনী আৰু ভিডিঅ’ মঞ্চ আদি ডিজিটেল মাধ্যমৰ অন্তৰ্গত। বৰ্তমান সময়ত ডিজিটেল মাধ্যমৰ প্ৰভাৱে শিক্ষা, সংস্কৃতি, সংবাদ, যোগাযোগ আৰু সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত এক নতুন পৰিৱেশৰ সৃষ্টি কৰিছে। অসমীয়া ভাষা আৰু সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰতো এই মাধ্যমৰ ব্যৱহাৰে নতুন সম্ভাৱনাৰ দুৱাৰ মুকলি কৰিছে। ==অসমীয়া সাহিত্যৰ ডিজিটেল যাত্ৰা== অসমীয়া সাহিত্যৰ চৰ্চা বহুদিন ধৰি ছপা কিতাপ, আলোচনী, বাতৰি কাকত আৰু সাহিত্য সভাৰ জৰিয়তে চলি আহিছে। কিন্তু তথ্য-প্ৰযুক্তিৰ বিকাশৰ লগে লগে অসমীয়া ভাষাৰ সাহিত্যিক সমল ইণ্টাৰনেটৰ জগতলৈ প্ৰৱেশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। প্ৰথম অৱস্থাত অসমীয়া ভাষাত লিখা আৰু পঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত কিছুমান প্ৰযুক্তিগত অসুবিধা আছিল। অসমীয়া আখৰ কম্পিউটাৰত ব্যৱহাৰ কৰা, আখৰৰ সঠিক ৰূপ প্ৰদৰ্শন কৰা আৰু বিভিন্ন যন্ত্ৰত একে ধৰণে পাঠ পঢ়াৰ ক্ষেত্ৰত সমস্যাৰ সৃষ্টি হৈছিল। ইউনিক’ডৰ ব্যৱহাৰে এই ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন আনে। ইউনিক’ড হৈছে বিভিন্ন ভাষাৰ আখৰ কম্পিউটাৰ আৰু ডিজিটেল যন্ত্ৰত এক মানদণ্ড অনুসৰি প্ৰকাশ কৰাৰ ব্যৱস্থা। ইয়াৰ ফলত অসমীয়া ভাষাত লিখা পাঠ্য বস্তু বিভিন্ন কম্পিউটাৰ, ম’বাইল আৰু ৱেবছাইটত অধিক সহজে ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা হ’ল। ফলস্বৰূপে অসমীয়া ভাষাত ৱেবছাইট, অনলাইন আলোচনী, ব্লগ আৰু ডিজিটেল গ্ৰন্থৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰে। ==অনলাইন আলোচনী আৰু সাহিত্য চৰ্চা== ডিজিটেল মাধ্যমৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান হৈছে অনলাইন আলোচনীৰ বিকাশ। আগতে সাহিত্যিকসকলে নিজৰ লেখা প্ৰকাশ কৰিবলৈ ছপা আলোচনী বা বাতৰি কাকতৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব লাগিছিল। কিন্তু বৰ্তমান অনলাইন আলোচনীৰ জৰিয়তে লেখকসকলে কম সময়ৰ ভিতৰতে নিজৰ লেখা পাঠকৰ ওচৰলৈ লৈ যাব পাৰে। ‘সাহিত্য ডট অৰ্গ’ অসমীয়া ভাষাৰ এক উল্লেখযোগ্য অনলাইন সাহিত্য আলোচনী। ইয়াত সৃষ্টিশীল সাহিত্যৰ লগতে গৱেষণামূলক আৰু বিশ্লেষণাত্মক প্ৰবন্ধও প্ৰকাশ কৰা হয়। এই ধৰণৰ মঞ্চই অসমীয়া ভাষাত ইণ্টাৰনেটৰ সমল বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে নতুন লেখক আৰু পাঠকৰ মাজত যোগাযোগ স্থাপনৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰিছে। ==ব্লগ আৰু সামাজিক মাধ্যমৰ ভূমিকা== ব্লগ হৈছে ইণ্টাৰনেটৰ জৰিয়তে নিজৰ চিন্তা, অভিজ্ঞতা, সাহিত্যিক সৃষ্টি আৰু তথ্য প্ৰকাশ কৰাৰ এক মাধ্যম। অসমীয়া ভাষাত বহু লেখকে কবিতা, গল্প, ভ্ৰমণ কাহিনী, প্ৰবন্ধ আৰু সাহিত্য সমালোচনা ব্লগৰ জৰিয়তে প্ৰকাশ কৰে। ইয়াৰ ফলত পৰম্পৰাগত প্ৰকাশন ব্যৱস্থাৰ বাহিৰতো সাহিত্য চৰ্চাৰ এক নতুন ক্ষেত্ৰ সৃষ্টি হৈছে। সামাজিক মাধ্যমেও অসমীয়া সাহিত্যৰ প্ৰচাৰ আৰু চৰ্চাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। ফেচবুক, ইউটিউব আৰু অন্যান্য অনলাইন মঞ্চৰ জৰিয়তে কবিতা আবৃত্তি, গল্প পাঠ, গ্ৰন্থ আলোচনা, সাহিত্যিক সাক্ষাৎকাৰ আৰু বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ তথ্য প্ৰচাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত কেৱল লিখিত সাহিত্যই নহয়, মৌখিক সাহিত্য আৰু লোকসংস্কৃতিৰ বিভিন্ন দিশো অধিক সংখ্যক মানুহৰ ওচৰলৈ যাব পাৰিছে। ==ডিজিটেল পুথিভঁৰাল আৰু সাহিত্য সংৰক্ষণ== অসমীয়া সাহিত্যৰ বহু পুৰণি গ্ৰন্থ, আলোচনী, পাণ্ডুলিপি আৰু ঐতিহাসিক নথি সময়ৰ লগে লগে নষ্ট হোৱাৰ আশংকা থাকে। ডিজিটেল পদ্ধতিৰ জৰিয়তে এনে সমলৰ প্ৰতিলিপি প্ৰস্তুত কৰি সংৰক্ষণ কৰিব পাৰি। ডিজিটেল পুথিভঁৰালে পাঠক, গৱেষক আৰু শিক্ষাৰ্থীক একে স্থানতে বহুতো গ্ৰন্থ আৰু তথ্য লাভ কৰাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। অসমীয়া সাহিত্যৰ পুৰণি গ্ৰন্থসমূহ স্কেন কৰি ডিজিটেল ৰূপত সংৰক্ষণ কৰিলে ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মই সেইবোৰ সহজে অধ্যয়ন কৰিব পাৰিব। বিশেষকৈ বিৰল গ্ৰন্থ, পুৰণি আলোচনী আৰু গৱেষণাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় নথি সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত ডিজিটেল মাধ্যমৰ ভূমিকা উল্লেখযোগ্য। ==ইউটিউব আৰু দৃশ্য-শ্ৰাব্য সাহিত্য চৰ্চা== ডিজিটেল মাধ্যমৰ আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে দৃশ্য-শ্ৰাব্য সমলৰ ব্যৱহাৰ। ইউটিউবৰ দৰে মঞ্চত অসমীয়া কবিতা আবৃত্তি, গল্প পাঠ, নাটকৰ অংশ, সাহিত্যিক আলোচনা আৰু গ্ৰন্থ পৰিচয় প্ৰকাশ কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত সাহিত্য কেৱল পঢ়াৰ বিষয় হৈ নাথাকি শুনা আৰু চোৱাৰ বিষয়তো পৰিণত হৈছে। বিশেষকৈ যিসকল লোকৰ বাবে দীঘলীয়া লিখিত পাঠ পঢ়া কঠিন, তেওঁলোকেও দৃশ্য-শ্ৰাব্য মাধ্যমৰ জৰিয়তে সাহিত্যৰ সৈতে পৰিচিত হ’ব পাৰে। অসমৰ লোকগীত, লোককথা, বিহুগীত, নাম-প্ৰসংগ আৰু বিভিন্ন সাংস্কৃতিক সমল ডিজিটেল মাধ্যমত সংৰক্ষণ আৰু প্ৰচাৰৰ সুযোগ লাভ কৰিছে। ==শিক্ষা আৰু গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্ব== ডিজিটেল মাধ্যমৰ জৰিয়তে শিক্ষাৰ্থীসকলে অসমীয়া সাহিত্যৰ বিভিন্ন গ্ৰন্থ, প্ৰবন্ধ, গৱেষণা-পত্ৰ আৰু আলোচনাৰ সমল লাভ কৰিব পাৰে। দূৰৱৰ্তী অঞ্চলত থকা শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবেও ই এক সহায়ক মাধ্যম। অনলাইন বক্তৃতা, ই-বুক আৰু ডিজিটেল পুথিভঁৰালৰ জৰিয়তে সাহিত্যৰ অধ্যয়ন অধিক সহজ হৈ পৰিছে। গৱেষকসকলেও ডিজিটেল মাধ্যমৰ সহায়ত পুৰণি গ্ৰন্থ, আলোচনী আৰু বিভিন্ন তথ্যসূত্ৰ বিচাৰি উলিয়াব পাৰে। ইয়াৰ ফলত অসমীয়া ভাষা, সাহিত্য, লোকসংস্কৃতি আৰু ইতিহাসৰ গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰত নতুন সুযোগ সৃষ্টি হৈছে। ==ডিজিটেল মাধ্যমৰ সমস্যা আৰু প্ৰত্যাহ্বান== ডিজিটেল মাধ্যমৰ বহু সুবিধা থাকিলেও ইয়াৰ কিছুমান সমস্যা আছে। ইণ্টাৰনেটৰ সকলো তথ্য নিৰ্ভৰযোগ্য নহয়। বহু সময়ত ভুল তথ্য, উৎসবিহীন লেখা আৰু আনৰ লেখা অনুমতি অবিহনে প্ৰকাশ কৰা দেখা যায়। ইয়াৰ ফলত সাহিত্যৰ প্ৰামাণিকতা আৰু লেখকৰ স্বত্বাধিকাৰৰ সমস্যা সৃষ্টি হয়। অসমীয়া ভাষাৰ ক্ষেত্ৰতো কিছুমান প্ৰত্যাহ্বান আছে। সকলো ডিজিটেল মঞ্চত অসমীয়া ভাষাৰ সমান সুবিধা উপলব্ধ নহয়। কেতিয়াবা বানান, ভাষাৰ শুদ্ধতা, আখৰৰ প্ৰদৰ্শন আৰু প্ৰযুক্তিগত সমস্যাই পাঠক আৰু লেখকক অসুবিধাত পেলায়। সেয়েহে ডিজিটেল মাধ্যমত মানসম্পন্ন অসমীয়া সমল সৃষ্টি, তথ্যসূত্ৰৰ সঠিক ব্যৱহাৰ আৰু ভাষাৰ শুদ্ধতা বজাই ৰখা প্ৰয়োজন। ==উপসংহাৰ== সামগ্ৰিকভাৱে ক’ব পাৰি যে ডিজিটেল মাধ্যমে অসমীয়া সাহিত্যৰ চৰ্চা, প্ৰচাৰ, সংৰক্ষণ আৰু অধ্যয়নৰ ক্ষেত্ৰত এক নতুন দিগন্ত মুকলি কৰিছে। অনলাইন আলোচনী, ব্লগ, সামাজিক মাধ্যম, ডিজিটেল পুথিভঁৰাল আৰু দৃশ্য-শ্ৰাব্য মঞ্চৰ জৰিয়তে অসমীয়া সাহিত্য বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পাঠকৰ ওচৰলৈ যাব পাৰিছে। অৱশ্যে এই সুযোগৰ সঠিক ব্যৱহাৰৰ বাবে নিৰ্ভৰযোগ্য তথ্য, ভাষাৰ শুদ্ধতা, লেখকৰ স্বত্বাধিকাৰ আৰু সাহিত্যিক মানদণ্ডৰ প্ৰতি সচেতন হোৱা প্ৰয়োজন। পৰিকল্পিত আৰু দায়িত্বশীল ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে ডিজিটেল মাধ্যমে অসমীয়া ভাষা আৰু সাহিত্যৰ ভৱিষ্যৎ অধিক সমৃদ্ধ কৰাত সহায় কৰিব পাৰে। r5vm5ayt1csda35d4znghpm8sl7qwii 4 140594 648935 2026-11-01T14:18:38Z Kuldhar Rabha 17600 নতুন পৃষ্ঠা: __NOTOC__ <center><span style="text-shadow:10px 10px 10px #FCE205; font-size:20px"><font color=#6A5ACD>'''''অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত সৃষ্ট মুঠ প্ৰবন্ধৰ সংখ্যা : {{En2As|৩২৭}} '''''</font></span></center> {{Rule|}} {{columns-list|3| # [[বাজি ৰাউত]] # [[হিন্দু–মুছলমান ঐক্য]] # মহাত্মা ফুলে মাণ্... 648935 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <center><span style="text-shadow:10px 10px 10px #FCE205; font-size:20px"><font color=#6A5ACD>'''''অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত সৃষ্ট মুঠ প্ৰবন্ধৰ সংখ্যা : {{En2As|৩২৭}} '''''</font></span></center> {{Rule|}} {{columns-list|3| # [[বাজি ৰাউত]] # [[হিন্দু–মুছলমান ঐক্য]] # [[মহাত্মা ফুলে মাণ্ডাই]] # [[স্পিন টাংগি হত্যাকাণ্ড]] # [[গান্ধীবাদী অৰ্থনীতি]] # [[ছিন্নমূল]] # [[কোছৰাব আশ্ৰম]] # [[অজয় ঘোষ]] # [[আম্বালাল চাৰাভাই]] # [[কোটা শিল]] # [[সোহন লাল দ্বিবেদী]] # [[শান্তি সেনা]] # [[নলিনী কান্ত গুপ্ত]] # [[লালমোহন সেন]] # [[সাত হিন্দুস্তানী]] # [[ছুৱা কোকোৰো]] # [[অপৰিগ্ৰহ]] # [[সাৱিত্ৰী দেৱী]] # [[সন্মিলিত জাতীয়তাবাদ]] # [[হৰিপুৰা]] # [[গান্ধী ঐতিহ্য প'ৰ্টেল]] # [[নাৰায়ণ পালেকাৰ]] # [[মহাত্মা গান্ধীৰ উত্তৰাধিকাৰ]] # [[পিন-আপ মডেল]] # [[সাঁতোৰৰ পোছাকৰ ফটোশ্বুট বাতিল বিতৰ্ক]] # [[গ্ৰাভিউৰ আইডল]] # [[ইংৰাজ-খাচী যুদ্ধ]] # [[হৰিপ্ৰসাদ দেশাই]] # [[অ. অমৰজিৎ সিংহ]] # [[কুমাৰ সুৱৰ্ণ চন্দ্ৰক বঁটা]] # [[গুজৰাট সাহিত্য সভা]] # [[ৰঞ্জিতৰাম সুৱৰ্ণ চন্দ্ৰক]] # [[খণ্ডবাক্যৰ গঠনৰ নিয়ম অনুসৰি অসমীয়া বাক্যৰ বিশ্লেষণ]] # [[মিৰাহেজ]] # [[আজাদ হিন্দ ৰেডিঅʼ]] # [[চৌধুৰী দল সিং]] # [[জ্ঞানেন্দ্ৰ দাস গুপ্ত]] # [[ৰাজীৱ দীক্ষিত]] # [[গৰম দল]] # [[বিজয় সিং পথিক]] # [[চন্দ্ৰ ৰাজেশ্বৰ ৰাও]] # [[আগা খান প্ৰাসাদ]] # [[জয়নাথ পাটি]] # [[নন্দ লাল]] # [[নিৰ্মল কুমাৰ বসু]] # [[কিটনে পাকিস্তান]] # [[কাজী জাফৰ হুছেইন]] # [[মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, ডিব্ৰুগড়]] # [[শ্বহীদ দিৱস (ভাৰত)]] # [[সেৱা দল]] # [[ভিনচেণ্ট ক্ৰাফট]] # [[আগষ্ট প্ৰস্তাৱ]] # [[হৰচন্দ্ৰাই বিচনদাস]] # [[কীৰ্তি মন্দিৰ]] # [[কাপুৰ আয়োগ]] # [[সুশীল সেন]] # [[কদম সিং]] # [[শ্বিলং অবজাৰ্ভাৰ]] # [[শিশু গ্ৰন্থ ন্যাস]] # [[সত্য (গুণ)]] # [[ভি কল্যাণম]] # [[পুলক বিশ্বাস]] # [[গান্ধীবাদী]] # [[গান্ধী ফেল'শ্বিপ]] # [[১৯২২ চনৰ মহান বিচাৰপ্ৰক্ৰিয়া]] # [[ওমৰ হাজী আহমেদ ঝাভেৰী]] # [[অসমত মহাত্মা গান্ধীৰ নামত থকা স্থান আৰু প্ৰতিষ্ঠান]] # [[দ্য এছেন্সিয়েল গান্ধী]] # [[গঠনমূলক কাৰ্যসূচী]] # [[সত্যাগ্ৰহ হাউচ]] # [[হোৱাই আই কিল্ড গান্ধী]] # [[২০১৯ চনৰ গান্ধী পদযাত্ৰা]] # [[নতুন বেংগল সংস্থা]] # [[অসমীয়া ব্যাকৰণত বাক্যৰ ত্ৰিসূত্ৰ: আকাংক্ষা, যোগ্যতা আৰু আসত্তি]] # [[জেড সম্ৰাট]] # [[পানগু]] # [[গুৱান য়ু]] # [[তিৰুত সিং]] # [[কালু সিং মাহাৰা]] # [[আঠজন অমৰ ব্যক্তি]] # [[তেজ বাহাদুৰ চাপ্ৰু]] # [[তগাদুৰ ৰামচন্দ্ৰ ৰাও]] # [[মাদুৰাই বৈদ্যনাথ আয়াৰ]] # [[হে চিয়ানগু]] # [[পিটাৰ হেগেমন]] # [[চ্যাও গুওজিউ]] # [[লি টিয়েগুৱাই]] # [[লান চাইহে]] # [[ৰামগোপাল (লেখক)]] # [[দেশবন্ধু চিত্তৰঞ্জন দাস]] # [[মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সি এছ'চিয়েচন]] # [[জেমছ লছন]] # [[কাৰ্ল ডেইছাৰথ]] # [[গেয়ৰ্গ নাগেল]] # [[কন্ননাথ বালাকৃষ্ণ মেনন]] # [[ছোচিয়েলিষ্ট ইউনিটি চেণ্টাৰ অফ ইণ্ডিয়া (কমিউনিষ্ট)]] # [[ইন্দুপ্ৰকাশ]] # [[ব্রিজলাল বিয়ানী]] # [[লু ডংবিন]] # [[হান চিয়াংজি]] # [[চেকপইণ্ট পাস্তাৰ যুদ্ধ]] # [[ঝাং গুওলাও]] # [[অনন্ত সিং]] # [[মহম্মদ ইকবাল শ্বেদাই]] # [[ফ্ৰান্সিছ হালজেন]] # [[ঝংলি কুয়ান]] # [[চীনদেশীয় দেৱ-দেৱী আৰু অমৰ ব্যক্তিসকল]] # [[য়াংলিউকিং নৱবৰ্ষৰ ছবি]] # [[বিশ্ব মহাকাশ সপ্তাহ]] # [[দেশ আৰু ৰাজধানীৰ তালিকা]] # [[ছাংডি]] # [[ছোক্‌ৰা মাণ্ডি]] # [[চাৰ্ণ]] # [[নুৱা]] # [[ড্ৰেগন ৰজা]] # [[অফিচ কেবেকোৱা দ্য লা লঁগ ফ্ৰঁচেজ]] # [[মাজু]] # [[প্রাচীন ভাৰতীয় শিক্ষা ব্যৱস্থা]] # [[কেনছো ছোআই]] # [[হেনৰী বি. কাগান]] # [[শ্বেননং]] # [[দীপক কুমাৰ দলে]] # [[চুনজী (দাৰ্শনিক)]] # [[যকৃতৰ কৰ্কট ৰোগ]] # [[মুৰ্কংচেলেক মহাবিদ্যালয়]] # [[বান্দৰ]] # [[মণ্ট্ৰিয়েল]] # [[বাংলাদেশৰ জিলাৰ তালিকা]] # [[ভূটানৰ জিলাসমূহ]] # [[চিৰাং জিলা (ভূটান)]] # [[মুকাম]] # [[জোহানছ গুটেনবাৰ্গ]] # [[ৱেনচাং ৱাং]] # [[চালাম বম্বে!]] # [[মেনশ্বেন]] # [[টাইফুন ডিয়ানমু]] # [[মৌচম গগৈ]] # [[ঝং কুই]] # [[কুন ছু]] # [[এন কাৰ্ছন]] # [[মেখলিগঞ্জ বিধানসভা সমষ্টি]] # [[ৱুফাং চাংডি]] # [[অটোবায়'গ্ৰাফী অৱ ৰেড]] # [[মাৰাং বুৰু]] # [[শাহাবুদ্দিন আহমেদ (চিত্ৰশিল্পী)]] # [[জাহেৰ আইয়ো]] # [[দালমা পাহাৰ]] # [[সাৰি ধৰ্ম]] # [[চাঁওতাল জনগোষ্ঠী]] # [[লিছুই (সাগৰ-ঢৌ)]] # [[দ্য ছং অৱ একিলিছ]] # [[চীনা সূৰ্য দেৱী জিহে]] # [[মেশ্ৰেপ]] # [[য়ুৱে লাও]] # [[ছাৰা ৰেণ্ডা]] # [[চাংক্সি]] # [[ট্ৰেভৰ নোৱা]] # [[নৱী পিল্লাই]] # [[ইয়ানলুও ৱাং]] # [[ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ ঠিকনা জালিকা]] # [[ৰীলচ (মেটা)]] # [[২০২৭ চন]] # [[তিব্বত হাউছ]] # [[শৃংগাৰ]] # [[অভিজিৎ দীপকে]] # [[সূৰ্য কান্ত]] # [[বাইজিয়ায়ী]] # [[বিশ্ব কপাহ দিৱস]] # [[অজ্ঞেয়বাদ]] # [[উজ্জ্বল ভূঞা]] # [[স্বীকৃতিদান আৰু অনুৰূপতা মূল্যায়ন]] # [[ডুনহুয়াং নৃত্য]] # [[মাৰ্কণ্ডেয় পুৰাণ]] # [[মৈথুন]] # [[শীৰ্ষত নাৰী]] # [[ৰাশিসমূহ]] # [[নিৰ্মিত ভাষা]] # [[ৰবাৰ্ট হল]] # [[মাইকেল উডফৰ্ড]] # [[সমৰ সেন]] # [[পিপল অৱ দ্য ইয়েৰ]] # [[ভিকাজী বালছাৰা]] # [[চিহুও]] # [[য়ুৱে উৎসৱ]] # [[মডাৰ্ণ স্কাই উৎসৱ]] # [[মেৰী ৱাৱা]] # [[মহীনেৰ ঘোড়াগুলি‍]] # [[জ্যোতিপ্ৰসাদ শইকীয়া]] # [[ইয়ানিভ হায়ুন]] # [[ছেক্সপিডিয়া]] # [[মা বং]] # [[ফুল বাহাদুৰ]] # [[ছোটা আহ্নিক মন্দিৰ]] # [[লক্ষ্মী মন্দিৰ, বিজনী]] # [[পুথিয়া মন্দিৰ চৌহদ]] # [[পঞ্চৰত্ন গোবিন্দ মন্দিৰ]] # [[মহাৰাণী শৰৎসুন্দৰী দেৱী]] # [[বিহাৰী প্ৰব্ৰজনকাৰী]] # [[মগহী দিৱস]] # [[বিশ্ব এনেস্থেচিয়া দিৱস]] # [[ভাৰতীয় প্ৰব্ৰজনকাৰী]] # [[শ্বাহ মাখদুম বিমানবন্দৰ]] # [[পুণ্ড্ৰবৰ্ধন]] # [[পানিহাৰ পাব্লিক লাইব্ৰেৰী]] # [[ৰাজশাহী পুথিভঁৰাল]] # [[পহেলা ফাল্গুন]] # [[ন' ম'ৰ ফিশ্ব, ন' ফিশ্বাৰমেন]] # [[দ্য ভলচাৰ এণ্ড দ্য লিটল গাৰ্ল]] # [[কেভিন কাৰ্টাৰ]] # [[ইফ্ এ ট্ৰী ফ’লছ্ (গীত)]] # [[হোৱাট হেভ দে ডান টু দা ৰেইন (গীত)]] # [[শ্ৰীশ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰী কালী মন্দিৰ]] # [[ৰামকৃষ্ণ মিছন মন্দিৰ, ঢাকা]] # [[২০২১ বাংলাদেশৰ হিন্দু বিৰোধী হিংসা]] # [[সাঁজ]] # [[২০২৬ চনৰ কলকাতা দুৰ্গাপূজাৰ পদপিষ্ট হোৱাৰ ঘটনা]] # [[গণেশগুৰি বোমা বিস্ফোৰণ, ২০০৮]] # [[নীলমতী]] # [[আজিম চৌধুৰী জমিদাৰ বাৰী]] # [[বড়া আহ্নিক মন্দিৰ]] # [[চন্দনা ভাটৌ]] # [[গালপোৰা ভাটৌ]] # [[সেন্দূৰ খেলা]] # [[ঝুমকা]] # [[পখৰা মাছৰোকা]] # [[শ্ৰীহৰ্ষ]] # [[প্ৰবন্ধকোষ]] # [[হেমা শৰ্মা]] # [[চাটমোহৰ মছজিদ]] # [[দোল-মন্দিৰ]] # [[গকুল মেধ]] # [[মুৰাম্বি গণহত্যা স্মাৰক কেন্দ্ৰ]] # [[বমূৰা]] # [[নৰৱে]] # [[থ্ৰী কিংছ চেপেল]] # [[ঘোষ্ট ষ্টৰিজ]] # [[ভাৰতত ব্ৰঞ্জ যুগ]] # [[শাল্ব (ভাৰত)]] # [[প্ৰিয়াপাছৰ মন্দিৰ]] # [[হণ্টেড লণ্ডন]] # [[চিনা হোটেল]] # [[জাকনি বান্ধ দলং]] # [[বেগুণকোদৰ ৰেলৱে ষ্টেচন]] # [[মহল (হিন্দী চলচ্চিত্ৰ)]] # [[ব্ৰিজৱাটাৰ ত্ৰিভুজ]] # [[মণ্ট্ৰিয়েল ঘোষণা]] # [[হাম কৌন হ্যায় ?]] # [[দিবাং নদী]] # [[পিছল পৰী]] # [[কোহ- ই-চিলতান]] # [[আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূত]] # [[হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী]] # [[মুক্তিযুদ্ধ স্মৃতি ষ্টেডিয়াম]] # [[মূৰবিহীন পুৰোহিত]] # [[বেঘো ভূত]] # [[ব্ৰহ্মদৈত্য]] # [[সুৰসেন ৰাজ্য]] # [[মামদো ভূত]] # [[ত্ৰিগৰ্তা ৰাজ্য]] # [[প্ৰস্থল]] # [[বৰনগৰ, শদিয়া]] # [[পূৱ ছাগলীকটা]] # [[ভূত]] # [[বিধেয়ক ২]] # [[ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট, মণ্ট্ৰিয়েল]] # [[খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল, মণ্ট্ৰিয়েল]] # [[এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ গীৰ্জা]] # [[গে' ভিলেজ, মণ্ট্ৰিয়েল]] # [[উডৰ ঘোষণাপত্ৰ]] # [[প্ৰেম বিহাৰী নাৰায়ণ ৰায়জাদা]] # [[আন্তৰ্জাতিক হলৌ বান্দৰ দিৱস]] # [[বৃহত্তৰ মগধ]] # [[বৃষসেন]] # [[সাত্যকী]] # [[দেৱীপ্ৰসাদ বাগ্ৰডিয়া]] # [[চীনা সাম্যবাদী দল]] # [[বৃষকেতু]] # [[মগধ–অংগ যুদ্ধ]] # [[অৱন্তী–মগধ যুদ্ধ]] # [[কোশালা দেৱী]] # [[ডাইনী]] # [[লিব্ৰেৰী ল'আন্দ্ৰজিন]] # [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] # [[লেউগেলিঅ’ন]] # [[বিশ্ব আউটগেমছ ২০০৬]] # [[নিষাধ ৰাজ্য]] # [[পুষ্কৰ]] # [[নামৎসো]] # [[চফৱীয়া ৰাজবংশ]] # [[মৌৰ্য সম্ৰাটসকলৰ তালিকা]] # [[মুকুন্দ মাধৱ শৰ্মা]] # [[নক্সাপৰ্বত]] # [[দ্বাদশী শ্বিয়াবাদ]] # [[সোণোৱাল খেল]] # [[চেতিয়া]] # [[বৰুৱা]] # [[অসমীয়া ব্ৰাহ্মণ]] # [[ৰাজসূয়]] # [[মাথাভাঙা বিধানসভা সমষ্টি]] # [[ছত্ৰ]] # [[চন্দ্ৰহাস]] # [[অশোক সেন]] # [[লিচুবাগান, গুৱাহাটি]] # [[মাৰ্টিন উল্ফ]] # [[ৰামায়ণ: পাৰ্ট ১]] # [[গিলিয়ান টেট]] # [[ছুকি ডল]] # [[ৰানা ফ'ৰুহাৰ]] # [[গিডিয়ন ৰাছমেন]] # [[কোচবিহাৰ উত্তৰ বিধানসভা সমষ্টি]] # [[কলাইগাঁও ,ওদালগুৰি]] # [[ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ]] # [[জালান আউটডৰ ষ্টেডিয়াম]] # [[হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য]] # [[আহোমীকৰণ]] # [[সংবাদ প্ৰহৰী]] # [[চিমু দাস]] # [[মা শ্ৰী শ্ৰী তেলোলীয়া গোঁসাই]] # [[ঙ্গ'গে ৱা দিয়ঙ্অ]] # [[মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইন, ২০১৭]] # [[শুৱালকুছিৰ শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়]] # [[উজ্জ্বল নিকম]] # [[২০০৮ চনৰ মুম্বাইৰ সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ]] # [[শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়]] # [[বুলবুল]] # [[বৈজ্ঞানিক মানসিকতা]] # [[শৰৎ কাল]] }} s8zog9mat30hcbiib34qd8lmbcdcl9g 648936 648935 2026-11-01T14:20:41Z Kuldhar Rabha 17600 /* */ 648936 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <center><span style="text-shadow:10px 10px 10px #FCE205; font-size:20px"><font color=#6A5ACD>'''''অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত সৃষ্ট মুঠ প্ৰবন্ধৰ সংখ্যা : {{En2As|৩২৫}} '''''</font></span></center> {{Rule|}} {{columns-list|3| # [[বাজি ৰাউত]] # [[হিন্দু–মুছলমান ঐক্য]] # [[মহাত্মা ফুলে মাণ্ডাই]] # [[স্পিন টাংগি হত্যাকাণ্ড]] # [[গান্ধীবাদী অৰ্থনীতি]] # [[ছিন্নমূল]] # [[কোছৰাব আশ্ৰম]] # [[অজয় ঘোষ]] # [[আম্বালাল চাৰাভাই]] # [[কোটা শিল]] # [[সোহন লাল দ্বিবেদী]] # [[শান্তি সেনা]] # [[নলিনী কান্ত গুপ্ত]] # [[লালমোহন সেন]] # [[সাত হিন্দুস্তানী]] # [[ছুৱা কোকোৰো]] # [[অপৰিগ্ৰহ]] # [[সাৱিত্ৰী দেৱী]] # [[সন্মিলিত জাতীয়তাবাদ]] # [[হৰিপুৰা]] # [[গান্ধী ঐতিহ্য প'ৰ্টেল]] # [[নাৰায়ণ পালেকাৰ]] # [[মহাত্মা গান্ধীৰ উত্তৰাধিকাৰ]] # [[পিন-আপ মডেল]] # [[সাঁতোৰৰ পোছাকৰ ফটোশ্বুট বাতিল বিতৰ্ক]] # [[গ্ৰাভিউৰ আইডল]] # [[ইংৰাজ-খাচী যুদ্ধ]] # [[হৰিপ্ৰসাদ দেশাই]] # [[অ. অমৰজিৎ সিংহ]] # [[কুমাৰ সুৱৰ্ণ চন্দ্ৰক বঁটা]] # [[গুজৰাট সাহিত্য সভা]] # [[ৰঞ্জিতৰাম সুৱৰ্ণ চন্দ্ৰক]] # [[খণ্ডবাক্যৰ গঠনৰ নিয়ম অনুসৰি অসমীয়া বাক্যৰ বিশ্লেষণ]] # [[মিৰাহেজ]] # [[আজাদ হিন্দ ৰেডিঅʼ]] # [[চৌধুৰী দল সিং]] # [[জ্ঞানেন্দ্ৰ দাস গুপ্ত]] # [[ৰাজীৱ দীক্ষিত]] # [[গৰম দল]] # [[বিজয় সিং পথিক]] # [[চন্দ্ৰ ৰাজেশ্বৰ ৰাও]] # [[আগা খান প্ৰাসাদ]] # [[জয়নাথ পাটি]] # [[নন্দ লাল]] # [[নিৰ্মল কুমাৰ বসু]] # [[কিটনে পাকিস্তান]] # [[কাজী জাফৰ হুছেইন]] # [[মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, ডিব্ৰুগড়]] # [[শ্বহীদ দিৱস (ভাৰত)]] # [[সেৱা দল]] # [[ভিনচেণ্ট ক্ৰাফট]] # [[আগষ্ট প্ৰস্তাৱ]] # [[হৰচন্দ্ৰাই বিচনদাস]] # [[কীৰ্তি মন্দিৰ]] # [[কাপুৰ আয়োগ]] # [[সুশীল সেন]] # [[কদম সিং]] # [[শ্বিলং অবজাৰ্ভাৰ]] # [[শিশু গ্ৰন্থ ন্যাস]] # [[সত্য (গুণ)]] # [[ভি কল্যাণম]] # [[পুলক বিশ্বাস]] # [[গান্ধীবাদী]] # [[গান্ধী ফেল'শ্বিপ]] # [[১৯২২ চনৰ মহান বিচাৰপ্ৰক্ৰিয়া]] # [[ওমৰ হাজী আহমেদ ঝাভেৰী]] # [[অসমত মহাত্মা গান্ধীৰ নামত থকা স্থান আৰু প্ৰতিষ্ঠান]] # [[দ্য এছেন্সিয়েল গান্ধী]] # [[গঠনমূলক কাৰ্যসূচী]] # [[সত্যাগ্ৰহ হাউচ]] # [[হোৱাই আই কিল্ড গান্ধী]] # [[২০১৯ চনৰ গান্ধী পদযাত্ৰা]] # [[নতুন বেংগল সংস্থা]] # [[অসমীয়া ব্যাকৰণত বাক্যৰ ত্ৰিসূত্ৰ: আকাংক্ষা, যোগ্যতা আৰু আসত্তি]] # [[জেড সম্ৰাট]] # [[পানগু]] # [[গুৱান য়ু]] # [[তিৰুত সিং]] # [[কালু সিং মাহাৰা]] # [[আঠজন অমৰ ব্যক্তি]] # [[তেজ বাহাদুৰ চাপ্ৰু]] # [[তগাদুৰ ৰামচন্দ্ৰ ৰাও]] # [[মাদুৰাই বৈদ্যনাথ আয়াৰ]] # [[হে চিয়ানগু]] # [[পিটাৰ হেগেমন]] # [[চ্যাও গুওজিউ]] # [[লি টিয়েগুৱাই]] # [[লান চাইহে]] # [[ৰামগোপাল (লেখক)]] # [[দেশবন্ধু চিত্তৰঞ্জন দাস]] # [[মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সি এছ'চিয়েচন]] # [[জেমছ লছন]] # [[কাৰ্ল ডেইছাৰথ]] # [[গেয়ৰ্গ নাগেল]] # [[কন্ননাথ বালাকৃষ্ণ মেনন]] # [[ছোচিয়েলিষ্ট ইউনিটি চেণ্টাৰ অফ ইণ্ডিয়া (কমিউনিষ্ট)]] # [[ইন্দুপ্ৰকাশ]] # [[লু ডংবিন]] # [[হান চিয়াংজি]] # [[চেকপইণ্ট পাস্তাৰ যুদ্ধ]] # [[ঝাং গুওলাও]] # [[অনন্ত সিং]] # [[মহম্মদ ইকবাল শ্বেদাই]] # [[ফ্ৰান্সিছ হালজেন]] # [[ঝংলি কুয়ান]] # [[চীনদেশীয় দেৱ-দেৱী আৰু অমৰ ব্যক্তিসকল]] # [[য়াংলিউকিং নৱবৰ্ষৰ ছবি]] # [[বিশ্ব মহাকাশ সপ্তাহ]] # [[দেশ আৰু ৰাজধানীৰ তালিকা]] # [[ছাংডি]] # [[ছোক্‌ৰা মাণ্ডি]] # [[চাৰ্ণ]] # [[নুৱা]] # [[ড্ৰেগন ৰজা]] # [[অফিচ কেবেকোৱা দ্য লা লঁগ ফ্ৰঁচেজ]] # [[মাজু]] # [[কেনছো ছোআই]] # [[হেনৰী বি. কাগান]] # [[শ্বেননং]] # [[দীপক কুমাৰ দলে]] # [[চুনজী (দাৰ্শনিক)]] # [[যকৃতৰ কৰ্কট ৰোগ]] # [[মুৰ্কংচেলেক মহাবিদ্যালয়]] # [[বান্দৰ]] # [[মণ্ট্ৰিয়েল]] # [[বাংলাদেশৰ জিলাৰ তালিকা]] # [[ভূটানৰ জিলাসমূহ]] # [[চিৰাং জিলা (ভূটান)]] # [[মুকাম]] # [[জোহানছ গুটেনবাৰ্গ]] # [[ৱেনচাং ৱাং]] # [[চালাম বম্বে!]] # [[মেনশ্বেন]] # [[টাইফুন ডিয়ানমু]] # [[মৌচম গগৈ]] # [[ঝং কুই]] # [[কুন ছু]] # [[এন কাৰ্ছন]] # [[মেখলিগঞ্জ বিধানসভা সমষ্টি]] # [[ৱুফাং চাংডি]] # [[অটোবায়'গ্ৰাফী অৱ ৰেড]] # [[মাৰাং বুৰু]] # [[শাহাবুদ্দিন আহমেদ (চিত্ৰশিল্পী)]] # [[জাহেৰ আইয়ো]] # [[দালমা পাহাৰ]] # [[সাৰি ধৰ্ম]] # [[চাঁওতাল জনগোষ্ঠী]] # [[লিছুই (সাগৰ-ঢৌ)]] # [[দ্য ছং অৱ একিলিছ]] # [[চীনা সূৰ্য দেৱী জিহে]] # [[মেশ্ৰেপ]] # [[য়ুৱে লাও]] # [[ছাৰা ৰেণ্ডা]] # [[চাংক্সি]] # [[ট্ৰেভৰ নোৱা]] # [[নৱী পিল্লাই]] # [[ইয়ানলুও ৱাং]] # [[ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ ঠিকনা জালিকা]] # [[ৰীলচ (মেটা)]] # [[২০২৭ চন]] # [[তিব্বত হাউছ]] # [[শৃংগাৰ]] # [[অভিজিৎ দীপকে]] # [[সূৰ্য কান্ত]] # [[বাইজিয়ায়ী]] # [[বিশ্ব কপাহ দিৱস]] # [[অজ্ঞেয়বাদ]] # [[উজ্জ্বল ভূঞা]] # [[স্বীকৃতিদান আৰু অনুৰূপতা মূল্যায়ন]] # [[ডুনহুয়াং নৃত্য]] # [[মাৰ্কণ্ডেয় পুৰাণ]] # [[মৈথুন]] # [[শীৰ্ষত নাৰী]] # [[ৰাশিসমূহ]] # [[নিৰ্মিত ভাষা]] # [[ৰবাৰ্ট হল]] # [[মাইকেল উডফৰ্ড]] # [[সমৰ সেন]] # [[পিপল অৱ দ্য ইয়েৰ]] # [[ভিকাজী বালছাৰা]] # [[চিহুও]] # [[য়ুৱে উৎসৱ]] # [[মডাৰ্ণ স্কাই উৎসৱ]] # [[মেৰী ৱাৱা]] # [[মহীনেৰ ঘোড়াগুলি‍]] # [[জ্যোতিপ্ৰসাদ শইকীয়া]] # [[ইয়ানিভ হায়ুন]] # [[ছেক্সপিডিয়া]] # [[মা বং]] # [[ফুল বাহাদুৰ]] # [[ছোটা আহ্নিক মন্দিৰ]] # [[লক্ষ্মী মন্দিৰ, বিজনী]] # [[পুথিয়া মন্দিৰ চৌহদ]] # [[পঞ্চৰত্ন গোবিন্দ মন্দিৰ]] # [[মহাৰাণী শৰৎসুন্দৰী দেৱী]] # [[বিহাৰী প্ৰব্ৰজনকাৰী]] # [[মগহী দিৱস]] # [[বিশ্ব এনেস্থেচিয়া দিৱস]] # [[ভাৰতীয় প্ৰব্ৰজনকাৰী]] # [[শ্বাহ মাখদুম বিমানবন্দৰ]] # [[পুণ্ড্ৰবৰ্ধন]] # [[পানিহাৰ পাব্লিক লাইব্ৰেৰী]] # [[ৰাজশাহী পুথিভঁৰাল]] # [[পহেলা ফাল্গুন]] # [[ন' ম'ৰ ফিশ্ব, ন' ফিশ্বাৰমেন]] # [[দ্য ভলচাৰ এণ্ড দ্য লিটল গাৰ্ল]] # [[কেভিন কাৰ্টাৰ]] # [[ইফ্ এ ট্ৰী ফ’লছ্ (গীত)]] # [[হোৱাট হেভ দে ডান টু দা ৰেইন (গীত)]] # [[শ্ৰীশ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰী কালী মন্দিৰ]] # [[ৰামকৃষ্ণ মিছন মন্দিৰ, ঢাকা]] # [[২০২১ বাংলাদেশৰ হিন্দু বিৰোধী হিংসা]] # [[সাঁজ]] # [[২০২৬ চনৰ কলকাতা দুৰ্গাপূজাৰ পদপিষ্ট হোৱাৰ ঘটনা]] # [[গণেশগুৰি বোমা বিস্ফোৰণ, ২০০৮]] # [[নীলমতী]] # [[আজিম চৌধুৰী জমিদাৰ বাৰী]] # [[বড়া আহ্নিক মন্দিৰ]] # [[চন্দনা ভাটৌ]] # [[গালপোৰা ভাটৌ]] # [[সেন্দূৰ খেলা]] # [[ঝুমকা]] # [[পখৰা মাছৰোকা]] # [[শ্ৰীহৰ্ষ]] # [[প্ৰবন্ধকোষ]] # [[হেমা শৰ্মা]] # [[চাটমোহৰ মছজিদ]] # [[দোল-মন্দিৰ]] # [[গকুল মেধ]] # [[মুৰাম্বি গণহত্যা স্মাৰক কেন্দ্ৰ]] # [[বমূৰা]] # [[নৰৱে]] # [[থ্ৰী কিংছ চেপেল]] # [[ঘোষ্ট ষ্টৰিজ]] # [[ভাৰতত ব্ৰঞ্জ যুগ]] # [[শাল্ব (ভাৰত)]] # [[প্ৰিয়াপাছৰ মন্দিৰ]] # [[হণ্টেড লণ্ডন]] # [[চিনা হোটেল]] # [[জাকনি বান্ধ দলং]] # [[বেগুণকোদৰ ৰেলৱে ষ্টেচন]] # [[মহল (হিন্দী চলচ্চিত্ৰ)]] # [[ব্ৰিজৱাটাৰ ত্ৰিভুজ]] # [[মণ্ট্ৰিয়েল ঘোষণা]] # [[হাম কৌন হ্যায় ?]] # [[দিবাং নদী]] # [[পিছল পৰী]] # [[কোহ- ই-চিলতান]] # [[আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূত]] # [[হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী]] # [[মুক্তিযুদ্ধ স্মৃতি ষ্টেডিয়াম]] # [[মূৰবিহীন পুৰোহিত]] # [[বেঘো ভূত]] # [[ব্ৰহ্মদৈত্য]] # [[সুৰসেন ৰাজ্য]] # [[মামদো ভূত]] # [[ত্ৰিগৰ্তা ৰাজ্য]] # [[প্ৰস্থল]] # [[বৰনগৰ, শদিয়া]] # [[পূৱ ছাগলীকটা]] # [[ভূত]] # [[বিধেয়ক ২]] # [[ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট, মণ্ট্ৰিয়েল]] # [[খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল, মণ্ট্ৰিয়েল]] # [[এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ গীৰ্জা]] # [[গে' ভিলেজ, মণ্ট্ৰিয়েল]] # [[উডৰ ঘোষণাপত্ৰ]] # [[প্ৰেম বিহাৰী নাৰায়ণ ৰায়জাদা]] # [[আন্তৰ্জাতিক হলৌ বান্দৰ দিৱস]] # [[বৃহত্তৰ মগধ]] # [[বৃষসেন]] # [[সাত্যকী]] # [[দেৱীপ্ৰসাদ বাগ্ৰডিয়া]] # [[চীনা সাম্যবাদী দল]] # [[বৃষকেতু]] # [[মগধ–অংগ যুদ্ধ]] # [[অৱন্তী–মগধ যুদ্ধ]] # [[কোশালা দেৱী]] # [[ডাইনী]] # [[লিব্ৰেৰী ল'আন্দ্ৰজিন]] # [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] # [[লেউগেলিঅ’ন]] # [[বিশ্ব আউটগেমছ ২০০৬]] # [[নিষাধ ৰাজ্য]] # [[পুষ্কৰ]] # [[নামৎসো]] # [[চফৱীয়া ৰাজবংশ]] # [[মৌৰ্য সম্ৰাটসকলৰ তালিকা]] # [[মুকুন্দ মাধৱ শৰ্মা]] # [[নক্সাপৰ্বত]] # [[দ্বাদশী শ্বিয়াবাদ]] # [[সোণোৱাল খেল]] # [[চেতিয়া]] # [[বৰুৱা]] # [[অসমীয়া ব্ৰাহ্মণ]] # [[ৰাজসূয়]] # [[মাথাভাঙা বিধানসভা সমষ্টি]] # [[ছত্ৰ]] # [[চন্দ্ৰহাস]] # [[অশোক সেন]] # [[লিচুবাগান, গুৱাহাটি]] # [[মাৰ্টিন উল্ফ]] # [[ৰামায়ণ: পাৰ্ট ১]] # [[গিলিয়ান টেট]] # [[ছুকি ডল]] # [[ৰানা ফ'ৰুহাৰ]] # [[গিডিয়ন ৰাছমেন]] # [[কোচবিহাৰ উত্তৰ বিধানসভা সমষ্টি]] # [[কলাইগাঁও ,ওদালগুৰি]] # [[ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ]] # [[জালান আউটডৰ ষ্টেডিয়াম]] # [[হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য]] # [[আহোমীকৰণ]] # [[সংবাদ প্ৰহৰী]] # [[চিমু দাস]] # [[মা শ্ৰী শ্ৰী তেলোলীয়া গোঁসাই]] # [[ঙ্গ'গে ৱা দিয়ঙ্অ]] # [[মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইন, ২০১৭]] # [[শুৱালকুছিৰ শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়]] # [[উজ্জ্বল নিকম]] # [[২০০৮ চনৰ মুম্বাইৰ সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ]] # [[শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়]] # [[বুলবুল]] # [[বৈজ্ঞানিক মানসিকতা]] # [[শৰৎ কাল]] }} oxxc05z0h9h6omxbs5g1amj76sz7q1d 648943 648936 2026-11-01T15:01:53Z Kuldhar Rabha 17600 /* */ 648943 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <center><span style="text-shadow:10px 10px 10px #FCE205; font-size:20px"><font color=#6A5ACD>'''''অসমীয়া ৱিকিপিডিয়াত সৃষ্ট মুঠ প্ৰবন্ধৰ সংখ্যা : {{En2As|৩২২}} '''''</font></span></center> {{Rule|}} {{columns-list|3| # [[বাজি ৰাউত]] # [[হিন্দু–মুছলমান ঐক্য]] # [[মহাত্মা ফুলে মাণ্ডাই]] # [[স্পিন টাংগি হত্যাকাণ্ড]] # [[গান্ধীবাদী অৰ্থনীতি]] # [[ছিন্নমূল]] # [[কোছৰাব আশ্ৰম]] # [[অজয় ঘোষ]] # [[আম্বালাল চাৰাভাই]] # [[কোটা শিল]] # [[সোহন লাল দ্বিবেদী]] # [[শান্তি সেনা]] # [[নলিনী কান্ত গুপ্ত]] # [[লালমোহন সেন]] # [[সাত হিন্দুস্তানী]] # [[ছুৱা কোকোৰো]] # [[অপৰিগ্ৰহ]] # [[সাৱিত্ৰী দেৱী]] # [[সন্মিলিত জাতীয়তাবাদ]] # [[হৰিপুৰা]] # [[গান্ধী ঐতিহ্য প'ৰ্টেল]] # [[নাৰায়ণ পালেকাৰ]] # [[মহাত্মা গান্ধীৰ উত্তৰাধিকাৰ]] # [[পিন-আপ মডেল]] # [[সাঁতোৰৰ পোছাকৰ ফটোশ্বুট বাতিল বিতৰ্ক]] # [[গ্ৰাভিউৰ আইডল]] # [[ইংৰাজ-খাচী যুদ্ধ]] # [[হৰিপ্ৰসাদ দেশাই]] # [[অ. অমৰজিৎ সিংহ]] # [[কুমাৰ সুৱৰ্ণ চন্দ্ৰক বঁটা]] # [[গুজৰাট সাহিত্য সভা]] # [[ৰঞ্জিতৰাম সুৱৰ্ণ চন্দ্ৰক]] # [[মিৰাহেজ]] # [[আজাদ হিন্দ ৰেডিঅʼ]] # [[চৌধুৰী দল সিং]] # [[জ্ঞানেন্দ্ৰ দাস গুপ্ত]] # [[ৰাজীৱ দীক্ষিত]] # [[গৰম দল]] # [[বিজয় সিং পথিক]] # [[চন্দ্ৰ ৰাজেশ্বৰ ৰাও]] # [[আগা খান প্ৰাসাদ]] # [[জয়নাথ পাটি]] # [[নন্দ লাল]] # [[নিৰ্মল কুমাৰ বসু]] # [[কিটনে পাকিস্তান]] # [[কাজী জাফৰ হুছেইন]] # [[মহাত্মা গান্ধী উদ্যান, ডিব্ৰুগড়]] # [[শ্বহীদ দিৱস (ভাৰত)]] # [[সেৱা দল]] # [[ভিনচেণ্ট ক্ৰাফট]] # [[আগষ্ট প্ৰস্তাৱ]] # [[হৰচন্দ্ৰাই বিচনদাস]] # [[কীৰ্তি মন্দিৰ]] # [[কাপুৰ আয়োগ]] # [[সুশীল সেন]] # [[কদম সিং]] # [[শ্বিলং অবজাৰ্ভাৰ]] # [[শিশু গ্ৰন্থ ন্যাস]] # [[সত্য (গুণ)]] # [[ভি কল্যাণম]] # [[পুলক বিশ্বাস]] # [[গান্ধীবাদী]] # [[গান্ধী ফেল'শ্বিপ]] # [[১৯২২ চনৰ মহান বিচাৰপ্ৰক্ৰিয়া]] # [[ওমৰ হাজী আহমেদ ঝাভেৰী]] # [[অসমত মহাত্মা গান্ধীৰ নামত থকা স্থান আৰু প্ৰতিষ্ঠান]] # [[দ্য এছেন্সিয়েল গান্ধী]] # [[গঠনমূলক কাৰ্যসূচী]] # [[সত্যাগ্ৰহ হাউচ]] # [[হোৱাই আই কিল্ড গান্ধী]] # [[২০১৯ চনৰ গান্ধী পদযাত্ৰা]] # [[নতুন বেংগল সংস্থা]] # [[অসমীয়া ব্যাকৰণত বাক্যৰ ত্ৰিসূত্ৰ: আকাংক্ষা, যোগ্যতা আৰু আসত্তি]] # [[জেড সম্ৰাট]] # [[পানগু]] # [[গুৱান য়ু]] # [[তিৰুত সিং]] # [[কালু সিং মাহাৰা]] # [[আঠজন অমৰ ব্যক্তি]] # [[তেজ বাহাদুৰ চাপ্ৰু]] # [[তগাদুৰ ৰামচন্দ্ৰ ৰাও]] # [[মাদুৰাই বৈদ্যনাথ আয়াৰ]] # [[হে চিয়ানগু]] # [[পিটাৰ হেগেমন]] # [[চ্যাও গুওজিউ]] # [[লি টিয়েগুৱাই]] # [[লান চাইহে]] # [[ৰামগোপাল (লেখক)]] # [[দেশবন্ধু চিত্তৰঞ্জন দাস]] # [[মাদ্ৰাজ প্ৰেছিডেন্সি এছ'চিয়েচন]] # [[জেমছ লছন]] # [[কাৰ্ল ডেইছাৰথ]] # [[গেয়ৰ্গ নাগেল]] # [[কন্ননাথ বালাকৃষ্ণ মেনন]] # [[ছোচিয়েলিষ্ট ইউনিটি চেণ্টাৰ অফ ইণ্ডিয়া (কমিউনিষ্ট)]] # [[ইন্দুপ্ৰকাশ]] # [[লু ডংবিন]] # [[হান চিয়াংজি]] # [[চেকপইণ্ট পাস্তাৰ যুদ্ধ]] # [[ঝাং গুওলাও]] # [[অনন্ত সিং]] # [[মহম্মদ ইকবাল শ্বেদাই]] # [[ফ্ৰান্সিছ হালজেন]] # [[ঝংলি কুয়ান]] # [[চীনদেশীয় দেৱ-দেৱী আৰু অমৰ ব্যক্তিসকল]] # [[য়াংলিউকিং নৱবৰ্ষৰ ছবি]] # [[বিশ্ব মহাকাশ সপ্তাহ]] # [[দেশ আৰু ৰাজধানীৰ তালিকা]] # [[ছাংডি]] # [[ছোক্‌ৰা মাণ্ডি]] # [[চাৰ্ণ]] # [[নুৱা]] # [[ড্ৰেগন ৰজা]] # [[অফিচ কেবেকোৱা দ্য লা লঁগ ফ্ৰঁচেজ]] # [[মাজু]] # [[কেনছো ছোআই]] # [[হেনৰী বি. কাগান]] # [[শ্বেননং]] # [[দীপক কুমাৰ দলে]] # [[চুনজী (দাৰ্শনিক)]] # [[যকৃতৰ কৰ্কট ৰোগ]] # [[মুৰ্কংচেলেক মহাবিদ্যালয়]] # [[বান্দৰ]] # [[মণ্ট্ৰিয়েল]] # [[বাংলাদেশৰ জিলাৰ তালিকা]] # [[ভূটানৰ জিলাসমূহ]] # [[চিৰাং জিলা (ভূটান)]] # [[মুকাম]] # [[জোহানছ গুটেনবাৰ্গ]] # [[ৱেনচাং ৱাং]] # [[চালাম বম্বে!]] # [[মেনশ্বেন]] # [[কাইচেন]] # [[মৌচম গগৈ]] # [[ঝং কুই]] # [[কুন ছু]] # [[এন কাৰ্ছন]] # [[মেখলিগঞ্জ বিধানসভা সমষ্টি]] # [[ৱুফাং চাংডি]] # [[অটোবায়'গ্ৰাফী অৱ ৰেড]] # [[মাৰাং বুৰু]] # [[শাহাবুদ্দিন আহমেদ (চিত্ৰশিল্পী)]] # [[জাহেৰ আইয়ো]] # [[দালমা পাহাৰ]] # [[সাৰি ধৰ্ম]] # [[চাঁওতাল জনগোষ্ঠী]] # [[লিছুই (সাগৰ-ঢৌ)]] # [[দ্য ছং অৱ একিলিছ]] # [[চীনা সূৰ্য দেৱী জিহে]] # [[মেশ্ৰেপ]] # [[য়ুৱে লাও]] # [[ছাৰা ৰেণ্ডা]] # [[চাংক্সি]] # [[ট্ৰেভৰ নোৱা]] # [[নৱী পিল্লাই]] # [[ইয়ানলুও ৱাং]] # [[ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ৰ ঠিকনা জালিকা]] # [[ৰীলচ (মেটা)]] # [[২০২৭ চন]] # [[তিব্বত হাউছ]] # [[শৃংগাৰ]] # [[অভিজিৎ দীপকে]] # [[সূৰ্য কান্ত]] # [[বাইজিয়ায়ী]] # [[বিশ্ব কপাহ দিৱস]] # [[অজ্ঞেয়বাদ]] # [[উজ্জ্বল ভূঞা]] # [[ডুনহুয়াং নৃত্য]] # [[মাৰ্কণ্ডেয় পুৰাণ]] # [[মৈথুন]] # [[শীৰ্ষত নাৰী]] # [[ৰাশিসমূহ]] # [[নিৰ্মিত ভাষা]] # [[ৰবাৰ্ট হল]] # [[মাইকেল উডফৰ্ড]] # [[সমৰ সেন]] # [[পিপল অৱ দ্য ইয়েৰ]] # [[ভিকাজী বালছাৰা]] # [[চিহুও]] # [[য়ুৱে উৎসৱ]] # [[মডাৰ্ণ স্কাই উৎসৱ]] # [[মেৰী ৱাৱা]] # [[মহীনেৰ ঘোড়াগুলি‍]] # [[জ্যোতিপ্ৰসাদ শইকীয়া]] # [[ইয়ানিভ হায়ুন]] # [[ছেক্সপিডিয়া]] # [[মা বং]] # [[ফুল বাহাদুৰ]] # [[ছোটা আহ্নিক মন্দিৰ]] # [[লক্ষ্মী মন্দিৰ, বিজনী]] # [[পুথিয়া মন্দিৰ চৌহদ]] # [[পঞ্চৰত্ন গোবিন্দ মন্দিৰ]] # [[মহাৰাণী শৰৎসুন্দৰী দেৱী]] # [[বিহাৰী প্ৰব্ৰজনকাৰী]] # [[মগহী দিৱস]] # [[বিশ্ব এনেস্থেচিয়া দিৱস]] # [[ভাৰতীয় প্ৰব্ৰজনকাৰী]] # [[শ্বাহ মাখদুম বিমানবন্দৰ]] # [[পুণ্ড্ৰবৰ্ধন]] # [[পানিহাৰ পাব্লিক লাইব্ৰেৰী]] # [[ৰাজশাহী পুথিভঁৰাল]] # [[পহেলা ফাল্গুন]] # [[ন' ম'ৰ ফিশ্ব, ন' ফিশ্বাৰমেন]] # [[দ্য ভলচাৰ এণ্ড দ্য লিটল গাৰ্ল]] # [[কেভিন কাৰ্টাৰ]] # [[ইফ্ এ ট্ৰী ফ’লছ্ (গীত)]] # [[হোৱাট হেভ দে ডান টু দা ৰেইন (গীত)]] # [[শ্ৰীশ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰী কালী মন্দিৰ]] # [[ৰামকৃষ্ণ মিছন মন্দিৰ, ঢাকা]] # [[২০২১ বাংলাদেশৰ হিন্দু বিৰোধী হিংসা]] # [[সাঁজ]] # [[২০২৬ চনৰ কলকাতা দুৰ্গাপূজাৰ পদপিষ্ট হোৱাৰ ঘটনা]] # [[গণেশগুৰি বোমা বিস্ফোৰণ, ২০০৮]] # [[নীলমতী]] # [[আজিম চৌধুৰী জমিদাৰ বাৰী]] # [[বড়া আহ্নিক মন্দিৰ]] # [[চন্দনা ভাটৌ]] # [[গালপোৰা ভাটৌ]] # [[সেন্দূৰ খেলা]] # [[ঝুমকা]] # [[পখৰা মাছৰোকা]] # [[শ্ৰীহৰ্ষ]] # [[প্ৰবন্ধকোষ]] # [[চাটমোহৰ মছজিদ]] # [[দোল-মন্দিৰ]] # [[গকুল মেধ]] # [[মুৰাম্বি গণহত্যা স্মাৰক কেন্দ্ৰ]] # [[বমূৰা]] # [[নৰৱে]] # [[থ্ৰী কিংছ চেপেল]] # [[ঘোষ্ট ষ্টৰিজ]] # [[ভাৰতত ব্ৰঞ্জ যুগ]] # [[শাল্ব (ভাৰত)]] # [[প্ৰিয়াপাছৰ মন্দিৰ]] # [[হণ্টেড লণ্ডন]] # [[চিনা হোটেল]] # [[জাকনি বান্ধ দলং]] # [[বেগুণকোদৰ ৰেলৱে ষ্টেচন]] # [[মহল (হিন্দী চলচ্চিত্ৰ)]] # [[ব্ৰিজৱাটাৰ ত্ৰিভুজ]] # [[মণ্ট্ৰিয়েল ঘোষণা]] # [[হাম কৌন হ্যায় ?]] # [[দিবাং নদী]] # [[পিছল পৰী]] # [[কোহ- ই-চিলতান]] # [[আব্ৰাহাম লিংকনৰ ভূত]] # [[হৰনাথ ৰায় চৌধুৰী]] # [[মুক্তিযুদ্ধ স্মৃতি ষ্টেডিয়াম]] # [[মূৰবিহীন পুৰোহিত]] # [[বেঘো ভূত]] # [[ব্ৰহ্মদৈত্য]] # [[সুৰসেন ৰাজ্য]] # [[মামদো ভূত]] # [[ত্ৰিগৰ্তা ৰাজ্য]] # [[প্ৰস্থল]] # [[বৰনগৰ, শদিয়া]] # [[পূৱ ছাগলীকটা]] # [[ভূত]] # [[বিধেয়ক ২]] # [[ষ্টেনলি ষ্ট্ৰীট, মণ্ট্ৰিয়েল]] # [[খ্ৰীষ্ট গীৰ্জা কেথেড্ৰেল, মণ্ট্ৰিয়েল]] # [[এপষ্টল ছেইণ্ট পিটাৰৰ গীৰ্জা]] # [[গে' ভিলেজ, মণ্ট্ৰিয়েল]] # [[উডৰ ঘোষণাপত্ৰ]] # [[প্ৰেম বিহাৰী নাৰায়ণ ৰায়জাদা]] # [[আন্তৰ্জাতিক হলৌ বান্দৰ দিৱস]] # [[বৃহত্তৰ মগধ]] # [[বৃষসেন]] # [[সাত্যকী]] # [[দেৱীপ্ৰসাদ বাগ্ৰডিয়া]] # [[চীনা সাম্যবাদী দল]] # [[বৃষকেতু]] # [[মগধ–অংগ যুদ্ধ]] # [[অৱন্তী–মগধ যুদ্ধ]] # [[কোশালা দেৱী]] # [[ডাইনী]] # [[লিব্ৰেৰী ল'আন্দ্ৰজিন]] # [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] # [[লেউগেলিঅ’ন]] # [[বিশ্ব আউটগেমছ ২০০৬]] # [[নিষাধ ৰাজ্য]] # [[পুষ্কৰ]] # [[নামৎসো]] # [[চফৱীয়া ৰাজবংশ]] # [[মৌৰ্য সম্ৰাটসকলৰ তালিকা]] # [[মুকুন্দ মাধৱ শৰ্মা]] # [[নক্সাপৰ্বত]] # [[দ্বাদশী শ্বিয়াবাদ]] # [[সোণোৱাল খেল]] # [[চেতিয়া]] # [[বৰুৱা]] # [[অসমীয়া ব্ৰাহ্মণ]] # [[ৰাজসূয়]] # [[মাথাভাঙা বিধানসভা সমষ্টি]] # [[ছত্ৰ]] # [[চন্দ্ৰহাস]] # [[অশোক সেন]] # [[লিচুবাগান, গুৱাহাটি]] # [[মাৰ্টিন উল্ফ]] # [[ৰামায়ণ: পাৰ্ট ১]] # [[গিলিয়ান টেট]] # [[ছুকি ডল]] # [[ৰানা ফ'ৰুহাৰ]] # [[গিডিয়ন ৰাছমেন]] # [[কোচবিহাৰ উত্তৰ বিধানসভা সমষ্টি]] # [[কলাইগাঁও ,ওদালগুৰি]] # [[ফাইনেন্সিয়েল টাইমছ]] # [[জালান আউটডৰ ষ্টেডিয়াম]] # [[হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য]] # [[আহোমীকৰণ]] # [[সংবাদ প্ৰহৰী]] # [[চিমু দাস]] # [[মা শ্ৰী শ্ৰী তেলোলীয়া গোঁসাই]] # [[ঙ্গ'গে ৱা দিয়ঙ্অ]] # [[মানসিক স্বাস্থ্যসেৱা আইন, ২০১৭]] # [[শুৱালকুছিৰ শ্ৰী শ্ৰী সিদ্ধেশ্বৰ দেৱালয়]] # [[উজ্জ্বল নিকম]] # [[২০০৮ চনৰ মুম্বাইৰ সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণ]] # [[শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়]] # [[বুলবুল]] # [[বৈজ্ঞানিক মানসিকতা]] # [[শৰৎ কাল]] }} tqwatihd5wltphdj636s0zdn0rqovkc 0 140595 648938 2026-11-01T14:30:07Z Banashri Sarma 51480 নতুন পৃষ্ঠা: গ্ৰন্থ সংঘ বা বুক ক্লাবৰ প্ৰয়োজনীয়তা জীৱনত জ্ঞান আৰু কৰ্মৰ সমন্বয় সাধন কৰিবলৈ হ'লে আমি গ্ৰন্থ অধ্যয়নত আটাইতকৈ বেছি গুৰুত্ব প্ৰদান কৰিব লাগিব কাৰণ আমাৰ বৌদ্ধিক বিকা... 648938 wikitext text/x-wiki গ্ৰন্থ সংঘ বা বুক ক্লাবৰ প্ৰয়োজনীয়তা জীৱনত জ্ঞান আৰু কৰ্মৰ সমন্বয় সাধন কৰিবলৈ হ'লে আমি গ্ৰন্থ অধ্যয়নত আটাইতকৈ বেছি গুৰুত্ব প্ৰদান কৰিব লাগিব কাৰণ আমাৰ বৌদ্ধিক বিকাশৰ এক অন্যতম আধাৰ হ'ল গ্ৰন্থ অধ্যয়ন। এই গ্ৰন্থ অধ্যয়নক অধিক আনন্দময় কৰিবৰ বাবে বহুতো ঠাইত গ্ৰন্থ সংঘ (Book Club) গঢ়ি তোলা হৈছে আৰু ইয়াৰ ফলত মানুহৰ মাজত কিতাপৰ প্ৰতি আকৰ্ষণৰ সৃষ্টি হৈছে। গ্ৰন্থ সংঘ সমূহত একেবাৰে কম হিচাপত ছয়/সাত জন বা তাতকৈ অধিক মানুহ গোট হৈ প্ৰত্যেকেই নিজে পঢ়া কিতাপ সমূহৰ বিভিন্ন দিশ সমূহ আলোচনা তথা বিশ্লেষণ কৰে। এই কাৰ্যৰ ফলত কিতাপৰ প্ৰতি মানুহৰ আকৰ্ষণ বৃদ্ধি হোৱাৰ লগতে কিতাপ নপঢ়া সকলৰ মাজতো কিতাপ পঢ়া তাড়না সৃষ্টি হোৱা দেখা যায়। গ্ৰন্থ সংঘই পঠন সজাগতা বৃদ্ধি কৰে, কিতাপৰ সৈতে গভীৰভাৱে একাত্ম হোৱাত সহায় কৰে, লিখন দক্ষতা বৃদ্ধি কৰে, সাহিত্য অনুৰাগীৰ সৃষ্টি কৰে, জটিল চিন্তন ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰে, মগজু তীক্ষ্ণ হোৱাত সহায় কৰে,নতুন বন্ধুত্ব গঢ়াতো সহায় কৰে, লিখন দক্ষতা বৃদ্ধি কৰে, সাহিত্য অনুৰাগীৰ সৃষ্টি কৰাৰ লগতে অৱসৰ বিনোদনৰো এক মাধ্যম হৈ পৰে গ্ৰন্থ সংঘ। এনেবোৰ উপকাৰিতাৰ বাবেই বৰ্তমান সময়ত আমাৰ মাজত গ্ৰন্থ সংঘৰ খুবেই প্ৰয়োজন। অন্যান্য কাম সমূহৰ লগতে গ্ৰন্থ সংঘৰ বাবেও যদি এঘন্টাও সময় উলিয়াও তেনে কৰিলে আমাৰ বৌদ্ধিক বিকাশত ই যথেষ্ট সহায় কৰিব। 8xnzugeoexifmjxwtk9kp5nsstof0w5 648966 648938 2026-11-01T18:38:09Z Banashri Sarma 51480 ব্যক্তিগত কাৰণ 648966 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 648973 648966 2026-11-01T18:52:20Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 648973 wikitext text/x-wiki {{db|ৰিক্ত পৃষ্ঠা}} hmn18vyysvjek4zwpm33410p1cyv85c 0 140596 648945 2026-11-01T15:05:29Z 2026Dhriti Hazarika 52021 পৃষ্ঠা [[লিচুবাগান, গুৱাহাটি]]ৰ পৰা [[লিচুবাগান, গুৱাহাটী]]লৈ 2026Dhriti Hazarikaয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 648945 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[লিচুবাগান, গুৱাহাটী]] qq180u5duq0pag6vupgmno5w6het7nv 0 140597 648948 2026-11-01T15:19:40Z 2026Dhriti Hazarika 52021 নতুন পৃষ্ঠা: [[গুৱাহাটী]] অসমৰ এখন প্ৰধান মহানগৰ। ইয়াত শিক্ষা, ব্যৱসায়, চাকৰি আৰু বিভিন্ন কামৰ বাবে প্ৰতিদিনে বহু মানুহৰ সমাগম ঘটে। নগৰীয়া জীৱনৰ ব্যস্ততাৰ মাজত মানুহক অলপ সময় জিৰণি ল'বল... 648948 wikitext text/x-wiki [[গুৱাহাটী]] অসমৰ এখন প্ৰধান মহানগৰ। ইয়াত শিক্ষা, ব্যৱসায়, চাকৰি আৰু বিভিন্ন কামৰ বাবে প্ৰতিদিনে বহু মানুহৰ সমাগম ঘটে। নগৰীয়া জীৱনৰ ব্যস্ততাৰ মাজত মানুহক অলপ সময় জিৰণি ল'বলৈ আৰু প্ৰকৃতিৰ সৌন্দৰ্য উপভোগ কৰিবলৈ এখন সুন্দৰ ঠাইৰ প্ৰয়োজন হয়। গুৱাহাটীৰ হেঙেৰাবাৰীত অৱস্থিত [[অমৃত উদ্যান]] এনে এখন উল্লেখযোগ্য স্থান। অমৃত উদ্যান এখন ৰাজহুৱা উদ্যান, য'ত মানুহে পৰিয়াল আৰু বন্ধুবৰ্গৰ সৈতে সময় কটাব পাৰে। উদ্যানখনত প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ লগতে বিভিন্ন বিনোদনমূলক সুবিধাও আছে। ইয়াৰ উপৰি উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তিয়ে উদ্যানখনক ঐতিহাসিক গুৰুত্ব প্ৰদান কৰিছে। সেয়েহে অমৃত উদ্যানক কেৱল বিনোদনৰ স্থান হিচাপে নহয়, প্ৰকৃতি, ইতিহাস আৰু জনজীৱনৰ সৈতে জড়িত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপেও বিবেচনা কৰিব পাৰি। ==অমৃত উদ্যানৰ অৱস্থান== অমৃত উদ্যান অসমৰ [[গুৱাহাটী]] মহানগৰৰ হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। এই উদ্যানখন গুৱাহাটী মহানগৰ উন্নয়ন প্ৰাধিকৰণৰ (GMDA) উদ্যোগত গঢ়ি তোলা হৈছে। গুৱাহাটী এখন ব্যস্ত মহানগৰ হোৱা বাবে ইয়াত মুকলি আৰু সেউজীয়া স্থানৰ গুৰুত্ব যথেষ্ট। এনে পৰিৱেশত অমৃত উদ্যান নগৰবাসীৰ বাবে অৱসৰ বিনোদনৰ এক আকৰ্ষণীয় স্থান হিচাপে পৰিচিত হৈছে। উদ্যানখনলৈ বিভিন্ন বয়সৰ মানুহ আহে। কোনোবাই পৰিয়ালৰ সৈতে সময় কটাবলৈ, কোনোবাই বন্ধুবৰ্গৰ সৈতে ফুৰিবলৈ আৰু কোনোবাই দৈনন্দিন ব্যস্ততাৰ পৰা আঁতৰি অলপ শান্তি বিচাৰি ইয়ালৈ আহে। গুৱাহাটী মহানগৰৰ সৌন্দৰ্য বৃদ্ধি কৰা আৰু নাগৰিকসকলৰ বাবে উন্নত বিনোদনৰ সুবিধা সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্যে অমৃত উদ্যান নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। উদ্যানখনৰ নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব গুৱাহাটী মহানগৰ উন্নয়ন প্ৰাধিকৰণে গ্ৰহণ কৰিছিল। চৰকাৰী তথ্য অনুসৰি, উদ্যানখনৰ নিৰ্মাণকাৰ্য [[২০২১]] চনৰ ৬ আগষ্টত আৰম্ভ হৈছিল। ইয়াৰ বাবে প্ৰায় ১৪.৮১ কোটি টকাৰ প্ৰশাসনিক অনুমোদন প্ৰদান কৰা হৈছিল। প্ৰায় ১৪ বিঘা মাটিত নিৰ্মাণ কৰা এই উদ্যানখন ২০২২ চনৰ ২৩ আগষ্টত জনসাধাৰণৰ বাবে মুকলি কৰা হয়। উদ্যানখনৰ পৰিকল্পনাত প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ লগতে আধুনিক বিনোদনৰ সুবিধাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ ফলত উদ্যানখনত প্ৰকৃতি উপভোগ কৰাৰ লগতে বিভিন্ন কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুবিধাও সৃষ্টি হৈছে। অমৃত উদ্যানৰ অন্যতম আকৰ্ষণ হৈছে ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ। সেউজীয়া গছ-গছনি, মুকলি ঠাই আৰু সুন্দৰকৈ সজোৱা পথসমূহে উদ্যানখনক এক মনোৰম ৰূপ প্ৰদান কৰিছে। গুৱাহাটীৰ দৰে ব্যস্ত মহানগৰত এনে এখন উদ্যানৰ উপস্থিতিয়ে বিশেষ গুৰুত্ব বহন কৰে। মানুহে ইয়ালৈ আহি কিছু সময় প্ৰকৃতিৰ মাজত কটাব পাৰে। বিশেষকৈ পুৱা আৰু সন্ধিয়াৰ সময়ত উদ্যানখনত খোজ কাঢ়ি বা বহি সময় কটোৱাটো বহু লোকৰ বাবে আনন্দদায়ক অভিজ্ঞতা হ'ব পাৰে। উদ্যানখনৰ পৰিৱেশে মানুহক প্ৰকৃতিৰ সৌন্দৰ্য উপলব্ধি কৰিবলৈ আৰু গছ-গছনিৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হ'বলৈ উৎসাহিত কৰে। সেয়েহে ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ সংৰক্ষণ কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। অমৃত উদ্যানত বিভিন্ন বয়সৰ লোকৰ বাবে বিনোদনৰ ব্যৱস্থা আছে। এই সুবিধাসমূহে উদ্যানখনক কেৱল খোজ কঢ়া বা বহি থকাৰ স্থান হিচাপে সীমাবদ্ধ কৰি ৰখা নাই। উদ্যানখনৰ উল্লেখযোগ্য আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত দৰ্শন মঞ্চ, চন্দ্ৰসেতু, ধ্যানৰ স্থান, প্ৰতিফলন ক্ষেত্ৰ, শিশুৰ খেলপথাৰ, ৰোলাৰ স্কেটিং ৰিংক আৰু ৰক ক্লাইম্বিঙৰ ব্যৱস্থা অন্যতম। দৰ্শন মঞ্চৰ পৰা উদ্যানখনৰ সৌন্দৰ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। চন্দ্ৰসেতুৱে উদ্যানখনৰ নান্দনিকতা বৃদ্ধি কৰিছে। আনহাতে, ধ্যানৰ স্থানে মানুহক কিছু সময় শান্তভাৱে কটোৱাৰ সুযোগ দিয়ে। শিশুৰ খেলপথাৰ আৰু বিভিন্ন ক্ৰীড়ামূলক সুবিধাই শিশুসকলৰ লগতে যুৱক-যুৱতীসকলকো আকৰ্ষণ কৰে। এইবোৰৰ জৰিয়তে উদ্যানখনত অৱসৰ বিনোদনৰ লগতে শাৰীৰিক কাৰ্যকলাপৰো সুযোগ সৃষ্টি হৈছে। ==উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তি== [[অমৃত উদ্যান]]ৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য হৈছে উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠগৰাকী বিশিষ্ট [[স্বাধীনতা]] সংগ্ৰামীৰ প্ৰতিমূৰ্তি। এই প্ৰতিমূৰ্তিসমূহৰ জৰিয়তে ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে সংগ্ৰাম কৰা আৰু নিজৰ দেশ তথা জনগোষ্ঠীৰ অধিকাৰৰ বাবে অৱদান আগবঢ়োৱা ব্যক্তিসকলক সন্মান জনোৱা হৈছে। এই আঠগৰাকী ব্যক্তিৰ ভিতৰত শম্ভুধন ফংলো, ইউ তিৰোত সিং ছিয়েম, মোজে ৰিবা, বীৰ টিকেন্দ্ৰজিৎ সিং, ৰাণী গাইডিনলিউ, ৰাণী ৰোপুইলিয়ানি, হেলেন লেপচা আৰু ৰতনমণি ৰিয়াং উল্লেখযোগ্য। তেওঁলোকৰ জীৱন আৰু অৱদান উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ইতিহাসৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। এই প্ৰতিমূৰ্তিসমূহে নতুন প্ৰজন্মক স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ বিষয়ে জানিবলৈ আৰু তেওঁলোকৰ ত্যাগৰ মূল্য উপলব্ধি কৰিবলৈ সুযোগ প্ৰদান কৰে। সেয়েহে উদ্যানখনৰ এই অংশটোৱে ইয়াক এক ঐতিহাসিক আৰু শিক্ষামূলক স্থান হিচাপেও বিশেষ গুৰুত্ব প্ৰদান কৰিছে। শিশুসকলৰ শাৰীৰিক আৰু মানসিক বিকাশৰ বাবে খেলাধূলা আৰু মুকলি পৰিৱেশৰ প্ৰয়োজন। অমৃত উদ্যানত শিশুসকলৰ বাবে থকা খেলপথাৰ আৰু অন্যান্য সুবিধাই তেওঁলোকক আনন্দৰে সময় কটোৱাৰ সুযোগ দিয়ে। শিশুসকলে ইয়াত পৰিয়ালৰ সৈতে আহি খেলিব পাৰে, নতুন অভিজ্ঞতা লাভ কৰিব পাৰে আৰু প্ৰকৃতিৰ সৈতে পৰিচিত হ'ব পাৰে। আজিৰ সময়ত বহু শিশুৱে মোবাইল ফোন আৰু অন্যান্য [[ডিজিটেল]] মাধ্যমৰ সৈতে অধিক সময় কটায়। এনে পৰিস্থিতিত উদ্যানৰ দৰে মুকলি স্থানত সময় কটোৱাটো তেওঁলোকৰ বাবে এক ভাল বিকল্প হ'ব পাৰে। ব্যস্ত নগৰীয়া জীৱনত মানুহে প্ৰায়ে কামৰ চাপ আৰু দৈনন্দিন দায়িত্বৰ মাজত অৱসৰ কটোৱাৰ সুযোগ কমকৈ পায়। অমৃত উদ্যানৰ দৰে ৰাজহুৱা স্থানে মানুহক কিছু সময় নিজৰ সুবিধা অনুসৰি কটোৱাৰ সুযোগ দিয়ে। মানুহে ইয়ালৈ আহি খোজ কাঢ়িব পাৰে, পৰিয়ালৰ সৈতে সময় কটাব পাৰে অথবা বন্ধুবৰ্গৰ সৈতে মিলিত হ'ব পাৰে। এইদৰে উদ্যানখনে মানুহৰ সামাজিক জীৱনতো এক ইতিবাচক ভূমিকা পালন কৰিব পাৰে। এখন ভাল ৰাজহুৱা উদ্যান কেৱল চহৰৰ সৌন্দৰ্য বৃদ্ধিৰ বাবেই প্ৰয়োজনীয় নহয়; ই নাগৰিকসকলৰ জীৱনধাৰাৰ মান উন্নত কৰাতো সহায় কৰিব পাৰে। পৰিৱেশ সংৰক্ষণ বৰ্তমান সময়ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়। নগৰীকৰণৰ ফলত গছ-গছনি আৰু মুকলি ঠাইৰ পৰিমাণ কমি আহিলে প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ওপৰত নেতিবাচক প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে। অমৃত উদ্যানৰ দৰে সেউজীয়া স্থানে মানুহক প্ৰকৃতিৰ গুৰুত্বৰ বিষয়ে সচেতন কৰাত সহায় কৰে। গছ-গছনিৰ যত্ন লোৱা, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা বজাই ৰখা আৰু ৰাজহুৱা সম্পত্তি সংৰক্ষণ কৰাৰ অভ্যাস গঢ়ি তোলাটো এনে স্থানৰ সৈতে জড়িত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দায়িত্ব। উদ্যানখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু পৰিৱেশ অক্ষুণ্ণ ৰাখিবলৈ চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষৰ লগতে সাধাৰণ নাগৰিকসকলৰো সহযোগিতা প্ৰয়োজন। অমৃত উদ্যান গুৱাহাটীৰ এটা আকৰ্ষণীয় দৰ্শনীয় স্থান। ইয়াৰ বিভিন্ন সুবিধা আৰু ঐতিহাসিক প্ৰতিমূৰ্তিয়ে স্থানীয় লোকৰ লগতে আন ঠাইৰ পৰা অহা দৰ্শনাৰ্থীসকলকো আকৰ্ষণ কৰিব পাৰে। এনে উদ্যানৰ বিকাশে গুৱাহাটীৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰে। দৰ্শনাৰ্থীৰ আগমন বৃদ্ধি পালে ওচৰ-পাঁজৰৰ কিছুমান ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানেও লাভৱান হোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰিব পাৰে। সেয়েহে উদ্যানখনৰ উন্নত পৰিচালনা, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা আৰু উপযুক্ত প্ৰচাৰে স্থানীয় পৰ্যটনৰ বিকাশত সহায় কৰিব পাৰে। অমৃত উদ্যান এখন ৰাজহুৱা সম্পত্তি। সেয়েহে ইয়াক পৰিষ্কাৰ আৰু সুন্দৰ কৰি ৰখাটো কেৱল চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষৰ দায়িত্ব নহয়; ইয়াত অহা প্ৰতিগৰাকী ব্যক্তিৰো দায়িত্ব আছে। উদ্যানখনলৈ অহা লোকসকলে আৱৰ্জনা নিৰ্দিষ্ট স্থানত পেলোৱা, ফুল-গছৰ ক্ষতি নকৰা আৰু উদ্যানৰ নিয়মসমূহ মানি চলা উচিত। ইয়াৰ উপৰি খেলপথাৰ, স্কেটিং ৰিংক আৰু অন্যান্য সুবিধাসমূহৰ সঠিক ব্যৱহাৰ কৰাটোও প্ৰয়োজনীয়। যদি সকলোৱে নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰে, তেন্তে উদ্যানখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু সুবিধাসমূহ দীৰ্ঘদিনলৈ অক্ষুণ্ণ ৰাখিব পৰা যাব। ==উপসংহাৰ== সামগ্ৰিকভাৱে ক'বলৈ গ'লে, গুৱাহাটীৰ [[হেঙেৰাবাৰী]]ত অৱস্থিত অমৃত উদ্যান মহানগৰখনৰ এক উল্লেখযোগ্য ৰাজহুৱা উদ্যান। ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য, বিভিন্ন বিনোদনমূলক সুবিধা আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তিয়ে উদ্যানখনক এক বিশেষ পৰিচয় প্ৰদান কৰিছে। এই উদ্যানখনে নগৰবাসীক অৱসৰ বিনোদনৰ সুযোগ দিয়াৰ লগতে প্ৰকৃতিৰ সৈতে সময় কটোৱা, শাৰীৰিক কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ কৰা আৰু ইতিহাসৰ বিষয়ে জানিবলৈ সুবিধা প্ৰদান কৰে। বৰ্তমান সময়ত নগৰীয়া জীৱনৰ মাজত এনে সেউজীয়া আৰু মুকলি স্থানৰ গুৰুত্ব যথেষ্ট। সেয়েহে অমৃত উদ্যানৰ সৌন্দৰ্য আৰু সুবিধাসমূহ সংৰক্ষণ কৰা আমাৰ সকলোৰে দায়িত্ব। অমৃত উদ্যানৰ সঠিক পৰিচালনা আৰু জনসাধাৰণৰ সহযোগিতাৰ জৰিয়তে ইয়াক ভৱিষ্যতেও গুৱাহাটীৰ এক সুন্দৰ, পৰিষ্কাৰ আৰু আকৰ্ষণীয় ৰাজহুৱা স্থান হিচাপে গঢ়ি ৰাখিব পাৰি। qsh2ist7kdpfp3zhszmthujsrhb6mz8 648949 648948 2026-11-01T15:32:12Z 2026Dhriti Hazarika 52021 648949 wikitext text/x-wiki [[File:Amrit udyan.png|thumb|Amrit udyan]] [[গুৱাহাটী]] অসমৰ এখন প্ৰধান মহানগৰ। ইয়াত শিক্ষা, ব্যৱসায়, চাকৰি আৰু বিভিন্ন কামৰ বাবে প্ৰতিদিনে বহু মানুহৰ সমাগম ঘটে। নগৰীয়া জীৱনৰ ব্যস্ততাৰ মাজত মানুহক অলপ সময় জিৰণি ল'বলৈ আৰু প্ৰকৃতিৰ সৌন্দৰ্য উপভোগ কৰিবলৈ এখন সুন্দৰ ঠাইৰ প্ৰয়োজন হয়। গুৱাহাটীৰ হেঙেৰাবাৰীত অৱস্থিত [[অমৃত উদ্যান]] এনে এখন উল্লেখযোগ্য স্থান। অমৃত উদ্যান এখন ৰাজহুৱা উদ্যান, য'ত মানুহে পৰিয়াল আৰু বন্ধুবৰ্গৰ সৈতে সময় কটাব পাৰে। উদ্যানখনত প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ লগতে বিভিন্ন বিনোদনমূলক সুবিধাও আছে। ইয়াৰ উপৰি উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তিয়ে উদ্যানখনক ঐতিহাসিক গুৰুত্ব প্ৰদান কৰিছে। সেয়েহে অমৃত উদ্যানক কেৱল বিনোদনৰ স্থান হিচাপে নহয়, প্ৰকৃতি, ইতিহাস আৰু জনজীৱনৰ সৈতে জড়িত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপেও বিবেচনা কৰিব পাৰি। ==অমৃত উদ্যানৰ অৱস্থান== অমৃত উদ্যান অসমৰ [[গুৱাহাটী]] মহানগৰৰ হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। এই উদ্যানখন গুৱাহাটী মহানগৰ উন্নয়ন প্ৰাধিকৰণৰ (GMDA) উদ্যোগত গঢ়ি তোলা হৈছে। গুৱাহাটী এখন ব্যস্ত মহানগৰ হোৱা বাবে ইয়াত মুকলি আৰু সেউজীয়া স্থানৰ গুৰুত্ব যথেষ্ট। এনে পৰিৱেশত অমৃত উদ্যান নগৰবাসীৰ বাবে অৱসৰ বিনোদনৰ এক আকৰ্ষণীয় স্থান হিচাপে পৰিচিত হৈছে। উদ্যানখনলৈ বিভিন্ন বয়সৰ মানুহ আহে। কোনোবাই পৰিয়ালৰ সৈতে সময় কটাবলৈ, কোনোবাই বন্ধুবৰ্গৰ সৈতে ফুৰিবলৈ আৰু কোনোবাই দৈনন্দিন ব্যস্ততাৰ পৰা আঁতৰি অলপ শান্তি বিচাৰি ইয়ালৈ আহে। গুৱাহাটী মহানগৰৰ সৌন্দৰ্য বৃদ্ধি কৰা আৰু নাগৰিকসকলৰ বাবে উন্নত বিনোদনৰ সুবিধা সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্যে অমৃত উদ্যান নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। উদ্যানখনৰ নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব গুৱাহাটী মহানগৰ উন্নয়ন প্ৰাধিকৰণে গ্ৰহণ কৰিছিল। চৰকাৰী তথ্য অনুসৰি, উদ্যানখনৰ নিৰ্মাণকাৰ্য [[২০২১]] চনৰ ৬ আগষ্টত আৰম্ভ হৈছিল। ইয়াৰ বাবে প্ৰায় ১৪.৮১ কোটি টকাৰ প্ৰশাসনিক অনুমোদন প্ৰদান কৰা হৈছিল। প্ৰায় ১৪ বিঘা মাটিত নিৰ্মাণ কৰা এই উদ্যানখন ২০২২ চনৰ ২৩ আগষ্টত জনসাধাৰণৰ বাবে মুকলি কৰা হয়। উদ্যানখনৰ পৰিকল্পনাত প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ লগতে আধুনিক বিনোদনৰ সুবিধাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ ফলত উদ্যানখনত প্ৰকৃতি উপভোগ কৰাৰ লগতে বিভিন্ন কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুবিধাও সৃষ্টি হৈছে। অমৃত উদ্যানৰ অন্যতম আকৰ্ষণ হৈছে ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ। সেউজীয়া গছ-গছনি, মুকলি ঠাই আৰু সুন্দৰকৈ সজোৱা পথসমূহে উদ্যানখনক এক মনোৰম ৰূপ প্ৰদান কৰিছে। গুৱাহাটীৰ দৰে ব্যস্ত মহানগৰত এনে এখন উদ্যানৰ উপস্থিতিয়ে বিশেষ গুৰুত্ব বহন কৰে। মানুহে ইয়ালৈ আহি কিছু সময় প্ৰকৃতিৰ মাজত কটাব পাৰে। বিশেষকৈ পুৱা আৰু সন্ধিয়াৰ সময়ত উদ্যানখনত খোজ কাঢ়ি বা বহি সময় কটোৱাটো বহু লোকৰ বাবে আনন্দদায়ক অভিজ্ঞতা হ'ব পাৰে। উদ্যানখনৰ পৰিৱেশে মানুহক প্ৰকৃতিৰ সৌন্দৰ্য উপলব্ধি কৰিবলৈ আৰু গছ-গছনিৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হ'বলৈ উৎসাহিত কৰে। সেয়েহে ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ সংৰক্ষণ কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। অমৃত উদ্যানত বিভিন্ন বয়সৰ লোকৰ বাবে বিনোদনৰ ব্যৱস্থা আছে। এই সুবিধাসমূহে উদ্যানখনক কেৱল খোজ কঢ়া বা বহি থকাৰ স্থান হিচাপে সীমাবদ্ধ কৰি ৰখা নাই। উদ্যানখনৰ উল্লেখযোগ্য আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত দৰ্শন মঞ্চ, চন্দ্ৰসেতু, ধ্যানৰ স্থান, প্ৰতিফলন ক্ষেত্ৰ, শিশুৰ খেলপথাৰ, ৰোলাৰ স্কেটিং ৰিংক আৰু ৰক ক্লাইম্বিঙৰ ব্যৱস্থা অন্যতম। দৰ্শন মঞ্চৰ পৰা উদ্যানখনৰ সৌন্দৰ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। চন্দ্ৰসেতুৱে উদ্যানখনৰ নান্দনিকতা বৃদ্ধি কৰিছে। আনহাতে, ধ্যানৰ স্থানে মানুহক কিছু সময় শান্তভাৱে কটোৱাৰ সুযোগ দিয়ে। শিশুৰ খেলপথাৰ আৰু বিভিন্ন ক্ৰীড়ামূলক সুবিধাই শিশুসকলৰ লগতে যুৱক-যুৱতীসকলকো আকৰ্ষণ কৰে। এইবোৰৰ জৰিয়তে উদ্যানখনত অৱসৰ বিনোদনৰ লগতে শাৰীৰিক কাৰ্যকলাপৰো সুযোগ সৃষ্টি হৈছে। ==উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তি== [[অমৃত উদ্যান]]ৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য হৈছে উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠগৰাকী বিশিষ্ট [[স্বাধীনতা]] সংগ্ৰামীৰ প্ৰতিমূৰ্তি। এই প্ৰতিমূৰ্তিসমূহৰ জৰিয়তে ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে সংগ্ৰাম কৰা আৰু নিজৰ দেশ তথা জনগোষ্ঠীৰ অধিকাৰৰ বাবে অৱদান আগবঢ়োৱা ব্যক্তিসকলক সন্মান জনোৱা হৈছে। এই আঠগৰাকী ব্যক্তিৰ ভিতৰত শম্ভুধন ফংলো, ইউ তিৰোত সিং ছিয়েম, মোজে ৰিবা, বীৰ টিকেন্দ্ৰজিৎ সিং, ৰাণী গাইডিনলিউ, ৰাণী ৰোপুইলিয়ানি, হেলেন লেপচা আৰু ৰতনমণি ৰিয়াং উল্লেখযোগ্য। তেওঁলোকৰ জীৱন আৰু অৱদান উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ইতিহাসৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। এই প্ৰতিমূৰ্তিসমূহে নতুন প্ৰজন্মক স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ বিষয়ে জানিবলৈ আৰু তেওঁলোকৰ ত্যাগৰ মূল্য উপলব্ধি কৰিবলৈ সুযোগ প্ৰদান কৰে। সেয়েহে উদ্যানখনৰ এই অংশটোৱে ইয়াক এক ঐতিহাসিক আৰু শিক্ষামূলক স্থান হিচাপেও বিশেষ গুৰুত্ব প্ৰদান কৰিছে। শিশুসকলৰ শাৰীৰিক আৰু মানসিক বিকাশৰ বাবে খেলাধূলা আৰু মুকলি পৰিৱেশৰ প্ৰয়োজন। অমৃত উদ্যানত শিশুসকলৰ বাবে থকা খেলপথাৰ আৰু অন্যান্য সুবিধাই তেওঁলোকক আনন্দৰে সময় কটোৱাৰ সুযোগ দিয়ে। শিশুসকলে ইয়াত পৰিয়ালৰ সৈতে আহি খেলিব পাৰে, নতুন অভিজ্ঞতা লাভ কৰিব পাৰে আৰু প্ৰকৃতিৰ সৈতে পৰিচিত হ'ব পাৰে। আজিৰ সময়ত বহু শিশুৱে মোবাইল ফোন আৰু অন্যান্য [[ডিজিটেল]] মাধ্যমৰ সৈতে অধিক সময় কটায়। এনে পৰিস্থিতিত উদ্যানৰ দৰে মুকলি স্থানত সময় কটোৱাটো তেওঁলোকৰ বাবে এক ভাল বিকল্প হ'ব পাৰে। ব্যস্ত নগৰীয়া জীৱনত মানুহে প্ৰায়ে কামৰ চাপ আৰু দৈনন্দিন দায়িত্বৰ মাজত অৱসৰ কটোৱাৰ সুযোগ কমকৈ পায়। অমৃত উদ্যানৰ দৰে ৰাজহুৱা স্থানে মানুহক কিছু সময় নিজৰ সুবিধা অনুসৰি কটোৱাৰ সুযোগ দিয়ে। মানুহে ইয়ালৈ আহি খোজ কাঢ়িব পাৰে, পৰিয়ালৰ সৈতে সময় কটাব পাৰে অথবা বন্ধুবৰ্গৰ সৈতে মিলিত হ'ব পাৰে। এইদৰে উদ্যানখনে মানুহৰ সামাজিক জীৱনতো এক ইতিবাচক ভূমিকা পালন কৰিব পাৰে। এখন ভাল ৰাজহুৱা উদ্যান কেৱল চহৰৰ সৌন্দৰ্য বৃদ্ধিৰ বাবেই প্ৰয়োজনীয় নহয়; ই নাগৰিকসকলৰ জীৱনধাৰাৰ মান উন্নত কৰাতো সহায় কৰিব পাৰে। পৰিৱেশ সংৰক্ষণ বৰ্তমান সময়ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়। নগৰীকৰণৰ ফলত গছ-গছনি আৰু মুকলি ঠাইৰ পৰিমাণ কমি আহিলে প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ওপৰত নেতিবাচক প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে। অমৃত উদ্যানৰ দৰে সেউজীয়া স্থানে মানুহক প্ৰকৃতিৰ গুৰুত্বৰ বিষয়ে সচেতন কৰাত সহায় কৰে। গছ-গছনিৰ যত্ন লোৱা, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা বজাই ৰখা আৰু ৰাজহুৱা সম্পত্তি সংৰক্ষণ কৰাৰ অভ্যাস গঢ়ি তোলাটো এনে স্থানৰ সৈতে জড়িত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দায়িত্ব। উদ্যানখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু পৰিৱেশ অক্ষুণ্ণ ৰাখিবলৈ চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষৰ লগতে সাধাৰণ নাগৰিকসকলৰো সহযোগিতা প্ৰয়োজন। অমৃত উদ্যান গুৱাহাটীৰ এটা আকৰ্ষণীয় দৰ্শনীয় স্থান। ইয়াৰ বিভিন্ন সুবিধা আৰু ঐতিহাসিক প্ৰতিমূৰ্তিয়ে স্থানীয় লোকৰ লগতে আন ঠাইৰ পৰা অহা দৰ্শনাৰ্থীসকলকো আকৰ্ষণ কৰিব পাৰে। এনে উদ্যানৰ বিকাশে গুৱাহাটীৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰে। দৰ্শনাৰ্থীৰ আগমন বৃদ্ধি পালে ওচৰ-পাঁজৰৰ কিছুমান ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানেও লাভৱান হোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰিব পাৰে। সেয়েহে উদ্যানখনৰ উন্নত পৰিচালনা, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা আৰু উপযুক্ত প্ৰচাৰে স্থানীয় পৰ্যটনৰ বিকাশত সহায় কৰিব পাৰে। অমৃত উদ্যান এখন ৰাজহুৱা সম্পত্তি। সেয়েহে ইয়াক পৰিষ্কাৰ আৰু সুন্দৰ কৰি ৰখাটো কেৱল চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষৰ দায়িত্ব নহয়; ইয়াত অহা প্ৰতিগৰাকী ব্যক্তিৰো দায়িত্ব আছে। উদ্যানখনলৈ অহা লোকসকলে আৱৰ্জনা নিৰ্দিষ্ট স্থানত পেলোৱা, ফুল-গছৰ ক্ষতি নকৰা আৰু উদ্যানৰ নিয়মসমূহ মানি চলা উচিত। ইয়াৰ উপৰি খেলপথাৰ, স্কেটিং ৰিংক আৰু অন্যান্য সুবিধাসমূহৰ সঠিক ব্যৱহাৰ কৰাটোও প্ৰয়োজনীয়। যদি সকলোৱে নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰে, তেন্তে উদ্যানখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু সুবিধাসমূহ দীৰ্ঘদিনলৈ অক্ষুণ্ণ ৰাখিব পৰা যাব। ==উপসংহাৰ== সামগ্ৰিকভাৱে ক'বলৈ গ'লে, গুৱাহাটীৰ [[হেঙেৰাবাৰী]]ত অৱস্থিত অমৃত উদ্যান মহানগৰখনৰ এক উল্লেখযোগ্য ৰাজহুৱা উদ্যান। ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য, বিভিন্ন বিনোদনমূলক সুবিধা আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তিয়ে উদ্যানখনক এক বিশেষ পৰিচয় প্ৰদান কৰিছে। এই উদ্যানখনে নগৰবাসীক অৱসৰ বিনোদনৰ সুযোগ দিয়াৰ লগতে প্ৰকৃতিৰ সৈতে সময় কটোৱা, শাৰীৰিক কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ কৰা আৰু ইতিহাসৰ বিষয়ে জানিবলৈ সুবিধা প্ৰদান কৰে। বৰ্তমান সময়ত নগৰীয়া জীৱনৰ মাজত এনে সেউজীয়া আৰু মুকলি স্থানৰ গুৰুত্ব যথেষ্ট। সেয়েহে অমৃত উদ্যানৰ সৌন্দৰ্য আৰু সুবিধাসমূহ সংৰক্ষণ কৰা আমাৰ সকলোৰে দায়িত্ব। অমৃত উদ্যানৰ সঠিক পৰিচালনা আৰু জনসাধাৰণৰ সহযোগিতাৰ জৰিয়তে ইয়াক ভৱিষ্যতেও গুৱাহাটীৰ এক সুন্দৰ, পৰিষ্কাৰ আৰু আকৰ্ষণীয় ৰাজহুৱা স্থান হিচাপে গঢ়ি ৰাখিব পাৰি। i5uxibqb59eb3fqaozfg0lkugymr9ro 648958 648949 2026-11-01T16:13:52Z 2026Dhriti Hazarika 52021 পৃষ্ঠা [[Amrit udyan]]ৰ পৰা [[Amrit udyan, Hengrabari]]লৈ 2026Dhriti Hazarikaয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 648949 wikitext text/x-wiki [[File:Amrit udyan.png|thumb|Amrit udyan]] [[গুৱাহাটী]] অসমৰ এখন প্ৰধান মহানগৰ। ইয়াত শিক্ষা, ব্যৱসায়, চাকৰি আৰু বিভিন্ন কামৰ বাবে প্ৰতিদিনে বহু মানুহৰ সমাগম ঘটে। নগৰীয়া জীৱনৰ ব্যস্ততাৰ মাজত মানুহক অলপ সময় জিৰণি ল'বলৈ আৰু প্ৰকৃতিৰ সৌন্দৰ্য উপভোগ কৰিবলৈ এখন সুন্দৰ ঠাইৰ প্ৰয়োজন হয়। গুৱাহাটীৰ হেঙেৰাবাৰীত অৱস্থিত [[অমৃত উদ্যান]] এনে এখন উল্লেখযোগ্য স্থান। অমৃত উদ্যান এখন ৰাজহুৱা উদ্যান, য'ত মানুহে পৰিয়াল আৰু বন্ধুবৰ্গৰ সৈতে সময় কটাব পাৰে। উদ্যানখনত প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ লগতে বিভিন্ন বিনোদনমূলক সুবিধাও আছে। ইয়াৰ উপৰি উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তিয়ে উদ্যানখনক ঐতিহাসিক গুৰুত্ব প্ৰদান কৰিছে। সেয়েহে অমৃত উদ্যানক কেৱল বিনোদনৰ স্থান হিচাপে নহয়, প্ৰকৃতি, ইতিহাস আৰু জনজীৱনৰ সৈতে জড়িত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপেও বিবেচনা কৰিব পাৰি। ==অমৃত উদ্যানৰ অৱস্থান== অমৃত উদ্যান অসমৰ [[গুৱাহাটী]] মহানগৰৰ হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। এই উদ্যানখন গুৱাহাটী মহানগৰ উন্নয়ন প্ৰাধিকৰণৰ (GMDA) উদ্যোগত গঢ়ি তোলা হৈছে। গুৱাহাটী এখন ব্যস্ত মহানগৰ হোৱা বাবে ইয়াত মুকলি আৰু সেউজীয়া স্থানৰ গুৰুত্ব যথেষ্ট। এনে পৰিৱেশত অমৃত উদ্যান নগৰবাসীৰ বাবে অৱসৰ বিনোদনৰ এক আকৰ্ষণীয় স্থান হিচাপে পৰিচিত হৈছে। উদ্যানখনলৈ বিভিন্ন বয়সৰ মানুহ আহে। কোনোবাই পৰিয়ালৰ সৈতে সময় কটাবলৈ, কোনোবাই বন্ধুবৰ্গৰ সৈতে ফুৰিবলৈ আৰু কোনোবাই দৈনন্দিন ব্যস্ততাৰ পৰা আঁতৰি অলপ শান্তি বিচাৰি ইয়ালৈ আহে। গুৱাহাটী মহানগৰৰ সৌন্দৰ্য বৃদ্ধি কৰা আৰু নাগৰিকসকলৰ বাবে উন্নত বিনোদনৰ সুবিধা সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্যে অমৃত উদ্যান নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। উদ্যানখনৰ নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব গুৱাহাটী মহানগৰ উন্নয়ন প্ৰাধিকৰণে গ্ৰহণ কৰিছিল। চৰকাৰী তথ্য অনুসৰি, উদ্যানখনৰ নিৰ্মাণকাৰ্য [[২০২১]] চনৰ ৬ আগষ্টত আৰম্ভ হৈছিল। ইয়াৰ বাবে প্ৰায় ১৪.৮১ কোটি টকাৰ প্ৰশাসনিক অনুমোদন প্ৰদান কৰা হৈছিল। প্ৰায় ১৪ বিঘা মাটিত নিৰ্মাণ কৰা এই উদ্যানখন ২০২২ চনৰ ২৩ আগষ্টত জনসাধাৰণৰ বাবে মুকলি কৰা হয়। উদ্যানখনৰ পৰিকল্পনাত প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ লগতে আধুনিক বিনোদনৰ সুবিধাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ ফলত উদ্যানখনত প্ৰকৃতি উপভোগ কৰাৰ লগতে বিভিন্ন কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুবিধাও সৃষ্টি হৈছে। অমৃত উদ্যানৰ অন্যতম আকৰ্ষণ হৈছে ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ। সেউজীয়া গছ-গছনি, মুকলি ঠাই আৰু সুন্দৰকৈ সজোৱা পথসমূহে উদ্যানখনক এক মনোৰম ৰূপ প্ৰদান কৰিছে। গুৱাহাটীৰ দৰে ব্যস্ত মহানগৰত এনে এখন উদ্যানৰ উপস্থিতিয়ে বিশেষ গুৰুত্ব বহন কৰে। মানুহে ইয়ালৈ আহি কিছু সময় প্ৰকৃতিৰ মাজত কটাব পাৰে। বিশেষকৈ পুৱা আৰু সন্ধিয়াৰ সময়ত উদ্যানখনত খোজ কাঢ়ি বা বহি সময় কটোৱাটো বহু লোকৰ বাবে আনন্দদায়ক অভিজ্ঞতা হ'ব পাৰে। উদ্যানখনৰ পৰিৱেশে মানুহক প্ৰকৃতিৰ সৌন্দৰ্য উপলব্ধি কৰিবলৈ আৰু গছ-গছনিৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হ'বলৈ উৎসাহিত কৰে। সেয়েহে ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ সংৰক্ষণ কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। অমৃত উদ্যানত বিভিন্ন বয়সৰ লোকৰ বাবে বিনোদনৰ ব্যৱস্থা আছে। এই সুবিধাসমূহে উদ্যানখনক কেৱল খোজ কঢ়া বা বহি থকাৰ স্থান হিচাপে সীমাবদ্ধ কৰি ৰখা নাই। উদ্যানখনৰ উল্লেখযোগ্য আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত দৰ্শন মঞ্চ, চন্দ্ৰসেতু, ধ্যানৰ স্থান, প্ৰতিফলন ক্ষেত্ৰ, শিশুৰ খেলপথাৰ, ৰোলাৰ স্কেটিং ৰিংক আৰু ৰক ক্লাইম্বিঙৰ ব্যৱস্থা অন্যতম। দৰ্শন মঞ্চৰ পৰা উদ্যানখনৰ সৌন্দৰ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। চন্দ্ৰসেতুৱে উদ্যানখনৰ নান্দনিকতা বৃদ্ধি কৰিছে। আনহাতে, ধ্যানৰ স্থানে মানুহক কিছু সময় শান্তভাৱে কটোৱাৰ সুযোগ দিয়ে। শিশুৰ খেলপথাৰ আৰু বিভিন্ন ক্ৰীড়ামূলক সুবিধাই শিশুসকলৰ লগতে যুৱক-যুৱতীসকলকো আকৰ্ষণ কৰে। এইবোৰৰ জৰিয়তে উদ্যানখনত অৱসৰ বিনোদনৰ লগতে শাৰীৰিক কাৰ্যকলাপৰো সুযোগ সৃষ্টি হৈছে। ==উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তি== [[অমৃত উদ্যান]]ৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য হৈছে উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠগৰাকী বিশিষ্ট [[স্বাধীনতা]] সংগ্ৰামীৰ প্ৰতিমূৰ্তি। এই প্ৰতিমূৰ্তিসমূহৰ জৰিয়তে ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে সংগ্ৰাম কৰা আৰু নিজৰ দেশ তথা জনগোষ্ঠীৰ অধিকাৰৰ বাবে অৱদান আগবঢ়োৱা ব্যক্তিসকলক সন্মান জনোৱা হৈছে। এই আঠগৰাকী ব্যক্তিৰ ভিতৰত শম্ভুধন ফংলো, ইউ তিৰোত সিং ছিয়েম, মোজে ৰিবা, বীৰ টিকেন্দ্ৰজিৎ সিং, ৰাণী গাইডিনলিউ, ৰাণী ৰোপুইলিয়ানি, হেলেন লেপচা আৰু ৰতনমণি ৰিয়াং উল্লেখযোগ্য। তেওঁলোকৰ জীৱন আৰু অৱদান উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ইতিহাসৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। এই প্ৰতিমূৰ্তিসমূহে নতুন প্ৰজন্মক স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ বিষয়ে জানিবলৈ আৰু তেওঁলোকৰ ত্যাগৰ মূল্য উপলব্ধি কৰিবলৈ সুযোগ প্ৰদান কৰে। সেয়েহে উদ্যানখনৰ এই অংশটোৱে ইয়াক এক ঐতিহাসিক আৰু শিক্ষামূলক স্থান হিচাপেও বিশেষ গুৰুত্ব প্ৰদান কৰিছে। শিশুসকলৰ শাৰীৰিক আৰু মানসিক বিকাশৰ বাবে খেলাধূলা আৰু মুকলি পৰিৱেশৰ প্ৰয়োজন। অমৃত উদ্যানত শিশুসকলৰ বাবে থকা খেলপথাৰ আৰু অন্যান্য সুবিধাই তেওঁলোকক আনন্দৰে সময় কটোৱাৰ সুযোগ দিয়ে। শিশুসকলে ইয়াত পৰিয়ালৰ সৈতে আহি খেলিব পাৰে, নতুন অভিজ্ঞতা লাভ কৰিব পাৰে আৰু প্ৰকৃতিৰ সৈতে পৰিচিত হ'ব পাৰে। আজিৰ সময়ত বহু শিশুৱে মোবাইল ফোন আৰু অন্যান্য [[ডিজিটেল]] মাধ্যমৰ সৈতে অধিক সময় কটায়। এনে পৰিস্থিতিত উদ্যানৰ দৰে মুকলি স্থানত সময় কটোৱাটো তেওঁলোকৰ বাবে এক ভাল বিকল্প হ'ব পাৰে। ব্যস্ত নগৰীয়া জীৱনত মানুহে প্ৰায়ে কামৰ চাপ আৰু দৈনন্দিন দায়িত্বৰ মাজত অৱসৰ কটোৱাৰ সুযোগ কমকৈ পায়। অমৃত উদ্যানৰ দৰে ৰাজহুৱা স্থানে মানুহক কিছু সময় নিজৰ সুবিধা অনুসৰি কটোৱাৰ সুযোগ দিয়ে। মানুহে ইয়ালৈ আহি খোজ কাঢ়িব পাৰে, পৰিয়ালৰ সৈতে সময় কটাব পাৰে অথবা বন্ধুবৰ্গৰ সৈতে মিলিত হ'ব পাৰে। এইদৰে উদ্যানখনে মানুহৰ সামাজিক জীৱনতো এক ইতিবাচক ভূমিকা পালন কৰিব পাৰে। এখন ভাল ৰাজহুৱা উদ্যান কেৱল চহৰৰ সৌন্দৰ্য বৃদ্ধিৰ বাবেই প্ৰয়োজনীয় নহয়; ই নাগৰিকসকলৰ জীৱনধাৰাৰ মান উন্নত কৰাতো সহায় কৰিব পাৰে। পৰিৱেশ সংৰক্ষণ বৰ্তমান সময়ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়। নগৰীকৰণৰ ফলত গছ-গছনি আৰু মুকলি ঠাইৰ পৰিমাণ কমি আহিলে প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ওপৰত নেতিবাচক প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে। অমৃত উদ্যানৰ দৰে সেউজীয়া স্থানে মানুহক প্ৰকৃতিৰ গুৰুত্বৰ বিষয়ে সচেতন কৰাত সহায় কৰে। গছ-গছনিৰ যত্ন লোৱা, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা বজাই ৰখা আৰু ৰাজহুৱা সম্পত্তি সংৰক্ষণ কৰাৰ অভ্যাস গঢ়ি তোলাটো এনে স্থানৰ সৈতে জড়িত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দায়িত্ব। উদ্যানখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু পৰিৱেশ অক্ষুণ্ণ ৰাখিবলৈ চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষৰ লগতে সাধাৰণ নাগৰিকসকলৰো সহযোগিতা প্ৰয়োজন। অমৃত উদ্যান গুৱাহাটীৰ এটা আকৰ্ষণীয় দৰ্শনীয় স্থান। ইয়াৰ বিভিন্ন সুবিধা আৰু ঐতিহাসিক প্ৰতিমূৰ্তিয়ে স্থানীয় লোকৰ লগতে আন ঠাইৰ পৰা অহা দৰ্শনাৰ্থীসকলকো আকৰ্ষণ কৰিব পাৰে। এনে উদ্যানৰ বিকাশে গুৱাহাটীৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰে। দৰ্শনাৰ্থীৰ আগমন বৃদ্ধি পালে ওচৰ-পাঁজৰৰ কিছুমান ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানেও লাভৱান হোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰিব পাৰে। সেয়েহে উদ্যানখনৰ উন্নত পৰিচালনা, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা আৰু উপযুক্ত প্ৰচাৰে স্থানীয় পৰ্যটনৰ বিকাশত সহায় কৰিব পাৰে। অমৃত উদ্যান এখন ৰাজহুৱা সম্পত্তি। সেয়েহে ইয়াক পৰিষ্কাৰ আৰু সুন্দৰ কৰি ৰখাটো কেৱল চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষৰ দায়িত্ব নহয়; ইয়াত অহা প্ৰতিগৰাকী ব্যক্তিৰো দায়িত্ব আছে। উদ্যানখনলৈ অহা লোকসকলে আৱৰ্জনা নিৰ্দিষ্ট স্থানত পেলোৱা, ফুল-গছৰ ক্ষতি নকৰা আৰু উদ্যানৰ নিয়মসমূহ মানি চলা উচিত। ইয়াৰ উপৰি খেলপথাৰ, স্কেটিং ৰিংক আৰু অন্যান্য সুবিধাসমূহৰ সঠিক ব্যৱহাৰ কৰাটোও প্ৰয়োজনীয়। যদি সকলোৱে নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰে, তেন্তে উদ্যানখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু সুবিধাসমূহ দীৰ্ঘদিনলৈ অক্ষুণ্ণ ৰাখিব পৰা যাব। ==উপসংহাৰ== সামগ্ৰিকভাৱে ক'বলৈ গ'লে, গুৱাহাটীৰ [[হেঙেৰাবাৰী]]ত অৱস্থিত অমৃত উদ্যান মহানগৰখনৰ এক উল্লেখযোগ্য ৰাজহুৱা উদ্যান। ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য, বিভিন্ন বিনোদনমূলক সুবিধা আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তিয়ে উদ্যানখনক এক বিশেষ পৰিচয় প্ৰদান কৰিছে। এই উদ্যানখনে নগৰবাসীক অৱসৰ বিনোদনৰ সুযোগ দিয়াৰ লগতে প্ৰকৃতিৰ সৈতে সময় কটোৱা, শাৰীৰিক কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ কৰা আৰু ইতিহাসৰ বিষয়ে জানিবলৈ সুবিধা প্ৰদান কৰে। বৰ্তমান সময়ত নগৰীয়া জীৱনৰ মাজত এনে সেউজীয়া আৰু মুকলি স্থানৰ গুৰুত্ব যথেষ্ট। সেয়েহে অমৃত উদ্যানৰ সৌন্দৰ্য আৰু সুবিধাসমূহ সংৰক্ষণ কৰা আমাৰ সকলোৰে দায়িত্ব। অমৃত উদ্যানৰ সঠিক পৰিচালনা আৰু জনসাধাৰণৰ সহযোগিতাৰ জৰিয়তে ইয়াক ভৱিষ্যতেও গুৱাহাটীৰ এক সুন্দৰ, পৰিষ্কাৰ আৰু আকৰ্ষণীয় ৰাজহুৱা স্থান হিচাপে গঢ়ি ৰাখিব পাৰি। i5uxibqb59eb3fqaozfg0lkugymr9ro 648960 648958 2026-11-01T17:03:05Z 2026Dhriti Hazarika 52021 648960 wikitext text/x-wiki [[File:Amrit udyan.png|thumb|Amrit udyan]] [[গুৱাহাটী]]<ref>গুৱাহাটী অসমৰ এখন প্ৰধান নগৰ।</ref> অসমৰ এখন প্ৰধান মহানগৰ। ইয়াত শিক্ষা, ব্যৱসায়, চাকৰি আৰু বিভিন্ন কামৰ বাবে প্ৰতিদিনে বহু মানুহৰ সমাগম ঘটে। নগৰীয়া জীৱনৰ ব্যস্ততাৰ মাজত মানুহক অলপ সময় জিৰণি ল'বলৈ আৰু প্ৰকৃতিৰ সৌন্দৰ্য উপভোগ কৰিবলৈ এখন সুন্দৰ ঠাইৰ প্ৰয়োজন হয়। গুৱাহাটীৰ হেঙেৰাবাৰীত অৱস্থিত [[অমৃত উদ্যান]] এনে এখন উল্লেখযোগ্য স্থান। অমৃত উদ্যান এখন ৰাজহুৱা উদ্যান, য'ত মানুহে পৰিয়াল আৰু বন্ধুবৰ্গৰ সৈতে সময় কটাব পাৰে। উদ্যানখনত প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ লগতে বিভিন্ন বিনোদনমূলক সুবিধাও আছে। ইয়াৰ উপৰি উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তিয়ে উদ্যানখনক ঐতিহাসিক গুৰুত্ব প্ৰদান কৰিছে। সেয়েহে অমৃত উদ্যানক কেৱল বিনোদনৰ স্থান হিচাপে নহয়, প্ৰকৃতি, ইতিহাস আৰু জনজীৱনৰ সৈতে জড়িত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপেও বিবেচনা কৰিব পাৰি। ==অমৃত উদ্যানৰ অৱস্থান== অমৃত উদ্যান অসমৰ [[গুৱাহাটী]]<ref>গুৱাহাটী অসমৰ এখন প্ৰধান নগৰ।</ref> মহানগৰৰ হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। এই উদ্যানখন গুৱাহাটী মহানগৰ উন্নয়ন প্ৰাধিকৰণৰ (GMDA) উদ্যোগত গঢ়ি তোলা হৈছে। গুৱাহাটী এখন ব্যস্ত মহানগৰ হোৱা বাবে ইয়াত মুকলি আৰু সেউজীয়া স্থানৰ গুৰুত্ব যথেষ্ট। এনে পৰিৱেশত অমৃত উদ্যান নগৰবাসীৰ বাবে অৱসৰ বিনোদনৰ এক আকৰ্ষণীয় স্থান হিচাপে পৰিচিত হৈছে। উদ্যানখনলৈ বিভিন্ন বয়সৰ মানুহ আহে। কোনোবাই পৰিয়ালৰ সৈতে সময় কটাবলৈ, কোনোবাই বন্ধুবৰ্গৰ সৈতে ফুৰিবলৈ আৰু কোনোবাই দৈনন্দিন ব্যস্ততাৰ পৰা আঁতৰি অলপ শান্তি বিচাৰি ইয়ালৈ আহে। গুৱাহাটী মহানগৰৰ সৌন্দৰ্য বৃদ্ধি কৰা আৰু নাগৰিকসকলৰ বাবে উন্নত বিনোদনৰ সুবিধা সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্যে অমৃত উদ্যান নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। উদ্যানখনৰ নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব গুৱাহাটী মহানগৰ উন্নয়ন প্ৰাধিকৰণে গ্ৰহণ কৰিছিল। চৰকাৰী তথ্য অনুসৰি, উদ্যানখনৰ নিৰ্মাণকাৰ্য [[২০২১]] চনৰ ৬ আগষ্টত আৰম্ভ হৈছিল। ইয়াৰ বাবে প্ৰায় ১৪.৮১ কোটি টকাৰ প্ৰশাসনিক অনুমোদন প্ৰদান কৰা হৈছিল। প্ৰায় ১৪ বিঘা মাটিত নিৰ্মাণ কৰা এই উদ্যানখন ২০২২ চনৰ ২৩ আগষ্টত জনসাধাৰণৰ বাবে মুকলি কৰা হয়। উদ্যানখনৰ পৰিকল্পনাত প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ লগতে আধুনিক বিনোদনৰ সুবিধাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ ফলত উদ্যানখনত প্ৰকৃতি উপভোগ কৰাৰ লগতে বিভিন্ন কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুবিধাও সৃষ্টি হৈছে। অমৃত উদ্যানৰ অন্যতম আকৰ্ষণ হৈছে ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ। সেউজীয়া গছ-গছনি, মুকলি ঠাই আৰু সুন্দৰকৈ সজোৱা পথসমূহে উদ্যানখনক এক মনোৰম ৰূপ প্ৰদান কৰিছে। গুৱাহাটীৰ দৰে ব্যস্ত মহানগৰত এনে এখন উদ্যানৰ উপস্থিতিয়ে বিশেষ গুৰুত্ব বহন কৰে। মানুহে ইয়ালৈ আহি কিছু সময় প্ৰকৃতিৰ মাজত কটাব পাৰে। বিশেষকৈ পুৱা আৰু সন্ধিয়াৰ সময়ত উদ্যানখনত খোজ কাঢ়ি বা বহি সময় কটোৱাটো বহু লোকৰ বাবে আনন্দদায়ক অভিজ্ঞতা হ'ব পাৰে। উদ্যানখনৰ পৰিৱেশে মানুহক প্ৰকৃতিৰ সৌন্দৰ্য উপলব্ধি কৰিবলৈ আৰু গছ-গছনিৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হ'বলৈ উৎসাহিত কৰে। সেয়েহে ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ সংৰক্ষণ কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। অমৃত উদ্যানত বিভিন্ন বয়সৰ লোকৰ বাবে বিনোদনৰ ব্যৱস্থা আছে। এই সুবিধাসমূহে উদ্যানখনক কেৱল খোজ কঢ়া বা বহি থকাৰ স্থান হিচাপে সীমাবদ্ধ কৰি ৰখা নাই। উদ্যানখনৰ উল্লেখযোগ্য আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত দৰ্শন মঞ্চ, চন্দ্ৰসেতু, ধ্যানৰ স্থান, প্ৰতিফলন ক্ষেত্ৰ, শিশুৰ খেলপথাৰ, ৰোলাৰ স্কেটিং ৰিংক আৰু ৰক ক্লাইম্বিঙৰ ব্যৱস্থা অন্যতম। দৰ্শন মঞ্চৰ পৰা উদ্যানখনৰ সৌন্দৰ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। চন্দ্ৰসেতুৱে উদ্যানখনৰ নান্দনিকতা বৃদ্ধি কৰিছে। আনহাতে, ধ্যানৰ স্থানে মানুহক কিছু সময় শান্তভাৱে কটোৱাৰ সুযোগ দিয়ে। শিশুৰ খেলপথাৰ আৰু বিভিন্ন ক্ৰীড়ামূলক সুবিধাই শিশুসকলৰ লগতে যুৱক-যুৱতীসকলকো আকৰ্ষণ কৰে। এইবোৰৰ জৰিয়তে উদ্যানখনত অৱসৰ বিনোদনৰ লগতে শাৰীৰিক কাৰ্যকলাপৰো সুযোগ সৃষ্টি হৈছে। ==উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তি== [[অমৃত উদ্যান]]ৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য হৈছে উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠগৰাকী বিশিষ্ট [[স্বাধীনতা]] সংগ্ৰামীৰ প্ৰতিমূৰ্তি। এই প্ৰতিমূৰ্তিসমূহৰ জৰিয়তে ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে সংগ্ৰাম কৰা আৰু নিজৰ দেশ তথা জনগোষ্ঠীৰ অধিকাৰৰ বাবে অৱদান আগবঢ়োৱা ব্যক্তিসকলক সন্মান জনোৱা হৈছে। এই আঠগৰাকী ব্যক্তিৰ ভিতৰত শম্ভুধন ফংলো, ইউ তিৰোত সিং ছিয়েম, মোজে ৰিবা, বীৰ টিকেন্দ্ৰজিৎ সিং, ৰাণী গাইডিনলিউ, ৰাণী ৰোপুইলিয়ানি, হেলেন লেপচা আৰু ৰতনমণি ৰিয়াং উল্লেখযোগ্য। তেওঁলোকৰ জীৱন আৰু অৱদান উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ইতিহাসৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। এই প্ৰতিমূৰ্তিসমূহে নতুন প্ৰজন্মক স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ বিষয়ে জানিবলৈ আৰু তেওঁলোকৰ ত্যাগৰ মূল্য উপলব্ধি কৰিবলৈ সুযোগ প্ৰদান কৰে। সেয়েহে উদ্যানখনৰ এই অংশটোৱে ইয়াক এক ঐতিহাসিক আৰু শিক্ষামূলক স্থান হিচাপেও বিশেষ গুৰুত্ব প্ৰদান কৰিছে। শিশুসকলৰ শাৰীৰিক আৰু মানসিক বিকাশৰ বাবে খেলাধূলা আৰু মুকলি পৰিৱেশৰ প্ৰয়োজন। অমৃত উদ্যানত শিশুসকলৰ বাবে থকা খেলপথাৰ আৰু অন্যান্য সুবিধাই তেওঁলোকক আনন্দৰে সময় কটোৱাৰ সুযোগ দিয়ে। শিশুসকলে ইয়াত পৰিয়ালৰ সৈতে আহি খেলিব পাৰে, নতুন অভিজ্ঞতা লাভ কৰিব পাৰে আৰু প্ৰকৃতিৰ সৈতে পৰিচিত হ'ব পাৰে। আজিৰ সময়ত বহু শিশুৱে মোবাইল ফোন আৰু অন্যান্য [[ডিজিটেল]] মাধ্যমৰ সৈতে অধিক সময় কটায়। এনে পৰিস্থিতিত উদ্যানৰ দৰে মুকলি স্থানত সময় কটোৱাটো তেওঁলোকৰ বাবে এক ভাল বিকল্প হ'ব পাৰে। ব্যস্ত নগৰীয়া জীৱনত মানুহে প্ৰায়ে কামৰ চাপ আৰু দৈনন্দিন দায়িত্বৰ মাজত অৱসৰ কটোৱাৰ সুযোগ কমকৈ পায়। অমৃত উদ্যানৰ দৰে ৰাজহুৱা স্থানে মানুহক কিছু সময় নিজৰ সুবিধা অনুসৰি কটোৱাৰ সুযোগ দিয়ে। মানুহে ইয়ালৈ আহি খোজ কাঢ়িব পাৰে, পৰিয়ালৰ সৈতে সময় কটাব পাৰে অথবা বন্ধুবৰ্গৰ সৈতে মিলিত হ'ব পাৰে। এইদৰে উদ্যানখনে মানুহৰ সামাজিক জীৱনতো এক ইতিবাচক ভূমিকা পালন কৰিব পাৰে। এখন ভাল ৰাজহুৱা উদ্যান কেৱল চহৰৰ সৌন্দৰ্য বৃদ্ধিৰ বাবেই প্ৰয়োজনীয় নহয়; ই নাগৰিকসকলৰ জীৱনধাৰাৰ মান উন্নত কৰাতো সহায় কৰিব পাৰে। পৰিৱেশ সংৰক্ষণ বৰ্তমান সময়ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়। নগৰীকৰণৰ ফলত গছ-গছনি আৰু মুকলি ঠাইৰ পৰিমাণ কমি আহিলে প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ওপৰত নেতিবাচক প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে। অমৃত উদ্যানৰ দৰে সেউজীয়া স্থানে মানুহক প্ৰকৃতিৰ গুৰুত্বৰ বিষয়ে সচেতন কৰাত সহায় কৰে। গছ-গছনিৰ যত্ন লোৱা, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা বজাই ৰখা আৰু ৰাজহুৱা সম্পত্তি সংৰক্ষণ কৰাৰ অভ্যাস গঢ়ি তোলাটো এনে স্থানৰ সৈতে জড়িত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দায়িত্ব। উদ্যানখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু পৰিৱেশ অক্ষুণ্ণ ৰাখিবলৈ চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষৰ লগতে সাধাৰণ নাগৰিকসকলৰো সহযোগিতা প্ৰয়োজন। অমৃত উদ্যান গুৱাহাটীৰ এটা আকৰ্ষণীয় দৰ্শনীয় স্থান। ইয়াৰ বিভিন্ন সুবিধা আৰু ঐতিহাসিক প্ৰতিমূৰ্তিয়ে স্থানীয় লোকৰ লগতে আন ঠাইৰ পৰা অহা দৰ্শনাৰ্থীসকলকো আকৰ্ষণ কৰিব পাৰে। এনে উদ্যানৰ বিকাশে গুৱাহাটীৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰে। দৰ্শনাৰ্থীৰ আগমন বৃদ্ধি পালে ওচৰ-পাঁজৰৰ কিছুমান ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানেও লাভৱান হোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰিব পাৰে। সেয়েহে উদ্যানখনৰ উন্নত পৰিচালনা, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা আৰু উপযুক্ত প্ৰচাৰে স্থানীয় পৰ্যটনৰ বিকাশত সহায় কৰিব পাৰে। অমৃত উদ্যান এখন ৰাজহুৱা সম্পত্তি। সেয়েহে ইয়াক পৰিষ্কাৰ আৰু সুন্দৰ কৰি ৰখাটো কেৱল চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষৰ দায়িত্ব নহয়; ইয়াত অহা প্ৰতিগৰাকী ব্যক্তিৰো দায়িত্ব আছে। উদ্যানখনলৈ অহা লোকসকলে আৱৰ্জনা নিৰ্দিষ্ট স্থানত পেলোৱা, ফুল-গছৰ ক্ষতি নকৰা আৰু উদ্যানৰ নিয়মসমূহ মানি চলা উচিত। ইয়াৰ উপৰি খেলপথাৰ, স্কেটিং ৰিংক আৰু অন্যান্য সুবিধাসমূহৰ সঠিক ব্যৱহাৰ কৰাটোও প্ৰয়োজনীয়। যদি সকলোৱে নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰে, তেন্তে উদ্যানখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু সুবিধাসমূহ দীৰ্ঘদিনলৈ অক্ষুণ্ণ ৰাখিব পৰা যাব। ==উপসংহাৰ== সামগ্ৰিকভাৱে ক'বলৈ গ'লে, গুৱাহাটীৰ [[হেঙেৰাবাৰী]]ত অৱস্থিত অমৃত উদ্যান মহানগৰখনৰ এক উল্লেখযোগ্য ৰাজহুৱা উদ্যান। ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য, বিভিন্ন বিনোদনমূলক সুবিধা আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তিয়ে উদ্যানখনক এক বিশেষ পৰিচয় প্ৰদান কৰিছে। এই উদ্যানখনে নগৰবাসীক অৱসৰ বিনোদনৰ সুযোগ দিয়াৰ লগতে প্ৰকৃতিৰ সৈতে সময় কটোৱা, শাৰীৰিক কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ কৰা আৰু ইতিহাসৰ বিষয়ে জানিবলৈ সুবিধা প্ৰদান কৰে। বৰ্তমান সময়ত নগৰীয়া জীৱনৰ মাজত এনে সেউজীয়া আৰু মুকলি স্থানৰ গুৰুত্ব যথেষ্ট। সেয়েহে অমৃত উদ্যানৰ সৌন্দৰ্য আৰু সুবিধাসমূহ সংৰক্ষণ কৰা আমাৰ সকলোৰে দায়িত্ব। অমৃত উদ্যানৰ সঠিক পৰিচালনা আৰু জনসাধাৰণৰ সহযোগিতাৰ জৰিয়তে ইয়াক ভৱিষ্যতেও গুৱাহাটীৰ এক সুন্দৰ, পৰিষ্কাৰ আৰু আকৰ্ষণীয় ৰাজহুৱা স্থান হিচাপে গঢ়ি ৰাখিব পাৰি। nbnc0qzg9g38s4sq0fwcr1ldh9g3j0h 648974 648960 2026-11-01T18:53:29Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 648974 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}}{{wikify}{[[File:Amrit udyan.png|thumb|Amrit udyan]] [[গুৱাহাটী]] অসমৰ এখন প্ৰধান মহানগৰ। ইয়াত শিক্ষা, ব্যৱসায়, চাকৰি আৰু বিভিন্ন কামৰ বাবে প্ৰতিদিনে বহু মানুহৰ সমাগম ঘটে। নগৰীয়া জীৱনৰ ব্যস্ততাৰ মাজত মানুহক অলপ সময় জিৰণি ল'বলৈ আৰু প্ৰকৃতিৰ সৌন্দৰ্য উপভোগ কৰিবলৈ এখন সুন্দৰ ঠাইৰ প্ৰয়োজন হয়। গুৱাহাটীৰ হেঙেৰাবাৰীত অৱস্থিত [[অমৃত উদ্যান]] এনে এখন উল্লেখযোগ্য স্থান। অমৃত উদ্যান এখন ৰাজহুৱা উদ্যান, য'ত মানুহে পৰিয়াল আৰু বন্ধুবৰ্গৰ সৈতে সময় কটাব পাৰে। উদ্যানখনত প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ লগতে বিভিন্ন বিনোদনমূলক সুবিধাও আছে। ইয়াৰ উপৰি উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তিয়ে উদ্যানখনক ঐতিহাসিক গুৰুত্ব প্ৰদান কৰিছে। সেয়েহে অমৃত উদ্যানক কেৱল বিনোদনৰ স্থান হিচাপে নহয়, প্ৰকৃতি, ইতিহাস আৰু জনজীৱনৰ সৈতে জড়িত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপেও বিবেচনা কৰিব পাৰি। ==অমৃত উদ্যানৰ অৱস্থান== অমৃত উদ্যান অসমৰ [[গুৱাহাটী]]<ref>গুৱাহাটী অসমৰ এখন প্ৰধান নগৰ।</ref> মহানগৰৰ হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। এই উদ্যানখন গুৱাহাটী মহানগৰ উন্নয়ন প্ৰাধিকৰণৰ (GMDA) উদ্যোগত গঢ়ি তোলা হৈছে। গুৱাহাটী এখন ব্যস্ত মহানগৰ হোৱা বাবে ইয়াত মুকলি আৰু সেউজীয়া স্থানৰ গুৰুত্ব যথেষ্ট। এনে পৰিৱেশত অমৃত উদ্যান নগৰবাসীৰ বাবে অৱসৰ বিনোদনৰ এক আকৰ্ষণীয় স্থান হিচাপে পৰিচিত হৈছে। উদ্যানখনলৈ বিভিন্ন বয়সৰ মানুহ আহে। কোনোবাই পৰিয়ালৰ সৈতে সময় কটাবলৈ, কোনোবাই বন্ধুবৰ্গৰ সৈতে ফুৰিবলৈ আৰু কোনোবাই দৈনন্দিন ব্যস্ততাৰ পৰা আঁতৰি অলপ শান্তি বিচাৰি ইয়ালৈ আহে। গুৱাহাটী মহানগৰৰ সৌন্দৰ্য বৃদ্ধি কৰা আৰু নাগৰিকসকলৰ বাবে উন্নত বিনোদনৰ সুবিধা সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্যে অমৃত উদ্যান নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। উদ্যানখনৰ নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব গুৱাহাটী মহানগৰ উন্নয়ন প্ৰাধিকৰণে গ্ৰহণ কৰিছিল। চৰকাৰী তথ্য অনুসৰি, উদ্যানখনৰ নিৰ্মাণকাৰ্য [[২০২১]] চনৰ ৬ আগষ্টত আৰম্ভ হৈছিল। ইয়াৰ বাবে প্ৰায় ১৪.৮১ কোটি টকাৰ প্ৰশাসনিক অনুমোদন প্ৰদান কৰা হৈছিল। প্ৰায় ১৪ বিঘা মাটিত নিৰ্মাণ কৰা এই উদ্যানখন ২০২২ চনৰ ২৩ আগষ্টত জনসাধাৰণৰ বাবে মুকলি কৰা হয়। উদ্যানখনৰ পৰিকল্পনাত প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ লগতে আধুনিক বিনোদনৰ সুবিধাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ ফলত উদ্যানখনত প্ৰকৃতি উপভোগ কৰাৰ লগতে বিভিন্ন কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুবিধাও সৃষ্টি হৈছে। অমৃত উদ্যানৰ অন্যতম আকৰ্ষণ হৈছে ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ। সেউজীয়া গছ-গছনি, মুকলি ঠাই আৰু সুন্দৰকৈ সজোৱা পথসমূহে উদ্যানখনক এক মনোৰম ৰূপ প্ৰদান কৰিছে। গুৱাহাটীৰ দৰে ব্যস্ত মহানগৰত এনে এখন উদ্যানৰ উপস্থিতিয়ে বিশেষ গুৰুত্ব বহন কৰে। মানুহে ইয়ালৈ আহি কিছু সময় প্ৰকৃতিৰ মাজত কটাব পাৰে। বিশেষকৈ পুৱা আৰু সন্ধিয়াৰ সময়ত উদ্যানখনত খোজ কাঢ়ি বা বহি সময় কটোৱাটো বহু লোকৰ বাবে আনন্দদায়ক অভিজ্ঞতা হ'ব পাৰে। উদ্যানখনৰ পৰিৱেশে মানুহক প্ৰকৃতিৰ সৌন্দৰ্য উপলব্ধি কৰিবলৈ আৰু গছ-গছনিৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হ'বলৈ উৎসাহিত কৰে। সেয়েহে ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ সংৰক্ষণ কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। অমৃত উদ্যানত বিভিন্ন বয়সৰ লোকৰ বাবে বিনোদনৰ ব্যৱস্থা আছে। এই সুবিধাসমূহে উদ্যানখনক কেৱল খোজ কঢ়া বা বহি থকাৰ স্থান হিচাপে সীমাবদ্ধ কৰি ৰখা নাই। উদ্যানখনৰ উল্লেখযোগ্য আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত দৰ্শন মঞ্চ, চন্দ্ৰসেতু, ধ্যানৰ স্থান, প্ৰতিফলন ক্ষেত্ৰ, শিশুৰ খেলপথাৰ, ৰোলাৰ স্কেটিং ৰিংক আৰু ৰক ক্লাইম্বিঙৰ ব্যৱস্থা অন্যতম। দৰ্শন মঞ্চৰ পৰা উদ্যানখনৰ সৌন্দৰ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। চন্দ্ৰসেতুৱে উদ্যানখনৰ নান্দনিকতা বৃদ্ধি কৰিছে। আনহাতে, ধ্যানৰ স্থানে মানুহক কিছু সময় শান্তভাৱে কটোৱাৰ সুযোগ দিয়ে। শিশুৰ খেলপথাৰ আৰু বিভিন্ন ক্ৰীড়ামূলক সুবিধাই শিশুসকলৰ লগতে যুৱক-যুৱতীসকলকো আকৰ্ষণ কৰে। এইবোৰৰ জৰিয়তে উদ্যানখনত অৱসৰ বিনোদনৰ লগতে শাৰীৰিক কাৰ্যকলাপৰো সুযোগ সৃষ্টি হৈছে। ==উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তি== [[অমৃত উদ্যান]]ৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য হৈছে উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠগৰাকী বিশিষ্ট [[স্বাধীনতা]] সংগ্ৰামীৰ প্ৰতিমূৰ্তি। এই প্ৰতিমূৰ্তিসমূহৰ জৰিয়তে ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে সংগ্ৰাম কৰা আৰু নিজৰ দেশ তথা জনগোষ্ঠীৰ অধিকাৰৰ বাবে অৱদান আগবঢ়োৱা ব্যক্তিসকলক সন্মান জনোৱা হৈছে। এই আঠগৰাকী ব্যক্তিৰ ভিতৰত শম্ভুধন ফংলো, ইউ তিৰোত সিং ছিয়েম, মোজে ৰিবা, বীৰ টিকেন্দ্ৰজিৎ সিং, ৰাণী গাইডিনলিউ, ৰাণী ৰোপুইলিয়ানি, হেলেন লেপচা আৰু ৰতনমণি ৰিয়াং উল্লেখযোগ্য। তেওঁলোকৰ জীৱন আৰু অৱদান উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ইতিহাসৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। এই প্ৰতিমূৰ্তিসমূহে নতুন প্ৰজন্মক স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ বিষয়ে জানিবলৈ আৰু তেওঁলোকৰ ত্যাগৰ মূল্য উপলব্ধি কৰিবলৈ সুযোগ প্ৰদান কৰে। সেয়েহে উদ্যানখনৰ এই অংশটোৱে ইয়াক এক ঐতিহাসিক আৰু শিক্ষামূলক স্থান হিচাপেও বিশেষ গুৰুত্ব প্ৰদান কৰিছে। শিশুসকলৰ শাৰীৰিক আৰু মানসিক বিকাশৰ বাবে খেলাধূলা আৰু মুকলি পৰিৱেশৰ প্ৰয়োজন। অমৃত উদ্যানত শিশুসকলৰ বাবে থকা খেলপথাৰ আৰু অন্যান্য সুবিধাই তেওঁলোকক আনন্দৰে সময় কটোৱাৰ সুযোগ দিয়ে। শিশুসকলে ইয়াত পৰিয়ালৰ সৈতে আহি খেলিব পাৰে, নতুন অভিজ্ঞতা লাভ কৰিব পাৰে আৰু প্ৰকৃতিৰ সৈতে পৰিচিত হ'ব পাৰে। আজিৰ সময়ত বহু শিশুৱে মোবাইল ফোন আৰু অন্যান্য [[ডিজিটেল]] মাধ্যমৰ সৈতে অধিক সময় কটায়। এনে পৰিস্থিতিত উদ্যানৰ দৰে মুকলি স্থানত সময় কটোৱাটো তেওঁলোকৰ বাবে এক ভাল বিকল্প হ'ব পাৰে। ব্যস্ত নগৰীয়া জীৱনত মানুহে প্ৰায়ে কামৰ চাপ আৰু দৈনন্দিন দায়িত্বৰ মাজত অৱসৰ কটোৱাৰ সুযোগ কমকৈ পায়। অমৃত উদ্যানৰ দৰে ৰাজহুৱা স্থানে মানুহক কিছু সময় নিজৰ সুবিধা অনুসৰি কটোৱাৰ সুযোগ দিয়ে। মানুহে ইয়ালৈ আহি খোজ কাঢ়িব পাৰে, পৰিয়ালৰ সৈতে সময় কটাব পাৰে অথবা বন্ধুবৰ্গৰ সৈতে মিলিত হ'ব পাৰে। এইদৰে উদ্যানখনে মানুহৰ সামাজিক জীৱনতো এক ইতিবাচক ভূমিকা পালন কৰিব পাৰে। এখন ভাল ৰাজহুৱা উদ্যান কেৱল চহৰৰ সৌন্দৰ্য বৃদ্ধিৰ বাবেই প্ৰয়োজনীয় নহয়; ই নাগৰিকসকলৰ জীৱনধাৰাৰ মান উন্নত কৰাতো সহায় কৰিব পাৰে। পৰিৱেশ সংৰক্ষণ বৰ্তমান সময়ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়। নগৰীকৰণৰ ফলত গছ-গছনি আৰু মুকলি ঠাইৰ পৰিমাণ কমি আহিলে প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ওপৰত নেতিবাচক প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে। অমৃত উদ্যানৰ দৰে সেউজীয়া স্থানে মানুহক প্ৰকৃতিৰ গুৰুত্বৰ বিষয়ে সচেতন কৰাত সহায় কৰে। গছ-গছনিৰ যত্ন লোৱা, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা বজাই ৰখা আৰু ৰাজহুৱা সম্পত্তি সংৰক্ষণ কৰাৰ অভ্যাস গঢ়ি তোলাটো এনে স্থানৰ সৈতে জড়িত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দায়িত্ব। উদ্যানখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু পৰিৱেশ অক্ষুণ্ণ ৰাখিবলৈ চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষৰ লগতে সাধাৰণ নাগৰিকসকলৰো সহযোগিতা প্ৰয়োজন। অমৃত উদ্যান গুৱাহাটীৰ এটা আকৰ্ষণীয় দৰ্শনীয় স্থান। ইয়াৰ বিভিন্ন সুবিধা আৰু ঐতিহাসিক প্ৰতিমূৰ্তিয়ে স্থানীয় লোকৰ লগতে আন ঠাইৰ পৰা অহা দৰ্শনাৰ্থীসকলকো আকৰ্ষণ কৰিব পাৰে। এনে উদ্যানৰ বিকাশে গুৱাহাটীৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰে। দৰ্শনাৰ্থীৰ আগমন বৃদ্ধি পালে ওচৰ-পাঁজৰৰ কিছুমান ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানেও লাভৱান হোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰিব পাৰে। সেয়েহে উদ্যানখনৰ উন্নত পৰিচালনা, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা আৰু উপযুক্ত প্ৰচাৰে স্থানীয় পৰ্যটনৰ বিকাশত সহায় কৰিব পাৰে। অমৃত উদ্যান এখন ৰাজহুৱা সম্পত্তি। সেয়েহে ইয়াক পৰিষ্কাৰ আৰু সুন্দৰ কৰি ৰখাটো কেৱল চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষৰ দায়িত্ব নহয়; ইয়াত অহা প্ৰতিগৰাকী ব্যক্তিৰো দায়িত্ব আছে। উদ্যানখনলৈ অহা লোকসকলে আৱৰ্জনা নিৰ্দিষ্ট স্থানত পেলোৱা, ফুল-গছৰ ক্ষতি নকৰা আৰু উদ্যানৰ নিয়মসমূহ মানি চলা উচিত। ইয়াৰ উপৰি খেলপথাৰ, স্কেটিং ৰিংক আৰু অন্যান্য সুবিধাসমূহৰ সঠিক ব্যৱহাৰ কৰাটোও প্ৰয়োজনীয়। যদি সকলোৱে নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰে, তেন্তে উদ্যানখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু সুবিধাসমূহ দীৰ্ঘদিনলৈ অক্ষুণ্ণ ৰাখিব পৰা যাব। ==উপসংহাৰ== সামগ্ৰিকভাৱে ক'বলৈ গ'লে, গুৱাহাটীৰ [[হেঙেৰাবাৰী]]ত অৱস্থিত অমৃত উদ্যান মহানগৰখনৰ এক উল্লেখযোগ্য ৰাজহুৱা উদ্যান। ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য, বিভিন্ন বিনোদনমূলক সুবিধা আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তিয়ে উদ্যানখনক এক বিশেষ পৰিচয় প্ৰদান কৰিছে। এই উদ্যানখনে নগৰবাসীক অৱসৰ বিনোদনৰ সুযোগ দিয়াৰ লগতে প্ৰকৃতিৰ সৈতে সময় কটোৱা, শাৰীৰিক কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ কৰা আৰু ইতিহাসৰ বিষয়ে জানিবলৈ সুবিধা প্ৰদান কৰে। বৰ্তমান সময়ত নগৰীয়া জীৱনৰ মাজত এনে সেউজীয়া আৰু মুকলি স্থানৰ গুৰুত্ব যথেষ্ট। সেয়েহে অমৃত উদ্যানৰ সৌন্দৰ্য আৰু সুবিধাসমূহ সংৰক্ষণ কৰা আমাৰ সকলোৰে দায়িত্ব। অমৃত উদ্যানৰ সঠিক পৰিচালনা আৰু জনসাধাৰণৰ সহযোগিতাৰ জৰিয়তে ইয়াক ভৱিষ্যতেও গুৱাহাটীৰ এক সুন্দৰ, পৰিষ্কাৰ আৰু আকৰ্ষণীয় ৰাজহুৱা স্থান হিচাপে গঢ়ি ৰাখিব পাৰি। 3zhb6mn5vf8wd6ni8fvy80q55j53ma9 648975 648974 2026-11-01T18:53:43Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 648975 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}}{{wikify}}[[File:Amrit udyan.png|thumb|Amrit udyan]] [[গুৱাহাটী]] অসমৰ এখন প্ৰধান মহানগৰ। ইয়াত শিক্ষা, ব্যৱসায়, চাকৰি আৰু বিভিন্ন কামৰ বাবে প্ৰতিদিনে বহু মানুহৰ সমাগম ঘটে। নগৰীয়া জীৱনৰ ব্যস্ততাৰ মাজত মানুহক অলপ সময় জিৰণি ল'বলৈ আৰু প্ৰকৃতিৰ সৌন্দৰ্য উপভোগ কৰিবলৈ এখন সুন্দৰ ঠাইৰ প্ৰয়োজন হয়। গুৱাহাটীৰ হেঙেৰাবাৰীত অৱস্থিত [[অমৃত উদ্যান]] এনে এখন উল্লেখযোগ্য স্থান। অমৃত উদ্যান এখন ৰাজহুৱা উদ্যান, য'ত মানুহে পৰিয়াল আৰু বন্ধুবৰ্গৰ সৈতে সময় কটাব পাৰে। উদ্যানখনত প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ লগতে বিভিন্ন বিনোদনমূলক সুবিধাও আছে। ইয়াৰ উপৰি উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তিয়ে উদ্যানখনক ঐতিহাসিক গুৰুত্ব প্ৰদান কৰিছে। সেয়েহে অমৃত উদ্যানক কেৱল বিনোদনৰ স্থান হিচাপে নহয়, প্ৰকৃতি, ইতিহাস আৰু জনজীৱনৰ সৈতে জড়িত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপেও বিবেচনা কৰিব পাৰি। ==অমৃত উদ্যানৰ অৱস্থান== অমৃত উদ্যান অসমৰ [[গুৱাহাটী]]<ref>গুৱাহাটী অসমৰ এখন প্ৰধান নগৰ।</ref> মহানগৰৰ হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। এই উদ্যানখন গুৱাহাটী মহানগৰ উন্নয়ন প্ৰাধিকৰণৰ (GMDA) উদ্যোগত গঢ়ি তোলা হৈছে। গুৱাহাটী এখন ব্যস্ত মহানগৰ হোৱা বাবে ইয়াত মুকলি আৰু সেউজীয়া স্থানৰ গুৰুত্ব যথেষ্ট। এনে পৰিৱেশত অমৃত উদ্যান নগৰবাসীৰ বাবে অৱসৰ বিনোদনৰ এক আকৰ্ষণীয় স্থান হিচাপে পৰিচিত হৈছে। উদ্যানখনলৈ বিভিন্ন বয়সৰ মানুহ আহে। কোনোবাই পৰিয়ালৰ সৈতে সময় কটাবলৈ, কোনোবাই বন্ধুবৰ্গৰ সৈতে ফুৰিবলৈ আৰু কোনোবাই দৈনন্দিন ব্যস্ততাৰ পৰা আঁতৰি অলপ শান্তি বিচাৰি ইয়ালৈ আহে। গুৱাহাটী মহানগৰৰ সৌন্দৰ্য বৃদ্ধি কৰা আৰু নাগৰিকসকলৰ বাবে উন্নত বিনোদনৰ সুবিধা সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্যে অমৃত উদ্যান নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। উদ্যানখনৰ নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব গুৱাহাটী মহানগৰ উন্নয়ন প্ৰাধিকৰণে গ্ৰহণ কৰিছিল। চৰকাৰী তথ্য অনুসৰি, উদ্যানখনৰ নিৰ্মাণকাৰ্য [[২০২১]] চনৰ ৬ আগষ্টত আৰম্ভ হৈছিল। ইয়াৰ বাবে প্ৰায় ১৪.৮১ কোটি টকাৰ প্ৰশাসনিক অনুমোদন প্ৰদান কৰা হৈছিল। প্ৰায় ১৪ বিঘা মাটিত নিৰ্মাণ কৰা এই উদ্যানখন ২০২২ চনৰ ২৩ আগষ্টত জনসাধাৰণৰ বাবে মুকলি কৰা হয়। উদ্যানখনৰ পৰিকল্পনাত প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ লগতে আধুনিক বিনোদনৰ সুবিধাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ ফলত উদ্যানখনত প্ৰকৃতি উপভোগ কৰাৰ লগতে বিভিন্ন কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুবিধাও সৃষ্টি হৈছে। অমৃত উদ্যানৰ অন্যতম আকৰ্ষণ হৈছে ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ। সেউজীয়া গছ-গছনি, মুকলি ঠাই আৰু সুন্দৰকৈ সজোৱা পথসমূহে উদ্যানখনক এক মনোৰম ৰূপ প্ৰদান কৰিছে। গুৱাহাটীৰ দৰে ব্যস্ত মহানগৰত এনে এখন উদ্যানৰ উপস্থিতিয়ে বিশেষ গুৰুত্ব বহন কৰে। মানুহে ইয়ালৈ আহি কিছু সময় প্ৰকৃতিৰ মাজত কটাব পাৰে। বিশেষকৈ পুৱা আৰু সন্ধিয়াৰ সময়ত উদ্যানখনত খোজ কাঢ়ি বা বহি সময় কটোৱাটো বহু লোকৰ বাবে আনন্দদায়ক অভিজ্ঞতা হ'ব পাৰে। উদ্যানখনৰ পৰিৱেশে মানুহক প্ৰকৃতিৰ সৌন্দৰ্য উপলব্ধি কৰিবলৈ আৰু গছ-গছনিৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হ'বলৈ উৎসাহিত কৰে। সেয়েহে ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ সংৰক্ষণ কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। অমৃত উদ্যানত বিভিন্ন বয়সৰ লোকৰ বাবে বিনোদনৰ ব্যৱস্থা আছে। এই সুবিধাসমূহে উদ্যানখনক কেৱল খোজ কঢ়া বা বহি থকাৰ স্থান হিচাপে সীমাবদ্ধ কৰি ৰখা নাই। উদ্যানখনৰ উল্লেখযোগ্য আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত দৰ্শন মঞ্চ, চন্দ্ৰসেতু, ধ্যানৰ স্থান, প্ৰতিফলন ক্ষেত্ৰ, শিশুৰ খেলপথাৰ, ৰোলাৰ স্কেটিং ৰিংক আৰু ৰক ক্লাইম্বিঙৰ ব্যৱস্থা অন্যতম। দৰ্শন মঞ্চৰ পৰা উদ্যানখনৰ সৌন্দৰ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। চন্দ্ৰসেতুৱে উদ্যানখনৰ নান্দনিকতা বৃদ্ধি কৰিছে। আনহাতে, ধ্যানৰ স্থানে মানুহক কিছু সময় শান্তভাৱে কটোৱাৰ সুযোগ দিয়ে। শিশুৰ খেলপথাৰ আৰু বিভিন্ন ক্ৰীড়ামূলক সুবিধাই শিশুসকলৰ লগতে যুৱক-যুৱতীসকলকো আকৰ্ষণ কৰে। এইবোৰৰ জৰিয়তে উদ্যানখনত অৱসৰ বিনোদনৰ লগতে শাৰীৰিক কাৰ্যকলাপৰো সুযোগ সৃষ্টি হৈছে। ==উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তি== [[অমৃত উদ্যান]]ৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য হৈছে উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠগৰাকী বিশিষ্ট [[স্বাধীনতা]] সংগ্ৰামীৰ প্ৰতিমূৰ্তি। এই প্ৰতিমূৰ্তিসমূহৰ জৰিয়তে ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে সংগ্ৰাম কৰা আৰু নিজৰ দেশ তথা জনগোষ্ঠীৰ অধিকাৰৰ বাবে অৱদান আগবঢ়োৱা ব্যক্তিসকলক সন্মান জনোৱা হৈছে। এই আঠগৰাকী ব্যক্তিৰ ভিতৰত শম্ভুধন ফংলো, ইউ তিৰোত সিং ছিয়েম, মোজে ৰিবা, বীৰ টিকেন্দ্ৰজিৎ সিং, ৰাণী গাইডিনলিউ, ৰাণী ৰোপুইলিয়ানি, হেলেন লেপচা আৰু ৰতনমণি ৰিয়াং উল্লেখযোগ্য। তেওঁলোকৰ জীৱন আৰু অৱদান উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ইতিহাসৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। এই প্ৰতিমূৰ্তিসমূহে নতুন প্ৰজন্মক স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ বিষয়ে জানিবলৈ আৰু তেওঁলোকৰ ত্যাগৰ মূল্য উপলব্ধি কৰিবলৈ সুযোগ প্ৰদান কৰে। সেয়েহে উদ্যানখনৰ এই অংশটোৱে ইয়াক এক ঐতিহাসিক আৰু শিক্ষামূলক স্থান হিচাপেও বিশেষ গুৰুত্ব প্ৰদান কৰিছে। শিশুসকলৰ শাৰীৰিক আৰু মানসিক বিকাশৰ বাবে খেলাধূলা আৰু মুকলি পৰিৱেশৰ প্ৰয়োজন। অমৃত উদ্যানত শিশুসকলৰ বাবে থকা খেলপথাৰ আৰু অন্যান্য সুবিধাই তেওঁলোকক আনন্দৰে সময় কটোৱাৰ সুযোগ দিয়ে। শিশুসকলে ইয়াত পৰিয়ালৰ সৈতে আহি খেলিব পাৰে, নতুন অভিজ্ঞতা লাভ কৰিব পাৰে আৰু প্ৰকৃতিৰ সৈতে পৰিচিত হ'ব পাৰে। আজিৰ সময়ত বহু শিশুৱে মোবাইল ফোন আৰু অন্যান্য [[ডিজিটেল]] মাধ্যমৰ সৈতে অধিক সময় কটায়। এনে পৰিস্থিতিত উদ্যানৰ দৰে মুকলি স্থানত সময় কটোৱাটো তেওঁলোকৰ বাবে এক ভাল বিকল্প হ'ব পাৰে। ব্যস্ত নগৰীয়া জীৱনত মানুহে প্ৰায়ে কামৰ চাপ আৰু দৈনন্দিন দায়িত্বৰ মাজত অৱসৰ কটোৱাৰ সুযোগ কমকৈ পায়। অমৃত উদ্যানৰ দৰে ৰাজহুৱা স্থানে মানুহক কিছু সময় নিজৰ সুবিধা অনুসৰি কটোৱাৰ সুযোগ দিয়ে। মানুহে ইয়ালৈ আহি খোজ কাঢ়িব পাৰে, পৰিয়ালৰ সৈতে সময় কটাব পাৰে অথবা বন্ধুবৰ্গৰ সৈতে মিলিত হ'ব পাৰে। এইদৰে উদ্যানখনে মানুহৰ সামাজিক জীৱনতো এক ইতিবাচক ভূমিকা পালন কৰিব পাৰে। এখন ভাল ৰাজহুৱা উদ্যান কেৱল চহৰৰ সৌন্দৰ্য বৃদ্ধিৰ বাবেই প্ৰয়োজনীয় নহয়; ই নাগৰিকসকলৰ জীৱনধাৰাৰ মান উন্নত কৰাতো সহায় কৰিব পাৰে। পৰিৱেশ সংৰক্ষণ বৰ্তমান সময়ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়। নগৰীকৰণৰ ফলত গছ-গছনি আৰু মুকলি ঠাইৰ পৰিমাণ কমি আহিলে প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ওপৰত নেতিবাচক প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে। অমৃত উদ্যানৰ দৰে সেউজীয়া স্থানে মানুহক প্ৰকৃতিৰ গুৰুত্বৰ বিষয়ে সচেতন কৰাত সহায় কৰে। গছ-গছনিৰ যত্ন লোৱা, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা বজাই ৰখা আৰু ৰাজহুৱা সম্পত্তি সংৰক্ষণ কৰাৰ অভ্যাস গঢ়ি তোলাটো এনে স্থানৰ সৈতে জড়িত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দায়িত্ব। উদ্যানখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু পৰিৱেশ অক্ষুণ্ণ ৰাখিবলৈ চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষৰ লগতে সাধাৰণ নাগৰিকসকলৰো সহযোগিতা প্ৰয়োজন। অমৃত উদ্যান গুৱাহাটীৰ এটা আকৰ্ষণীয় দৰ্শনীয় স্থান। ইয়াৰ বিভিন্ন সুবিধা আৰু ঐতিহাসিক প্ৰতিমূৰ্তিয়ে স্থানীয় লোকৰ লগতে আন ঠাইৰ পৰা অহা দৰ্শনাৰ্থীসকলকো আকৰ্ষণ কৰিব পাৰে। এনে উদ্যানৰ বিকাশে গুৱাহাটীৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰে। দৰ্শনাৰ্থীৰ আগমন বৃদ্ধি পালে ওচৰ-পাঁজৰৰ কিছুমান ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানেও লাভৱান হোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰিব পাৰে। সেয়েহে উদ্যানখনৰ উন্নত পৰিচালনা, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা আৰু উপযুক্ত প্ৰচাৰে স্থানীয় পৰ্যটনৰ বিকাশত সহায় কৰিব পাৰে। অমৃত উদ্যান এখন ৰাজহুৱা সম্পত্তি। সেয়েহে ইয়াক পৰিষ্কাৰ আৰু সুন্দৰ কৰি ৰখাটো কেৱল চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষৰ দায়িত্ব নহয়; ইয়াত অহা প্ৰতিগৰাকী ব্যক্তিৰো দায়িত্ব আছে। উদ্যানখনলৈ অহা লোকসকলে আৱৰ্জনা নিৰ্দিষ্ট স্থানত পেলোৱা, ফুল-গছৰ ক্ষতি নকৰা আৰু উদ্যানৰ নিয়মসমূহ মানি চলা উচিত। ইয়াৰ উপৰি খেলপথাৰ, স্কেটিং ৰিংক আৰু অন্যান্য সুবিধাসমূহৰ সঠিক ব্যৱহাৰ কৰাটোও প্ৰয়োজনীয়। যদি সকলোৱে নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰে, তেন্তে উদ্যানখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু সুবিধাসমূহ দীৰ্ঘদিনলৈ অক্ষুণ্ণ ৰাখিব পৰা যাব। ==উপসংহাৰ== সামগ্ৰিকভাৱে ক'বলৈ গ'লে, গুৱাহাটীৰ [[হেঙেৰাবাৰী]]ত অৱস্থিত অমৃত উদ্যান মহানগৰখনৰ এক উল্লেখযোগ্য ৰাজহুৱা উদ্যান। ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য, বিভিন্ন বিনোদনমূলক সুবিধা আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তিয়ে উদ্যানখনক এক বিশেষ পৰিচয় প্ৰদান কৰিছে। এই উদ্যানখনে নগৰবাসীক অৱসৰ বিনোদনৰ সুযোগ দিয়াৰ লগতে প্ৰকৃতিৰ সৈতে সময় কটোৱা, শাৰীৰিক কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ কৰা আৰু ইতিহাসৰ বিষয়ে জানিবলৈ সুবিধা প্ৰদান কৰে। বৰ্তমান সময়ত নগৰীয়া জীৱনৰ মাজত এনে সেউজীয়া আৰু মুকলি স্থানৰ গুৰুত্ব যথেষ্ট। সেয়েহে অমৃত উদ্যানৰ সৌন্দৰ্য আৰু সুবিধাসমূহ সংৰক্ষণ কৰা আমাৰ সকলোৰে দায়িত্ব। অমৃত উদ্যানৰ সঠিক পৰিচালনা আৰু জনসাধাৰণৰ সহযোগিতাৰ জৰিয়তে ইয়াক ভৱিষ্যতেও গুৱাহাটীৰ এক সুন্দৰ, পৰিষ্কাৰ আৰু আকৰ্ষণীয় ৰাজহুৱা স্থান হিচাপে গঢ়ি ৰাখিব পাৰি। 94hs6w19jygr2nv7bntnvao21ua484y 648979 648975 2026-11-01T18:57:35Z Kandarpajit Kallol 6257 পৃষ্ঠা [[Amrit udyan, Hengrabari]]ৰ পৰা [[অমৃত উদ্যান]]লৈ Kandarpajit Kallolয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 648975 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}}{{wikify}}[[File:Amrit udyan.png|thumb|Amrit udyan]] [[গুৱাহাটী]] অসমৰ এখন প্ৰধান মহানগৰ। ইয়াত শিক্ষা, ব্যৱসায়, চাকৰি আৰু বিভিন্ন কামৰ বাবে প্ৰতিদিনে বহু মানুহৰ সমাগম ঘটে। নগৰীয়া জীৱনৰ ব্যস্ততাৰ মাজত মানুহক অলপ সময় জিৰণি ল'বলৈ আৰু প্ৰকৃতিৰ সৌন্দৰ্য উপভোগ কৰিবলৈ এখন সুন্দৰ ঠাইৰ প্ৰয়োজন হয়। গুৱাহাটীৰ হেঙেৰাবাৰীত অৱস্থিত [[অমৃত উদ্যান]] এনে এখন উল্লেখযোগ্য স্থান। অমৃত উদ্যান এখন ৰাজহুৱা উদ্যান, য'ত মানুহে পৰিয়াল আৰু বন্ধুবৰ্গৰ সৈতে সময় কটাব পাৰে। উদ্যানখনত প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ লগতে বিভিন্ন বিনোদনমূলক সুবিধাও আছে। ইয়াৰ উপৰি উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তিয়ে উদ্যানখনক ঐতিহাসিক গুৰুত্ব প্ৰদান কৰিছে। সেয়েহে অমৃত উদ্যানক কেৱল বিনোদনৰ স্থান হিচাপে নহয়, প্ৰকৃতি, ইতিহাস আৰু জনজীৱনৰ সৈতে জড়িত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হিচাপেও বিবেচনা কৰিব পাৰি। ==অমৃত উদ্যানৰ অৱস্থান== অমৃত উদ্যান অসমৰ [[গুৱাহাটী]]<ref>গুৱাহাটী অসমৰ এখন প্ৰধান নগৰ।</ref> মহানগৰৰ হেঙেৰাবাৰী অঞ্চলত অৱস্থিত। এই উদ্যানখন গুৱাহাটী মহানগৰ উন্নয়ন প্ৰাধিকৰণৰ (GMDA) উদ্যোগত গঢ়ি তোলা হৈছে। গুৱাহাটী এখন ব্যস্ত মহানগৰ হোৱা বাবে ইয়াত মুকলি আৰু সেউজীয়া স্থানৰ গুৰুত্ব যথেষ্ট। এনে পৰিৱেশত অমৃত উদ্যান নগৰবাসীৰ বাবে অৱসৰ বিনোদনৰ এক আকৰ্ষণীয় স্থান হিচাপে পৰিচিত হৈছে। উদ্যানখনলৈ বিভিন্ন বয়সৰ মানুহ আহে। কোনোবাই পৰিয়ালৰ সৈতে সময় কটাবলৈ, কোনোবাই বন্ধুবৰ্গৰ সৈতে ফুৰিবলৈ আৰু কোনোবাই দৈনন্দিন ব্যস্ততাৰ পৰা আঁতৰি অলপ শান্তি বিচাৰি ইয়ালৈ আহে। গুৱাহাটী মহানগৰৰ সৌন্দৰ্য বৃদ্ধি কৰা আৰু নাগৰিকসকলৰ বাবে উন্নত বিনোদনৰ সুবিধা সৃষ্টি কৰাৰ উদ্দেশ্যে অমৃত উদ্যান নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। উদ্যানখনৰ নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব গুৱাহাটী মহানগৰ উন্নয়ন প্ৰাধিকৰণে গ্ৰহণ কৰিছিল। চৰকাৰী তথ্য অনুসৰি, উদ্যানখনৰ নিৰ্মাণকাৰ্য [[২০২১]] চনৰ ৬ আগষ্টত আৰম্ভ হৈছিল। ইয়াৰ বাবে প্ৰায় ১৪.৮১ কোটি টকাৰ প্ৰশাসনিক অনুমোদন প্ৰদান কৰা হৈছিল। প্ৰায় ১৪ বিঘা মাটিত নিৰ্মাণ কৰা এই উদ্যানখন ২০২২ চনৰ ২৩ আগষ্টত জনসাধাৰণৰ বাবে মুকলি কৰা হয়। উদ্যানখনৰ পৰিকল্পনাত প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ লগতে আধুনিক বিনোদনৰ সুবিধাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ ফলত উদ্যানখনত প্ৰকৃতি উপভোগ কৰাৰ লগতে বিভিন্ন কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুবিধাও সৃষ্টি হৈছে। অমৃত উদ্যানৰ অন্যতম আকৰ্ষণ হৈছে ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ। সেউজীয়া গছ-গছনি, মুকলি ঠাই আৰু সুন্দৰকৈ সজোৱা পথসমূহে উদ্যানখনক এক মনোৰম ৰূপ প্ৰদান কৰিছে। গুৱাহাটীৰ দৰে ব্যস্ত মহানগৰত এনে এখন উদ্যানৰ উপস্থিতিয়ে বিশেষ গুৰুত্ব বহন কৰে। মানুহে ইয়ালৈ আহি কিছু সময় প্ৰকৃতিৰ মাজত কটাব পাৰে। বিশেষকৈ পুৱা আৰু সন্ধিয়াৰ সময়ত উদ্যানখনত খোজ কাঢ়ি বা বহি সময় কটোৱাটো বহু লোকৰ বাবে আনন্দদায়ক অভিজ্ঞতা হ'ব পাৰে। উদ্যানখনৰ পৰিৱেশে মানুহক প্ৰকৃতিৰ সৌন্দৰ্য উপলব্ধি কৰিবলৈ আৰু গছ-গছনিৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হ'বলৈ উৎসাহিত কৰে। সেয়েহে ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ সংৰক্ষণ কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। অমৃত উদ্যানত বিভিন্ন বয়সৰ লোকৰ বাবে বিনোদনৰ ব্যৱস্থা আছে। এই সুবিধাসমূহে উদ্যানখনক কেৱল খোজ কঢ়া বা বহি থকাৰ স্থান হিচাপে সীমাবদ্ধ কৰি ৰখা নাই। উদ্যানখনৰ উল্লেখযোগ্য আকৰ্ষণসমূহৰ ভিতৰত দৰ্শন মঞ্চ, চন্দ্ৰসেতু, ধ্যানৰ স্থান, প্ৰতিফলন ক্ষেত্ৰ, শিশুৰ খেলপথাৰ, ৰোলাৰ স্কেটিং ৰিংক আৰু ৰক ক্লাইম্বিঙৰ ব্যৱস্থা অন্যতম। দৰ্শন মঞ্চৰ পৰা উদ্যানখনৰ সৌন্দৰ্য উপভোগ কৰিব পাৰি। চন্দ্ৰসেতুৱে উদ্যানখনৰ নান্দনিকতা বৃদ্ধি কৰিছে। আনহাতে, ধ্যানৰ স্থানে মানুহক কিছু সময় শান্তভাৱে কটোৱাৰ সুযোগ দিয়ে। শিশুৰ খেলপথাৰ আৰু বিভিন্ন ক্ৰীড়ামূলক সুবিধাই শিশুসকলৰ লগতে যুৱক-যুৱতীসকলকো আকৰ্ষণ কৰে। এইবোৰৰ জৰিয়তে উদ্যানখনত অৱসৰ বিনোদনৰ লগতে শাৰীৰিক কাৰ্যকলাপৰো সুযোগ সৃষ্টি হৈছে। ==উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তি== [[অমৃত উদ্যান]]ৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য হৈছে উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আঠগৰাকী বিশিষ্ট [[স্বাধীনতা]] সংগ্ৰামীৰ প্ৰতিমূৰ্তি। এই প্ৰতিমূৰ্তিসমূহৰ জৰিয়তে ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে সংগ্ৰাম কৰা আৰু নিজৰ দেশ তথা জনগোষ্ঠীৰ অধিকাৰৰ বাবে অৱদান আগবঢ়োৱা ব্যক্তিসকলক সন্মান জনোৱা হৈছে। এই আঠগৰাকী ব্যক্তিৰ ভিতৰত শম্ভুধন ফংলো, ইউ তিৰোত সিং ছিয়েম, মোজে ৰিবা, বীৰ টিকেন্দ্ৰজিৎ সিং, ৰাণী গাইডিনলিউ, ৰাণী ৰোপুইলিয়ানি, হেলেন লেপচা আৰু ৰতনমণি ৰিয়াং উল্লেখযোগ্য। তেওঁলোকৰ জীৱন আৰু অৱদান উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ইতিহাসৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। এই প্ৰতিমূৰ্তিসমূহে নতুন প্ৰজন্মক স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ বিষয়ে জানিবলৈ আৰু তেওঁলোকৰ ত্যাগৰ মূল্য উপলব্ধি কৰিবলৈ সুযোগ প্ৰদান কৰে। সেয়েহে উদ্যানখনৰ এই অংশটোৱে ইয়াক এক ঐতিহাসিক আৰু শিক্ষামূলক স্থান হিচাপেও বিশেষ গুৰুত্ব প্ৰদান কৰিছে। শিশুসকলৰ শাৰীৰিক আৰু মানসিক বিকাশৰ বাবে খেলাধূলা আৰু মুকলি পৰিৱেশৰ প্ৰয়োজন। অমৃত উদ্যানত শিশুসকলৰ বাবে থকা খেলপথাৰ আৰু অন্যান্য সুবিধাই তেওঁলোকক আনন্দৰে সময় কটোৱাৰ সুযোগ দিয়ে। শিশুসকলে ইয়াত পৰিয়ালৰ সৈতে আহি খেলিব পাৰে, নতুন অভিজ্ঞতা লাভ কৰিব পাৰে আৰু প্ৰকৃতিৰ সৈতে পৰিচিত হ'ব পাৰে। আজিৰ সময়ত বহু শিশুৱে মোবাইল ফোন আৰু অন্যান্য [[ডিজিটেল]] মাধ্যমৰ সৈতে অধিক সময় কটায়। এনে পৰিস্থিতিত উদ্যানৰ দৰে মুকলি স্থানত সময় কটোৱাটো তেওঁলোকৰ বাবে এক ভাল বিকল্প হ'ব পাৰে। ব্যস্ত নগৰীয়া জীৱনত মানুহে প্ৰায়ে কামৰ চাপ আৰু দৈনন্দিন দায়িত্বৰ মাজত অৱসৰ কটোৱাৰ সুযোগ কমকৈ পায়। অমৃত উদ্যানৰ দৰে ৰাজহুৱা স্থানে মানুহক কিছু সময় নিজৰ সুবিধা অনুসৰি কটোৱাৰ সুযোগ দিয়ে। মানুহে ইয়ালৈ আহি খোজ কাঢ়িব পাৰে, পৰিয়ালৰ সৈতে সময় কটাব পাৰে অথবা বন্ধুবৰ্গৰ সৈতে মিলিত হ'ব পাৰে। এইদৰে উদ্যানখনে মানুহৰ সামাজিক জীৱনতো এক ইতিবাচক ভূমিকা পালন কৰিব পাৰে। এখন ভাল ৰাজহুৱা উদ্যান কেৱল চহৰৰ সৌন্দৰ্য বৃদ্ধিৰ বাবেই প্ৰয়োজনীয় নহয়; ই নাগৰিকসকলৰ জীৱনধাৰাৰ মান উন্নত কৰাতো সহায় কৰিব পাৰে। পৰিৱেশ সংৰক্ষণ বৰ্তমান সময়ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়। নগৰীকৰণৰ ফলত গছ-গছনি আৰু মুকলি ঠাইৰ পৰিমাণ কমি আহিলে প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ওপৰত নেতিবাচক প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে। অমৃত উদ্যানৰ দৰে সেউজীয়া স্থানে মানুহক প্ৰকৃতিৰ গুৰুত্বৰ বিষয়ে সচেতন কৰাত সহায় কৰে। গছ-গছনিৰ যত্ন লোৱা, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা বজাই ৰখা আৰু ৰাজহুৱা সম্পত্তি সংৰক্ষণ কৰাৰ অভ্যাস গঢ়ি তোলাটো এনে স্থানৰ সৈতে জড়িত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দায়িত্ব। উদ্যানখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু পৰিৱেশ অক্ষুণ্ণ ৰাখিবলৈ চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষৰ লগতে সাধাৰণ নাগৰিকসকলৰো সহযোগিতা প্ৰয়োজন। অমৃত উদ্যান গুৱাহাটীৰ এটা আকৰ্ষণীয় দৰ্শনীয় স্থান। ইয়াৰ বিভিন্ন সুবিধা আৰু ঐতিহাসিক প্ৰতিমূৰ্তিয়ে স্থানীয় লোকৰ লগতে আন ঠাইৰ পৰা অহা দৰ্শনাৰ্থীসকলকো আকৰ্ষণ কৰিব পাৰে। এনে উদ্যানৰ বিকাশে গুৱাহাটীৰ পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰে। দৰ্শনাৰ্থীৰ আগমন বৃদ্ধি পালে ওচৰ-পাঁজৰৰ কিছুমান ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠানেও লাভৱান হোৱাৰ সুযোগ লাভ কৰিব পাৰে। সেয়েহে উদ্যানখনৰ উন্নত পৰিচালনা, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা আৰু উপযুক্ত প্ৰচাৰে স্থানীয় পৰ্যটনৰ বিকাশত সহায় কৰিব পাৰে। অমৃত উদ্যান এখন ৰাজহুৱা সম্পত্তি। সেয়েহে ইয়াক পৰিষ্কাৰ আৰু সুন্দৰ কৰি ৰখাটো কেৱল চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষৰ দায়িত্ব নহয়; ইয়াত অহা প্ৰতিগৰাকী ব্যক্তিৰো দায়িত্ব আছে। উদ্যানখনলৈ অহা লোকসকলে আৱৰ্জনা নিৰ্দিষ্ট স্থানত পেলোৱা, ফুল-গছৰ ক্ষতি নকৰা আৰু উদ্যানৰ নিয়মসমূহ মানি চলা উচিত। ইয়াৰ উপৰি খেলপথাৰ, স্কেটিং ৰিংক আৰু অন্যান্য সুবিধাসমূহৰ সঠিক ব্যৱহাৰ কৰাটোও প্ৰয়োজনীয়। যদি সকলোৱে নিজৰ দায়িত্ব পালন কৰে, তেন্তে উদ্যানখনৰ সৌন্দৰ্য আৰু সুবিধাসমূহ দীৰ্ঘদিনলৈ অক্ষুণ্ণ ৰাখিব পৰা যাব। ==উপসংহাৰ== সামগ্ৰিকভাৱে ক'বলৈ গ'লে, গুৱাহাটীৰ [[হেঙেৰাবাৰী]]ত অৱস্থিত অমৃত উদ্যান মহানগৰখনৰ এক উল্লেখযোগ্য ৰাজহুৱা উদ্যান। ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য, বিভিন্ন বিনোদনমূলক সুবিধা আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলৰ প্ৰতিমূৰ্তিয়ে উদ্যানখনক এক বিশেষ পৰিচয় প্ৰদান কৰিছে। এই উদ্যানখনে নগৰবাসীক অৱসৰ বিনোদনৰ সুযোগ দিয়াৰ লগতে প্ৰকৃতিৰ সৈতে সময় কটোৱা, শাৰীৰিক কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ কৰা আৰু ইতিহাসৰ বিষয়ে জানিবলৈ সুবিধা প্ৰদান কৰে। বৰ্তমান সময়ত নগৰীয়া জীৱনৰ মাজত এনে সেউজীয়া আৰু মুকলি স্থানৰ গুৰুত্ব যথেষ্ট। সেয়েহে অমৃত উদ্যানৰ সৌন্দৰ্য আৰু সুবিধাসমূহ সংৰক্ষণ কৰা আমাৰ সকলোৰে দায়িত্ব। অমৃত উদ্যানৰ সঠিক পৰিচালনা আৰু জনসাধাৰণৰ সহযোগিতাৰ জৰিয়তে ইয়াক ভৱিষ্যতেও গুৱাহাটীৰ এক সুন্দৰ, পৰিষ্কাৰ আৰু আকৰ্ষণীয় ৰাজহুৱা স্থান হিচাপে গঢ়ি ৰাখিব পাৰি। 94hs6w19jygr2nv7bntnvao21ua484y 4 140598 648954 2026-11-01T15:55:48Z Nayan j Nath 15159 নতুন পৃষ্ঠা: [[চিত্ৰ:Dr. Harsha Bhattacharjee.jpeg|right|200px]] '''ডাঃ হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য''' (ইংৰাজী: Harsha Bhattacharjee) অসমৰ এগৰাকী বিশিষ্ট চকু বিশেষজ্ঞ। তেওঁ গুৱাহাটীত অৱস্থিত শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক চিকিৎসা সঞ্চাল... 648954 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:Dr. Harsha Bhattacharjee.jpeg|right|200px]] '''ডাঃ হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য''' (ইংৰাজী: Harsha Bhattacharjee) অসমৰ এগৰাকী বিশিষ্ট চকু বিশেষজ্ঞ। তেওঁ গুৱাহাটীত অৱস্থিত শ্ৰী শংকৰদেৱ নেত্ৰালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাপক চিকিৎসা সঞ্চালক আৰু বৰ্তমানৰ সভাপতি তথা প্ৰতিষ্ঠাপক ন্যাসৰক্ষী। উত্তৰ-পূব ভাৰতত আধুনিক চকু চিকিৎসা আৰু বিশেষজ্ঞ চিকিৎসা সেৱাৰ বিকাশত তেওঁ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। চিকিৎসা সেৱাৰ লগতে তেওঁ চিকিৎসা শিক্ষা, গৱেষণা আৰু সমাজভিত্তিক চকু চিকিৎসা সেৱাৰ ক্ষেত্ৰতো অৱদান আগবঢ়াই আহিছে। তেওঁৰ নেতৃত্বত প্ৰতিষ্ঠানটোৱে উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ লোকসকলৰ বাবে উন্নত চকু চিকিৎসা আৰু প্ৰশিক্ষণৰ সুবিধা গঢ়ি তুলিছে। হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্যৰ জন্ম শিলচৰত হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃয়ে শুল্ক বিভাগত কৰ্মৰত আছিল। তেওঁ শিলচৰৰ পাব্লিক স্কুলত প্ৰাথমিক শিক্ষা গ্ৰহণ কৰে। চিকিৎসক হোৱাৰ লক্ষ্যৰে তেওঁ শিলচৰ চিকিৎসা মহাবিদ্যালয়ত নামভৰ্তি কৰে আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। [[হৰ্ষ ভট্টাচাৰ্য|ইয়াত বিতংকৈ পঢ়ক...]] rgfn40ze23oevhot48q7amfkmsxiqob 0 140599 648957 2026-11-01T16:05:47Z Banashri Sarma 51480 নতুন পৃষ্ঠা: নোৱানদী: দৰং-ওদালগুৰি জিলাৰ মাজেৰে বৈ যোৱা এখন উল্লেখযোগ্য নদী 'নোৱানদী'। অতীতৰ ভোলা বা ভাল্লা নদীৰেই নতুন নাম নোৱানদী। ভোলানদী ওদালগুৰি জিলাৰ খাম্পাহোলা বিল হৈ বৈ আহি ৰ... 648957 wikitext text/x-wiki নোৱানদী: দৰং-ওদালগুৰি জিলাৰ মাজেৰে বৈ যোৱা এখন উল্লেখযোগ্য নদী 'নোৱানদী'। অতীতৰ ভোলা বা ভাল্লা নদীৰেই নতুন নাম নোৱানদী। ভোলানদী ওদালগুৰি জিলাৰ খাম্পাহোলা বিল হৈ বৈ আহি ৰণথলি বাগিছাৰ কাষেৰে আহি উদমাৰী গাঁৱৰ পশ্চিম পথাৰখনেৰে গৈ বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জৱাহৰ নৱোদয় বিদ্যালয়ৰ ওচৰেৰে চৌধুৰীপাৰা নামৰ গাঁওখনৰ মাজেৰে বৈ গৈ শাকতোলা নদীত মিলিত হৈছে। ইতিহাসৰ মতে ১৬৪৩ খ্ৰীষ্টাব্দত দৰঙত ৰাজত্ব কৰা কোঁচৰজা মহেন্দ্ৰ নাৰায়ণৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰ চন্দ্ৰনাৰায়ণ দৰঙৰ ৰজা হয়। সেই সময়ত দৰঙৰ ৰাজধানী আছিল বৰ্তমানৰ খেৰখেৰীয়াত। সেই ঠাইত ভূটীয়া সকলে বাৰে বাৰে ৰাজধানী আক্ৰমণ কৰাত অতিষ্ঠ হৈ দৰঙী ৰজা চন্দ্ৰনাৰায়ণে আহোম ৰজাৰ সহায়ত ভূটীয়া সকলক দমন কৰিছিল আৰু ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰি নি মঙলদৈৰ ন-হাউলীত স্থাপন কৰিছিল। নতুনকৈ স্থাপিত ৰাজধানীত পানীৰ অভাৱ দূৰ কৰাৰ উদ্দেশ্যে ৰজাই মন্ত্ৰী পৰিষদৰ লগত আলোচনা কৰি মাটি জৰীপ কৰাই খাম্পাহোলা বিলৰ ওচৰত ভোলানদীত ভেটা দি মাটি খন্দাই পানী বোৱাই দিয়ে আৰু ভোলানদীৰ গতি সলনি কৰাই ৰাজধানীৰ ওচৰেৰে বোৱাই নিছিল। এই নতুনকৈ বোৱাই নিয়া নদীত ৰজাঘৰীয়াই গা ধুইছিল বুলি জনশ্ৰুতি আছে। নতুনকৈ বোৱাই নিয়া আৰু নদীত গা-ধোৱাৰ বাবেই এই নদীক 'নোৱানদী' নামেৰে জনা যায় বুলি কোৱা হয়। বৰ্তমান এই নদীখন উদমাৰী গাঁৱৰ পূৱ সীমাৰে গৰুবান্ধা গাঁৱৰ কাষেৰে বৈ গৈছে। গৰুবান্ধা গাঁৱৰ কাষেৰে বৈ যোৱাৰ বাবেই এই নদীক 'গৰুবান্ধা নদী' বুলিও কোৱা হয়। ১৯৫৪-৫৫ চনত স্বৰ্গীয় দণ্ডিদত্ত অসমৰ কৃষিমন্ত্ৰী হৈ থকা সময়তে তেওঁ বাঁহজানীত নোৱানদীৰ বুকুত পকীবান্ধ নিৰ্মাণ কৰাই খেতিপথাৰত পানী যোগানৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। এই বান্ধৰ ফলত উজনিৰ ফালে নদীখন তৰাং হৈ যায়। ২০০২ চনত নদীখনৰ পাৰ ভাঙি আহি নোৱানদীৰ আশে-পাশে থকা বৃহত্তৰ অঞ্চলটোত বানপানীৰ সৃষ্টি হয় আৰু নদীখনে গতি সলনি কৰি উদমাৰী গাঁৱৰ পূৱ দিশৰ খেতিপথাৰৰ মাজেৰে বৈ গৈ খেতিপথাৰ সমূহ বালিৰে পুতি ওখ কৰি মানুহৰ প্ৰচুৰ ক্ষতিসাধন কৰিছিল। g4z3mu3bf0aylf3p1gzwyh7484g8s8j 648976 648957 2026-11-01T18:54:27Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:বিশেষ সংশোধনৰ প্ৰয়োজন থকা প্ৰবন্ধ]] using [[WP:HC|HotCat]] 648976 wikitext text/x-wiki নোৱানদী: দৰং-ওদালগুৰি জিলাৰ মাজেৰে বৈ যোৱা এখন উল্লেখযোগ্য নদী 'নোৱানদী'। অতীতৰ ভোলা বা ভাল্লা নদীৰেই নতুন নাম নোৱানদী। ভোলানদী ওদালগুৰি জিলাৰ খাম্পাহোলা বিল হৈ বৈ আহি ৰণথলি বাগিছাৰ কাষেৰে আহি উদমাৰী গাঁৱৰ পশ্চিম পথাৰখনেৰে গৈ বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জৱাহৰ নৱোদয় বিদ্যালয়ৰ ওচৰেৰে চৌধুৰীপাৰা নামৰ গাঁওখনৰ মাজেৰে বৈ গৈ শাকতোলা নদীত মিলিত হৈছে। ইতিহাসৰ মতে ১৬৪৩ খ্ৰীষ্টাব্দত দৰঙত ৰাজত্ব কৰা কোঁচৰজা মহেন্দ্ৰ নাৰায়ণৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰ চন্দ্ৰনাৰায়ণ দৰঙৰ ৰজা হয়। সেই সময়ত দৰঙৰ ৰাজধানী আছিল বৰ্তমানৰ খেৰখেৰীয়াত। সেই ঠাইত ভূটীয়া সকলে বাৰে বাৰে ৰাজধানী আক্ৰমণ কৰাত অতিষ্ঠ হৈ দৰঙী ৰজা চন্দ্ৰনাৰায়ণে আহোম ৰজাৰ সহায়ত ভূটীয়া সকলক দমন কৰিছিল আৰু ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰি নি মঙলদৈৰ ন-হাউলীত স্থাপন কৰিছিল। নতুনকৈ স্থাপিত ৰাজধানীত পানীৰ অভাৱ দূৰ কৰাৰ উদ্দেশ্যে ৰজাই মন্ত্ৰী পৰিষদৰ লগত আলোচনা কৰি মাটি জৰীপ কৰাই খাম্পাহোলা বিলৰ ওচৰত ভোলানদীত ভেটা দি মাটি খন্দাই পানী বোৱাই দিয়ে আৰু ভোলানদীৰ গতি সলনি কৰাই ৰাজধানীৰ ওচৰেৰে বোৱাই নিছিল। এই নতুনকৈ বোৱাই নিয়া নদীত ৰজাঘৰীয়াই গা ধুইছিল বুলি জনশ্ৰুতি আছে। নতুনকৈ বোৱাই নিয়া আৰু নদীত গা-ধোৱাৰ বাবেই এই নদীক 'নোৱানদী' নামেৰে জনা যায় বুলি কোৱা হয়। বৰ্তমান এই নদীখন উদমাৰী গাঁৱৰ পূৱ সীমাৰে গৰুবান্ধা গাঁৱৰ কাষেৰে বৈ গৈছে। গৰুবান্ধা গাঁৱৰ কাষেৰে বৈ যোৱাৰ বাবেই এই নদীক 'গৰুবান্ধা নদী' বুলিও কোৱা হয়। ১৯৫৪-৫৫ চনত স্বৰ্গীয় দণ্ডিদত্ত অসমৰ কৃষিমন্ত্ৰী হৈ থকা সময়তে তেওঁ বাঁহজানীত নোৱানদীৰ বুকুত পকীবান্ধ নিৰ্মাণ কৰাই খেতিপথাৰত পানী যোগানৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। এই বান্ধৰ ফলত উজনিৰ ফালে নদীখন তৰাং হৈ যায়। ২০০২ চনত নদীখনৰ পাৰ ভাঙি আহি নোৱানদীৰ আশে-পাশে থকা বৃহত্তৰ অঞ্চলটোত বানপানীৰ সৃষ্টি হয় আৰু নদীখনে গতি সলনি কৰি উদমাৰী গাঁৱৰ পূৱ দিশৰ খেতিপথাৰৰ মাজেৰে বৈ গৈ খেতিপথাৰ সমূহ বালিৰে পুতি ওখ কৰি মানুহৰ প্ৰচুৰ ক্ষতিসাধন কৰিছিল। [[শ্ৰেণী:বিশেষ সংশোধনৰ প্ৰয়োজন থকা প্ৰবন্ধ]] 00q7i6cjp1lmy1wbwgoipiymsp4knfc 648977 648976 2026-11-01T18:55:42Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 648977 wikitext text/x-wiki '''নোৱানদী''' [[দৰং জিলা|দৰং]]-[[ওদালগুৰি জিলা]]ৰ মাজেৰে বৈ যোৱা এখন উল্লেখযোগ্য নদী। অতীতৰ ভোলা বা ভাল্লা নদীৰেই নতুন নাম নোৱানদী। ভোলানদী ওদালগুৰি জিলাৰ খাম্পাহোলা বিল হৈ বৈ আহি ৰণথলি বাগিছাৰ কাষেৰে আহি উদমাৰী গাঁৱৰ পশ্চিম পথাৰখনেৰে গৈ বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জৱাহৰ নৱোদয় বিদ্যালয়ৰ ওচৰেৰে চৌধুৰীপাৰা নামৰ গাঁওখনৰ মাজেৰে বৈ গৈ শাকতোলা নদীত মিলিত হৈছে। ইতিহাসৰ মতে ১৬৪৩ খ্ৰীষ্টাব্দত দৰঙত ৰাজত্ব কৰা কোঁচৰজা মহেন্দ্ৰ নাৰায়ণৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰ চন্দ্ৰনাৰায়ণ দৰঙৰ ৰজা হয়। সেই সময়ত দৰঙৰ ৰাজধানী আছিল বৰ্তমানৰ খেৰখেৰীয়াত। সেই ঠাইত ভূটীয়া সকলে বাৰে বাৰে ৰাজধানী আক্ৰমণ কৰাত অতিষ্ঠ হৈ দৰঙী ৰজা চন্দ্ৰনাৰায়ণে আহোম ৰজাৰ সহায়ত ভূটীয়া সকলক দমন কৰিছিল আৰু ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰি নি মঙলদৈৰ ন-হাউলীত স্থাপন কৰিছিল। নতুনকৈ স্থাপিত ৰাজধানীত পানীৰ অভাৱ দূৰ কৰাৰ উদ্দেশ্যে ৰজাই মন্ত্ৰী পৰিষদৰ লগত আলোচনা কৰি মাটি জৰীপ কৰাই খাম্পাহোলা বিলৰ ওচৰত ভোলানদীত ভেটা দি মাটি খন্দাই পানী বোৱাই দিয়ে আৰু ভোলানদীৰ গতি সলনি কৰাই ৰাজধানীৰ ওচৰেৰে বোৱাই নিছিল। এই নতুনকৈ বোৱাই নিয়া নদীত ৰজাঘৰীয়াই গা ধুইছিল বুলি জনশ্ৰুতি আছে। নতুনকৈ বোৱাই নিয়া আৰু নদীত গা-ধোৱাৰ বাবেই এই নদীক 'নোৱানদী' নামেৰে জনা যায় বুলি কোৱা হয়। বৰ্তমান এই নদীখন উদমাৰী গাঁৱৰ পূৱ সীমাৰে গৰুবান্ধা গাঁৱৰ কাষেৰে বৈ গৈছে। গৰুবান্ধা গাঁৱৰ কাষেৰে বৈ যোৱাৰ বাবেই এই নদীক 'গৰুবান্ধা নদী' বুলিও কোৱা হয়। ১৯৫৪-৫৫ চনত স্বৰ্গীয় দণ্ডিদত্ত অসমৰ কৃষিমন্ত্ৰী হৈ থকা সময়তে তেওঁ বাঁহজানীত নোৱানদীৰ বুকুত পকীবান্ধ নিৰ্মাণ কৰাই খেতিপথাৰত পানী যোগানৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। এই বান্ধৰ ফলত উজনিৰ ফালে নদীখন তৰাং হৈ যায়। ২০০২ চনত নদীখনৰ পাৰ ভাঙি আহি নোৱানদীৰ আশে-পাশে থকা বৃহত্তৰ অঞ্চলটোত বানপানীৰ সৃষ্টি হয় আৰু নদীখনে গতি সলনি কৰি উদমাৰী গাঁৱৰ পূৱ দিশৰ খেতিপথাৰৰ মাজেৰে বৈ গৈ খেতিপথাৰ সমূহ বালিৰে পুতি ওখ কৰি মানুহৰ প্ৰচুৰ ক্ষতিসাধন কৰিছিল। [[শ্ৰেণী:বিশেষ সংশোধনৰ প্ৰয়োজন থকা প্ৰবন্ধ]] h2ylhvbc7lsfbxcbsxja6ff3272howa 649097 648977 2026-11-02T06:44:31Z Banashri Sarma 51480 649097 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:[[File:নোৱানদী.jpg|thumb|Nuwa Noi]]|thumb|right|200px|]]'''নোৱানদী''' [[দৰং জিলা|দৰং]]-[[ওদালগুৰি জিলা]]ৰ মাজেৰে বৈ যোৱা এখন উল্লেখযোগ্য নদী। অতীতৰ ভোলা বা ভাল্লা নদীৰেই নতুন নাম নোৱানদী। ভোলানদী ওদালগুৰি জিলাৰ খাম্পাহোলা বিল হৈ বৈ আহি ৰণথলি বাগিছাৰ কাষেৰে আহি উদমাৰী গাঁৱৰ পশ্চিম পথাৰখনেৰে গৈ বৰ্তমানৰ কেন্দ্ৰীয় জৱাহৰ নৱোদয় বিদ্যালয়ৰ ওচৰেৰে চৌধুৰীপাৰা নামৰ গাঁওখনৰ মাজেৰে বৈ গৈ শাকতোলা নদীত মিলিত হৈছে। ইতিহাসৰ মতে ১৬৪৩ খ্ৰীষ্টাব্দত দৰঙত ৰাজত্ব কৰা কোঁচৰজা মহেন্দ্ৰ নাৰায়ণৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰ চন্দ্ৰনাৰায়ণ দৰঙৰ ৰজা হয়। সেই সময়ত দৰঙৰ ৰাজধানী আছিল বৰ্তমানৰ খেৰখেৰীয়াত। সেই ঠাইত ভূটীয়া সকলে বাৰে বাৰে ৰাজধানী আক্ৰমণ কৰাত অতিষ্ঠ হৈ দৰঙী ৰজা চন্দ্ৰনাৰায়ণে আহোম ৰজাৰ সহায়ত ভূটীয়া সকলক দমন কৰিছিল আৰু ৰাজধানী স্থানান্তৰ কৰি নি মঙলদৈৰ ন-হাউলীত স্থাপন কৰিছিল। নতুনকৈ স্থাপিত ৰাজধানীত পানীৰ অভাৱ দূৰ কৰাৰ উদ্দেশ্যে ৰজাই মন্ত্ৰী পৰিষদৰ লগত আলোচনা কৰি মাটি জৰীপ কৰাই খাম্পাহোলা বিলৰ ওচৰত ভোলানদীত ভেটা দি মাটি খন্দাই পানী বোৱাই দিয়ে আৰু ভোলানদীৰ গতি সলনি কৰাই ৰাজধানীৰ ওচৰেৰে বোৱাই নিছিল। এই নতুনকৈ বোৱাই নিয়া নদীত ৰজাঘৰীয়াই গা ধুইছিল বুলি জনশ্ৰুতি আছে। নতুনকৈ বোৱাই নিয়া আৰু নদীত গা-ধোৱাৰ বাবেই এই নদীক 'নোৱানদী' নামেৰে জনা যায় বুলি কোৱা হয়। বৰ্তমান এই নদীখন উদমাৰী গাঁৱৰ পূৱ সীমাৰে গৰুবান্ধা গাঁৱৰ কাষেৰে বৈ গৈছে। গৰুবান্ধা গাঁৱৰ কাষেৰে বৈ যোৱাৰ বাবেই এই নদীক 'গৰুবান্ধা নদী' বুলিও কোৱা হয়। ১৯৫৪-৫৫ চনত স্বৰ্গীয় দণ্ডিদত্ত অসমৰ কৃষিমন্ত্ৰী হৈ থকা সময়তে তেওঁ বাঁহজানীত নোৱানদীৰ বুকুত পকীবান্ধ নিৰ্মাণ কৰাই খেতিপথাৰত পানী যোগানৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। এই বান্ধৰ ফলত উজনিৰ ফালে নদীখন তৰাং হৈ যায়। ২০০২ চনত নদীখনৰ পাৰ ভাঙি আহি নোৱানদীৰ আশে-পাশে থকা বৃহত্তৰ অঞ্চলটোত বানপানীৰ সৃষ্টি হয় আৰু নদীখনে গতি সলনি কৰি উদমাৰী গাঁৱৰ পূৱ দিশৰ খেতিপথাৰৰ মাজেৰে বৈ গৈ খেতিপথাৰ সমূহ বালিৰে পুতি ওখ কৰি মানুহৰ প্ৰচুৰ ক্ষতিসাধন কৰিছিল। [[শ্ৰেণী:বিশেষ সংশোধনৰ প্ৰয়োজন থকা প্ৰবন্ধ]] 5a8tqvuluhh2oh3kxnfu0tg9d75t7wy 0 140600 648959 2026-11-01T16:13:52Z 2026Dhriti Hazarika 52021 পৃষ্ঠা [[Amrit udyan]]ৰ পৰা [[Amrit udyan, Hengrabari]]লৈ 2026Dhriti Hazarikaয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 648959 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Amrit udyan, Hengrabari]] qpabvvhr8bb8rf3ddt7syovbwr2p2wf 648983 648959 2026-11-01T19:00:24Z Xqbot 1052 [[অমৃত উদ্যান]] পাতায় করা দ্বিপুনর্নির্দেশনা ঠিক করেছে 648983 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[অমৃত উদ্যান]] rbuvgk4wfv86qr4aemot6rgx9ye4w0i 4 140601 648963 2026-11-01T17:47:06Z Kuldhar Rabha 17600 নতুন পৃষ্ঠা: {{সক্ৰিয়সদস্যসমূহ নতুন |AjayDas|AjayDas|৫৭৪|১|৯|০|৬২ |Ananya Taye|Ananya Taye|৫৯৫|০|০|৩০|১৩ |BabulB|BabulB|০|৮৭৮|১১|০|৯০ |BhuyanBhaskar|BhuyanBhaskar|১৩৯|৭৯|৭০২|০|৩৩ |Dipankar Das|Dipankar Das|২৪৫|১১|০|৫|৭৫ |Ishanjyotibora|Ishanjyotibora|৮৯|৯|০|০|৯ |Jyoti Chiring|Jyoti Chiring|৩|২৪৩|০|১৯|০ |JyotiPN|J... 648963 wikitext text/x-wiki {{সক্ৰিয়সদস্যসমূহ নতুন |AjayDas|AjayDas|৫৭৪|১|৯|০|৬২ |Ananya Taye|Ananya Taye|৫৯৫|০|০|৩০|১৩ |BabulB|BabulB|০|৮৭৮|১১|০|৯০ |BhuyanBhaskar|BhuyanBhaskar|১৩৯|৭৯|৭০২|০|৩৩ |Dipankar Das|Dipankar Das|২৪৫|১১|০|৫|৭৫ |Ishanjyotibora|Ishanjyotibora|৮৯|৯|০|০|৯ |Jyoti Chiring|Jyoti Chiring|৩|২৪৩|০|১৯|০ |JyotiPN|JyotiPN|৯৫|০|০|২৫৭|০ |Kandarpajit Kallol|Kandarpajit Kallol|১৭০২|০|০|২২|২৩৩ |KhiLanTzi|KhiLanTzi|৬৪|০|০|০|০ |ManjurKhan|ManjurKhan|৩৫|০|০|০|৩৪ |Nayan j Nath|Nayan j Nath|৭৭|১|০|০|০ |Nilotpal Hazarika123|Nilotpal Hazarika123|৫|২৬৪|০|২৬৫|০ |Poli Borah24|Poli Borah24|৩৪৭|০|০|০|৩০ |Pranamikaadhikary|Pranamikaadhikary|৪৮৮|১১১|৮০|০|৬০ |Rumi Borah~aswiki|Rumi Borah~aswiki|০|১৬৫|০|০|০ |কুমুদ ঘোষ|কুমুদ ঘোষ|৬৪৭|৫|০|১২৬|৭৪ |দিম্পল দাস|দিম্পল দাস|১১০|১০৪|০|০|৮ |নৰুনা বৰুৱা|নৰুনা বৰুৱা|১৭৩|২৭৮|০|০|৯৫ |পাপৰি বৰা|পাপৰি বৰা|০|০|০|৯৯|০ |প্ৰয়াসী বৰঠাকুৰ|প্ৰয়াসী বৰঠাকুৰ|০|১৯৫|০|০|০ |যদুমণি|যদুমণি|০|৫০|০|০|০ |হানিফ আলী|হানিফ আলী|৫|২৮৯|০|৪|০ }} mojdqb691eynf4ympzexkd9x8amuuls 0 140602 648965 2026-11-01T18:18:31Z Banashri Sarma 51480 নতুন পৃষ্ঠা: চক্ৰাইখোৱা বা চক্ৰাইখাইতী পুখুৰী: দৰং জিলাৰ উদমাৰী আৰু টেঙাবাৰী গাঁৱৰ ঠিক সীমাত অৱস্থিত এটা পুৰণি পুখুৰী হ'ল চক্ৰাইখোৱা বা চক্ৰাইখাইতী পুখুৰী। এই পুখুৰীটো গাঁও দুখনৰ এ... 648965 wikitext text/x-wiki চক্ৰাইখোৱা বা চক্ৰাইখাইতী পুখুৰী: দৰং জিলাৰ উদমাৰী আৰু টেঙাবাৰী গাঁৱৰ ঠিক সীমাত অৱস্থিত এটা পুৰণি পুখুৰী হ'ল চক্ৰাইখোৱা বা চক্ৰাইখাইতী পুখুৰী। এই পুখুৰীটো গাঁও দুখনৰ একেবাৰেই সীমাত অৱস্থিত। পুখুৰীটোৰ নাম আচলতে চক্ৰাইখোৱা নে চক্ৰাইখাইতী আজিও বিতৰ্কিত হৈয়েই ৰ'ল। পুখুৰীটোৰ নাম কিয় চক্ৰাইখোৱা বা চক্ৰাইখাইতী হ'ল ইয়াৰ কোনো লিখিত তথ্য উদ্ঘাটন হোৱা নাই যদিও জনশ্ৰুতিত ইয়াৰ দুটা প্ৰবাদ শুনিবলৈ পোৱা যায়। এটা প্ৰবাদ আছে যে এই উদমাৰী, টেঙাবাৰী গাঁৱতে জৰুৰ নামেৰে এজন মানুহ আছিল। এদিন ৰাতি জৰুৰ শুই থাকোঁতে কামাখ্যা দেৱীয়ে হেনো তেওঁক সপোনত কৈছিল— "মোৰ বুকুৰ অংশ এটা তোমাৰ ঘৰৰ ওচৰত পোত গৈ আছে। মোৰ এই পোত যোৱা অংশ উদ্ধাৰি আনি মোক প্ৰতিষ্ঠা কৰা।" পাছদিনা দোকমোকালিতে কামাখ্যা দেৱীয়ে কোৱা মতেই জৰুৰে মাটি খান্দি বুকুৰ চক্ৰাকৃতি থকা বিগ্ৰহ এটা উদ্ধাৰ কৰি আনি এই পুখুৰীৰ পাৰত প্ৰতিষ্ঠা কৰি মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰে আৰু ইয়াৰ নাম দিয়ে "চক্ৰাকৃতি মন্দিৰ"। পাছলৈ মানুহৰ মুখে মুখে বাগৰি আহি এই মন্দিৰৰ নাম চক্ৰাইখাইতী হয় বুলি কোৱা হয়। এই মন্দিৰ পুখুৰীৰ পাৰত প্ৰতিষ্ঠা কৰা বাবেই পুখুৰীটোৰ নামো চক্ৰাইখাইতী পুখুৰী হয় বুলি কোৱা হয়। আকৌ আন এটা জনপ্ৰবাদ মতে অতীতত এই অঞ্চলত গাৰো জনজাতিৰ মানুহে বসবাস কৰিছিল। গাৰো মানুহে ল'ৰাক চোকোৰা বুলি মাতিছিল। সেই সময়ত এই অঞ্চলৰ দাঁতিকাষৰীয়া ঠাইবোৰ অৰণ্যৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল। এই জংঘলৰ পৰাই বাঘ ওলাই আহি এই পুখুৰীৰ পাৰত গাৰো মানুহৰ চোকোৰা খাইছিল। এনেকৈয়ে এই পুখুৰীটোৰ নাম পৰৱৰ্তী সময়ত চোকোৰা খোৱা বা চক্ৰাইখোৱা হয় বুলি কোৱা হয়। এই পুখুৰীটো দন্দুৱাদ্ৰোহৰ আগতে ১৭৯৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পাছত হৰদত্ত, বীৰদত্তৰ ৰাজত্বকালত পানীৰ অভাৱ দূৰ কৰিবৰ বাবেই জমিদাৰৰ হতুৱাই খন্দুৱাইছিল বুলি জনা যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ কবলত পৰি এই অঞ্চলৰ মানুহবোৰ প্ৰায় উচন হয়। জনশূণ্য হোৱাত এই ঠাই অটব্য অৰণ্যত পৰিণত হয় আৰু পুখুৰীটোও পতিত হৈ ৰয়। ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পিছত ১৯৫৫ চনত যেতিয়া পঞ্চায়ত গঠন হয়, তেতিয়া টেঙাবাৰী গাওঁ পঞ্চায়তৰ জৰিয়তে এই পুখুৰীটো কিছু চাফ-চিকুণ কৰা হয়। পুখুৰীটো নতুনকৈ গাঁৱৰ ৰাইজে খান্দোতে বৰ্তমানৰ ইটাতকৈ পাতল ধৰণৰ ইটাৰ খটখটি পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ পৰা স্পষ্ট হয় যে এই পুখুৰীটো ৰজাদিনীয়া। এই চক্ৰাইখোৱা বা চক্ৰাইখাইতী পুখুৰীৰ পাৰত উদমাৰী আৰু টেঙাবাৰী গাঁৱৰ কেইগৰাকীমান উৎসাহী ব্যক্তি স্বৰ্গীয় চেনিৰাম চহৰীয়া, স্বৰ্গীয় কৃষ্ণকান্ত ডেকা, স্বৰ্গীয় নিধিৰাম ডেকা আদিৰ প্ৰচেষ্টাত দেউলৰ আয়োজন কৰা হয়। সেই তেতিয়াৰে পৰা বৰ্তমানলৈকে প্ৰত্যেক বছৰে ব'হাগ মাহৰ ৩১ তাৰিখে চক্ৰাইখোৱা বা চক্ৰাইখাইতী পুখুৰীৰ পাৰত এই অঞ্চলৰ অগণন ভক্তৰ উপস্থিতিত দেউল উৎসৱ পালন কৰি অহা হৈছে। sza5bhl5ybhghe6jw0hvzera760k1ei 648981 648965 2026-11-01T18:59:45Z Kandarpajit Kallol 6257 /* */ 648981 wikitext text/x-wiki {{wikify}}{{unreferenced}}'''চক্ৰাইখোৱা''' বা '''চক্ৰাইখাইতী পুখুৰী''' হৈছে [[দৰং জিলা]]ৰ উদমাৰী আৰু টেঙাবাৰী গাঁৱৰ ঠিক সীমাত অৱস্থিত এটা পুৰণি পুখুৰী। এই পুখুৰীটো গাঁও দুখনৰ একেবাৰেই সীমাত অৱস্থিত। পুখুৰীটোৰ নাম আচলতে চক্ৰাইখোৱা নে চক্ৰাইখাইতী আজিও বিতৰ্কিত হৈয়েই ৰ'ল। পুখুৰীটোৰ নাম কিয় চক্ৰাইখোৱা বা চক্ৰাইখাইতী হ'ল ইয়াৰ কোনো লিখিত তথ্য উদ্ঘাটন হোৱা নাই যদিও জনশ্ৰুতিত ইয়াৰ দুটা প্ৰবাদ শুনিবলৈ পোৱা যায়। এটা প্ৰবাদ আছে যে এই উদমাৰী, টেঙাবাৰী গাঁৱতে জৰুৰ নামেৰে এজন মানুহ আছিল। এদিন ৰাতি জৰুৰ শুই থাকোঁতে কামাখ্যা দেৱীয়ে হেনো তেওঁক সপোনত কৈছিল— "মোৰ বুকুৰ অংশ এটা তোমাৰ ঘৰৰ ওচৰত পোত গৈ আছে। মোৰ এই পোত যোৱা অংশ উদ্ধাৰি আনি মোক প্ৰতিষ্ঠা কৰা।" পাছদিনা দোকমোকালিতে কামাখ্যা দেৱীয়ে কোৱা মতেই জৰুৰে মাটি খান্দি বুকুৰ চক্ৰাকৃতি থকা বিগ্ৰহ এটা উদ্ধাৰ কৰি আনি এই পুখুৰীৰ পাৰত প্ৰতিষ্ঠা কৰি মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰে আৰু ইয়াৰ নাম দিয়ে "চক্ৰাকৃতি মন্দিৰ"। পাছলৈ মানুহৰ মুখে মুখে বাগৰি আহি এই মন্দিৰৰ নাম চক্ৰাইখাইতী হয় বুলি কোৱা হয়। এই মন্দিৰ পুখুৰীৰ পাৰত প্ৰতিষ্ঠা কৰা বাবেই পুখুৰীটোৰ নামো চক্ৰাইখাইতী পুখুৰী হয় বুলি কোৱা হয়। আকৌ আন এটা জনপ্ৰবাদ মতে অতীতত এই অঞ্চলত গাৰো জনজাতিৰ মানুহে বসবাস কৰিছিল। গাৰো মানুহে ল'ৰাক চোকোৰা বুলি মাতিছিল। সেই সময়ত এই অঞ্চলৰ দাঁতিকাষৰীয়া ঠাইবোৰ অৰণ্যৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল। এই জংঘলৰ পৰাই বাঘ ওলাই আহি এই পুখুৰীৰ পাৰত গাৰো মানুহৰ চোকোৰা খাইছিল। এনেকৈয়ে এই পুখুৰীটোৰ নাম পৰৱৰ্তী সময়ত চোকোৰা খোৱা বা চক্ৰাইখোৱা হয় বুলি কোৱা হয়। এই পুখুৰীটো দন্দুৱাদ্ৰোহৰ আগতে ১৭৯৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পাছত হৰদত্ত, বীৰদত্তৰ ৰাজত্বকালত পানীৰ অভাৱ দূৰ কৰিবৰ বাবেই জমিদাৰৰ হতুৱাই খন্দুৱাইছিল বুলি জনা যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ কবলত পৰি এই অঞ্চলৰ মানুহবোৰ প্ৰায় উচন হয়। জনশূণ্য হোৱাত এই ঠাই অটব্য অৰণ্যত পৰিণত হয় আৰু পুখুৰীটোও পতিত হৈ ৰয়। ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পিছত ১৯৫৫ চনত যেতিয়া পঞ্চায়ত গঠন হয়, তেতিয়া টেঙাবাৰী গাওঁ পঞ্চায়তৰ জৰিয়তে এই পুখুৰীটো কিছু চাফ-চিকুণ কৰা হয়। পুখুৰীটো নতুনকৈ গাঁৱৰ ৰাইজে খান্দোতে বৰ্তমানৰ ইটাতকৈ পাতল ধৰণৰ ইটাৰ খটখটি পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ পৰা স্পষ্ট হয় যে এই পুখুৰীটো ৰজাদিনীয়া। এই চক্ৰাইখোৱা বা চক্ৰাইখাইতী পুখুৰীৰ পাৰত উদমাৰী আৰু টেঙাবাৰী গাঁৱৰ কেইগৰাকীমান উৎসাহী ব্যক্তি স্বৰ্গীয় চেনিৰাম চহৰীয়া, স্বৰ্গীয় কৃষ্ণকান্ত ডেকা, স্বৰ্গীয় নিধিৰাম ডেকা আদিৰ প্ৰচেষ্টাত দেউলৰ আয়োজন কৰা হয়। সেই তেতিয়াৰে পৰা বৰ্তমানলৈকে প্ৰত্যেক বছৰে ব'হাগ মাহৰ ৩১ তাৰিখে চক্ৰাইখোৱা বা চক্ৰাইখাইতী পুখুৰীৰ পাৰত এই অঞ্চলৰ অগণন ভক্তৰ উপস্থিতিত দেউল উৎসৱ পালন কৰি অহা হৈছে। jm1x2da2l4btolzfu56c1uc7vlvuzph 648982 648981 2026-11-01T18:59:57Z Kandarpajit Kallol 6257 added [[Category:বিশেষ সংশোধনৰ প্ৰয়োজন থকা প্ৰবন্ধ]] using [[WP:HC|HotCat]] 648982 wikitext text/x-wiki {{wikify}}{{unreferenced}}'''চক্ৰাইখোৱা''' বা '''চক্ৰাইখাইতী পুখুৰী''' হৈছে [[দৰং জিলা]]ৰ উদমাৰী আৰু টেঙাবাৰী গাঁৱৰ ঠিক সীমাত অৱস্থিত এটা পুৰণি পুখুৰী। এই পুখুৰীটো গাঁও দুখনৰ একেবাৰেই সীমাত অৱস্থিত। পুখুৰীটোৰ নাম আচলতে চক্ৰাইখোৱা নে চক্ৰাইখাইতী আজিও বিতৰ্কিত হৈয়েই ৰ'ল। পুখুৰীটোৰ নাম কিয় চক্ৰাইখোৱা বা চক্ৰাইখাইতী হ'ল ইয়াৰ কোনো লিখিত তথ্য উদ্ঘাটন হোৱা নাই যদিও জনশ্ৰুতিত ইয়াৰ দুটা প্ৰবাদ শুনিবলৈ পোৱা যায়। এটা প্ৰবাদ আছে যে এই উদমাৰী, টেঙাবাৰী গাঁৱতে জৰুৰ নামেৰে এজন মানুহ আছিল। এদিন ৰাতি জৰুৰ শুই থাকোঁতে কামাখ্যা দেৱীয়ে হেনো তেওঁক সপোনত কৈছিল— "মোৰ বুকুৰ অংশ এটা তোমাৰ ঘৰৰ ওচৰত পোত গৈ আছে। মোৰ এই পোত যোৱা অংশ উদ্ধাৰি আনি মোক প্ৰতিষ্ঠা কৰা।" পাছদিনা দোকমোকালিতে কামাখ্যা দেৱীয়ে কোৱা মতেই জৰুৰে মাটি খান্দি বুকুৰ চক্ৰাকৃতি থকা বিগ্ৰহ এটা উদ্ধাৰ কৰি আনি এই পুখুৰীৰ পাৰত প্ৰতিষ্ঠা কৰি মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰে আৰু ইয়াৰ নাম দিয়ে "চক্ৰাকৃতি মন্দিৰ"। পাছলৈ মানুহৰ মুখে মুখে বাগৰি আহি এই মন্দিৰৰ নাম চক্ৰাইখাইতী হয় বুলি কোৱা হয়। এই মন্দিৰ পুখুৰীৰ পাৰত প্ৰতিষ্ঠা কৰা বাবেই পুখুৰীটোৰ নামো চক্ৰাইখাইতী পুখুৰী হয় বুলি কোৱা হয়। আকৌ আন এটা জনপ্ৰবাদ মতে অতীতত এই অঞ্চলত গাৰো জনজাতিৰ মানুহে বসবাস কৰিছিল। গাৰো মানুহে ল'ৰাক চোকোৰা বুলি মাতিছিল। সেই সময়ত এই অঞ্চলৰ দাঁতিকাষৰীয়া ঠাইবোৰ অৰণ্যৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল। এই জংঘলৰ পৰাই বাঘ ওলাই আহি এই পুখুৰীৰ পাৰত গাৰো মানুহৰ চোকোৰা খাইছিল। এনেকৈয়ে এই পুখুৰীটোৰ নাম পৰৱৰ্তী সময়ত চোকোৰা খোৱা বা চক্ৰাইখোৱা হয় বুলি কোৱা হয়। এই পুখুৰীটো দন্দুৱাদ্ৰোহৰ আগতে ১৭৯৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পাছত হৰদত্ত, বীৰদত্তৰ ৰাজত্বকালত পানীৰ অভাৱ দূৰ কৰিবৰ বাবেই জমিদাৰৰ হতুৱাই খন্দুৱাইছিল বুলি জনা যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ কবলত পৰি এই অঞ্চলৰ মানুহবোৰ প্ৰায় উচন হয়। জনশূণ্য হোৱাত এই ঠাই অটব্য অৰণ্যত পৰিণত হয় আৰু পুখুৰীটোও পতিত হৈ ৰয়। ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পিছত ১৯৫৫ চনত যেতিয়া পঞ্চায়ত গঠন হয়, তেতিয়া টেঙাবাৰী গাওঁ পঞ্চায়তৰ জৰিয়তে এই পুখুৰীটো কিছু চাফ-চিকুণ কৰা হয়। পুখুৰীটো নতুনকৈ গাঁৱৰ ৰাইজে খান্দোতে বৰ্তমানৰ ইটাতকৈ পাতল ধৰণৰ ইটাৰ খটখটি পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ পৰা স্পষ্ট হয় যে এই পুখুৰীটো ৰজাদিনীয়া। এই চক্ৰাইখোৱা বা চক্ৰাইখাইতী পুখুৰীৰ পাৰত উদমাৰী আৰু টেঙাবাৰী গাঁৱৰ কেইগৰাকীমান উৎসাহী ব্যক্তি স্বৰ্গীয় চেনিৰাম চহৰীয়া, স্বৰ্গীয় কৃষ্ণকান্ত ডেকা, স্বৰ্গীয় নিধিৰাম ডেকা আদিৰ প্ৰচেষ্টাত দেউলৰ আয়োজন কৰা হয়। সেই তেতিয়াৰে পৰা বৰ্তমানলৈকে প্ৰত্যেক বছৰে ব'হাগ মাহৰ ৩১ তাৰিখে চক্ৰাইখোৱা বা চক্ৰাইখাইতী পুখুৰীৰ পাৰত এই অঞ্চলৰ অগণন ভক্তৰ উপস্থিতিত দেউল উৎসৱ পালন কৰি অহা হৈছে। [[শ্ৰেণী:বিশেষ সংশোধনৰ প্ৰয়োজন থকা প্ৰবন্ধ]] r1f4tsxruqnu624llqs2sbo4pgovwgb 649100 648982 2026-11-02T06:59:37Z Banashri Sarma 51480 649100 wikitext text/x-wiki [[চিত্ৰ:[[File:চক্ৰাইখোৱা বা চক্ৰাইখাইতী পুখুৰী.jpg|thumb|Chakraikhuwa Pukhuri]]thumb|right|200px|]]'''চক্ৰাইখোৱা''' বা '''চক্ৰাইখাইতী পুখুৰী''' হৈছে [[দৰং জিলা]]ৰ উদমাৰী আৰু টেঙাবাৰী গাঁৱৰ ঠিক সীমাত অৱস্থিত এটা পুৰণি পুখুৰী। এই পুখুৰীটো গাঁও দুখনৰ একেবাৰেই সীমাত অৱস্থিত। পুখুৰীটোৰ নাম আচলতে চক্ৰাইখোৱা নে চক্ৰাইখাইতী আজিও বিতৰ্কিত হৈয়েই ৰ'ল। পুখুৰীটোৰ নাম কিয় চক্ৰাইখোৱা বা চক্ৰাইখাইতী হ'ল ইয়াৰ কোনো লিখিত তথ্য উদ্ঘাটন হোৱা নাই যদিও জনশ্ৰুতিত ইয়াৰ দুটা প্ৰবাদ শুনিবলৈ পোৱা যায়। এটা প্ৰবাদ আছে যে এই উদমাৰী, টেঙাবাৰী গাঁৱতে জৰুৰ নামেৰে এজন মানুহ আছিল। এদিন ৰাতি জৰুৰ শুই থাকোঁতে কামাখ্যা দেৱীয়ে হেনো তেওঁক সপোনত কৈছিল— "মোৰ বুকুৰ অংশ এটা তোমাৰ ঘৰৰ ওচৰত পোত গৈ আছে। মোৰ এই পোত যোৱা অংশ উদ্ধাৰি আনি মোক প্ৰতিষ্ঠা কৰা।" পাছদিনা দোকমোকালিতে কামাখ্যা দেৱীয়ে কোৱা মতেই জৰুৰে মাটি খান্দি বুকুৰ চক্ৰাকৃতি থকা বিগ্ৰহ এটা উদ্ধাৰ কৰি আনি এই পুখুৰীৰ পাৰত প্ৰতিষ্ঠা কৰি মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰে আৰু ইয়াৰ নাম দিয়ে "চক্ৰাকৃতি মন্দিৰ"। পাছলৈ মানুহৰ মুখে মুখে বাগৰি আহি এই মন্দিৰৰ নাম চক্ৰাইখাইতী হয় বুলি কোৱা হয়। এই মন্দিৰ পুখুৰীৰ পাৰত প্ৰতিষ্ঠা কৰা বাবেই পুখুৰীটোৰ নামো চক্ৰাইখাইতী পুখুৰী হয় বুলি কোৱা হয়। আকৌ আন এটা জনপ্ৰবাদ মতে অতীতত এই অঞ্চলত গাৰো জনজাতিৰ মানুহে বসবাস কৰিছিল। গাৰো মানুহে ল'ৰাক চোকোৰা বুলি মাতিছিল। সেই সময়ত এই অঞ্চলৰ দাঁতিকাষৰীয়া ঠাইবোৰ অৰণ্যৰে পৰিপূৰ্ণ আছিল। এই জংঘলৰ পৰাই বাঘ ওলাই আহি এই পুখুৰীৰ পাৰত গাৰো মানুহৰ চোকোৰা খাইছিল। এনেকৈয়ে এই পুখুৰীটোৰ নাম পৰৱৰ্তী সময়ত চোকোৰা খোৱা বা চক্ৰাইখোৱা হয় বুলি কোৱা হয়। এই পুখুৰীটো দন্দুৱাদ্ৰোহৰ আগতে ১৭৯৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পাছত হৰদত্ত, বীৰদত্তৰ ৰাজত্বকালত পানীৰ অভাৱ দূৰ কৰিবৰ বাবেই জমিদাৰৰ হতুৱাই খন্দুৱাইছিল বুলি জনা যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ কবলত পৰি এই অঞ্চলৰ মানুহবোৰ প্ৰায় উচন হয়। জনশূণ্য হোৱাত এই ঠাই অটব্য অৰণ্যত পৰিণত হয় আৰু পুখুৰীটোও পতিত হৈ ৰয়। ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পিছত ১৯৫৫ চনত যেতিয়া পঞ্চায়ত গঠন হয়, তেতিয়া টেঙাবাৰী গাওঁ পঞ্চায়তৰ জৰিয়তে এই পুখুৰীটো কিছু চাফ-চিকুণ কৰা হয়। পুখুৰীটো নতুনকৈ গাঁৱৰ ৰাইজে খান্দোতে বৰ্তমানৰ ইটাতকৈ পাতল ধৰণৰ ইটাৰ খটখটি পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ পৰা স্পষ্ট হয় যে এই পুখুৰীটো ৰজাদিনীয়া। এই চক্ৰাইখোৱা বা চক্ৰাইখাইতী পুখুৰীৰ পাৰত উদমাৰী আৰু টেঙাবাৰী গাঁৱৰ কেইগৰাকীমান উৎসাহী ব্যক্তি স্বৰ্গীয় চেনিৰাম চহৰীয়া, স্বৰ্গীয় কৃষ্ণকান্ত ডেকা, স্বৰ্গীয় নিধিৰাম ডেকা আদিৰ প্ৰচেষ্টাত দেউলৰ আয়োজন কৰা হয়। সেই তেতিয়াৰে পৰা বৰ্তমানলৈকে প্ৰত্যেক বছৰে ব'হাগ মাহৰ ৩১ তাৰিখে চক্ৰাইখোৱা বা চক্ৰাইখাইতী পুখুৰীৰ পাৰত এই অঞ্চলৰ অগণন ভক্তৰ উপস্থিতিত দেউল উৎসৱ পালন কৰি অহা হৈছে। [[শ্ৰেণী:বিশেষ সংশোধনৰ প্ৰয়োজন থকা প্ৰবন্ধ]] krq430bl4p9i90qufphzrgh903fb5jo 0 140603 648980 2026-11-01T18:57:35Z Kandarpajit Kallol 6257 পৃষ্ঠা [[Amrit udyan, Hengrabari]]ৰ পৰা [[অমৃত উদ্যান]]লৈ Kandarpajit Kallolয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 648980 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[অমৃত উদ্যান]] rbuvgk4wfv86qr4aemot6rgx9ye4w0i 4 140604 648986 2026-11-01T19:08:18Z Nayan j Nath 15159 নতুন পৃষ্ঠা: [[File:A dancer performing the Deodhani dance in Assam, India.jpg|center|400px]] <center>[[দেওধনী নৃত্য]] অসমৰ মনসা পূজাৰ সৈতে জড়িত এক প্ৰাচীন তান্ত্ৰিক ধৰ্মীয় লোকনৃত্য। ইয়াত নৰ্তকসকলে ঢোল-তালৰ শব্দত চুলি মেলি এক বিশেষ আধ্যাত্ম... 648986 wikitext text/x-wiki [[File:A dancer performing the Deodhani dance in Assam, India.jpg|center|400px]] <center>[[দেওধনী নৃত্য]] অসমৰ মনসা পূজাৰ সৈতে জড়িত এক প্ৰাচীন তান্ত্ৰিক ধৰ্মীয় লোকনৃত্য। ইয়াত নৰ্তকসকলে ঢোল-তালৰ শব্দত চুলি মেলি এক বিশেষ আধ্যাত্মিক ভাবাবেশ বা দেৱতাৰ আৱিষ্ট অৱস্থাত নৃত্য কৰে।<br/>চিত্ৰ শিল্পী:[[User:Joydeep|জয়দ্বীপ চক্ৰৱৰ্তী]]</center> 56hgacfunt41q308gfpru4d2r0f3gkk 648987 648986 2026-11-01T19:09:13Z Nayan j Nath 15159 648987 wikitext text/x-wiki [[File:A dancer performing the Deodhani dance in Assam, India.jpg|center|300px]] <center>[[দেওধনী নৃত্য]] অসমৰ মনসা পূজাৰ সৈতে জড়িত এক প্ৰাচীন তান্ত্ৰিক ধৰ্মীয় লোকনৃত্য। ইয়াত নৰ্তকসকলে ঢোল-তালৰ শব্দত চুলি মেলি এক বিশেষ আধ্যাত্মিক ভাবাবেশ বা দেৱতাৰ আৱিষ্ট অৱস্থাত নৃত্য কৰে।<br/>চিত্ৰ শিল্পী:[[User:Joydeep|জয়দ্বীপ চক্ৰৱৰ্তী]]</center> dlmkquumf8r2v0pc24f4u8ul7sz4cen 648988 648987 2026-11-01T19:13:07Z Nayan j Nath 15159 648988 wikitext text/x-wiki [[File:A dancer performing the Deodhani dance in Assam, India.jpg|center|300px]] <center>[[দেওধনী নৃত্য]] অসমৰ মনসা পূজাৰ সৈতে জড়িত এক প্ৰাচীন তান্ত্ৰিক ধৰ্মীয় লোকনৃত্য। ইয়াত নৰ্তকসকলে ঢোল-তালৰ শব্দত চুলি মেলি এক বিশেষ আধ্যাত্মিক ভাবাবেশ বা দেৱতাৰ আৱিষ্ট অৱস্থাত নৃত্য কৰে।<br/>চিত্ৰ শিল্পী:[[User:Joydeep|জয়দ্বীপ চক্ৰৱৰ্তী]]</center> <noinclude>[[Category:নিৰ্বাচিত চিত্ৰ]]</noinclude> bgvp50emxa8a3mtfa4hss8qxx35q28z 648989 648988 2026-11-01T19:16:41Z Nayan j Nath 15159 648989 wikitext text/x-wiki <center> <div style="font-size:100%; border:none; margin: 0; padding:.5em; color:#000"><center> {{POTD {{{1|{{{style|default revised}}}}}} |image= A dancer performing the Deodhani dance in Assam, India.jpg |size=350 |texttitle= ৱিকিপিডিয়া:বেটুপাতৰ নিৰ্বাচিত চিত্ৰ/নৱেম্বৰ,২০২৬ |caption=[[দেওধনী নৃত্য]] অসমৰ মনসা পূজাৰ সৈতে জড়িত এক প্ৰাচীন তান্ত্ৰিক ধৰ্মীয় লোকনৃত্য। ইয়াত নৰ্তকসকলে ঢোল-তালৰ শব্দত চুলি মেলি এক বিশেষ আধ্যাত্মিক ভাবাবেশ বা দেৱতাৰ আৱিষ্ট অৱস্থাত নৃত্য কৰে।<br /> আলোকচিত্ৰ:[[User:Joydeep|জয়দ্বীপ চক্ৰৱৰ্তী]]}} <noinclude>[[Category:নিৰ্বাচিত চিত্ৰ]]</noinclude> th5hbrvyrjmhg4iv4n8jqcg5t2knj8g 0 140605 648997 2026-11-01T19:58:09Z Ananya Taye 28065 -- Draft creation using the [[WP:Article wizard]] -- 648997 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অসমৰ শদিয়াত অৱস্থিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক পুখুৰী}} {{Infobox body of water | name = পদুম পুখুৰী | other_name = | image = Sadiya tank.png | caption = শদিয়াৰ ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী | location = [[তিনিচুকীয়া জিলা]], [[অসম]], ভাৰত | coordinates = {{coord|27.963371|95.76135|type:waterbody_region:IN|display=inline,title}} | type = প্ৰত্নতাত্ত্বিক পুখুৰী বা জলাধাৰ | etymology = | date_built = খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা | area = {{convert|6|acre|m2}} | depth = | pushpin_map = | reference = }} '''পদুম পুখুৰী''' অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক পুখুৰী। ই মধ্যযুগীয় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ অন্যতম আৰু চুতীয়া ৰজাসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="BG">Buragohain, Satabdi. "Archaeological Remains of Sadiya", IJFMR, 2026.</ref> পুখুৰীটোৰ পাৰত পোৱা এটা ইটাৰ প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক বিশ্লেষণে ইটাটো প্ৰায় ৮০০° চেলছিয়াছতকৈ অধিক উষ্ণতাত পোৰা হৈছিল বুলি সূচায়। নমুনাটোৰ ''luminescence dating'' পদ্ধতিৰে কৰা কালনিৰ্ণয়ত ''anomalous fading''-ৰ সংশোধনৰ পিছত প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগৰ এক বিস্তৃত সময়সীমাৰ অনুমান পোৱা গৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |year=2024 |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |hdl=10281/522302 |hdl-access=free }}</ref> পদুম পুখুৰীত পোৱা চুতীয়া ৰজা ''প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ''ৰ নাম খোদিত এটা ইটাই এই স্থানত চুতীয়া ৰাজত্বকালত ইটাৰ নিৰ্মাণকাৰ্য সংঘটিত হোৱাৰ এক স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ আগবঢ়ায়। ==নামৰ উৎপত্তি== ''পদুম পুখুৰী'' নামটো অসমীয়া ''পদুম'' (পদ্মফুল) আৰু ''পুখুৰী'' শব্দ দুটাৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে। এই নামটোৱে ঐতিহাসিকভাৱে পুখুৰীটো পদ্মফুলৰ উপস্থিতি বা বিকাশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল বুলি সূচায়। ==ঐতিহাসিক পটভূমি== পদুম পুখুৰীক পৰম্পৰাগতভাৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰজাসকলৰ নিৰ্মাণকাৰ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। মধ্যযুগৰ অন্তিম পৰ্বত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ আছিল [[শদিয়া]]।<ref name="BG"/> পুখুৰীটোৰ পশ্চিম দিশৰ ইটাৰে নিৰ্মিত পাৰৰ গাঁথনিত চুতীয়া ৰজা ''প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ''ৰ নাম থকা এটা ইটা পোৱা গৈছিল। প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণৰ নাম চতুৰ্দশ শতিকাৰ অন্তিমভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চুতীয়া শিলালিপি-পৰম্পৰাতো স্বতন্ত্ৰভাৱে প্ৰমাণিত। পুখুৰীটোৰ মাজভাগত পূৰ্বতে স্থাপন কৰা এটা ভাস্কৰ্যযুক্ত শিলৰ স্তম্ভত পদ্মফুলৰ আৰ্হি পোৱা যায়।{{efn|name=nagmani|অসম চৰকাৰৰ প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ে এই শিলৰ স্তম্ভটোক ''নাগমণি'' (''Nagmani'') নামেৰে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |publisher=Government of Assam, Directorate of Archaeology |access-date=29 September 2026 }}</ref>}} এই পদ্মফুলৰ হুবহু একে আৰ্হি [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সীমাৰ প্ৰাচীৰত ব্যৱহৃত পোৰামাটিৰ ফলকসমূহতো পোৱা যায়। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰত থকা শিলালিপি অনুসৰি, খ্ৰীষ্টীয় ১৪৪২ চনত চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণৰ অধীনত ইয়াৰ নিৰ্মাণকাৰ্য সম্পন্ন হৈছিল। ২০২৪ চনত প্ৰকাশিত এটা প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক গৱেষণাত পদুম পুখুৰীৰ পাৰত সংগ্ৰহ কৰা এটা ইটা বিশ্লেষণ কৰা হৈছিল। নমুনা সংগ্ৰহৰ সময়লৈকে স্থানটোত কোনো পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰা হোৱা নাছিল।<ref name="Saikia2024"/> বিশ্লেষণ অনুসৰি ইটাটো প্ৰায় ৮০০° চেলছিয়াছতকৈ অধিক উষ্ণতাত পোৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। অস্বাভাৱিক দীপ্তিসংকেত-ক্ষয়ৰ সংশোধনৰ পিছত তাপীয় দীপ্তিসংকেত (''thermoluminescence'', TL), আলোক-উদ্দীপিত দীপ্তিসংকেত (''optically stimulated luminescence'', OSL) আৰু অৱলোহিত ৰশ্মি-উদ্দীপিত দীপ্তিসংকেত (''infrared stimulated luminescence'', IRSL) পদ্ধতিৰ জোখ-মাখৰ পৰা প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগৰ এক বিস্তৃত সময়সীমাৰ অনুমান পোৱা গৈছিল।<ref name="Saikia2024"/> [[File:Sadiya brick.jpg|thumb|পদুম পুখুৰীত পোৱা চুতীয়া ৰজা প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণৰ নাম খোদিত ইটা]] ==বিৱৰণ== পদুম পুখুৰী এটা বৃহৎ বৰ্গাকৃতিৰ জলাধাৰ। ইয়াৰ প্ৰতিটো বাহুৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৫০ মিটাৰ আৰু গভীৰতা প্ৰায় ৩ মিটাৰ। পুখুৰীটোৰ বিশেষ বৈশিষ্ট্য হৈছে ইটাৰে নিৰ্মিত পাৰ বা বান্ধ। এই নিৰ্মাণশৈলীয়ে অঞ্চলটোৰ আন বহু জলাশয়ৰ পৰা ইয়াক পৃথক কৰিছে।<ref name="BG"/> অসম চৰকাৰৰ প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ৰ সংৰক্ষিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান আৰু স্মৃতিচিহ্নৰ তালিকা অনুসৰি, পুখুৰীটোৰ দৈৰ্ঘ্য ১৫০ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ ১৪৫ মিটাৰ।<ref>{{cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=29 September 2026 }}</ref> পুখুৰীটোৰ মাজভাগত পূৰ্বতে এগৰাকী দেৱতাৰ এটা শিলৰ ভাস্কৰ্য স্থাপন কৰা আছিল। এই ভাস্কৰ্যটো বৰ্তমান মূল স্থানৰ পৰা স্থানান্তৰ কৰি শদিয়া নগৰৰ ৰুক্মিণী উদ্যানত ৰখা হৈছে। এতিয়া পুখুৰীটোৰ মাজত ভাস্কৰ্যটোৰ কেৱল ভিত্তিশিলহে অৱশিষ্ট আছে। ভাস্কৰ্যটোত পোৱা পদ্মফুলৰ আৰ্হি চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মাণ কৰোৱা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সীমাৰ প্ৰাচীৰত পোৱা পোৰামাটিৰ ফলকৰ পদ্মফুলৰ আৰ্হিৰ সৈতে মিল আছে। পুখুৰীটোৰ গাঁথনিত জুইত পোৰা ইটা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়। এই ইটাসমূহৰ ভগ্নাংশ পুখুৰীটোৰ পাৰৰ বিভিন্ন অংশত পোৱা যায়। বৰ্তমান পুখুৰীটো আংশিকভাৱে ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থাত আছে। বিশেষকৈ পশ্চিম দিশত ইটাৰে নিৰ্মিত গাঁথনিৰ কিছুমান অংশ উন্মুক্ত হৈ আছে। শতাব্দী বুঢ়াগোহাঁইৰ মতে, এই অৱশেষসমূহ সম্ভৱতঃ পুখুৰীলৈ নামি যোৱা খটখটী অথবা প্ৰৱেশপথৰ গাঁথনিৰ অংশ হ'ব পাৰে।<ref name="BG"/> পদুম পুখুৰী অঞ্চলটোৰ বৃহত্তৰ জলব্যৱস্থাপনা আৰু নগৰীয় নিৰ্মাণসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। এই বৃহত্তৰ ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত আন পুখুৰী, দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় প্ৰত্নস্থলীসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত। এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে সামূহিকভাৱে মধ্যযুগীয় শদিয়াৰ বসতি-বিন্যাসত জলব্যৱস্থাপনা প্ৰণালীৰ উন্নত পৰিকল্পনা আৰু ইয়াৰ সৈতে আন নিৰ্মাণসমূহৰ সমন্বয়ৰ পৰিচয় দিয়ে।<ref name="BG"/> ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক গুৰুত্ব== পদুম পুখুৰীত এতিয়ালৈকে কোনো পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰা হোৱা নাই। ২০২৪ চনৰ প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক অধ্যয়নত বিশ্লেষণ কৰা ইটাটো পুখুৰীটোৰ পাৰৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল; ইয়াক প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ জৰিয়তে নিশ্চিত স্তৰবিন্যাসযুক্ত পৰিৱেশৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা হোৱা নাছিল।<ref name="Saikia2024"/> পদুম পুখুৰীৰ ইটাৰ নিৰ্মাণশৈলীয়ে ইয়াৰ নিৰ্মাতাসকলৰ প্ৰযুক্তিগত দক্ষতাৰ পৰিচয় দিয়ে। উজনি অসমৰ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহত ইটাৰ ব্যৱহাৰৰ বৃহত্তৰ পৰম্পৰাৰ সৈতেও ইয়াৰ সামঞ্জস্য দেখা যায়। প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক বিশ্লেষণত পদুম পুখুৰীৰ পৰা সংগৃহীত ইটাৰ নমুনাটোক চূণজাতীয় উপাদান কম থকা (''non-calcareous'') আৰু তুলনামূলকভাৱে উচ্চ উষ্ণতাত পোৰা ইটা হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ আনুমানিক দহন উষ্ণতা প্ৰায় ৮০০° চেলছিয়াছতকৈ অধিক আছিল।<ref name="Saikia2024"/> প্ৰতিমা গড়, ৰুক্মিণী গড় আৰু মৌৰামৰাৰ পৰা সংগৃহীত তিনিটা ইটাৰ নমুনাৰ এটাতো একেধৰণৰ উচ্চ উষ্ণতাত পোৰাৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছিল। আনহাতে মৌৰামৰাৰ আন দুটা ইটাৰ নমুনা ৬৫০° চেলছিয়াছতকৈ কম উষ্ণতাত পোৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name="Saikia2024"/> এই পাৰ্থক্যই গৱেষণাত পৰীক্ষা কৰা বিভিন্ন স্থান আৰু নমুনাসমূহত ইটা উৎপাদনৰ একাধিক প্ৰক্ৰিয়া ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি সূচায়। বৰ্তমান পদুম পুখুৰী অসম চৰকাৰৰ প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ৰ তত্ত্বাৱধানত আছে। অৱশ্যে স্থানটোত মাটি খান্দি উলিওৱা আৰু পশু চৰোৱাৰ দৰে মানুহৰ কাৰ্যকলাপৰ ফলত হোৱা ক্ষয়-ক্ষতিৰ চিনো পৰিলক্ষিত হৈছে।<ref name="BG"/> ==চিত্ৰ-বিথিকা== <gallery> File:Padum pukhuri Sadiya.jpg|শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত চলোৱা খননকাৰ্য File:Padum Pukhuri Deity.png|পদুম পুখুৰীৰ মাজভাগত পূৰ্বতে স্থাপন কৰা দেৱতাৰ শিলৰ ভাস্কৰ্য।{{efn|name=nagmani}} File:Stone_base_of_Padum_Pukhuri_statue.jpg|পুখুৰীটোৰ মাজভাগত শিলৰ ভাস্কৰ্যটো স্থাপন কৰা ভিত্তিশিল File:Brick embankment of Padum Pukhuri Sadiya.jpg|পদুম পুখুৰীৰ উন্মোচিত ইটাৰ পাৰৰ গাঁথনি File:Bricks found in Padum Pukhuri.jpg|পদুম পুখুৰীৰ প্ৰত্নস্থলীত পোৱা ইটাসমূহ </gallery> ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[গোম্চি]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] thepzfclz4342k7og4mdr271pzdiskw 648998 648997 2026-11-01T20:05:21Z Ananya Taye 28065 648998 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অসমৰ শদিয়াত অৱস্থিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক পুখুৰী}} {{Infobox body of water | name = পদুম পুখুৰী | other_name = | image = Sadiya tank.png | caption = শদিয়াৰ ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী | location = [[তিনিচুকীয়া জিলা]], [[অসম]], ভাৰত | coordinates = {{coord|27.963371|95.76135|type:waterbody_region:IN|display=inline,title}} | type = প্ৰত্নতাত্ত্বিক পুখুৰী বা জলাধাৰ | etymology = | date_built = খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা | area = {{convert|6|acre|m2}} | depth = | pushpin_map = | reference = }} '''পদুম পুখুৰী''' অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক পুখুৰী। ই মধ্যযুগীয় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ অন্যতম আৰু চুতীয়া ৰজাসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="BG">Buragohain, Satabdi. "Archaeological Remains of Sadiya", IJFMR, 2026.</ref> পুখুৰীটোৰ পাৰত পোৱা এটা ইটাৰ প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক বিশ্লেষণে ইটাটো প্ৰায় ৮০০° চেলছিয়াছতকৈ অধিক উষ্ণতাত পোৰা হৈছিল বুলি সূচায়। নমুনাটোৰ ''luminescence dating'' পদ্ধতিৰে কৰা কালনিৰ্ণয়ত ''anomalous fading''-ৰ সংশোধনৰ পিছত প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগৰ এক বিস্তৃত সময়সীমাৰ অনুমান পোৱা গৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |year=2024 |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |hdl=10281/522302 |hdl-access=free }}</ref> পদুম পুখুৰীত পোৱা চুতীয়া ৰজা ''প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ''ৰ নাম খোদিত এটা ইটাই এই স্থানত চুতীয়া ৰাজত্বকালত ইটাৰ নিৰ্মাণকাৰ্য সংঘটিত হোৱাৰ এক স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ আগবঢ়ায়। ==নামৰ উৎপত্তি== ''পদুম পুখুৰী'' নামটো অসমীয়া ''পদুম'' (পদ্মফুল) আৰু ''পুখুৰী'' শব্দ দুটাৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে। এই নামটোৱে ঐতিহাসিকভাৱে পুখুৰীটো পদ্মফুলৰ উপস্থিতি বা বিকাশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল বুলি সূচায়। ==ঐতিহাসিক পটভূমি== পদুম পুখুৰীক পৰম্পৰাগতভাৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰজাসকলৰ নিৰ্মাণকাৰ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। মধ্যযুগৰ অন্তিম পৰ্বত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ আছিল [[শদিয়া]]।<ref name="BG"/> পুখুৰীটোৰ পশ্চিম দিশৰ ইটাৰে নিৰ্মিত পাৰৰ গাঁথনিত চুতীয়া ৰজা ''প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ''ৰ নাম থকা এটা ইটা পোৱা গৈছিল। প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণৰ নাম চুতীয়া ৰজা ''সত্যনাৰায়ণ'ৰ ১৩১৪ শকাব্দ (১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনৰ পৰৱৰ্তী সংযোজনতো পোৱা যায়। মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে, মূল তাম্ৰশাসনখনত পৰৱৰ্তী সময়ৰ দুজন ৰজা—প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ আৰু যশ(ম)নাৰায়ণ (যশানাৰায়ণ বা যমনাৰায়ণ)—এ সংযোজন কৰিছিল। অৱশ্যে এই সংযোজনসমূহৰ সৈতে কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |url=https://www.jstor.org/stable/41691751 |page=819 |jstor=41691751}}</ref> পুখুৰীটোৰ পশ্চিম দিশৰ ইটাৰে নিৰ্মিত পাৰৰ গাঁথনিত চুতীয়া ৰজা ''প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ''ৰ নাম থকা এটা ইটা পোৱা গৈছিল। প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণৰ নাম চতুৰ্দশ শতিকাৰ অন্তিমভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চুতীয়া শিলালিপি-পৰম্পৰাতো স্বতন্ত্ৰভাৱে প্ৰমাণিত। পুখুৰীটোৰ মাজভাগত পূৰ্বতে স্থাপন কৰা এটা ভাস্কৰ্যযুক্ত শিলৰ স্তম্ভত পদ্মফুলৰ আৰ্হি পোৱা যায়।{{efn|name=nagmani|অসম চৰকাৰৰ প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ে এই শিলৰ স্তম্ভটোক ''নাগমণি'' (''Nagmani'') নামেৰে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |publisher=Government of Assam, Directorate of Archaeology |access-date=29 September 2026 }}</ref>}} এই পদ্মফুলৰ হুবহু একে আৰ্হি [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সীমাৰ প্ৰাচীৰত ব্যৱহৃত পোৰামাটিৰ ফলকসমূহতো পোৱা যায়। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰত থকা শিলালিপি অনুসৰি, খ্ৰীষ্টীয় ১৪৪২ চনত চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণৰ অধীনত ইয়াৰ নিৰ্মাণকাৰ্য সম্পন্ন হৈছিল। ২০২৪ চনত প্ৰকাশিত এটা প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক গৱেষণাত পদুম পুখুৰীৰ পাৰত সংগ্ৰহ কৰা এটা ইটা বিশ্লেষণ কৰা হৈছিল। নমুনা সংগ্ৰহৰ সময়লৈকে স্থানটোত কোনো পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰা হোৱা নাছিল।<ref name="Saikia2024"/> বিশ্লেষণ অনুসৰি ইটাটো প্ৰায় ৮০০° চেলছিয়াছতকৈ অধিক উষ্ণতাত পোৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। অস্বাভাৱিক দীপ্তিসংকেত-ক্ষয়ৰ সংশোধনৰ পিছত তাপীয় দীপ্তিসংকেত (''thermoluminescence'', TL), আলোক-উদ্দীপিত দীপ্তিসংকেত (''optically stimulated luminescence'', OSL) আৰু অৱলোহিত ৰশ্মি-উদ্দীপিত দীপ্তিসংকেত (''infrared stimulated luminescence'', IRSL) পদ্ধতিৰ জোখ-মাখৰ পৰা প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগৰ এক বিস্তৃত সময়সীমাৰ অনুমান পোৱা গৈছিল।<ref name="Saikia2024"/> [[File:Sadiya brick.jpg|thumb|পদুম পুখুৰীত পোৱা চুতীয়া ৰজা প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণৰ নাম খোদিত ইটা]] ==বিৱৰণ== পদুম পুখুৰী এটা বৃহৎ বৰ্গাকৃতিৰ জলাধাৰ। ইয়াৰ প্ৰতিটো বাহুৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৫০ মিটাৰ আৰু গভীৰতা প্ৰায় ৩ মিটাৰ। পুখুৰীটোৰ বিশেষ বৈশিষ্ট্য হৈছে ইটাৰে নিৰ্মিত পাৰ বা বান্ধ। এই নিৰ্মাণশৈলীয়ে অঞ্চলটোৰ আন বহু জলাশয়ৰ পৰা ইয়াক পৃথক কৰিছে।<ref name="BG"/> অসম চৰকাৰৰ প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ৰ সংৰক্ষিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান আৰু স্মৃতিচিহ্নৰ তালিকা অনুসৰি, পুখুৰীটোৰ দৈৰ্ঘ্য ১৫০ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ ১৪৫ মিটাৰ।<ref>{{cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=29 September 2026 }}</ref> পুখুৰীটোৰ মাজভাগত পূৰ্বতে এগৰাকী দেৱতাৰ এটা শিলৰ ভাস্কৰ্য স্থাপন কৰা আছিল। এই ভাস্কৰ্যটো বৰ্তমান মূল স্থানৰ পৰা স্থানান্তৰ কৰি শদিয়া নগৰৰ ৰুক্মিণী উদ্যানত ৰখা হৈছে। এতিয়া পুখুৰীটোৰ মাজত ভাস্কৰ্যটোৰ কেৱল ভিত্তিশিলহে অৱশিষ্ট আছে। ভাস্কৰ্যটোত পোৱা পদ্মফুলৰ আৰ্হি চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মাণ কৰোৱা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সীমাৰ প্ৰাচীৰত পোৱা পোৰামাটিৰ ফলকৰ পদ্মফুলৰ আৰ্হিৰ সৈতে মিল আছে। পুখুৰীটোৰ গাঁথনিত জুইত পোৰা ইটা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়। এই ইটাসমূহৰ ভগ্নাংশ পুখুৰীটোৰ পাৰৰ বিভিন্ন অংশত পোৱা যায়। বৰ্তমান পুখুৰীটো আংশিকভাৱে ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থাত আছে। বিশেষকৈ পশ্চিম দিশত ইটাৰে নিৰ্মিত গাঁথনিৰ কিছুমান অংশ উন্মুক্ত হৈ আছে। শতাব্দী বুঢ়াগোহাঁইৰ মতে, এই অৱশেষসমূহ সম্ভৱতঃ পুখুৰীলৈ নামি যোৱা খটখটী অথবা প্ৰৱেশপথৰ গাঁথনিৰ অংশ হ'ব পাৰে।<ref name="BG"/> পদুম পুখুৰী অঞ্চলটোৰ বৃহত্তৰ জলব্যৱস্থাপনা আৰু নগৰীয় নিৰ্মাণসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। এই বৃহত্তৰ ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত আন পুখুৰী, দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় প্ৰত্নস্থলীসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত। এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে সামূহিকভাৱে মধ্যযুগীয় শদিয়াৰ বসতি-বিন্যাসত জলব্যৱস্থাপনা প্ৰণালীৰ উন্নত পৰিকল্পনা আৰু ইয়াৰ সৈতে আন নিৰ্মাণসমূহৰ সমন্বয়ৰ পৰিচয় দিয়ে।<ref name="BG"/> ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক গুৰুত্ব== পদুম পুখুৰীত এতিয়ালৈকে কোনো পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰা হোৱা নাই। ২০২৪ চনৰ প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক অধ্যয়নত বিশ্লেষণ কৰা ইটাটো পুখুৰীটোৰ পাৰৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল; ইয়াক প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ জৰিয়তে নিশ্চিত স্তৰবিন্যাসযুক্ত পৰিৱেশৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা হোৱা নাছিল।<ref name="Saikia2024"/> পদুম পুখুৰীৰ ইটাৰ নিৰ্মাণশৈলীয়ে ইয়াৰ নিৰ্মাতাসকলৰ প্ৰযুক্তিগত দক্ষতাৰ পৰিচয় দিয়ে। উজনি অসমৰ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহত ইটাৰ ব্যৱহাৰৰ বৃহত্তৰ পৰম্পৰাৰ সৈতেও ইয়াৰ সামঞ্জস্য দেখা যায়। প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক বিশ্লেষণত পদুম পুখুৰীৰ পৰা সংগৃহীত ইটাৰ নমুনাটোক চূণজাতীয় উপাদান কম থকা (''non-calcareous'') আৰু তুলনামূলকভাৱে উচ্চ উষ্ণতাত পোৰা ইটা হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ আনুমানিক দহন উষ্ণতা প্ৰায় ৮০০° চেলছিয়াছতকৈ অধিক আছিল।<ref name="Saikia2024"/> প্ৰতিমা গড়, ৰুক্মিণী গড় আৰু মৌৰামৰাৰ পৰা সংগৃহীত তিনিটা ইটাৰ নমুনাৰ এটাতো একেধৰণৰ উচ্চ উষ্ণতাত পোৰাৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছিল। আনহাতে মৌৰামৰাৰ আন দুটা ইটাৰ নমুনা ৬৫০° চেলছিয়াছতকৈ কম উষ্ণতাত পোৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name="Saikia2024"/> এই পাৰ্থক্যই গৱেষণাত পৰীক্ষা কৰা বিভিন্ন স্থান আৰু নমুনাসমূহত ইটা উৎপাদনৰ একাধিক প্ৰক্ৰিয়া ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি সূচায়। বৰ্তমান পদুম পুখুৰী অসম চৰকাৰৰ প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ৰ তত্ত্বাৱধানত আছে। অৱশ্যে স্থানটোত মাটি খান্দি উলিওৱা আৰু পশু চৰোৱাৰ দৰে মানুহৰ কাৰ্যকলাপৰ ফলত হোৱা ক্ষয়-ক্ষতিৰ চিনো পৰিলক্ষিত হৈছে।<ref name="BG"/> ==চিত্ৰ-বিথিকা== <gallery> File:Padum pukhuri Sadiya.jpg|শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত চলোৱা খননকাৰ্য File:Padum Pukhuri Deity.png|পদুম পুখুৰীৰ মাজভাগত পূৰ্বতে স্থাপন কৰা দেৱতাৰ শিলৰ ভাস্কৰ্য।{{efn|name=nagmani}} File:Stone_base_of_Padum_Pukhuri_statue.jpg|পুখুৰীটোৰ মাজভাগত শিলৰ ভাস্কৰ্যটো স্থাপন কৰা ভিত্তিশিল File:Brick embankment of Padum Pukhuri Sadiya.jpg|পদুম পুখুৰীৰ উন্মোচিত ইটাৰ পাৰৰ গাঁথনি File:Bricks found in Padum Pukhuri.jpg|পদুম পুখুৰীৰ প্ৰত্নস্থলীত পোৱা ইটাসমূহ </gallery> ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[গোম্চি]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] gkqwro6crjf78g2dza5skfxrmnv07qa 648999 648998 2026-11-01T20:05:38Z Ananya Taye 28065 পৃষ্ঠা [[Draft:পদুম পুখুৰী, শদিয়া]]ৰ পৰা [[পদুম পুখুৰী, শদিয়া]]লৈ Ananya Tayeয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 648998 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অসমৰ শদিয়াত অৱস্থিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক পুখুৰী}} {{Infobox body of water | name = পদুম পুখুৰী | other_name = | image = Sadiya tank.png | caption = শদিয়াৰ ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী | location = [[তিনিচুকীয়া জিলা]], [[অসম]], ভাৰত | coordinates = {{coord|27.963371|95.76135|type:waterbody_region:IN|display=inline,title}} | type = প্ৰত্নতাত্ত্বিক পুখুৰী বা জলাধাৰ | etymology = | date_built = খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা | area = {{convert|6|acre|m2}} | depth = | pushpin_map = | reference = }} '''পদুম পুখুৰী''' অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক পুখুৰী। ই মধ্যযুগীয় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ অন্যতম আৰু চুতীয়া ৰজাসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="BG">Buragohain, Satabdi. "Archaeological Remains of Sadiya", IJFMR, 2026.</ref> পুখুৰীটোৰ পাৰত পোৱা এটা ইটাৰ প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক বিশ্লেষণে ইটাটো প্ৰায় ৮০০° চেলছিয়াছতকৈ অধিক উষ্ণতাত পোৰা হৈছিল বুলি সূচায়। নমুনাটোৰ ''luminescence dating'' পদ্ধতিৰে কৰা কালনিৰ্ণয়ত ''anomalous fading''-ৰ সংশোধনৰ পিছত প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগৰ এক বিস্তৃত সময়সীমাৰ অনুমান পোৱা গৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |year=2024 |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |hdl=10281/522302 |hdl-access=free }}</ref> পদুম পুখুৰীত পোৱা চুতীয়া ৰজা ''প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ''ৰ নাম খোদিত এটা ইটাই এই স্থানত চুতীয়া ৰাজত্বকালত ইটাৰ নিৰ্মাণকাৰ্য সংঘটিত হোৱাৰ এক স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ আগবঢ়ায়। ==নামৰ উৎপত্তি== ''পদুম পুখুৰী'' নামটো অসমীয়া ''পদুম'' (পদ্মফুল) আৰু ''পুখুৰী'' শব্দ দুটাৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে। এই নামটোৱে ঐতিহাসিকভাৱে পুখুৰীটো পদ্মফুলৰ উপস্থিতি বা বিকাশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল বুলি সূচায়। ==ঐতিহাসিক পটভূমি== পদুম পুখুৰীক পৰম্পৰাগতভাৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰজাসকলৰ নিৰ্মাণকাৰ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। মধ্যযুগৰ অন্তিম পৰ্বত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ আছিল [[শদিয়া]]।<ref name="BG"/> পুখুৰীটোৰ পশ্চিম দিশৰ ইটাৰে নিৰ্মিত পাৰৰ গাঁথনিত চুতীয়া ৰজা ''প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ''ৰ নাম থকা এটা ইটা পোৱা গৈছিল। প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণৰ নাম চুতীয়া ৰজা ''সত্যনাৰায়ণ'ৰ ১৩১৪ শকাব্দ (১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনৰ পৰৱৰ্তী সংযোজনতো পোৱা যায়। মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে, মূল তাম্ৰশাসনখনত পৰৱৰ্তী সময়ৰ দুজন ৰজা—প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ আৰু যশ(ম)নাৰায়ণ (যশানাৰায়ণ বা যমনাৰায়ণ)—এ সংযোজন কৰিছিল। অৱশ্যে এই সংযোজনসমূহৰ সৈতে কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |url=https://www.jstor.org/stable/41691751 |page=819 |jstor=41691751}}</ref> পুখুৰীটোৰ পশ্চিম দিশৰ ইটাৰে নিৰ্মিত পাৰৰ গাঁথনিত চুতীয়া ৰজা ''প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ''ৰ নাম থকা এটা ইটা পোৱা গৈছিল। প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণৰ নাম চতুৰ্দশ শতিকাৰ অন্তিমভাগৰ পৰা পঞ্চদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ চুতীয়া শিলালিপি-পৰম্পৰাতো স্বতন্ত্ৰভাৱে প্ৰমাণিত। পুখুৰীটোৰ মাজভাগত পূৰ্বতে স্থাপন কৰা এটা ভাস্কৰ্যযুক্ত শিলৰ স্তম্ভত পদ্মফুলৰ আৰ্হি পোৱা যায়।{{efn|name=nagmani|অসম চৰকাৰৰ প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ে এই শিলৰ স্তম্ভটোক ''নাগমণি'' (''Nagmani'') নামেৰে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |publisher=Government of Assam, Directorate of Archaeology |access-date=29 September 2026 }}</ref>}} এই পদ্মফুলৰ হুবহু একে আৰ্হি [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সীমাৰ প্ৰাচীৰত ব্যৱহৃত পোৰামাটিৰ ফলকসমূহতো পোৱা যায়। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰত থকা শিলালিপি অনুসৰি, খ্ৰীষ্টীয় ১৪৪২ চনত চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণৰ অধীনত ইয়াৰ নিৰ্মাণকাৰ্য সম্পন্ন হৈছিল। ২০২৪ চনত প্ৰকাশিত এটা প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক গৱেষণাত পদুম পুখুৰীৰ পাৰত সংগ্ৰহ কৰা এটা ইটা বিশ্লেষণ কৰা হৈছিল। নমুনা সংগ্ৰহৰ সময়লৈকে স্থানটোত কোনো পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰা হোৱা নাছিল।<ref name="Saikia2024"/> বিশ্লেষণ অনুসৰি ইটাটো প্ৰায় ৮০০° চেলছিয়াছতকৈ অধিক উষ্ণতাত পোৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। অস্বাভাৱিক দীপ্তিসংকেত-ক্ষয়ৰ সংশোধনৰ পিছত তাপীয় দীপ্তিসংকেত (''thermoluminescence'', TL), আলোক-উদ্দীপিত দীপ্তিসংকেত (''optically stimulated luminescence'', OSL) আৰু অৱলোহিত ৰশ্মি-উদ্দীপিত দীপ্তিসংকেত (''infrared stimulated luminescence'', IRSL) পদ্ধতিৰ জোখ-মাখৰ পৰা প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগৰ এক বিস্তৃত সময়সীমাৰ অনুমান পোৱা গৈছিল।<ref name="Saikia2024"/> [[File:Sadiya brick.jpg|thumb|পদুম পুখুৰীত পোৱা চুতীয়া ৰজা প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণৰ নাম খোদিত ইটা]] ==বিৱৰণ== পদুম পুখুৰী এটা বৃহৎ বৰ্গাকৃতিৰ জলাধাৰ। ইয়াৰ প্ৰতিটো বাহুৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৫০ মিটাৰ আৰু গভীৰতা প্ৰায় ৩ মিটাৰ। পুখুৰীটোৰ বিশেষ বৈশিষ্ট্য হৈছে ইটাৰে নিৰ্মিত পাৰ বা বান্ধ। এই নিৰ্মাণশৈলীয়ে অঞ্চলটোৰ আন বহু জলাশয়ৰ পৰা ইয়াক পৃথক কৰিছে।<ref name="BG"/> অসম চৰকাৰৰ প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ৰ সংৰক্ষিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান আৰু স্মৃতিচিহ্নৰ তালিকা অনুসৰি, পুখুৰীটোৰ দৈৰ্ঘ্য ১৫০ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ ১৪৫ মিটাৰ।<ref>{{cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=29 September 2026 }}</ref> পুখুৰীটোৰ মাজভাগত পূৰ্বতে এগৰাকী দেৱতাৰ এটা শিলৰ ভাস্কৰ্য স্থাপন কৰা আছিল। এই ভাস্কৰ্যটো বৰ্তমান মূল স্থানৰ পৰা স্থানান্তৰ কৰি শদিয়া নগৰৰ ৰুক্মিণী উদ্যানত ৰখা হৈছে। এতিয়া পুখুৰীটোৰ মাজত ভাস্কৰ্যটোৰ কেৱল ভিত্তিশিলহে অৱশিষ্ট আছে। ভাস্কৰ্যটোত পোৱা পদ্মফুলৰ আৰ্হি চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মাণ কৰোৱা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সীমাৰ প্ৰাচীৰত পোৱা পোৰামাটিৰ ফলকৰ পদ্মফুলৰ আৰ্হিৰ সৈতে মিল আছে। পুখুৰীটোৰ গাঁথনিত জুইত পোৰা ইটা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়। এই ইটাসমূহৰ ভগ্নাংশ পুখুৰীটোৰ পাৰৰ বিভিন্ন অংশত পোৱা যায়। বৰ্তমান পুখুৰীটো আংশিকভাৱে ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থাত আছে। বিশেষকৈ পশ্চিম দিশত ইটাৰে নিৰ্মিত গাঁথনিৰ কিছুমান অংশ উন্মুক্ত হৈ আছে। শতাব্দী বুঢ়াগোহাঁইৰ মতে, এই অৱশেষসমূহ সম্ভৱতঃ পুখুৰীলৈ নামি যোৱা খটখটী অথবা প্ৰৱেশপথৰ গাঁথনিৰ অংশ হ'ব পাৰে।<ref name="BG"/> পদুম পুখুৰী অঞ্চলটোৰ বৃহত্তৰ জলব্যৱস্থাপনা আৰু নগৰীয় নিৰ্মাণসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। এই বৃহত্তৰ ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত আন পুখুৰী, দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় প্ৰত্নস্থলীসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত। এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে সামূহিকভাৱে মধ্যযুগীয় শদিয়াৰ বসতি-বিন্যাসত জলব্যৱস্থাপনা প্ৰণালীৰ উন্নত পৰিকল্পনা আৰু ইয়াৰ সৈতে আন নিৰ্মাণসমূহৰ সমন্বয়ৰ পৰিচয় দিয়ে।<ref name="BG"/> ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক গুৰুত্ব== পদুম পুখুৰীত এতিয়ালৈকে কোনো পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰা হোৱা নাই। ২০২৪ চনৰ প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক অধ্যয়নত বিশ্লেষণ কৰা ইটাটো পুখুৰীটোৰ পাৰৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল; ইয়াক প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ জৰিয়তে নিশ্চিত স্তৰবিন্যাসযুক্ত পৰিৱেশৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা হোৱা নাছিল।<ref name="Saikia2024"/> পদুম পুখুৰীৰ ইটাৰ নিৰ্মাণশৈলীয়ে ইয়াৰ নিৰ্মাতাসকলৰ প্ৰযুক্তিগত দক্ষতাৰ পৰিচয় দিয়ে। উজনি অসমৰ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহত ইটাৰ ব্যৱহাৰৰ বৃহত্তৰ পৰম্পৰাৰ সৈতেও ইয়াৰ সামঞ্জস্য দেখা যায়। প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক বিশ্লেষণত পদুম পুখুৰীৰ পৰা সংগৃহীত ইটাৰ নমুনাটোক চূণজাতীয় উপাদান কম থকা (''non-calcareous'') আৰু তুলনামূলকভাৱে উচ্চ উষ্ণতাত পোৰা ইটা হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ আনুমানিক দহন উষ্ণতা প্ৰায় ৮০০° চেলছিয়াছতকৈ অধিক আছিল।<ref name="Saikia2024"/> প্ৰতিমা গড়, ৰুক্মিণী গড় আৰু মৌৰামৰাৰ পৰা সংগৃহীত তিনিটা ইটাৰ নমুনাৰ এটাতো একেধৰণৰ উচ্চ উষ্ণতাত পোৰাৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছিল। আনহাতে মৌৰামৰাৰ আন দুটা ইটাৰ নমুনা ৬৫০° চেলছিয়াছতকৈ কম উষ্ণতাত পোৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name="Saikia2024"/> এই পাৰ্থক্যই গৱেষণাত পৰীক্ষা কৰা বিভিন্ন স্থান আৰু নমুনাসমূহত ইটা উৎপাদনৰ একাধিক প্ৰক্ৰিয়া ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি সূচায়। বৰ্তমান পদুম পুখুৰী অসম চৰকাৰৰ প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ৰ তত্ত্বাৱধানত আছে। অৱশ্যে স্থানটোত মাটি খান্দি উলিওৱা আৰু পশু চৰোৱাৰ দৰে মানুহৰ কাৰ্যকলাপৰ ফলত হোৱা ক্ষয়-ক্ষতিৰ চিনো পৰিলক্ষিত হৈছে।<ref name="BG"/> ==চিত্ৰ-বিথিকা== <gallery> File:Padum pukhuri Sadiya.jpg|শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত চলোৱা খননকাৰ্য File:Padum Pukhuri Deity.png|পদুম পুখুৰীৰ মাজভাগত পূৰ্বতে স্থাপন কৰা দেৱতাৰ শিলৰ ভাস্কৰ্য।{{efn|name=nagmani}} File:Stone_base_of_Padum_Pukhuri_statue.jpg|পুখুৰীটোৰ মাজভাগত শিলৰ ভাস্কৰ্যটো স্থাপন কৰা ভিত্তিশিল File:Brick embankment of Padum Pukhuri Sadiya.jpg|পদুম পুখুৰীৰ উন্মোচিত ইটাৰ পাৰৰ গাঁথনি File:Bricks found in Padum Pukhuri.jpg|পদুম পুখুৰীৰ প্ৰত্নস্থলীত পোৱা ইটাসমূহ </gallery> ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[গোম্চি]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] gkqwro6crjf78g2dza5skfxrmnv07qa 649001 648999 2026-11-01T20:06:44Z Ananya Taye 28065 /* ঐতিহাসিক পটভূমি */ 649001 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অসমৰ শদিয়াত অৱস্থিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক পুখুৰী}} {{Infobox body of water | name = পদুম পুখুৰী | other_name = | image = Sadiya tank.png | caption = শদিয়াৰ ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী | location = [[তিনিচুকীয়া জিলা]], [[অসম]], ভাৰত | coordinates = {{coord|27.963371|95.76135|type:waterbody_region:IN|display=inline,title}} | type = প্ৰত্নতাত্ত্বিক পুখুৰী বা জলাধাৰ | etymology = | date_built = খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা | area = {{convert|6|acre|m2}} | depth = | pushpin_map = | reference = }} '''পদুম পুখুৰী''' অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক পুখুৰী। ই মধ্যযুগীয় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ অন্যতম আৰু চুতীয়া ৰজাসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="BG">Buragohain, Satabdi. "Archaeological Remains of Sadiya", IJFMR, 2026.</ref> পুখুৰীটোৰ পাৰত পোৱা এটা ইটাৰ প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক বিশ্লেষণে ইটাটো প্ৰায় ৮০০° চেলছিয়াছতকৈ অধিক উষ্ণতাত পোৰা হৈছিল বুলি সূচায়। নমুনাটোৰ ''luminescence dating'' পদ্ধতিৰে কৰা কালনিৰ্ণয়ত ''anomalous fading''-ৰ সংশোধনৰ পিছত প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগৰ এক বিস্তৃত সময়সীমাৰ অনুমান পোৱা গৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |year=2024 |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |hdl=10281/522302 |hdl-access=free }}</ref> পদুম পুখুৰীত পোৱা চুতীয়া ৰজা ''প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ''ৰ নাম খোদিত এটা ইটাই এই স্থানত চুতীয়া ৰাজত্বকালত ইটাৰ নিৰ্মাণকাৰ্য সংঘটিত হোৱাৰ এক স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ আগবঢ়ায়। ==নামৰ উৎপত্তি== ''পদুম পুখুৰী'' নামটো অসমীয়া ''পদুম'' (পদ্মফুল) আৰু ''পুখুৰী'' শব্দ দুটাৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে। এই নামটোৱে ঐতিহাসিকভাৱে পুখুৰীটো পদ্মফুলৰ উপস্থিতি বা বিকাশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল বুলি সূচায়। ==ঐতিহাসিক পটভূমি== পদুম পুখুৰীক পৰম্পৰাগতভাৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰজাসকলৰ নিৰ্মাণকাৰ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। মধ্যযুগৰ অন্তিম পৰ্বত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ আছিল [[শদিয়া]]।<ref name="BG"/> পুখুৰীটোৰ পশ্চিম দিশৰ ইটাৰে নিৰ্মিত পাৰৰ গাঁথনিত চুতীয়া ৰজা ''প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ''ৰ নাম থকা এটা ইটা পোৱা গৈছিল। প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণৰ নাম চুতীয়া ৰজা ''সত্যনাৰায়ণ''ৰ ১৩১৪ শকাব্দ (১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনৰ পৰৱৰ্তী সংযোজনতো পোৱা যায়। মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে, মূল তাম্ৰশাসনখনত পৰৱৰ্তী সময়ৰ দুজন ৰজা—প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ আৰু যশ(ম)নাৰায়ণ (যশানাৰায়ণ বা যমনাৰায়ণ)—এ সংযোজন কৰিছিল। অৱশ্যে এই সংযোজনসমূহৰ সৈতে কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |url=https://www.jstor.org/stable/41691751 |page=819 |jstor=41691751}}</ref> পুখুৰীটোৰ মাজভাগত পূৰ্বতে স্থাপন কৰা এটা ভাস্কৰ্যযুক্ত শিলৰ স্তম্ভত পদ্মফুলৰ আৰ্হি পোৱা যায়।{{efn|name=nagmani|অসম চৰকাৰৰ প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ে এই শিলৰ স্তম্ভটোক ''নাগমণি'' (''Nagmani'') নামেৰে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |publisher=Government of Assam, Directorate of Archaeology |access-date=29 September 2026 }}</ref>}} এই পদ্মফুলৰ হুবহু একে আৰ্হি [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সীমাৰ প্ৰাচীৰত ব্যৱহৃত পোৰামাটিৰ ফলকসমূহতো পোৱা যায়। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰত থকা শিলালিপি অনুসৰি, খ্ৰীষ্টীয় ১৪৪২ চনত চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণৰ অধীনত ইয়াৰ নিৰ্মাণকাৰ্য সম্পন্ন হৈছিল। ২০২৪ চনত প্ৰকাশিত এটা প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক গৱেষণাত পদুম পুখুৰীৰ পাৰত সংগ্ৰহ কৰা এটা ইটা বিশ্লেষণ কৰা হৈছিল। নমুনা সংগ্ৰহৰ সময়লৈকে স্থানটোত কোনো পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰা হোৱা নাছিল।<ref name="Saikia2024"/> বিশ্লেষণ অনুসৰি ইটাটো প্ৰায় ৮০০° চেলছিয়াছতকৈ অধিক উষ্ণতাত পোৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। অস্বাভাৱিক দীপ্তিসংকেত-ক্ষয়ৰ সংশোধনৰ পিছত তাপীয় দীপ্তিসংকেত (''thermoluminescence'', TL), আলোক-উদ্দীপিত দীপ্তিসংকেত (''optically stimulated luminescence'', OSL) আৰু অৱলোহিত ৰশ্মি-উদ্দীপিত দীপ্তিসংকেত (''infrared stimulated luminescence'', IRSL) পদ্ধতিৰ জোখ-মাখৰ পৰা প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগৰ এক বিস্তৃত সময়সীমাৰ অনুমান পোৱা গৈছিল।<ref name="Saikia2024"/> [[File:Sadiya brick.jpg|thumb|পদুম পুখুৰীত পোৱা চুতীয়া ৰজা প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণৰ নাম খোদিত ইটা]] ==বিৱৰণ== পদুম পুখুৰী এটা বৃহৎ বৰ্গাকৃতিৰ জলাধাৰ। ইয়াৰ প্ৰতিটো বাহুৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৫০ মিটাৰ আৰু গভীৰতা প্ৰায় ৩ মিটাৰ। পুখুৰীটোৰ বিশেষ বৈশিষ্ট্য হৈছে ইটাৰে নিৰ্মিত পাৰ বা বান্ধ। এই নিৰ্মাণশৈলীয়ে অঞ্চলটোৰ আন বহু জলাশয়ৰ পৰা ইয়াক পৃথক কৰিছে।<ref name="BG"/> অসম চৰকাৰৰ প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ৰ সংৰক্ষিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান আৰু স্মৃতিচিহ্নৰ তালিকা অনুসৰি, পুখুৰীটোৰ দৈৰ্ঘ্য ১৫০ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ ১৪৫ মিটাৰ।<ref>{{cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=29 September 2026 }}</ref> পুখুৰীটোৰ মাজভাগত পূৰ্বতে এগৰাকী দেৱতাৰ এটা শিলৰ ভাস্কৰ্য স্থাপন কৰা আছিল। এই ভাস্কৰ্যটো বৰ্তমান মূল স্থানৰ পৰা স্থানান্তৰ কৰি শদিয়া নগৰৰ ৰুক্মিণী উদ্যানত ৰখা হৈছে। এতিয়া পুখুৰীটোৰ মাজত ভাস্কৰ্যটোৰ কেৱল ভিত্তিশিলহে অৱশিষ্ট আছে। ভাস্কৰ্যটোত পোৱা পদ্মফুলৰ আৰ্হি চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মাণ কৰোৱা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সীমাৰ প্ৰাচীৰত পোৱা পোৰামাটিৰ ফলকৰ পদ্মফুলৰ আৰ্হিৰ সৈতে মিল আছে। পুখুৰীটোৰ গাঁথনিত জুইত পোৰা ইটা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়। এই ইটাসমূহৰ ভগ্নাংশ পুখুৰীটোৰ পাৰৰ বিভিন্ন অংশত পোৱা যায়। বৰ্তমান পুখুৰীটো আংশিকভাৱে ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থাত আছে। বিশেষকৈ পশ্চিম দিশত ইটাৰে নিৰ্মিত গাঁথনিৰ কিছুমান অংশ উন্মুক্ত হৈ আছে। শতাব্দী বুঢ়াগোহাঁইৰ মতে, এই অৱশেষসমূহ সম্ভৱতঃ পুখুৰীলৈ নামি যোৱা খটখটী অথবা প্ৰৱেশপথৰ গাঁথনিৰ অংশ হ'ব পাৰে।<ref name="BG"/> পদুম পুখুৰী অঞ্চলটোৰ বৃহত্তৰ জলব্যৱস্থাপনা আৰু নগৰীয় নিৰ্মাণসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। এই বৃহত্তৰ ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত আন পুখুৰী, দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় প্ৰত্নস্থলীসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত। এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে সামূহিকভাৱে মধ্যযুগীয় শদিয়াৰ বসতি-বিন্যাসত জলব্যৱস্থাপনা প্ৰণালীৰ উন্নত পৰিকল্পনা আৰু ইয়াৰ সৈতে আন নিৰ্মাণসমূহৰ সমন্বয়ৰ পৰিচয় দিয়ে।<ref name="BG"/> ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক গুৰুত্ব== পদুম পুখুৰীত এতিয়ালৈকে কোনো পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰা হোৱা নাই। ২০২৪ চনৰ প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক অধ্যয়নত বিশ্লেষণ কৰা ইটাটো পুখুৰীটোৰ পাৰৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল; ইয়াক প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ জৰিয়তে নিশ্চিত স্তৰবিন্যাসযুক্ত পৰিৱেশৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা হোৱা নাছিল।<ref name="Saikia2024"/> পদুম পুখুৰীৰ ইটাৰ নিৰ্মাণশৈলীয়ে ইয়াৰ নিৰ্মাতাসকলৰ প্ৰযুক্তিগত দক্ষতাৰ পৰিচয় দিয়ে। উজনি অসমৰ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহত ইটাৰ ব্যৱহাৰৰ বৃহত্তৰ পৰম্পৰাৰ সৈতেও ইয়াৰ সামঞ্জস্য দেখা যায়। প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক বিশ্লেষণত পদুম পুখুৰীৰ পৰা সংগৃহীত ইটাৰ নমুনাটোক চূণজাতীয় উপাদান কম থকা (''non-calcareous'') আৰু তুলনামূলকভাৱে উচ্চ উষ্ণতাত পোৰা ইটা হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ আনুমানিক দহন উষ্ণতা প্ৰায় ৮০০° চেলছিয়াছতকৈ অধিক আছিল।<ref name="Saikia2024"/> প্ৰতিমা গড়, ৰুক্মিণী গড় আৰু মৌৰামৰাৰ পৰা সংগৃহীত তিনিটা ইটাৰ নমুনাৰ এটাতো একেধৰণৰ উচ্চ উষ্ণতাত পোৰাৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছিল। আনহাতে মৌৰামৰাৰ আন দুটা ইটাৰ নমুনা ৬৫০° চেলছিয়াছতকৈ কম উষ্ণতাত পোৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name="Saikia2024"/> এই পাৰ্থক্যই গৱেষণাত পৰীক্ষা কৰা বিভিন্ন স্থান আৰু নমুনাসমূহত ইটা উৎপাদনৰ একাধিক প্ৰক্ৰিয়া ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি সূচায়। বৰ্তমান পদুম পুখুৰী অসম চৰকাৰৰ প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ৰ তত্ত্বাৱধানত আছে। অৱশ্যে স্থানটোত মাটি খান্দি উলিওৱা আৰু পশু চৰোৱাৰ দৰে মানুহৰ কাৰ্যকলাপৰ ফলত হোৱা ক্ষয়-ক্ষতিৰ চিনো পৰিলক্ষিত হৈছে।<ref name="BG"/> ==চিত্ৰ-বিথিকা== <gallery> File:Padum pukhuri Sadiya.jpg|শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত চলোৱা খননকাৰ্য File:Padum Pukhuri Deity.png|পদুম পুখুৰীৰ মাজভাগত পূৰ্বতে স্থাপন কৰা দেৱতাৰ শিলৰ ভাস্কৰ্য।{{efn|name=nagmani}} File:Stone_base_of_Padum_Pukhuri_statue.jpg|পুখুৰীটোৰ মাজভাগত শিলৰ ভাস্কৰ্যটো স্থাপন কৰা ভিত্তিশিল File:Brick embankment of Padum Pukhuri Sadiya.jpg|পদুম পুখুৰীৰ উন্মোচিত ইটাৰ পাৰৰ গাঁথনি File:Bricks found in Padum Pukhuri.jpg|পদুম পুখুৰীৰ প্ৰত্নস্থলীত পোৱা ইটাসমূহ </gallery> ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[গোম্চি]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] 9ga3rrk79blvv6erya6bjmctbu9s4do 649048 649001 2026-11-01T21:44:51Z Ananya Taye 28065 649048 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অসমৰ শদিয়াত অৱস্থিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক পুখুৰী}} {{Infobox body of water | name = পদুম পুখুৰী | other_name = | image = Sadiya tank.png | caption = শদিয়াৰ ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী | location = [[তিনিচুকীয়া জিলা]], [[অসম]], ভাৰত | coordinates = {{coord|27.963371|95.76135|type:waterbody_region:IN|display=inline,title}} | type = প্ৰত্নতাত্ত্বিক পুখুৰী বা জলাধাৰ | etymology = | date_built = খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা | area = {{convert|6|acre|m2}} | depth = | pushpin_map = | reference = }} '''পদুম পুখুৰী''' অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক পুখুৰী। ই মধ্যযুগীয় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ অন্যতম আৰু চুতীয়া ৰজাসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="BG">Buragohain, Satabdi. "Archaeological Remains of Sadiya", IJFMR, 2026.</ref> পুখুৰীটোৰ পাৰত পোৱা এটা ইটাৰ প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক বিশ্লেষণে ইটাটো প্ৰায় ৮০০° চেলছিয়াছতকৈ অধিক উষ্ণতাত পোৰা হৈছিল বুলি সূচায়। নমুনাটোৰ ''luminescence dating'' পদ্ধতিৰে কৰা কালনিৰ্ণয়ত ''anomalous fading''-ৰ সংশোধনৰ পিছত প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগৰ এক বিস্তৃত সময়সীমাৰ অনুমান পোৱা গৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |year=2024 |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |hdl=10281/522302 |hdl-access=free }}</ref> পদুম পুখুৰীত পোৱা চুতীয়া ৰজা ''প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ''ৰ নাম খোদিত এটা ইটাই এই স্থানত চুতীয়া ৰাজত্বকালত ইটাৰ নিৰ্মাণকাৰ্য সংঘটিত হোৱাৰ এক স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ আগবঢ়ায়। ==নামৰ উৎপত্তি== ''পদুম পুখুৰী'' নামটো অসমীয়া ''পদুম'' (পদ্মফুল) আৰু ''পুখুৰী'' শব্দ দুটাৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে। এই নামটোৱে ঐতিহাসিকভাৱে পুখুৰীটো পদ্মফুলৰ উপস্থিতি বা বিকাশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল বুলি সূচায়। ==ঐতিহাসিক পটভূমি== পদুম পুখুৰীক পৰম্পৰাগতভাৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰজাসকলৰ নিৰ্মাণকাৰ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। মধ্যযুগৰ অন্তিম পৰ্বত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ আছিল [[শদিয়া]]।<ref name="BG"/> পুখুৰীটোৰ পশ্চিম দিশৰ ইটাৰে নিৰ্মিত পাৰৰ গাঁথনিত চুতীয়া ৰজা ''প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ''ৰ নাম থকা এটা ইটা পোৱা গৈছিল। প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণৰ নাম চুতীয়া ৰজা ''সত্যনাৰায়ণ''ৰ ১৩১৪ শকাব্দ (১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনৰ পৰৱৰ্তী সংযোজনতো পোৱা যায়। মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে, মূল তাম্ৰশাসনখনত পৰৱৰ্তী সময়ৰ দুজন ৰজা—প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ আৰু যশ(ম)নাৰায়ণ (যশানাৰায়ণ বা যমনাৰায়ণ)—এ সংযোজন কৰিছিল। অৱশ্যে এই সংযোজনসমূহৰ সৈতে কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |url=https://www.jstor.org/stable/41691751 |page=819 |jstor=41691751}}</ref> পুখুৰীটোৰ মাজভাগত পূৰ্বতে স্থাপন কৰা এটা ভাস্কৰ্যযুক্ত শিলৰ স্তম্ভত পদ্মফুলৰ আৰ্হি পোৱা যায়।{{efn|name=nagmani|অসম চৰকাৰৰ প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ে এই শিলৰ স্তম্ভটোক ''নাগমণি'' (''Nagmani'') নামেৰে উল্লেখ কৰিছে।<ref>{{cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |publisher=Government of Assam, Directorate of Archaeology |access-date=29 September 2026 }}</ref>}} এই পদ্মফুলৰ হুবহু একে আৰ্হি [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সীমাৰ প্ৰাচীৰত ব্যৱহৃত পোৰামাটিৰ ফলকসমূহতো পোৱা যায়। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰত থকা শিলালিপি অনুসৰি, খ্ৰীষ্টীয় ১৪৪২ চনত চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণৰ অধীনত ইয়াৰ নিৰ্মাণকাৰ্য সম্পন্ন হৈছিল। ২০২৪ চনত প্ৰকাশিত এটা প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক গৱেষণাত পদুম পুখুৰীৰ পাৰত সংগ্ৰহ কৰা এটা ইটা বিশ্লেষণ কৰা হৈছিল। নমুনা সংগ্ৰহৰ সময়লৈকে স্থানটোত কোনো পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰা হোৱা নাছিল।<ref name="Saikia2024"/> বিশ্লেষণ অনুসৰি ইটাটো প্ৰায় ৮০০° চেলছিয়াছতকৈ অধিক উষ্ণতাত পোৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। অস্বাভাৱিক দীপ্তিসংকেত-ক্ষয়ৰ সংশোধনৰ পিছত তাপীয় দীপ্তিসংকেত (''thermoluminescence'', TL), আলোক-উদ্দীপিত দীপ্তিসংকেত (''optically stimulated luminescence'', OSL) আৰু অৱলোহিত ৰশ্মি-উদ্দীপিত দীপ্তিসংকেত (''infrared stimulated luminescence'', IRSL) পদ্ধতিৰ জোখ-মাখৰ পৰা প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগৰ এক বিস্তৃত সময়সীমাৰ অনুমান পোৱা গৈছিল।<ref name="Saikia2024"/> [[File:Sadiya brick.jpg|thumb|পদুম পুখুৰীত পোৱা চুতীয়া ৰজা প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণৰ নাম খোদিত ইটা]] ==বিৱৰণ== পদুম পুখুৰী এটা বৃহৎ বৰ্গাকৃতিৰ জলাধাৰ। ইয়াৰ প্ৰতিটো বাহুৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৫০ মিটাৰ আৰু গভীৰতা প্ৰায় ৩ মিটাৰ। পুখুৰীটোৰ বিশেষ বৈশিষ্ট্য হৈছে ইটাৰে নিৰ্মিত পাৰ বা বান্ধ। এই নিৰ্মাণশৈলীয়ে অঞ্চলটোৰ আন বহু জলাশয়ৰ পৰা ইয়াক পৃথক কৰিছে।<ref name="BG"/> অসম চৰকাৰৰ প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ৰ সংৰক্ষিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান আৰু স্মৃতিচিহ্নৰ তালিকা অনুসৰি, পুখুৰীটোৰ দৈৰ্ঘ্য ১৫০ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ ১৪৫ মিটাৰ।<ref>{{cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=29 September 2026 }}</ref> পুখুৰীটোৰ মাজভাগত পূৰ্বতে এগৰাকী দেৱতাৰ এটা শিলৰ ভাস্কৰ্য স্থাপন কৰা আছিল। এই ভাস্কৰ্যটো বৰ্তমান মূল স্থানৰ পৰা স্থানান্তৰ কৰি শদিয়া নগৰৰ ৰুক্মিণী উদ্যানত ৰখা হৈছে। এতিয়া পুখুৰীটোৰ মাজত ভাস্কৰ্যটোৰ কেৱল ভিত্তিশিলহে অৱশিষ্ট আছে। ভাস্কৰ্যটোত পোৱা পদ্মফুলৰ আৰ্হি চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মাণ কৰোৱা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সীমাৰ প্ৰাচীৰত পোৱা পোৰামাটিৰ ফলকৰ পদ্মফুলৰ আৰ্হিৰ সৈতে মিল আছে। পুখুৰীটোৰ গাঁথনিত জুইত পোৰা ইটা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়। এই ইটাসমূহৰ ভগ্নাংশ পুখুৰীটোৰ পাৰৰ বিভিন্ন অংশত পোৱা যায়। বৰ্তমান পুখুৰীটো আংশিকভাৱে ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থাত আছে। বিশেষকৈ পশ্চিম দিশত ইটাৰে নিৰ্মিত গাঁথনিৰ কিছুমান অংশ উন্মুক্ত হৈ আছে। শতাব্দী বুঢ়াগোহাঁইৰ মতে, এই অৱশেষসমূহ সম্ভৱতঃ পুখুৰীলৈ নামি যোৱা খটখটী অথবা প্ৰৱেশপথৰ গাঁথনিৰ অংশ হ'ব পাৰে।<ref name="BG"/> পদুম পুখুৰী অঞ্চলটোৰ বৃহত্তৰ জলব্যৱস্থাপনা আৰু নগৰীয় নিৰ্মাণসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। এই বৃহত্তৰ ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত আন পুখুৰী, দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় প্ৰত্নস্থলীসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত। এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে সামূহিকভাৱে মধ্যযুগীয় শদিয়াৰ বসতি-বিন্যাসত জলব্যৱস্থাপনা প্ৰণালীৰ উন্নত পৰিকল্পনা আৰু ইয়াৰ সৈতে আন নিৰ্মাণসমূহৰ সমন্বয়ৰ পৰিচয় দিয়ে।<ref name="BG"/> ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক গুৰুত্ব== পদুম পুখুৰীত এতিয়ালৈকে কোনো পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰা হোৱা নাই। ২০২৪ চনৰ প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক অধ্যয়নত বিশ্লেষণ কৰা ইটাটো পুখুৰীটোৰ পাৰৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল; ইয়াক প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ জৰিয়তে নিশ্চিত স্তৰবিন্যাসযুক্ত পৰিৱেশৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা হোৱা নাছিল।<ref name="Saikia2024"/> পদুম পুখুৰীৰ ইটাৰ নিৰ্মাণশৈলীয়ে ইয়াৰ নিৰ্মাতাসকলৰ প্ৰযুক্তিগত দক্ষতাৰ পৰিচয় দিয়ে। উজনি অসমৰ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহত ইটাৰ ব্যৱহাৰৰ বৃহত্তৰ পৰম্পৰাৰ সৈতেও ইয়াৰ সামঞ্জস্য দেখা যায়। প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক বিশ্লেষণত পদুম পুখুৰীৰ পৰা সংগৃহীত ইটাৰ নমুনাটোক চূণজাতীয় উপাদান কম থকা (''non-calcareous'') আৰু তুলনামূলকভাৱে উচ্চ উষ্ণতাত পোৰা ইটা হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ আনুমানিক দহন উষ্ণতা প্ৰায় ৮০০° চেলছিয়াছতকৈ অধিক আছিল।<ref name="Saikia2024"/> প্ৰতিমা গড়, ৰুক্মিণী গড় আৰু মৌৰামৰাৰ পৰা সংগৃহীত তিনিটা ইটাৰ নমুনাৰ এটাতো একেধৰণৰ উচ্চ উষ্ণতাত পোৰাৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছিল। আনহাতে মৌৰামৰাৰ আন দুটা ইটাৰ নমুনা ৬৫০° চেলছিয়াছতকৈ কম উষ্ণতাত পোৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name="Saikia2024"/> এই পাৰ্থক্যই গৱেষণাত পৰীক্ষা কৰা বিভিন্ন স্থান আৰু নমুনাসমূহত ইটা উৎপাদনৰ একাধিক প্ৰক্ৰিয়া ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি সূচায়। বৰ্তমান পদুম পুখুৰী অসম চৰকাৰৰ প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ৰ তত্ত্বাৱধানত আছে। অৱশ্যে স্থানটোত মাটি খান্দি উলিওৱা আৰু পশু চৰোৱাৰ দৰে মানুহৰ কাৰ্যকলাপৰ ফলত হোৱা ক্ষয়-ক্ষতিৰ চিনো পৰিলক্ষিত হৈছে।<ref name="BG"/> ==চিত্ৰ-বিথিকা== <gallery> File:Padum pukhuri Sadiya.jpg|শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত চলোৱা খননকাৰ্য File:Padum Pukhuri Deity.png|পদুম পুখুৰীৰ মাজভাগত পূৰ্বতে স্থাপন কৰা দেৱতাৰ শিলৰ ভাস্কৰ্য।{{efn|name=nagmani}} File:Stone_base_of_Padum_Pukhuri_statue.jpg|পুখুৰীটোৰ মাজভাগত শিলৰ ভাস্কৰ্যটো স্থাপন কৰা ভিত্তিশিল File:Brick embankment of Padum Pukhuri Sadiya.jpg|পদুম পুখুৰীৰ উন্মোচিত ইটাৰ পাৰৰ গাঁথনি File:Bricks found in Padum Pukhuri.jpg|পদুম পুখুৰীৰ প্ৰত্নস্থলীত পোৱা ইটাসমূহ </gallery> ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[গোম্চি]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] 7xao6a2wsad0wtz3u2igtqnihqi0w94 649051 649048 2026-11-01T21:50:29Z Ananya Taye 28065 649051 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অসমৰ শদিয়াত অৱস্থিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক পুখুৰী}} {{Infobox body of water | name = পদুম পুখুৰী | other_name = | image = Sadiya tank.png | caption = শদিয়াৰ ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী | location = [[তিনিচুকীয়া জিলা]], [[অসম]], ভাৰত | coordinates = {{coord|27.963371|95.76135|type:waterbody_region:IN|display=inline,title}} | type = প্ৰত্নতাত্ত্বিক পুখুৰী বা জলাধাৰ | etymology = | date_built = খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা | area = {{convert|6|acre|m2}} | depth = | pushpin_map = | reference = }} '''পদুম পুখুৰী''' অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক পুখুৰী। ই মধ্যযুগীয় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ অন্যতম আৰু চুতীয়া ৰজাসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="BG">Buragohain, Satabdi. "Archaeological Remains of Sadiya", IJFMR, 2026.</ref> পুখুৰীটোৰ পাৰত পোৱা এটা ইটাৰ প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক বিশ্লেষণে ইটাটো প্ৰায় ৮০০° চেলছিয়াছতকৈ অধিক উষ্ণতাত পোৰা হৈছিল বুলি সূচায়। নমুনাটোৰ ''luminescence dating'' পদ্ধতিৰে কৰা কালনিৰ্ণয়ত ''anomalous fading''-ৰ সংশোধনৰ পিছত প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগৰ এক বিস্তৃত সময়সীমাৰ অনুমান পোৱা গৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |year=2024 |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |hdl=10281/522302 |hdl-access=free }}</ref> পদুম পুখুৰীত পোৱা চুতীয়া ৰজা ''প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ''ৰ নাম খোদিত এটা ইটাই এই স্থানত চুতীয়া ৰাজত্বকালত ইটাৰ নিৰ্মাণকাৰ্য সংঘটিত হোৱাৰ এক স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ আগবঢ়ায়। ==নামৰ উৎপত্তি== ''পদুম পুখুৰী'' নামটো অসমীয়া ''পদুম'' (পদ্মফুল) আৰু ''পুখুৰী'' শব্দ দুটাৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে। এই নামটোৱে ঐতিহাসিকভাৱে পুখুৰীটো পদ্মফুলৰ উপস্থিতি বা বিকাশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল বুলি সূচায়। ==ঐতিহাসিক পটভূমি== পদুম পুখুৰীক পৰম্পৰাগতভাৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰজাসকলৰ নিৰ্মাণকাৰ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। মধ্যযুগৰ অন্তিম পৰ্বত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ আছিল [[শদিয়া]]।<ref name="BG"/> পুখুৰীটোৰ পশ্চিম দিশৰ ইটাৰে নিৰ্মিত পাৰৰ গাঁথনিত চুতীয়া ৰজা ''প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ''ৰ নাম থকা এটা ইটা পোৱা গৈছিল। প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণৰ নাম চুতীয়া ৰজা ''সত্যনাৰায়ণ''ৰ ১৩১৪ শকাব্দ (১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনৰ পৰৱৰ্তী সংযোজনতো পোৱা যায়। মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে, মূল তাম্ৰশাসনখনত পৰৱৰ্তী সময়ৰ দুজন ৰজা—প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ আৰু যশ(ম)নাৰায়ণ (যশানাৰায়ণ বা যমনাৰায়ণ)—এ সংযোজন কৰিছিল। অৱশ্যে এই সংযোজনসমূহৰ সৈতে কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |url=https://www.jstor.org/stable/41691751 |page=819 |jstor=41691751}}</ref> পুখুৰীটোৰ মাজভাগত পূৰ্বতে স্থাপন কৰা এটা ভাস্কৰ্যযুক্ত শিলৰ স্তম্ভত পদ্মফুলৰ আৰ্হি পোৱা যায়।{{efn|name=nagmani|অসম চৰকাৰৰ প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ে এই শিলৰ স্তম্ভটোক ''নাগমণি'' (''Nagmani'') নামেৰে উল্লেখ কৰিছে।<ref name"Arch"/> এই পদ্মফুলৰ হুবহু একে আৰ্হি [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সীমাৰ প্ৰাচীৰত ব্যৱহৃত পোৰামাটিৰ ফলকসমূহতো পোৱা যায়। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰত থকা শিলালিপি অনুসৰি, খ্ৰীষ্টীয় ১৪৪২ চনত চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণৰ অধীনত ইয়াৰ নিৰ্মাণকাৰ্য সম্পন্ন হৈছিল। ২০২৪ চনত প্ৰকাশিত এটা প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক গৱেষণাত পদুম পুখুৰীৰ পাৰত সংগ্ৰহ কৰা এটা ইটা বিশ্লেষণ কৰা হৈছিল। নমুনা সংগ্ৰহৰ সময়লৈকে স্থানটোত কোনো পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰা হোৱা নাছিল।<ref name="Saikia2024"/> বিশ্লেষণ অনুসৰি ইটাটো প্ৰায় ৮০০° চেলছিয়াছতকৈ অধিক উষ্ণতাত পোৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। অস্বাভাৱিক দীপ্তিসংকেত-ক্ষয়ৰ সংশোধনৰ পিছত তাপীয় দীপ্তিসংকেত (''thermoluminescence'', TL), আলোক-উদ্দীপিত দীপ্তিসংকেত (''optically stimulated luminescence'', OSL) আৰু অৱলোহিত ৰশ্মি-উদ্দীপিত দীপ্তিসংকেত (''infrared stimulated luminescence'', IRSL) পদ্ধতিৰ জোখ-মাখৰ পৰা প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগৰ এক বিস্তৃত সময়সীমাৰ অনুমান পোৱা গৈছিল।<ref name="Saikia2024"/> [[File:Sadiya brick.jpg|thumb|পদুম পুখুৰীত পোৱা চুতীয়া ৰজা প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণৰ নাম খোদিত ইটা]] ==বিৱৰণ== পদুম পুখুৰী এটা বৃহৎ বৰ্গাকৃতিৰ জলাধাৰ। ইয়াৰ প্ৰতিটো বাহুৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৫০ মিটাৰ আৰু গভীৰতা প্ৰায় ৩ মিটাৰ। পুখুৰীটোৰ বিশেষ বৈশিষ্ট্য হৈছে ইটাৰে নিৰ্মিত পাৰ বা বান্ধ। এই নিৰ্মাণশৈলীয়ে অঞ্চলটোৰ আন বহু জলাশয়ৰ পৰা ইয়াক পৃথক কৰিছে।<ref name="BG"/> অসম চৰকাৰৰ প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ৰ সংৰক্ষিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান আৰু স্মৃতিচিহ্নৰ তালিকা অনুসৰি, পুখুৰীটোৰ দৈৰ্ঘ্য ১৫০ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ ১৪৫ মিটাৰ।<ref name"Arch">{{cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=29 September 2026 }}</ref> পুখুৰীটোৰ মাজভাগত পূৰ্বতে এগৰাকী দেৱতাৰ এটা শিলৰ ভাস্কৰ্য স্থাপন কৰা আছিল। এই ভাস্কৰ্যটো বৰ্তমান মূল স্থানৰ পৰা স্থানান্তৰ কৰি শদিয়া নগৰৰ ৰুক্মিণী উদ্যানত ৰখা হৈছে। এতিয়া পুখুৰীটোৰ মাজত ভাস্কৰ্যটোৰ কেৱল ভিত্তিশিলহে অৱশিষ্ট আছে। ভাস্কৰ্যটোত পোৱা পদ্মফুলৰ আৰ্হি চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মাণ কৰোৱা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সীমাৰ প্ৰাচীৰত পোৱা পোৰামাটিৰ ফলকৰ পদ্মফুলৰ আৰ্হিৰ সৈতে মিল আছে। পুখুৰীটোৰ গাঁথনিত জুইত পোৰা ইটা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়। এই ইটাসমূহৰ ভগ্নাংশ পুখুৰীটোৰ পাৰৰ বিভিন্ন অংশত পোৱা যায়। বৰ্তমান পুখুৰীটো আংশিকভাৱে ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থাত আছে। বিশেষকৈ পশ্চিম দিশত ইটাৰে নিৰ্মিত গাঁথনিৰ কিছুমান অংশ উন্মুক্ত হৈ আছে। শতাব্দী বুঢ়াগোহাঁইৰ মতে, এই অৱশেষসমূহ সম্ভৱতঃ পুখুৰীলৈ নামি যোৱা খটখটী অথবা প্ৰৱেশপথৰ গাঁথনিৰ অংশ হ'ব পাৰে।<ref name="BG"/> পদুম পুখুৰী অঞ্চলটোৰ বৃহত্তৰ জলব্যৱস্থাপনা আৰু নগৰীয় নিৰ্মাণসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। এই বৃহত্তৰ ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত আন পুখুৰী, দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় প্ৰত্নস্থলীসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত। এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে সামূহিকভাৱে মধ্যযুগীয় শদিয়াৰ বসতি-বিন্যাসত জলব্যৱস্থাপনা প্ৰণালীৰ উন্নত পৰিকল্পনা আৰু ইয়াৰ সৈতে আন নিৰ্মাণসমূহৰ সমন্বয়ৰ পৰিচয় দিয়ে।<ref name="BG"/> ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক গুৰুত্ব== পদুম পুখুৰীত এতিয়ালৈকে কোনো পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰা হোৱা নাই। ২০২৪ চনৰ প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক অধ্যয়নত বিশ্লেষণ কৰা ইটাটো পুখুৰীটোৰ পাৰৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল; ইয়াক প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ জৰিয়তে নিশ্চিত স্তৰবিন্যাসযুক্ত পৰিৱেশৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা হোৱা নাছিল।<ref name="Saikia2024"/> পদুম পুখুৰীৰ ইটাৰ নিৰ্মাণশৈলীয়ে ইয়াৰ নিৰ্মাতাসকলৰ প্ৰযুক্তিগত দক্ষতাৰ পৰিচয় দিয়ে। উজনি অসমৰ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহত ইটাৰ ব্যৱহাৰৰ বৃহত্তৰ পৰম্পৰাৰ সৈতেও ইয়াৰ সামঞ্জস্য দেখা যায়। প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক বিশ্লেষণত পদুম পুখুৰীৰ পৰা সংগৃহীত ইটাৰ নমুনাটোক চূণজাতীয় উপাদান কম থকা (''non-calcareous'') আৰু তুলনামূলকভাৱে উচ্চ উষ্ণতাত পোৰা ইটা হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ আনুমানিক দহন উষ্ণতা প্ৰায় ৮০০° চেলছিয়াছতকৈ অধিক আছিল।<ref name="Saikia2024"/> প্ৰতিমা গড়, ৰুক্মিণী গড় আৰু মৌৰামৰাৰ পৰা সংগৃহীত তিনিটা ইটাৰ নমুনাৰ এটাতো একেধৰণৰ উচ্চ উষ্ণতাত পোৰাৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছিল। আনহাতে মৌৰামৰাৰ আন দুটা ইটাৰ নমুনা ৬৫০° চেলছিয়াছতকৈ কম উষ্ণতাত পোৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name="Saikia2024"/> এই পাৰ্থক্যই গৱেষণাত পৰীক্ষা কৰা বিভিন্ন স্থান আৰু নমুনাসমূহত ইটা উৎপাদনৰ একাধিক প্ৰক্ৰিয়া ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি সূচায়। বৰ্তমান পদুম পুখুৰী অসম চৰকাৰৰ প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ৰ তত্ত্বাৱধানত আছে। অৱশ্যে স্থানটোত মাটি খান্দি উলিওৱা আৰু পশু চৰোৱাৰ দৰে মানুহৰ কাৰ্যকলাপৰ ফলত হোৱা ক্ষয়-ক্ষতিৰ চিনো পৰিলক্ষিত হৈছে।<ref name="BG"/> ==চিত্ৰ-বিথিকা== <gallery> File:Padum pukhuri Sadiya.jpg|শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত চলোৱা খননকাৰ্য File:Padum Pukhuri Deity.png|পদুম পুখুৰীৰ মাজভাগত পূৰ্বতে স্থাপন কৰা দেৱতাৰ শিলৰ ভাস্কৰ্য।{{efn|name=nagmani}} File:Stone_base_of_Padum_Pukhuri_statue.jpg|পুখুৰীটোৰ মাজভাগত শিলৰ ভাস্কৰ্যটো স্থাপন কৰা ভিত্তিশিল File:Brick embankment of Padum Pukhuri Sadiya.jpg|পদুম পুখুৰীৰ উন্মোচিত ইটাৰ পাৰৰ গাঁথনি File:Bricks found in Padum Pukhuri.jpg|পদুম পুখুৰীৰ প্ৰত্নস্থলীত পোৱা ইটাসমূহ </gallery> ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[গোম্চি]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] 1pykk4gseubnpctdfoqou0tqdf5o2fb 649052 649051 2026-11-01T21:50:53Z Ananya Taye 28065 649052 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অসমৰ শদিয়াত অৱস্থিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক পুখুৰী}} {{Infobox body of water | name = পদুম পুখুৰী | other_name = | image = Sadiya tank.png | caption = শদিয়াৰ ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী | location = [[তিনিচুকীয়া জিলা]], [[অসম]], ভাৰত | coordinates = {{coord|27.963371|95.76135|type:waterbody_region:IN|display=inline,title}} | type = প্ৰত্নতাত্ত্বিক পুখুৰী বা জলাধাৰ | etymology = | date_built = খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা | area = {{convert|6|acre|m2}} | depth = | pushpin_map = | reference = }} '''পদুম পুখুৰী''' অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক পুখুৰী। ই মধ্যযুগীয় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ অন্যতম আৰু চুতীয়া ৰজাসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="BG">Buragohain, Satabdi. "Archaeological Remains of Sadiya", IJFMR, 2026.</ref> পুখুৰীটোৰ পাৰত পোৱা এটা ইটাৰ প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক বিশ্লেষণে ইটাটো প্ৰায় ৮০০° চেলছিয়াছতকৈ অধিক উষ্ণতাত পোৰা হৈছিল বুলি সূচায়। নমুনাটোৰ ''luminescence dating'' পদ্ধতিৰে কৰা কালনিৰ্ণয়ত ''anomalous fading''-ৰ সংশোধনৰ পিছত প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগৰ এক বিস্তৃত সময়সীমাৰ অনুমান পোৱা গৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |year=2024 |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |hdl=10281/522302 |hdl-access=free }}</ref> পদুম পুখুৰীত পোৱা চুতীয়া ৰজা ''প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ''ৰ নাম খোদিত এটা ইটাই এই স্থানত চুতীয়া ৰাজত্বকালত ইটাৰ নিৰ্মাণকাৰ্য সংঘটিত হোৱাৰ এক স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ আগবঢ়ায়। ==নামৰ উৎপত্তি== ''পদুম পুখুৰী'' নামটো অসমীয়া ''পদুম'' (পদ্মফুল) আৰু ''পুখুৰী'' শব্দ দুটাৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে। এই নামটোৱে ঐতিহাসিকভাৱে পুখুৰীটো পদ্মফুলৰ উপস্থিতি বা বিকাশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল বুলি সূচায়। ==ঐতিহাসিক পটভূমি== পদুম পুখুৰীক পৰম্পৰাগতভাৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰজাসকলৰ নিৰ্মাণকাৰ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। মধ্যযুগৰ অন্তিম পৰ্বত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ আছিল [[শদিয়া]]।<ref name="BG"/> পুখুৰীটোৰ পশ্চিম দিশৰ ইটাৰে নিৰ্মিত পাৰৰ গাঁথনিত চুতীয়া ৰজা ''প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ''ৰ নাম থকা এটা ইটা পোৱা গৈছিল। প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণৰ নাম চুতীয়া ৰজা ''সত্যনাৰায়ণ''ৰ ১৩১৪ শকাব্দ (১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনৰ পৰৱৰ্তী সংযোজনতো পোৱা যায়। মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে, মূল তাম্ৰশাসনখনত পৰৱৰ্তী সময়ৰ দুজন ৰজা—প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ আৰু যশ(ম)নাৰায়ণ (যশানাৰায়ণ বা যমনাৰায়ণ)—এ সংযোজন কৰিছিল। অৱশ্যে এই সংযোজনসমূহৰ সৈতে কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |url=https://www.jstor.org/stable/41691751 |page=819 |jstor=41691751}}</ref> পুখুৰীটোৰ মাজভাগত পূৰ্বতে স্থাপন কৰা এটা ভাস্কৰ্যযুক্ত শিলৰ স্তম্ভত পদ্মফুলৰ আৰ্হি পোৱা যায়।{{efn|name=nagmani|অসম চৰকাৰৰ প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ে এই শিলৰ স্তম্ভটোক ''নাগমণি'' (''Nagmani'') নামেৰে উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Arch"/> এই পদ্মফুলৰ হুবহু একে আৰ্হি [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সীমাৰ প্ৰাচীৰত ব্যৱহৃত পোৰামাটিৰ ফলকসমূহতো পোৱা যায়। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰত থকা শিলালিপি অনুসৰি, খ্ৰীষ্টীয় ১৪৪২ চনত চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণৰ অধীনত ইয়াৰ নিৰ্মাণকাৰ্য সম্পন্ন হৈছিল। ২০২৪ চনত প্ৰকাশিত এটা প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক গৱেষণাত পদুম পুখুৰীৰ পাৰত সংগ্ৰহ কৰা এটা ইটা বিশ্লেষণ কৰা হৈছিল। নমুনা সংগ্ৰহৰ সময়লৈকে স্থানটোত কোনো পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰা হোৱা নাছিল।<ref name="Saikia2024"/> বিশ্লেষণ অনুসৰি ইটাটো প্ৰায় ৮০০° চেলছিয়াছতকৈ অধিক উষ্ণতাত পোৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। অস্বাভাৱিক দীপ্তিসংকেত-ক্ষয়ৰ সংশোধনৰ পিছত তাপীয় দীপ্তিসংকেত (''thermoluminescence'', TL), আলোক-উদ্দীপিত দীপ্তিসংকেত (''optically stimulated luminescence'', OSL) আৰু অৱলোহিত ৰশ্মি-উদ্দীপিত দীপ্তিসংকেত (''infrared stimulated luminescence'', IRSL) পদ্ধতিৰ জোখ-মাখৰ পৰা প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগৰ এক বিস্তৃত সময়সীমাৰ অনুমান পোৱা গৈছিল।<ref name="Saikia2024"/> [[File:Sadiya brick.jpg|thumb|পদুম পুখুৰীত পোৱা চুতীয়া ৰজা প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণৰ নাম খোদিত ইটা]] ==বিৱৰণ== পদুম পুখুৰী এটা বৃহৎ বৰ্গাকৃতিৰ জলাধাৰ। ইয়াৰ প্ৰতিটো বাহুৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৫০ মিটাৰ আৰু গভীৰতা প্ৰায় ৩ মিটাৰ। পুখুৰীটোৰ বিশেষ বৈশিষ্ট্য হৈছে ইটাৰে নিৰ্মিত পাৰ বা বান্ধ। এই নিৰ্মাণশৈলীয়ে অঞ্চলটোৰ আন বহু জলাশয়ৰ পৰা ইয়াক পৃথক কৰিছে।<ref name="BG"/> অসম চৰকাৰৰ প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ৰ সংৰক্ষিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান আৰু স্মৃতিচিহ্নৰ তালিকা অনুসৰি, পুখুৰীটোৰ দৈৰ্ঘ্য ১৫০ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ ১৪৫ মিটাৰ।<ref name="Arch">{{cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=29 September 2026 }}</ref> পুখুৰীটোৰ মাজভাগত পূৰ্বতে এগৰাকী দেৱতাৰ এটা শিলৰ ভাস্কৰ্য স্থাপন কৰা আছিল। এই ভাস্কৰ্যটো বৰ্তমান মূল স্থানৰ পৰা স্থানান্তৰ কৰি শদিয়া নগৰৰ ৰুক্মিণী উদ্যানত ৰখা হৈছে। এতিয়া পুখুৰীটোৰ মাজত ভাস্কৰ্যটোৰ কেৱল ভিত্তিশিলহে অৱশিষ্ট আছে। ভাস্কৰ্যটোত পোৱা পদ্মফুলৰ আৰ্হি চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মাণ কৰোৱা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সীমাৰ প্ৰাচীৰত পোৱা পোৰামাটিৰ ফলকৰ পদ্মফুলৰ আৰ্হিৰ সৈতে মিল আছে। পুখুৰীটোৰ গাঁথনিত জুইত পোৰা ইটা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়। এই ইটাসমূহৰ ভগ্নাংশ পুখুৰীটোৰ পাৰৰ বিভিন্ন অংশত পোৱা যায়। বৰ্তমান পুখুৰীটো আংশিকভাৱে ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থাত আছে। বিশেষকৈ পশ্চিম দিশত ইটাৰে নিৰ্মিত গাঁথনিৰ কিছুমান অংশ উন্মুক্ত হৈ আছে। শতাব্দী বুঢ়াগোহাঁইৰ মতে, এই অৱশেষসমূহ সম্ভৱতঃ পুখুৰীলৈ নামি যোৱা খটখটী অথবা প্ৰৱেশপথৰ গাঁথনিৰ অংশ হ'ব পাৰে।<ref name="BG"/> পদুম পুখুৰী অঞ্চলটোৰ বৃহত্তৰ জলব্যৱস্থাপনা আৰু নগৰীয় নিৰ্মাণসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। এই বৃহত্তৰ ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত আন পুখুৰী, দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় প্ৰত্নস্থলীসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত। এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে সামূহিকভাৱে মধ্যযুগীয় শদিয়াৰ বসতি-বিন্যাসত জলব্যৱস্থাপনা প্ৰণালীৰ উন্নত পৰিকল্পনা আৰু ইয়াৰ সৈতে আন নিৰ্মাণসমূহৰ সমন্বয়ৰ পৰিচয় দিয়ে।<ref name="BG"/> ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক গুৰুত্ব== পদুম পুখুৰীত এতিয়ালৈকে কোনো পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰা হোৱা নাই। ২০২৪ চনৰ প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক অধ্যয়নত বিশ্লেষণ কৰা ইটাটো পুখুৰীটোৰ পাৰৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল; ইয়াক প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ জৰিয়তে নিশ্চিত স্তৰবিন্যাসযুক্ত পৰিৱেশৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা হোৱা নাছিল।<ref name="Saikia2024"/> পদুম পুখুৰীৰ ইটাৰ নিৰ্মাণশৈলীয়ে ইয়াৰ নিৰ্মাতাসকলৰ প্ৰযুক্তিগত দক্ষতাৰ পৰিচয় দিয়ে। উজনি অসমৰ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহত ইটাৰ ব্যৱহাৰৰ বৃহত্তৰ পৰম্পৰাৰ সৈতেও ইয়াৰ সামঞ্জস্য দেখা যায়। প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক বিশ্লেষণত পদুম পুখুৰীৰ পৰা সংগৃহীত ইটাৰ নমুনাটোক চূণজাতীয় উপাদান কম থকা (''non-calcareous'') আৰু তুলনামূলকভাৱে উচ্চ উষ্ণতাত পোৰা ইটা হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ আনুমানিক দহন উষ্ণতা প্ৰায় ৮০০° চেলছিয়াছতকৈ অধিক আছিল।<ref name="Saikia2024"/> প্ৰতিমা গড়, ৰুক্মিণী গড় আৰু মৌৰামৰাৰ পৰা সংগৃহীত তিনিটা ইটাৰ নমুনাৰ এটাতো একেধৰণৰ উচ্চ উষ্ণতাত পোৰাৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছিল। আনহাতে মৌৰামৰাৰ আন দুটা ইটাৰ নমুনা ৬৫০° চেলছিয়াছতকৈ কম উষ্ণতাত পোৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name="Saikia2024"/> এই পাৰ্থক্যই গৱেষণাত পৰীক্ষা কৰা বিভিন্ন স্থান আৰু নমুনাসমূহত ইটা উৎপাদনৰ একাধিক প্ৰক্ৰিয়া ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি সূচায়। বৰ্তমান পদুম পুখুৰী অসম চৰকাৰৰ প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ৰ তত্ত্বাৱধানত আছে। অৱশ্যে স্থানটোত মাটি খান্দি উলিওৱা আৰু পশু চৰোৱাৰ দৰে মানুহৰ কাৰ্যকলাপৰ ফলত হোৱা ক্ষয়-ক্ষতিৰ চিনো পৰিলক্ষিত হৈছে।<ref name="BG"/> ==চিত্ৰ-বিথিকা== <gallery> File:Padum pukhuri Sadiya.jpg|শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত চলোৱা খননকাৰ্য File:Padum Pukhuri Deity.png|পদুম পুখুৰীৰ মাজভাগত পূৰ্বতে স্থাপন কৰা দেৱতাৰ শিলৰ ভাস্কৰ্য।{{efn|name=nagmani}} File:Stone_base_of_Padum_Pukhuri_statue.jpg|পুখুৰীটোৰ মাজভাগত শিলৰ ভাস্কৰ্যটো স্থাপন কৰা ভিত্তিশিল File:Brick embankment of Padum Pukhuri Sadiya.jpg|পদুম পুখুৰীৰ উন্মোচিত ইটাৰ পাৰৰ গাঁথনি File:Bricks found in Padum Pukhuri.jpg|পদুম পুখুৰীৰ প্ৰত্নস্থলীত পোৱা ইটাসমূহ </gallery> ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[গোম্চি]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] 6ul6uaa9ay1v2co6akneuga7e6i9y47 649053 649052 2026-11-01T21:52:36Z Ananya Taye 28065 649053 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|অসমৰ শদিয়াত অৱস্থিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক পুখুৰী}} {{Infobox body of water | name = পদুম পুখুৰী | other_name = | image = Sadiya tank.png | caption = শদিয়াৰ ইটাৰে নিৰ্মিত পদুম পুখুৰী | location = [[তিনিচুকীয়া জিলা]], [[অসম]], ভাৰত | coordinates = {{coord|27.963371|95.76135|type:waterbody_region:IN|display=inline,title}} | type = প্ৰত্নতাত্ত্বিক পুখুৰী বা জলাধাৰ | etymology = | date_built = খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্দশ–পঞ্চদশ শতিকা | area = {{convert|6|acre|m2}} | depth = | pushpin_map = | reference = }} '''পদুম পুখুৰী''' অসমৰ [[তিনিচুকীয়া জিলা]]ৰ [[শদিয়া]]ত অৱস্থিত এটা প্ৰত্নতাত্ত্বিক পুখুৰী। ই মধ্যযুগীয় [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ শদিয়াৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহৰ অন্যতম আৰু চুতীয়া ৰজাসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।<ref name="BG">Buragohain, Satabdi. "Archaeological Remains of Sadiya", IJFMR, 2026.</ref> পুখুৰীটোৰ পাৰত পোৱা এটা ইটাৰ প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক বিশ্লেষণে ইটাটো প্ৰায় ৮০০° চেলছিয়াছতকৈ অধিক উষ্ণতাত পোৰা হৈছিল বুলি সূচায়। নমুনাটোৰ ''luminescence dating'' পদ্ধতিৰে কৰা কালনিৰ্ণয়ত ''anomalous fading''-ৰ সংশোধনৰ পিছত প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগৰ এক বিস্তৃত সময়সীমাৰ অনুমান পোৱা গৈছে।<ref name="Saikia2024">{{cite journal |last1=Saikia |first1=Raktim Ranjan |last2=Taye |first2=Chaitra Dhar |last3=Amin |first3=Nurul |last4=Konwar |first4=Sorat |last5=Panzeri |first5=Laura |last6=Galli |first6=Anna |year=2024 |title=Chronological and Archaeometric Evaluation of Bricks from Archaeological Sites of Upper Assam, Northeast India |journal=Applied Sciences |volume=14 |issue=14 |doi=10.3390/app14146271 |doi-access=free |hdl=10281/522302 |hdl-access=free }}</ref> পদুম পুখুৰীত পোৱা চুতীয়া ৰজা ''প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ''ৰ নাম খোদিত এটা ইটাই এই স্থানত চুতীয়া ৰাজত্বকালত ইটাৰ নিৰ্মাণকাৰ্য সংঘটিত হোৱাৰ এক স্বতন্ত্ৰ প্ৰমাণ আগবঢ়ায়। ==নামৰ উৎপত্তি== ''পদুম পুখুৰী'' নামটো অসমীয়া ''পদুম'' (পদ্মফুল) আৰু ''পুখুৰী'' শব্দ দুটাৰ পৰা উৎপত্তি হৈছে। এই নামটোৱে ঐতিহাসিকভাৱে পুখুৰীটো পদ্মফুলৰ উপস্থিতি বা বিকাশৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল বুলি সূচায়। ==ঐতিহাসিক পটভূমি== পদুম পুখুৰীক পৰম্পৰাগতভাৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ ৰজাসকলৰ নিৰ্মাণকাৰ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰা হয়। মধ্যযুগৰ অন্তিম পৰ্বত চুতীয়া ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক কেন্দ্ৰ আছিল [[শদিয়া]]।<ref name="BG"/> পুখুৰীটোৰ পশ্চিম দিশৰ ইটাৰে নিৰ্মিত পাৰৰ গাঁথনিত চুতীয়া ৰজা ''প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ''ৰ নাম থকা এটা ইটা পোৱা গৈছিল। প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণৰ নাম চুতীয়া ৰজা ''সত্যনাৰায়ণ''ৰ ১৩১৪ শকাব্দ (১৩৯২ খ্ৰীষ্টাব্দ)ৰ ধেনুখনা তাম্ৰশাসনৰ পৰৱৰ্তী সংযোজনতো পোৱা যায়। মহেশ্বৰ নেওগৰ মতে, মূল তাম্ৰশাসনখনত পৰৱৰ্তী সময়ৰ দুজন ৰজা—প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণ আৰু যশ(ম)নাৰায়ণ (যশানাৰায়ণ বা যমনাৰায়ণ)—এ সংযোজন কৰিছিল। অৱশ্যে এই সংযোজনসমূহৰ সৈতে কোনো নিৰ্দিষ্ট তাৰিখ উল্লেখ কৰা হোৱা নাই।<ref>{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |url=https://www.jstor.org/stable/41691751 |page=819 |jstor=41691751}}</ref> পুখুৰীটোৰ মাজভাগত পূৰ্বতে স্থাপন কৰা এটা ভাস্কৰ্যযুক্ত শিলৰ স্তম্ভত পদ্মফুলৰ আৰ্হি পোৱা যায়।{{efn|name=nagmani|অসম চৰকাৰৰ প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ে এই শিলৰ স্তম্ভটোক ''নাগমণি'' (''Nagmani'') নামেৰে উল্লেখ কৰিছে।<ref name="Arch"/>}} এই পদ্মফুলৰ হুবহু একে আৰ্হি [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সীমাৰ প্ৰাচীৰত ব্যৱহৃত পোৰামাটিৰ ফলকসমূহতো পোৱা যায়। তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰৰ প্ৰাচীৰত থকা শিলালিপি অনুসৰি, খ্ৰীষ্টীয় ১৪৪২ চনত চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণৰ অধীনত ইয়াৰ নিৰ্মাণকাৰ্য সম্পন্ন হৈছিল। ২০২৪ চনত প্ৰকাশিত এটা প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক গৱেষণাত পদুম পুখুৰীৰ পাৰত সংগ্ৰহ কৰা এটা ইটা বিশ্লেষণ কৰা হৈছিল। নমুনা সংগ্ৰহৰ সময়লৈকে স্থানটোত কোনো পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰা হোৱা নাছিল।<ref name="Saikia2024"/> বিশ্লেষণ অনুসৰি ইটাটো প্ৰায় ৮০০° চেলছিয়াছতকৈ অধিক উষ্ণতাত পোৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। অস্বাভাৱিক দীপ্তিসংকেত-ক্ষয়ৰ সংশোধনৰ পিছত তাপীয় দীপ্তিসংকেত (''thermoluminescence'', TL), আলোক-উদ্দীপিত দীপ্তিসংকেত (''optically stimulated luminescence'', OSL) আৰু অৱলোহিত ৰশ্মি-উদ্দীপিত দীপ্তিসংকেত (''infrared stimulated luminescence'', IRSL) পদ্ধতিৰ জোখ-মাখৰ পৰা প্ৰাৰম্ভিক মধ্যযুগৰ এক বিস্তৃত সময়সীমাৰ অনুমান পোৱা গৈছিল।<ref name="Saikia2024"/> [[File:Sadiya brick.jpg|thumb|পদুম পুখুৰীত পোৱা চুতীয়া ৰজা প্ৰত্যক্ষনাৰায়ণৰ নাম খোদিত ইটা]] ==বিৱৰণ== পদুম পুখুৰী এটা বৃহৎ বৰ্গাকৃতিৰ জলাধাৰ। ইয়াৰ প্ৰতিটো বাহুৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ১৫০ মিটাৰ আৰু গভীৰতা প্ৰায় ৩ মিটাৰ। পুখুৰীটোৰ বিশেষ বৈশিষ্ট্য হৈছে ইটাৰে নিৰ্মিত পাৰ বা বান্ধ। এই নিৰ্মাণশৈলীয়ে অঞ্চলটোৰ আন বহু জলাশয়ৰ পৰা ইয়াক পৃথক কৰিছে।<ref name="BG"/> অসম চৰকাৰৰ প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ৰ সংৰক্ষিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থান আৰু স্মৃতিচিহ্নৰ তালিকা অনুসৰি, পুখুৰীটোৰ দৈৰ্ঘ্য ১৫০ মিটাৰ আৰু প্ৰস্থ ১৪৫ মিটাৰ।<ref name="Arch">{{cite web |title=Protected Archaeological Sites and Monuments |url=https://archaeology.assam.gov.in/information-services/detail/list-of-protected-archaeological-sites-and-monuments |publisher=Directorate of Archaeology, Government of Assam |access-date=29 September 2026 }}</ref> পুখুৰীটোৰ মাজভাগত পূৰ্বতে এগৰাকী দেৱতাৰ এটা শিলৰ ভাস্কৰ্য স্থাপন কৰা আছিল। এই ভাস্কৰ্যটো বৰ্তমান মূল স্থানৰ পৰা স্থানান্তৰ কৰি শদিয়া নগৰৰ ৰুক্মিণী উদ্যানত ৰখা হৈছে। এতিয়া পুখুৰীটোৰ মাজত ভাস্কৰ্যটোৰ কেৱল ভিত্তিশিলহে অৱশিষ্ট আছে। ভাস্কৰ্যটোত পোৱা পদ্মফুলৰ আৰ্হি চুতীয়া ৰজা মুক্ত-ধৰ্মনাৰায়ণে ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মাণ কৰোৱা [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ সীমাৰ প্ৰাচীৰত পোৱা পোৰামাটিৰ ফলকৰ পদ্মফুলৰ আৰ্হিৰ সৈতে মিল আছে। পুখুৰীটোৰ গাঁথনিত জুইত পোৰা ইটা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি প্ৰতীয়মান হয়। এই ইটাসমূহৰ ভগ্নাংশ পুখুৰীটোৰ পাৰৰ বিভিন্ন অংশত পোৱা যায়। বৰ্তমান পুখুৰীটো আংশিকভাৱে ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থাত আছে। বিশেষকৈ পশ্চিম দিশত ইটাৰে নিৰ্মিত গাঁথনিৰ কিছুমান অংশ উন্মুক্ত হৈ আছে। শতাব্দী বুঢ়াগোহাঁইৰ মতে, এই অৱশেষসমূহ সম্ভৱতঃ পুখুৰীলৈ নামি যোৱা খটখটী অথবা প্ৰৱেশপথৰ গাঁথনিৰ অংশ হ'ব পাৰে।<ref name="BG"/> পদুম পুখুৰী অঞ্চলটোৰ বৃহত্তৰ জলব্যৱস্থাপনা আৰু নগৰীয় নিৰ্মাণসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। এই বৃহত্তৰ ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত আন পুখুৰী, দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় প্ৰত্নস্থলীসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত। এই প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহে সামূহিকভাৱে মধ্যযুগীয় শদিয়াৰ বসতি-বিন্যাসত জলব্যৱস্থাপনা প্ৰণালীৰ উন্নত পৰিকল্পনা আৰু ইয়াৰ সৈতে আন নিৰ্মাণসমূহৰ সমন্বয়ৰ পৰিচয় দিয়ে।<ref name="BG"/> ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক গুৰুত্ব== পদুম পুখুৰীত এতিয়ালৈকে কোনো পদ্ধতিগত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য সম্পন্ন কৰা হোৱা নাই। ২০২৪ চনৰ প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক অধ্যয়নত বিশ্লেষণ কৰা ইটাটো পুখুৰীটোৰ পাৰৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল; ইয়াক প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ জৰিয়তে নিশ্চিত স্তৰবিন্যাসযুক্ত পৰিৱেশৰ পৰা উদ্ধাৰ কৰা হোৱা নাছিল।<ref name="Saikia2024"/> পদুম পুখুৰীৰ ইটাৰ নিৰ্মাণশৈলীয়ে ইয়াৰ নিৰ্মাতাসকলৰ প্ৰযুক্তিগত দক্ষতাৰ পৰিচয় দিয়ে। উজনি অসমৰ আন প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থানসমূহত ইটাৰ ব্যৱহাৰৰ বৃহত্তৰ পৰম্পৰাৰ সৈতেও ইয়াৰ সামঞ্জস্য দেখা যায়। প্ৰত্নপদাৰ্থবিজ্ঞানভিত্তিক বিশ্লেষণত পদুম পুখুৰীৰ পৰা সংগৃহীত ইটাৰ নমুনাটোক চূণজাতীয় উপাদান কম থকা (''non-calcareous'') আৰু তুলনামূলকভাৱে উচ্চ উষ্ণতাত পোৰা ইটা হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ আনুমানিক দহন উষ্ণতা প্ৰায় ৮০০° চেলছিয়াছতকৈ অধিক আছিল।<ref name="Saikia2024"/> প্ৰতিমা গড়, ৰুক্মিণী গড় আৰু মৌৰামৰাৰ পৰা সংগৃহীত তিনিটা ইটাৰ নমুনাৰ এটাতো একেধৰণৰ উচ্চ উষ্ণতাত পোৰাৰ প্ৰমাণ পোৱা গৈছিল। আনহাতে মৌৰামৰাৰ আন দুটা ইটাৰ নমুনা ৬৫০° চেলছিয়াছতকৈ কম উষ্ণতাত পোৰা হৈছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছিল।<ref name="Saikia2024"/> এই পাৰ্থক্যই গৱেষণাত পৰীক্ষা কৰা বিভিন্ন স্থান আৰু নমুনাসমূহত ইটা উৎপাদনৰ একাধিক প্ৰক্ৰিয়া ব্যৱহৃত হৈছিল বুলি সূচায়। বৰ্তমান পদুম পুখুৰী অসম চৰকাৰৰ প্ৰত্নতত্ত্ব সঞ্চালকালয়ৰ তত্ত্বাৱধানত আছে। অৱশ্যে স্থানটোত মাটি খান্দি উলিওৱা আৰু পশু চৰোৱাৰ দৰে মানুহৰ কাৰ্যকলাপৰ ফলত হোৱা ক্ষয়-ক্ষতিৰ চিনো পৰিলক্ষিত হৈছে।<ref name="BG"/> ==চিত্ৰ-বিথিকা== <gallery> File:Padum pukhuri Sadiya.jpg|শদিয়াৰ পদুম পুখুৰীত চলোৱা খননকাৰ্য File:Padum Pukhuri Deity.png|পদুম পুখুৰীৰ মাজভাগত পূৰ্বতে স্থাপন কৰা দেৱতাৰ শিলৰ ভাস্কৰ্য।{{efn|name=nagmani}} File:Stone_base_of_Padum_Pukhuri_statue.jpg|পুখুৰীটোৰ মাজভাগত শিলৰ ভাস্কৰ্যটো স্থাপন কৰা ভিত্তিশিল File:Brick embankment of Padum Pukhuri Sadiya.jpg|পদুম পুখুৰীৰ উন্মোচিত ইটাৰ পাৰৰ গাঁথনি File:Bricks found in Padum Pukhuri.jpg|পদুম পুখুৰীৰ প্ৰত্নস্থলীত পোৱা ইটাসমূহ </gallery> ==টোকা== {{notelist}} ==তথ্যসূত্ৰ== {{reflist}} ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[বৰনগৰ, শদিয়া]] * [[গোম্চি]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ ইতিহাস]] [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] h0n9s3klf2pnqt0c784pwbzmqug7yif 0 140606 649000 2026-11-01T20:05:38Z Ananya Taye 28065 পৃষ্ঠা [[Draft:পদুম পুখুৰী, শদিয়া]]ৰ পৰা [[পদুম পুখুৰী, শদিয়া]]লৈ Ananya Tayeয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 649000 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[পদুম পুখুৰী, শদিয়া]] t134uvomxkkz85x980zdi5ufv3mnzea 0 140607 649009 2026-11-01T20:48:54Z Ananya Taye 28065 -- Draft creation using the [[WP:Article wizard]] -- 649009 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|ভাৰতৰ অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থিত দুৰ্গবেষ্টিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থল}} {{Infobox ancient site | name = ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ | alternate_name = বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষ (Buroi Fortifications) | image = | alt = ৰামঘাট–তাৰাছোত পুনৰুদ্ধাৰৰ পিছত প্ৰৱেশদ্বাৰ | caption = ৰামঘাট–তাৰাছোত পুনৰুদ্ধাৰৰ পিছত প্ৰৱেশদ্বাৰ | map_alt = অৰুণাচল প্ৰদেশত ৰামঘাট–তাৰাছো দুৰ্গাৱশেষৰ অৱস্থান | map_type = India Arunachal Pradesh | map_caption = অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থান | coordinates = {{coord|26|57|33.95|N|93|24|20.26|E|region:IN_type:landmark|display=inline}} | location = ৰামঘাট, তাৰাছো, [[পাপুমপাৰে জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = দুৰ্গবেষ্টিত বসতিস্থলী | part_of = | length = | width = | height = | area = ২০ একৰতকৈ অধিক | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Gogoi1994p21"/><ref name="Barua1933"/> | material = বালিশিল, পোৰা ইটা, নদীৰ শিল আৰু মাটিৰ গাঁথনি | built = ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="Sentinel2022"/> | abandoned = | epochs = মধ্যযুগ | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯০৩ চনত সমীক্ষা; ২০২২ চনত খননকাৰ্য | archaeologists = ৱাল্টাৰ এন. এডৱাৰ্ডছ, হেৰল্ড এইচ. মান; অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰাজ্যিক গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগ | condition = ধ্বংসাৱশেষ | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ''' (ইংৰাজী: ''Ramghat–Tarasso ruins'' অথবা ''Buroi fortifications''), যাক '''বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষ''' বুলিও জনা যায়, ভাৰতৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাপুম পাৰে জিলাৰ তাৰাছো চক্ৰৰ অন্তৰ্গত ৰামঘাটত অৱস্থিত এটা দুৰ্গবেষ্টিত বসতিৰ অৱশেষ। এই প্ৰত্নস্থলী অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ওচৰত বুঢ়ৈ নদীৰ কাষৰ পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত। প্ৰত্নতাত্ত্বিক সমীক্ষাসমূহত ইয়াত বিস্তৃত মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ইটাৰ গাঁথনি, ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তি আৰু চাংঘৰৰ শিলৰ খুঁটাৰ অৱশেষ পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="EdwardsMann1904">{{cite journal |last1=Edwards |first1=Walter N. |last2=Mann |first2=Harold H. |title=An Ancient Assamese Fortification and the Legends Relating Thereto |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=3 |year=1904 |pages=254–261 |url=https://archive.org/stream/journalofasiatic731calc/journalofasiatic731calc_djvu.txt |access-date=22 June 2026 }}</ref><ref name="Sentinel2022">{{cite news |title=Ancient settlements discovered in a jungle of Papum Pare district in Arunachal Pradesh |work=The Sentinel |date=13 May 2022 |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/arunachal-news/ancient-settlements-discovered-in-a-jungle-of-papum-pare-district-in-arunachal-pradesh-591813 |access-date=22 June 2026 |ref={{harvid|The Sentinel|2022}} |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621190222/https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/arunachal-news/ancient-settlements-discovered-in-a-jungle-of-papum-pare-district-in-arunachal-pradesh-591813 |archive-date=21 June 2026 }}</ref> গৱেষকসকলে এই দুৰ্গাৱশেষসমূহক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="Barua1933">{{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Calcutta |year=1933 |pages=271–272 |quote=It is therefore evident that the ruins near Sadiya and those on the banks of the Burai river can be assigned to the same period..The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduized dynasty of local rulers who ruled over a small kingdom confined to the north bank of the Brahmaputra and extending from the Burai river to the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala. }}</ref><ref name="Neog1977">{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58–59 |year=1977 |pages=813–820 |jstor=41691751 |quote=If a community of architecture is admitted between fortifications in the Sadiyã region and the Burai river ruins site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of the Darrang district, in the westernmost extent of which the Ãhom conquerors settled the vanquished Chutiyãs in the early part of the 16th century. }}</ref><ref name="Shin2020">{{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 |quote=Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century. }}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ ঐতিহাসিক পুনৰ্গঠনত ৰামঘাট–তাৰাছোৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ এই স্থানটোক ''বুঢ়ৈ'' বুলি উল্লেখ কৰিছিল। গগৈয়ে [[শদিয়া]]ৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ, বুঢ়ৈৰ প্ৰত্নস্থলী আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলৰ ওচৰত অৱস্থিত বুলি তেওঁ চিনাক্ত কৰা নক্সাপৰ্বতৰ শিলত একেধৰণৰ চিহ্ন পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। এই সাদৃশ্যৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল সময়ে সময়ে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশলৈ বিস্তৃত হৈছিল আৰু সংলগ্ন ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পশ্চিমে বিশ্বনাথৰ দিশলৈকে প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi River and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. }}</ref> এই দুৰ্গবেষ্টিত বসতিটোক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ নিৰ্মাণকাৰ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰৰ পাদদেশৰ দুৰ্গশৃংখলাৰ এটা অংশ হিচাপে সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যৰ শাসন সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশেৰে এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী আৰু মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh. }}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> ==অৱস্থান== ৰামঘাট–তাৰাছো দুৰ্গাৱশেষ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সমতল ভূমিৰ উত্তৰৰ পাহাৰৰ পাদদেশত বুঢ়ৈ নদীৰ উপত্যকাত অৱস্থিত। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে প্ৰত্নস্থলীটোৰ অৱস্থান প্ৰায় ২৬°৫৭′ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯৩°২৪′ পূব দ্ৰাঘিমাংশত নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ই সেই সময়ৰ ব্ৰিটিছ অধিকৃত ভূখণ্ডৰ পূৰ্বৰ সীমাৰ ঠিক বাহিৰত অৱস্থিত আছিল। তেওঁলোকে এই অঞ্চলটোক স্বাধীন ''ডফলা দেশ'' বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ঔপনিৱেশিক নথিপত্ৰত ব্যৱহৃত ''ডফলা'' নামটো বৰ্তমান সাধাৰণতে [[নিচি জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত জনগোষ্ঠীসমূহক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Buroi Fortifications Map.jpg|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত প্ৰকাশিত বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ মানচিত্ৰ।]] বুঢ়ৈ নদী নিম্ন হিমালয়ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ এটা অংশৰ জল নিষ্কাশন কৰি বিহালীমুখৰ পূবফালে ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হয়। বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে গোমিৰি ঘাটৰ পৰা পাহাৰৰ পাদদেশেৰে চিংলি চাহ বাগিচাৰ মাজেৰে যোৱা এটা পথেৰে বুঢ়ৈ নদীৰ উজনি অংশলৈ যোৱা হৈছিল। ঋতুভেদে নদীৰ পাৰেদি হাতীৰে আৰু যথেষ্ট কষ্টেৰে ঘোঁৰাৰেও অঞ্চলটোলৈ যাব পৰা গৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ বিৱৰণ অনুসৰি, পাপুম পাৰে জিলাৰ তাৰাছো চক্ৰৰ অন্তৰ্গত ৰামঘাটৰ জংঘলত এই প্ৰত্নাৱশেষসমূহ ২০ একৰতকৈ অধিক ভূমি সামৰি বিস্তৃত হৈ আছে।<ref name="Sentinel2022"/> ==ইতিহাস== গৱেষকসকলে বুঢ়ৈৰ দুৰ্গাৱশেষসমূহক চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। বুঢ়ৈত পোৱা বালিশিলৰ খণ্ডসমূহত গভীৰভাৱে খোদিত চিহ্ন আৰু কেপ্টেইন এছ. এফ. হান্নেই শদিয়াৰ শিলত লিপিবদ্ধ কৰা অনুৰূপ চিহ্নৰ মাজত সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে বুঢ়ৈ আৰু শদিয়াৰ প্ৰত্নাৱশেষসমূহ একে সময়কাল আৰু একে শাসকসকলৰ অধীনৰ নিৰ্মাণ হ'ব পাৰে বুলি যুক্তি আগবঢ়াইছে।<ref name="Barua1933"/><ref name="Neog1977"/><ref name="Shin2020"/> সেয়েহে এই দুৰ্গসমূহক চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰাৰ ব্যাখ্যা ঐতিহাসিক বিশ্লেষণ, নিৰ্মাণশৈলীৰ সাদৃশ্য, শিলৰ গাঁথনিৰ মিল, নিৰ্মাতাসকলৰ অনুৰূপ চিহ্ন আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰৰ পাহাৰীয়া পাদদেশত প্ৰত্নস্থলীটোৰ অৱস্থান—এই সকলোবোৰ প্ৰমাণৰ সমন্বয়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। বুঢ়ৈ–ৰামঘাট দুৰ্গাৱশেষৰ নিৰ্মাতাসকলৰ পৰিচয় নিশ্চিত কৰা কোনো শিলালিপি এতিয়ালৈকে উদ্ধাৰ হোৱা বুলি প্ৰতিবেদন প্ৰকাশিত হোৱা নাই। ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ সাদৃশ্য== বুঢ়ৈ–ৰামঘাট প্ৰত্নস্থলীৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা কোনো শিলালিপিয়ে ইয়াৰ নিৰ্মাতাসকলক চিনাক্ত নকৰিলেও ইয়াৰ শিলৰ গাঁথনি, চিহ্নযুক্ত শিল, বসতিৰ অৱশেষ আৰু শিল-ইটাৰ সংমিশ্ৰিত নিৰ্মাণশৈলীক অসম–অৰুণাচল পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত আৰু পৰম্পৰাগতভাৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। এই সাদৃশ্যসমূহে নিজে পোনপটীয়াকৈ কোনো নিৰ্দিষ্ট ৰাজবংশৰ নিৰ্মাণকাৰ্য প্ৰমাণ নকৰে, কিন্তু একে বৃহত্তৰ স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত হিচাপে প্ৰত্নস্থলীটোক বিবেচনা কৰাৰ বস্তুগত ভিত্তি আগবঢ়ায়। বুঢ়ৈৰ প্ৰধান প্ৰাচীৰখনত ব্যৱহৃত বহুতো মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডৰ বাহিৰৰ পৃষ্ঠত গভীৰভাৱে খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন আছে। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে এই চিহ্নসমূহক নিৰ্মাতা বা শিলৰ মিস্ত্ৰীসকলৰ চিহ্ন বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল। তেওঁলোকে উল্লেখ কৰিছিল যে এই চিহ্নসমূহৰ কিছুমান কেপ্টেইন এছ. এফ. হান্নেই শদিয়াৰ ওচৰৰ দুৰ্গাৱশেষসমূহত ব্যৱহৃত কটা শিলত লিপিবদ্ধ কৰা চিহ্নৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ।<ref name="EdwardsMann1904"/> পৰৱৰ্তী সময়ত কে. এল. বৰুৱাই এই চিহ্নসমূহৰ মাজত প্ৰকাশিত সাদৃশ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বুঢ়ৈ আৰু শদিয়াৰ দুৰ্গাৱশেষসমূহ একে ঐতিহাসিক সময়কাল আৰু নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত বুলি যুক্তি আগবঢ়াইছিল।<ref name="Barua1933"/> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহতো একেধৰণৰ শিলৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন পোৱা গৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ চাৰিসীমাৰ প্ৰাচীৰ, মালিনীথান, নক্সাপৰ্বত আৰু শদিয়াৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহ—যেনে ইটা-শিলেৰে নিৰ্মিত এটা পুখুৰী আৰু বুঢ়াবুঢ়ী থান—অন্তৰ্ভুক্ত। নক্সাপৰ্বতত মসৃণকৈ কটা শিল, নিৰ্মাণৰ বিভিন্ন অংশ আৰু শিলৰ খুঁটাত চল্লিশটাতকৈও অধিক খোদিত চিহ্ন চিনাক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰে কেইবাটাও চিহ্ন মালিনীথান আৰু অসম–অৰুণাচল পাহাৰৰ পাদদেশৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহত পোৱা চিহ্নৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> ২০২২ চনৰ ৰামঘাটৰ খননকাৰ্যতো শিলৰ খণ্ডত খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন আৰু আৰ্হি পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ধনু-কাঁড় আৰু ত্ৰিশূলৰ সংযুক্ত আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা চিহ্নো আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ ঐতিহাসিক পুনৰ্গঠনত ৰামঘাট–তাৰাছোৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ বিশেষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ এই স্থানটোক ''বুঢ়ৈ'' নামেৰে উল্লেখ কৰিছিল। গগৈয়ে শদিয়া, বুঢ়ৈ আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলৰ ওচৰত তেওঁ চিনাক্ত কৰা নক্সাপৰ্বতৰ শিলত অনুৰূপ চিহ্ন পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। এই সাদৃশ্যৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্য সময়ে সময়ে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশ সামৰি পশ্চিমে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিশ্বনাথৰ দিশলৈকে বিস্তৃত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21"/> ২০২২ চনৰ ৰামঘাটৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধানত দুৰ্গবেষ্টিত অঞ্চলৰ ভিতৰত প্ৰাচীন বসতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ খুঁটা বা স্তম্ভৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="Sentinel2022"/> বুঢ়ৈ–ৰামঘাটৰ মূল বাসগৃহসমূহৰ ওপৰৰ গাঁথনি এতিয়ালৈকে সম্পূৰ্ণৰূপে উদ্ধাৰ হোৱা নাই যদিও এই শিলৰ ভিত্তি বা খুঁটাসমূহক নক্সাপৰ্বতত পোৱা অনুৰূপ শিলৰ খুঁটাৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি। নক্সাপৰ্বতৰ খুঁটাসমূহক মাটিৰ পৰা ওপৰত তুলি নিৰ্মাণ কৰা বাসগৃহ বা চাংঘৰৰ সমৰ্থক খুঁটা হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–166, 169–170}}</ref> ৰামঘাটত পোৱা ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তিসমূহক ভীষ্মকনগৰ, ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ, নক্সাপৰ্বত আৰু গোমচিৰ দৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰৰ পাদদেশৰ বসতিস্থলসমূহত পোৱা ইটা আৰু শিলৰ ভিত্তিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি।<ref name="Tada2011p163">{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref> ৰামঘাটৰ পৰা কেইমাইলমান পূবফালে আপাৰ বালিজান অঞ্চলতো অনুৰূপ এটা ইটাৰ ভিত্তি উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। [[File:Medieval Brick plinth of a house from Upper Balijan.jpg|thumb|ৰামঘাটৰ পৰা কেইমাইলমান দূৰৰ আপাৰ বালিজান অঞ্চলত পোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তি।]] বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ নিৰ্মাণত একাধিক নিৰ্মাণসামগ্ৰীৰ সংমিশ্ৰিত পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ২০২২ চনৰ খননকাৰ্যত শিলৰ খণ্ড আৰু পোৰা ইটাৰে নিৰ্মিত এটা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ পোৱা গৈছিল, যাৰ ভিতৰৰ অংশ মাটি আৰু ডাঙৰ শিলেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি ইটা, আয়তাকাৰ শিলৰ খণ্ড আৰু শিলৰ ফলকেৰে নিৰ্মিত প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষো পোৱা গৈছিল। সমীক্ষাত প্ৰাচীৰৰ ওপৰৰ অংশৰ চাৰিওফালে ইটা সিঁচৰতি হৈ থকা দেখা গৈছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত এই ইটাসমূহৰ ঘনত্ব আটাইতকৈ বেছি আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> ১৯০৪ চনৰ প্ৰতিবেদনত ''এ প্ৰাচীৰ'' (''Wall A'')ক সুন্দৰকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে বাহিৰৰ ফালে আৱৰণ দিয়া আৰু ভিতৰৰ অংশ নদীৰ শিলেৰে পূৰ কৰা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। কিছুমান স্থানত প্ৰাচীৰৰ ভিতৰফালে চেপেটা, টাইলৰ সদৃশ ইটা ব্যৱহাৰ কৰি গাঁথনিটো শক্তিশালী কৰা হৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> এইদৰে কটা শিলৰ সৈতে ইটা ব্যৱহাৰ কৰা আৰু ভিতৰৰ অংশ ভগ্নশিল বা মাটিৰে পূৰ কৰা নিৰ্মাণপদ্ধতি ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ, [[ইটা দুৰ্গ]] আৰু [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ দৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত প্ৰত্নস্থলীসমূহত দেখা পোৱা বৃহত্তৰ শিল-ইটাৰ নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ। ভীষ্মকনগৰৰ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰসমূহৰ ওপৰতো ইটাৰ স্তৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, যদিও ইয়াত শিল ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল। আনহাতে নক্সাপৰ্বতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত ইটা আৰু শিলৰ ভিত্তি, ইটা বা শিলৰ স্তৰসমূহৰ মাজত ব্যৱহৃত ডাঙৰ শিল আৰু মাটি তথা শিলেৰে নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="Tada2011p163"/> এই তথ্যসমূহ একেলগে বিবেচনা কৰিলে ৰামঘাট–তাৰাছো প্ৰত্নস্থলী মধ্যযুগৰ অন্তিম পৰ্বত পূব হিমালয়ৰ পাহাৰৰ পাদদেশত বিকশিত হোৱা একে বৃহত্তৰ সাংস্কৃতিক আৰু স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। icjslrc41ipugunguo4edm0s0kecl15 649011 649009 2026-11-01T20:58:49Z Ananya Taye 28065 649011 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|ভাৰতৰ অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থিত দুৰ্গবেষ্টিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থল}} {{Infobox ancient site | name = ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ | alternate_name = বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষ (Buroi Fortifications) | image = | alt = ৰামঘাট–তাৰাছোত পুনৰুদ্ধাৰৰ পিছত প্ৰৱেশদ্বাৰ | caption = ৰামঘাট–তাৰাছোত পুনৰুদ্ধাৰৰ পিছত প্ৰৱেশদ্বাৰ | map_alt = অৰুণাচল প্ৰদেশত ৰামঘাট–তাৰাছো দুৰ্গাৱশেষৰ অৱস্থান | map_type = India Arunachal Pradesh | map_caption = অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থান | coordinates = {{coord|26|57|33.95|N|93|24|20.26|E|region:IN_type:landmark|display=inline}} | location = ৰামঘাট, তাৰাছো, [[পাপুমপাৰে জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = দুৰ্গবেষ্টিত বসতিস্থলী | part_of = | length = | width = | height = | area = ২০ একৰতকৈ অধিক | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Gogoi1994p21"/><ref name="Barua1933"/> | material = বালিশিল, পোৰা ইটা, নদীৰ শিল আৰু মাটিৰ গাঁথনি | built = ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="Sentinel2022"/> | abandoned = | epochs = মধ্যযুগ | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯০৩ চনত সমীক্ষা; ২০২২ চনত খননকাৰ্য | archaeologists = ৱাল্টাৰ এন. এডৱাৰ্ডছ, হেৰল্ড এইচ. মান; অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰাজ্যিক গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগ | condition = ধ্বংসাৱশেষ | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ''' (ইংৰাজী: ''Ramghat–Tarasso ruins'' অথবা ''Buroi fortifications''), যাক '''বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষ''' বুলিও জনা যায়, ভাৰতৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাপুম পাৰে জিলাৰ তাৰাছো চক্ৰৰ অন্তৰ্গত ৰামঘাটত অৱস্থিত এটা দুৰ্গবেষ্টিত বসতিৰ অৱশেষ। এই প্ৰত্নস্থলী অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ওচৰত বুঢ়ৈ নদীৰ কাষৰ পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত। প্ৰত্নতাত্ত্বিক সমীক্ষাসমূহত ইয়াত বিস্তৃত মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ইটাৰ গাঁথনি, ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তি আৰু চাংঘৰৰ শিলৰ খুঁটাৰ অৱশেষ পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="EdwardsMann1904">{{cite journal |last1=Edwards |first1=Walter N. |last2=Mann |first2=Harold H. |title=An Ancient Assamese Fortification and the Legends Relating Thereto |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=3 |year=1904 |pages=254–261 |url=https://archive.org/stream/journalofasiatic731calc/journalofasiatic731calc_djvu.txt |access-date=22 June 2026 }}</ref><ref name="Sentinel2022">{{cite news |title=Ancient settlements discovered in a jungle of Papum Pare district in Arunachal Pradesh |work=The Sentinel |date=13 May 2022 |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/arunachal-news/ancient-settlements-discovered-in-a-jungle-of-papum-pare-district-in-arunachal-pradesh-591813 |access-date=22 June 2026 |ref={{harvid|The Sentinel|2022}} |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621190222/https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/arunachal-news/ancient-settlements-discovered-in-a-jungle-of-papum-pare-district-in-arunachal-pradesh-591813 |archive-date=21 June 2026 }}</ref> গৱেষকসকলে এই দুৰ্গাৱশেষসমূহক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="Barua1933">{{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Calcutta |year=1933 |pages=271–272 |quote=It is therefore evident that the ruins near Sadiya and those on the banks of the Burai river can be assigned to the same period..The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduized dynasty of local rulers who ruled over a small kingdom confined to the north bank of the Brahmaputra and extending from the Burai river to the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala. }}</ref><ref name="Neog1977">{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58–59 |year=1977 |pages=813–820 |jstor=41691751 |quote=If a community of architecture is admitted between fortifications in the Sadiyã region and the Burai river ruins site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of the Darrang district, in the westernmost extent of which the Ãhom conquerors settled the vanquished Chutiyãs in the early part of the 16th century. }}</ref><ref name="Shin2020">{{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 |quote=Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century. }}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ ঐতিহাসিক পুনৰ্গঠনত ৰামঘাট–তাৰাছোৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ এই স্থানটোক ''বুঢ়ৈ'' বুলি উল্লেখ কৰিছিল। গগৈয়ে [[শদিয়া]]ৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ, বুঢ়ৈৰ প্ৰত্নস্থলী আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলৰ ওচৰত অৱস্থিত বুলি তেওঁ চিনাক্ত কৰা নক্সাপৰ্বতৰ শিলত একেধৰণৰ চিহ্ন পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। এই সাদৃশ্যৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল সময়ে সময়ে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশলৈ বিস্তৃত হৈছিল আৰু সংলগ্ন ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পশ্চিমে বিশ্বনাথৰ দিশলৈকে প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi River and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. }}</ref> এই দুৰ্গবেষ্টিত বসতিটোক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ নিৰ্মাণকাৰ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰৰ পাদদেশৰ দুৰ্গশৃংখলাৰ এটা অংশ হিচাপে সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যৰ শাসন সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশেৰে এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী আৰু মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh. }}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> ==অৱস্থান== ৰামঘাট–তাৰাছো দুৰ্গাৱশেষ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সমতল ভূমিৰ উত্তৰৰ পাহাৰৰ পাদদেশত বুঢ়ৈ নদীৰ উপত্যকাত অৱস্থিত। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে প্ৰত্নস্থলীটোৰ অৱস্থান প্ৰায় ২৬°৫৭′ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯৩°২৪′ পূব দ্ৰাঘিমাংশত নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ই সেই সময়ৰ ব্ৰিটিছ অধিকৃত ভূখণ্ডৰ পূৰ্বৰ সীমাৰ ঠিক বাহিৰত অৱস্থিত আছিল। তেওঁলোকে এই অঞ্চলটোক স্বাধীন ''ডফলা দেশ'' বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ঔপনিৱেশিক নথিপত্ৰত ব্যৱহৃত ''ডফলা'' নামটো বৰ্তমান সাধাৰণতে [[নিচি জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত জনগোষ্ঠীসমূহক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Buroi Fortifications Map.jpg|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত প্ৰকাশিত বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ মানচিত্ৰ।]] বুঢ়ৈ নদী নিম্ন হিমালয়ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ এটা অংশৰ জল নিষ্কাশন কৰি বিহালীমুখৰ পূবফালে ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হয়। বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে গোমিৰি ঘাটৰ পৰা পাহাৰৰ পাদদেশেৰে চিংলি চাহ বাগিচাৰ মাজেৰে যোৱা এটা পথেৰে বুঢ়ৈ নদীৰ উজনি অংশলৈ যোৱা হৈছিল। ঋতুভেদে নদীৰ পাৰেদি হাতীৰে আৰু যথেষ্ট কষ্টেৰে ঘোঁৰাৰেও অঞ্চলটোলৈ যাব পৰা গৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ বিৱৰণ অনুসৰি, পাপুম পাৰে জিলাৰ তাৰাছো চক্ৰৰ অন্তৰ্গত ৰামঘাটৰ জংঘলত এই প্ৰত্নাৱশেষসমূহ ২০ একৰতকৈ অধিক ভূমি সামৰি বিস্তৃত হৈ আছে।<ref name="Sentinel2022"/> ==ইতিহাস== গৱেষকসকলে বুঢ়ৈৰ দুৰ্গাৱশেষসমূহক চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। বুঢ়ৈত পোৱা বালিশিলৰ খণ্ডসমূহত গভীৰভাৱে খোদিত চিহ্ন আৰু কেপ্টেইন এছ. এফ. হান্নেই শদিয়াৰ শিলত লিপিবদ্ধ কৰা অনুৰূপ চিহ্নৰ মাজত সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে বুঢ়ৈ আৰু শদিয়াৰ প্ৰত্নাৱশেষসমূহ একে সময়কাল আৰু একে শাসকসকলৰ অধীনৰ নিৰ্মাণ হ'ব পাৰে বুলি যুক্তি আগবঢ়াইছে।<ref name="Barua1933"/><ref name="Neog1977"/><ref name="Shin2020"/> সেয়েহে এই দুৰ্গসমূহক চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰাৰ ব্যাখ্যা ঐতিহাসিক বিশ্লেষণ, নিৰ্মাণশৈলীৰ সাদৃশ্য, শিলৰ গাঁথনিৰ মিল, নিৰ্মাতাসকলৰ অনুৰূপ চিহ্ন আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰৰ পাহাৰীয়া পাদদেশত প্ৰত্নস্থলীটোৰ অৱস্থান—এই সকলোবোৰ প্ৰমাণৰ সমন্বয়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। বুঢ়ৈ–ৰামঘাট দুৰ্গাৱশেষৰ নিৰ্মাতাসকলৰ পৰিচয় নিশ্চিত কৰা কোনো শিলালিপি এতিয়ালৈকে উদ্ধাৰ হোৱা বুলি প্ৰতিবেদন প্ৰকাশিত হোৱা নাই। ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ সাদৃশ্য== বুঢ়ৈ–ৰামঘাট প্ৰত্নস্থলীৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা কোনো শিলালিপিয়ে ইয়াৰ নিৰ্মাতাসকলক চিনাক্ত নকৰিলেও ইয়াৰ শিলৰ গাঁথনি, চিহ্নযুক্ত শিল, বসতিৰ অৱশেষ আৰু শিল-ইটাৰ সংমিশ্ৰিত নিৰ্মাণশৈলীক অসম–অৰুণাচল পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত আৰু পৰম্পৰাগতভাৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। এই সাদৃশ্যসমূহে নিজে পোনপটীয়াকৈ কোনো নিৰ্দিষ্ট ৰাজবংশৰ নিৰ্মাণকাৰ্য প্ৰমাণ নকৰে, কিন্তু একে বৃহত্তৰ স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত হিচাপে প্ৰত্নস্থলীটোক বিবেচনা কৰাৰ বস্তুগত ভিত্তি আগবঢ়ায়। বুঢ়ৈৰ প্ৰধান প্ৰাচীৰখনত ব্যৱহৃত বহুতো মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডৰ বাহিৰৰ পৃষ্ঠত গভীৰভাৱে খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন আছে। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে এই চিহ্নসমূহক নিৰ্মাতা বা শিলৰ মিস্ত্ৰীসকলৰ চিহ্ন বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল। তেওঁলোকে উল্লেখ কৰিছিল যে এই চিহ্নসমূহৰ কিছুমান কেপ্টেইন এছ. এফ. হান্নেই শদিয়াৰ ওচৰৰ দুৰ্গাৱশেষসমূহত ব্যৱহৃত কটা শিলত লিপিবদ্ধ কৰা চিহ্নৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ।<ref name="EdwardsMann1904"/> পৰৱৰ্তী সময়ত কে. এল. বৰুৱাই এই চিহ্নসমূহৰ মাজত প্ৰকাশিত সাদৃশ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বুঢ়ৈ আৰু শদিয়াৰ দুৰ্গাৱশেষসমূহ একে ঐতিহাসিক সময়কাল আৰু নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত বুলি যুক্তি আগবঢ়াইছিল।<ref name="Barua1933"/> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহতো একেধৰণৰ শিলৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন পোৱা গৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ চাৰিসীমাৰ প্ৰাচীৰ, মালিনীথান, নক্সাপৰ্বত আৰু শদিয়াৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহ—যেনে ইটা-শিলেৰে নিৰ্মিত এটা পুখুৰী আৰু বুঢ়াবুঢ়ী থান—অন্তৰ্ভুক্ত। নক্সাপৰ্বতত মসৃণকৈ কটা শিল, নিৰ্মাণৰ বিভিন্ন অংশ আৰু শিলৰ খুঁটাত চল্লিশটাতকৈও অধিক খোদিত চিহ্ন চিনাক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰে কেইবাটাও চিহ্ন মালিনীথান আৰু অসম–অৰুণাচল পাহাৰৰ পাদদেশৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহত পোৱা চিহ্নৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> ২০২২ চনৰ ৰামঘাটৰ খননকাৰ্যতো শিলৰ খণ্ডত খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন আৰু আৰ্হি পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ধনু-কাঁড় আৰু ত্ৰিশূলৰ সংযুক্ত আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা চিহ্নো আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ ঐতিহাসিক পুনৰ্গঠনত ৰামঘাট–তাৰাছোৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ বিশেষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ এই স্থানটোক ''বুঢ়ৈ'' নামেৰে উল্লেখ কৰিছিল। গগৈয়ে শদিয়া, বুঢ়ৈ আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলৰ ওচৰত তেওঁ চিনাক্ত কৰা নক্সাপৰ্বতৰ শিলত অনুৰূপ চিহ্ন পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। এই সাদৃশ্যৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্য সময়ে সময়ে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশ সামৰি পশ্চিমে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিশ্বনাথৰ দিশলৈকে বিস্তৃত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21"/> ২০২২ চনৰ ৰামঘাটৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধানত দুৰ্গবেষ্টিত অঞ্চলৰ ভিতৰত প্ৰাচীন বসতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ খুঁটা বা স্তম্ভৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="Sentinel2022"/> বুঢ়ৈ–ৰামঘাটৰ মূল বাসগৃহসমূহৰ ওপৰৰ গাঁথনি এতিয়ালৈকে সম্পূৰ্ণৰূপে উদ্ধাৰ হোৱা নাই যদিও এই শিলৰ ভিত্তি বা খুঁটাসমূহক নক্সাপৰ্বতত পোৱা অনুৰূপ শিলৰ খুঁটাৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি। নক্সাপৰ্বতৰ খুঁটাসমূহক মাটিৰ পৰা ওপৰত তুলি নিৰ্মাণ কৰা বাসগৃহ বা চাংঘৰৰ সমৰ্থক খুঁটা হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–166, 169–170}}</ref> ৰামঘাটত পোৱা ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তিসমূহক [[ভীষ্মকনগৰ]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত আৰু [[গোম্চি]]ৰ দৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰৰ পাদদেশৰ বসতিস্থলসমূহত পোৱা ইটা আৰু শিলৰ ভিত্তিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি।<ref name="Tada2011p163">{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref> ৰামঘাটৰ পৰা কেইমাইলমান পূবফালে আপাৰ বালিজান অঞ্চলতো অনুৰূপ এটা ইটাৰ ভিত্তি উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। [[File:Medieval Brick plinth of a house from Upper Balijan.jpg|thumb|ৰামঘাটৰ পৰা কেইমাইলমান দূৰৰ আপাৰ বালিজান অঞ্চলত পোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তি।]] বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ নিৰ্মাণত একাধিক নিৰ্মাণসামগ্ৰীৰ সংমিশ্ৰিত পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ২০২২ চনৰ খননকাৰ্যত শিলৰ খণ্ড আৰু পোৰা ইটাৰে নিৰ্মিত এটা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ পোৱা গৈছিল, যাৰ ভিতৰৰ অংশ মাটি আৰু ডাঙৰ শিলেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি ইটা, আয়তাকাৰ শিলৰ খণ্ড আৰু শিলৰ ফলকেৰে নিৰ্মিত প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষো পোৱা গৈছিল। সমীক্ষাত প্ৰাচীৰৰ ওপৰৰ অংশৰ চাৰিওফালে ইটা সিঁচৰতি হৈ থকা দেখা গৈছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত এই ইটাসমূহৰ ঘনত্ব আটাইতকৈ বেছি আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> ১৯০৪ চনৰ প্ৰতিবেদনত ''এ প্ৰাচীৰ'' (''Wall A'')ক সুন্দৰকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে বাহিৰৰ ফালে আৱৰণ দিয়া আৰু ভিতৰৰ অংশ নদীৰ শিলেৰে পূৰ কৰা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। কিছুমান স্থানত প্ৰাচীৰৰ ভিতৰফালে চেপেটা, টাইলৰ সদৃশ ইটা ব্যৱহাৰ কৰি গাঁথনিটো শক্তিশালী কৰা হৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> এইদৰে কটা শিলৰ সৈতে ইটা ব্যৱহাৰ কৰা আৰু ভিতৰৰ অংশ ভগ্নশিল বা মাটিৰে পূৰ কৰা নিৰ্মাণপদ্ধতি [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], [[ইটা দুৰ্গ]] আৰু [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ দৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত প্ৰত্নস্থলীসমূহত দেখা পোৱা বৃহত্তৰ শিল-ইটাৰ নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ। [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰসমূহৰ ওপৰতো ইটাৰ স্তৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, যদিও ইয়াত শিল ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল। আনহাতে নক্সাপৰ্বতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত ইটা আৰু শিলৰ ভিত্তি, ইটা বা শিলৰ স্তৰসমূহৰ মাজত ব্যৱহৃত ডাঙৰ শিল আৰু মাটি তথা শিলেৰে নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="Tada2011p163"/> এই তথ্যসমূহ একেলগে বিবেচনা কৰিলে ৰামঘাট–তাৰাছো প্ৰত্নস্থলী মধ্যযুগৰ অন্তিম পৰ্বত পূব হিমালয়ৰ পাহাৰৰ পাদদেশত বিকশিত হোৱা একে বৃহত্তৰ সাংস্কৃতিক আৰু স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। ==স্থাপত্য== ===প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ=== বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাত মাটি, ইটা আৰু শিলৰ সংমিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে বাহিৰৰ আৱৰণ নিৰ্মাণ কৰা কেইবাখনো প্ৰধান প্ৰাচীৰৰ বিৱৰণ লিপিবদ্ধ কৰিছিল। কেইবাটাও স্থানত প্ৰাচীৰৰ ভিতৰফালে চেপেটা, টাইলৰ সদৃশ ইটাৰে গাঁথনি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। প্ৰাচীৰখনৰ এটা অংশত প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল আৰু সেই স্থানতো ইটাৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল। দুৰ্গাৱশেষৰ অৱস্থান সামৰিক প্ৰতিৰক্ষাৰ বাবে সুবিধাজনক আছিল। বুঢ়ৈ নদীয়ে এটা দিশত প্ৰাকৃতিক বাধাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। আনহাতে ঠিয় পাহাৰ আৰু শিলৰ থিয় ঢালসমূহৰ বাবে আন দিশত কৃত্ৰিম প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা নিৰ্মাণৰ প্ৰয়োজন তুলনামূলকভাৱে কম আছিল। ''এ প্ৰাচীৰ'' (''Wall A'') সমতল ভূমিৰ ফালে মুখ কৰি আছিল। আনহাতে ''বি প্ৰাচীৰ'' (''Wall B'') পাহাৰৰ পাদদেশত নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত এটা ওখ পাৰৰ পৰা নদীখনৰ দিশলৈ মুখ কৰি আছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ খননকাৰ্যতো শিল আৰু ইটাৰ সংমিশ্ৰণেৰে নিৰ্মিত এটা দুৰ্গবেষ্টিত অঞ্চল চিনাক্ত কৰা হৈছিল। উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু বসতিৰ অৱশেষসমূহে এই প্ৰত্নস্থলীটো কেৱল এখন বিচ্ছিন্ন প্ৰাচীৰ নহৈ এটা বৃহত্তৰ বসতি-বিন্যাসৰ অংশ আছিল বুলি সূচায়।<ref name="Sentinel2022"/> [[File:Buroi Fortifications 2.jpg|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত প্ৰকাশিত বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ আলোকচিত্ৰ।]] ===শিলৰ গাঁথনি=== ''এ প্ৰাচীৰ'' (''Wall A'') মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই শিলসমূহৰ দৈৰ্ঘ্য সাধাৰণতে ১২ৰ পৰা ১৪ ইঞ্চি আৰু প্ৰস্থ তথা গভীৰতা ৮ৰ পৰা ১০ ইঞ্চিৰ ভিতৰত আছিল। কিছুমান সৰু শিলৰ খণ্ডও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যাৰ কিছুমানৰ আকাৰ প্ৰায় চাৰি ইঞ্চি বৰ্গাকাৰ আছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে উল্লেখ কৰিছিল যে আকাৰ যিয়েই নহওক, ব্যৱহৃত সকলো শিলৰ খণ্ড মসৃণকৈ কাটি প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> প্ৰাচীৰখনৰ বাহিৰৰ বালিশিলৰ আৱৰণ অতি নিখুঁতভাৱে খাপ খুৱাই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰৰ অংশ ঢিলা নদীৰ শিলেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। কিছুমান স্থানত ভিতৰফালে ইটাৰ গাঁথনিৰে শিলৰ নিৰ্মাণক অধিক শক্তিশালী কৰা হৈছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে এই ইটাসমূহক চেপেটা আৰু টাইলৰ সদৃশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ ক্ষেত্ৰসমীক্ষাত ৰামঘাটৰ প্ৰাচীন বসতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ স্তূপ বা খুঁটা পোৱা গৈছিল। প্ৰতিবেদনখনত এই গাঁথনিসমূহৰ সম্পূৰ্ণ পৰিকল্পনাচিত্ৰ দিয়া হোৱা নাছিল যদিও প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভগ্নাৱশেষ আঁতৰোৱাৰ সময়ত উন্মুক্ত হোৱা শিলৰ স্তূপৰ কিছুমান অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Sentinel2022"/> ব্যাসকুণ্ড আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান চলোৱা হৈছিল। ইয়াত শিলৰ খটখটীৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল। এই প্ৰত্নস্থলীত এটা ভগা শিৱলিংগ, মাটিৰ পাত্ৰৰ ভগ্নাংশ আৰু এটা ছীলমোহৰ লগোৱা গোলাকাৰ বস্তু (''sealing ball'')ও উদ্ধাৰ হৈছিল। এই আবিষ্কাৰসমূহে অঞ্চলটোত ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান আৰু স্থায়ী বসতিৰ উপস্থিতিৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="Sentinel2022"/> ===ইটাৰ গাঁথনি=== ''এ প্ৰাচীৰ''ৰ দুটা স্থানত আৰু প্ৰাচীৰখনৰ এটা প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত ইটাৰ গাঁথনি পোৱা গৈছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ মতে, বুঢ়ৈৰ ইটাসমূহ সম্ভৱতঃ স্থানীয়ভাৱে নিৰ্মিত আছিল। তেওঁলোকে উল্লেখ কৰিছিল যে এই ইটাসমূহৰ গঠন বালিময়, সমতল ভূমিত নিৰ্মিত বহু ইটাতকৈ কোমল আৰু স্থানীয়ভাৱে উপলব্ধ সামগ্ৰীৰে প্ৰস্তুত কৰা যেন দেখা গৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ খননকাৰ্যত শিলৰ খণ্ড, পোৰা ইটা আৰু শিলৰ ফলকেৰে নিৰ্মিত আন এটা প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰৰ পথটো ২.৮৩ মিটাৰ বহল আছিল। এই জোখে দুৰ্গবেষ্টিত অঞ্চলটোলৈ প্ৰৱেশৰ বাবে এটা যথেষ্ট বৃহৎ দ্বাৰ আছিল বুলি সূচায়।<ref name="Sentinel2022"/> ইয়াৰ উপৰি ৰামঘাট অঞ্চলত ইটাৰে নিৰ্মিত ঘৰৰ ভিত্তিও পোৱা গৈছিল। গৱেষক দলটোৱে বালিজান চক্ৰতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান আৰু খননকাৰ্য চলাইছিল। আপাৰ বালিজান অঞ্চলত তেওঁলোকে ইটাৰে নিৰ্মিত গাঁথনিৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ কৰিছিল। ইটাৰে নিৰ্মিত এটা পদপথে এই গাঁথনিসমূহ সংযোগ কৰিছিল। পথটো প্ৰথমে পূবৰ পৰা পশ্চিমলৈ আৰু তাৰ পিছত উত্তৰ দিশলৈ গৈছিল। ===শিলৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন=== ''এ প্ৰাচীৰ''ত ব্যৱহৃত বহুতো বালিশিলৰ খণ্ডৰ বাহিৰৰ পৃষ্ঠত গভীৰভাৱে খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন পোৱা গৈছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে এই চিহ্নসমূহক নিৰ্মাতা বা শিলৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল। তেওঁলোকে উল্লেখ কৰিছিল যে তেওঁলোকৰ চিত্ৰত দেখুওৱা চিহ্নসমূহৰ ভিতৰত এটা বিশেষ চিহ্ন তুলনামূলকভাৱে অধিক প্ৰচলিত আছিল। অৱশ্যে সেই চিত্ৰখন কোনো নিৰ্দিষ্ট শিলৰ গোটৰ হুবহু প্ৰতিলিপি নাছিল; ই বিভিন্ন চিহ্নৰ মাজৰ পৰা নিৰ্বাচিত কিছুমান আৰ্হিৰ ব্যাখ্যামূলক চিত্ৰহে আছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ ৰামঘাটৰ অনুসন্ধানতো শিলৰ খণ্ডত খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন আৰু নক্সা পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ধনু-কাঁড় আৰু ত্ৰিশূলৰ সংযুক্ত আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা চিহ্নসমূহো আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> [[File:Mason marks Buroi.png|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত দেখুওৱা বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ শিলৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নসমূহ।]] ==ওচৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক বৈশিষ্ট্যসমূহ== দুৰ্গাৱশেষৰ পৰা প্ৰায় দুই মাইল উজনিত বুঢ়ৈ নদীৰ বাওঁপাৰত থকা এটা গুহাৰ কথা ডাল্টনে উল্লেখ কৰিছিল। স্থানীয় পৰম্পৰা অনুসৰি, গুহাটো এজন ৰজাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল আৰু ইয়াক উপাসনাস্থলী হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। অৱশ্যে ডাল্টনে গুহাটো সেই সময়ৰ পৰিৱৰ্তিত অৱস্থাত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা বুলি মানিবলৈ সন্দেহ প্ৰকাশ কৰিছিল। নদীৰ খহনীয়াৰ ফলত গুহাটোৰ অধিকাংশ অংশ ক্ষয়প্ৰাপ্ত হৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ডাল্টনে পাহাৰৰ অধিক ওপৰফালে থকা এটা প্ৰাকৃতিক খাঁজ আৰু এটা বৃহৎ শিলৰ গাঁথনিৰ কথাও বৰ্ণনা কৰিছিল। নদীৰ পৰা চালে এই শিলৰ গাঁথনিটো কেইবাটাও মানুহ বা মূৰ্তিৰ সমষ্টিৰ সদৃশ দেখা গৈছিল। অঞ্চলটোত সোণ ধোৱা লোকসকলে এই আকৃতিসমূহক দেৱতা হিচাপে গণ্য কৰি পূজা কৰিছিল বুলি প্ৰতিবেদনত উল্লেখ আছে। কিন্তু ডাল্টনে এই আকৃতিসমূহক প্ৰাকৃতিকভাৱে সৃষ্টি হোৱা দৃষ্টিভ্ৰম বা দৃশ্যগত প্ৰভাৱ বুলি বিবেচনা কৰিছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে উল্লেখ কৰিছিল যে স্থানীয় পৰম্পৰাত দুৰ্গৰ ৰক্ষকৰ সৈতে সম্পৰ্কিত গুহাটোক ''বাদলি কাৰাং'' (''Badli Karang'') বুলি কোৱা হৈছিল। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ''বাদুলিৰ গুহা''।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অভিযানত তাৰাছো চক্ৰৰ অন্তৰ্গত ওচৰৰ ব্যাসকুণ্ড অঞ্চলতো অনুসন্ধান চলোৱা হৈছিল। ইয়াত শিলৰ খটখটীৰ অৱশেষ পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হয়। অৱশ্যে প্ৰতিবেদনখনত ব্যাসকুণ্ড আৰু ৰামঘাটৰ দুৰ্গাৱশেষৰ মাজত কোনো নিৰ্দিষ্ট কালানুক্ৰমিক সম্পৰ্ক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হোৱা নাছিল।<ref>"Archaeological exploration in and around Vyas Kund under Tarasso circle was also conducted and remains of a stone staircase was discovered. Koji informed that further intensive field work and investigation are needed at the jungles of the Ramghat and Vyas Kund areas to unearth more ancient remains." {{harvcol|The Sentinel|2022}}</ref> ==প্ৰত্নস্থলীটোৰ আৱিষ্কাৰ== ===প্ৰাৰম্ভিক বিৱৰণসমূহ=== বুঢ়ৈৰ প্ৰত্নাৱশেষসমূহৰ প্ৰথম প্ৰকাশিত বিৱৰণ কেপ্টেইন ডাল্টনে প্ৰস্তুত কৰিছিল। তেওঁ বুঢ়ৈ নদী হিমালয়ৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ পৰা অসমৰ সমতল ভূমিলৈ নামি অহাৰ কেইমাইলমান আগতে জংঘলৰ মাজত দুৰ্গাৱশেষসমূহ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। ডাল্টনৰ এই বিৱৰণ পৰৱৰ্তী সময়ত এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে তেওঁলোকৰ প্ৰবন্ধত পুনৰ প্ৰকাশ কৰিছিল। ডাল্টনে সুউচ্চ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, গভীৰ পৰিখা আৰু দুৰ্গবেষ্টিত অঞ্চলৰ ভিতৰত ভাল পানী থকা পুখুৰীসমূহৰ সৈতে বৃহৎ মাটিৰ দুৰ্গৰ বৰ্ণনা দিছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পৰা বুঢ়ৈ নদীৰ গিৰিখাতৰ দিশলৈ বিস্তৃত বহল আৰু ওখ কৰি নিৰ্মাণ কৰা পথৰ কথাও উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, এই পথসমূহে নিম্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলত কোনো এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বসতি আছিল বুলি সূচাইছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ডাল্টনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, সেই সময়ত অৱশিষ্ট থকা প্ৰধান শিলৰ প্ৰাচীৰখন প্ৰায় ১০০ গজ দীঘল আৰু যথেষ্ট বহল আছিল। ইয়াক নিখুঁতভাৱে বৰ্গাকাৰ কৰি কটা শিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। প্ৰাচীৰখনত নদীৰ ফালে মুখ কৰা এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল। ভিতৰৰ পৃষ্ঠৰ কিছুমান অংশত ইটাৰ আৱৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। সংলগ্ন পাহাৰটোৰ এটা অংশ সমান কৰি প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল যদিও ডাল্টনে তাত আন কোনো থিয় হৈ থকা অট্টালিকা দেখা পোৱা নাছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ মতে, ডাল্টনৰ অনুসন্ধানৰ পিছত এই দুৰ্গসমূহৰ বিষয়ে স্থানীয় চাহ বাগিচাৰ পৰিচালক আৰু অসমীয়া লোকসকলৰ মাজত থকা জ্ঞান প্ৰায় লোপ পাইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে বুঢ়ৈ নদীৰ ওচৰৰ জংঘলৰ মাজেৰে ভ্ৰমণ কৰাৰ সময়ত প্ৰত্নাৱশেষসমূহ পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰে আৰু ১৯০৩ চনত অধিক বিশদ সমীক্ষা সম্পন্ন কৰে।<ref name="EdwardsMann1904"/> [[File:Buroi Fortifications 1.png|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত প্ৰকাশিত বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ আলোকচিত্ৰ।]] ===১৯০৩–১৯০৪ চনৰ সমীক্ষা=== এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ সমীক্ষাত দুখন প্ৰধান শিলৰ প্ৰাচীৰ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। তেওঁলোকে এই দুখনক ''এ প্ৰাচীৰ'' (''Wall A'') আৰু ''বি প্ৰাচীৰ'' (''Wall B'') বুলি নামকৰণ কৰিছিল। ''এ প্ৰাচীৰ'' তুলনামূলকভাৱে দীঘল আছিল। ইয়াক মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ড অতি নিখুঁতভাৱে খাপ খুৱাই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। অনুসন্ধানকাৰীসকলে উল্লেখ কৰিছিল যে শিলসমূহ ইটোৱে সিটোৰ সৈতে সুদৃঢ়ভাৱে সংযুক্ত কৰা হৈছিল আৰু এই প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণত যথেষ্ট বৃহৎ পৰিসৰৰ পৰিশ্ৰম আৰু সম্পদৰ প্ৰয়োজন হৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> [[File:Buroi Fortifications 3.jpg|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত প্ৰকাশিত বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ আন এখন আলোকচিত্ৰ।]] দ্বিতীয়বাৰৰ পৰীক্ষাত তেওঁলোকে ''এ প্ৰাচীৰ''ৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৩০০ গজ আৰু ডাঠতা প্ৰায় ১০ ফুট বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল। প্ৰাচীৰখন প্ৰায় উত্তৰ-পূবৰ পৰা দক্ষিণ-পশ্চিম দিশলৈ বিস্তৃত আছিল আৰু বুঢ়ৈ নদীৰ সোঁপাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল। প্ৰাচীৰখনৰ ভিতৰৰ অংশ সাধাৰণ নদীৰ শিলেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। আনহাতে বাহিৰৰ অংশ মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে গঠিত আছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> সমীক্ষাকাৰীসকলে এই গাঁথনিক সমতল ভূমিৰ পৰা সম্ভাব্য আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰিবলৈ নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছিল। ইয়াৰ দক্ষিণ দিশটো পাহাৰে প্ৰাকৃতিকভাৱে সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিছিল। উত্তৰ দিশত নদীৰ বিপৰীত পাৰত থকা এটা থিয় শিলাময় ঢালে প্ৰাকৃতিক বাধাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ''এ প্ৰাচীৰ''ৰ পিছফালে এটা পৰিখা আৰু পাহাৰৰ থিয় ঢালৰ দিশলৈ বিস্তৃত ওখ সমতল ভূমি আছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ''বি প্ৰাচীৰ''ক ''এ প্ৰাচীৰ''ৰ এক প্ৰসাৰিত বা পৰিপূৰক অংশ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। এই প্ৰাচীৰখন তুলনামূলকভাৱে অধিক ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থাত আছিল আৰু নদীৰ খহনীয়াৰ ফলত ইয়াৰ কিছু অংশ ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। ইয়াৰ এটা মূৰত সম্ভৱতঃ এটা প্ৰাকৃতিক পানীৰ উৎসক আবৃত কৰি ৰখা হৈছিল। আনটো মূৰ নদীৰ গতিপথৰ ওপৰত অৱস্থিত এটা ওখ পাৰত আছিল, য'ৰ পৰা নদীখনৰ ওপৰত নজৰ ৰাখিব পৰা গৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ===২০২২ চনৰ খননকাৰ্য=== ২০২২ চনত অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ ৰাজ্যিক গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগে ৰামঘাটত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য আৰু ভগ্নাৱশেষ আঁতৰোৱাৰ কাম সম্পন্ন কৰে। এই কাৰ্যৰ ফলত শিলৰ খণ্ড, পোৰা ইটা আৰু ডাঙৰ শিলেৰে নিৰ্মিত ২২৬ মিটাৰ দীঘল এটা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ বা বান্ধৰ লগতে এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ উদ্ধাৰ কৰা হয়।<ref name="Sentinel2022"/> উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰৱেশদ্বাৰটোত আয়তাকাৰ আৰু অৰ্ধগোলাকাৰ শিলৰ খণ্ড, পোৰা ইটা আৰু শিলৰ ফলক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰটোৰ ভিতৰৰ পথৰ প্ৰস্থ প্ৰায় ২.৮৩ মিটাৰ আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> প্ৰতিবেদনখনত উল্লেখ কৰা হৈছে যে প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ সৈতে বিভিন্ন আকাৰৰ পোৰা ইটা আৰু পৃথক আকৃতি তথা মাপৰ শিলৰ খণ্ড পোৱা গৈছিল।<ref name="Sentinel2022"/> প্ৰত্নতাত্ত্বিক দলটোৱে কিছুমান শিলত খোদিত চিহ্ন আৰু নক্সাও লিপিবদ্ধ কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ধনু-কাঁড় আৰু ত্ৰিশূলৰ সংযুক্ত আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা চিহ্ন অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। আন উদ্ধাৰসমূহৰ ভিতৰত এটা ভগা শিৱলিংগ, ছীলমোহৰ লগোৱা গোলাকাৰ বস্তু (''sealing ball''), মাটিৰ পাত্ৰৰ ভগ্নাংশ আৰু বসতিৰ অৱশেষৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ স্তূপ বা খুঁটা অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ভগ্নাৱশেষ আঁতৰোৱাৰ সময়ত উন্মুক্ত হোৱা কিছুমান শিলৰ স্তূপৰ অৱশেষ আংশিকভাৱে সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল।<ref name="Sentinel2022"/> এই খননকাৰ্য ২৪ মাৰ্চ ২০২২ তাৰিখে আৰম্ভ হৈছিল। ৰাজ্যিক গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে উল্লেখ কৰিছিল যে অধিক প্ৰত্নাৱশেষ উদ্ধাৰ আৰু নথিভুক্ত কৰিবলৈ ৰামঘাট আৰু ওচৰৰ ব্যাসকুণ্ড অঞ্চলত পৰৱৰ্তী সময়ত অধিক অনুসন্ধানৰ প্ৰয়োজন হ'ব।<ref name="Sentinel2022"/> ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক গুৰুত্ব== বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষ অসম–অৰুণাচল পাহাৰৰ পাদদেশত এতিয়ালৈকে চিনাক্ত হোৱা শিল আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত বৃহৎ প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। এই প্ৰত্নস্থলীত মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ প্ৰাচীৰ, ইটাৰ আৱৰণ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, পৰিখা, মাটিৰ গাঁথনি, জলব্যৱস্থাপনাৰ বৈশিষ্ট্য, বসতিৰ অৱশেষ আৰু শিলৰ গাঁথনিত খোদিত মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নসমূহ একেলগে পোৱা যায়।<ref name="EdwardsMann1904"/><ref name="Sentinel2022"/> এই প্ৰত্নস্থলীৰ বিশেষ গুৰুত্ব এই কাৰণেও আছে যে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰৰ আন কেইবাটাও দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় প্ৰত্নস্থলীত অনুৰূপ নিৰ্মাণ-পৰম্পৰা পোৱা গৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[ভীষ্মকনগৰ]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], [[গোম্চি]], [[ইটা দুৰ্গ]], [[নক্সাপৰ্বত]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], বুঢ়াবুঢ়ী আৰু শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চল অন্তৰ্ভুক্ত। ৰামঘাট–তাৰাছো দুৰ্গাৱশেষৰ নিৰ্দিষ্ট নিৰ্মাণকাল এতিয়াও নিশ্চিত হোৱা নাই। তথাপিও ইয়াৰ শিলৰ গাঁথনি, ইটাৰ ব্যৱহাৰ, প্ৰতিৰক্ষাৰ পৰিকল্পনা আৰু মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নসমূহৰ সমন্বয়ে পূব হিমালয়ৰ পাহাৰৰ পাদদেশত মধ্যযুগীয় ৰাজ্যগঠন আৰু বসতিৰ বিকাশ অধ্যয়নৰ বাবে এই প্ৰত্নস্থলীক গুৰুত্বপূৰ্ণ কৰি তুলিছে। ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Calcutta |year=1933 }} * {{cite journal |last1=Edwards |first1=Walter N. |last2=Mann |first2=Harold H. |title=An Ancient Assamese Fortification and the Legends Relating Thereto |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=3 |year=1904 |pages=254–261 }} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58–59 |year=1977 |pages=813–820 |jstor=41691751 }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 }} * {{cite thesis |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh (upto 16th Century) |type=PhD thesis |publisher=Rajiv Gandhi University |location=Doimukh |year=2011 |url=https://airs.org.in/wp-content/uploads/2024/08/history-tage-tada-compressed.pdf }} * {{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |year=2004 |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |pages=1185–1196 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 }} [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ]] e26bae6nsso2snuuepliybcbzsrlji7 649022 649011 2026-11-01T21:29:34Z Ananya Taye 28065 649022 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|ভাৰতৰ অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থিত দুৰ্গবেষ্টিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থল}} {{Infobox ancient site | name = ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ | alternate_name = বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষ (Buroi Fortifications) | image = [[File:Ramghat Repaired 1.jpg|thumb|Stone and Brick gateway at Tarasso]] | alt = ৰামঘাট–তাৰাছোত পুনৰুদ্ধাৰৰ পিছত প্ৰৱেশদ্বাৰ | caption = ৰামঘাট–তাৰাছোত পুনৰুদ্ধাৰৰ পিছত প্ৰৱেশদ্বাৰ | map_alt = অৰুণাচল প্ৰদেশত ৰামঘাট–তাৰাছো দুৰ্গাৱশেষৰ অৱস্থান | map_type = India Arunachal Pradesh | map_caption = অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থান | coordinates = {{coord|26|57|33.95|N|93|24|20.26|E|region:IN_type:landmark|display=inline}} | location = ৰামঘাট, তাৰাছো, [[পাপুমপাৰে জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = দুৰ্গবেষ্টিত বসতিস্থলী | part_of = | length = | width = | height = | area = ২০ একৰতকৈ অধিক | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Gogoi1994p21"/><ref name="Barua1933"/> | material = বালিশিল, পোৰা ইটা, নদীৰ শিল আৰু মাটিৰ গাঁথনি | built = ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="Sentinel2022"/> | abandoned = | epochs = মধ্যযুগ | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯০৩ চনত সমীক্ষা; ২০২২ চনত খননকাৰ্য | archaeologists = ৱাল্টাৰ এন. এডৱাৰ্ডছ, হেৰল্ড এইচ. মান; অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰাজ্যিক গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগ | condition = ধ্বংসাৱশেষ | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ''' (ইংৰাজী: ''Ramghat–Tarasso ruins'' অথবা ''Buroi fortifications''), যাক '''বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষ''' বুলিও জনা যায়, ভাৰতৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাপুম পাৰে জিলাৰ তাৰাছো চক্ৰৰ অন্তৰ্গত ৰামঘাটত অৱস্থিত এটা দুৰ্গবেষ্টিত বসতিৰ অৱশেষ। এই প্ৰত্নস্থলী অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ওচৰত বুঢ়ৈ নদীৰ কাষৰ পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত। প্ৰত্নতাত্ত্বিক সমীক্ষাসমূহত ইয়াত বিস্তৃত মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ইটাৰ গাঁথনি, ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তি আৰু চাংঘৰৰ শিলৰ খুঁটাৰ অৱশেষ পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="EdwardsMann1904">{{cite journal |last1=Edwards |first1=Walter N. |last2=Mann |first2=Harold H. |title=An Ancient Assamese Fortification and the Legends Relating Thereto |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=3 |year=1904 |pages=254–261 |url=https://archive.org/stream/journalofasiatic731calc/journalofasiatic731calc_djvu.txt |access-date=22 June 2026 }}</ref><ref name="Sentinel2022">{{cite news |title=Ancient settlements discovered in a jungle of Papum Pare district in Arunachal Pradesh |work=The Sentinel |date=13 May 2022 |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/arunachal-news/ancient-settlements-discovered-in-a-jungle-of-papum-pare-district-in-arunachal-pradesh-591813 |access-date=22 June 2026 |ref={{harvid|The Sentinel|2022}} |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621190222/https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/arunachal-news/ancient-settlements-discovered-in-a-jungle-of-papum-pare-district-in-arunachal-pradesh-591813 |archive-date=21 June 2026 }}</ref> গৱেষকসকলে এই দুৰ্গাৱশেষসমূহক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="Barua1933">{{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Calcutta |year=1933 |pages=271–272 |quote=It is therefore evident that the ruins near Sadiya and those on the banks of the Burai river can be assigned to the same period..The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduized dynasty of local rulers who ruled over a small kingdom confined to the north bank of the Brahmaputra and extending from the Burai river to the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala. }}</ref><ref name="Neog1977">{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58–59 |year=1977 |pages=813–820 |jstor=41691751 |quote=If a community of architecture is admitted between fortifications in the Sadiyã region and the Burai river ruins site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of the Darrang district, in the westernmost extent of which the Ãhom conquerors settled the vanquished Chutiyãs in the early part of the 16th century. }}</ref><ref name="Shin2020">{{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 |quote=Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century. }}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ ঐতিহাসিক পুনৰ্গঠনত ৰামঘাট–তাৰাছোৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ এই স্থানটোক ''বুঢ়ৈ'' বুলি উল্লেখ কৰিছিল। গগৈয়ে [[শদিয়া]]ৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ, বুঢ়ৈৰ প্ৰত্নস্থলী আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলৰ ওচৰত অৱস্থিত বুলি তেওঁ চিনাক্ত কৰা নক্সাপৰ্বতৰ শিলত একেধৰণৰ চিহ্ন পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। এই সাদৃশ্যৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল সময়ে সময়ে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশলৈ বিস্তৃত হৈছিল আৰু সংলগ্ন ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পশ্চিমে বিশ্বনাথৰ দিশলৈকে প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi River and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. }}</ref> এই দুৰ্গবেষ্টিত বসতিটোক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ নিৰ্মাণকাৰ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰৰ পাদদেশৰ দুৰ্গশৃংখলাৰ এটা অংশ হিচাপে সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যৰ শাসন সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশেৰে এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী আৰু মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh. }}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> [[File:Ramghat Gateway 1.jpg|thumb|তাৰাছোত অৱস্থিত শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ]] ==অৱস্থান== ৰামঘাট–তাৰাছো দুৰ্গাৱশেষ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সমতল ভূমিৰ উত্তৰৰ পাহাৰৰ পাদদেশত বুঢ়ৈ নদীৰ উপত্যকাত অৱস্থিত। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে প্ৰত্নস্থলীটোৰ অৱস্থান প্ৰায় ২৬°৫৭′ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯৩°২৪′ পূব দ্ৰাঘিমাংশত নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ই সেই সময়ৰ ব্ৰিটিছ অধিকৃত ভূখণ্ডৰ পূৰ্বৰ সীমাৰ ঠিক বাহিৰত অৱস্থিত আছিল। তেওঁলোকে এই অঞ্চলটোক স্বাধীন ''ডফলা দেশ'' বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ঔপনিৱেশিক নথিপত্ৰত ব্যৱহৃত ''ডফলা'' নামটো বৰ্তমান সাধাৰণতে [[নিচি জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত জনগোষ্ঠীসমূহক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Buroi Fortifications Map.jpg|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত প্ৰকাশিত বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ মানচিত্ৰ।]] বুঢ়ৈ নদী নিম্ন হিমালয়ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ এটা অংশৰ জল নিষ্কাশন কৰি বিহালীমুখৰ পূবফালে ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হয়। বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে গোমিৰি ঘাটৰ পৰা পাহাৰৰ পাদদেশেৰে চিংলি চাহ বাগিচাৰ মাজেৰে যোৱা এটা পথেৰে বুঢ়ৈ নদীৰ উজনি অংশলৈ যোৱা হৈছিল। ঋতুভেদে নদীৰ পাৰেদি হাতীৰে আৰু যথেষ্ট কষ্টেৰে ঘোঁৰাৰেও অঞ্চলটোলৈ যাব পৰা গৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ বিৱৰণ অনুসৰি, পাপুম পাৰে জিলাৰ তাৰাছো চক্ৰৰ অন্তৰ্গত ৰামঘাটৰ জংঘলত এই প্ৰত্নাৱশেষসমূহ ২০ একৰতকৈ অধিক ভূমি সামৰি বিস্তৃত হৈ আছে।<ref name="Sentinel2022"/> ==ইতিহাস== গৱেষকসকলে বুঢ়ৈৰ দুৰ্গাৱশেষসমূহক চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। বুঢ়ৈত পোৱা বালিশিলৰ খণ্ডসমূহত গভীৰভাৱে খোদিত চিহ্ন আৰু কেপ্টেইন এছ. এফ. হান্নেই শদিয়াৰ শিলত লিপিবদ্ধ কৰা অনুৰূপ চিহ্নৰ মাজত সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে বুঢ়ৈ আৰু শদিয়াৰ প্ৰত্নাৱশেষসমূহ একে সময়কাল আৰু একে শাসকসকলৰ অধীনৰ নিৰ্মাণ হ'ব পাৰে বুলি যুক্তি আগবঢ়াইছে।<ref name="Barua1933"/><ref name="Neog1977"/><ref name="Shin2020"/> সেয়েহে এই দুৰ্গসমূহক চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰাৰ ব্যাখ্যা ঐতিহাসিক বিশ্লেষণ, নিৰ্মাণশৈলীৰ সাদৃশ্য, শিলৰ গাঁথনিৰ মিল, নিৰ্মাতাসকলৰ অনুৰূপ চিহ্ন আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰৰ পাহাৰীয়া পাদদেশত প্ৰত্নস্থলীটোৰ অৱস্থান—এই সকলোবোৰ প্ৰমাণৰ সমন্বয়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। বুঢ়ৈ–ৰামঘাট দুৰ্গাৱশেষৰ নিৰ্মাতাসকলৰ পৰিচয় নিশ্চিত কৰা কোনো শিলালিপি এতিয়ালৈকে উদ্ধাৰ হোৱা বুলি প্ৰতিবেদন প্ৰকাশিত হোৱা নাই। [[File:Ramghat Stone 1.jpg|thumb|ৰামঘাট প্ৰত্নস্থলীত পোৱা শিলৰ খুঁটাসমূহ]] ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ সাদৃশ্য== বুঢ়ৈ–ৰামঘাট প্ৰত্নস্থলীৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা কোনো শিলালিপিয়ে ইয়াৰ নিৰ্মাতাসকলক চিনাক্ত নকৰিলেও ইয়াৰ শিলৰ গাঁথনি, চিহ্নযুক্ত শিল, বসতিৰ অৱশেষ আৰু শিল-ইটাৰ সংমিশ্ৰিত নিৰ্মাণশৈলীক অসম–অৰুণাচল পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত আৰু পৰম্পৰাগতভাৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। এই সাদৃশ্যসমূহে নিজে পোনপটীয়াকৈ কোনো নিৰ্দিষ্ট ৰাজবংশৰ নিৰ্মাণকাৰ্য প্ৰমাণ নকৰে, কিন্তু একে বৃহত্তৰ স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত হিচাপে প্ৰত্নস্থলীটোক বিবেচনা কৰাৰ বস্তুগত ভিত্তি আগবঢ়ায়। বুঢ়ৈৰ প্ৰধান প্ৰাচীৰখনত ব্যৱহৃত বহুতো মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডৰ বাহিৰৰ পৃষ্ঠত গভীৰভাৱে খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন আছে। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে এই চিহ্নসমূহক নিৰ্মাতা বা শিলৰ মিস্ত্ৰীসকলৰ চিহ্ন বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল। তেওঁলোকে উল্লেখ কৰিছিল যে এই চিহ্নসমূহৰ কিছুমান কেপ্টেইন এছ. এফ. হান্নেই শদিয়াৰ ওচৰৰ দুৰ্গাৱশেষসমূহত ব্যৱহৃত কটা শিলত লিপিবদ্ধ কৰা চিহ্নৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ।<ref name="EdwardsMann1904"/> পৰৱৰ্তী সময়ত কে. এল. বৰুৱাই এই চিহ্নসমূহৰ মাজত প্ৰকাশিত সাদৃশ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বুঢ়ৈ আৰু শদিয়াৰ দুৰ্গাৱশেষসমূহ একে ঐতিহাসিক সময়কাল আৰু নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত বুলি যুক্তি আগবঢ়াইছিল।<ref name="Barua1933"/> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহতো একেধৰণৰ শিলৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন পোৱা গৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ চাৰিসীমাৰ প্ৰাচীৰ, মালিনীথান, নক্সাপৰ্বত আৰু শদিয়াৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহ—যেনে ইটা-শিলেৰে নিৰ্মিত এটা পুখুৰী আৰু বুঢ়াবুঢ়ী থান—অন্তৰ্ভুক্ত। নক্সাপৰ্বতত মসৃণকৈ কটা শিল, নিৰ্মাণৰ বিভিন্ন অংশ আৰু শিলৰ খুঁটাত চল্লিশটাতকৈও অধিক খোদিত চিহ্ন চিনাক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰে কেইবাটাও চিহ্ন মালিনীথান আৰু অসম–অৰুণাচল পাহাৰৰ পাদদেশৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহত পোৱা চিহ্নৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> [[File:Ramghat Brick 2.jpg|thumb|ৰামঘাটৰ ইটাৰ ভেটিত খননকাৰ্যৰ ফলত উন্মোচিত ইটাৰ ধ্বংসাৱশেষ]] ২০২২ চনৰ ৰামঘাটৰ খননকাৰ্যতো শিলৰ খণ্ডত খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন আৰু আৰ্হি পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ধনু-কাঁড় আৰু ত্ৰিশূলৰ সংযুক্ত আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা চিহ্নো আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ ঐতিহাসিক পুনৰ্গঠনত ৰামঘাট–তাৰাছোৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ বিশেষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ এই স্থানটোক ''বুঢ়ৈ'' নামেৰে উল্লেখ কৰিছিল। গগৈয়ে শদিয়া, বুঢ়ৈ আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলৰ ওচৰত তেওঁ চিনাক্ত কৰা নক্সাপৰ্বতৰ শিলত অনুৰূপ চিহ্ন পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। এই সাদৃশ্যৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্য সময়ে সময়ে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশ সামৰি পশ্চিমে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিশ্বনাথৰ দিশলৈকে বিস্তৃত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21"/> ২০২২ চনৰ ৰামঘাটৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধানত দুৰ্গবেষ্টিত অঞ্চলৰ ভিতৰত প্ৰাচীন বসতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ খুঁটা বা স্তম্ভৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="Sentinel2022"/> বুঢ়ৈ–ৰামঘাটৰ মূল বাসগৃহসমূহৰ ওপৰৰ গাঁথনি এতিয়ালৈকে সম্পূৰ্ণৰূপে উদ্ধাৰ হোৱা নাই যদিও এই শিলৰ ভিত্তি বা খুঁটাসমূহক নক্সাপৰ্বতত পোৱা অনুৰূপ শিলৰ খুঁটাৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি। নক্সাপৰ্বতৰ খুঁটাসমূহক মাটিৰ পৰা ওপৰত তুলি নিৰ্মাণ কৰা বাসগৃহ বা চাংঘৰৰ সমৰ্থক খুঁটা হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–166, 169–170}}</ref> ৰামঘাটত পোৱা ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তিসমূহক [[ভীষ্মকনগৰ]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত আৰু [[গোম্চি]]ৰ দৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰৰ পাদদেশৰ বসতিস্থলসমূহত পোৱা ইটা আৰু শিলৰ ভিত্তিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি।<ref name="Tada2011p163">{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref> ৰামঘাটৰ পৰা কেইমাইলমান পূবফালে আপাৰ বালিজান অঞ্চলতো অনুৰূপ এটা ইটাৰ ভিত্তি উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। [[File:Medieval Brick plinth of a house from Upper Balijan.jpg|thumb|ৰামঘাটৰ পৰা কেইমাইলমান দূৰৰ আপাৰ বালিজান অঞ্চলত পোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তি।]] বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ নিৰ্মাণত একাধিক নিৰ্মাণসামগ্ৰীৰ সংমিশ্ৰিত পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ২০২২ চনৰ খননকাৰ্যত শিলৰ খণ্ড আৰু পোৰা ইটাৰে নিৰ্মিত এটা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ পোৱা গৈছিল, যাৰ ভিতৰৰ অংশ মাটি আৰু ডাঙৰ শিলেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি ইটা, আয়তাকাৰ শিলৰ খণ্ড আৰু শিলৰ ফলকেৰে নিৰ্মিত প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষো পোৱা গৈছিল। সমীক্ষাত প্ৰাচীৰৰ ওপৰৰ অংশৰ চাৰিওফালে ইটা সিঁচৰতি হৈ থকা দেখা গৈছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত এই ইটাসমূহৰ ঘনত্ব আটাইতকৈ বেছি আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> ১৯০৪ চনৰ প্ৰতিবেদনত ''এ প্ৰাচীৰ'' (''Wall A'')ক সুন্দৰকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে বাহিৰৰ ফালে আৱৰণ দিয়া আৰু ভিতৰৰ অংশ নদীৰ শিলেৰে পূৰ কৰা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। কিছুমান স্থানত প্ৰাচীৰৰ ভিতৰফালে চেপেটা, টাইলৰ সদৃশ ইটা ব্যৱহাৰ কৰি গাঁথনিটো শক্তিশালী কৰা হৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> এইদৰে কটা শিলৰ সৈতে ইটা ব্যৱহাৰ কৰা আৰু ভিতৰৰ অংশ ভগ্নশিল বা মাটিৰে পূৰ কৰা নিৰ্মাণপদ্ধতি [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], [[ইটা দুৰ্গ]] আৰু [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ দৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত প্ৰত্নস্থলীসমূহত দেখা পোৱা বৃহত্তৰ শিল-ইটাৰ নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ। [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰসমূহৰ ওপৰতো ইটাৰ স্তৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, যদিও ইয়াত শিল ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল। আনহাতে নক্সাপৰ্বতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত ইটা আৰু শিলৰ ভিত্তি, ইটা বা শিলৰ স্তৰসমূহৰ মাজত ব্যৱহৃত ডাঙৰ শিল আৰু মাটি তথা শিলেৰে নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="Tada2011p163"/> এই তথ্যসমূহ একেলগে বিবেচনা কৰিলে ৰামঘাট–তাৰাছো প্ৰত্নস্থলী মধ্যযুগৰ অন্তিম পৰ্বত পূব হিমালয়ৰ পাহাৰৰ পাদদেশত বিকশিত হোৱা একে বৃহত্তৰ সাংস্কৃতিক আৰু স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। ==স্থাপত্য== ===প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ=== বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাত মাটি, ইটা আৰু শিলৰ সংমিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে বাহিৰৰ আৱৰণ নিৰ্মাণ কৰা কেইবাখনো প্ৰধান প্ৰাচীৰৰ বিৱৰণ লিপিবদ্ধ কৰিছিল। কেইবাটাও স্থানত প্ৰাচীৰৰ ভিতৰফালে চেপেটা, টাইলৰ সদৃশ ইটাৰে গাঁথনি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। প্ৰাচীৰখনৰ এটা অংশত প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল আৰু সেই স্থানতো ইটাৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল। দুৰ্গাৱশেষৰ অৱস্থান সামৰিক প্ৰতিৰক্ষাৰ বাবে সুবিধাজনক আছিল। বুঢ়ৈ নদীয়ে এটা দিশত প্ৰাকৃতিক বাধাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। আনহাতে ঠিয় পাহাৰ আৰু শিলৰ থিয় ঢালসমূহৰ বাবে আন দিশত কৃত্ৰিম প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা নিৰ্মাণৰ প্ৰয়োজন তুলনামূলকভাৱে কম আছিল। ''এ প্ৰাচীৰ'' (''Wall A'') সমতল ভূমিৰ ফালে মুখ কৰি আছিল। আনহাতে ''বি প্ৰাচীৰ'' (''Wall B'') পাহাৰৰ পাদদেশত নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত এটা ওখ পাৰৰ পৰা নদীখনৰ দিশলৈ মুখ কৰি আছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ খননকাৰ্যতো শিল আৰু ইটাৰ সংমিশ্ৰণেৰে নিৰ্মিত এটা দুৰ্গবেষ্টিত অঞ্চল চিনাক্ত কৰা হৈছিল। উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু বসতিৰ অৱশেষসমূহে এই প্ৰত্নস্থলীটো কেৱল এখন বিচ্ছিন্ন প্ৰাচীৰ নহৈ এটা বৃহত্তৰ বসতি-বিন্যাসৰ অংশ আছিল বুলি সূচায়।<ref name="Sentinel2022"/> [[File:Buroi Fortifications 2.jpg|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত প্ৰকাশিত বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ আলোকচিত্ৰ।]] ===শিলৰ গাঁথনি=== [[File:Ramghat Stone 2.jpg|thumb|তাৰাছোৰ শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ]] ''এ প্ৰাচীৰ'' (''Wall A'') মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই শিলসমূহৰ দৈৰ্ঘ্য সাধাৰণতে ১২ৰ পৰা ১৪ ইঞ্চি আৰু প্ৰস্থ তথা গভীৰতা ৮ৰ পৰা ১০ ইঞ্চিৰ ভিতৰত আছিল। কিছুমান সৰু শিলৰ খণ্ডও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যাৰ কিছুমানৰ আকাৰ প্ৰায় চাৰি ইঞ্চি বৰ্গাকাৰ আছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে উল্লেখ কৰিছিল যে আকাৰ যিয়েই নহওক, ব্যৱহৃত সকলো শিলৰ খণ্ড মসৃণকৈ কাটি প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> প্ৰাচীৰখনৰ বাহিৰৰ বালিশিলৰ আৱৰণ অতি নিখুঁতভাৱে খাপ খুৱাই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰৰ অংশ ঢিলা নদীৰ শিলেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। কিছুমান স্থানত ভিতৰফালে ইটাৰ গাঁথনিৰে শিলৰ নিৰ্মাণক অধিক শক্তিশালী কৰা হৈছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে এই ইটাসমূহক চেপেটা আৰু টাইলৰ সদৃশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ ক্ষেত্ৰসমীক্ষাত ৰামঘাটৰ প্ৰাচীন বসতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ স্তূপ বা খুঁটা পোৱা গৈছিল। প্ৰতিবেদনখনত এই গাঁথনিসমূহৰ সম্পূৰ্ণ পৰিকল্পনাচিত্ৰ দিয়া হোৱা নাছিল যদিও প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভগ্নাৱশেষ আঁতৰোৱাৰ সময়ত উন্মুক্ত হোৱা শিলৰ স্তূপৰ কিছুমান অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Sentinel2022"/> ব্যাসকুণ্ড আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান চলোৱা হৈছিল। ইয়াত শিলৰ খটখটীৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল। এই প্ৰত্নস্থলীত এটা ভগা শিৱলিংগ, মাটিৰ পাত্ৰৰ ভগ্নাংশ আৰু এটা ছীলমোহৰ লগোৱা গোলাকাৰ বস্তু (''sealing ball'')ও উদ্ধাৰ হৈছিল। এই আবিষ্কাৰসমূহে অঞ্চলটোত ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান আৰু স্থায়ী বসতিৰ উপস্থিতিৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="Sentinel2022"/> ===ইটাৰ গাঁথনি=== [[File:Ramghat bricks 3.jpg|thumb|বুঢ়ৈ নদীৰ ওচৰত অৱস্থিত তাৰাছো দুৰ্গাৱশেষত পোৱা ইটাসমূহ]] ''এ প্ৰাচীৰ''ৰ দুটা স্থানত আৰু প্ৰাচীৰখনৰ এটা প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত ইটাৰ গাঁথনি পোৱা গৈছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ মতে, বুঢ়ৈৰ ইটাসমূহ সম্ভৱতঃ স্থানীয়ভাৱে নিৰ্মিত আছিল। তেওঁলোকে উল্লেখ কৰিছিল যে এই ইটাসমূহৰ গঠন বালিময়, সমতল ভূমিত নিৰ্মিত বহু ইটাতকৈ কোমল আৰু স্থানীয়ভাৱে উপলব্ধ সামগ্ৰীৰে প্ৰস্তুত কৰা যেন দেখা গৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ খননকাৰ্যত শিলৰ খণ্ড, পোৰা ইটা আৰু শিলৰ ফলকেৰে নিৰ্মিত আন এটা প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰৰ পথটো ২.৮৩ মিটাৰ বহল আছিল। এই জোখে দুৰ্গবেষ্টিত অঞ্চলটোলৈ প্ৰৱেশৰ বাবে এটা যথেষ্ট বৃহৎ দ্বাৰ আছিল বুলি সূচায়।<ref name="Sentinel2022"/> ইয়াৰ উপৰি ৰামঘাট অঞ্চলত ইটাৰে নিৰ্মিত ঘৰৰ ভিত্তিও পোৱা গৈছিল। গৱেষক দলটোৱে বালিজান চক্ৰতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান আৰু খননকাৰ্য চলাইছিল। আপাৰ বালিজান অঞ্চলত তেওঁলোকে ইটাৰে নিৰ্মিত গাঁথনিৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ কৰিছিল। ইটাৰে নিৰ্মিত এটা পদপথে এই গাঁথনিসমূহ সংযোগ কৰিছিল। পথটো প্ৰথমে পূবৰ পৰা পশ্চিমলৈ আৰু তাৰ পিছত উত্তৰ দিশলৈ গৈছিল। ===শিলৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন=== ''এ প্ৰাচীৰ''ত ব্যৱহৃত বহুতো বালিশিলৰ খণ্ডৰ বাহিৰৰ পৃষ্ঠত গভীৰভাৱে খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন পোৱা গৈছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে এই চিহ্নসমূহক নিৰ্মাতা বা শিলৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল। তেওঁলোকে উল্লেখ কৰিছিল যে তেওঁলোকৰ চিত্ৰত দেখুওৱা চিহ্নসমূহৰ ভিতৰত এটা বিশেষ চিহ্ন তুলনামূলকভাৱে অধিক প্ৰচলিত আছিল। অৱশ্যে সেই চিত্ৰখন কোনো নিৰ্দিষ্ট শিলৰ গোটৰ হুবহু প্ৰতিলিপি নাছিল; ই বিভিন্ন চিহ্নৰ মাজৰ পৰা নিৰ্বাচিত কিছুমান আৰ্হিৰ ব্যাখ্যামূলক চিত্ৰহে আছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ ৰামঘাটৰ অনুসন্ধানতো শিলৰ খণ্ডত খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন আৰু নক্সা পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ধনু-কাঁড় আৰু ত্ৰিশূলৰ সংযুক্ত আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা চিহ্নসমূহো আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> [[File:Mason marks Buroi.png|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত দেখুওৱা বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ শিলৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নসমূহ।]] ==ওচৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক বৈশিষ্ট্যসমূহ== দুৰ্গাৱশেষৰ পৰা প্ৰায় দুই মাইল উজনিত বুঢ়ৈ নদীৰ বাওঁপাৰত থকা এটা গুহাৰ কথা ডাল্টনে উল্লেখ কৰিছিল। স্থানীয় পৰম্পৰা অনুসৰি, গুহাটো এজন ৰজাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল আৰু ইয়াক উপাসনাস্থলী হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। অৱশ্যে ডাল্টনে গুহাটো সেই সময়ৰ পৰিৱৰ্তিত অৱস্থাত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা বুলি মানিবলৈ সন্দেহ প্ৰকাশ কৰিছিল। নদীৰ খহনীয়াৰ ফলত গুহাটোৰ অধিকাংশ অংশ ক্ষয়প্ৰাপ্ত হৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ডাল্টনে পাহাৰৰ অধিক ওপৰফালে থকা এটা প্ৰাকৃতিক খাঁজ আৰু এটা বৃহৎ শিলৰ গাঁথনিৰ কথাও বৰ্ণনা কৰিছিল। নদীৰ পৰা চালে এই শিলৰ গাঁথনিটো কেইবাটাও মানুহ বা মূৰ্তিৰ সমষ্টিৰ সদৃশ দেখা গৈছিল। অঞ্চলটোত সোণ ধোৱা লোকসকলে এই আকৃতিসমূহক দেৱতা হিচাপে গণ্য কৰি পূজা কৰিছিল বুলি প্ৰতিবেদনত উল্লেখ আছে। কিন্তু ডাল্টনে এই আকৃতিসমূহক প্ৰাকৃতিকভাৱে সৃষ্টি হোৱা দৃষ্টিভ্ৰম বা দৃশ্যগত প্ৰভাৱ বুলি বিবেচনা কৰিছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে উল্লেখ কৰিছিল যে স্থানীয় পৰম্পৰাত দুৰ্গৰ ৰক্ষকৰ সৈতে সম্পৰ্কিত গুহাটোক ''বাদলি কাৰাং'' (''Badli Karang'') বুলি কোৱা হৈছিল। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ''বাদুলিৰ গুহা''।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অভিযানত তাৰাছো চক্ৰৰ অন্তৰ্গত ওচৰৰ ব্যাসকুণ্ড অঞ্চলতো অনুসন্ধান চলোৱা হৈছিল। ইয়াত শিলৰ খটখটীৰ অৱশেষ পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হয়। অৱশ্যে প্ৰতিবেদনখনত ব্যাসকুণ্ড আৰু ৰামঘাটৰ দুৰ্গাৱশেষৰ মাজত কোনো নিৰ্দিষ্ট কালানুক্ৰমিক সম্পৰ্ক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হোৱা নাছিল।<ref>"Archaeological exploration in and around Vyas Kund under Tarasso circle was also conducted and remains of a stone staircase was discovered. Koji informed that further intensive field work and investigation are needed at the jungles of the Ramghat and Vyas Kund areas to unearth more ancient remains." {{harvcol|The Sentinel|2022}}</ref> ==প্ৰত্নস্থলীটোৰ আৱিষ্কাৰ== [[File:Ramghat bricks 4.jpg|thumb|বুঢ়ৈ নদীৰ ওচৰৰ তাৰাছো দুৰ্গৰ শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ ওপৰত সিঁচৰতি হৈ পোৱা ইটাসমূহ]] ===প্ৰাৰম্ভিক বিৱৰণসমূহ=== বুঢ়ৈৰ প্ৰত্নাৱশেষসমূহৰ প্ৰথম প্ৰকাশিত বিৱৰণ কেপ্টেইন ডাল্টনে প্ৰস্তুত কৰিছিল। তেওঁ বুঢ়ৈ নদী হিমালয়ৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ পৰা অসমৰ সমতল ভূমিলৈ নামি অহাৰ কেইমাইলমান আগতে জংঘলৰ মাজত দুৰ্গাৱশেষসমূহ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। ডাল্টনৰ এই বিৱৰণ পৰৱৰ্তী সময়ত এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে তেওঁলোকৰ প্ৰবন্ধত পুনৰ প্ৰকাশ কৰিছিল। ডাল্টনে সুউচ্চ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, গভীৰ পৰিখা আৰু দুৰ্গবেষ্টিত অঞ্চলৰ ভিতৰত ভাল পানী থকা পুখুৰীসমূহৰ সৈতে বৃহৎ মাটিৰ দুৰ্গৰ বৰ্ণনা দিছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পৰা বুঢ়ৈ নদীৰ গিৰিখাতৰ দিশলৈ বিস্তৃত বহল আৰু ওখ কৰি নিৰ্মাণ কৰা পথৰ কথাও উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, এই পথসমূহে নিম্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলত কোনো এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বসতি আছিল বুলি সূচাইছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ডাল্টনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, সেই সময়ত অৱশিষ্ট থকা প্ৰধান শিলৰ প্ৰাচীৰখন প্ৰায় ১০০ গজ দীঘল আৰু যথেষ্ট বহল আছিল। ইয়াক নিখুঁতভাৱে বৰ্গাকাৰ কৰি কটা শিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। প্ৰাচীৰখনত নদীৰ ফালে মুখ কৰা এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল। ভিতৰৰ পৃষ্ঠৰ কিছুমান অংশত ইটাৰ আৱৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। সংলগ্ন পাহাৰটোৰ এটা অংশ সমান কৰি প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল যদিও ডাল্টনে তাত আন কোনো থিয় হৈ থকা অট্টালিকা দেখা পোৱা নাছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ মতে, ডাল্টনৰ অনুসন্ধানৰ পিছত এই দুৰ্গসমূহৰ বিষয়ে স্থানীয় চাহ বাগিচাৰ পৰিচালক আৰু অসমীয়া লোকসকলৰ মাজত থকা জ্ঞান প্ৰায় লোপ পাইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে বুঢ়ৈ নদীৰ ওচৰৰ জংঘলৰ মাজেৰে ভ্ৰমণ কৰাৰ সময়ত প্ৰত্নাৱশেষসমূহ পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰে আৰু ১৯০৩ চনত অধিক বিশদ সমীক্ষা সম্পন্ন কৰে।<ref name="EdwardsMann1904"/> [[File:Buroi Fortifications 1.png|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত প্ৰকাশিত বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ আলোকচিত্ৰ।]] ===১৯০৩–১৯০৪ চনৰ সমীক্ষা=== এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ সমীক্ষাত দুখন প্ৰধান শিলৰ প্ৰাচীৰ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। তেওঁলোকে এই দুখনক ''এ প্ৰাচীৰ'' (''Wall A'') আৰু ''বি প্ৰাচীৰ'' (''Wall B'') বুলি নামকৰণ কৰিছিল। ''এ প্ৰাচীৰ'' তুলনামূলকভাৱে দীঘল আছিল। ইয়াক মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ড অতি নিখুঁতভাৱে খাপ খুৱাই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। অনুসন্ধানকাৰীসকলে উল্লেখ কৰিছিল যে শিলসমূহ ইটোৱে সিটোৰ সৈতে সুদৃঢ়ভাৱে সংযুক্ত কৰা হৈছিল আৰু এই প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণত যথেষ্ট বৃহৎ পৰিসৰৰ পৰিশ্ৰম আৰু সম্পদৰ প্ৰয়োজন হৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> [[File:Buroi Fortifications 3.jpg|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত প্ৰকাশিত বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ আন এখন আলোকচিত্ৰ।]] দ্বিতীয়বাৰৰ পৰীক্ষাত তেওঁলোকে ''এ প্ৰাচীৰ''ৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৩০০ গজ আৰু ডাঠতা প্ৰায় ১০ ফুট বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল। প্ৰাচীৰখন প্ৰায় উত্তৰ-পূবৰ পৰা দক্ষিণ-পশ্চিম দিশলৈ বিস্তৃত আছিল আৰু বুঢ়ৈ নদীৰ সোঁপাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল। প্ৰাচীৰখনৰ ভিতৰৰ অংশ সাধাৰণ নদীৰ শিলেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। আনহাতে বাহিৰৰ অংশ মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে গঠিত আছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> সমীক্ষাকাৰীসকলে এই গাঁথনিক সমতল ভূমিৰ পৰা সম্ভাব্য আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰিবলৈ নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছিল। ইয়াৰ দক্ষিণ দিশটো পাহাৰে প্ৰাকৃতিকভাৱে সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিছিল। উত্তৰ দিশত নদীৰ বিপৰীত পাৰত থকা এটা থিয় শিলাময় ঢালে প্ৰাকৃতিক বাধাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ''এ প্ৰাচীৰ''ৰ পিছফালে এটা পৰিখা আৰু পাহাৰৰ থিয় ঢালৰ দিশলৈ বিস্তৃত ওখ সমতল ভূমি আছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ''বি প্ৰাচীৰ''ক ''এ প্ৰাচীৰ''ৰ এক প্ৰসাৰিত বা পৰিপূৰক অংশ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। এই প্ৰাচীৰখন তুলনামূলকভাৱে অধিক ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থাত আছিল আৰু নদীৰ খহনীয়াৰ ফলত ইয়াৰ কিছু অংশ ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। ইয়াৰ এটা মূৰত সম্ভৱতঃ এটা প্ৰাকৃতিক পানীৰ উৎসক আবৃত কৰি ৰখা হৈছিল। আনটো মূৰ নদীৰ গতিপথৰ ওপৰত অৱস্থিত এটা ওখ পাৰত আছিল, য'ৰ পৰা নদীখনৰ ওপৰত নজৰ ৰাখিব পৰা গৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ===২০২২ চনৰ খননকাৰ্য=== [[File:Ramghat Brick 1.jpg|thumb|ৰামঘাট প্ৰত্নস্থলীত পোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত ঘৰৰ ভেটি]] ২০২২ চনত অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ ৰাজ্যিক গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগে ৰামঘাটত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য আৰু ভগ্নাৱশেষ আঁতৰোৱাৰ কাম সম্পন্ন কৰে। এই কাৰ্যৰ ফলত শিলৰ খণ্ড, পোৰা ইটা আৰু ডাঙৰ শিলেৰে নিৰ্মিত ২২৬ মিটাৰ দীঘল এটা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ বা বান্ধৰ লগতে এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ উদ্ধাৰ কৰা হয়।<ref name="Sentinel2022"/> উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰৱেশদ্বাৰটোত আয়তাকাৰ আৰু অৰ্ধগোলাকাৰ শিলৰ খণ্ড, পোৰা ইটা আৰু শিলৰ ফলক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰটোৰ ভিতৰৰ পথৰ প্ৰস্থ প্ৰায় ২.৮৩ মিটাৰ আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> প্ৰতিবেদনখনত উল্লেখ কৰা হৈছে যে প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ সৈতে বিভিন্ন আকাৰৰ পোৰা ইটা আৰু পৃথক আকৃতি তথা মাপৰ শিলৰ খণ্ড পোৱা গৈছিল।<ref name="Sentinel2022"/> প্ৰত্নতাত্ত্বিক দলটোৱে কিছুমান শিলত খোদিত চিহ্ন আৰু নক্সাও লিপিবদ্ধ কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ধনু-কাঁড় আৰু ত্ৰিশূলৰ সংযুক্ত আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা চিহ্ন অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। আন উদ্ধাৰসমূহৰ ভিতৰত এটা ভগা শিৱলিংগ, ছীলমোহৰ লগোৱা গোলাকাৰ বস্তু (''sealing ball''), মাটিৰ পাত্ৰৰ ভগ্নাংশ আৰু বসতিৰ অৱশেষৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ স্তূপ বা খুঁটা অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ভগ্নাৱশেষ আঁতৰোৱাৰ সময়ত উন্মুক্ত হোৱা কিছুমান শিলৰ স্তূপৰ অৱশেষ আংশিকভাৱে সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল।<ref name="Sentinel2022"/> এই খননকাৰ্য ২৪ মাৰ্চ ২০২২ তাৰিখে আৰম্ভ হৈছিল। ৰাজ্যিক গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে উল্লেখ কৰিছিল যে অধিক প্ৰত্নাৱশেষ উদ্ধাৰ আৰু নথিভুক্ত কৰিবলৈ ৰামঘাট আৰু ওচৰৰ ব্যাসকুণ্ড অঞ্চলত পৰৱৰ্তী সময়ত অধিক অনুসন্ধানৰ প্ৰয়োজন হ'ব।<ref name="Sentinel2022"/> ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক গুৰুত্ব== [[File:Ramghat Gateway 2.jpg|thumb|তাৰাছোৰ শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ]] বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষ অসম–অৰুণাচল পাহাৰৰ পাদদেশত এতিয়ালৈকে চিনাক্ত হোৱা শিল আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত বৃহৎ প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। এই প্ৰত্নস্থলীত মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ প্ৰাচীৰ, ইটাৰ আৱৰণ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, পৰিখা, মাটিৰ গাঁথনি, জলব্যৱস্থাপনাৰ বৈশিষ্ট্য, বসতিৰ অৱশেষ আৰু শিলৰ গাঁথনিত খোদিত মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নসমূহ একেলগে পোৱা যায়।<ref name="EdwardsMann1904"/><ref name="Sentinel2022"/> এই প্ৰত্নস্থলীৰ বিশেষ গুৰুত্ব এই কাৰণেও আছে যে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰৰ আন কেইবাটাও দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় প্ৰত্নস্থলীত অনুৰূপ নিৰ্মাণ-পৰম্পৰা পোৱা গৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[ভীষ্মকনগৰ]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], [[গোম্চি]], [[ইটা দুৰ্গ]], [[নক্সাপৰ্বত]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], বুঢ়াবুঢ়ী আৰু শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চল অন্তৰ্ভুক্ত। ৰামঘাট–তাৰাছো দুৰ্গাৱশেষৰ নিৰ্দিষ্ট নিৰ্মাণকাল এতিয়াও নিশ্চিত হোৱা নাই। তথাপিও ইয়াৰ শিলৰ গাঁথনি, ইটাৰ ব্যৱহাৰ, প্ৰতিৰক্ষাৰ পৰিকল্পনা আৰু মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নসমূহৰ সমন্বয়ে পূব হিমালয়ৰ পাহাৰৰ পাদদেশত মধ্যযুগীয় ৰাজ্যগঠন আৰু বসতিৰ বিকাশ অধ্যয়নৰ বাবে এই প্ৰত্নস্থলীক গুৰুত্বপূৰ্ণ কৰি তুলিছে। ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Calcutta |year=1933 }} * {{cite journal |last1=Edwards |first1=Walter N. |last2=Mann |first2=Harold H. |title=An Ancient Assamese Fortification and the Legends Relating Thereto |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=3 |year=1904 |pages=254–261 }} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58–59 |year=1977 |pages=813–820 |jstor=41691751 }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 }} * {{cite thesis |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh (upto 16th Century) |type=PhD thesis |publisher=Rajiv Gandhi University |location=Doimukh |year=2011 |url=https://airs.org.in/wp-content/uploads/2024/08/history-tage-tada-compressed.pdf }} * {{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |year=2004 |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |pages=1185–1196 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 }} [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ]] fi3ssotw5c7zhp4oktxpj2ccezw6j4m 649023 649022 2026-11-01T21:30:07Z Ananya Taye 28065 পৃষ্ঠা [[Draft:ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ]]ৰ পৰা [[ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ]]লৈ Ananya Tayeয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 649022 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|ভাৰতৰ অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থিত দুৰ্গবেষ্টিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থল}} {{Infobox ancient site | name = ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ | alternate_name = বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষ (Buroi Fortifications) | image = [[File:Ramghat Repaired 1.jpg|thumb|Stone and Brick gateway at Tarasso]] | alt = ৰামঘাট–তাৰাছোত পুনৰুদ্ধাৰৰ পিছত প্ৰৱেশদ্বাৰ | caption = ৰামঘাট–তাৰাছোত পুনৰুদ্ধাৰৰ পিছত প্ৰৱেশদ্বাৰ | map_alt = অৰুণাচল প্ৰদেশত ৰামঘাট–তাৰাছো দুৰ্গাৱশেষৰ অৱস্থান | map_type = India Arunachal Pradesh | map_caption = অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থান | coordinates = {{coord|26|57|33.95|N|93|24|20.26|E|region:IN_type:landmark|display=inline}} | location = ৰামঘাট, তাৰাছো, [[পাপুমপাৰে জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = দুৰ্গবেষ্টিত বসতিস্থলী | part_of = | length = | width = | height = | area = ২০ একৰতকৈ অধিক | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Gogoi1994p21"/><ref name="Barua1933"/> | material = বালিশিল, পোৰা ইটা, নদীৰ শিল আৰু মাটিৰ গাঁথনি | built = ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="Sentinel2022"/> | abandoned = | epochs = মধ্যযুগ | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯০৩ চনত সমীক্ষা; ২০২২ চনত খননকাৰ্য | archaeologists = ৱাল্টাৰ এন. এডৱাৰ্ডছ, হেৰল্ড এইচ. মান; অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰাজ্যিক গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগ | condition = ধ্বংসাৱশেষ | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ''' (ইংৰাজী: ''Ramghat–Tarasso ruins'' অথবা ''Buroi fortifications''), যাক '''বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষ''' বুলিও জনা যায়, ভাৰতৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাপুম পাৰে জিলাৰ তাৰাছো চক্ৰৰ অন্তৰ্গত ৰামঘাটত অৱস্থিত এটা দুৰ্গবেষ্টিত বসতিৰ অৱশেষ। এই প্ৰত্নস্থলী অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ওচৰত বুঢ়ৈ নদীৰ কাষৰ পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত। প্ৰত্নতাত্ত্বিক সমীক্ষাসমূহত ইয়াত বিস্তৃত মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ইটাৰ গাঁথনি, ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তি আৰু চাংঘৰৰ শিলৰ খুঁটাৰ অৱশেষ পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="EdwardsMann1904">{{cite journal |last1=Edwards |first1=Walter N. |last2=Mann |first2=Harold H. |title=An Ancient Assamese Fortification and the Legends Relating Thereto |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=3 |year=1904 |pages=254–261 |url=https://archive.org/stream/journalofasiatic731calc/journalofasiatic731calc_djvu.txt |access-date=22 June 2026 }}</ref><ref name="Sentinel2022">{{cite news |title=Ancient settlements discovered in a jungle of Papum Pare district in Arunachal Pradesh |work=The Sentinel |date=13 May 2022 |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/arunachal-news/ancient-settlements-discovered-in-a-jungle-of-papum-pare-district-in-arunachal-pradesh-591813 |access-date=22 June 2026 |ref={{harvid|The Sentinel|2022}} |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621190222/https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/arunachal-news/ancient-settlements-discovered-in-a-jungle-of-papum-pare-district-in-arunachal-pradesh-591813 |archive-date=21 June 2026 }}</ref> গৱেষকসকলে এই দুৰ্গাৱশেষসমূহক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="Barua1933">{{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Calcutta |year=1933 |pages=271–272 |quote=It is therefore evident that the ruins near Sadiya and those on the banks of the Burai river can be assigned to the same period..The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduized dynasty of local rulers who ruled over a small kingdom confined to the north bank of the Brahmaputra and extending from the Burai river to the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala. }}</ref><ref name="Neog1977">{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58–59 |year=1977 |pages=813–820 |jstor=41691751 |quote=If a community of architecture is admitted between fortifications in the Sadiyã region and the Burai river ruins site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of the Darrang district, in the westernmost extent of which the Ãhom conquerors settled the vanquished Chutiyãs in the early part of the 16th century. }}</ref><ref name="Shin2020">{{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 |quote=Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century. }}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ ঐতিহাসিক পুনৰ্গঠনত ৰামঘাট–তাৰাছোৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ এই স্থানটোক ''বুঢ়ৈ'' বুলি উল্লেখ কৰিছিল। গগৈয়ে [[শদিয়া]]ৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ, বুঢ়ৈৰ প্ৰত্নস্থলী আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলৰ ওচৰত অৱস্থিত বুলি তেওঁ চিনাক্ত কৰা নক্সাপৰ্বতৰ শিলত একেধৰণৰ চিহ্ন পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। এই সাদৃশ্যৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল সময়ে সময়ে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশলৈ বিস্তৃত হৈছিল আৰু সংলগ্ন ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পশ্চিমে বিশ্বনাথৰ দিশলৈকে প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi River and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. }}</ref> এই দুৰ্গবেষ্টিত বসতিটোক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ নিৰ্মাণকাৰ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰৰ পাদদেশৰ দুৰ্গশৃংখলাৰ এটা অংশ হিচাপে সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যৰ শাসন সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশেৰে এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী আৰু মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh. }}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> [[File:Ramghat Gateway 1.jpg|thumb|তাৰাছোত অৱস্থিত শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ]] ==অৱস্থান== ৰামঘাট–তাৰাছো দুৰ্গাৱশেষ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সমতল ভূমিৰ উত্তৰৰ পাহাৰৰ পাদদেশত বুঢ়ৈ নদীৰ উপত্যকাত অৱস্থিত। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে প্ৰত্নস্থলীটোৰ অৱস্থান প্ৰায় ২৬°৫৭′ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯৩°২৪′ পূব দ্ৰাঘিমাংশত নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ই সেই সময়ৰ ব্ৰিটিছ অধিকৃত ভূখণ্ডৰ পূৰ্বৰ সীমাৰ ঠিক বাহিৰত অৱস্থিত আছিল। তেওঁলোকে এই অঞ্চলটোক স্বাধীন ''ডফলা দেশ'' বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ঔপনিৱেশিক নথিপত্ৰত ব্যৱহৃত ''ডফলা'' নামটো বৰ্তমান সাধাৰণতে [[নিচি জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত জনগোষ্ঠীসমূহক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Buroi Fortifications Map.jpg|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত প্ৰকাশিত বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ মানচিত্ৰ।]] বুঢ়ৈ নদী নিম্ন হিমালয়ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ এটা অংশৰ জল নিষ্কাশন কৰি বিহালীমুখৰ পূবফালে ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হয়। বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে গোমিৰি ঘাটৰ পৰা পাহাৰৰ পাদদেশেৰে চিংলি চাহ বাগিচাৰ মাজেৰে যোৱা এটা পথেৰে বুঢ়ৈ নদীৰ উজনি অংশলৈ যোৱা হৈছিল। ঋতুভেদে নদীৰ পাৰেদি হাতীৰে আৰু যথেষ্ট কষ্টেৰে ঘোঁৰাৰেও অঞ্চলটোলৈ যাব পৰা গৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ বিৱৰণ অনুসৰি, পাপুম পাৰে জিলাৰ তাৰাছো চক্ৰৰ অন্তৰ্গত ৰামঘাটৰ জংঘলত এই প্ৰত্নাৱশেষসমূহ ২০ একৰতকৈ অধিক ভূমি সামৰি বিস্তৃত হৈ আছে।<ref name="Sentinel2022"/> ==ইতিহাস== গৱেষকসকলে বুঢ়ৈৰ দুৰ্গাৱশেষসমূহক চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। বুঢ়ৈত পোৱা বালিশিলৰ খণ্ডসমূহত গভীৰভাৱে খোদিত চিহ্ন আৰু কেপ্টেইন এছ. এফ. হান্নেই শদিয়াৰ শিলত লিপিবদ্ধ কৰা অনুৰূপ চিহ্নৰ মাজত সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে বুঢ়ৈ আৰু শদিয়াৰ প্ৰত্নাৱশেষসমূহ একে সময়কাল আৰু একে শাসকসকলৰ অধীনৰ নিৰ্মাণ হ'ব পাৰে বুলি যুক্তি আগবঢ়াইছে।<ref name="Barua1933"/><ref name="Neog1977"/><ref name="Shin2020"/> সেয়েহে এই দুৰ্গসমূহক চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰাৰ ব্যাখ্যা ঐতিহাসিক বিশ্লেষণ, নিৰ্মাণশৈলীৰ সাদৃশ্য, শিলৰ গাঁথনিৰ মিল, নিৰ্মাতাসকলৰ অনুৰূপ চিহ্ন আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰৰ পাহাৰীয়া পাদদেশত প্ৰত্নস্থলীটোৰ অৱস্থান—এই সকলোবোৰ প্ৰমাণৰ সমন্বয়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। বুঢ়ৈ–ৰামঘাট দুৰ্গাৱশেষৰ নিৰ্মাতাসকলৰ পৰিচয় নিশ্চিত কৰা কোনো শিলালিপি এতিয়ালৈকে উদ্ধাৰ হোৱা বুলি প্ৰতিবেদন প্ৰকাশিত হোৱা নাই। [[File:Ramghat Stone 1.jpg|thumb|ৰামঘাট প্ৰত্নস্থলীত পোৱা শিলৰ খুঁটাসমূহ]] ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ সাদৃশ্য== বুঢ়ৈ–ৰামঘাট প্ৰত্নস্থলীৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা কোনো শিলালিপিয়ে ইয়াৰ নিৰ্মাতাসকলক চিনাক্ত নকৰিলেও ইয়াৰ শিলৰ গাঁথনি, চিহ্নযুক্ত শিল, বসতিৰ অৱশেষ আৰু শিল-ইটাৰ সংমিশ্ৰিত নিৰ্মাণশৈলীক অসম–অৰুণাচল পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত আৰু পৰম্পৰাগতভাৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। এই সাদৃশ্যসমূহে নিজে পোনপটীয়াকৈ কোনো নিৰ্দিষ্ট ৰাজবংশৰ নিৰ্মাণকাৰ্য প্ৰমাণ নকৰে, কিন্তু একে বৃহত্তৰ স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত হিচাপে প্ৰত্নস্থলীটোক বিবেচনা কৰাৰ বস্তুগত ভিত্তি আগবঢ়ায়। বুঢ়ৈৰ প্ৰধান প্ৰাচীৰখনত ব্যৱহৃত বহুতো মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডৰ বাহিৰৰ পৃষ্ঠত গভীৰভাৱে খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন আছে। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে এই চিহ্নসমূহক নিৰ্মাতা বা শিলৰ মিস্ত্ৰীসকলৰ চিহ্ন বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল। তেওঁলোকে উল্লেখ কৰিছিল যে এই চিহ্নসমূহৰ কিছুমান কেপ্টেইন এছ. এফ. হান্নেই শদিয়াৰ ওচৰৰ দুৰ্গাৱশেষসমূহত ব্যৱহৃত কটা শিলত লিপিবদ্ধ কৰা চিহ্নৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ।<ref name="EdwardsMann1904"/> পৰৱৰ্তী সময়ত কে. এল. বৰুৱাই এই চিহ্নসমূহৰ মাজত প্ৰকাশিত সাদৃশ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বুঢ়ৈ আৰু শদিয়াৰ দুৰ্গাৱশেষসমূহ একে ঐতিহাসিক সময়কাল আৰু নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত বুলি যুক্তি আগবঢ়াইছিল।<ref name="Barua1933"/> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহতো একেধৰণৰ শিলৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন পোৱা গৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ চাৰিসীমাৰ প্ৰাচীৰ, মালিনীথান, নক্সাপৰ্বত আৰু শদিয়াৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহ—যেনে ইটা-শিলেৰে নিৰ্মিত এটা পুখুৰী আৰু বুঢ়াবুঢ়ী থান—অন্তৰ্ভুক্ত। নক্সাপৰ্বতত মসৃণকৈ কটা শিল, নিৰ্মাণৰ বিভিন্ন অংশ আৰু শিলৰ খুঁটাত চল্লিশটাতকৈও অধিক খোদিত চিহ্ন চিনাক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰে কেইবাটাও চিহ্ন মালিনীথান আৰু অসম–অৰুণাচল পাহাৰৰ পাদদেশৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহত পোৱা চিহ্নৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> [[File:Ramghat Brick 2.jpg|thumb|ৰামঘাটৰ ইটাৰ ভেটিত খননকাৰ্যৰ ফলত উন্মোচিত ইটাৰ ধ্বংসাৱশেষ]] ২০২২ চনৰ ৰামঘাটৰ খননকাৰ্যতো শিলৰ খণ্ডত খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন আৰু আৰ্হি পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ধনু-কাঁড় আৰু ত্ৰিশূলৰ সংযুক্ত আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা চিহ্নো আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ ঐতিহাসিক পুনৰ্গঠনত ৰামঘাট–তাৰাছোৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ বিশেষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ এই স্থানটোক ''বুঢ়ৈ'' নামেৰে উল্লেখ কৰিছিল। গগৈয়ে শদিয়া, বুঢ়ৈ আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলৰ ওচৰত তেওঁ চিনাক্ত কৰা নক্সাপৰ্বতৰ শিলত অনুৰূপ চিহ্ন পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। এই সাদৃশ্যৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্য সময়ে সময়ে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশ সামৰি পশ্চিমে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিশ্বনাথৰ দিশলৈকে বিস্তৃত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21"/> ২০২২ চনৰ ৰামঘাটৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধানত দুৰ্গবেষ্টিত অঞ্চলৰ ভিতৰত প্ৰাচীন বসতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ খুঁটা বা স্তম্ভৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="Sentinel2022"/> বুঢ়ৈ–ৰামঘাটৰ মূল বাসগৃহসমূহৰ ওপৰৰ গাঁথনি এতিয়ালৈকে সম্পূৰ্ণৰূপে উদ্ধাৰ হোৱা নাই যদিও এই শিলৰ ভিত্তি বা খুঁটাসমূহক নক্সাপৰ্বতত পোৱা অনুৰূপ শিলৰ খুঁটাৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি। নক্সাপৰ্বতৰ খুঁটাসমূহক মাটিৰ পৰা ওপৰত তুলি নিৰ্মাণ কৰা বাসগৃহ বা চাংঘৰৰ সমৰ্থক খুঁটা হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–166, 169–170}}</ref> ৰামঘাটত পোৱা ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তিসমূহক [[ভীষ্মকনগৰ]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত আৰু [[গোম্চি]]ৰ দৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰৰ পাদদেশৰ বসতিস্থলসমূহত পোৱা ইটা আৰু শিলৰ ভিত্তিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি।<ref name="Tada2011p163">{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref> ৰামঘাটৰ পৰা কেইমাইলমান পূবফালে আপাৰ বালিজান অঞ্চলতো অনুৰূপ এটা ইটাৰ ভিত্তি উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। [[File:Medieval Brick plinth of a house from Upper Balijan.jpg|thumb|ৰামঘাটৰ পৰা কেইমাইলমান দূৰৰ আপাৰ বালিজান অঞ্চলত পোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তি।]] বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ নিৰ্মাণত একাধিক নিৰ্মাণসামগ্ৰীৰ সংমিশ্ৰিত পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ২০২২ চনৰ খননকাৰ্যত শিলৰ খণ্ড আৰু পোৰা ইটাৰে নিৰ্মিত এটা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ পোৱা গৈছিল, যাৰ ভিতৰৰ অংশ মাটি আৰু ডাঙৰ শিলেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি ইটা, আয়তাকাৰ শিলৰ খণ্ড আৰু শিলৰ ফলকেৰে নিৰ্মিত প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষো পোৱা গৈছিল। সমীক্ষাত প্ৰাচীৰৰ ওপৰৰ অংশৰ চাৰিওফালে ইটা সিঁচৰতি হৈ থকা দেখা গৈছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত এই ইটাসমূহৰ ঘনত্ব আটাইতকৈ বেছি আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> ১৯০৪ চনৰ প্ৰতিবেদনত ''এ প্ৰাচীৰ'' (''Wall A'')ক সুন্দৰকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে বাহিৰৰ ফালে আৱৰণ দিয়া আৰু ভিতৰৰ অংশ নদীৰ শিলেৰে পূৰ কৰা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। কিছুমান স্থানত প্ৰাচীৰৰ ভিতৰফালে চেপেটা, টাইলৰ সদৃশ ইটা ব্যৱহাৰ কৰি গাঁথনিটো শক্তিশালী কৰা হৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> এইদৰে কটা শিলৰ সৈতে ইটা ব্যৱহাৰ কৰা আৰু ভিতৰৰ অংশ ভগ্নশিল বা মাটিৰে পূৰ কৰা নিৰ্মাণপদ্ধতি [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], [[ইটা দুৰ্গ]] আৰু [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ দৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত প্ৰত্নস্থলীসমূহত দেখা পোৱা বৃহত্তৰ শিল-ইটাৰ নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ। [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰসমূহৰ ওপৰতো ইটাৰ স্তৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, যদিও ইয়াত শিল ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল। আনহাতে নক্সাপৰ্বতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত ইটা আৰু শিলৰ ভিত্তি, ইটা বা শিলৰ স্তৰসমূহৰ মাজত ব্যৱহৃত ডাঙৰ শিল আৰু মাটি তথা শিলেৰে নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="Tada2011p163"/> এই তথ্যসমূহ একেলগে বিবেচনা কৰিলে ৰামঘাট–তাৰাছো প্ৰত্নস্থলী মধ্যযুগৰ অন্তিম পৰ্বত পূব হিমালয়ৰ পাহাৰৰ পাদদেশত বিকশিত হোৱা একে বৃহত্তৰ সাংস্কৃতিক আৰু স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। ==স্থাপত্য== ===প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ=== বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাত মাটি, ইটা আৰু শিলৰ সংমিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে বাহিৰৰ আৱৰণ নিৰ্মাণ কৰা কেইবাখনো প্ৰধান প্ৰাচীৰৰ বিৱৰণ লিপিবদ্ধ কৰিছিল। কেইবাটাও স্থানত প্ৰাচীৰৰ ভিতৰফালে চেপেটা, টাইলৰ সদৃশ ইটাৰে গাঁথনি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। প্ৰাচীৰখনৰ এটা অংশত প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল আৰু সেই স্থানতো ইটাৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল। দুৰ্গাৱশেষৰ অৱস্থান সামৰিক প্ৰতিৰক্ষাৰ বাবে সুবিধাজনক আছিল। বুঢ়ৈ নদীয়ে এটা দিশত প্ৰাকৃতিক বাধাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। আনহাতে ঠিয় পাহাৰ আৰু শিলৰ থিয় ঢালসমূহৰ বাবে আন দিশত কৃত্ৰিম প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা নিৰ্মাণৰ প্ৰয়োজন তুলনামূলকভাৱে কম আছিল। ''এ প্ৰাচীৰ'' (''Wall A'') সমতল ভূমিৰ ফালে মুখ কৰি আছিল। আনহাতে ''বি প্ৰাচীৰ'' (''Wall B'') পাহাৰৰ পাদদেশত নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত এটা ওখ পাৰৰ পৰা নদীখনৰ দিশলৈ মুখ কৰি আছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ খননকাৰ্যতো শিল আৰু ইটাৰ সংমিশ্ৰণেৰে নিৰ্মিত এটা দুৰ্গবেষ্টিত অঞ্চল চিনাক্ত কৰা হৈছিল। উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু বসতিৰ অৱশেষসমূহে এই প্ৰত্নস্থলীটো কেৱল এখন বিচ্ছিন্ন প্ৰাচীৰ নহৈ এটা বৃহত্তৰ বসতি-বিন্যাসৰ অংশ আছিল বুলি সূচায়।<ref name="Sentinel2022"/> [[File:Buroi Fortifications 2.jpg|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত প্ৰকাশিত বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ আলোকচিত্ৰ।]] ===শিলৰ গাঁথনি=== [[File:Ramghat Stone 2.jpg|thumb|তাৰাছোৰ শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ]] ''এ প্ৰাচীৰ'' (''Wall A'') মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই শিলসমূহৰ দৈৰ্ঘ্য সাধাৰণতে ১২ৰ পৰা ১৪ ইঞ্চি আৰু প্ৰস্থ তথা গভীৰতা ৮ৰ পৰা ১০ ইঞ্চিৰ ভিতৰত আছিল। কিছুমান সৰু শিলৰ খণ্ডও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যাৰ কিছুমানৰ আকাৰ প্ৰায় চাৰি ইঞ্চি বৰ্গাকাৰ আছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে উল্লেখ কৰিছিল যে আকাৰ যিয়েই নহওক, ব্যৱহৃত সকলো শিলৰ খণ্ড মসৃণকৈ কাটি প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> প্ৰাচীৰখনৰ বাহিৰৰ বালিশিলৰ আৱৰণ অতি নিখুঁতভাৱে খাপ খুৱাই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰৰ অংশ ঢিলা নদীৰ শিলেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। কিছুমান স্থানত ভিতৰফালে ইটাৰ গাঁথনিৰে শিলৰ নিৰ্মাণক অধিক শক্তিশালী কৰা হৈছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে এই ইটাসমূহক চেপেটা আৰু টাইলৰ সদৃশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ ক্ষেত্ৰসমীক্ষাত ৰামঘাটৰ প্ৰাচীন বসতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ স্তূপ বা খুঁটা পোৱা গৈছিল। প্ৰতিবেদনখনত এই গাঁথনিসমূহৰ সম্পূৰ্ণ পৰিকল্পনাচিত্ৰ দিয়া হোৱা নাছিল যদিও প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভগ্নাৱশেষ আঁতৰোৱাৰ সময়ত উন্মুক্ত হোৱা শিলৰ স্তূপৰ কিছুমান অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Sentinel2022"/> ব্যাসকুণ্ড আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান চলোৱা হৈছিল। ইয়াত শিলৰ খটখটীৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল। এই প্ৰত্নস্থলীত এটা ভগা শিৱলিংগ, মাটিৰ পাত্ৰৰ ভগ্নাংশ আৰু এটা ছীলমোহৰ লগোৱা গোলাকাৰ বস্তু (''sealing ball'')ও উদ্ধাৰ হৈছিল। এই আবিষ্কাৰসমূহে অঞ্চলটোত ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান আৰু স্থায়ী বসতিৰ উপস্থিতিৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="Sentinel2022"/> ===ইটাৰ গাঁথনি=== [[File:Ramghat bricks 3.jpg|thumb|বুঢ়ৈ নদীৰ ওচৰত অৱস্থিত তাৰাছো দুৰ্গাৱশেষত পোৱা ইটাসমূহ]] ''এ প্ৰাচীৰ''ৰ দুটা স্থানত আৰু প্ৰাচীৰখনৰ এটা প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত ইটাৰ গাঁথনি পোৱা গৈছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ মতে, বুঢ়ৈৰ ইটাসমূহ সম্ভৱতঃ স্থানীয়ভাৱে নিৰ্মিত আছিল। তেওঁলোকে উল্লেখ কৰিছিল যে এই ইটাসমূহৰ গঠন বালিময়, সমতল ভূমিত নিৰ্মিত বহু ইটাতকৈ কোমল আৰু স্থানীয়ভাৱে উপলব্ধ সামগ্ৰীৰে প্ৰস্তুত কৰা যেন দেখা গৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ খননকাৰ্যত শিলৰ খণ্ড, পোৰা ইটা আৰু শিলৰ ফলকেৰে নিৰ্মিত আন এটা প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰৰ পথটো ২.৮৩ মিটাৰ বহল আছিল। এই জোখে দুৰ্গবেষ্টিত অঞ্চলটোলৈ প্ৰৱেশৰ বাবে এটা যথেষ্ট বৃহৎ দ্বাৰ আছিল বুলি সূচায়।<ref name="Sentinel2022"/> ইয়াৰ উপৰি ৰামঘাট অঞ্চলত ইটাৰে নিৰ্মিত ঘৰৰ ভিত্তিও পোৱা গৈছিল। গৱেষক দলটোৱে বালিজান চক্ৰতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান আৰু খননকাৰ্য চলাইছিল। আপাৰ বালিজান অঞ্চলত তেওঁলোকে ইটাৰে নিৰ্মিত গাঁথনিৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ কৰিছিল। ইটাৰে নিৰ্মিত এটা পদপথে এই গাঁথনিসমূহ সংযোগ কৰিছিল। পথটো প্ৰথমে পূবৰ পৰা পশ্চিমলৈ আৰু তাৰ পিছত উত্তৰ দিশলৈ গৈছিল। ===শিলৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন=== ''এ প্ৰাচীৰ''ত ব্যৱহৃত বহুতো বালিশিলৰ খণ্ডৰ বাহিৰৰ পৃষ্ঠত গভীৰভাৱে খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন পোৱা গৈছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে এই চিহ্নসমূহক নিৰ্মাতা বা শিলৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল। তেওঁলোকে উল্লেখ কৰিছিল যে তেওঁলোকৰ চিত্ৰত দেখুওৱা চিহ্নসমূহৰ ভিতৰত এটা বিশেষ চিহ্ন তুলনামূলকভাৱে অধিক প্ৰচলিত আছিল। অৱশ্যে সেই চিত্ৰখন কোনো নিৰ্দিষ্ট শিলৰ গোটৰ হুবহু প্ৰতিলিপি নাছিল; ই বিভিন্ন চিহ্নৰ মাজৰ পৰা নিৰ্বাচিত কিছুমান আৰ্হিৰ ব্যাখ্যামূলক চিত্ৰহে আছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ ৰামঘাটৰ অনুসন্ধানতো শিলৰ খণ্ডত খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন আৰু নক্সা পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ধনু-কাঁড় আৰু ত্ৰিশূলৰ সংযুক্ত আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা চিহ্নসমূহো আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> [[File:Mason marks Buroi.png|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত দেখুওৱা বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ শিলৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নসমূহ।]] ==ওচৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক বৈশিষ্ট্যসমূহ== দুৰ্গাৱশেষৰ পৰা প্ৰায় দুই মাইল উজনিত বুঢ়ৈ নদীৰ বাওঁপাৰত থকা এটা গুহাৰ কথা ডাল্টনে উল্লেখ কৰিছিল। স্থানীয় পৰম্পৰা অনুসৰি, গুহাটো এজন ৰজাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল আৰু ইয়াক উপাসনাস্থলী হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। অৱশ্যে ডাল্টনে গুহাটো সেই সময়ৰ পৰিৱৰ্তিত অৱস্থাত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা বুলি মানিবলৈ সন্দেহ প্ৰকাশ কৰিছিল। নদীৰ খহনীয়াৰ ফলত গুহাটোৰ অধিকাংশ অংশ ক্ষয়প্ৰাপ্ত হৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ডাল্টনে পাহাৰৰ অধিক ওপৰফালে থকা এটা প্ৰাকৃতিক খাঁজ আৰু এটা বৃহৎ শিলৰ গাঁথনিৰ কথাও বৰ্ণনা কৰিছিল। নদীৰ পৰা চালে এই শিলৰ গাঁথনিটো কেইবাটাও মানুহ বা মূৰ্তিৰ সমষ্টিৰ সদৃশ দেখা গৈছিল। অঞ্চলটোত সোণ ধোৱা লোকসকলে এই আকৃতিসমূহক দেৱতা হিচাপে গণ্য কৰি পূজা কৰিছিল বুলি প্ৰতিবেদনত উল্লেখ আছে। কিন্তু ডাল্টনে এই আকৃতিসমূহক প্ৰাকৃতিকভাৱে সৃষ্টি হোৱা দৃষ্টিভ্ৰম বা দৃশ্যগত প্ৰভাৱ বুলি বিবেচনা কৰিছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে উল্লেখ কৰিছিল যে স্থানীয় পৰম্পৰাত দুৰ্গৰ ৰক্ষকৰ সৈতে সম্পৰ্কিত গুহাটোক ''বাদলি কাৰাং'' (''Badli Karang'') বুলি কোৱা হৈছিল। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ''বাদুলিৰ গুহা''।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অভিযানত তাৰাছো চক্ৰৰ অন্তৰ্গত ওচৰৰ ব্যাসকুণ্ড অঞ্চলতো অনুসন্ধান চলোৱা হৈছিল। ইয়াত শিলৰ খটখটীৰ অৱশেষ পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হয়। অৱশ্যে প্ৰতিবেদনখনত ব্যাসকুণ্ড আৰু ৰামঘাটৰ দুৰ্গাৱশেষৰ মাজত কোনো নিৰ্দিষ্ট কালানুক্ৰমিক সম্পৰ্ক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হোৱা নাছিল।<ref>"Archaeological exploration in and around Vyas Kund under Tarasso circle was also conducted and remains of a stone staircase was discovered. Koji informed that further intensive field work and investigation are needed at the jungles of the Ramghat and Vyas Kund areas to unearth more ancient remains." {{harvcol|The Sentinel|2022}}</ref> ==প্ৰত্নস্থলীটোৰ আৱিষ্কাৰ== [[File:Ramghat bricks 4.jpg|thumb|বুঢ়ৈ নদীৰ ওচৰৰ তাৰাছো দুৰ্গৰ শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ ওপৰত সিঁচৰতি হৈ পোৱা ইটাসমূহ]] ===প্ৰাৰম্ভিক বিৱৰণসমূহ=== বুঢ়ৈৰ প্ৰত্নাৱশেষসমূহৰ প্ৰথম প্ৰকাশিত বিৱৰণ কেপ্টেইন ডাল্টনে প্ৰস্তুত কৰিছিল। তেওঁ বুঢ়ৈ নদী হিমালয়ৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ পৰা অসমৰ সমতল ভূমিলৈ নামি অহাৰ কেইমাইলমান আগতে জংঘলৰ মাজত দুৰ্গাৱশেষসমূহ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। ডাল্টনৰ এই বিৱৰণ পৰৱৰ্তী সময়ত এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে তেওঁলোকৰ প্ৰবন্ধত পুনৰ প্ৰকাশ কৰিছিল। ডাল্টনে সুউচ্চ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, গভীৰ পৰিখা আৰু দুৰ্গবেষ্টিত অঞ্চলৰ ভিতৰত ভাল পানী থকা পুখুৰীসমূহৰ সৈতে বৃহৎ মাটিৰ দুৰ্গৰ বৰ্ণনা দিছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পৰা বুঢ়ৈ নদীৰ গিৰিখাতৰ দিশলৈ বিস্তৃত বহল আৰু ওখ কৰি নিৰ্মাণ কৰা পথৰ কথাও উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, এই পথসমূহে নিম্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলত কোনো এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বসতি আছিল বুলি সূচাইছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ডাল্টনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, সেই সময়ত অৱশিষ্ট থকা প্ৰধান শিলৰ প্ৰাচীৰখন প্ৰায় ১০০ গজ দীঘল আৰু যথেষ্ট বহল আছিল। ইয়াক নিখুঁতভাৱে বৰ্গাকাৰ কৰি কটা শিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। প্ৰাচীৰখনত নদীৰ ফালে মুখ কৰা এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল। ভিতৰৰ পৃষ্ঠৰ কিছুমান অংশত ইটাৰ আৱৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। সংলগ্ন পাহাৰটোৰ এটা অংশ সমান কৰি প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল যদিও ডাল্টনে তাত আন কোনো থিয় হৈ থকা অট্টালিকা দেখা পোৱা নাছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ মতে, ডাল্টনৰ অনুসন্ধানৰ পিছত এই দুৰ্গসমূহৰ বিষয়ে স্থানীয় চাহ বাগিচাৰ পৰিচালক আৰু অসমীয়া লোকসকলৰ মাজত থকা জ্ঞান প্ৰায় লোপ পাইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে বুঢ়ৈ নদীৰ ওচৰৰ জংঘলৰ মাজেৰে ভ্ৰমণ কৰাৰ সময়ত প্ৰত্নাৱশেষসমূহ পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰে আৰু ১৯০৩ চনত অধিক বিশদ সমীক্ষা সম্পন্ন কৰে।<ref name="EdwardsMann1904"/> [[File:Buroi Fortifications 1.png|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত প্ৰকাশিত বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ আলোকচিত্ৰ।]] ===১৯০৩–১৯০৪ চনৰ সমীক্ষা=== এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ সমীক্ষাত দুখন প্ৰধান শিলৰ প্ৰাচীৰ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। তেওঁলোকে এই দুখনক ''এ প্ৰাচীৰ'' (''Wall A'') আৰু ''বি প্ৰাচীৰ'' (''Wall B'') বুলি নামকৰণ কৰিছিল। ''এ প্ৰাচীৰ'' তুলনামূলকভাৱে দীঘল আছিল। ইয়াক মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ড অতি নিখুঁতভাৱে খাপ খুৱাই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। অনুসন্ধানকাৰীসকলে উল্লেখ কৰিছিল যে শিলসমূহ ইটোৱে সিটোৰ সৈতে সুদৃঢ়ভাৱে সংযুক্ত কৰা হৈছিল আৰু এই প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণত যথেষ্ট বৃহৎ পৰিসৰৰ পৰিশ্ৰম আৰু সম্পদৰ প্ৰয়োজন হৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> [[File:Buroi Fortifications 3.jpg|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত প্ৰকাশিত বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ আন এখন আলোকচিত্ৰ।]] দ্বিতীয়বাৰৰ পৰীক্ষাত তেওঁলোকে ''এ প্ৰাচীৰ''ৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৩০০ গজ আৰু ডাঠতা প্ৰায় ১০ ফুট বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল। প্ৰাচীৰখন প্ৰায় উত্তৰ-পূবৰ পৰা দক্ষিণ-পশ্চিম দিশলৈ বিস্তৃত আছিল আৰু বুঢ়ৈ নদীৰ সোঁপাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল। প্ৰাচীৰখনৰ ভিতৰৰ অংশ সাধাৰণ নদীৰ শিলেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। আনহাতে বাহিৰৰ অংশ মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে গঠিত আছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> সমীক্ষাকাৰীসকলে এই গাঁথনিক সমতল ভূমিৰ পৰা সম্ভাব্য আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰিবলৈ নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছিল। ইয়াৰ দক্ষিণ দিশটো পাহাৰে প্ৰাকৃতিকভাৱে সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিছিল। উত্তৰ দিশত নদীৰ বিপৰীত পাৰত থকা এটা থিয় শিলাময় ঢালে প্ৰাকৃতিক বাধাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ''এ প্ৰাচীৰ''ৰ পিছফালে এটা পৰিখা আৰু পাহাৰৰ থিয় ঢালৰ দিশলৈ বিস্তৃত ওখ সমতল ভূমি আছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ''বি প্ৰাচীৰ''ক ''এ প্ৰাচীৰ''ৰ এক প্ৰসাৰিত বা পৰিপূৰক অংশ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। এই প্ৰাচীৰখন তুলনামূলকভাৱে অধিক ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থাত আছিল আৰু নদীৰ খহনীয়াৰ ফলত ইয়াৰ কিছু অংশ ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। ইয়াৰ এটা মূৰত সম্ভৱতঃ এটা প্ৰাকৃতিক পানীৰ উৎসক আবৃত কৰি ৰখা হৈছিল। আনটো মূৰ নদীৰ গতিপথৰ ওপৰত অৱস্থিত এটা ওখ পাৰত আছিল, য'ৰ পৰা নদীখনৰ ওপৰত নজৰ ৰাখিব পৰা গৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ===২০২২ চনৰ খননকাৰ্য=== [[File:Ramghat Brick 1.jpg|thumb|ৰামঘাট প্ৰত্নস্থলীত পোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত ঘৰৰ ভেটি]] ২০২২ চনত অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ ৰাজ্যিক গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগে ৰামঘাটত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য আৰু ভগ্নাৱশেষ আঁতৰোৱাৰ কাম সম্পন্ন কৰে। এই কাৰ্যৰ ফলত শিলৰ খণ্ড, পোৰা ইটা আৰু ডাঙৰ শিলেৰে নিৰ্মিত ২২৬ মিটাৰ দীঘল এটা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ বা বান্ধৰ লগতে এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ উদ্ধাৰ কৰা হয়।<ref name="Sentinel2022"/> উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰৱেশদ্বাৰটোত আয়তাকাৰ আৰু অৰ্ধগোলাকাৰ শিলৰ খণ্ড, পোৰা ইটা আৰু শিলৰ ফলক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰটোৰ ভিতৰৰ পথৰ প্ৰস্থ প্ৰায় ২.৮৩ মিটাৰ আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> প্ৰতিবেদনখনত উল্লেখ কৰা হৈছে যে প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ সৈতে বিভিন্ন আকাৰৰ পোৰা ইটা আৰু পৃথক আকৃতি তথা মাপৰ শিলৰ খণ্ড পোৱা গৈছিল।<ref name="Sentinel2022"/> প্ৰত্নতাত্ত্বিক দলটোৱে কিছুমান শিলত খোদিত চিহ্ন আৰু নক্সাও লিপিবদ্ধ কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ধনু-কাঁড় আৰু ত্ৰিশূলৰ সংযুক্ত আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা চিহ্ন অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। আন উদ্ধাৰসমূহৰ ভিতৰত এটা ভগা শিৱলিংগ, ছীলমোহৰ লগোৱা গোলাকাৰ বস্তু (''sealing ball''), মাটিৰ পাত্ৰৰ ভগ্নাংশ আৰু বসতিৰ অৱশেষৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ স্তূপ বা খুঁটা অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ভগ্নাৱশেষ আঁতৰোৱাৰ সময়ত উন্মুক্ত হোৱা কিছুমান শিলৰ স্তূপৰ অৱশেষ আংশিকভাৱে সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল।<ref name="Sentinel2022"/> এই খননকাৰ্য ২৪ মাৰ্চ ২০২২ তাৰিখে আৰম্ভ হৈছিল। ৰাজ্যিক গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে উল্লেখ কৰিছিল যে অধিক প্ৰত্নাৱশেষ উদ্ধাৰ আৰু নথিভুক্ত কৰিবলৈ ৰামঘাট আৰু ওচৰৰ ব্যাসকুণ্ড অঞ্চলত পৰৱৰ্তী সময়ত অধিক অনুসন্ধানৰ প্ৰয়োজন হ'ব।<ref name="Sentinel2022"/> ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক গুৰুত্ব== [[File:Ramghat Gateway 2.jpg|thumb|তাৰাছোৰ শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ]] বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষ অসম–অৰুণাচল পাহাৰৰ পাদদেশত এতিয়ালৈকে চিনাক্ত হোৱা শিল আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত বৃহৎ প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। এই প্ৰত্নস্থলীত মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ প্ৰাচীৰ, ইটাৰ আৱৰণ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, পৰিখা, মাটিৰ গাঁথনি, জলব্যৱস্থাপনাৰ বৈশিষ্ট্য, বসতিৰ অৱশেষ আৰু শিলৰ গাঁথনিত খোদিত মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নসমূহ একেলগে পোৱা যায়।<ref name="EdwardsMann1904"/><ref name="Sentinel2022"/> এই প্ৰত্নস্থলীৰ বিশেষ গুৰুত্ব এই কাৰণেও আছে যে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰৰ আন কেইবাটাও দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় প্ৰত্নস্থলীত অনুৰূপ নিৰ্মাণ-পৰম্পৰা পোৱা গৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[ভীষ্মকনগৰ]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], [[গোম্চি]], [[ইটা দুৰ্গ]], [[নক্সাপৰ্বত]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], বুঢ়াবুঢ়ী আৰু শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চল অন্তৰ্ভুক্ত। ৰামঘাট–তাৰাছো দুৰ্গাৱশেষৰ নিৰ্দিষ্ট নিৰ্মাণকাল এতিয়াও নিশ্চিত হোৱা নাই। তথাপিও ইয়াৰ শিলৰ গাঁথনি, ইটাৰ ব্যৱহাৰ, প্ৰতিৰক্ষাৰ পৰিকল্পনা আৰু মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নসমূহৰ সমন্বয়ে পূব হিমালয়ৰ পাহাৰৰ পাদদেশত মধ্যযুগীয় ৰাজ্যগঠন আৰু বসতিৰ বিকাশ অধ্যয়নৰ বাবে এই প্ৰত্নস্থলীক গুৰুত্বপূৰ্ণ কৰি তুলিছে। ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Calcutta |year=1933 }} * {{cite journal |last1=Edwards |first1=Walter N. |last2=Mann |first2=Harold H. |title=An Ancient Assamese Fortification and the Legends Relating Thereto |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=3 |year=1904 |pages=254–261 }} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58–59 |year=1977 |pages=813–820 |jstor=41691751 }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 }} * {{cite thesis |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh (upto 16th Century) |type=PhD thesis |publisher=Rajiv Gandhi University |location=Doimukh |year=2011 |url=https://airs.org.in/wp-content/uploads/2024/08/history-tage-tada-compressed.pdf }} * {{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |year=2004 |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |pages=1185–1196 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 }} [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ]] fi3ssotw5c7zhp4oktxpj2ccezw6j4m 649025 649023 2026-11-01T21:30:39Z Ananya Taye 28065 649025 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|ভাৰতৰ অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থিত দুৰ্গবেষ্টিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থল}} {{Infobox ancient site | name = ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ | alternate_name = বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষ (Buroi Fortifications) | image = [[File:Ramghat Repaired 1.jpg|thumb|Stone and Brick gateway at Tarasso]] | alt = ৰামঘাট–তাৰাছোত পুনৰুদ্ধাৰৰ পিছত প্ৰৱেশদ্বাৰ | caption = ৰামঘাট–তাৰাছোত পুনৰুদ্ধাৰৰ পিছত প্ৰৱেশদ্বাৰ | map_alt = অৰুণাচল প্ৰদেশত ৰামঘাট–তাৰাছো দুৰ্গাৱশেষৰ অৱস্থান | map_type = India Arunachal Pradesh | map_caption = অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থান | coordinates = {{coord|26|57|33.95|N|93|24|20.26|E|region:IN_type:landmark|display=inline}} | location = ৰামঘাট, তাৰাছো, [[পাপুমপাৰে জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = দুৰ্গবেষ্টিত বসতিস্থলী | part_of = | length = | width = | height = | area = ২০ একৰতকৈ অধিক | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Gogoi1994p21"/><ref name="Barua1933"/> | material = বালিশিল, পোৰা ইটা, নদীৰ শিল আৰু মাটিৰ গাঁথনি | built = ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="Sentinel2022"/> | abandoned = | epochs = মধ্যযুগ | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯০৩ চনত সমীক্ষা; ২০২২ চনত খননকাৰ্য | archaeologists = ৱাল্টাৰ এন. এডৱাৰ্ডছ, হেৰল্ড এইচ. মান; অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰাজ্যিক গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগ | condition = ধ্বংসাৱশেষ | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ''' (ইংৰাজী: ''Ramghat–Tarasso ruins'' অথবা ''Buroi fortifications''), যাক '''বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষ''' বুলিও জনা যায়, ভাৰতৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাপুম পাৰে জিলাৰ তাৰাছো চক্ৰৰ অন্তৰ্গত ৰামঘাটত অৱস্থিত এটা দুৰ্গবেষ্টিত বসতিৰ অৱশেষ। এই প্ৰত্নস্থলী অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ওচৰত বুঢ়ৈ নদীৰ কাষৰ পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত। প্ৰত্নতাত্ত্বিক সমীক্ষাসমূহত ইয়াত বিস্তৃত মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ইটাৰ গাঁথনি, ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তি আৰু চাংঘৰৰ শিলৰ খুঁটাৰ অৱশেষ পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="EdwardsMann1904">{{cite journal |last1=Edwards |first1=Walter N. |last2=Mann |first2=Harold H. |title=An Ancient Assamese Fortification and the Legends Relating Thereto |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=3 |year=1904 |pages=254–261 |url=https://archive.org/stream/journalofasiatic731calc/journalofasiatic731calc_djvu.txt |access-date=22 June 2026 }}</ref><ref name="Sentinel2022">{{cite news |title=Ancient settlements discovered in a jungle of Papum Pare district in Arunachal Pradesh |work=The Sentinel |date=13 May 2022 |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/arunachal-news/ancient-settlements-discovered-in-a-jungle-of-papum-pare-district-in-arunachal-pradesh-591813 |access-date=22 June 2026 |ref={{harvid|The Sentinel|2022}} |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621190222/https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/arunachal-news/ancient-settlements-discovered-in-a-jungle-of-papum-pare-district-in-arunachal-pradesh-591813 |archive-date=21 June 2026 }}</ref> গৱেষকসকলে এই দুৰ্গাৱশেষসমূহক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="Barua1933">{{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Calcutta |year=1933 |pages=271–272 |quote=It is therefore evident that the ruins near Sadiya and those on the banks of the Burai river can be assigned to the same period..The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduized dynasty of local rulers who ruled over a small kingdom confined to the north bank of the Brahmaputra and extending from the Burai river to the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala. }}</ref><ref name="Neog1977">{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58–59 |year=1977 |pages=813–820 |jstor=41691751 |quote=If a community of architecture is admitted between fortifications in the Sadiyã region and the Burai river ruins site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of the Darrang district, in the westernmost extent of which the Ãhom conquerors settled the vanquished Chutiyãs in the early part of the 16th century. }}</ref><ref name="Shin2020">{{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 |quote=Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century. }}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ ঐতিহাসিক পুনৰ্গঠনত ৰামঘাট–তাৰাছোৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ এই স্থানটোক ''বুঢ়ৈ'' বুলি উল্লেখ কৰিছিল। গগৈয়ে [[শদিয়া]]ৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ, বুঢ়ৈৰ প্ৰত্নস্থলী আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলৰ ওচৰত অৱস্থিত বুলি তেওঁ চিনাক্ত কৰা নক্সাপৰ্বতৰ শিলত একেধৰণৰ চিহ্ন পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। এই সাদৃশ্যৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল সময়ে সময়ে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশলৈ বিস্তৃত হৈছিল আৰু সংলগ্ন ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পশ্চিমে বিশ্বনাথৰ দিশলৈকে প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi River and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. }}</ref> এই দুৰ্গবেষ্টিত বসতিটোক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ নিৰ্মাণকাৰ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰৰ পাদদেশৰ দুৰ্গশৃংখলাৰ এটা অংশ হিচাপে সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যৰ শাসন সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশেৰে এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী আৰু মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh. }}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> [[File:Ramghat Gateway 1.jpg|thumb|তাৰাছোত অৱস্থিত শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ]] ==অৱস্থান== ৰামঘাট–তাৰাছো দুৰ্গাৱশেষ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সমতল ভূমিৰ উত্তৰৰ পাহাৰৰ পাদদেশত বুঢ়ৈ নদীৰ উপত্যকাত অৱস্থিত। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে প্ৰত্নস্থলীটোৰ অৱস্থান প্ৰায় ২৬°৫৭′ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯৩°২৪′ পূব দ্ৰাঘিমাংশত নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ই সেই সময়ৰ ব্ৰিটিছ অধিকৃত ভূখণ্ডৰ পূৰ্বৰ সীমাৰ ঠিক বাহিৰত অৱস্থিত আছিল। তেওঁলোকে এই অঞ্চলটোক স্বাধীন ''ডফলা দেশ'' বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ঔপনিৱেশিক নথিপত্ৰত ব্যৱহৃত ''ডফলা'' নামটো বৰ্তমান সাধাৰণতে [[নিচি জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত জনগোষ্ঠীসমূহক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Buroi Fortifications Map.jpg|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত প্ৰকাশিত বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ মানচিত্ৰ।]] বুঢ়ৈ নদী নিম্ন হিমালয়ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ এটা অংশৰ জল নিষ্কাশন কৰি বিহালীমুখৰ পূবফালে ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হয়। বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে গোমিৰি ঘাটৰ পৰা পাহাৰৰ পাদদেশেৰে চিংলি চাহ বাগিচাৰ মাজেৰে যোৱা এটা পথেৰে বুঢ়ৈ নদীৰ উজনি অংশলৈ যোৱা হৈছিল। ঋতুভেদে নদীৰ পাৰেদি হাতীৰে আৰু যথেষ্ট কষ্টেৰে ঘোঁৰাৰেও অঞ্চলটোলৈ যাব পৰা গৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ বিৱৰণ অনুসৰি, পাপুম পাৰে জিলাৰ তাৰাছো চক্ৰৰ অন্তৰ্গত ৰামঘাটৰ জংঘলত এই প্ৰত্নাৱশেষসমূহ ২০ একৰতকৈ অধিক ভূমি সামৰি বিস্তৃত হৈ আছে।<ref name="Sentinel2022"/> ==ইতিহাস== গৱেষকসকলে বুঢ়ৈৰ দুৰ্গাৱশেষসমূহক চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। বুঢ়ৈত পোৱা বালিশিলৰ খণ্ডসমূহত গভীৰভাৱে খোদিত চিহ্ন আৰু কেপ্টেইন এছ. এফ. হান্নেই শদিয়াৰ শিলত লিপিবদ্ধ কৰা অনুৰূপ চিহ্নৰ মাজত সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে বুঢ়ৈ আৰু শদিয়াৰ প্ৰত্নাৱশেষসমূহ একে সময়কাল আৰু একে শাসকসকলৰ অধীনৰ নিৰ্মাণ হ'ব পাৰে বুলি যুক্তি আগবঢ়াইছে।<ref name="Barua1933"/><ref name="Neog1977"/><ref name="Shin2020"/> সেয়েহে এই দুৰ্গসমূহক চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰাৰ ব্যাখ্যা ঐতিহাসিক বিশ্লেষণ, নিৰ্মাণশৈলীৰ সাদৃশ্য, শিলৰ গাঁথনিৰ মিল, নিৰ্মাতাসকলৰ অনুৰূপ চিহ্ন আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰৰ পাহাৰীয়া পাদদেশত প্ৰত্নস্থলীটোৰ অৱস্থান—এই সকলোবোৰ প্ৰমাণৰ সমন্বয়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। বুঢ়ৈ–ৰামঘাট দুৰ্গাৱশেষৰ নিৰ্মাতাসকলৰ পৰিচয় নিশ্চিত কৰা কোনো শিলালিপি এতিয়ালৈকে উদ্ধাৰ হোৱা বুলি প্ৰতিবেদন প্ৰকাশিত হোৱা নাই। [[File:Ramghat Stone 1.jpg|thumb|ৰামঘাট প্ৰত্নস্থলীত পোৱা শিলৰ খুঁটাসমূহ]] ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ সাদৃশ্য== বুঢ়ৈ–ৰামঘাট প্ৰত্নস্থলীৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা কোনো শিলালিপিয়ে ইয়াৰ নিৰ্মাতাসকলক চিনাক্ত নকৰিলেও ইয়াৰ শিলৰ গাঁথনি, চিহ্নযুক্ত শিল, বসতিৰ অৱশেষ আৰু শিল-ইটাৰ সংমিশ্ৰিত নিৰ্মাণশৈলীক অসম–অৰুণাচল পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত আৰু পৰম্পৰাগতভাৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। এই সাদৃশ্যসমূহে নিজে পোনপটীয়াকৈ কোনো নিৰ্দিষ্ট ৰাজবংশৰ নিৰ্মাণকাৰ্য প্ৰমাণ নকৰে, কিন্তু একে বৃহত্তৰ স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত হিচাপে প্ৰত্নস্থলীটোক বিবেচনা কৰাৰ বস্তুগত ভিত্তি আগবঢ়ায়। বুঢ়ৈৰ প্ৰধান প্ৰাচীৰখনত ব্যৱহৃত বহুতো মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডৰ বাহিৰৰ পৃষ্ঠত গভীৰভাৱে খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন আছে। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে এই চিহ্নসমূহক নিৰ্মাতা বা শিলৰ মিস্ত্ৰীসকলৰ চিহ্ন বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল। তেওঁলোকে উল্লেখ কৰিছিল যে এই চিহ্নসমূহৰ কিছুমান কেপ্টেইন এছ. এফ. হান্নেই শদিয়াৰ ওচৰৰ দুৰ্গাৱশেষসমূহত ব্যৱহৃত কটা শিলত লিপিবদ্ধ কৰা চিহ্নৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ।<ref name="EdwardsMann1904"/> পৰৱৰ্তী সময়ত কে. এল. বৰুৱাই এই চিহ্নসমূহৰ মাজত প্ৰকাশিত সাদৃশ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বুঢ়ৈ আৰু শদিয়াৰ দুৰ্গাৱশেষসমূহ একে ঐতিহাসিক সময়কাল আৰু নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত বুলি যুক্তি আগবঢ়াইছিল।<ref name="Barua1933"/> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহতো একেধৰণৰ শিলৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন পোৱা গৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ চাৰিসীমাৰ প্ৰাচীৰ, মালিনীথান, নক্সাপৰ্বত আৰু শদিয়াৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহ—যেনে ইটা-শিলেৰে নিৰ্মিত এটা পুখুৰী আৰু বুঢ়াবুঢ়ী থান—অন্তৰ্ভুক্ত। নক্সাপৰ্বতত মসৃণকৈ কটা শিল, নিৰ্মাণৰ বিভিন্ন অংশ আৰু শিলৰ খুঁটাত চল্লিশটাতকৈও অধিক খোদিত চিহ্ন চিনাক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰে কেইবাটাও চিহ্ন মালিনীথান আৰু অসম–অৰুণাচল পাহাৰৰ পাদদেশৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহত পোৱা চিহ্নৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> [[File:Ramghat Brick 2.jpg|thumb|ৰামঘাটৰ ইটাৰ ভেটিত খননকাৰ্যৰ ফলত উন্মোচিত ইটাৰ ধ্বংসাৱশেষ]] ২০২২ চনৰ ৰামঘাটৰ খননকাৰ্যতো শিলৰ খণ্ডত খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন আৰু আৰ্হি পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ধনু-কাঁড় আৰু ত্ৰিশূলৰ সংযুক্ত আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা চিহ্নো আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ ঐতিহাসিক পুনৰ্গঠনত ৰামঘাট–তাৰাছোৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ বিশেষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ এই স্থানটোক ''বুঢ়ৈ'' নামেৰে উল্লেখ কৰিছিল। গগৈয়ে শদিয়া, বুঢ়ৈ আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলৰ ওচৰত তেওঁ চিনাক্ত কৰা নক্সাপৰ্বতৰ শিলত অনুৰূপ চিহ্ন পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। এই সাদৃশ্যৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্য সময়ে সময়ে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশ সামৰি পশ্চিমে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিশ্বনাথৰ দিশলৈকে বিস্তৃত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21"/> ২০২২ চনৰ ৰামঘাটৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধানত দুৰ্গবেষ্টিত অঞ্চলৰ ভিতৰত প্ৰাচীন বসতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ খুঁটা বা স্তম্ভৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="Sentinel2022"/> বুঢ়ৈ–ৰামঘাটৰ মূল বাসগৃহসমূহৰ ওপৰৰ গাঁথনি এতিয়ালৈকে সম্পূৰ্ণৰূপে উদ্ধাৰ হোৱা নাই যদিও এই শিলৰ ভিত্তি বা খুঁটাসমূহক নক্সাপৰ্বতত পোৱা অনুৰূপ শিলৰ খুঁটাৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি। নক্সাপৰ্বতৰ খুঁটাসমূহক মাটিৰ পৰা ওপৰত তুলি নিৰ্মাণ কৰা বাসগৃহ বা চাংঘৰৰ সমৰ্থক খুঁটা হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–166, 169–170}}</ref> ৰামঘাটত পোৱা ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তিসমূহক [[ভীষ্মকনগৰ]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত আৰু [[গোম্চি]]ৰ দৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰৰ পাদদেশৰ বসতিস্থলসমূহত পোৱা ইটা আৰু শিলৰ ভিত্তিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি।<ref name="Tada2011p163">{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref> ৰামঘাটৰ পৰা কেইমাইলমান পূবফালে আপাৰ বালিজান অঞ্চলতো অনুৰূপ এটা ইটাৰ ভিত্তি উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। [[File:Medieval Brick plinth of a house from Upper Balijan.jpg|thumb|ৰামঘাটৰ পৰা কেইমাইলমান দূৰৰ আপাৰ বালিজান অঞ্চলত পোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তি।]] বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ নিৰ্মাণত একাধিক নিৰ্মাণসামগ্ৰীৰ সংমিশ্ৰিত পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ২০২২ চনৰ খননকাৰ্যত শিলৰ খণ্ড আৰু পোৰা ইটাৰে নিৰ্মিত এটা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ পোৱা গৈছিল, যাৰ ভিতৰৰ অংশ মাটি আৰু ডাঙৰ শিলেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি ইটা, আয়তাকাৰ শিলৰ খণ্ড আৰু শিলৰ ফলকেৰে নিৰ্মিত প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষো পোৱা গৈছিল। সমীক্ষাত প্ৰাচীৰৰ ওপৰৰ অংশৰ চাৰিওফালে ইটা সিঁচৰতি হৈ থকা দেখা গৈছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত এই ইটাসমূহৰ ঘনত্ব আটাইতকৈ বেছি আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> ১৯০৪ চনৰ প্ৰতিবেদনত ''এ প্ৰাচীৰ'' (''Wall A'')ক সুন্দৰকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে বাহিৰৰ ফালে আৱৰণ দিয়া আৰু ভিতৰৰ অংশ নদীৰ শিলেৰে পূৰ কৰা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। কিছুমান স্থানত প্ৰাচীৰৰ ভিতৰফালে চেপেটা, টাইলৰ সদৃশ ইটা ব্যৱহাৰ কৰি গাঁথনিটো শক্তিশালী কৰা হৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> এইদৰে কটা শিলৰ সৈতে ইটা ব্যৱহাৰ কৰা আৰু ভিতৰৰ অংশ ভগ্নশিল বা মাটিৰে পূৰ কৰা নিৰ্মাণপদ্ধতি [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], [[ইটা দুৰ্গ]] আৰু [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ দৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত প্ৰত্নস্থলীসমূহত দেখা পোৱা বৃহত্তৰ শিল-ইটাৰ নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ। [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰসমূহৰ ওপৰতো ইটাৰ স্তৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, যদিও ইয়াত শিল ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল। আনহাতে নক্সাপৰ্বতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত ইটা আৰু শিলৰ ভিত্তি, ইটা বা শিলৰ স্তৰসমূহৰ মাজত ব্যৱহৃত ডাঙৰ শিল আৰু মাটি তথা শিলেৰে নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="Tada2011p163"/> এই তথ্যসমূহ একেলগে বিবেচনা কৰিলে ৰামঘাট–তাৰাছো প্ৰত্নস্থলী মধ্যযুগৰ অন্তিম পৰ্বত পূব হিমালয়ৰ পাহাৰৰ পাদদেশত বিকশিত হোৱা একে বৃহত্তৰ সাংস্কৃতিক আৰু স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। ==স্থাপত্য== ===প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ=== বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাত মাটি, ইটা আৰু শিলৰ সংমিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে বাহিৰৰ আৱৰণ নিৰ্মাণ কৰা কেইবাখনো প্ৰধান প্ৰাচীৰৰ বিৱৰণ লিপিবদ্ধ কৰিছিল। কেইবাটাও স্থানত প্ৰাচীৰৰ ভিতৰফালে চেপেটা, টাইলৰ সদৃশ ইটাৰে গাঁথনি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। প্ৰাচীৰখনৰ এটা অংশত প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল আৰু সেই স্থানতো ইটাৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল। দুৰ্গাৱশেষৰ অৱস্থান সামৰিক প্ৰতিৰক্ষাৰ বাবে সুবিধাজনক আছিল। বুঢ়ৈ নদীয়ে এটা দিশত প্ৰাকৃতিক বাধাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। আনহাতে ঠিয় পাহাৰ আৰু শিলৰ থিয় ঢালসমূহৰ বাবে আন দিশত কৃত্ৰিম প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা নিৰ্মাণৰ প্ৰয়োজন তুলনামূলকভাৱে কম আছিল। ''এ প্ৰাচীৰ'' (''Wall A'') সমতল ভূমিৰ ফালে মুখ কৰি আছিল। আনহাতে ''বি প্ৰাচীৰ'' (''Wall B'') পাহাৰৰ পাদদেশত নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত এটা ওখ পাৰৰ পৰা নদীখনৰ দিশলৈ মুখ কৰি আছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ খননকাৰ্যতো শিল আৰু ইটাৰ সংমিশ্ৰণেৰে নিৰ্মিত এটা দুৰ্গবেষ্টিত অঞ্চল চিনাক্ত কৰা হৈছিল। উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু বসতিৰ অৱশেষসমূহে এই প্ৰত্নস্থলীটো কেৱল এখন বিচ্ছিন্ন প্ৰাচীৰ নহৈ এটা বৃহত্তৰ বসতি-বিন্যাসৰ অংশ আছিল বুলি সূচায়।<ref name="Sentinel2022"/> [[File:Buroi Fortifications 2.jpg|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত প্ৰকাশিত বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ আলোকচিত্ৰ।]] ===শিলৰ গাঁথনি=== [[File:Ramghat Stone 2.jpg|thumb|তাৰাছোৰ শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ]] ''এ প্ৰাচীৰ'' (''Wall A'') মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই শিলসমূহৰ দৈৰ্ঘ্য সাধাৰণতে ১২ৰ পৰা ১৪ ইঞ্চি আৰু প্ৰস্থ তথা গভীৰতা ৮ৰ পৰা ১০ ইঞ্চিৰ ভিতৰত আছিল। কিছুমান সৰু শিলৰ খণ্ডও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যাৰ কিছুমানৰ আকাৰ প্ৰায় চাৰি ইঞ্চি বৰ্গাকাৰ আছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে উল্লেখ কৰিছিল যে আকাৰ যিয়েই নহওক, ব্যৱহৃত সকলো শিলৰ খণ্ড মসৃণকৈ কাটি প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> প্ৰাচীৰখনৰ বাহিৰৰ বালিশিলৰ আৱৰণ অতি নিখুঁতভাৱে খাপ খুৱাই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰৰ অংশ ঢিলা নদীৰ শিলেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। কিছুমান স্থানত ভিতৰফালে ইটাৰ গাঁথনিৰে শিলৰ নিৰ্মাণক অধিক শক্তিশালী কৰা হৈছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে এই ইটাসমূহক চেপেটা আৰু টাইলৰ সদৃশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ ক্ষেত্ৰসমীক্ষাত ৰামঘাটৰ প্ৰাচীন বসতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ স্তূপ বা খুঁটা পোৱা গৈছিল। প্ৰতিবেদনখনত এই গাঁথনিসমূহৰ সম্পূৰ্ণ পৰিকল্পনাচিত্ৰ দিয়া হোৱা নাছিল যদিও প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভগ্নাৱশেষ আঁতৰোৱাৰ সময়ত উন্মুক্ত হোৱা শিলৰ স্তূপৰ কিছুমান অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Sentinel2022"/> ব্যাসকুণ্ড আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান চলোৱা হৈছিল। ইয়াত শিলৰ খটখটীৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল। এই প্ৰত্নস্থলীত এটা ভগা শিৱলিংগ, মাটিৰ পাত্ৰৰ ভগ্নাংশ আৰু এটা ছীলমোহৰ লগোৱা গোলাকাৰ বস্তু (''sealing ball'')ও উদ্ধাৰ হৈছিল। এই আবিষ্কাৰসমূহে অঞ্চলটোত ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান আৰু স্থায়ী বসতিৰ উপস্থিতিৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="Sentinel2022"/> ===ইটাৰ গাঁথনি=== [[File:Ramghat bricks 3.jpg|thumb|বুঢ়ৈ নদীৰ ওচৰত অৱস্থিত তাৰাছো দুৰ্গাৱশেষত পোৱা ইটাসমূহ]] ''এ প্ৰাচীৰ''ৰ দুটা স্থানত আৰু প্ৰাচীৰখনৰ এটা প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত ইটাৰ গাঁথনি পোৱা গৈছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ মতে, বুঢ়ৈৰ ইটাসমূহ সম্ভৱতঃ স্থানীয়ভাৱে নিৰ্মিত আছিল। তেওঁলোকে উল্লেখ কৰিছিল যে এই ইটাসমূহৰ গঠন বালিময়, সমতল ভূমিত নিৰ্মিত বহু ইটাতকৈ কোমল আৰু স্থানীয়ভাৱে উপলব্ধ সামগ্ৰীৰে প্ৰস্তুত কৰা যেন দেখা গৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ খননকাৰ্যত শিলৰ খণ্ড, পোৰা ইটা আৰু শিলৰ ফলকেৰে নিৰ্মিত আন এটা প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰৰ পথটো ২.৮৩ মিটাৰ বহল আছিল। এই জোখে দুৰ্গবেষ্টিত অঞ্চলটোলৈ প্ৰৱেশৰ বাবে এটা যথেষ্ট বৃহৎ দ্বাৰ আছিল বুলি সূচায়।<ref name="Sentinel2022"/> ইয়াৰ উপৰি ৰামঘাট অঞ্চলত ইটাৰে নিৰ্মিত ঘৰৰ ভিত্তিও পোৱা গৈছিল। গৱেষক দলটোৱে বালিজান চক্ৰতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান আৰু খননকাৰ্য চলাইছিল। আপাৰ বালিজান অঞ্চলত তেওঁলোকে ইটাৰে নিৰ্মিত গাঁথনিৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ কৰিছিল। ইটাৰে নিৰ্মিত এটা পদপথে এই গাঁথনিসমূহ সংযোগ কৰিছিল। পথটো প্ৰথমে পূবৰ পৰা পশ্চিমলৈ আৰু তাৰ পিছত উত্তৰ দিশলৈ গৈছিল। ===শিলৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন=== ''এ প্ৰাচীৰ''ত ব্যৱহৃত বহুতো বালিশিলৰ খণ্ডৰ বাহিৰৰ পৃষ্ঠত গভীৰভাৱে খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন পোৱা গৈছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে এই চিহ্নসমূহক নিৰ্মাতা বা শিলৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল। তেওঁলোকে উল্লেখ কৰিছিল যে তেওঁলোকৰ চিত্ৰত দেখুওৱা চিহ্নসমূহৰ ভিতৰত এটা বিশেষ চিহ্ন তুলনামূলকভাৱে অধিক প্ৰচলিত আছিল। অৱশ্যে সেই চিত্ৰখন কোনো নিৰ্দিষ্ট শিলৰ গোটৰ হুবহু প্ৰতিলিপি নাছিল; ই বিভিন্ন চিহ্নৰ মাজৰ পৰা নিৰ্বাচিত কিছুমান আৰ্হিৰ ব্যাখ্যামূলক চিত্ৰহে আছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ ৰামঘাটৰ অনুসন্ধানতো শিলৰ খণ্ডত খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন আৰু নক্সা পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ধনু-কাঁড় আৰু ত্ৰিশূলৰ সংযুক্ত আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা চিহ্নসমূহো আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> [[File:Mason marks Buroi.png|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত দেখুওৱা বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ শিলৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নসমূহ।]] ==ওচৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক বৈশিষ্ট্যসমূহ== দুৰ্গাৱশেষৰ পৰা প্ৰায় দুই মাইল উজনিত বুঢ়ৈ নদীৰ বাওঁপাৰত থকা এটা গুহাৰ কথা ডাল্টনে উল্লেখ কৰিছিল। স্থানীয় পৰম্পৰা অনুসৰি, গুহাটো এজন ৰজাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল আৰু ইয়াক উপাসনাস্থলী হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। অৱশ্যে ডাল্টনে গুহাটো সেই সময়ৰ পৰিৱৰ্তিত অৱস্থাত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা বুলি মানিবলৈ সন্দেহ প্ৰকাশ কৰিছিল। নদীৰ খহনীয়াৰ ফলত গুহাটোৰ অধিকাংশ অংশ ক্ষয়প্ৰাপ্ত হৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ডাল্টনে পাহাৰৰ অধিক ওপৰফালে থকা এটা প্ৰাকৃতিক খাঁজ আৰু এটা বৃহৎ শিলৰ গাঁথনিৰ কথাও বৰ্ণনা কৰিছিল। নদীৰ পৰা চালে এই শিলৰ গাঁথনিটো কেইবাটাও মানুহ বা মূৰ্তিৰ সমষ্টিৰ সদৃশ দেখা গৈছিল। অঞ্চলটোত সোণ ধোৱা লোকসকলে এই আকৃতিসমূহক দেৱতা হিচাপে গণ্য কৰি পূজা কৰিছিল বুলি প্ৰতিবেদনত উল্লেখ আছে। কিন্তু ডাল্টনে এই আকৃতিসমূহক প্ৰাকৃতিকভাৱে সৃষ্টি হোৱা দৃষ্টিভ্ৰম বা দৃশ্যগত প্ৰভাৱ বুলি বিবেচনা কৰিছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে উল্লেখ কৰিছিল যে স্থানীয় পৰম্পৰাত দুৰ্গৰ ৰক্ষকৰ সৈতে সম্পৰ্কিত গুহাটোক ''বাদলি কাৰাং'' (''Badli Karang'') বুলি কোৱা হৈছিল। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ''বাদুলিৰ গুহা''।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অভিযানত তাৰাছো চক্ৰৰ অন্তৰ্গত ওচৰৰ ব্যাসকুণ্ড অঞ্চলতো অনুসন্ধান চলোৱা হৈছিল। ইয়াত শিলৰ খটখটীৰ অৱশেষ পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হয়। অৱশ্যে প্ৰতিবেদনখনত ব্যাসকুণ্ড আৰু ৰামঘাটৰ দুৰ্গাৱশেষৰ মাজত কোনো নিৰ্দিষ্ট কালানুক্ৰমিক সম্পৰ্ক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হোৱা নাছিল।<ref>"Archaeological exploration in and around Vyas Kund under Tarasso circle was also conducted and remains of a stone staircase was discovered. Koji informed that further intensive field work and investigation are needed at the jungles of the Ramghat and Vyas Kund areas to unearth more ancient remains." {{harvcol|The Sentinel|2022}}</ref> ==প্ৰত্নস্থলীটোৰ আৱিষ্কাৰ== [[File:Ramghat bricks 4.jpg|thumb|বুঢ়ৈ নদীৰ ওচৰৰ তাৰাছো দুৰ্গৰ শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ ওপৰত সিঁচৰতি হৈ পোৱা ইটাসমূহ]] ===প্ৰাৰম্ভিক বিৱৰণসমূহ=== বুঢ়ৈৰ প্ৰত্নাৱশেষসমূহৰ প্ৰথম প্ৰকাশিত বিৱৰণ কেপ্টেইন ডাল্টনে প্ৰস্তুত কৰিছিল। তেওঁ বুঢ়ৈ নদী হিমালয়ৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ পৰা অসমৰ সমতল ভূমিলৈ নামি অহাৰ কেইমাইলমান আগতে জংঘলৰ মাজত দুৰ্গাৱশেষসমূহ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। ডাল্টনৰ এই বিৱৰণ পৰৱৰ্তী সময়ত এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে তেওঁলোকৰ প্ৰবন্ধত পুনৰ প্ৰকাশ কৰিছিল। ডাল্টনে সুউচ্চ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, গভীৰ পৰিখা আৰু দুৰ্গবেষ্টিত অঞ্চলৰ ভিতৰত ভাল পানী থকা পুখুৰীসমূহৰ সৈতে বৃহৎ মাটিৰ দুৰ্গৰ বৰ্ণনা দিছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পৰা বুঢ়ৈ নদীৰ গিৰিখাতৰ দিশলৈ বিস্তৃত বহল আৰু ওখ কৰি নিৰ্মাণ কৰা পথৰ কথাও উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, এই পথসমূহে নিম্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলত কোনো এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বসতি আছিল বুলি সূচাইছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ডাল্টনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, সেই সময়ত অৱশিষ্ট থকা প্ৰধান শিলৰ প্ৰাচীৰখন প্ৰায় ১০০ গজ দীঘল আৰু যথেষ্ট বহল আছিল। ইয়াক নিখুঁতভাৱে বৰ্গাকাৰ কৰি কটা শিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। প্ৰাচীৰখনত নদীৰ ফালে মুখ কৰা এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল। ভিতৰৰ পৃষ্ঠৰ কিছুমান অংশত ইটাৰ আৱৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। সংলগ্ন পাহাৰটোৰ এটা অংশ সমান কৰি প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল যদিও ডাল্টনে তাত আন কোনো থিয় হৈ থকা অট্টালিকা দেখা পোৱা নাছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ মতে, ডাল্টনৰ অনুসন্ধানৰ পিছত এই দুৰ্গসমূহৰ বিষয়ে স্থানীয় চাহ বাগিচাৰ পৰিচালক আৰু অসমীয়া লোকসকলৰ মাজত থকা জ্ঞান প্ৰায় লোপ পাইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে বুঢ়ৈ নদীৰ ওচৰৰ জংঘলৰ মাজেৰে ভ্ৰমণ কৰাৰ সময়ত প্ৰত্নাৱশেষসমূহ পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰে আৰু ১৯০৩ চনত অধিক বিশদ সমীক্ষা সম্পন্ন কৰে।<ref name="EdwardsMann1904"/> [[File:Buroi Fortifications 1.png|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত প্ৰকাশিত বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ আলোকচিত্ৰ।]] ===১৯০৩–১৯০৪ চনৰ সমীক্ষা=== এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ সমীক্ষাত দুখন প্ৰধান শিলৰ প্ৰাচীৰ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। তেওঁলোকে এই দুখনক ''এ প্ৰাচীৰ'' (''Wall A'') আৰু ''বি প্ৰাচীৰ'' (''Wall B'') বুলি নামকৰণ কৰিছিল। ''এ প্ৰাচীৰ'' তুলনামূলকভাৱে দীঘল আছিল। ইয়াক মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ড অতি নিখুঁতভাৱে খাপ খুৱাই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। অনুসন্ধানকাৰীসকলে উল্লেখ কৰিছিল যে শিলসমূহ ইটোৱে সিটোৰ সৈতে সুদৃঢ়ভাৱে সংযুক্ত কৰা হৈছিল আৰু এই প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণত যথেষ্ট বৃহৎ পৰিসৰৰ পৰিশ্ৰম আৰু সম্পদৰ প্ৰয়োজন হৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> [[File:Buroi Fortifications 3.jpg|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত প্ৰকাশিত বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ আন এখন আলোকচিত্ৰ।]] দ্বিতীয়বাৰৰ পৰীক্ষাত তেওঁলোকে ''এ প্ৰাচীৰ''ৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৩০০ গজ আৰু ডাঠতা প্ৰায় ১০ ফুট বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল। প্ৰাচীৰখন প্ৰায় উত্তৰ-পূবৰ পৰা দক্ষিণ-পশ্চিম দিশলৈ বিস্তৃত আছিল আৰু বুঢ়ৈ নদীৰ সোঁপাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল। প্ৰাচীৰখনৰ ভিতৰৰ অংশ সাধাৰণ নদীৰ শিলেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। আনহাতে বাহিৰৰ অংশ মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে গঠিত আছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> সমীক্ষাকাৰীসকলে এই গাঁথনিক সমতল ভূমিৰ পৰা সম্ভাব্য আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰিবলৈ নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছিল। ইয়াৰ দক্ষিণ দিশটো পাহাৰে প্ৰাকৃতিকভাৱে সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিছিল। উত্তৰ দিশত নদীৰ বিপৰীত পাৰত থকা এটা থিয় শিলাময় ঢালে প্ৰাকৃতিক বাধাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ''এ প্ৰাচীৰ''ৰ পিছফালে এটা পৰিখা আৰু পাহাৰৰ থিয় ঢালৰ দিশলৈ বিস্তৃত ওখ সমতল ভূমি আছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ''বি প্ৰাচীৰ''ক ''এ প্ৰাচীৰ''ৰ এক প্ৰসাৰিত বা পৰিপূৰক অংশ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। এই প্ৰাচীৰখন তুলনামূলকভাৱে অধিক ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থাত আছিল আৰু নদীৰ খহনীয়াৰ ফলত ইয়াৰ কিছু অংশ ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। ইয়াৰ এটা মূৰত সম্ভৱতঃ এটা প্ৰাকৃতিক পানীৰ উৎসক আবৃত কৰি ৰখা হৈছিল। আনটো মূৰ নদীৰ গতিপথৰ ওপৰত অৱস্থিত এটা ওখ পাৰত আছিল, য'ৰ পৰা নদীখনৰ ওপৰত নজৰ ৰাখিব পৰা গৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ===২০২২ চনৰ খননকাৰ্য=== [[File:Ramghat Brick 1.jpg|thumb|ৰামঘাট প্ৰত্নস্থলীত পোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত ঘৰৰ ভেটি]] ২০২২ চনত অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ ৰাজ্যিক গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগে ৰামঘাটত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য আৰু ভগ্নাৱশেষ আঁতৰোৱাৰ কাম সম্পন্ন কৰে। এই কাৰ্যৰ ফলত শিলৰ খণ্ড, পোৰা ইটা আৰু ডাঙৰ শিলেৰে নিৰ্মিত ২২৬ মিটাৰ দীঘল এটা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ বা বান্ধৰ লগতে এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ উদ্ধাৰ কৰা হয়।<ref name="Sentinel2022"/> উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰৱেশদ্বাৰটোত আয়তাকাৰ আৰু অৰ্ধগোলাকাৰ শিলৰ খণ্ড, পোৰা ইটা আৰু শিলৰ ফলক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰটোৰ ভিতৰৰ পথৰ প্ৰস্থ প্ৰায় ২.৮৩ মিটাৰ আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> প্ৰতিবেদনখনত উল্লেখ কৰা হৈছে যে প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ সৈতে বিভিন্ন আকাৰৰ পোৰা ইটা আৰু পৃথক আকৃতি তথা মাপৰ শিলৰ খণ্ড পোৱা গৈছিল।<ref name="Sentinel2022"/> প্ৰত্নতাত্ত্বিক দলটোৱে কিছুমান শিলত খোদিত চিহ্ন আৰু নক্সাও লিপিবদ্ধ কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ধনু-কাঁড় আৰু ত্ৰিশূলৰ সংযুক্ত আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা চিহ্ন অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। আন উদ্ধাৰসমূহৰ ভিতৰত এটা ভগা শিৱলিংগ, ছীলমোহৰ লগোৱা গোলাকাৰ বস্তু (''sealing ball''), মাটিৰ পাত্ৰৰ ভগ্নাংশ আৰু বসতিৰ অৱশেষৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ স্তূপ বা খুঁটা অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ভগ্নাৱশেষ আঁতৰোৱাৰ সময়ত উন্মুক্ত হোৱা কিছুমান শিলৰ স্তূপৰ অৱশেষ আংশিকভাৱে সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল।<ref name="Sentinel2022"/> এই খননকাৰ্য ২৪ মাৰ্চ ২০২২ তাৰিখে আৰম্ভ হৈছিল। ৰাজ্যিক গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে উল্লেখ কৰিছিল যে অধিক প্ৰত্নাৱশেষ উদ্ধাৰ আৰু নথিভুক্ত কৰিবলৈ ৰামঘাট আৰু ওচৰৰ ব্যাসকুণ্ড অঞ্চলত পৰৱৰ্তী সময়ত অধিক অনুসন্ধানৰ প্ৰয়োজন হ'ব।<ref name="Sentinel2022"/> ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক গুৰুত্ব== [[File:Ramghat Gateway 2.jpg|thumb|তাৰাছোৰ শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ]] বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষ অসম–অৰুণাচল পাহাৰৰ পাদদেশত এতিয়ালৈকে চিনাক্ত হোৱা শিল আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত বৃহৎ প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। এই প্ৰত্নস্থলীত মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ প্ৰাচীৰ, ইটাৰ আৱৰণ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, পৰিখা, মাটিৰ গাঁথনি, জলব্যৱস্থাপনাৰ বৈশিষ্ট্য, বসতিৰ অৱশেষ আৰু শিলৰ গাঁথনিত খোদিত মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নসমূহ একেলগে পোৱা যায়।<ref name="EdwardsMann1904"/><ref name="Sentinel2022"/> এই প্ৰত্নস্থলীৰ বিশেষ গুৰুত্ব এই কাৰণেও আছে যে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰৰ আন কেইবাটাও দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় প্ৰত্নস্থলীত অনুৰূপ নিৰ্মাণ-পৰম্পৰা পোৱা গৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[ভীষ্মকনগৰ]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], [[গোম্চি]], [[ইটা দুৰ্গ]], [[নক্সাপৰ্বত]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], বুঢ়াবুঢ়ী আৰু শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চল অন্তৰ্ভুক্ত। ৰামঘাট–তাৰাছো দুৰ্গাৱশেষৰ নিৰ্দিষ্ট নিৰ্মাণকাল এতিয়াও নিশ্চিত হোৱা নাই। তথাপিও ইয়াৰ শিলৰ গাঁথনি, ইটাৰ ব্যৱহাৰ, প্ৰতিৰক্ষাৰ পৰিকল্পনা আৰু মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নসমূহৰ সমন্বয়ে পূব হিমালয়ৰ পাহাৰৰ পাদদেশত মধ্যযুগীয় ৰাজ্যগঠন আৰু বসতিৰ বিকাশ অধ্যয়নৰ বাবে এই প্ৰত্নস্থলীক গুৰুত্বপূৰ্ণ কৰি তুলিছে। ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Calcutta |year=1933 }} * {{cite journal |last1=Edwards |first1=Walter N. |last2=Mann |first2=Harold H. |title=An Ancient Assamese Fortification and the Legends Relating Thereto |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=3 |year=1904 |pages=254–261 }} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58–59 |year=1977 |pages=813–820 |jstor=41691751 }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 }} * {{cite thesis |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh (upto 16th Century) |type=PhD thesis |publisher=Rajiv Gandhi University |location=Doimukh |year=2011 |url=https://airs.org.in/wp-content/uploads/2024/08/history-tage-tada-compressed.pdf }} * {{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |year=2004 |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |pages=1185–1196 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 }} [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ]] tq972yu4ic91rdyb4elv1xqqk7johov 649037 649025 2026-11-01T21:34:55Z Ananya Taye 28065 649037 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|ভাৰতৰ অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থিত দুৰ্গবেষ্টিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থল}} {{Infobox ancient site | name = ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ | alternate_name = বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষ (Buroi Fortifications) | image = Ramghat Repaired 1.jpg | alt = ৰামঘাট–তাৰাছোত পুনৰুদ্ধাৰৰ পিছত প্ৰৱেশদ্বাৰ | caption = ৰামঘাট–তাৰাছোত পুনৰুদ্ধাৰৰ পিছত প্ৰৱেশদ্বাৰ | map_alt = অৰুণাচল প্ৰদেশত ৰামঘাট–তাৰাছো দুৰ্গাৱশেষৰ অৱস্থান | map_type = India Arunachal Pradesh | map_caption = অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থান | coordinates = {{coord|26|57|33.95|N|93|24|20.26|E|region:IN_type:landmark|display=inline}} | location = ৰামঘাট, তাৰাছো, [[পাপুমপাৰে জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = দুৰ্গবেষ্টিত বসতিস্থলী | part_of = | length = | width = | height = | area = ২০ একৰতকৈ অধিক | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Gogoi1994p21"/><ref name="Barua1933"/> | material = বালিশিল, পোৰা ইটা, নদীৰ শিল আৰু মাটিৰ গাঁথনি | built = ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="Sentinel2022"/> | abandoned = | epochs = মধ্যযুগ | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯০৩ চনত সমীক্ষা; ২০২২ চনত খননকাৰ্য | archaeologists = ৱাল্টাৰ এন. এডৱাৰ্ডছ, হেৰল্ড এইচ. মান; অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰাজ্যিক গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগ | condition = ধ্বংসাৱশেষ | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ''' (ইংৰাজী: ''Ramghat–Tarasso ruins'' অথবা ''Buroi fortifications''), যাক '''বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষ''' বুলিও জনা যায়, ভাৰতৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাপুম পাৰে জিলাৰ তাৰাছো চক্ৰৰ অন্তৰ্গত ৰামঘাটত অৱস্থিত এটা দুৰ্গবেষ্টিত বসতিৰ অৱশেষ। এই প্ৰত্নস্থলী অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ওচৰত বুঢ়ৈ নদীৰ কাষৰ পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত। প্ৰত্নতাত্ত্বিক সমীক্ষাসমূহত ইয়াত বিস্তৃত মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ইটাৰ গাঁথনি, ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তি আৰু চাংঘৰৰ শিলৰ খুঁটাৰ অৱশেষ পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="EdwardsMann1904">{{cite journal |last1=Edwards |first1=Walter N. |last2=Mann |first2=Harold H. |title=An Ancient Assamese Fortification and the Legends Relating Thereto |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=3 |year=1904 |pages=254–261 |url=https://archive.org/stream/journalofasiatic731calc/journalofasiatic731calc_djvu.txt |access-date=22 June 2026 }}</ref><ref name="Sentinel2022">{{cite news |title=Ancient settlements discovered in a jungle of Papum Pare district in Arunachal Pradesh |work=The Sentinel |date=13 May 2022 |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/arunachal-news/ancient-settlements-discovered-in-a-jungle-of-papum-pare-district-in-arunachal-pradesh-591813 |access-date=22 June 2026 |ref={{harvid|The Sentinel|2022}} |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621190222/https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/arunachal-news/ancient-settlements-discovered-in-a-jungle-of-papum-pare-district-in-arunachal-pradesh-591813 |archive-date=21 June 2026 }}</ref> গৱেষকসকলে এই দুৰ্গাৱশেষসমূহক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="Barua1933">{{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Calcutta |year=1933 |pages=271–272 |quote=It is therefore evident that the ruins near Sadiya and those on the banks of the Burai river can be assigned to the same period..The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduized dynasty of local rulers who ruled over a small kingdom confined to the north bank of the Brahmaputra and extending from the Burai river to the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala. }}</ref><ref name="Neog1977">{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58–59 |year=1977 |pages=813–820 |jstor=41691751 |quote=If a community of architecture is admitted between fortifications in the Sadiyã region and the Burai river ruins site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of the Darrang district, in the westernmost extent of which the Ãhom conquerors settled the vanquished Chutiyãs in the early part of the 16th century. }}</ref><ref name="Shin2020">{{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 |quote=Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century. }}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ ঐতিহাসিক পুনৰ্গঠনত ৰামঘাট–তাৰাছোৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ এই স্থানটোক ''বুঢ়ৈ'' বুলি উল্লেখ কৰিছিল। গগৈয়ে [[শদিয়া]]ৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ, বুঢ়ৈৰ প্ৰত্নস্থলী আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলৰ ওচৰত অৱস্থিত বুলি তেওঁ চিনাক্ত কৰা নক্সাপৰ্বতৰ শিলত একেধৰণৰ চিহ্ন পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। এই সাদৃশ্যৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল সময়ে সময়ে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশলৈ বিস্তৃত হৈছিল আৰু সংলগ্ন ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পশ্চিমে বিশ্বনাথৰ দিশলৈকে প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi River and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. }}</ref> এই দুৰ্গবেষ্টিত বসতিটোক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ নিৰ্মাণকাৰ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰৰ পাদদেশৰ দুৰ্গশৃংখলাৰ এটা অংশ হিচাপে সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যৰ শাসন সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশেৰে এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী আৰু মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh. }}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> [[File:Ramghat Gateway 1.jpg|thumb|তাৰাছোত অৱস্থিত শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ]] ==অৱস্থান== ৰামঘাট–তাৰাছো দুৰ্গাৱশেষ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সমতল ভূমিৰ উত্তৰৰ পাহাৰৰ পাদদেশত বুঢ়ৈ নদীৰ উপত্যকাত অৱস্থিত। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে প্ৰত্নস্থলীটোৰ অৱস্থান প্ৰায় ২৬°৫৭′ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯৩°২৪′ পূব দ্ৰাঘিমাংশত নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ই সেই সময়ৰ ব্ৰিটিছ অধিকৃত ভূখণ্ডৰ পূৰ্বৰ সীমাৰ ঠিক বাহিৰত অৱস্থিত আছিল। তেওঁলোকে এই অঞ্চলটোক স্বাধীন ''ডফলা দেশ'' বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ঔপনিৱেশিক নথিপত্ৰত ব্যৱহৃত ''ডফলা'' নামটো বৰ্তমান সাধাৰণতে [[নিচি জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত জনগোষ্ঠীসমূহক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Buroi Fortifications Map.jpg|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত প্ৰকাশিত বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ মানচিত্ৰ।]] বুঢ়ৈ নদী নিম্ন হিমালয়ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ এটা অংশৰ জল নিষ্কাশন কৰি বিহালীমুখৰ পূবফালে ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হয়। বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে গোমিৰি ঘাটৰ পৰা পাহাৰৰ পাদদেশেৰে চিংলি চাহ বাগিচাৰ মাজেৰে যোৱা এটা পথেৰে বুঢ়ৈ নদীৰ উজনি অংশলৈ যোৱা হৈছিল। ঋতুভেদে নদীৰ পাৰেদি হাতীৰে আৰু যথেষ্ট কষ্টেৰে ঘোঁৰাৰেও অঞ্চলটোলৈ যাব পৰা গৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ বিৱৰণ অনুসৰি, পাপুম পাৰে জিলাৰ তাৰাছো চক্ৰৰ অন্তৰ্গত ৰামঘাটৰ জংঘলত এই প্ৰত্নাৱশেষসমূহ ২০ একৰতকৈ অধিক ভূমি সামৰি বিস্তৃত হৈ আছে।<ref name="Sentinel2022"/> ==ইতিহাস== গৱেষকসকলে বুঢ়ৈৰ দুৰ্গাৱশেষসমূহক চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। বুঢ়ৈত পোৱা বালিশিলৰ খণ্ডসমূহত গভীৰভাৱে খোদিত চিহ্ন আৰু কেপ্টেইন এছ. এফ. হান্নেই শদিয়াৰ শিলত লিপিবদ্ধ কৰা অনুৰূপ চিহ্নৰ মাজত সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে বুঢ়ৈ আৰু শদিয়াৰ প্ৰত্নাৱশেষসমূহ একে সময়কাল আৰু একে শাসকসকলৰ অধীনৰ নিৰ্মাণ হ'ব পাৰে বুলি যুক্তি আগবঢ়াইছে।<ref name="Barua1933"/><ref name="Neog1977"/><ref name="Shin2020"/> সেয়েহে এই দুৰ্গসমূহক চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰাৰ ব্যাখ্যা ঐতিহাসিক বিশ্লেষণ, নিৰ্মাণশৈলীৰ সাদৃশ্য, শিলৰ গাঁথনিৰ মিল, নিৰ্মাতাসকলৰ অনুৰূপ চিহ্ন আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰৰ পাহাৰীয়া পাদদেশত প্ৰত্নস্থলীটোৰ অৱস্থান—এই সকলোবোৰ প্ৰমাণৰ সমন্বয়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। বুঢ়ৈ–ৰামঘাট দুৰ্গাৱশেষৰ নিৰ্মাতাসকলৰ পৰিচয় নিশ্চিত কৰা কোনো শিলালিপি এতিয়ালৈকে উদ্ধাৰ হোৱা বুলি প্ৰতিবেদন প্ৰকাশিত হোৱা নাই। [[File:Ramghat Stone 1.jpg|thumb|ৰামঘাট প্ৰত্নস্থলীত পোৱা শিলৰ খুঁটাসমূহ]] ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ সাদৃশ্য== বুঢ়ৈ–ৰামঘাট প্ৰত্নস্থলীৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা কোনো শিলালিপিয়ে ইয়াৰ নিৰ্মাতাসকলক চিনাক্ত নকৰিলেও ইয়াৰ শিলৰ গাঁথনি, চিহ্নযুক্ত শিল, বসতিৰ অৱশেষ আৰু শিল-ইটাৰ সংমিশ্ৰিত নিৰ্মাণশৈলীক অসম–অৰুণাচল পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত আৰু পৰম্পৰাগতভাৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। এই সাদৃশ্যসমূহে নিজে পোনপটীয়াকৈ কোনো নিৰ্দিষ্ট ৰাজবংশৰ নিৰ্মাণকাৰ্য প্ৰমাণ নকৰে, কিন্তু একে বৃহত্তৰ স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত হিচাপে প্ৰত্নস্থলীটোক বিবেচনা কৰাৰ বস্তুগত ভিত্তি আগবঢ়ায়। বুঢ়ৈৰ প্ৰধান প্ৰাচীৰখনত ব্যৱহৃত বহুতো মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডৰ বাহিৰৰ পৃষ্ঠত গভীৰভাৱে খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন আছে। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে এই চিহ্নসমূহক নিৰ্মাতা বা শিলৰ মিস্ত্ৰীসকলৰ চিহ্ন বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল। তেওঁলোকে উল্লেখ কৰিছিল যে এই চিহ্নসমূহৰ কিছুমান কেপ্টেইন এছ. এফ. হান্নেই শদিয়াৰ ওচৰৰ দুৰ্গাৱশেষসমূহত ব্যৱহৃত কটা শিলত লিপিবদ্ধ কৰা চিহ্নৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ।<ref name="EdwardsMann1904"/> পৰৱৰ্তী সময়ত কে. এল. বৰুৱাই এই চিহ্নসমূহৰ মাজত প্ৰকাশিত সাদৃশ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বুঢ়ৈ আৰু শদিয়াৰ দুৰ্গাৱশেষসমূহ একে ঐতিহাসিক সময়কাল আৰু নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত বুলি যুক্তি আগবঢ়াইছিল।<ref name="Barua1933"/> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহতো একেধৰণৰ শিলৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন পোৱা গৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ চাৰিসীমাৰ প্ৰাচীৰ, মালিনীথান, নক্সাপৰ্বত আৰু শদিয়াৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহ—যেনে ইটা-শিলেৰে নিৰ্মিত এটা পুখুৰী আৰু বুঢ়াবুঢ়ী থান—অন্তৰ্ভুক্ত। নক্সাপৰ্বতত মসৃণকৈ কটা শিল, নিৰ্মাণৰ বিভিন্ন অংশ আৰু শিলৰ খুঁটাত চল্লিশটাতকৈও অধিক খোদিত চিহ্ন চিনাক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰে কেইবাটাও চিহ্ন মালিনীথান আৰু অসম–অৰুণাচল পাহাৰৰ পাদদেশৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহত পোৱা চিহ্নৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> [[File:Ramghat Brick 2.jpg|thumb|ৰামঘাটৰ ইটাৰ ভেটিত খননকাৰ্যৰ ফলত উন্মোচিত ইটাৰ ধ্বংসাৱশেষ]] ২০২২ চনৰ ৰামঘাটৰ খননকাৰ্যতো শিলৰ খণ্ডত খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন আৰু আৰ্হি পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ধনু-কাঁড় আৰু ত্ৰিশূলৰ সংযুক্ত আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা চিহ্নো আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ ঐতিহাসিক পুনৰ্গঠনত ৰামঘাট–তাৰাছোৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ বিশেষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ এই স্থানটোক ''বুঢ়ৈ'' নামেৰে উল্লেখ কৰিছিল। গগৈয়ে শদিয়া, বুঢ়ৈ আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলৰ ওচৰত তেওঁ চিনাক্ত কৰা নক্সাপৰ্বতৰ শিলত অনুৰূপ চিহ্ন পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। এই সাদৃশ্যৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্য সময়ে সময়ে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশ সামৰি পশ্চিমে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিশ্বনাথৰ দিশলৈকে বিস্তৃত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21"/> ২০২২ চনৰ ৰামঘাটৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধানত দুৰ্গবেষ্টিত অঞ্চলৰ ভিতৰত প্ৰাচীন বসতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ খুঁটা বা স্তম্ভৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="Sentinel2022"/> বুঢ়ৈ–ৰামঘাটৰ মূল বাসগৃহসমূহৰ ওপৰৰ গাঁথনি এতিয়ালৈকে সম্পূৰ্ণৰূপে উদ্ধাৰ হোৱা নাই যদিও এই শিলৰ ভিত্তি বা খুঁটাসমূহক নক্সাপৰ্বতত পোৱা অনুৰূপ শিলৰ খুঁটাৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি। নক্সাপৰ্বতৰ খুঁটাসমূহক মাটিৰ পৰা ওপৰত তুলি নিৰ্মাণ কৰা বাসগৃহ বা চাংঘৰৰ সমৰ্থক খুঁটা হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–166, 169–170}}</ref> ৰামঘাটত পোৱা ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তিসমূহক [[ভীষ্মকনগৰ]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত আৰু [[গোম্চি]]ৰ দৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰৰ পাদদেশৰ বসতিস্থলসমূহত পোৱা ইটা আৰু শিলৰ ভিত্তিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি।<ref name="Tada2011p163">{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref> ৰামঘাটৰ পৰা কেইমাইলমান পূবফালে আপাৰ বালিজান অঞ্চলতো অনুৰূপ এটা ইটাৰ ভিত্তি উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। [[File:Medieval Brick plinth of a house from Upper Balijan.jpg|thumb|ৰামঘাটৰ পৰা কেইমাইলমান দূৰৰ আপাৰ বালিজান অঞ্চলত পোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তি।]] বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ নিৰ্মাণত একাধিক নিৰ্মাণসামগ্ৰীৰ সংমিশ্ৰিত পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ২০২২ চনৰ খননকাৰ্যত শিলৰ খণ্ড আৰু পোৰা ইটাৰে নিৰ্মিত এটা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ পোৱা গৈছিল, যাৰ ভিতৰৰ অংশ মাটি আৰু ডাঙৰ শিলেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি ইটা, আয়তাকাৰ শিলৰ খণ্ড আৰু শিলৰ ফলকেৰে নিৰ্মিত প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষো পোৱা গৈছিল। সমীক্ষাত প্ৰাচীৰৰ ওপৰৰ অংশৰ চাৰিওফালে ইটা সিঁচৰতি হৈ থকা দেখা গৈছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত এই ইটাসমূহৰ ঘনত্ব আটাইতকৈ বেছি আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> ১৯০৪ চনৰ প্ৰতিবেদনত ''এ প্ৰাচীৰ'' (''Wall A'')ক সুন্দৰকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে বাহিৰৰ ফালে আৱৰণ দিয়া আৰু ভিতৰৰ অংশ নদীৰ শিলেৰে পূৰ কৰা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। কিছুমান স্থানত প্ৰাচীৰৰ ভিতৰফালে চেপেটা, টাইলৰ সদৃশ ইটা ব্যৱহাৰ কৰি গাঁথনিটো শক্তিশালী কৰা হৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> এইদৰে কটা শিলৰ সৈতে ইটা ব্যৱহাৰ কৰা আৰু ভিতৰৰ অংশ ভগ্নশিল বা মাটিৰে পূৰ কৰা নিৰ্মাণপদ্ধতি [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], [[ইটা দুৰ্গ]] আৰু [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ দৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত প্ৰত্নস্থলীসমূহত দেখা পোৱা বৃহত্তৰ শিল-ইটাৰ নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ। [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰসমূহৰ ওপৰতো ইটাৰ স্তৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, যদিও ইয়াত শিল ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল। আনহাতে নক্সাপৰ্বতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত ইটা আৰু শিলৰ ভিত্তি, ইটা বা শিলৰ স্তৰসমূহৰ মাজত ব্যৱহৃত ডাঙৰ শিল আৰু মাটি তথা শিলেৰে নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="Tada2011p163"/> এই তথ্যসমূহ একেলগে বিবেচনা কৰিলে ৰামঘাট–তাৰাছো প্ৰত্নস্থলী মধ্যযুগৰ অন্তিম পৰ্বত পূব হিমালয়ৰ পাহাৰৰ পাদদেশত বিকশিত হোৱা একে বৃহত্তৰ সাংস্কৃতিক আৰু স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। ==স্থাপত্য== ===প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ=== বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাত মাটি, ইটা আৰু শিলৰ সংমিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে বাহিৰৰ আৱৰণ নিৰ্মাণ কৰা কেইবাখনো প্ৰধান প্ৰাচীৰৰ বিৱৰণ লিপিবদ্ধ কৰিছিল। কেইবাটাও স্থানত প্ৰাচীৰৰ ভিতৰফালে চেপেটা, টাইলৰ সদৃশ ইটাৰে গাঁথনি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। প্ৰাচীৰখনৰ এটা অংশত প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল আৰু সেই স্থানতো ইটাৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল। দুৰ্গাৱশেষৰ অৱস্থান সামৰিক প্ৰতিৰক্ষাৰ বাবে সুবিধাজনক আছিল। বুঢ়ৈ নদীয়ে এটা দিশত প্ৰাকৃতিক বাধাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। আনহাতে ঠিয় পাহাৰ আৰু শিলৰ থিয় ঢালসমূহৰ বাবে আন দিশত কৃত্ৰিম প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা নিৰ্মাণৰ প্ৰয়োজন তুলনামূলকভাৱে কম আছিল। ''এ প্ৰাচীৰ'' (''Wall A'') সমতল ভূমিৰ ফালে মুখ কৰি আছিল। আনহাতে ''বি প্ৰাচীৰ'' (''Wall B'') পাহাৰৰ পাদদেশত নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত এটা ওখ পাৰৰ পৰা নদীখনৰ দিশলৈ মুখ কৰি আছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ খননকাৰ্যতো শিল আৰু ইটাৰ সংমিশ্ৰণেৰে নিৰ্মিত এটা দুৰ্গবেষ্টিত অঞ্চল চিনাক্ত কৰা হৈছিল। উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু বসতিৰ অৱশেষসমূহে এই প্ৰত্নস্থলীটো কেৱল এখন বিচ্ছিন্ন প্ৰাচীৰ নহৈ এটা বৃহত্তৰ বসতি-বিন্যাসৰ অংশ আছিল বুলি সূচায়।<ref name="Sentinel2022"/> [[File:Buroi Fortifications 2.jpg|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত প্ৰকাশিত বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ আলোকচিত্ৰ।]] ===শিলৰ গাঁথনি=== [[File:Ramghat Stone 2.jpg|thumb|তাৰাছোৰ শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ]] ''এ প্ৰাচীৰ'' (''Wall A'') মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই শিলসমূহৰ দৈৰ্ঘ্য সাধাৰণতে ১২ৰ পৰা ১৪ ইঞ্চি আৰু প্ৰস্থ তথা গভীৰতা ৮ৰ পৰা ১০ ইঞ্চিৰ ভিতৰত আছিল। কিছুমান সৰু শিলৰ খণ্ডও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যাৰ কিছুমানৰ আকাৰ প্ৰায় চাৰি ইঞ্চি বৰ্গাকাৰ আছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে উল্লেখ কৰিছিল যে আকাৰ যিয়েই নহওক, ব্যৱহৃত সকলো শিলৰ খণ্ড মসৃণকৈ কাটি প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> প্ৰাচীৰখনৰ বাহিৰৰ বালিশিলৰ আৱৰণ অতি নিখুঁতভাৱে খাপ খুৱাই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰৰ অংশ ঢিলা নদীৰ শিলেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। কিছুমান স্থানত ভিতৰফালে ইটাৰ গাঁথনিৰে শিলৰ নিৰ্মাণক অধিক শক্তিশালী কৰা হৈছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে এই ইটাসমূহক চেপেটা আৰু টাইলৰ সদৃশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ ক্ষেত্ৰসমীক্ষাত ৰামঘাটৰ প্ৰাচীন বসতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ স্তূপ বা খুঁটা পোৱা গৈছিল। প্ৰতিবেদনখনত এই গাঁথনিসমূহৰ সম্পূৰ্ণ পৰিকল্পনাচিত্ৰ দিয়া হোৱা নাছিল যদিও প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভগ্নাৱশেষ আঁতৰোৱাৰ সময়ত উন্মুক্ত হোৱা শিলৰ স্তূপৰ কিছুমান অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Sentinel2022"/> ব্যাসকুণ্ড আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান চলোৱা হৈছিল। ইয়াত শিলৰ খটখটীৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল। এই প্ৰত্নস্থলীত এটা ভগা শিৱলিংগ, মাটিৰ পাত্ৰৰ ভগ্নাংশ আৰু এটা ছীলমোহৰ লগোৱা গোলাকাৰ বস্তু (''sealing ball'')ও উদ্ধাৰ হৈছিল। এই আবিষ্কাৰসমূহে অঞ্চলটোত ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান আৰু স্থায়ী বসতিৰ উপস্থিতিৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="Sentinel2022"/> ===ইটাৰ গাঁথনি=== [[File:Ramghat bricks 3.jpg|thumb|বুঢ়ৈ নদীৰ ওচৰত অৱস্থিত তাৰাছো দুৰ্গাৱশেষত পোৱা ইটাসমূহ]] ''এ প্ৰাচীৰ''ৰ দুটা স্থানত আৰু প্ৰাচীৰখনৰ এটা প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত ইটাৰ গাঁথনি পোৱা গৈছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ মতে, বুঢ়ৈৰ ইটাসমূহ সম্ভৱতঃ স্থানীয়ভাৱে নিৰ্মিত আছিল। তেওঁলোকে উল্লেখ কৰিছিল যে এই ইটাসমূহৰ গঠন বালিময়, সমতল ভূমিত নিৰ্মিত বহু ইটাতকৈ কোমল আৰু স্থানীয়ভাৱে উপলব্ধ সামগ্ৰীৰে প্ৰস্তুত কৰা যেন দেখা গৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ খননকাৰ্যত শিলৰ খণ্ড, পোৰা ইটা আৰু শিলৰ ফলকেৰে নিৰ্মিত আন এটা প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰৰ পথটো ২.৮৩ মিটাৰ বহল আছিল। এই জোখে দুৰ্গবেষ্টিত অঞ্চলটোলৈ প্ৰৱেশৰ বাবে এটা যথেষ্ট বৃহৎ দ্বাৰ আছিল বুলি সূচায়।<ref name="Sentinel2022"/> ইয়াৰ উপৰি ৰামঘাট অঞ্চলত ইটাৰে নিৰ্মিত ঘৰৰ ভিত্তিও পোৱা গৈছিল। গৱেষক দলটোৱে বালিজান চক্ৰতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান আৰু খননকাৰ্য চলাইছিল। আপাৰ বালিজান অঞ্চলত তেওঁলোকে ইটাৰে নিৰ্মিত গাঁথনিৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ কৰিছিল। ইটাৰে নিৰ্মিত এটা পদপথে এই গাঁথনিসমূহ সংযোগ কৰিছিল। পথটো প্ৰথমে পূবৰ পৰা পশ্চিমলৈ আৰু তাৰ পিছত উত্তৰ দিশলৈ গৈছিল। ===শিলৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন=== ''এ প্ৰাচীৰ''ত ব্যৱহৃত বহুতো বালিশিলৰ খণ্ডৰ বাহিৰৰ পৃষ্ঠত গভীৰভাৱে খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন পোৱা গৈছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে এই চিহ্নসমূহক নিৰ্মাতা বা শিলৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল। তেওঁলোকে উল্লেখ কৰিছিল যে তেওঁলোকৰ চিত্ৰত দেখুওৱা চিহ্নসমূহৰ ভিতৰত এটা বিশেষ চিহ্ন তুলনামূলকভাৱে অধিক প্ৰচলিত আছিল। অৱশ্যে সেই চিত্ৰখন কোনো নিৰ্দিষ্ট শিলৰ গোটৰ হুবহু প্ৰতিলিপি নাছিল; ই বিভিন্ন চিহ্নৰ মাজৰ পৰা নিৰ্বাচিত কিছুমান আৰ্হিৰ ব্যাখ্যামূলক চিত্ৰহে আছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ ৰামঘাটৰ অনুসন্ধানতো শিলৰ খণ্ডত খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন আৰু নক্সা পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ধনু-কাঁড় আৰু ত্ৰিশূলৰ সংযুক্ত আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা চিহ্নসমূহো আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> [[File:Mason marks Buroi.png|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত দেখুওৱা বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ শিলৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নসমূহ।]] ==ওচৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক বৈশিষ্ট্যসমূহ== দুৰ্গাৱশেষৰ পৰা প্ৰায় দুই মাইল উজনিত বুঢ়ৈ নদীৰ বাওঁপাৰত থকা এটা গুহাৰ কথা ডাল্টনে উল্লেখ কৰিছিল। স্থানীয় পৰম্পৰা অনুসৰি, গুহাটো এজন ৰজাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল আৰু ইয়াক উপাসনাস্থলী হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। অৱশ্যে ডাল্টনে গুহাটো সেই সময়ৰ পৰিৱৰ্তিত অৱস্থাত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা বুলি মানিবলৈ সন্দেহ প্ৰকাশ কৰিছিল। নদীৰ খহনীয়াৰ ফলত গুহাটোৰ অধিকাংশ অংশ ক্ষয়প্ৰাপ্ত হৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ডাল্টনে পাহাৰৰ অধিক ওপৰফালে থকা এটা প্ৰাকৃতিক খাঁজ আৰু এটা বৃহৎ শিলৰ গাঁথনিৰ কথাও বৰ্ণনা কৰিছিল। নদীৰ পৰা চালে এই শিলৰ গাঁথনিটো কেইবাটাও মানুহ বা মূৰ্তিৰ সমষ্টিৰ সদৃশ দেখা গৈছিল। অঞ্চলটোত সোণ ধোৱা লোকসকলে এই আকৃতিসমূহক দেৱতা হিচাপে গণ্য কৰি পূজা কৰিছিল বুলি প্ৰতিবেদনত উল্লেখ আছে। কিন্তু ডাল্টনে এই আকৃতিসমূহক প্ৰাকৃতিকভাৱে সৃষ্টি হোৱা দৃষ্টিভ্ৰম বা দৃশ্যগত প্ৰভাৱ বুলি বিবেচনা কৰিছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে উল্লেখ কৰিছিল যে স্থানীয় পৰম্পৰাত দুৰ্গৰ ৰক্ষকৰ সৈতে সম্পৰ্কিত গুহাটোক ''বাদলি কাৰাং'' (''Badli Karang'') বুলি কোৱা হৈছিল। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ''বাদুলিৰ গুহা''।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অভিযানত তাৰাছো চক্ৰৰ অন্তৰ্গত ওচৰৰ ব্যাসকুণ্ড অঞ্চলতো অনুসন্ধান চলোৱা হৈছিল। ইয়াত শিলৰ খটখটীৰ অৱশেষ পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হয়। অৱশ্যে প্ৰতিবেদনখনত ব্যাসকুণ্ড আৰু ৰামঘাটৰ দুৰ্গাৱশেষৰ মাজত কোনো নিৰ্দিষ্ট কালানুক্ৰমিক সম্পৰ্ক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হোৱা নাছিল।<ref>"Archaeological exploration in and around Vyas Kund under Tarasso circle was also conducted and remains of a stone staircase was discovered. Koji informed that further intensive field work and investigation are needed at the jungles of the Ramghat and Vyas Kund areas to unearth more ancient remains." {{harvcol|The Sentinel|2022}}</ref> ==প্ৰত্নস্থলীটোৰ আৱিষ্কাৰ== [[File:Ramghat bricks 4.jpg|thumb|বুঢ়ৈ নদীৰ ওচৰৰ তাৰাছো দুৰ্গৰ শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ ওপৰত সিঁচৰতি হৈ পোৱা ইটাসমূহ]] ===প্ৰাৰম্ভিক বিৱৰণসমূহ=== বুঢ়ৈৰ প্ৰত্নাৱশেষসমূহৰ প্ৰথম প্ৰকাশিত বিৱৰণ কেপ্টেইন ডাল্টনে প্ৰস্তুত কৰিছিল। তেওঁ বুঢ়ৈ নদী হিমালয়ৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ পৰা অসমৰ সমতল ভূমিলৈ নামি অহাৰ কেইমাইলমান আগতে জংঘলৰ মাজত দুৰ্গাৱশেষসমূহ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। ডাল্টনৰ এই বিৱৰণ পৰৱৰ্তী সময়ত এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে তেওঁলোকৰ প্ৰবন্ধত পুনৰ প্ৰকাশ কৰিছিল। ডাল্টনে সুউচ্চ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, গভীৰ পৰিখা আৰু দুৰ্গবেষ্টিত অঞ্চলৰ ভিতৰত ভাল পানী থকা পুখুৰীসমূহৰ সৈতে বৃহৎ মাটিৰ দুৰ্গৰ বৰ্ণনা দিছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পৰা বুঢ়ৈ নদীৰ গিৰিখাতৰ দিশলৈ বিস্তৃত বহল আৰু ওখ কৰি নিৰ্মাণ কৰা পথৰ কথাও উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, এই পথসমূহে নিম্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলত কোনো এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বসতি আছিল বুলি সূচাইছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ডাল্টনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, সেই সময়ত অৱশিষ্ট থকা প্ৰধান শিলৰ প্ৰাচীৰখন প্ৰায় ১০০ গজ দীঘল আৰু যথেষ্ট বহল আছিল। ইয়াক নিখুঁতভাৱে বৰ্গাকাৰ কৰি কটা শিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। প্ৰাচীৰখনত নদীৰ ফালে মুখ কৰা এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল। ভিতৰৰ পৃষ্ঠৰ কিছুমান অংশত ইটাৰ আৱৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। সংলগ্ন পাহাৰটোৰ এটা অংশ সমান কৰি প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল যদিও ডাল্টনে তাত আন কোনো থিয় হৈ থকা অট্টালিকা দেখা পোৱা নাছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ মতে, ডাল্টনৰ অনুসন্ধানৰ পিছত এই দুৰ্গসমূহৰ বিষয়ে স্থানীয় চাহ বাগিচাৰ পৰিচালক আৰু অসমীয়া লোকসকলৰ মাজত থকা জ্ঞান প্ৰায় লোপ পাইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে বুঢ়ৈ নদীৰ ওচৰৰ জংঘলৰ মাজেৰে ভ্ৰমণ কৰাৰ সময়ত প্ৰত্নাৱশেষসমূহ পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰে আৰু ১৯০৩ চনত অধিক বিশদ সমীক্ষা সম্পন্ন কৰে।<ref name="EdwardsMann1904"/> [[File:Buroi Fortifications 1.png|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত প্ৰকাশিত বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ আলোকচিত্ৰ।]] ===১৯০৩–১৯০৪ চনৰ সমীক্ষা=== এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ সমীক্ষাত দুখন প্ৰধান শিলৰ প্ৰাচীৰ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। তেওঁলোকে এই দুখনক ''এ প্ৰাচীৰ'' (''Wall A'') আৰু ''বি প্ৰাচীৰ'' (''Wall B'') বুলি নামকৰণ কৰিছিল। ''এ প্ৰাচীৰ'' তুলনামূলকভাৱে দীঘল আছিল। ইয়াক মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ড অতি নিখুঁতভাৱে খাপ খুৱাই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। অনুসন্ধানকাৰীসকলে উল্লেখ কৰিছিল যে শিলসমূহ ইটোৱে সিটোৰ সৈতে সুদৃঢ়ভাৱে সংযুক্ত কৰা হৈছিল আৰু এই প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণত যথেষ্ট বৃহৎ পৰিসৰৰ পৰিশ্ৰম আৰু সম্পদৰ প্ৰয়োজন হৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> [[File:Buroi Fortifications 3.jpg|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত প্ৰকাশিত বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ আন এখন আলোকচিত্ৰ।]] দ্বিতীয়বাৰৰ পৰীক্ষাত তেওঁলোকে ''এ প্ৰাচীৰ''ৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৩০০ গজ আৰু ডাঠতা প্ৰায় ১০ ফুট বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল। প্ৰাচীৰখন প্ৰায় উত্তৰ-পূবৰ পৰা দক্ষিণ-পশ্চিম দিশলৈ বিস্তৃত আছিল আৰু বুঢ়ৈ নদীৰ সোঁপাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল। প্ৰাচীৰখনৰ ভিতৰৰ অংশ সাধাৰণ নদীৰ শিলেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। আনহাতে বাহিৰৰ অংশ মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে গঠিত আছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> সমীক্ষাকাৰীসকলে এই গাঁথনিক সমতল ভূমিৰ পৰা সম্ভাব্য আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰিবলৈ নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছিল। ইয়াৰ দক্ষিণ দিশটো পাহাৰে প্ৰাকৃতিকভাৱে সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিছিল। উত্তৰ দিশত নদীৰ বিপৰীত পাৰত থকা এটা থিয় শিলাময় ঢালে প্ৰাকৃতিক বাধাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ''এ প্ৰাচীৰ''ৰ পিছফালে এটা পৰিখা আৰু পাহাৰৰ থিয় ঢালৰ দিশলৈ বিস্তৃত ওখ সমতল ভূমি আছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ''বি প্ৰাচীৰ''ক ''এ প্ৰাচীৰ''ৰ এক প্ৰসাৰিত বা পৰিপূৰক অংশ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। এই প্ৰাচীৰখন তুলনামূলকভাৱে অধিক ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থাত আছিল আৰু নদীৰ খহনীয়াৰ ফলত ইয়াৰ কিছু অংশ ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। ইয়াৰ এটা মূৰত সম্ভৱতঃ এটা প্ৰাকৃতিক পানীৰ উৎসক আবৃত কৰি ৰখা হৈছিল। আনটো মূৰ নদীৰ গতিপথৰ ওপৰত অৱস্থিত এটা ওখ পাৰত আছিল, য'ৰ পৰা নদীখনৰ ওপৰত নজৰ ৰাখিব পৰা গৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ===২০২২ চনৰ খননকাৰ্য=== [[File:Ramghat Brick 1.jpg|thumb|ৰামঘাট প্ৰত্নস্থলীত পোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত ঘৰৰ ভেটি]] ২০২২ চনত অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ ৰাজ্যিক গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগে ৰামঘাটত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য আৰু ভগ্নাৱশেষ আঁতৰোৱাৰ কাম সম্পন্ন কৰে। এই কাৰ্যৰ ফলত শিলৰ খণ্ড, পোৰা ইটা আৰু ডাঙৰ শিলেৰে নিৰ্মিত ২২৬ মিটাৰ দীঘল এটা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ বা বান্ধৰ লগতে এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ উদ্ধাৰ কৰা হয়।<ref name="Sentinel2022"/> উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰৱেশদ্বাৰটোত আয়তাকাৰ আৰু অৰ্ধগোলাকাৰ শিলৰ খণ্ড, পোৰা ইটা আৰু শিলৰ ফলক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰটোৰ ভিতৰৰ পথৰ প্ৰস্থ প্ৰায় ২.৮৩ মিটাৰ আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> প্ৰতিবেদনখনত উল্লেখ কৰা হৈছে যে প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ সৈতে বিভিন্ন আকাৰৰ পোৰা ইটা আৰু পৃথক আকৃতি তথা মাপৰ শিলৰ খণ্ড পোৱা গৈছিল।<ref name="Sentinel2022"/> প্ৰত্নতাত্ত্বিক দলটোৱে কিছুমান শিলত খোদিত চিহ্ন আৰু নক্সাও লিপিবদ্ধ কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ধনু-কাঁড় আৰু ত্ৰিশূলৰ সংযুক্ত আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা চিহ্ন অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। আন উদ্ধাৰসমূহৰ ভিতৰত এটা ভগা শিৱলিংগ, ছীলমোহৰ লগোৱা গোলাকাৰ বস্তু (''sealing ball''), মাটিৰ পাত্ৰৰ ভগ্নাংশ আৰু বসতিৰ অৱশেষৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ স্তূপ বা খুঁটা অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ভগ্নাৱশেষ আঁতৰোৱাৰ সময়ত উন্মুক্ত হোৱা কিছুমান শিলৰ স্তূপৰ অৱশেষ আংশিকভাৱে সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল।<ref name="Sentinel2022"/> এই খননকাৰ্য ২৪ মাৰ্চ ২০২২ তাৰিখে আৰম্ভ হৈছিল। ৰাজ্যিক গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে উল্লেখ কৰিছিল যে অধিক প্ৰত্নাৱশেষ উদ্ধাৰ আৰু নথিভুক্ত কৰিবলৈ ৰামঘাট আৰু ওচৰৰ ব্যাসকুণ্ড অঞ্চলত পৰৱৰ্তী সময়ত অধিক অনুসন্ধানৰ প্ৰয়োজন হ'ব।<ref name="Sentinel2022"/> ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক গুৰুত্ব== [[File:Ramghat Gateway 2.jpg|thumb|তাৰাছোৰ শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ]] বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষ অসম–অৰুণাচল পাহাৰৰ পাদদেশত এতিয়ালৈকে চিনাক্ত হোৱা শিল আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত বৃহৎ প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। এই প্ৰত্নস্থলীত মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ প্ৰাচীৰ, ইটাৰ আৱৰণ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, পৰিখা, মাটিৰ গাঁথনি, জলব্যৱস্থাপনাৰ বৈশিষ্ট্য, বসতিৰ অৱশেষ আৰু শিলৰ গাঁথনিত খোদিত মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নসমূহ একেলগে পোৱা যায়।<ref name="EdwardsMann1904"/><ref name="Sentinel2022"/> এই প্ৰত্নস্থলীৰ বিশেষ গুৰুত্ব এই কাৰণেও আছে যে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰৰ আন কেইবাটাও দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় প্ৰত্নস্থলীত অনুৰূপ নিৰ্মাণ-পৰম্পৰা পোৱা গৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[ভীষ্মকনগৰ]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], [[গোম্চি]], [[ইটা দুৰ্গ]], [[নক্সাপৰ্বত]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], বুঢ়াবুঢ়ী আৰু শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চল অন্তৰ্ভুক্ত। ৰামঘাট–তাৰাছো দুৰ্গাৱশেষৰ নিৰ্দিষ্ট নিৰ্মাণকাল এতিয়াও নিশ্চিত হোৱা নাই। তথাপিও ইয়াৰ শিলৰ গাঁথনি, ইটাৰ ব্যৱহাৰ, প্ৰতিৰক্ষাৰ পৰিকল্পনা আৰু মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নসমূহৰ সমন্বয়ে পূব হিমালয়ৰ পাহাৰৰ পাদদেশত মধ্যযুগীয় ৰাজ্যগঠন আৰু বসতিৰ বিকাশ অধ্যয়নৰ বাবে এই প্ৰত্নস্থলীক গুৰুত্বপূৰ্ণ কৰি তুলিছে। ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Calcutta |year=1933 }} * {{cite journal |last1=Edwards |first1=Walter N. |last2=Mann |first2=Harold H. |title=An Ancient Assamese Fortification and the Legends Relating Thereto |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=3 |year=1904 |pages=254–261 }} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58–59 |year=1977 |pages=813–820 |jstor=41691751 }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 }} * {{cite thesis |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh (upto 16th Century) |type=PhD thesis |publisher=Rajiv Gandhi University |location=Doimukh |year=2011 |url=https://airs.org.in/wp-content/uploads/2024/08/history-tage-tada-compressed.pdf }} * {{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |year=2004 |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |pages=1185–1196 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 }} [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ]] 8suyfekh7cn24c6wq1mvgfr78ecc9xa 649046 649037 2026-11-01T21:44:05Z Ananya Taye 28065 649046 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|ভাৰতৰ অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থিত দুৰ্গবেষ্টিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থল}} {{Infobox ancient site | name = ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ | alternate_name = বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষ (Buroi Fortifications) | image = Ramghat Repaired 1.jpg | alt = ৰামঘাট–তাৰাছোত পুনৰুদ্ধাৰৰ পিছত প্ৰৱেশদ্বাৰ | caption = ৰামঘাট–তাৰাছোত পুনৰুদ্ধাৰৰ পিছত প্ৰৱেশদ্বাৰ | map_alt = অৰুণাচল প্ৰদেশত ৰামঘাট–তাৰাছো দুৰ্গাৱশেষৰ অৱস্থান | map_type = India Arunachal Pradesh | map_caption = অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থান | coordinates = {{coord|26|57|33.95|N|93|24|20.26|E|region:IN_type:landmark|display=inline}} | location = ৰামঘাট, তাৰাছো, [[পাপুমপাৰে জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = দুৰ্গবেষ্টিত বসতিস্থলী | part_of = | length = | width = | height = | area = ২০ একৰতকৈ অধিক | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Gogoi1994p21"/><ref name="Barua1933"/> | material = বালিশিল, পোৰা ইটা, নদীৰ শিল আৰু মাটিৰ গাঁথনি | built = ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="Sentinel2022"/> | abandoned = | epochs = মধ্যযুগ | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯০৩ চনত সমীক্ষা; ২০২২ চনত খননকাৰ্য | archaeologists = ৱাল্টাৰ এন. এডৱাৰ্ডছ, হেৰল্ড এইচ. মান; অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰাজ্যিক গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগ | condition = ধ্বংসাৱশেষ | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ''' (ইংৰাজী: ''Ramghat–Tarasso ruins'' অথবা ''Buroi fortifications''), যাক '''বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষ''' বুলিও জনা যায়, ভাৰতৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাপুম পাৰে জিলাৰ তাৰাছো চক্ৰৰ অন্তৰ্গত ৰামঘাটত অৱস্থিত এটা দুৰ্গবেষ্টিত বসতিৰ অৱশেষ। এই প্ৰত্নস্থলী অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ওচৰত বুঢ়ৈ নদীৰ কাষৰ পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত। প্ৰত্নতাত্ত্বিক সমীক্ষাসমূহত ইয়াত বিস্তৃত মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ইটাৰ গাঁথনি, ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তি আৰু চাংঘৰৰ শিলৰ খুঁটাৰ অৱশেষ পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="EdwardsMann1904">{{cite journal |last1=Edwards |first1=Walter N. |last2=Mann |first2=Harold H. |title=An Ancient Assamese Fortification and the Legends Relating Thereto |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=3 |year=1904 |pages=254–261 |url=https://archive.org/stream/journalofasiatic731calc/journalofasiatic731calc_djvu.txt |access-date=22 June 2026 }}</ref><ref name="Sentinel2022">{{cite news |title=Ancient settlements discovered in a jungle of Papum Pare district in Arunachal Pradesh |work=The Sentinel |date=13 May 2022 |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/arunachal-news/ancient-settlements-discovered-in-a-jungle-of-papum-pare-district-in-arunachal-pradesh-591813 |access-date=22 June 2026 |ref={{harvid|The Sentinel|2022}} |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621190222/https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/arunachal-news/ancient-settlements-discovered-in-a-jungle-of-papum-pare-district-in-arunachal-pradesh-591813 |archive-date=21 June 2026 }}</ref> গৱেষকসকলে এই দুৰ্গাৱশেষসমূহক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="Barua1933">{{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Calcutta |year=1933 |pages=271–272 |quote=It is therefore evident that the ruins near Sadiya and those on the banks of the Burai river can be assigned to the same period..The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduized dynasty of local rulers who ruled over a small kingdom confined to the north bank of the Brahmaputra and extending from the Burai river to the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala. }}</ref><ref name="Neog1977">{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58–59 |year=1977 |pages=813–820 |jstor=41691751 |quote=If a community of architecture is admitted between fortifications in the Sadiyã region and the Burai river ruins site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of the Darrang district, in the westernmost extent of which the Ãhom conquerors settled the vanquished Chutiyãs in the early part of the 16th century. }}</ref><ref name="Shin2020">{{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 |quote=Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century. }}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ ঐতিহাসিক পুনৰ্গঠনত ৰামঘাট–তাৰাছোৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ এই স্থানটোক ''বুঢ়ৈ'' বুলি উল্লেখ কৰিছিল। গগৈয়ে [[শদিয়া]]ৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ, বুঢ়ৈৰ প্ৰত্নস্থলী আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলৰ ওচৰত অৱস্থিত বুলি তেওঁ চিনাক্ত কৰা নক্সাপৰ্বতৰ শিলত একেধৰণৰ চিহ্ন পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। এই সাদৃশ্যৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল সময়ে সময়ে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশলৈ বিস্তৃত হৈছিল আৰু সংলগ্ন ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পশ্চিমে বিশ্বনাথৰ দিশলৈকে প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi River and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. }}</ref> এই দুৰ্গবেষ্টিত বসতিটোক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ নিৰ্মাণকাৰ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰৰ পাদদেশৰ দুৰ্গশৃংখলাৰ এটা অংশ হিচাপে সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যৰ শাসন সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশেৰে এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী আৰু মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh. }}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> [[File:Ramghat Gateway 1.jpg|thumb|তাৰাছোত অৱস্থিত শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ]] ==অৱস্থান== ৰামঘাট–তাৰাছো দুৰ্গাৱশেষ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সমতল ভূমিৰ উত্তৰৰ পাহাৰৰ পাদদেশত বুঢ়ৈ নদীৰ উপত্যকাত অৱস্থিত। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে প্ৰত্নস্থলীটোৰ অৱস্থান প্ৰায় ২৬°৫৭′ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯৩°২৪′ পূব দ্ৰাঘিমাংশত নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ই সেই সময়ৰ ব্ৰিটিছ অধিকৃত ভূখণ্ডৰ পূৰ্বৰ সীমাৰ ঠিক বাহিৰত অৱস্থিত আছিল। তেওঁলোকে এই অঞ্চলটোক স্বাধীন ''ডফলা দেশ'' বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ঔপনিৱেশিক নথিপত্ৰত ব্যৱহৃত ''ডফলা'' নামটো বৰ্তমান সাধাৰণতে [[নিচি জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত জনগোষ্ঠীসমূহক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Buroi Fortifications Map.jpg|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত প্ৰকাশিত বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ মানচিত্ৰ।]] বুঢ়ৈ নদী নিম্ন হিমালয়ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ এটা অংশৰ জল নিষ্কাশন কৰি বিহালীমুখৰ পূবফালে ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হয়। বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে গোমিৰি ঘাটৰ পৰা পাহাৰৰ পাদদেশেৰে চিংলি চাহ বাগিচাৰ মাজেৰে যোৱা এটা পথেৰে বুঢ়ৈ নদীৰ উজনি অংশলৈ যোৱা হৈছিল। ঋতুভেদে নদীৰ পাৰেদি হাতীৰে আৰু যথেষ্ট কষ্টেৰে ঘোঁৰাৰেও অঞ্চলটোলৈ যাব পৰা গৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ বিৱৰণ অনুসৰি, পাপুম পাৰে জিলাৰ তাৰাছো চক্ৰৰ অন্তৰ্গত ৰামঘাটৰ জংঘলত এই প্ৰত্নাৱশেষসমূহ ২০ একৰতকৈ অধিক ভূমি সামৰি বিস্তৃত হৈ আছে।<ref name="Sentinel2022"/> ==ইতিহাস== গৱেষকসকলে বুঢ়ৈৰ দুৰ্গাৱশেষসমূহক চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। বুঢ়ৈত পোৱা বালিশিলৰ খণ্ডসমূহত গভীৰভাৱে খোদিত চিহ্ন আৰু কেপ্টেইন এছ. এফ. হান্নেই শদিয়াৰ শিলত লিপিবদ্ধ কৰা অনুৰূপ চিহ্নৰ মাজত সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে বুঢ়ৈ আৰু শদিয়াৰ প্ৰত্নাৱশেষসমূহ একে সময়কাল আৰু একে শাসকসকলৰ অধীনৰ নিৰ্মাণ হ'ব পাৰে বুলি যুক্তি আগবঢ়াইছে।<ref name="Barua1933"/><ref name="Neog1977"/><ref name="Shin2020"/> সেয়েহে এই দুৰ্গসমূহক চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰাৰ ব্যাখ্যা ঐতিহাসিক বিশ্লেষণ, নিৰ্মাণশৈলীৰ সাদৃশ্য, শিলৰ গাঁথনিৰ মিল, নিৰ্মাতাসকলৰ অনুৰূপ চিহ্ন আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰৰ পাহাৰীয়া পাদদেশত প্ৰত্নস্থলীটোৰ অৱস্থান—এই সকলোবোৰ প্ৰমাণৰ সমন্বয়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। বুঢ়ৈ–ৰামঘাট দুৰ্গাৱশেষৰ নিৰ্মাতাসকলৰ পৰিচয় নিশ্চিত কৰা কোনো শিলালিপি এতিয়ালৈকে উদ্ধাৰ হোৱা বুলি প্ৰতিবেদন প্ৰকাশিত হোৱা নাই। [[File:Ramghat Stone 1.jpg|thumb|ৰামঘাট প্ৰত্নস্থলীত পোৱা শিলৰ খুঁটাসমূহ]] ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ সাদৃশ্য== বুঢ়ৈ–ৰামঘাট প্ৰত্নস্থলীৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা কোনো শিলালিপিয়ে ইয়াৰ নিৰ্মাতাসকলক চিনাক্ত নকৰিলেও ইয়াৰ শিলৰ গাঁথনি, চিহ্নযুক্ত শিল, বসতিৰ অৱশেষ আৰু শিল-ইটাৰ সংমিশ্ৰিত নিৰ্মাণশৈলীক অসম–অৰুণাচল পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত আৰু পৰম্পৰাগতভাৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। এই সাদৃশ্যসমূহে নিজে পোনপটীয়াকৈ কোনো নিৰ্দিষ্ট ৰাজবংশৰ নিৰ্মাণকাৰ্য প্ৰমাণ নকৰে, কিন্তু একে বৃহত্তৰ স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত হিচাপে প্ৰত্নস্থলীটোক বিবেচনা কৰাৰ বস্তুগত ভিত্তি আগবঢ়ায়। বুঢ়ৈৰ প্ৰধান প্ৰাচীৰখনত ব্যৱহৃত বহুতো মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডৰ বাহিৰৰ পৃষ্ঠত গভীৰভাৱে খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন আছে। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে এই চিহ্নসমূহক নিৰ্মাতা বা শিলৰ মিস্ত্ৰীসকলৰ চিহ্ন বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল। তেওঁলোকে উল্লেখ কৰিছিল যে এই চিহ্নসমূহৰ কিছুমান কেপ্টেইন এছ. এফ. হান্নেই শদিয়াৰ ওচৰৰ দুৰ্গাৱশেষসমূহত ব্যৱহৃত কটা শিলত লিপিবদ্ধ কৰা চিহ্নৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ।<ref name="EdwardsMann1904"/> পৰৱৰ্তী সময়ত কে. এল. বৰুৱাই এই চিহ্নসমূহৰ মাজত প্ৰকাশিত সাদৃশ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বুঢ়ৈ আৰু শদিয়াৰ দুৰ্গাৱশেষসমূহ একে ঐতিহাসিক সময়কাল আৰু নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত বুলি যুক্তি আগবঢ়াইছিল।<ref name="Barua1933"/> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহতো একেধৰণৰ শিলৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন পোৱা গৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ চাৰিসীমাৰ প্ৰাচীৰ, মালিনীথান, নক্সাপৰ্বত আৰু শদিয়াৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহ—যেনে ইটা-শিলেৰে নিৰ্মিত এটা পুখুৰী আৰু বুঢ়াবুঢ়ী থান—অন্তৰ্ভুক্ত। নক্সাপৰ্বতত মসৃণকৈ কটা শিল, নিৰ্মাণৰ বিভিন্ন অংশ আৰু শিলৰ খুঁটাত চল্লিশটাতকৈও অধিক খোদিত চিহ্ন চিনাক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰে কেইবাটাও চিহ্ন মালিনীথান আৰু অসম–অৰুণাচল পাহাৰৰ পাদদেশৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহত পোৱা চিহ্নৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> [[File:Ramghat Brick 2.jpg|thumb|ৰামঘাটৰ ইটাৰ ভেটিত খননকাৰ্যৰ ফলত উন্মোচিত ইটাৰ ধ্বংসাৱশেষ]] ২০২২ চনৰ ৰামঘাটৰ খননকাৰ্যতো শিলৰ খণ্ডত খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন আৰু আৰ্হি পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ধনু-কাঁড় আৰু ত্ৰিশূলৰ সংযুক্ত আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা চিহ্নো আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ ঐতিহাসিক পুনৰ্গঠনত ৰামঘাট–তাৰাছোৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ বিশেষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ এই স্থানটোক ''বুঢ়ৈ'' নামেৰে উল্লেখ কৰিছিল। গগৈয়ে শদিয়া, বুঢ়ৈ আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলৰ ওচৰত তেওঁ চিনাক্ত কৰা নক্সাপৰ্বতৰ শিলত অনুৰূপ চিহ্ন পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। এই সাদৃশ্যৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্য সময়ে সময়ে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশ সামৰি পশ্চিমে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিশ্বনাথৰ দিশলৈকে বিস্তৃত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21"/> ২০২২ চনৰ ৰামঘাটৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধানত দুৰ্গবেষ্টিত অঞ্চলৰ ভিতৰত প্ৰাচীন বসতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ খুঁটা বা স্তম্ভৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="Sentinel2022"/> বুঢ়ৈ–ৰামঘাটৰ মূল বাসগৃহসমূহৰ ওপৰৰ গাঁথনি এতিয়ালৈকে সম্পূৰ্ণৰূপে উদ্ধাৰ হোৱা নাই যদিও এই শিলৰ ভিত্তি বা খুঁটাসমূহক নক্সাপৰ্বতত পোৱা অনুৰূপ শিলৰ খুঁটাৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি। নক্সাপৰ্বতৰ খুঁটাসমূহক মাটিৰ পৰা ওপৰত তুলি নিৰ্মাণ কৰা বাসগৃহ বা চাংঘৰৰ সমৰ্থক খুঁটা হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–166, 169–170}}</ref> ৰামঘাটত পোৱা ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তিসমূহক [[ভীষ্মকনগৰ]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত আৰু [[গোম্চি]]ৰ দৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰৰ পাদদেশৰ বসতিস্থলসমূহত পোৱা ইটা আৰু শিলৰ ভিত্তিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি।<ref name="Tada2011p163">{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref> ৰামঘাটৰ পৰা কেইমাইলমান পূবফালে আপাৰ বালিজান অঞ্চলতো অনুৰূপ এটা ইটাৰ ভিত্তি উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। [[File:Medieval Brick plinth of a house from Upper Balijan.jpg|thumb|ৰামঘাটৰ পৰা কেইমাইলমান দূৰৰ আপাৰ বালিজান অঞ্চলত পোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তি।]] বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ নিৰ্মাণত একাধিক নিৰ্মাণসামগ্ৰীৰ সংমিশ্ৰিত পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ২০২২ চনৰ খননকাৰ্যত শিলৰ খণ্ড আৰু পোৰা ইটাৰে নিৰ্মিত এটা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ পোৱা গৈছিল, যাৰ ভিতৰৰ অংশ মাটি আৰু ডাঙৰ শিলেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি ইটা, আয়তাকাৰ শিলৰ খণ্ড আৰু শিলৰ ফলকেৰে নিৰ্মিত প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষো পোৱা গৈছিল। সমীক্ষাত প্ৰাচীৰৰ ওপৰৰ অংশৰ চাৰিওফালে ইটা সিঁচৰতি হৈ থকা দেখা গৈছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত এই ইটাসমূহৰ ঘনত্ব আটাইতকৈ বেছি আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> ১৯০৪ চনৰ প্ৰতিবেদনত ''এ প্ৰাচীৰ'' (''Wall A'')ক সুন্দৰকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে বাহিৰৰ ফালে আৱৰণ দিয়া আৰু ভিতৰৰ অংশ নদীৰ শিলেৰে পূৰ কৰা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। কিছুমান স্থানত প্ৰাচীৰৰ ভিতৰফালে চেপেটা, টাইলৰ সদৃশ ইটা ব্যৱহাৰ কৰি গাঁথনিটো শক্তিশালী কৰা হৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> এইদৰে কটা শিলৰ সৈতে ইটা ব্যৱহাৰ কৰা আৰু ভিতৰৰ অংশ ভগ্নশিল বা মাটিৰে পূৰ কৰা নিৰ্মাণপদ্ধতি [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], [[ইটা দুৰ্গ]] আৰু [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ দৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত প্ৰত্নস্থলীসমূহত দেখা পোৱা বৃহত্তৰ শিল-ইটাৰ নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ। [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰসমূহৰ ওপৰতো ইটাৰ স্তৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, যদিও ইয়াত শিল ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল। আনহাতে নক্সাপৰ্বতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত ইটা আৰু শিলৰ ভিত্তি, ইটা বা শিলৰ স্তৰসমূহৰ মাজত ব্যৱহৃত ডাঙৰ শিল আৰু মাটি তথা শিলেৰে নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="Tada2011p163"/> এই তথ্যসমূহ একেলগে বিবেচনা কৰিলে ৰামঘাট–তাৰাছো প্ৰত্নস্থলী মধ্যযুগৰ অন্তিম পৰ্বত পূব হিমালয়ৰ পাহাৰৰ পাদদেশত বিকশিত হোৱা একে বৃহত্তৰ সাংস্কৃতিক আৰু স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। ==স্থাপত্য== ===প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ=== বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাত মাটি, ইটা আৰু শিলৰ সংমিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে বাহিৰৰ আৱৰণ নিৰ্মাণ কৰা কেইবাখনো প্ৰধান প্ৰাচীৰৰ বিৱৰণ লিপিবদ্ধ কৰিছিল। কেইবাটাও স্থানত প্ৰাচীৰৰ ভিতৰফালে চেপেটা, টাইলৰ সদৃশ ইটাৰে গাঁথনি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। প্ৰাচীৰখনৰ এটা অংশত প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল আৰু সেই স্থানতো ইটাৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল। দুৰ্গাৱশেষৰ অৱস্থান সামৰিক প্ৰতিৰক্ষাৰ বাবে সুবিধাজনক আছিল। বুঢ়ৈ নদীয়ে এটা দিশত প্ৰাকৃতিক বাধাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। আনহাতে ঠিয় পাহাৰ আৰু শিলৰ থিয় ঢালসমূহৰ বাবে আন দিশত কৃত্ৰিম প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা নিৰ্মাণৰ প্ৰয়োজন তুলনামূলকভাৱে কম আছিল। ''এ প্ৰাচীৰ'' (''Wall A'') সমতল ভূমিৰ ফালে মুখ কৰি আছিল। আনহাতে ''বি প্ৰাচীৰ'' (''Wall B'') পাহাৰৰ পাদদেশত নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত এটা ওখ পাৰৰ পৰা নদীখনৰ দিশলৈ মুখ কৰি আছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ খননকাৰ্যতো শিল আৰু ইটাৰ সংমিশ্ৰণেৰে নিৰ্মিত এটা দুৰ্গবেষ্টিত অঞ্চল চিনাক্ত কৰা হৈছিল। উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু বসতিৰ অৱশেষসমূহে এই প্ৰত্নস্থলীটো কেৱল এখন বিচ্ছিন্ন প্ৰাচীৰ নহৈ এটা বৃহত্তৰ বসতি-বিন্যাসৰ অংশ আছিল বুলি সূচায়।<ref name="Sentinel2022"/> [[File:Buroi Fortifications 2.jpg|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত প্ৰকাশিত বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ আলোকচিত্ৰ।]] ===শিলৰ গাঁথনি=== [[File:Ramghat Stone 2.jpg|thumb|তাৰাছোৰ শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ]] ''এ প্ৰাচীৰ'' (''Wall A'') মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই শিলসমূহৰ দৈৰ্ঘ্য সাধাৰণতে ১২ৰ পৰা ১৪ ইঞ্চি আৰু প্ৰস্থ তথা গভীৰতা ৮ৰ পৰা ১০ ইঞ্চিৰ ভিতৰত আছিল। কিছুমান সৰু শিলৰ খণ্ডও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যাৰ কিছুমানৰ আকাৰ প্ৰায় চাৰি ইঞ্চি বৰ্গাকাৰ আছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে উল্লেখ কৰিছিল যে আকাৰ যিয়েই নহওক, ব্যৱহৃত সকলো শিলৰ খণ্ড মসৃণকৈ কাটি প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> প্ৰাচীৰখনৰ বাহিৰৰ বালিশিলৰ আৱৰণ অতি নিখুঁতভাৱে খাপ খুৱাই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰৰ অংশ ঢিলা নদীৰ শিলেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। কিছুমান স্থানত ভিতৰফালে ইটাৰ গাঁথনিৰে শিলৰ নিৰ্মাণক অধিক শক্তিশালী কৰা হৈছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে এই ইটাসমূহক চেপেটা আৰু টাইলৰ সদৃশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ ক্ষেত্ৰসমীক্ষাত ৰামঘাটৰ প্ৰাচীন বসতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ স্তূপ বা খুঁটা পোৱা গৈছিল। প্ৰতিবেদনখনত এই গাঁথনিসমূহৰ সম্পূৰ্ণ পৰিকল্পনাচিত্ৰ দিয়া হোৱা নাছিল যদিও প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভগ্নাৱশেষ আঁতৰোৱাৰ সময়ত উন্মুক্ত হোৱা শিলৰ স্তূপৰ কিছুমান অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Sentinel2022"/> ব্যাসকুণ্ড আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান চলোৱা হৈছিল। ইয়াত শিলৰ খটখটীৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল। এই প্ৰত্নস্থলীত এটা ভগা শিৱলিংগ, মাটিৰ পাত্ৰৰ ভগ্নাংশ আৰু এটা ছীলমোহৰ লগোৱা গোলাকাৰ বস্তু (''sealing ball'')ও উদ্ধাৰ হৈছিল। এই আবিষ্কাৰসমূহে অঞ্চলটোত ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান আৰু স্থায়ী বসতিৰ উপস্থিতিৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="Sentinel2022"/> ===ইটাৰ গাঁথনি=== [[File:Ramghat bricks 3.jpg|thumb|বুঢ়ৈ নদীৰ ওচৰত অৱস্থিত তাৰাছো দুৰ্গাৱশেষত পোৱা ইটাসমূহ]] ''এ প্ৰাচীৰ''ৰ দুটা স্থানত আৰু প্ৰাচীৰখনৰ এটা প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত ইটাৰ গাঁথনি পোৱা গৈছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ মতে, বুঢ়ৈৰ ইটাসমূহ সম্ভৱতঃ স্থানীয়ভাৱে নিৰ্মিত আছিল। তেওঁলোকে উল্লেখ কৰিছিল যে এই ইটাসমূহৰ গঠন বালিময়, সমতল ভূমিত নিৰ্মিত বহু ইটাতকৈ কোমল আৰু স্থানীয়ভাৱে উপলব্ধ সামগ্ৰীৰে প্ৰস্তুত কৰা যেন দেখা গৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ খননকাৰ্যত শিলৰ খণ্ড, পোৰা ইটা আৰু শিলৰ ফলকেৰে নিৰ্মিত আন এটা প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰৰ পথটো ২.৮৩ মিটাৰ বহল আছিল। এই জোখে দুৰ্গবেষ্টিত অঞ্চলটোলৈ প্ৰৱেশৰ বাবে এটা যথেষ্ট বৃহৎ দ্বাৰ আছিল বুলি সূচায়।<ref name="Sentinel2022"/> ইয়াৰ উপৰি ৰামঘাট অঞ্চলত ইটাৰে নিৰ্মিত ঘৰৰ ভিত্তিও পোৱা গৈছিল। গৱেষক দলটোৱে বালিজান চক্ৰতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান আৰু খননকাৰ্য চলাইছিল। আপাৰ বালিজান অঞ্চলত তেওঁলোকে ইটাৰে নিৰ্মিত গাঁথনিৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ কৰিছিল। ইটাৰে নিৰ্মিত এটা পদপথে এই গাঁথনিসমূহ সংযোগ কৰিছিল। পথটো প্ৰথমে পূবৰ পৰা পশ্চিমলৈ আৰু তাৰ পিছত উত্তৰ দিশলৈ গৈছিল। ===শিলৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন=== ''এ প্ৰাচীৰ''ত ব্যৱহৃত বহুতো বালিশিলৰ খণ্ডৰ বাহিৰৰ পৃষ্ঠত গভীৰভাৱে খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন পোৱা গৈছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে এই চিহ্নসমূহক নিৰ্মাতা বা শিলৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল। তেওঁলোকে উল্লেখ কৰিছিল যে তেওঁলোকৰ চিত্ৰত দেখুওৱা চিহ্নসমূহৰ ভিতৰত এটা বিশেষ চিহ্ন তুলনামূলকভাৱে অধিক প্ৰচলিত আছিল। অৱশ্যে সেই চিত্ৰখন কোনো নিৰ্দিষ্ট শিলৰ গোটৰ হুবহু প্ৰতিলিপি নাছিল; ই বিভিন্ন চিহ্নৰ মাজৰ পৰা নিৰ্বাচিত কিছুমান আৰ্হিৰ ব্যাখ্যামূলক চিত্ৰহে আছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ ৰামঘাটৰ অনুসন্ধানতো শিলৰ খণ্ডত খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন আৰু নক্সা পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ধনু-কাঁড় আৰু ত্ৰিশূলৰ সংযুক্ত আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা চিহ্নসমূহো আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> [[File:Mason marks Buroi.png|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত দেখুওৱা বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ শিলৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নসমূহ।]] ==ওচৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক বৈশিষ্ট্যসমূহ== দুৰ্গাৱশেষৰ পৰা প্ৰায় দুই মাইল উজনিত বুঢ়ৈ নদীৰ বাওঁপাৰত থকা এটা গুহাৰ কথা ডাল্টনে উল্লেখ কৰিছিল। স্থানীয় পৰম্পৰা অনুসৰি, গুহাটো এজন ৰজাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল আৰু ইয়াক উপাসনাস্থলী হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। অৱশ্যে ডাল্টনে গুহাটো সেই সময়ৰ পৰিৱৰ্তিত অৱস্থাত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা বুলি মানিবলৈ সন্দেহ প্ৰকাশ কৰিছিল। নদীৰ খহনীয়াৰ ফলত গুহাটোৰ অধিকাংশ অংশ ক্ষয়প্ৰাপ্ত হৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ডাল্টনে পাহাৰৰ অধিক ওপৰফালে থকা এটা প্ৰাকৃতিক খাঁজ আৰু এটা বৃহৎ শিলৰ গাঁথনিৰ কথাও বৰ্ণনা কৰিছিল। নদীৰ পৰা চালে এই শিলৰ গাঁথনিটো কেইবাটাও মানুহ বা মূৰ্তিৰ সমষ্টিৰ সদৃশ দেখা গৈছিল। অঞ্চলটোত সোণ ধোৱা লোকসকলে এই আকৃতিসমূহক দেৱতা হিচাপে গণ্য কৰি পূজা কৰিছিল বুলি প্ৰতিবেদনত উল্লেখ আছে। কিন্তু ডাল্টনে এই আকৃতিসমূহক প্ৰাকৃতিকভাৱে সৃষ্টি হোৱা দৃষ্টিভ্ৰম বা দৃশ্যগত প্ৰভাৱ বুলি বিবেচনা কৰিছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে উল্লেখ কৰিছিল যে স্থানীয় পৰম্পৰাত দুৰ্গৰ ৰক্ষকৰ সৈতে সম্পৰ্কিত গুহাটোক ''বাদলি কাৰাং'' (''Badli Karang'') বুলি কোৱা হৈছিল। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ''বাদুলিৰ গুহা''।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অভিযানত তাৰাছো চক্ৰৰ অন্তৰ্গত ওচৰৰ ব্যাসকুণ্ড অঞ্চলতো অনুসন্ধান চলোৱা হৈছিল। ইয়াত শিলৰ খটখটীৰ অৱশেষ পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হয়। অৱশ্যে প্ৰতিবেদনখনত ব্যাসকুণ্ড আৰু ৰামঘাটৰ দুৰ্গাৱশেষৰ মাজত কোনো নিৰ্দিষ্ট কালানুক্ৰমিক সম্পৰ্ক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হোৱা নাছিল।<ref>"Archaeological exploration in and around Vyas Kund under Tarasso circle was also conducted and remains of a stone staircase was discovered. Koji informed that further intensive field work and investigation are needed at the jungles of the Ramghat and Vyas Kund areas to unearth more ancient remains." {{harvcol|The Sentinel|2022}}</ref> ==প্ৰত্নস্থলীটোৰ আৱিষ্কাৰ== [[File:Ramghat bricks 4.jpg|thumb|বুঢ়ৈ নদীৰ ওচৰৰ তাৰাছো দুৰ্গৰ শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ ওপৰত সিঁচৰতি হৈ পোৱা ইটাসমূহ]] ===প্ৰাৰম্ভিক বিৱৰণসমূহ=== বুঢ়ৈৰ প্ৰত্নাৱশেষসমূহৰ প্ৰথম প্ৰকাশিত বিৱৰণ কেপ্টেইন ডাল্টনে প্ৰস্তুত কৰিছিল। তেওঁ বুঢ়ৈ নদী হিমালয়ৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ পৰা অসমৰ সমতল ভূমিলৈ নামি অহাৰ কেইমাইলমান আগতে জংঘলৰ মাজত দুৰ্গাৱশেষসমূহ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। ডাল্টনৰ এই বিৱৰণ পৰৱৰ্তী সময়ত এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে তেওঁলোকৰ প্ৰবন্ধত পুনৰ প্ৰকাশ কৰিছিল। ডাল্টনে সুউচ্চ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, গভীৰ পৰিখা আৰু দুৰ্গবেষ্টিত অঞ্চলৰ ভিতৰত ভাল পানী থকা পুখুৰীসমূহৰ সৈতে বৃহৎ মাটিৰ দুৰ্গৰ বৰ্ণনা দিছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পৰা বুঢ়ৈ নদীৰ গিৰিখাতৰ দিশলৈ বিস্তৃত বহল আৰু ওখ কৰি নিৰ্মাণ কৰা পথৰ কথাও উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, এই পথসমূহে নিম্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলত কোনো এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বসতি আছিল বুলি সূচাইছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ডাল্টনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, সেই সময়ত অৱশিষ্ট থকা প্ৰধান শিলৰ প্ৰাচীৰখন প্ৰায় ১০০ গজ দীঘল আৰু যথেষ্ট বহল আছিল। ইয়াক নিখুঁতভাৱে বৰ্গাকাৰ কৰি কটা শিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। প্ৰাচীৰখনত নদীৰ ফালে মুখ কৰা এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল। ভিতৰৰ পৃষ্ঠৰ কিছুমান অংশত ইটাৰ আৱৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। সংলগ্ন পাহাৰটোৰ এটা অংশ সমান কৰি প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল যদিও ডাল্টনে তাত আন কোনো থিয় হৈ থকা অট্টালিকা দেখা পোৱা নাছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ মতে, ডাল্টনৰ অনুসন্ধানৰ পিছত এই দুৰ্গসমূহৰ বিষয়ে স্থানীয় চাহ বাগিচাৰ পৰিচালক আৰু অসমীয়া লোকসকলৰ মাজত থকা জ্ঞান প্ৰায় লোপ পাইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে বুঢ়ৈ নদীৰ ওচৰৰ জংঘলৰ মাজেৰে ভ্ৰমণ কৰাৰ সময়ত প্ৰত্নাৱশেষসমূহ পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰে আৰু ১৯০৩ চনত অধিক বিশদ সমীক্ষা সম্পন্ন কৰে।<ref name="EdwardsMann1904"/> [[File:Buroi Fortifications 1.png|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত প্ৰকাশিত বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ আলোকচিত্ৰ।]] ===১৯০৩–১৯০৪ চনৰ সমীক্ষা=== এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ সমীক্ষাত দুখন প্ৰধান শিলৰ প্ৰাচীৰ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। তেওঁলোকে এই দুখনক ''এ প্ৰাচীৰ'' (''Wall A'') আৰু ''বি প্ৰাচীৰ'' (''Wall B'') বুলি নামকৰণ কৰিছিল। ''এ প্ৰাচীৰ'' তুলনামূলকভাৱে দীঘল আছিল। ইয়াক মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ড অতি নিখুঁতভাৱে খাপ খুৱাই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। অনুসন্ধানকাৰীসকলে উল্লেখ কৰিছিল যে শিলসমূহ ইটোৱে সিটোৰ সৈতে সুদৃঢ়ভাৱে সংযুক্ত কৰা হৈছিল আৰু এই প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণত যথেষ্ট বৃহৎ পৰিসৰৰ পৰিশ্ৰম আৰু সম্পদৰ প্ৰয়োজন হৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> [[File:Buroi Fortifications 3.jpg|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত প্ৰকাশিত বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ আন এখন আলোকচিত্ৰ।]] দ্বিতীয়বাৰৰ পৰীক্ষাত তেওঁলোকে ''এ প্ৰাচীৰ''ৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৩০০ গজ আৰু ডাঠতা প্ৰায় ১০ ফুট বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল। প্ৰাচীৰখন প্ৰায় উত্তৰ-পূবৰ পৰা দক্ষিণ-পশ্চিম দিশলৈ বিস্তৃত আছিল আৰু বুঢ়ৈ নদীৰ সোঁপাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল। প্ৰাচীৰখনৰ ভিতৰৰ অংশ সাধাৰণ নদীৰ শিলেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। আনহাতে বাহিৰৰ অংশ মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে গঠিত আছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> সমীক্ষাকাৰীসকলে এই গাঁথনিক সমতল ভূমিৰ পৰা সম্ভাব্য আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰিবলৈ নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছিল। ইয়াৰ দক্ষিণ দিশটো পাহাৰে প্ৰাকৃতিকভাৱে সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিছিল। উত্তৰ দিশত নদীৰ বিপৰীত পাৰত থকা এটা থিয় শিলাময় ঢালে প্ৰাকৃতিক বাধাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ''এ প্ৰাচীৰ''ৰ পিছফালে এটা পৰিখা আৰু পাহাৰৰ থিয় ঢালৰ দিশলৈ বিস্তৃত ওখ সমতল ভূমি আছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ''বি প্ৰাচীৰ''ক ''এ প্ৰাচীৰ''ৰ এক প্ৰসাৰিত বা পৰিপূৰক অংশ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। এই প্ৰাচীৰখন তুলনামূলকভাৱে অধিক ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থাত আছিল আৰু নদীৰ খহনীয়াৰ ফলত ইয়াৰ কিছু অংশ ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। ইয়াৰ এটা মূৰত সম্ভৱতঃ এটা প্ৰাকৃতিক পানীৰ উৎসক আবৃত কৰি ৰখা হৈছিল। আনটো মূৰ নদীৰ গতিপথৰ ওপৰত অৱস্থিত এটা ওখ পাৰত আছিল, য'ৰ পৰা নদীখনৰ ওপৰত নজৰ ৰাখিব পৰা গৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ===২০২২ চনৰ খননকাৰ্য=== [[File:Ramghat Brick 1.jpg|thumb|ৰামঘাট প্ৰত্নস্থলীত পোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত ঘৰৰ ভেটি]] ২০২২ চনত অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ ৰাজ্যিক গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগে ৰামঘাটত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য আৰু ভগ্নাৱশেষ আঁতৰোৱাৰ কাম সম্পন্ন কৰে। এই কাৰ্যৰ ফলত শিলৰ খণ্ড, পোৰা ইটা আৰু ডাঙৰ শিলেৰে নিৰ্মিত ২২৬ মিটাৰ দীঘল এটা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ বা বান্ধৰ লগতে এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ উদ্ধাৰ কৰা হয়।<ref name="Sentinel2022"/> উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰৱেশদ্বাৰটোত আয়তাকাৰ আৰু অৰ্ধগোলাকাৰ শিলৰ খণ্ড, পোৰা ইটা আৰু শিলৰ ফলক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰটোৰ ভিতৰৰ পথৰ প্ৰস্থ প্ৰায় ২.৮৩ মিটাৰ আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> প্ৰতিবেদনখনত উল্লেখ কৰা হৈছে যে প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ সৈতে বিভিন্ন আকাৰৰ পোৰা ইটা আৰু পৃথক আকৃতি তথা মাপৰ শিলৰ খণ্ড পোৱা গৈছিল।<ref name="Sentinel2022"/> প্ৰত্নতাত্ত্বিক দলটোৱে কিছুমান শিলত খোদিত চিহ্ন আৰু নক্সাও লিপিবদ্ধ কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ধনু-কাঁড় আৰু ত্ৰিশূলৰ সংযুক্ত আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা চিহ্ন অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। আন উদ্ধাৰসমূহৰ ভিতৰত এটা ভগা শিৱলিংগ, ছীলমোহৰ লগোৱা গোলাকাৰ বস্তু (''sealing ball''), মাটিৰ পাত্ৰৰ ভগ্নাংশ আৰু বসতিৰ অৱশেষৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ স্তূপ বা খুঁটা অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ভগ্নাৱশেষ আঁতৰোৱাৰ সময়ত উন্মুক্ত হোৱা কিছুমান শিলৰ স্তূপৰ অৱশেষ আংশিকভাৱে সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল।<ref name="Sentinel2022"/> এই খননকাৰ্য ২৪ মাৰ্চ ২০২২ তাৰিখে আৰম্ভ হৈছিল। ৰাজ্যিক গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে উল্লেখ কৰিছিল যে অধিক প্ৰত্নাৱশেষ উদ্ধাৰ আৰু নথিভুক্ত কৰিবলৈ ৰামঘাট আৰু ওচৰৰ ব্যাসকুণ্ড অঞ্চলত পৰৱৰ্তী সময়ত অধিক অনুসন্ধানৰ প্ৰয়োজন হ'ব।<ref name="Sentinel2022"/> ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক গুৰুত্ব== [[File:Ramghat Gateway 2.jpg|thumb|তাৰাছোৰ শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ]] বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষ অসম–অৰুণাচল পাহাৰৰ পাদদেশত এতিয়ালৈকে চিনাক্ত হোৱা শিল আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত বৃহৎ প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। এই প্ৰত্নস্থলীত মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ প্ৰাচীৰ, ইটাৰ আৱৰণ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, পৰিখা, মাটিৰ গাঁথনি, জলব্যৱস্থাপনাৰ বৈশিষ্ট্য, বসতিৰ অৱশেষ আৰু শিলৰ গাঁথনিত খোদিত মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নসমূহ একেলগে পোৱা যায়।<ref name="EdwardsMann1904"/><ref name="Sentinel2022"/> এই প্ৰত্নস্থলীৰ বিশেষ গুৰুত্ব এই কাৰণেও আছে যে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰৰ আন কেইবাটাও দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় প্ৰত্নস্থলীত অনুৰূপ নিৰ্মাণ-পৰম্পৰা পোৱা গৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[ভীষ্মকনগৰ]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], [[গোম্চি]], [[ইটা দুৰ্গ]], [[নক্সাপৰ্বত]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], বুঢ়াবুঢ়ী আৰু শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চল অন্তৰ্ভুক্ত। ৰামঘাট–তাৰাছো দুৰ্গাৱশেষৰ নিৰ্দিষ্ট নিৰ্মাণকাল এতিয়াও নিশ্চিত হোৱা নাই। তথাপিও ইয়াৰ শিলৰ গাঁথনি, ইটাৰ ব্যৱহাৰ, প্ৰতিৰক্ষাৰ পৰিকল্পনা আৰু মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নসমূহৰ সমন্বয়ে পূব হিমালয়ৰ পাহাৰৰ পাদদেশত মধ্যযুগীয় ৰাজ্যগঠন আৰু বসতিৰ বিকাশ অধ্যয়নৰ বাবে এই প্ৰত্নস্থলীক গুৰুত্বপূৰ্ণ কৰি তুলিছে। ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[গোম্চি]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Calcutta |year=1933 }} * {{cite journal |last1=Edwards |first1=Walter N. |last2=Mann |first2=Harold H. |title=An Ancient Assamese Fortification and the Legends Relating Thereto |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=3 |year=1904 |pages=254–261 }} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58–59 |year=1977 |pages=813–820 |jstor=41691751 }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 }} * {{cite thesis |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh (upto 16th Century) |type=PhD thesis |publisher=Rajiv Gandhi University |location=Doimukh |year=2011 |url=https://airs.org.in/wp-content/uploads/2024/08/history-tage-tada-compressed.pdf }} * {{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |year=2004 |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |pages=1185–1196 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 }} [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ]] kawf41gwkpsr87atwjqa888nthbaoig 649047 649046 2026-11-01T21:44:27Z Ananya Taye 28065 649047 wikitext text/x-wiki {{চমু বিৱৰণ|ভাৰতৰ অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থিত দুৰ্গবেষ্টিত প্ৰত্নতাত্ত্বিক স্থল}} {{Infobox ancient site | name = ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ | alternate_name = বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষ (Buroi Fortifications) | image = Ramghat Repaired 1.jpg | alt = ৰামঘাট–তাৰাছোত পুনৰুদ্ধাৰৰ পিছত প্ৰৱেশদ্বাৰ | caption = ৰামঘাট–তাৰাছোত পুনৰুদ্ধাৰৰ পিছত প্ৰৱেশদ্বাৰ | map_alt = অৰুণাচল প্ৰদেশত ৰামঘাট–তাৰাছো দুৰ্গাৱশেষৰ অৱস্থান | map_type = India Arunachal Pradesh | map_caption = অৰুণাচল প্ৰদেশত অৱস্থান | coordinates = {{coord|26|57|33.95|N|93|24|20.26|E|region:IN_type:landmark|display=inline}} | location = ৰামঘাট, তাৰাছো, [[পাপুমপাৰে জিলা]], [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]], [[ভাৰত]] | type = দুৰ্গবেষ্টিত বসতিস্থলী | part_of = | length = | width = | height = | area = ২০ একৰতকৈ অধিক | builder = [[চুতীয়া ৰাজ্য]]<ref name="Gogoi1994p21"/><ref name="Barua1933"/> | material = বালিশিল, পোৰা ইটা, নদীৰ শিল আৰু মাটিৰ গাঁথনি | built = ত্ৰয়োদশ–চতুৰ্দশ শতিকা<ref name="Sentinel2022"/> | abandoned = | epochs = মধ্যযুগ | dependency_of = | occupants = | event = | excavations = ১৯০৩ চনত সমীক্ষা; ২০২২ চনত খননকাৰ্য | archaeologists = ৱাল্টাৰ এন. এডৱাৰ্ডছ, হেৰল্ড এইচ. মান; অৰুণাচল প্ৰদেশৰ ৰাজ্যিক গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগ | condition = ধ্বংসাৱশেষ | ownership = | management = | public_access = | website = | notes = }} '''ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ''' (ইংৰাজী: ''Ramghat–Tarasso ruins'' অথবা ''Buroi fortifications''), যাক '''বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষ''' বুলিও জনা যায়, ভাৰতৰ [[অৰুণাচল প্ৰদেশ]]ৰ পাপুম পাৰে জিলাৰ তাৰাছো চক্ৰৰ অন্তৰ্গত ৰামঘাটত অৱস্থিত এটা দুৰ্গবেষ্টিত বসতিৰ অৱশেষ। এই প্ৰত্নস্থলী অসম–অৰুণাচল সীমান্তৰ ওচৰত বুঢ়ৈ নদীৰ কাষৰ পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত। প্ৰত্নতাত্ত্বিক সমীক্ষাসমূহত ইয়াত বিস্তৃত মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, ইটাৰ গাঁথনি, ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তি আৰু চাংঘৰৰ শিলৰ খুঁটাৰ অৱশেষ পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="EdwardsMann1904">{{cite journal |last1=Edwards |first1=Walter N. |last2=Mann |first2=Harold H. |title=An Ancient Assamese Fortification and the Legends Relating Thereto |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=3 |year=1904 |pages=254–261 |url=https://archive.org/stream/journalofasiatic731calc/journalofasiatic731calc_djvu.txt |access-date=22 June 2026 }}</ref><ref name="Sentinel2022">{{cite news |title=Ancient settlements discovered in a jungle of Papum Pare district in Arunachal Pradesh |work=The Sentinel |date=13 May 2022 |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/arunachal-news/ancient-settlements-discovered-in-a-jungle-of-papum-pare-district-in-arunachal-pradesh-591813 |access-date=22 June 2026 |ref={{harvid|The Sentinel|2022}} |archive-url=https://web.archive.org/web/20260621190222/https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/arunachal-news/ancient-settlements-discovered-in-a-jungle-of-papum-pare-district-in-arunachal-pradesh-591813 |archive-date=21 June 2026 }}</ref> গৱেষকসকলে এই দুৰ্গাৱশেষসমূহক [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে।<ref name="Barua1933">{{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Calcutta |year=1933 |pages=271–272 |quote=It is therefore evident that the ruins near Sadiya and those on the banks of the Burai river can be assigned to the same period..The probability is that these ruins are the traces of a Hindu or Hinduized dynasty of local rulers who ruled over a small kingdom confined to the north bank of the Brahmaputra and extending from the Burai river to the west to Sadiya on the east. The dynasty is evidently the line of Chutia kings who assumed the surname Pala. }}</ref><ref name="Neog1977">{{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58–59 |year=1977 |pages=813–820 |jstor=41691751 |quote=If a community of architecture is admitted between fortifications in the Sadiyã region and the Burai river ruins site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of the Darrang district, in the westernmost extent of which the Ãhom conquerors settled the vanquished Chutiyãs in the early part of the 16th century. }}</ref><ref name="Shin2020">{{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 |quote=Though the geographical extent of these rulers' power is not yet known in detail, according to Neog, the present-day North Lakhimpur district of Assam, which covers the find sites of most inscriptions, perhaps formed a part of their political dominion. If architectural continuity is admitted between the fortifications in the Sadiya region and the Burai river ruin site, it would be possible to believe that the kingdom of these rulers extended as far as the outer limit of Darrang district, to the westernmost extent of which Ahom conquerors settled the vanquished Chutiyas in the early part of the sixteenth century. }}</ref> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ ঐতিহাসিক পুনৰ্গঠনত ৰামঘাট–তাৰাছোৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ এই স্থানটোক ''বুঢ়ৈ'' বুলি উল্লেখ কৰিছিল। গগৈয়ে [[শদিয়া]]ৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষ, বুঢ়ৈৰ প্ৰত্নস্থলী আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলৰ ওচৰত অৱস্থিত বুলি তেওঁ চিনাক্ত কৰা নক্সাপৰ্বতৰ শিলত একেধৰণৰ চিহ্ন পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। এই সাদৃশ্যৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্যৰ অন্তৰ্গত অঞ্চল সময়ে সময়ে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশলৈ বিস্তৃত হৈছিল আৰু সংলগ্ন ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰে পশ্চিমে বিশ্বনাথৰ দিশলৈকে প্ৰসাৰিত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21">{{cite thesis |last=Gogoi |first=Nityananda |title=Historical Geography of Medieval Assam |type=PhD thesis |publisher=Gauhati University |year=1994 |pages=21–22 |url=https://www.scribd.com/document/628543688/241008-2 |quote=During the days of his successors, this kingdom[Chutia], at times, included besides the regions as mentioned above, also a part of the hilly province of present Arunachal Pradesh inclusive of Itānagar, its present capital, and its adjacent territories in the Brahmaputra valley as far west as to the river Bargāng near Biswanath in the Sonitpur District. Similar marks on stones found in the old archaeological ruins in Sadiyā, on the bank of the Buroi River and in the Naxāpāhār at the confluence of the Bargāng and the Dikal rivers inside Arunachal Pradesh, support this belief. }}</ref> এই দুৰ্গবেষ্টিত বসতিটোক চুতীয়া ৰজা ''গৌৰীনাৰায়ণ''ৰ নিৰ্মাণকাৰ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰৰ পাদদেশৰ দুৰ্গশৃংখলাৰ এটা অংশ হিচাপে সাময়িকভাৱে চিনাক্ত কৰিব পাৰি। চুতীয়া বুৰঞ্জী অনুসৰি, গৌৰীনাৰায়ণে নিজৰ ৰাজ্যৰ শাসন সুসংহত কৰাৰ পিছত পাহাৰৰ পাদদেশেৰে এলানি দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰাৰ লগতে বৃহৎ পুখুৰী আৰু মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰাইছিল।<ref>{{cite book |last=Momin |first=Mignonette |chapter=Socio-Economic Linkages in the 'Decline' of Pragjyotisa-Kamarupa |editor-last=Qadri |editor-first=F. A. |title=Society and Economy in North-East India |volume=2 |publisher=Regency Publications |location=New Delhi |year=2004 |page=48 |quote=One was by constructing a line of forts backed by roads along the foothills, as seems to be attested by the ruins of fortifications that lie at the foot of the hills of Arunachal Pradesh. }}</ref><ref>{{cite book |last=Brown |first=W. B. |title=An Outline Grammar Of The Deori Chutiya Language |publisher=Assam Secretariat Printing Office |location=Shillong |year=1895 |pages=75, 84 |quote=Returning with his bride to his chosen seat of government, he (Gaurinarayan) sought no further extension of his dominions, but directed his whole attention to the improvement of what he had acquired and to the consolidation of his power. He built a line of forts along the foot of the hills, probably to restrain the hungry barbarians, his former countrymen; made large tanks and founded temples. }}</ref> [[File:Ramghat Gateway 1.jpg|thumb|তাৰাছোত অৱস্থিত শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ]] ==অৱস্থান== ৰামঘাট–তাৰাছো দুৰ্গাৱশেষ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সমতল ভূমিৰ উত্তৰৰ পাহাৰৰ পাদদেশত বুঢ়ৈ নদীৰ উপত্যকাত অৱস্থিত। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে প্ৰত্নস্থলীটোৰ অৱস্থান প্ৰায় ২৬°৫৭′ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯৩°২৪′ পূব দ্ৰাঘিমাংশত নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ বিৱৰণ অনুসৰি, ই সেই সময়ৰ ব্ৰিটিছ অধিকৃত ভূখণ্ডৰ পূৰ্বৰ সীমাৰ ঠিক বাহিৰত অৱস্থিত আছিল। তেওঁলোকে এই অঞ্চলটোক স্বাধীন ''ডফলা দেশ'' বুলি অভিহিত কৰিছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ঔপনিৱেশিক নথিপত্ৰত ব্যৱহৃত ''ডফলা'' নামটো বৰ্তমান সাধাৰণতে [[নিচি জনগোষ্ঠী]] হিচাপে চিনাক্ত জনগোষ্ঠীসমূহক বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। [[File:Buroi Fortifications Map.jpg|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত প্ৰকাশিত বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ মানচিত্ৰ।]] বুঢ়ৈ নদী নিম্ন হিমালয়ৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ এটা অংশৰ জল নিষ্কাশন কৰি বিহালীমুখৰ পূবফালে ব্ৰহ্মপুত্ৰত মিলিত হয়। বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে গোমিৰি ঘাটৰ পৰা পাহাৰৰ পাদদেশেৰে চিংলি চাহ বাগিচাৰ মাজেৰে যোৱা এটা পথেৰে বুঢ়ৈ নদীৰ উজনি অংশলৈ যোৱা হৈছিল। ঋতুভেদে নদীৰ পাৰেদি হাতীৰে আৰু যথেষ্ট কষ্টেৰে ঘোঁৰাৰেও অঞ্চলটোলৈ যাব পৰা গৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননৰ বিৱৰণ অনুসৰি, পাপুম পাৰে জিলাৰ তাৰাছো চক্ৰৰ অন্তৰ্গত ৰামঘাটৰ জংঘলত এই প্ৰত্নাৱশেষসমূহ ২০ একৰতকৈ অধিক ভূমি সামৰি বিস্তৃত হৈ আছে।<ref name="Sentinel2022"/> ==ইতিহাস== গৱেষকসকলে বুঢ়ৈৰ দুৰ্গাৱশেষসমূহক চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰিছে। বুঢ়ৈত পোৱা বালিশিলৰ খণ্ডসমূহত গভীৰভাৱে খোদিত চিহ্ন আৰু কেপ্টেইন এছ. এফ. হান্নেই শদিয়াৰ শিলত লিপিবদ্ধ কৰা অনুৰূপ চিহ্নৰ মাজত সাদৃশ্যৰ ভিত্তিত কিছুমান গৱেষকে বুঢ়ৈ আৰু শদিয়াৰ প্ৰত্নাৱশেষসমূহ একে সময়কাল আৰু একে শাসকসকলৰ অধীনৰ নিৰ্মাণ হ'ব পাৰে বুলি যুক্তি আগবঢ়াইছে।<ref name="Barua1933"/><ref name="Neog1977"/><ref name="Shin2020"/> সেয়েহে এই দুৰ্গসমূহক চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কৰাৰ ব্যাখ্যা ঐতিহাসিক বিশ্লেষণ, নিৰ্মাণশৈলীৰ সাদৃশ্য, শিলৰ গাঁথনিৰ মিল, নিৰ্মাতাসকলৰ অনুৰূপ চিহ্ন আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰৰ পাহাৰীয়া পাদদেশত প্ৰত্নস্থলীটোৰ অৱস্থান—এই সকলোবোৰ প্ৰমাণৰ সমন্বয়ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। বুঢ়ৈ–ৰামঘাট দুৰ্গাৱশেষৰ নিৰ্মাতাসকলৰ পৰিচয় নিশ্চিত কৰা কোনো শিলালিপি এতিয়ালৈকে উদ্ধাৰ হোৱা বুলি প্ৰতিবেদন প্ৰকাশিত হোৱা নাই। [[File:Ramghat Stone 1.jpg|thumb|ৰামঘাট প্ৰত্নস্থলীত পোৱা শিলৰ খুঁটাসমূহ]] ==চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ সাদৃশ্য== বুঢ়ৈ–ৰামঘাট প্ৰত্নস্থলীৰ পৰা উদ্ধাৰ হোৱা কোনো শিলালিপিয়ে ইয়াৰ নিৰ্মাতাসকলক চিনাক্ত নকৰিলেও ইয়াৰ শিলৰ গাঁথনি, চিহ্নযুক্ত শিল, বসতিৰ অৱশেষ আৰু শিল-ইটাৰ সংমিশ্ৰিত নিৰ্মাণশৈলীক অসম–অৰুণাচল পাহাৰৰ পাদদেশত অৱস্থিত আৰু পৰম্পৰাগতভাৱে [[চুতীয়া ৰাজ্য]]ৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। এই সাদৃশ্যসমূহে নিজে পোনপটীয়াকৈ কোনো নিৰ্দিষ্ট ৰাজবংশৰ নিৰ্মাণকাৰ্য প্ৰমাণ নকৰে, কিন্তু একে বৃহত্তৰ স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত হিচাপে প্ৰত্নস্থলীটোক বিবেচনা কৰাৰ বস্তুগত ভিত্তি আগবঢ়ায়। বুঢ়ৈৰ প্ৰধান প্ৰাচীৰখনত ব্যৱহৃত বহুতো মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডৰ বাহিৰৰ পৃষ্ঠত গভীৰভাৱে খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন আছে। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে এই চিহ্নসমূহক নিৰ্মাতা বা শিলৰ মিস্ত্ৰীসকলৰ চিহ্ন বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল। তেওঁলোকে উল্লেখ কৰিছিল যে এই চিহ্নসমূহৰ কিছুমান কেপ্টেইন এছ. এফ. হান্নেই শদিয়াৰ ওচৰৰ দুৰ্গাৱশেষসমূহত ব্যৱহৃত কটা শিলত লিপিবদ্ধ কৰা চিহ্নৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ।<ref name="EdwardsMann1904"/> পৰৱৰ্তী সময়ত কে. এল. বৰুৱাই এই চিহ্নসমূহৰ মাজত প্ৰকাশিত সাদৃশ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বুঢ়ৈ আৰু শদিয়াৰ দুৰ্গাৱশেষসমূহ একে ঐতিহাসিক সময়কাল আৰু নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত বুলি যুক্তি আগবঢ়াইছিল।<ref name="Barua1933"/> চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন প্ৰত্নস্থলীসমূহতো একেধৰণৰ শিলৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন পোৱা গৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত ১৪৪২ খ্ৰীষ্টাব্দত নিৰ্মিত [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ চাৰিসীমাৰ প্ৰাচীৰ, মালিনীথান, নক্সাপৰ্বত আৰু শদিয়াৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহ—যেনে ইটা-শিলেৰে নিৰ্মিত এটা পুখুৰী আৰু বুঢ়াবুঢ়ী থান—অন্তৰ্ভুক্ত। নক্সাপৰ্বতত মসৃণকৈ কটা শিল, নিৰ্মাণৰ বিভিন্ন অংশ আৰু শিলৰ খুঁটাত চল্লিশটাতকৈও অধিক খোদিত চিহ্ন চিনাক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰে কেইবাটাও চিহ্ন মালিনীথান আৰু অসম–অৰুণাচল পাহাৰৰ পাদদেশৰ আন প্ৰত্নস্থলীসমূহত পোৱা চিহ্নৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল।<ref>{{harvcol|Thakur|2004|p=1191}}</ref> [[File:Ramghat Brick 2.jpg|thumb|ৰামঘাটৰ ইটাৰ ভেটিত খননকাৰ্যৰ ফলত উন্মোচিত ইটাৰ ধ্বংসাৱশেষ]] ২০২২ চনৰ ৰামঘাটৰ খননকাৰ্যতো শিলৰ খণ্ডত খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন আৰু আৰ্হি পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ধনু-কাঁড় আৰু ত্ৰিশূলৰ সংযুক্ত আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা চিহ্নো আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> ইতিহাসবিদ নিত্যানন্দ গগৈয়ে চুতীয়া ৰাজ্যৰ পশ্চিম আৰু উত্তৰ সীমাৰ ঐতিহাসিক পুনৰ্গঠনত ৰামঘাট–তাৰাছোৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অৱশেষসমূহ বিশেষভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁ এই স্থানটোক ''বুঢ়ৈ'' নামেৰে উল্লেখ কৰিছিল। গগৈয়ে শদিয়া, বুঢ়ৈ আৰু বৰগাং তথা ডিকাল নদীৰ সংগমস্থলৰ ওচৰত তেওঁ চিনাক্ত কৰা নক্সাপৰ্বতৰ শিলত অনুৰূপ চিহ্ন পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। এই সাদৃশ্যৰ লগতে চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ চুতীয়া শিলালিপিসমূহৰ ভিত্তিত তেওঁ যুক্তি আগবঢ়াইছিল যে চুতীয়া ৰাজ্য সময়ে সময়ে বৰ্তমানৰ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ কিছুমান অংশ সামৰি পশ্চিমে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বিশ্বনাথৰ দিশলৈকে বিস্তৃত হৈছিল।<ref name="Gogoi1994p21"/> ২০২২ চনৰ ৰামঘাটৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধানত দুৰ্গবেষ্টিত অঞ্চলৰ ভিতৰত প্ৰাচীন বসতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ খুঁটা বা স্তম্ভৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="Sentinel2022"/> বুঢ়ৈ–ৰামঘাটৰ মূল বাসগৃহসমূহৰ ওপৰৰ গাঁথনি এতিয়ালৈকে সম্পূৰ্ণৰূপে উদ্ধাৰ হোৱা নাই যদিও এই শিলৰ ভিত্তি বা খুঁটাসমূহক নক্সাপৰ্বতত পোৱা অনুৰূপ শিলৰ খুঁটাৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি। নক্সাপৰ্বতৰ খুঁটাসমূহক মাটিৰ পৰা ওপৰত তুলি নিৰ্মাণ কৰা বাসগৃহ বা চাংঘৰৰ সমৰ্থক খুঁটা হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।<ref>{{harvcol|Tada|2011|pp=163–166, 169–170}}</ref> ৰামঘাটত পোৱা ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তিসমূহক [[ভীষ্মকনগৰ]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], নক্সাপৰ্বত আৰু [[গোম্চি]]ৰ দৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাহাৰৰ পাদদেশৰ বসতিস্থলসমূহত পোৱা ইটা আৰু শিলৰ ভিত্তিৰ সৈতে তুলনা কৰিব পাৰি।<ref name="Tada2011p163">{{harvcol|Tada|2011|pp=163–170}}</ref> ৰামঘাটৰ পৰা কেইমাইলমান পূবফালে আপাৰ বালিজান অঞ্চলতো অনুৰূপ এটা ইটাৰ ভিত্তি উদ্ধাৰ কৰা হৈছে। [[File:Medieval Brick plinth of a house from Upper Balijan.jpg|thumb|ৰামঘাটৰ পৰা কেইমাইলমান দূৰৰ আপাৰ বালিজান অঞ্চলত পোৱা এটা ঘৰৰ ইটাৰ ভিত্তি।]] বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ নিৰ্মাণত একাধিক নিৰ্মাণসামগ্ৰীৰ সংমিশ্ৰিত পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ২০২২ চনৰ খননকাৰ্যত শিলৰ খণ্ড আৰু পোৰা ইটাৰে নিৰ্মিত এটা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ পোৱা গৈছিল, যাৰ ভিতৰৰ অংশ মাটি আৰু ডাঙৰ শিলেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি ইটা, আয়তাকাৰ শিলৰ খণ্ড আৰু শিলৰ ফলকেৰে নিৰ্মিত প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষো পোৱা গৈছিল। সমীক্ষাত প্ৰাচীৰৰ ওপৰৰ অংশৰ চাৰিওফালে ইটা সিঁচৰতি হৈ থকা দেখা গৈছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত এই ইটাসমূহৰ ঘনত্ব আটাইতকৈ বেছি আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> ১৯০৪ চনৰ প্ৰতিবেদনত ''এ প্ৰাচীৰ'' (''Wall A'')ক সুন্দৰকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে বাহিৰৰ ফালে আৱৰণ দিয়া আৰু ভিতৰৰ অংশ নদীৰ শিলেৰে পূৰ কৰা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। কিছুমান স্থানত প্ৰাচীৰৰ ভিতৰফালে চেপেটা, টাইলৰ সদৃশ ইটা ব্যৱহাৰ কৰি গাঁথনিটো শক্তিশালী কৰা হৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> এইদৰে কটা শিলৰ সৈতে ইটা ব্যৱহাৰ কৰা আৰু ভিতৰৰ অংশ ভগ্নশিল বা মাটিৰে পূৰ কৰা নিৰ্মাণপদ্ধতি [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], [[ইটা দুৰ্গ]] আৰু [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]]ৰ দৰে চুতীয়া ৰাজ্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত প্ৰত্নস্থলীসমূহত দেখা পোৱা বৃহত্তৰ শিল-ইটাৰ নিৰ্মাণ-পৰম্পৰাৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ। [[ভীষ্মকনগৰ]]ৰ মাটিৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰসমূহৰ ওপৰতো ইটাৰ স্তৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, যদিও ইয়াত শিল ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাছিল। আনহাতে নক্সাপৰ্বতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্যত ইটা আৰু শিলৰ ভিত্তি, ইটা বা শিলৰ স্তৰসমূহৰ মাজত ব্যৱহৃত ডাঙৰ শিল আৰু মাটি তথা শিলেৰে নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল।<ref name="Tada2011p163"/> এই তথ্যসমূহ একেলগে বিবেচনা কৰিলে ৰামঘাট–তাৰাছো প্ৰত্নস্থলী মধ্যযুগৰ অন্তিম পৰ্বত পূব হিমালয়ৰ পাহাৰৰ পাদদেশত বিকশিত হোৱা একে বৃহত্তৰ সাংস্কৃতিক আৰু স্থাপত্য-পৰম্পৰাৰ অন্তৰ্গত আছিল বুলি অনুমান কৰিব পাৰি। ==স্থাপত্য== ===প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ=== বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থাত মাটি, ইটা আৰু শিলৰ সংমিশ্ৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে বাহিৰৰ আৱৰণ নিৰ্মাণ কৰা কেইবাখনো প্ৰধান প্ৰাচীৰৰ বিৱৰণ লিপিবদ্ধ কৰিছিল। কেইবাটাও স্থানত প্ৰাচীৰৰ ভিতৰফালে চেপেটা, টাইলৰ সদৃশ ইটাৰে গাঁথনি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। প্ৰাচীৰখনৰ এটা অংশত প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল আৰু সেই স্থানতো ইটাৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল। দুৰ্গাৱশেষৰ অৱস্থান সামৰিক প্ৰতিৰক্ষাৰ বাবে সুবিধাজনক আছিল। বুঢ়ৈ নদীয়ে এটা দিশত প্ৰাকৃতিক বাধাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। আনহাতে ঠিয় পাহাৰ আৰু শিলৰ থিয় ঢালসমূহৰ বাবে আন দিশত কৃত্ৰিম প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা নিৰ্মাণৰ প্ৰয়োজন তুলনামূলকভাৱে কম আছিল। ''এ প্ৰাচীৰ'' (''Wall A'') সমতল ভূমিৰ ফালে মুখ কৰি আছিল। আনহাতে ''বি প্ৰাচীৰ'' (''Wall B'') পাহাৰৰ পাদদেশত নদীৰ ওপৰত অৱস্থিত এটা ওখ পাৰৰ পৰা নদীখনৰ দিশলৈ মুখ কৰি আছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ খননকাৰ্যতো শিল আৰু ইটাৰ সংমিশ্ৰণেৰে নিৰ্মিত এটা দুৰ্গবেষ্টিত অঞ্চল চিনাক্ত কৰা হৈছিল। উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, প্ৰৱেশদ্বাৰ আৰু বসতিৰ অৱশেষসমূহে এই প্ৰত্নস্থলীটো কেৱল এখন বিচ্ছিন্ন প্ৰাচীৰ নহৈ এটা বৃহত্তৰ বসতি-বিন্যাসৰ অংশ আছিল বুলি সূচায়।<ref name="Sentinel2022"/> [[File:Buroi Fortifications 2.jpg|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত প্ৰকাশিত বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ আলোকচিত্ৰ।]] ===শিলৰ গাঁথনি=== [[File:Ramghat Stone 2.jpg|thumb|তাৰাছোৰ শিলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ধ্বংসাৱশেষ]] ''এ প্ৰাচীৰ'' (''Wall A'') মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই শিলসমূহৰ দৈৰ্ঘ্য সাধাৰণতে ১২ৰ পৰা ১৪ ইঞ্চি আৰু প্ৰস্থ তথা গভীৰতা ৮ৰ পৰা ১০ ইঞ্চিৰ ভিতৰত আছিল। কিছুমান সৰু শিলৰ খণ্ডও ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, যাৰ কিছুমানৰ আকাৰ প্ৰায় চাৰি ইঞ্চি বৰ্গাকাৰ আছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে উল্লেখ কৰিছিল যে আকাৰ যিয়েই নহওক, ব্যৱহৃত সকলো শিলৰ খণ্ড মসৃণকৈ কাটি প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> প্ৰাচীৰখনৰ বাহিৰৰ বালিশিলৰ আৱৰণ অতি নিখুঁতভাৱে খাপ খুৱাই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰৰ অংশ ঢিলা নদীৰ শিলেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। কিছুমান স্থানত ভিতৰফালে ইটাৰ গাঁথনিৰে শিলৰ নিৰ্মাণক অধিক শক্তিশালী কৰা হৈছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে এই ইটাসমূহক চেপেটা আৰু টাইলৰ সদৃশ বুলি বৰ্ণনা কৰিছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ ক্ষেত্ৰসমীক্ষাত ৰামঘাটৰ প্ৰাচীন বসতিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ স্তূপ বা খুঁটা পোৱা গৈছিল। প্ৰতিবেদনখনত এই গাঁথনিসমূহৰ সম্পূৰ্ণ পৰিকল্পনাচিত্ৰ দিয়া হোৱা নাছিল যদিও প্ৰত্নতাত্ত্বিক ভগ্নাৱশেষ আঁতৰোৱাৰ সময়ত উন্মুক্ত হোৱা শিলৰ স্তূপৰ কিছুমান অৱশেষ সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref name="Sentinel2022"/> ব্যাসকুণ্ড আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান চলোৱা হৈছিল। ইয়াত শিলৰ খটখটীৰ অৱশেষ পোৱা গৈছিল। এই প্ৰত্নস্থলীত এটা ভগা শিৱলিংগ, মাটিৰ পাত্ৰৰ ভগ্নাংশ আৰু এটা ছীলমোহৰ লগোৱা গোলাকাৰ বস্তু (''sealing ball'')ও উদ্ধাৰ হৈছিল। এই আবিষ্কাৰসমূহে অঞ্চলটোত ধৰ্মীয় আচাৰ-অনুষ্ঠান আৰু স্থায়ী বসতিৰ উপস্থিতিৰ ইংগিত দিয়ে।<ref name="Sentinel2022"/> ===ইটাৰ গাঁথনি=== [[File:Ramghat bricks 3.jpg|thumb|বুঢ়ৈ নদীৰ ওচৰত অৱস্থিত তাৰাছো দুৰ্গাৱশেষত পোৱা ইটাসমূহ]] ''এ প্ৰাচীৰ''ৰ দুটা স্থানত আৰু প্ৰাচীৰখনৰ এটা প্ৰৱেশদ্বাৰৰ ওচৰত ইটাৰ গাঁথনি পোৱা গৈছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ মতে, বুঢ়ৈৰ ইটাসমূহ সম্ভৱতঃ স্থানীয়ভাৱে নিৰ্মিত আছিল। তেওঁলোকে উল্লেখ কৰিছিল যে এই ইটাসমূহৰ গঠন বালিময়, সমতল ভূমিত নিৰ্মিত বহু ইটাতকৈ কোমল আৰু স্থানীয়ভাৱে উপলব্ধ সামগ্ৰীৰে প্ৰস্তুত কৰা যেন দেখা গৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ খননকাৰ্যত শিলৰ খণ্ড, পোৰা ইটা আৰু শিলৰ ফলকেৰে নিৰ্মিত আন এটা প্ৰৱেশদ্বাৰৰ অৱশেষ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰৰ পথটো ২.৮৩ মিটাৰ বহল আছিল। এই জোখে দুৰ্গবেষ্টিত অঞ্চলটোলৈ প্ৰৱেশৰ বাবে এটা যথেষ্ট বৃহৎ দ্বাৰ আছিল বুলি সূচায়।<ref name="Sentinel2022"/> ইয়াৰ উপৰি ৰামঘাট অঞ্চলত ইটাৰে নিৰ্মিত ঘৰৰ ভিত্তিও পোৱা গৈছিল। গৱেষক দলটোৱে বালিজান চক্ৰতো প্ৰত্নতাত্ত্বিক অনুসন্ধান আৰু খননকাৰ্য চলাইছিল। আপাৰ বালিজান অঞ্চলত তেওঁলোকে ইটাৰে নিৰ্মিত গাঁথনিৰ অৱশেষ উদ্ধাৰ কৰিছিল। ইটাৰে নিৰ্মিত এটা পদপথে এই গাঁথনিসমূহ সংযোগ কৰিছিল। পথটো প্ৰথমে পূবৰ পৰা পশ্চিমলৈ আৰু তাৰ পিছত উত্তৰ দিশলৈ গৈছিল। ===শিলৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন=== ''এ প্ৰাচীৰ''ত ব্যৱহৃত বহুতো বালিশিলৰ খণ্ডৰ বাহিৰৰ পৃষ্ঠত গভীৰভাৱে খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন পোৱা গৈছিল। এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে এই চিহ্নসমূহক নিৰ্মাতা বা শিলৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্ন বুলি ব্যাখ্যা কৰিছিল। তেওঁলোকে উল্লেখ কৰিছিল যে তেওঁলোকৰ চিত্ৰত দেখুওৱা চিহ্নসমূহৰ ভিতৰত এটা বিশেষ চিহ্ন তুলনামূলকভাৱে অধিক প্ৰচলিত আছিল। অৱশ্যে সেই চিত্ৰখন কোনো নিৰ্দিষ্ট শিলৰ গোটৰ হুবহু প্ৰতিলিপি নাছিল; ই বিভিন্ন চিহ্নৰ মাজৰ পৰা নিৰ্বাচিত কিছুমান আৰ্হিৰ ব্যাখ্যামূলক চিত্ৰহে আছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ ৰামঘাটৰ অনুসন্ধানতো শিলৰ খণ্ডত খোদিত বিভিন্ন চিহ্ন আৰু নক্সা পোৱা গৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ধনু-কাঁড় আৰু ত্ৰিশূলৰ সংযুক্ত আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা চিহ্নসমূহো আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> [[File:Mason marks Buroi.png|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত দেখুওৱা বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ শিলৰ মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নসমূহ।]] ==ওচৰৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক বৈশিষ্ট্যসমূহ== দুৰ্গাৱশেষৰ পৰা প্ৰায় দুই মাইল উজনিত বুঢ়ৈ নদীৰ বাওঁপাৰত থকা এটা গুহাৰ কথা ডাল্টনে উল্লেখ কৰিছিল। স্থানীয় পৰম্পৰা অনুসৰি, গুহাটো এজন ৰজাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল আৰু ইয়াক উপাসনাস্থলী হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। অৱশ্যে ডাল্টনে গুহাটো সেই সময়ৰ পৰিৱৰ্তিত অৱস্থাত মানুহে নিৰ্মাণ কৰা বুলি মানিবলৈ সন্দেহ প্ৰকাশ কৰিছিল। নদীৰ খহনীয়াৰ ফলত গুহাটোৰ অধিকাংশ অংশ ক্ষয়প্ৰাপ্ত হৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ডাল্টনে পাহাৰৰ অধিক ওপৰফালে থকা এটা প্ৰাকৃতিক খাঁজ আৰু এটা বৃহৎ শিলৰ গাঁথনিৰ কথাও বৰ্ণনা কৰিছিল। নদীৰ পৰা চালে এই শিলৰ গাঁথনিটো কেইবাটাও মানুহ বা মূৰ্তিৰ সমষ্টিৰ সদৃশ দেখা গৈছিল। অঞ্চলটোত সোণ ধোৱা লোকসকলে এই আকৃতিসমূহক দেৱতা হিচাপে গণ্য কৰি পূজা কৰিছিল বুলি প্ৰতিবেদনত উল্লেখ আছে। কিন্তু ডাল্টনে এই আকৃতিসমূহক প্ৰাকৃতিকভাৱে সৃষ্টি হোৱা দৃষ্টিভ্ৰম বা দৃশ্যগত প্ৰভাৱ বুলি বিবেচনা কৰিছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে উল্লেখ কৰিছিল যে স্থানীয় পৰম্পৰাত দুৰ্গৰ ৰক্ষকৰ সৈতে সম্পৰ্কিত গুহাটোক ''বাদলি কাৰাং'' (''Badli Karang'') বুলি কোৱা হৈছিল। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে ''বাদুলিৰ গুহা''।<ref name="EdwardsMann1904"/> ২০২২ চনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অভিযানত তাৰাছো চক্ৰৰ অন্তৰ্গত ওচৰৰ ব্যাসকুণ্ড অঞ্চলতো অনুসন্ধান চলোৱা হৈছিল। ইয়াত শিলৰ খটখটীৰ অৱশেষ পোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হয়। অৱশ্যে প্ৰতিবেদনখনত ব্যাসকুণ্ড আৰু ৰামঘাটৰ দুৰ্গাৱশেষৰ মাজত কোনো নিৰ্দিষ্ট কালানুক্ৰমিক সম্পৰ্ক প্ৰতিষ্ঠা কৰা হোৱা নাছিল।<ref>"Archaeological exploration in and around Vyas Kund under Tarasso circle was also conducted and remains of a stone staircase was discovered. Koji informed that further intensive field work and investigation are needed at the jungles of the Ramghat and Vyas Kund areas to unearth more ancient remains." {{harvcol|The Sentinel|2022}}</ref> ==প্ৰত্নস্থলীটোৰ আৱিষ্কাৰ== [[File:Ramghat bricks 4.jpg|thumb|বুঢ়ৈ নদীৰ ওচৰৰ তাৰাছো দুৰ্গৰ শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ ওপৰত সিঁচৰতি হৈ পোৱা ইটাসমূহ]] ===প্ৰাৰম্ভিক বিৱৰণসমূহ=== বুঢ়ৈৰ প্ৰত্নাৱশেষসমূহৰ প্ৰথম প্ৰকাশিত বিৱৰণ কেপ্টেইন ডাল্টনে প্ৰস্তুত কৰিছিল। তেওঁ বুঢ়ৈ নদী হিমালয়ৰ পাহাৰৰ পাদদেশৰ পৰা অসমৰ সমতল ভূমিলৈ নামি অহাৰ কেইমাইলমান আগতে জংঘলৰ মাজত দুৰ্গাৱশেষসমূহ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল। ডাল্টনৰ এই বিৱৰণ পৰৱৰ্তী সময়ত এডৱাৰ্ডছ আৰু মানে তেওঁলোকৰ প্ৰবন্ধত পুনৰ প্ৰকাশ কৰিছিল। ডাল্টনে সুউচ্চ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, গভীৰ পৰিখা আৰু দুৰ্গবেষ্টিত অঞ্চলৰ ভিতৰত ভাল পানী থকা পুখুৰীসমূহৰ সৈতে বৃহৎ মাটিৰ দুৰ্গৰ বৰ্ণনা দিছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> তেওঁ ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ পৰা বুঢ়ৈ নদীৰ গিৰিখাতৰ দিশলৈ বিস্তৃত বহল আৰু ওখ কৰি নিৰ্মাণ কৰা পথৰ কথাও উল্লেখ কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, এই পথসমূহে নিম্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলত কোনো এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বসতি আছিল বুলি সূচাইছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ডাল্টনৰ বিৱৰণ অনুসৰি, সেই সময়ত অৱশিষ্ট থকা প্ৰধান শিলৰ প্ৰাচীৰখন প্ৰায় ১০০ গজ দীঘল আৰু যথেষ্ট বহল আছিল। ইয়াক নিখুঁতভাৱে বৰ্গাকাৰ কৰি কটা শিলৰ খণ্ডেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। প্ৰাচীৰখনত নদীৰ ফালে মুখ কৰা এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ আছিল। ভিতৰৰ পৃষ্ঠৰ কিছুমান অংশত ইটাৰ আৱৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। সংলগ্ন পাহাৰটোৰ এটা অংশ সমান কৰি প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল যদিও ডাল্টনে তাত আন কোনো থিয় হৈ থকা অট্টালিকা দেখা পোৱা নাছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ মতে, ডাল্টনৰ অনুসন্ধানৰ পিছত এই দুৰ্গসমূহৰ বিষয়ে স্থানীয় চাহ বাগিচাৰ পৰিচালক আৰু অসমীয়া লোকসকলৰ মাজত থকা জ্ঞান প্ৰায় লোপ পাইছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত তেওঁলোকে বুঢ়ৈ নদীৰ ওচৰৰ জংঘলৰ মাজেৰে ভ্ৰমণ কৰাৰ সময়ত প্ৰত্নাৱশেষসমূহ পুনৰ আৱিষ্কাৰ কৰে আৰু ১৯০৩ চনত অধিক বিশদ সমীক্ষা সম্পন্ন কৰে।<ref name="EdwardsMann1904"/> [[File:Buroi Fortifications 1.png|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত প্ৰকাশিত বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ আলোকচিত্ৰ।]] ===১৯০৩–১৯০৪ চনৰ সমীক্ষা=== এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ সমীক্ষাত দুখন প্ৰধান শিলৰ প্ৰাচীৰ লিপিবদ্ধ কৰা হৈছিল। তেওঁলোকে এই দুখনক ''এ প্ৰাচীৰ'' (''Wall A'') আৰু ''বি প্ৰাচীৰ'' (''Wall B'') বুলি নামকৰণ কৰিছিল। ''এ প্ৰাচীৰ'' তুলনামূলকভাৱে দীঘল আছিল। ইয়াক মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ড অতি নিখুঁতভাৱে খাপ খুৱাই নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। অনুসন্ধানকাৰীসকলে উল্লেখ কৰিছিল যে শিলসমূহ ইটোৱে সিটোৰ সৈতে সুদৃঢ়ভাৱে সংযুক্ত কৰা হৈছিল আৰু এই প্ৰাচীৰ নিৰ্মাণত যথেষ্ট বৃহৎ পৰিসৰৰ পৰিশ্ৰম আৰু সম্পদৰ প্ৰয়োজন হৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> [[File:Buroi Fortifications 3.jpg|thumb|এডৱাৰ্ডছ আৰু মানৰ ১৯০৪ চনৰ প্ৰবন্ধত প্ৰকাশিত বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষৰ আন এখন আলোকচিত্ৰ।]] দ্বিতীয়বাৰৰ পৰীক্ষাত তেওঁলোকে ''এ প্ৰাচীৰ''ৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৩০০ গজ আৰু ডাঠতা প্ৰায় ১০ ফুট বুলি নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল। প্ৰাচীৰখন প্ৰায় উত্তৰ-পূবৰ পৰা দক্ষিণ-পশ্চিম দিশলৈ বিস্তৃত আছিল আৰু বুঢ়ৈ নদীৰ সোঁপাৰৰ ওপৰত অৱস্থিত আছিল। প্ৰাচীৰখনৰ ভিতৰৰ অংশ সাধাৰণ নদীৰ শিলেৰে পূৰ কৰা হৈছিল। আনহাতে বাহিৰৰ অংশ মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ খণ্ডেৰে গঠিত আছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> সমীক্ষাকাৰীসকলে এই গাঁথনিক সমতল ভূমিৰ পৰা সম্ভাব্য আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰিবলৈ নিৰ্মিত প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা হিচাপে ব্যাখ্যা কৰিছিল। ইয়াৰ দক্ষিণ দিশটো পাহাৰে প্ৰাকৃতিকভাৱে সুৰক্ষিত কৰি ৰাখিছিল। উত্তৰ দিশত নদীৰ বিপৰীত পাৰত থকা এটা থিয় শিলাময় ঢালে প্ৰাকৃতিক বাধাৰ সৃষ্টি কৰিছিল। ''এ প্ৰাচীৰ''ৰ পিছফালে এটা পৰিখা আৰু পাহাৰৰ থিয় ঢালৰ দিশলৈ বিস্তৃত ওখ সমতল ভূমি আছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ''বি প্ৰাচীৰ''ক ''এ প্ৰাচীৰ''ৰ এক প্ৰসাৰিত বা পৰিপূৰক অংশ হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। এই প্ৰাচীৰখন তুলনামূলকভাৱে অধিক ধ্বংসপ্ৰাপ্ত অৱস্থাত আছিল আৰু নদীৰ খহনীয়াৰ ফলত ইয়াৰ কিছু অংশ ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল। ইয়াৰ এটা মূৰত সম্ভৱতঃ এটা প্ৰাকৃতিক পানীৰ উৎসক আবৃত কৰি ৰখা হৈছিল। আনটো মূৰ নদীৰ গতিপথৰ ওপৰত অৱস্থিত এটা ওখ পাৰত আছিল, য'ৰ পৰা নদীখনৰ ওপৰত নজৰ ৰাখিব পৰা গৈছিল।<ref name="EdwardsMann1904"/> ===২০২২ চনৰ খননকাৰ্য=== [[File:Ramghat Brick 1.jpg|thumb|ৰামঘাট প্ৰত্নস্থলীত পোৱা ইটাৰে নিৰ্মিত ঘৰৰ ভেটি]] ২০২২ চনত অৰুণাচল প্ৰদেশ চৰকাৰৰ ৰাজ্যিক গৱেষণা সঞ্চালকালয়ৰ প্ৰত্নতত্ত্ব বিভাগে ৰামঘাটত প্ৰত্নতাত্ত্বিক খননকাৰ্য আৰু ভগ্নাৱশেষ আঁতৰোৱাৰ কাম সম্পন্ন কৰে। এই কাৰ্যৰ ফলত শিলৰ খণ্ড, পোৰা ইটা আৰু ডাঙৰ শিলেৰে নিৰ্মিত ২২৬ মিটাৰ দীঘল এটা প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ বা বান্ধৰ লগতে এটা প্ৰৱেশদ্বাৰ উদ্ধাৰ কৰা হয়।<ref name="Sentinel2022"/> উদ্ধাৰ হোৱা প্ৰৱেশদ্বাৰটোত আয়তাকাৰ আৰু অৰ্ধগোলাকাৰ শিলৰ খণ্ড, পোৰা ইটা আৰু শিলৰ ফলক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। প্ৰৱেশদ্বাৰটোৰ ভিতৰৰ পথৰ প্ৰস্থ প্ৰায় ২.৮৩ মিটাৰ আছিল।<ref name="Sentinel2022"/> প্ৰতিবেদনখনত উল্লেখ কৰা হৈছে যে প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰৰ সৈতে বিভিন্ন আকাৰৰ পোৰা ইটা আৰু পৃথক আকৃতি তথা মাপৰ শিলৰ খণ্ড পোৱা গৈছিল।<ref name="Sentinel2022"/> প্ৰত্নতাত্ত্বিক দলটোৱে কিছুমান শিলত খোদিত চিহ্ন আৰু নক্সাও লিপিবদ্ধ কৰিছিল। ইয়াৰ ভিতৰত ধনু-কাঁড় আৰু ত্ৰিশূলৰ সংযুক্ত আকৃতিৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা চিহ্ন অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। আন উদ্ধাৰসমূহৰ ভিতৰত এটা ভগা শিৱলিংগ, ছীলমোহৰ লগোৱা গোলাকাৰ বস্তু (''sealing ball''), মাটিৰ পাত্ৰৰ ভগ্নাংশ আৰু বসতিৰ অৱশেষৰ সৈতে সম্পৰ্কিত শিলৰ স্তূপ বা খুঁটা অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ভগ্নাৱশেষ আঁতৰোৱাৰ সময়ত উন্মুক্ত হোৱা কিছুমান শিলৰ স্তূপৰ অৱশেষ আংশিকভাৱে সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল।<ref name="Sentinel2022"/> এই খননকাৰ্য ২৪ মাৰ্চ ২০২২ তাৰিখে আৰম্ভ হৈছিল। ৰাজ্যিক গৱেষণা সঞ্চালকালয়ে উল্লেখ কৰিছিল যে অধিক প্ৰত্নাৱশেষ উদ্ধাৰ আৰু নথিভুক্ত কৰিবলৈ ৰামঘাট আৰু ওচৰৰ ব্যাসকুণ্ড অঞ্চলত পৰৱৰ্তী সময়ত অধিক অনুসন্ধানৰ প্ৰয়োজন হ'ব।<ref name="Sentinel2022"/> ==প্ৰত্নতাত্ত্বিক গুৰুত্ব== [[File:Ramghat Gateway 2.jpg|thumb|তাৰাছোৰ শিলৰ প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ আৰু প্ৰৱেশদ্বাৰ]] বুঢ়ৈ দুৰ্গাৱশেষ অসম–অৰুণাচল পাহাৰৰ পাদদেশত এতিয়ালৈকে চিনাক্ত হোৱা শিল আৰু ইটাৰে নিৰ্মিত বৃহৎ প্ৰতিৰক্ষা গাঁথনিসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। এই প্ৰত্নস্থলীত মসৃণকৈ কটা বালিশিলৰ প্ৰাচীৰ, ইটাৰ আৱৰণ, প্ৰৱেশদ্বাৰ, পৰিখা, মাটিৰ গাঁথনি, জলব্যৱস্থাপনাৰ বৈশিষ্ট্য, বসতিৰ অৱশেষ আৰু শিলৰ গাঁথনিত খোদিত মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নসমূহ একেলগে পোৱা যায়।<ref name="EdwardsMann1904"/><ref name="Sentinel2022"/> এই প্ৰত্নস্থলীৰ বিশেষ গুৰুত্ব এই কাৰণেও আছে যে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰপাৰৰ আন কেইবাটাও দুৰ্গ আৰু ধৰ্মীয় প্ৰত্নস্থলীত অনুৰূপ নিৰ্মাণ-পৰম্পৰা পোৱা গৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত [[ভীষ্মকনগৰ]], [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]], [[গোম্চি]], [[ইটা দুৰ্গ]], [[নক্সাপৰ্বত]], [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]], বুঢ়াবুঢ়ী আৰু শদিয়াৰ বৃহত্তৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক অঞ্চল অন্তৰ্ভুক্ত। ৰামঘাট–তাৰাছো দুৰ্গাৱশেষৰ নিৰ্দিষ্ট নিৰ্মাণকাল এতিয়াও নিশ্চিত হোৱা নাই। তথাপিও ইয়াৰ শিলৰ গাঁথনি, ইটাৰ ব্যৱহাৰ, প্ৰতিৰক্ষাৰ পৰিকল্পনা আৰু মিস্ত্ৰীৰ চিহ্নসমূহৰ সমন্বয়ে পূব হিমালয়ৰ পাহাৰৰ পাদদেশত মধ্যযুগীয় ৰাজ্যগঠন আৰু বসতিৰ বিকাশ অধ্যয়নৰ বাবে এই প্ৰত্নস্থলীক গুৰুত্বপূৰ্ণ কৰি তুলিছে। ==লগতে চাওক== * [[ভীষ্মকনগৰ]] * [[ৰুক্মিণীনগৰ দুৰ্গ]] * [[ইটা দুৰ্গ]] * [[নক্সাপৰ্বত]] * [[গোম্চি]] * [[তাম্ৰেশ্বৰী মন্দিৰ]] * [[চুতীয়া ৰাজ্য]] ==তথ্যসূত্ৰ== {{Reflist}} ==গ্ৰন্থপঞ্জী== * {{cite book |last=Barua |first=K. L. |title=Early History of Kamarupa |publisher=Lawyer's Book Stall |location=Calcutta |year=1933 }} * {{cite journal |last1=Edwards |first1=Walter N. |last2=Mann |first2=Harold H. |title=An Ancient Assamese Fortification and the Legends Relating Thereto |journal=Journal of the Asiatic Society of Bengal |volume=73 |issue=3 |year=1904 |pages=254–261 }} * {{cite journal |last=Neog |first=Maheswar |title=Light on a Ruling Dynasty of Arunachal Pradesh in the Fourteenth and Fifteenth Centuries |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=58–59 |year=1977 |pages=813–820 |jstor=41691751 }} * {{cite journal |last=Shin |first=Jae-Eun |title=Descending from demons, ascending to kshatriyas: Genealogical claims and political process in pre-modern Northeast India, The Chutiyas and the Dimasas |journal=The Indian Economic and Social History Review |volume=57 |issue=1 |year=2020 |pages=49–75 |doi=10.1177/0019464619894134 |s2cid=213213265 }} * {{cite thesis |last=Tada |first=Tage |title=Archaeological Remains of Arunachal Pradesh (upto 16th Century) |type=PhD thesis |publisher=Rajiv Gandhi University |location=Doimukh |year=2011 |url=https://airs.org.in/wp-content/uploads/2024/08/history-tage-tada-compressed.pdf }} * {{cite journal |last=Thakur |first=A. K. |year=2004 |title=Pre-Historic Archaeological Remains of Arunachal Pradesh and People's Perception: An Overview |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=65 |pages=1185–1196 |jstor=44144827 |url=https://www.jstor.org/stable/44144827 }} [[শ্ৰেণী:চুতীয়া ৰাজ্য]] [[শ্ৰেণী:অৰুণাচল প্ৰদেশ]] etiu3762y00pev0phraxfjnr1xmf79r 0 140608 649019 2026-11-01T21:28:51Z KhiLanTzi 23530 পুনৰ্নিৰ্দেশৰে পৃষ্ঠা [[বিশ্ব আদিবাসী দিৱস]]ৰ পৰা [[বিশ্ব খিলঞ্জীয়া দিৱস]] KhiLanTziলৈ স্থানান্তৰ কৰা হ’ল: নীতি অনুসৰি প্ৰবন্ধৰ নামত প্ৰচলিত নাম ব্যৱহাৰ কৰা উচিত (WP: COMMONNAME)। প্ৰামাণিক তথ্যসূত্ৰৰ সমৰ্থন অবিহনে কেৱল আক্ষৰিক শুদ্ধতাৰ ভিত্তিত নিজা গৱেষণাৰ জৰিয়তে প্ৰচলিত নাম সলনি কৰা উচিত নহয়। প্ৰচলিত নামটো ভুল বুলি প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈও উপযুক্ত তথ্যসূত্ৰৰ স্পষ্ট উল্লেখৰ প্ৰয়োজন। তথাপিও, প্ৰবন্ধটোৰ শিৰোনামা প্ৰচলিত নামটোৰেই ৰখা যায়। 649019 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[বিশ্ব খিলঞ্জীয়া দিৱস]] d7h72sgcopepz28149s4m74i6bd2xx3 1 140609 649021 2026-11-01T21:28:51Z KhiLanTzi 23530 পৃষ্ঠা [[বাৰ্তা:বিশ্ব আদিবাসী দিৱস]]ৰ পৰা [[বাৰ্তা:বিশ্ব খিলঞ্জীয়া দিৱস]]লৈ KhiLanTziয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: নীতি অনুসৰি প্ৰবন্ধৰ নামত প্ৰচলিত নাম ব্যৱহাৰ কৰা উচিত (WP: COMMONNAME)। প্ৰামাণিক তথ্যসূত্ৰৰ সমৰ্থন অবিহনে কেৱল আক্ষৰিক শুদ্ধতাৰ ভিত্তিত নিজা গৱেষণাৰ জৰিয়তে প্ৰচলিত নাম সলনি কৰা উচিত নহয়। প্ৰচলিত নামটো ভুল বুলি প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈও উপযুক্ত তথ্যসূত্ৰৰ স্পষ্ট উল্লেখৰ প্ৰয়োজন। তথাপিও, প্ৰবন্ধটোৰ শিৰোনামা প্ৰচলিত নামটোৰেই ৰখা যায়। 649021 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[বাৰ্তা:বিশ্ব খিলঞ্জীয়া দিৱস]] gp2gjsgnq59zpw8c4uuv1uhnxp9tdhp 0 140610 649024 2026-11-01T21:30:08Z Ananya Taye 28065 পৃষ্ঠা [[Draft:ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ]]ৰ পৰা [[ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ]]লৈ Ananya Tayeয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে 649024 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ৰামঘাট–তাৰাছো ধ্বংসাৱশেষ]] kfx4bi84ii1kisypi6lbkvofj5jfgyn 4 140611 649070 2026-11-02T01:39:57Z গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে 27547 নতুন পৃষ্ঠা: [[File:Geetasree Gogoi Apte is presenting at Wikiconference North America 2026.jpg|thumb|কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত হোৱা ৱিকি কনফাৰেন্স নৰ্থ আমেৰিকা ২০২৬ ত গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্টেয়ে অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্প সমূহৰ বিষয়ে বিশদ বিৱৰণ দিছে। ]] উত... 649070 wikitext text/x-wiki [[File:Geetasree Gogoi Apte is presenting at Wikiconference North America 2026.jpg|thumb|কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত হোৱা ৱিকি কনফাৰেন্স নৰ্থ আমেৰিকা ২০২৬ ত গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্টেয়ে অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্প সমূহৰ বিষয়ে বিশদ বিৱৰণ দিছে। ]] উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন আৰু মোৰ অভিজ্ঞতা এই বছৰৰ ছেপ্তেম্বৰ মাহৰ ২৪,২৫,২৬ আৰু ২৭ তাৰিখে উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন অনুষ্ঠিত হৈছিল কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত।‌ এই অধিৱেশনত ভাগ ল'বৰ বাবে মই ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা বৃত্তি লাভ কৰি আমন্ত্ৰণ পাইছিলোঁ। যোৱা বছৰ নিউয়ৰ্ক চহৰত হোৱা ৱিকি অধিবেশনত ভাগ লোৱাৰ পাছত এটা কথায়েই মনত বৰকৈ খু-দুৱাই আছিল যে এনে অধিবেশনত কিদৰে এদিন অসমীয়া ভাষাৰ ৱিকিৰ বিষয়ে সকলোকে জনাব পাৰোঁ। এনে অধিবেশনলৈ কানাডা, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, মেক্সিকোৰ লগতে আফ্ৰিকাৰ আৰু ইউৰোপৰ কেইবাখনো দেশৰ পৰা মানুহ অহা দেখিলোঁ। গতিকে তেওঁলোকৰ আগত হিন্দী, পাঞ্জাবীৰ বাহিৰেও যে আন ভাৰতীয় ভাষাৰ ৱিকি আছে তাকে বৰ্ণনা কৰিবলৈ এবছৰ ৰৈ এই অধিৱেশনত অৱশেষত অসমীয়া ৱিকিৰ বিষয়ে কৈ মনৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিলোঁ। 4s6omwfv4odqudkw2j7ztqxv5ccomia 649071 649070 2026-11-02T01:45:46Z গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে 27547 649071 wikitext text/x-wiki [[File:Geetasree Gogoi Apte is presenting at Wikiconference North America 2026.jpg|thumb|কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত হোৱা ৱিকি কনফাৰেন্স নৰ্থ আমেৰিকা ২০২৬ ত গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্টেয়ে অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্প সমূহৰ বিষয়ে বিশদ বিৱৰণ দিছে। ]] উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন আৰু মোৰ অভিজ্ঞতা এই বছৰৰ ছেপ্তেম্বৰ মাহৰ ২৪,২৫,২৬ আৰু ২৭ তাৰিখে উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন অনুষ্ঠিত হৈছিল কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত।‌ এই অধিৱেশনত ভাগ ল'বৰ বাবে মই ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা বৃত্তি লাভ কৰি আমন্ত্ৰণ পাইছিলোঁ। যোৱা বছৰ নিউয়ৰ্ক চহৰত হোৱা ৱিকি অধিবেশনত ভাগ লোৱাৰ পাছত এটা কথায়েই মনত বৰকৈ খু-দুৱাই আছিল যে এনে অধিবেশনত কিদৰে এদিন অসমীয়া ভাষাৰ ৱিকিৰ বিষয়ে সকলোকে জনাব পাৰোঁ। এনে অধিবেশনলৈ কানাডা, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, মেক্সিকোৰ লগতে আফ্ৰিকাৰ আৰু ইউৰোপৰ কেইবাখনো দেশৰ পৰা মানুহ অহা দেখিলোঁ। গতিকে তেওঁলোকৰ আগত হিন্দী, পাঞ্জাবীৰ বাহিৰেও যে আন ভাৰতীয় ভাষাৰ ৱিকি আছে তাকে বৰ্ণনা কৰিবলৈ এবছৰ ৰৈ এই অধিৱেশনত অৱশেষত অসমীয়া ৱিকিৰ বিষয়ে কৈ মনৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিলোঁ। [[File:WikiConference North America 2026 group photo.jpg|thumb|WikiConference North America 2026 group photo]] mobkki6anjpyrgcqeotom2zn344geim 649072 649071 2026-11-02T01:47:23Z গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে 27547 649072 wikitext text/x-wiki [[File:Geetasree Gogoi Apte is presenting at Wikiconference North America 2026.jpg|thumb|কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত হোৱা ৱিকি কনফাৰেন্স নৰ্থ আমেৰিকা ২০২৬ ত গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্টেয়ে অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্প সমূহৰ বিষয়ে বিশদ বিৱৰণ দিছে। ]] উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন আৰু মোৰ অভিজ্ঞতা এই বছৰৰ ছেপ্তেম্বৰ মাহৰ ২৪,২৫,২৬ আৰু ২৭ তাৰিখে উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন অনুষ্ঠিত হৈছিল কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত।‌ এই অধিৱেশনত ভাগ ল'বৰ বাবে মই ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা বৃত্তি লাভ কৰি আমন্ত্ৰণ পাইছিলোঁ। যোৱা বছৰ নিউয়ৰ্ক চহৰত হোৱা ৱিকি অধিবেশনত ভাগ লোৱাৰ পাছত এটা কথায়েই মনত বৰকৈ খু-দুৱাই আছিল যে এনে অধিবেশনত কিদৰে এদিন অসমীয়া ভাষাৰ ৱিকিৰ বিষয়ে সকলোকে জনাব পাৰোঁ। এনে অধিবেশনলৈ কানাডা, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, মেক্সিকোৰ লগতে আফ্ৰিকাৰ আৰু ইউৰোপৰ কেইবাখনো দেশৰ পৰা মানুহ অহা দেখিলোঁ। গতিকে তেওঁলোকৰ আগত হিন্দী, পাঞ্জাবীৰ বাহিৰেও যে আন ভাৰতীয় ভাষাৰ ৱিকি আছে তাকে বৰ্ণনা কৰিবলৈ এবছৰ ৰৈ এই অধিৱেশনত অৱশেষত অসমীয়া ৱিকিৰ বিষয়ে কৈ মনৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিলোঁ। [[File:WikiConference North America 2026 group photo.jpg|thumb|WikiConference North America 2026 group photo]] g186a0uj54gfehydk33bwcwdwqqvm4y 649073 649072 2026-11-02T02:11:20Z গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে 27547 649073 wikitext text/x-wiki [[File:Geetasree Gogoi Apte is presenting at Wikiconference North America 2026.jpg|thumb|কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত হোৱা ৱিকি কনফাৰেন্স নৰ্থ আমেৰিকা ২০২৬ ত গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্টেয়ে অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্প সমূহৰ বিষয়ে বিশদ বিৱৰণ দিছে। ]] উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন আৰু মোৰ অভিজ্ঞতা এই বছৰৰ ছেপ্তেম্বৰ মাহৰ ২৪,২৫,২৬ আৰু ২৭ তাৰিখে উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন অনুষ্ঠিত হৈছিল কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত।‌ এই অধিৱেশনত ভাগ ল'বৰ বাবে মই ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা বৃত্তি লাভ কৰি আমন্ত্ৰণ পাইছিলোঁ। যোৱা বছৰ নিউয়ৰ্ক চহৰত হোৱা ৱিকি অধিবেশনত ভাগ লোৱাৰ পাছত এটা কথায়েই মনত বৰকৈ খু-দুৱাই আছিল যে এনে অধিবেশনত কিদৰে এদিন অসমীয়া ভাষাৰ ৱিকিৰ বিষয়ে সকলোকে জনাব পাৰোঁ। এনে অধিবেশনলৈ কানাডা, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, মেক্সিকোৰ লগতে আফ্ৰিকাৰ আৰু ইউৰোপৰ কেইবাখনো দেশৰ পৰা মানুহ অহা দেখিলোঁ। গতিকে তেওঁলোকৰ আগত হিন্দী, পাঞ্জাবীৰ বাহিৰেও যে আন ভাৰতীয় ভাষাৰ ৱিকি আছে তাকে বৰ্ণনা কৰিবলৈ এবছৰ ৰৈ এই অধিৱেশনত অৱশেষত অসমীয়া ৱিকিৰ বিষয়ে কৈ মনৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিলোঁ। [[File:WikiConference North America 2026 group photo.jpg|thumb|WikiConference North America 2026 group photo]] প্ৰথম দিনা আমাক চহৰৰ বিশেষ স্থানসমূহ চোৱাৰ সুযোগ দিয়ে । এই বিশেষ স্থানসমূহ মই আগেয়েই বাচি লৈছিলোঁ। এটা সৰু সৰু গ্ৰুপ হৈ প্ৰথমে আমি এটা আৰ্ট গেলেৰীলৈ গলোঁ। ইয়াৰ পাছত ইয়াৰ বিধানসভা(লেজিষ্লেটৰ)ৰ ভৱনটো চাবলৈ গ'লোঁ। 9cfckgciraa1w8934veya5n3ibwl5v8 649075 649073 2026-11-02T02:20:53Z গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে 27547 /* */ 649075 wikitext text/x-wiki [[File:Geetasree Gogoi Apte is presenting at Wikiconference North America 2026.jpg|thumb|কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত হোৱা ৱিকি কনফাৰেন্স নৰ্থ আমেৰিকা ২০২৬ ত গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্টেয়ে অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্প সমূহৰ বিষয়ে বিশদ বিৱৰণ দিছে। ]] উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন আৰু মোৰ অভিজ্ঞতা এই বছৰৰ ছেপ্তেম্বৰ মাহৰ ২৪,২৫,২৬ আৰু ২৭ তাৰিখে উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন অনুষ্ঠিত হৈছিল কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত।‌ এই অধিৱেশনত ভাগ ল'বৰ বাবে মই ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা বৃত্তি লাভ কৰি আমন্ত্ৰণ পাইছিলোঁ। যোৱা বছৰ নিউয়ৰ্ক চহৰত হোৱা ৱিকি অধিবেশনত ভাগ লোৱাৰ পাছত এটা কথায়েই মনত বৰকৈ খু-দুৱাই আছিল যে এনে অধিবেশনত কিদৰে এদিন অসমীয়া ভাষাৰ ৱিকিৰ বিষয়ে সকলোকে জনাব পাৰোঁ। এনে অধিবেশনলৈ কানাডা, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, মেক্সিকোৰ লগতে আফ্ৰিকাৰ আৰু ইউৰোপৰ কেইবাখনো দেশৰ পৰা মানুহ অহা দেখিলোঁ। গতিকে তেওঁলোকৰ আগত হিন্দী, পাঞ্জাবীৰ বাহিৰেও যে আন ভাৰতীয় ভাষাৰ ৱিকি আছে তাকে বৰ্ণনা কৰিবলৈ এবছৰ ৰৈ এই অধিৱেশনত অৱশেষত অসমীয়া ৱিকিৰ বিষয়ে কৈ মনৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিলোঁ। [[File:WikiConference North America 2026 group photo.jpg|thumb|WikiConference North America 2026 group photo]] প্ৰথম দিনা আমাক চহৰৰ বিশেষ স্থানসমূহ চোৱাৰ সুযোগ দিয়ে । এই বিশেষ স্থানসমূহ মই আগেয়েই বাচি লৈছিলোঁ। এটা সৰু সৰু গ্ৰুপ হৈ প্ৰথমে আমি এটা আৰ্ট গেলেৰীলৈ গলোঁ।ইয়াৰ পাছত ইয়াৰ এলবাৰ্টাৰ বিধানসভা(এলবাৰ্টাৰ লেজিষ্লেটাৰ বিল্ডিং)ৰ ভৱনটো চাবলৈ গ'লোঁ। সেইদিনা গধূলি এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা হলত আমি সকলোৱেই লগ হৈ চাই চিনাকিৰ লগতে গধূলিৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিলোঁ। পিচদিনাৰ ৰাতিপুৱা ৮ বজাৰ পৰা সকলোবোৰ অনুষ্ঠান আৰম্ভ হয়। s8r8u4bvy1qmmwe2wnkiese87034xy3 649076 649075 2026-11-02T02:23:07Z গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে 27547 649076 wikitext text/x-wiki [[File:Geetasree Gogoi Apte is presenting at Wikiconference North America 2026.jpg|thumb|কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত হোৱা ৱিকি কনফাৰেন্স নৰ্থ আমেৰিকা ২০২৬ ত গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্টেয়ে অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্প সমূহৰ বিষয়ে বিশদ বিৱৰণ দিছে। ]] উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন আৰু মোৰ অভিজ্ঞতা এই বছৰৰ ছেপ্তেম্বৰ মাহৰ ২৪,২৫,২৬ আৰু ২৭ তাৰিখে উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন অনুষ্ঠিত হৈছিল কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত।‌ এই অধিৱেশনত ভাগ ল'বৰ বাবে মই ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা বৃত্তি লাভ কৰি আমন্ত্ৰণ পাইছিলোঁ। যোৱা বছৰ নিউয়ৰ্ক চহৰত হোৱা ৱিকি অধিবেশনত ভাগ লোৱাৰ পাছত এটা কথায়েই মনত বৰকৈ খু-দুৱাই আছিল যে এনে অধিবেশনত কিদৰে এদিন অসমীয়া ভাষাৰ ৱিকিৰ বিষয়ে সকলোকে জনাব পাৰোঁ। এনে অধিবেশনলৈ কানাডা, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, মেক্সিকোৰ লগতে আফ্ৰিকাৰ আৰু ইউৰোপৰ কেইবাখনো দেশৰ পৰা মানুহ অহা দেখিলোঁ। গতিকে তেওঁলোকৰ আগত হিন্দী, পাঞ্জাবীৰ বাহিৰেও যে আন ভাৰতীয় ভাষাৰ ৱিকি আছে তাকে বৰ্ণনা কৰিবলৈ এবছৰ ৰৈ এই অধিৱেশনত অৱশেষত অসমীয়া ৱিকিৰ বিষয়ে কৈ মনৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিলোঁ। [[File:WikiConference North America 2026 group photo.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা ২০২৬ গ্ৰুপ ফটো]] প্ৰথম দিনা আমাক চহৰৰ বিশেষ স্থানসমূহ চোৱাৰ সুযোগ দিয়ে । এই বিশেষ স্থানসমূহ মই আগেয়েই বাচি লৈছিলোঁ। এটা সৰু সৰু গ্ৰুপ হৈ প্ৰথমে আমি এটা আৰ্ট গেলেৰীলৈ গলোঁ।ইয়াৰ পাছত ইয়াৰ এলবাৰ্টাৰ বিধানসভা(এলবাৰ্টাৰ লেজিষ্লেটাৰ বিল্ডিং)ৰ ভৱনটো চাবলৈ গ'লোঁ। সেইদিনা গধূলি এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা হলত আমি সকলোৱেই লগ হৈ চাই চিনাকিৰ লগতে গধূলিৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিলোঁ। পিচদিনাৰ ৰাতিপুৱা ৮ বজাৰ পৰা সকলোবোৰ অনুষ্ঠান আৰম্ভ হয়। mapl1ubspfoum8c83ghp5e0c08q5xgm 649077 649076 2026-11-02T02:28:17Z গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে 27547 /* */ 649077 wikitext text/x-wiki [[File:Geetasree Gogoi Apte is presenting at Wikiconference North America 2026.jpg|thumb|কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত হোৱা ৱিকি কনফাৰেন্স নৰ্থ আমেৰিকা ২০২৬ ত গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্টেয়ে অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্প সমূহৰ বিষয়ে বিশদ বিৱৰণ দিছে। ]] উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন আৰু মোৰ অভিজ্ঞতা এই বছৰৰ ছেপ্তেম্বৰ মাহৰ ২৪,২৫,২৬ আৰু ২৭ তাৰিখে উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন অনুষ্ঠিত হৈছিল কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত।‌ এই অধিৱেশনত ভাগ ল'বৰ বাবে মই ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা বৃত্তি লাভ কৰি আমন্ত্ৰণ পাইছিলোঁ। যোৱা বছৰ নিউয়ৰ্ক চহৰত হোৱা ৱিকি অধিবেশনত ভাগ লোৱাৰ পাছত এটা কথায়েই মনত বৰকৈ খু-দুৱাই আছিল যে এনে অধিবেশনত কিদৰে এদিন অসমীয়া ভাষাৰ ৱিকিৰ বিষয়ে সকলোকে জনাব পাৰোঁ। এনে অধিবেশনলৈ কানাডা, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, মেক্সিকোৰ লগতে আফ্ৰিকাৰ আৰু ইউৰোপৰ কেইবাখনো দেশৰ পৰা মানুহ অহা দেখিলোঁ। গতিকে তেওঁলোকৰ আগত হিন্দী, পাঞ্জাবীৰ বাহিৰেও যে আন ভাৰতীয় ভাষাৰ ৱিকি আছে তাকে বৰ্ণনা কৰিবলৈ এবছৰ ৰৈ এই অধিৱেশনত অৱশেষত অসমীয়া ৱিকিৰ বিষয়ে কৈ মনৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিলোঁ। [[File:WikiConference North America 2026 group photo.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা ২০২৬ গ্ৰুপ ফটো]] প্ৰথম দিনা আমাক চহৰৰ বিশেষ স্থানসমূহ চোৱাৰ সুযোগ দিয়ে । এই বিশেষ স্থানসমূহ মই আগেয়েই বাচি লৈছিলোঁ। এটা সৰু সৰু গ্ৰুপ হৈ প্ৰথমে আমি এটা আৰ্ট গেলেৰীলৈ গলোঁ।ইয়াৰ পাছত ইয়াৰ এলবাৰ্টাৰ বিধানসভা(এলবাৰ্টাৰ লেজিষ্লেটাৰ বিল্ডিং)ৰ ভৱনটো চাবলৈ গ'লোঁ। সেইদিনা গধূলি এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা হলত আমি সকলোৱেই লগ হৈ চাই চিনাকিৰ লগতে গধূলিৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিলোঁ। পিচদিনাৰ ৰাতিপুৱা ৮ বজাৰ পৰা সকলোবোৰ অনুষ্ঠান আৰম্ভ হয়। এই অধিৱেশন হৈছিল এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চৌহদত। ইয়াৰে এটা বৃহৎ হল আৰু দুটা বেলেগ কোঠা আছিল। প্ৰথমে কি ন'ট স্পিকাৰ জনে তেওঁৰ বিষয়ে কৈ কিদৰে ৱিকিপিডিয়াৰ লগত জড়িত হ'ল ইয়াক ক'লে। 4awcthxfsm9hpfpteg5blb6tv2yuwzs 649078 649077 2026-11-02T02:30:54Z গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে 27547 649078 wikitext text/x-wiki [[File:Geetasree Gogoi Apte is presenting at Wikiconference North America 2026.jpg|thumb|কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত হোৱা ৱিকি কনফাৰেন্স নৰ্থ আমেৰিকা ২০২৬ ত গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্টেয়ে অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্প সমূহৰ বিষয়ে বিশদ বিৱৰণ দিছে। ]] উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন আৰু মোৰ অভিজ্ঞতা এই বছৰৰ ছেপ্তেম্বৰ মাহৰ ২৪,২৫,২৬ আৰু ২৭ তাৰিখে উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন অনুষ্ঠিত হৈছিল কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত।‌ এই অধিৱেশনত ভাগ ল'বৰ বাবে মই ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা বৃত্তি লাভ কৰি আমন্ত্ৰণ পাইছিলোঁ। যোৱা বছৰ নিউয়ৰ্ক চহৰত হোৱা ৱিকি অধিবেশনত ভাগ লোৱাৰ পাছত এটা কথায়েই মনত বৰকৈ খু-দুৱাই আছিল যে এনে অধিবেশনত কিদৰে এদিন অসমীয়া ভাষাৰ ৱিকিৰ বিষয়ে সকলোকে জনাব পাৰোঁ। এনে অধিবেশনলৈ কানাডা, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, মেক্সিকোৰ লগতে আফ্ৰিকাৰ আৰু ইউৰোপৰ কেইবাখনো দেশৰ পৰা মানুহ অহা দেখিলোঁ। গতিকে তেওঁলোকৰ আগত হিন্দী, পাঞ্জাবীৰ বাহিৰেও যে আন ভাৰতীয় ভাষাৰ ৱিকি আছে তাকে বৰ্ণনা কৰিবলৈ এবছৰ ৰৈ এই অধিৱেশনত অৱশেষত অসমীয়া ৱিকিৰ বিষয়ে কৈ মনৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিলোঁ। [[File:WikiConference North America 2026 group photo.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা ২০২৬ গ্ৰুপ ফটো]] প্ৰথম দিনা আমাক চহৰৰ বিশেষ স্থানসমূহ চোৱাৰ সুযোগ দিয়ে । এই বিশেষ স্থানসমূহ মই আগেয়েই বাচি লৈছিলোঁ। এটা সৰু সৰু গ্ৰুপ হৈ প্ৰথমে আমি এটা আৰ্ট গেলেৰীলৈ গলোঁ।ইয়াৰ পাছত ইয়াৰ এলবাৰ্টাৰ বিধানসভা(এলবাৰ্টাৰ লেজিষ্লেটাৰ বিল্ডিং)ৰ ভৱনটো চাবলৈ গ'লোঁ। [[File:Geetasree Gogoi Apte at WikiConference North America, Sept 24, 2026, Edmonton, Alberta.jpg|thumb|WikiConference North America, Sept 24-27, 2026, Edmonton, Alberta.]] সেইদিনা গধূলি এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা হলত আমি সকলোৱেই লগ হৈ চাই চিনাকিৰ লগতে গধূলিৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিলোঁ। পিচদিনাৰ ৰাতিপুৱা ৮ বজাৰ পৰা সকলোবোৰ অনুষ্ঠান আৰম্ভ হয়। এই অধিৱেশন হৈছিল এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চৌহদত। ইয়াৰে এটা বৃহৎ হল আৰু দুটা বেলেগ কোঠা আছিল। প্ৰথমে কি ন'ট স্পিকাৰ জনে তেওঁৰ বিষয়ে কৈ কিদৰে ৱিকিপিডিয়াৰ লগত জড়িত হ'ল ইয়াক ক'লে। 0hfmedtc8qi67c2k40b3b9ww4gpw79n 649079 649078 2026-11-02T02:33:14Z গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে 27547 649079 wikitext text/x-wiki [[File:Geetasree Gogoi Apte is presenting at Wikiconference North America 2026.jpg|thumb|কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত হোৱা ৱিকি কনফাৰেন্স নৰ্থ আমেৰিকা ২০২৬ ত গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্টেয়ে অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্প সমূহৰ বিষয়ে বিশদ বিৱৰণ দিছে। ]] উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন আৰু মোৰ অভিজ্ঞতা এই বছৰৰ ছেপ্তেম্বৰ মাহৰ ২৪,২৫,২৬ আৰু ২৭ তাৰিখে উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন অনুষ্ঠিত হৈছিল কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত।‌ এই অধিৱেশনত ভাগ ল'বৰ বাবে মই ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা বৃত্তি লাভ কৰি আমন্ত্ৰণ পাইছিলোঁ। যোৱা বছৰ নিউয়ৰ্ক চহৰত হোৱা ৱিকি অধিবেশনত ভাগ লোৱাৰ পাছত এটা কথায়েই মনত বৰকৈ খু-দুৱাই আছিল যে এনে অধিবেশনত কিদৰে এদিন অসমীয়া ভাষাৰ ৱিকিৰ বিষয়ে সকলোকে জনাব পাৰোঁ। এনে অধিবেশনলৈ কানাডা, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, মেক্সিকোৰ লগতে আফ্ৰিকাৰ আৰু ইউৰোপৰ কেইবাখনো দেশৰ পৰা মানুহ অহা দেখিলোঁ। গতিকে তেওঁলোকৰ আগত হিন্দী, পাঞ্জাবীৰ বাহিৰেও যে আন ভাৰতীয় ভাষাৰ ৱিকি আছে তাকে বৰ্ণনা কৰিবলৈ এবছৰ ৰৈ এই অধিৱেশনত অৱশেষত অসমীয়া ৱিকিৰ বিষয়ে কৈ মনৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিলোঁ। [[File:WikiConference North America 2026 group photo.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা ২০২৬ গ্ৰুপ ফটো]] প্ৰথম দিনা আমাক চহৰৰ বিশেষ স্থানসমূহ চোৱাৰ সুযোগ দিয়ে । এই বিশেষ স্থানসমূহ মই আগেয়েই বাচি লৈছিলোঁ। এটা সৰু সৰু গ্ৰুপ হৈ প্ৰথমে আমি এটা আৰ্ট গেলেৰীলৈ গলোঁ।ইয়াৰ পাছত ইয়াৰ এলবাৰ্টাৰ বিধানসভা(এলবাৰ্টাৰ লেজিষ্লেটাৰ বিল্ডিং)ৰ ভৱনটো চাবলৈ গ'লোঁ। [[File:Geetasree Gogoi Apte at WikiConference North America, Sept 24, 2026, Edmonton, Alberta.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা, ২৪-২৭ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৬, এডমন্টন, আলবাৰ্টা ,গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে]] সেইদিনা গধূলি এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা হলত আমি সকলোৱেই লগ হৈ চাই চিনাকিৰ লগতে গধূলিৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিলোঁ। পিচদিনাৰ ৰাতিপুৱা ৮ বজাৰ পৰা সকলোবোৰ অনুষ্ঠান আৰম্ভ হয়। এই অধিৱেশন হৈছিল এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চৌহদত। ইয়াৰে এটা বৃহৎ হল আৰু দুটা বেলেগ কোঠা আছিল। প্ৰথমে কি ন'ট স্পিকাৰ জনে তেওঁৰ বিষয়ে কৈ কিদৰে ৱিকিপিডিয়াৰ লগত জড়িত হ'ল ইয়াক ক'লে। 9rqsj8y1dgfsuaimf6m9ba173k4dzim 649080 649079 2026-11-02T02:43:23Z গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে 27547 /* */ 649080 wikitext text/x-wiki [[File:Geetasree Gogoi Apte is presenting at Wikiconference North America 2026.jpg|thumb|কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত হোৱা ৱিকি কনফাৰেন্স নৰ্থ আমেৰিকা ২০২৬ ত গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্টেয়ে অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্প সমূহৰ বিষয়ে বিশদ বিৱৰণ দিছে। ]] উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন আৰু মোৰ অভিজ্ঞতা এই বছৰৰ ছেপ্তেম্বৰ মাহৰ ২৪,২৫,২৬ আৰু ২৭ তাৰিখে উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন অনুষ্ঠিত হৈছিল কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত।‌ এই অধিৱেশনত ভাগ ল'বৰ বাবে মই ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা বৃত্তি লাভ কৰি আমন্ত্ৰণ পাইছিলোঁ। যোৱা বছৰ নিউয়ৰ্ক চহৰত হোৱা ৱিকি অধিবেশনত ভাগ লোৱাৰ পাছত এটা কথায়েই মনত বৰকৈ খু-দুৱাই আছিল যে এনে অধিবেশনত কিদৰে এদিন অসমীয়া ভাষাৰ ৱিকিৰ বিষয়ে সকলোকে জনাব পাৰোঁ। এনে অধিবেশনলৈ কানাডা, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, মেক্সিকোৰ লগতে আফ্ৰিকাৰ আৰু ইউৰোপৰ কেইবাখনো দেশৰ পৰা মানুহ অহা দেখিলোঁ। গতিকে তেওঁলোকৰ আগত হিন্দী, পাঞ্জাবীৰ বাহিৰেও যে আন ভাৰতীয় ভাষাৰ ৱিকি আছে তাকে বৰ্ণনা কৰিবলৈ এবছৰ ৰৈ এই অধিৱেশনত অৱশেষত অসমীয়া ৱিকিৰ বিষয়ে কৈ মনৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিলোঁ। [[File:WikiConference North America 2026 group photo.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা ২০২৬ গ্ৰুপ ফটো]] প্ৰথম দিনা আমাক চহৰৰ বিশেষ স্থানসমূহ চোৱাৰ সুযোগ দিয়ে । এই বিশেষ স্থানসমূহ মই আগেয়েই বাচি লৈছিলোঁ। এটা সৰু সৰু গ্ৰুপ হৈ প্ৰথমে আমি এটা আৰ্ট গেলেৰীলৈ গলোঁ।ইয়াৰ পাছত ইয়াৰ এলবাৰ্টাৰ বিধানসভা(এলবাৰ্টাৰ লেজিষ্লেটাৰ বিল্ডিং)ৰ ভৱনটো চাবলৈ গ'লোঁ। [[File:Geetasree Gogoi Apte at WikiConference North America, Sept 24, 2026, Edmonton, Alberta.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা, ২৪-২৭ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৬, এডমন্টন, আলবাৰ্টা ,গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে]] সেইদিনা গধূলি এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা হলত আমি সকলোৱেই লগ হৈ চাই চিনাকিৰ লগতে গধূলিৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিলোঁ। পিচদিনাৰ ৰাতিপুৱা ৮ বজাৰ পৰা সকলোবোৰ অনুষ্ঠান আৰম্ভ হয়। এই অধিৱেশন হৈছিল এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চৌহদত। ইয়াৰে এটা বৃহৎ হল আৰু দুটা বেলেগ কোঠা আছিল। প্ৰথমে কি ন'ট স্পিকাৰ এলান চিমে( Alan Sim ) তেওঁ কিদৰে ৱিকিপিডিয়াৰ লগত জড়িত হ'ল ইয়াক ক'লে। তেওঁ উত্তৰ কানাডাৰ নুনাভুত নামৰ ৰাজ্যৰ পৰা আহিছিল য'ত প্ৰায় বছৰৰ ছয় মাহেই বৰফে আগুৰি থাকে। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে এই অঞ্চলৰ পৰা ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা কৰা লোক অতি বিৰল। 2angdjczf536lrkq5voxpdilsvtavrg 649081 649080 2026-11-02T02:52:32Z গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে 27547 /* */ 649081 wikitext text/x-wiki [[File:Geetasree Gogoi Apte is presenting at Wikiconference North America 2026.jpg|thumb|কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত হোৱা ৱিকি কনফাৰেন্স নৰ্থ আমেৰিকা ২০২৬ ত গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্টেয়ে অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্প সমূহৰ বিষয়ে বিশদ বিৱৰণ দিছে। ]] উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন আৰু মোৰ অভিজ্ঞতা এই বছৰৰ ছেপ্তেম্বৰ মাহৰ ২৪,২৫,২৬ আৰু ২৭ তাৰিখে উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন অনুষ্ঠিত হৈছিল কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত।‌ এই অধিৱেশনত ভাগ ল'বৰ বাবে মই ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা বৃত্তি লাভ কৰি আমন্ত্ৰণ পাইছিলোঁ। যোৱা বছৰ নিউয়ৰ্ক চহৰত হোৱা ৱিকি অধিবেশনত ভাগ লোৱাৰ পাছত এটা কথায়েই মনত বৰকৈ খু-দুৱাই আছিল যে এনে অধিবেশনত কিদৰে এদিন অসমীয়া ভাষাৰ ৱিকিৰ বিষয়ে সকলোকে জনাব পাৰোঁ। এনে অধিবেশনলৈ কানাডা, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, মেক্সিকোৰ লগতে আফ্ৰিকাৰ আৰু ইউৰোপৰ কেইবাখনো দেশৰ পৰা মানুহ অহা দেখিলোঁ। গতিকে তেওঁলোকৰ আগত হিন্দী, পাঞ্জাবীৰ বাহিৰেও যে আন ভাৰতীয় ভাষাৰ ৱিকি আছে তাকে বৰ্ণনা কৰিবলৈ এবছৰ ৰৈ এই অধিৱেশনত অৱশেষত অসমীয়া ৱিকিৰ বিষয়ে কৈ মনৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিলোঁ। [[File:WikiConference North America 2026 group photo.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা ২০২৬ গ্ৰুপ ফটো]] প্ৰথম দিনা আমাক চহৰৰ বিশেষ স্থানসমূহ চোৱাৰ সুযোগ দিয়ে । এই বিশেষ স্থানসমূহ মই আগেয়েই বাচি লৈছিলোঁ। এটা সৰু সৰু গ্ৰুপ হৈ প্ৰথমে আমি এটা আৰ্ট গেলেৰীলৈ গলোঁ।ইয়াৰ পাছত ইয়াৰ এলবাৰ্টাৰ বিধানসভা(এলবাৰ্টাৰ লেজিষ্লেটাৰ বিল্ডিং)ৰ ভৱনটো চাবলৈ গ'লোঁ। [[File:Geetasree Gogoi Apte at WikiConference North America, Sept 24, 2026, Edmonton, Alberta.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা, ২৪-২৭ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৬, এডমন্টন, আলবাৰ্টা ,গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে]] সেইদিনা গধূলি এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা হলত আমি সকলোৱেই লগ হৈ চাই চিনাকিৰ লগতে গধূলিৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিলোঁ। পিচদিনাৰ ৰাতিপুৱা ৮ বজাৰ পৰা সকলোবোৰ অনুষ্ঠান আৰম্ভ হয়। এই অধিৱেশন হৈছিল এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চৌহদত। ইয়াৰে এটা বৃহৎ হল আৰু দুটা বেলেগ কোঠা আছিল। প্ৰথম দিনৰ বিশেষ অতিথি আছিল এলান চিম( Alan Sim )। তেওঁ উত্তৰ কানাডাৰ নুনাভুত নামৰ ৰাজ্য, য'ত প্ৰায় বছৰৰ ছয় মাহেই বৰফে আগুৰি থাকে তাৰপৰা কিদৰে ৱিকিপিডিয়াৰ লগত জড়িত হ'ল ইয়াক ক'লে। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে এই অঞ্চলৰ পৰা ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা কৰা লোক অতি বিৰল। তৃতীয় দিনৰ বিশেষ অতিথি আছিল, ডালহাউজি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তথ্য বিজ্ঞান বিভাগৰ সহকাৰী অধ্যাপিকা ড° ষ্টেচি এলিছন-কেচিন। তেখেতে ভূমি, ভাষা আৰু জ্ঞান সংগঠনে ৱিকিপিডিয়াক কেনেকৈ গঢ় দিয়ে তাৰ ওপৰত মূল ভাষণ প্ৰদান কৰে। ot064zwsyfeyy0kykqyufwxcm2966c3 649082 649081 2026-11-02T03:01:53Z গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে 27547 /* */ 649082 wikitext text/x-wiki [[File:Geetasree Gogoi Apte is presenting at Wikiconference North America 2026.jpg|thumb|কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত হোৱা ৱিকি কনফাৰেন্স নৰ্থ আমেৰিকা ২০২৬ ত গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্টেয়ে অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্প সমূহৰ বিষয়ে বিশদ বিৱৰণ দিছে। ]] উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন আৰু মোৰ অভিজ্ঞতা এই বছৰৰ ছেপ্তেম্বৰ মাহৰ ২৪,২৫,২৬ আৰু ২৭ তাৰিখে উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন অনুষ্ঠিত হৈছিল কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত।‌ এই অধিৱেশনত ভাগ ল'বৰ বাবে মই ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা বৃত্তি লাভ কৰি আমন্ত্ৰণ পাইছিলোঁ। যোৱা বছৰ নিউয়ৰ্ক চহৰত হোৱা ৱিকি অধিবেশনত ভাগ লোৱাৰ পাছত এটা কথায়েই মনত বৰকৈ খু-দুৱাই আছিল যে এনে অধিবেশনত কিদৰে এদিন অসমীয়া ভাষাৰ ৱিকিৰ বিষয়ে সকলোকে জনাব পাৰোঁ। এনে অধিবেশনলৈ কানাডা, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, মেক্সিকোৰ লগতে আফ্ৰিকাৰ আৰু ইউৰোপৰ কেইবাখনো দেশৰ পৰা মানুহ অহা দেখিলোঁ। গতিকে তেওঁলোকৰ আগত হিন্দী, পাঞ্জাবীৰ বাহিৰেও যে আন ভাৰতীয় ভাষাৰ ৱিকি আছে তাকে বৰ্ণনা কৰিবলৈ এবছৰ ৰৈ এই অধিৱেশনত অৱশেষত অসমীয়া ৱিকিৰ বিষয়ে কৈ মনৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিলোঁ। [[File:WikiConference North America 2026 group photo.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা ২০২৬ গ্ৰুপ ফটো]] প্ৰথম দিনা আমাক চহৰৰ বিশেষ স্থানসমূহ চোৱাৰ সুযোগ দিয়ে । এই বিশেষ স্থানসমূহ মই আগেয়েই বাচি লৈছিলোঁ। এটা সৰু সৰু গ্ৰুপ হৈ প্ৰথমে আমি এটা আৰ্ট গেলেৰীলৈ গলোঁ।ইয়াৰ পাছত ইয়াৰ এলবাৰ্টাৰ বিধানসভা(এলবাৰ্টাৰ লেজিষ্লেটাৰ বিল্ডিং)ৰ ভৱনটো চাবলৈ গ'লোঁ। [[File:Geetasree Gogoi Apte at WikiConference North America, Sept 24, 2026, Edmonton, Alberta.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা, ২৪-২৭ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৬, এডমন্টন, আলবাৰ্টা ,গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে]] সেইদিনা গধূলি এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা হলত আমি সকলোৱেই লগ হৈ চাই চিনাকিৰ লগতে গধূলিৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিলোঁ। পিচদিনাৰ ৰাতিপুৱা ৮ বজাৰ পৰা সকলোবোৰ অনুষ্ঠান আৰম্ভ হয়। এই অধিৱেশন হৈছিল এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চৌহদত। ইয়াৰে এটা বৃহৎ হল আৰু দুটা বেলেগ কোঠা আছিল। প্ৰথম দিনৰ বিশেষ অতিথি আছিল এলান ছিম( Alan Sim )। এলান ছিম দীৰ্ঘদিনৰ উত্তৰ কানাডাৰ বাসিন্দা আৰু ইংৰাজী ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ সুপৰিচিত প্ৰশাসক। তেওঁক কেম্ব্ৰিজ বেৱেডাৰ বুলিও জনা যায়। তেওঁ নুনাভুটৰ 'কেম্ব্ৰিজ বে' সম্প্ৰদায়ৰ এজন ব্যক্তি। তেওঁ উত্তৰ কানাডাৰ নুনাভুত নামৰ ৰাজ্য, য'ত প্ৰায় বছৰৰ ছয় মাহেই বৰফে আগুৰি থাকে তাৰপৰা কিদৰে ৱিকিপিডিয়াৰ লগত জড়িত হ'ল ইয়াক ক'লে। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে এই অঞ্চলৰ পৰা ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা কৰা লোক অতি বিৰল। তৃতীয় দিনৰ বিশেষ অতিথি আছিল, ডালহাউজি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তথ্য বিজ্ঞান বিভাগৰ সহকাৰী অধ্যাপিকা ড° ষ্টেচি এলিছন-কেচিন। তেখেতে ভূমি, ভাষা আৰু জ্ঞান সংগঠনে ৱিকিপিডিয়াক কেনেকৈ গঢ় দিয়ে তাৰ ওপৰত মূল ভাষণ প্ৰদান কৰে। 70o4i7phnyy7g5q2yafb2idt1t38l73 649083 649082 2026-11-02T03:26:59Z গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে 27547 /* */ 649083 wikitext text/x-wiki [[File:Geetasree Gogoi Apte is presenting at Wikiconference North America 2026.jpg|thumb|কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত হোৱা ৱিকি কনফাৰেন্স নৰ্থ আমেৰিকা ২০২৬ ত গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্টেয়ে অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্প সমূহৰ বিষয়ে বিশদ বিৱৰণ দিছে। ]] উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন আৰু মোৰ অভিজ্ঞতা এই বছৰৰ ছেপ্তেম্বৰ মাহৰ ২৪,২৫,২৬ আৰু ২৭ তাৰিখে উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন অনুষ্ঠিত হৈছিল কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত।‌ এই অধিৱেশনত ভাগ ল'বৰ বাবে মই ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা বৃত্তি লাভ কৰি আমন্ত্ৰণ পাইছিলোঁ। যোৱা বছৰ নিউয়ৰ্ক চহৰত হোৱা ৱিকি অধিবেশনত ভাগ লোৱাৰ পাছত এটা কথায়েই মনত বৰকৈ খু-দুৱাই আছিল যে এনে অধিবেশনত কিদৰে এদিন অসমীয়া ভাষাৰ ৱিকিৰ বিষয়ে সকলোকে জনাব পাৰোঁ। এনে অধিবেশনলৈ কানাডা, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, মেক্সিকোৰ লগতে আফ্ৰিকাৰ আৰু ইউৰোপৰ কেইবাখনো দেশৰ পৰা মানুহ অহা দেখিলোঁ। গতিকে তেওঁলোকৰ আগত হিন্দী, পাঞ্জাবীৰ বাহিৰেও যে আন ভাৰতীয় ভাষাৰ ৱিকি আছে তাকে বৰ্ণনা কৰিবলৈ এবছৰ ৰৈ এই অধিৱেশনত অৱশেষত অসমীয়া ৱিকিৰ বিষয়ে কৈ মনৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিলোঁ। [[File:WikiConference North America 2026 group photo.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা ২০২৬ গ্ৰুপ ফটো]] প্ৰথম দিনা আমাক চহৰৰ বিশেষ স্থানসমূহ চোৱাৰ সুযোগ দিয়ে । এই বিশেষ স্থানসমূহ মই আগেয়েই বাচি লৈছিলোঁ। এটা সৰু সৰু গ্ৰুপ হৈ প্ৰথমে আমি এটা আৰ্ট গেলেৰীলৈ গলোঁ।ইয়াৰ পাছত ইয়াৰ এলবাৰ্টাৰ বিধানসভা(এলবাৰ্টাৰ লেজিষ্লেটাৰ বিল্ডিং)ৰ ভৱনটো চাবলৈ গ'লোঁ। [[File:Geetasree Gogoi Apte at WikiConference North America, Sept 24, 2026, Edmonton, Alberta.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা, ২৪-২৭ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৬, এডমন্টন, আলবাৰ্টা ,গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে]] সেইদিনা গধূলি এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা হলত আমি সকলোৱেই লগ হৈ চাই চিনাকিৰ লগতে গধূলিৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিলোঁ। পিচদিনাৰ ৰাতিপুৱা ৮ বজাৰ পৰা সকলোবোৰ অনুষ্ঠান আৰম্ভ হয়। এই অধিৱেশন হৈছিল এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চৌহদত। ইয়াৰে এটা বৃহৎ হল আৰু দুটা বেলেগ কোঠা আছিল। প্ৰথম দিনৰ বিশেষ অতিথি আছিল এলান ছিম( Alan Sim )। এলান ছিম দীৰ্ঘদিনৰ উত্তৰ কানাডাৰ বাসিন্দা আৰু ইংৰাজী ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ সুপৰিচিত প্ৰশাসক। তেওঁক কেম্ব্ৰিজ বেৱেডাৰ বুলিও জনা যায়। তেওঁ নুনাভুটৰ 'কেম্ব্ৰিজ বে' সম্প্ৰদায়ৰ এজন ব্যক্তি। তেওঁ উত্তৰ কানাডাৰ নুনাভুত নামৰ ৰাজ্য, য'ত প্ৰায় বছৰৰ ছয় মাহেই বৰফে আগুৰি থাকে তাৰপৰা কিদৰে ৱিকিপিডিয়াৰ লগত জড়িত হ'ল ইয়াক ক'লে। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে এই অঞ্চলৰ পৰা ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা কৰা লোক অতি বিৰল। তৃতীয় দিনৰ বিশেষ অতিথি আছিল, ডালহাউজি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তথ্য বিজ্ঞান বিভাগৰ সহকাৰী অধ্যাপিকা ড° ষ্টেচি এলিছন-কেচিন। তেখেতে ভূমি, ভাষা আৰু জ্ঞান সংগঠনে ৱিকিপিডিয়াক কেনেকৈ গঢ় দিয়ে তাৰ ওপৰত মূল ভাষণ প্ৰদান কৰে। ড° ষ্টেচি এলিছন-কেচিনে দৰ্শকৰ সন্মুখত এটা প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল: "ভূমি আৰু ভাষাই আপোনাক কেনেকৈ গঢ় দিছে?" তাৰ পিছত তেখেতে, ৱিকি সম্পাদক হিচাপে আমি জ্ঞানৰ বিষয়ে প্ৰায়ে কি ধাৰণা কৰোঁ, সেইবোৰৰ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছিল। তেখেতে আঙুলিয়াই দিছিল যে ৱিকিপিডিয়াৰ ল'গটোৰ গ্ল'বটোত থকা, হেৰাই যোৱা টুকুৰা কেইটাক জ্ঞান হিচাপে ধৰা হয় । এই জ্ঞান আমিয়েই ভৰাই সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। 7rvu9fckwpavn4g2s8j58nacgao3t4w 649085 649083 2026-11-02T03:44:07Z গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে 27547 /* */ 649085 wikitext text/x-wiki [[File:Geetasree Gogoi Apte is presenting at Wikiconference North America 2026.jpg|thumb|কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত হোৱা ৱিকি কনফাৰেন্স নৰ্থ আমেৰিকা ২০২৬ ত গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্টেয়ে অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্প সমূহৰ বিষয়ে বিশদ বিৱৰণ দিছে। ]] উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন আৰু মোৰ অভিজ্ঞতা এই বছৰৰ ছেপ্তেম্বৰ মাহৰ ২৪,২৫,২৬ আৰু ২৭ তাৰিখে উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন অনুষ্ঠিত হৈছিল কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত।‌ এই অধিৱেশনত ভাগ ল'বৰ বাবে মই ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা বৃত্তি লাভ কৰি আমন্ত্ৰণ পাইছিলোঁ। যোৱা বছৰ নিউয়ৰ্ক চহৰত হোৱা ৱিকি অধিবেশনত ভাগ লোৱাৰ পাছত এটা কথায়েই মনত বৰকৈ খু-দুৱাই আছিল যে এনে অধিবেশনত কিদৰে এদিন অসমীয়া ভাষাৰ ৱিকিৰ বিষয়ে সকলোকে জনাব পাৰোঁ। এনে অধিবেশনলৈ কানাডা, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, মেক্সিকোৰ লগতে আফ্ৰিকাৰ আৰু ইউৰোপৰ কেইবাখনো দেশৰ পৰা মানুহ অহা দেখিলোঁ। গতিকে তেওঁলোকৰ আগত হিন্দী, পাঞ্জাবীৰ বাহিৰেও যে আন ভাৰতীয় ভাষাৰ ৱিকি আছে তাকে বৰ্ণনা কৰিবলৈ এবছৰ ৰৈ এই অধিৱেশনত অৱশেষত অসমীয়া ৱিকিৰ বিষয়ে কৈ মনৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিলোঁ। [[File:WikiConference North America 2026 group photo.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা ২০২৬ গ্ৰুপ ফটো]] প্ৰথম দিনা আমাক চহৰৰ বিশেষ স্থানসমূহ চোৱাৰ সুযোগ দিয়ে । এই বিশেষ স্থানসমূহ মই আগেয়েই বাচি লৈছিলোঁ। এটা সৰু সৰু গ্ৰুপ হৈ প্ৰথমে আমি এটা আৰ্ট গেলেৰীলৈ গলোঁ।ইয়াৰ পাছত ইয়াৰ এলবাৰ্টাৰ বিধানসভা(এলবাৰ্টাৰ লেজিষ্লেটাৰ বিল্ডিং)ৰ ভৱনটো চাবলৈ গ'লোঁ। [[File:Geetasree Gogoi Apte at WikiConference North America, Sept 24, 2026, Edmonton, Alberta.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা, ২৪-২৭ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৬, এডমন্টন, আলবাৰ্টা ,গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে]] সেইদিনা গধূলি এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা হলত আমি সকলোৱেই লগ হৈ চাই চিনাকিৰ লগতে গধূলিৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিলোঁ। পিচদিনাৰ ৰাতিপুৱা ৮ বজাৰ পৰা সকলোবোৰ অনুষ্ঠান আৰম্ভ হয়। এই অধিৱেশন হৈছিল এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চৌহদত। ইয়াৰে এটা বৃহৎ হল আৰু দুটা বেলেগ কোঠা আছিল। প্ৰথম দিনৰ বিশেষ অতিথি আছিল এলান ছিম( Alan Sim )। এলান ছিম দীৰ্ঘদিনৰ উত্তৰ কানাডাৰ বাসিন্দা আৰু ইংৰাজী ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ সুপৰিচিত প্ৰশাসক। তেওঁক কেম্ব্ৰিজ বেৱেডাৰ বুলিও জনা যায়। তেওঁ নুনাভুটৰ 'কেম্ব্ৰিজ বে' সম্প্ৰদায়ৰ এজন ব্যক্তি। তেওঁ উত্তৰ কানাডাৰ নুনাভুত নামৰ ৰাজ্য, য'ত প্ৰায় বছৰৰ ছয় মাহেই বৰফে আগুৰি থাকে তাৰপৰা কিদৰে ৱিকিপিডিয়াৰ লগত জড়িত হ'ল ইয়াক ক'লে। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে এই অঞ্চলৰ পৰা ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা কৰা লোক অতি বিৰল। দ্বিতীয় দিনৰ বিশেষ অতিথি আছিল, ডালহাউজি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তথ্য বিজ্ঞান বিভাগৰ সহকাৰী অধ্যাপিকা ড° ষ্টেচি এলিছন-কেচিন। তেখেতে ভূমি, ভাষা আৰু জ্ঞান সংগঠনে ৱিকিপিডিয়াক কেনেকৈ গঢ় দিয়ে তাৰ ওপৰত মূল ভাষণ প্ৰদান কৰে। ড° ষ্টেচি এলিছন-কেচিনে দৰ্শকৰ সন্মুখত এটা প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল: "ভূমি আৰু ভাষাই আপোনাক কেনেকৈ গঢ় দিছে?" তাৰ পিছত তেখেতে, ৱিকি সম্পাদক হিচাপে আমি জ্ঞানৰ বিষয়ে প্ৰায়ে কি ধাৰণা কৰোঁ, সেইবোৰৰ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছিল। তেখেতে আঙুলিয়াই দিছিল যে ৱিকিপিডিয়াৰ ল'গটোৰ গ্ল'বটোত থকা, হেৰাই যোৱা টুকুৰা কেইটাক জ্ঞান হিচাপে ধৰা হয় । এই জ্ঞান আমিয়েই ভৰাই সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। bjwy1rlp5kyom4yi2y5h67ykhktgjs3 649086 649085 2026-11-02T03:47:16Z গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে 27547 /* */ 649086 wikitext text/x-wiki [[File:Geetasree Gogoi Apte is presenting at Wikiconference North America 2026.jpg|thumb|কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত হোৱা ৱিকি কনফাৰেন্স নৰ্থ আমেৰিকা ২০২৬ ত গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্টেয়ে অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্প সমূহৰ বিষয়ে বিশদ বিৱৰণ দিছে। ]] উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন আৰু মোৰ অভিজ্ঞতা এই বছৰৰ ছেপ্তেম্বৰ মাহৰ ২৪,২৫,২৬ আৰু ২৭ তাৰিখে উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন অনুষ্ঠিত হৈছিল কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত।‌ এই অধিৱেশনত ভাগ ল'বৰ বাবে মই ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা বৃত্তি লাভ কৰি আমন্ত্ৰণ পাইছিলোঁ। যোৱা বছৰ নিউয়ৰ্ক চহৰত হোৱা ৱিকি অধিবেশনত ভাগ লোৱাৰ পাছত এটা কথায়েই মনত বৰকৈ খু-দুৱাই আছিল যে এনে অধিবেশনত কিদৰে এদিন অসমীয়া ভাষাৰ ৱিকিৰ বিষয়ে সকলোকে জনাব পাৰোঁ। এনে অধিবেশনলৈ কানাডা, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, মেক্সিকোৰ লগতে আফ্ৰিকাৰ আৰু ইউৰোপৰ কেইবাখনো দেশৰ পৰা মানুহ অহা দেখিলোঁ। গতিকে তেওঁলোকৰ আগত হিন্দী, পাঞ্জাবীৰ বাহিৰেও যে আন ভাৰতীয় ভাষাৰ ৱিকি আছে তাকে বৰ্ণনা কৰিবলৈ এবছৰ ৰৈ এই অধিৱেশনত অৱশেষত অসমীয়া ৱিকিৰ বিষয়ে কৈ মনৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিলোঁ। [[File:WikiConference North America 2026 group photo.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা ২০২৬ গ্ৰুপ ফটো]] প্ৰথম দিনা আমাক চহৰৰ বিশেষ স্থানসমূহ চোৱাৰ সুযোগ দিয়ে । এই বিশেষ স্থানসমূহ মই আগেয়েই বাচি লৈছিলোঁ। এটা সৰু সৰু গ্ৰুপ হৈ প্ৰথমে আমি এটা আৰ্ট গেলেৰীলৈ গলোঁ।ইয়াৰ পাছত ইয়াৰ এলবাৰ্টাৰ বিধানসভা(এলবাৰ্টাৰ লেজিষ্লেটাৰ বিল্ডিং)ৰ ভৱনটো চাবলৈ গ'লোঁ। [[File:Geetasree Gogoi Apte at WikiConference North America, Sept 24, 2026, Edmonton, Alberta.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা, ২৪-২৭ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৬, এডমন্টন, আলবাৰ্টা ,গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে]] সেইদিনা গধূলি এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা হলত আমি সকলোৱেই লগ হৈ চাই চিনাকিৰ লগতে গধূলিৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিলোঁ। পিচদিনাৰ ৰাতিপুৱা ৮ বজাৰ পৰা সকলোবোৰ অনুষ্ঠান আৰম্ভ হয়। এই অধিৱেশন হৈছিল এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চৌহদত। ইয়াৰে এটা বৃহৎ হল আৰু দুটা বেলেগ কোঠা আছিল। প্ৰথম দিনৰ বিশেষ অতিথি আছিল এলান ছিম( Alan Sim )। এলান ছিম দীৰ্ঘদিনৰ উত্তৰ কানাডাৰ বাসিন্দা আৰু ইংৰাজী ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ সুপৰিচিত প্ৰশাসক। তেওঁক কেম্ব্ৰিজ বেৱেডাৰ বুলিও জনা যায়। তেওঁ নুনাভুটৰ 'কেম্ব্ৰিজ বে' সম্প্ৰদায়ৰ এজন ব্যক্তি। তেওঁ উত্তৰ কানাডাৰ নুনাভুত নামৰ ৰাজ্য, য'ত প্ৰায় বছৰৰ ছয় মাহেই বৰফে আগুৰি থাকে তাৰপৰা কিদৰে ৱিকিপিডিয়াৰ লগত জড়িত হ'ল ইয়াক ক'লে। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে এই অঞ্চলৰ পৰা ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা কৰা লোক অতি বিৰল। দ্বিতীয় দিনৰ বিশেষ অতিথি আছিল, ডালহাউজি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তথ্য বিজ্ঞান বিভাগৰ সহকাৰী অধ্যাপিকা ড° ষ্টেচি এলিছন-কেচিন। তেখেতে ভূমি, ভাষা আৰু জ্ঞান সংগঠনে ৱিকিপিডিয়াক কেনেকৈ গঢ় দিয়ে তাৰ ওপৰত মূল ভাষণ প্ৰদান কৰে। ড° ষ্টেচি এলিছন-কেচিনে দৰ্শকৰ সন্মুখত এটা প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল: "ভূমি আৰু ভাষাই কেনেকৈ আমাক গঢ় দিছে?" তাৰ পিছত তেখেতে শুধিছিল, "ৱিকি সম্পাদক হিচাপে আমি জ্ঞানৰ বিষয়ে কি ধাৰণা কৰোঁ"। তেখেতে আঙুলিয়াই দিছিল যে ৱিকিপিডিয়াৰ ল'গটোৰ গ্ল'বটোত থকা, হেৰাই যোৱা টুকুৰা কেইটাক জ্ঞান হিচাপে ধৰা হয় । এই জ্ঞান আমিয়েই ভৰাই সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। etefd2fmefy797zzndyz5aemv7vwg90 649114 649086 2026-11-02T09:46:59Z গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে 27547 /* */ 649114 wikitext text/x-wiki [[File:Geetasree Gogoi Apte is presenting at Wikiconference North America 2026.jpg|thumb|কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত হোৱা ৱিকি কনফাৰেন্স নৰ্থ আমেৰিকা ২০২৬ ত গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্টেয়ে অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্প সমূহৰ বিষয়ে বিশদ বিৱৰণ দিছে। ]] উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন আৰু মোৰ অভিজ্ঞতা এই বছৰৰ ছেপ্তেম্বৰ মাহৰ ২৪,২৫,২৬ আৰু ২৭ তাৰিখে উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন অনুষ্ঠিত হৈছিল কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত।‌ এই অধিৱেশনত ভাগ ল'বৰ বাবে মই ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা বৃত্তি লাভ কৰি আমন্ত্ৰণ পাইছিলোঁ। যোৱা বছৰ নিউয়ৰ্ক চহৰত হোৱা ৱিকি অধিবেশনত ভাগ লোৱাৰ পাছত এটা কথায়েই মনত বৰকৈ খু-দুৱাই আছিল যে এনে অধিবেশনত কিদৰে এদিন অসমীয়া ভাষাৰ ৱিকিৰ বিষয়ে সকলোকে জনাব পাৰোঁ। এনে অধিবেশনলৈ কানাডা, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, মেক্সিকোৰ লগতে আফ্ৰিকাৰ আৰু ইউৰোপৰ কেইবাখনো দেশৰ পৰা মানুহ অহা দেখিলোঁ। গতিকে তেওঁলোকৰ আগত হিন্দী, পাঞ্জাবীৰ বাহিৰেও যে আন ভাৰতীয় ভাষাৰ ৱিকি আছে তাকে বৰ্ণনা কৰিবলৈ এবছৰ ৰৈ এই অধিৱেশনত অৱশেষত অসমীয়া ৱিকিৰ বিষয়ে কৈ মনৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিলোঁ। [[File:WikiConference North America 2026 group photo.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা ২০২৬ গ্ৰুপ ফটো]] প্ৰথম দিনা আমাক চহৰৰ বিশেষ স্থানসমূহ চোৱাৰ সুযোগ দিয়ে । এই বিশেষ স্থানসমূহ মই আগেয়েই বাচি লৈছিলোঁ। এটা সৰু সৰু গ্ৰুপ হৈ প্ৰথমে আমি এটা আৰ্ট গেলেৰীলৈ গলোঁ।ইয়াৰ পাছত ইয়াৰ এলবাৰ্টাৰ বিধানসভা(এলবাৰ্টাৰ লেজিষ্লেটাৰ বিল্ডিং)ৰ ভৱনটো চাবলৈ গ'লোঁ। [[File:Geetasree Gogoi Apte at WikiConference North America, Sept 24, 2026, Edmonton, Alberta.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা, ২৪-২৭ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৬, এডমন্টন, আলবাৰ্টা ,গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে]] সেইদিনা গধূলি এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা হলত আমি সকলোৱেই লগ হৈ চাই চিনাকিৰ লগতে গধূলিৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিলোঁ। পিচদিনাৰ ৰাতিপুৱা ৮ বজাৰ পৰা সকলোবোৰ অনুষ্ঠান আৰম্ভ হয়। এই অধিৱেশন হৈছিল এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চৌহদত। ইয়াৰে এটা বৃহৎ হল আৰু দুটা বেলেগ কোঠা আছিল। প্ৰথম দিনৰ বিশেষ অতিথি আছিল এলান ছিম( Alan Sim )। এলান ছিম দীৰ্ঘদিনৰ উত্তৰ কানাডাৰ বাসিন্দা আৰু ইংৰাজী ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ সুপৰিচিত প্ৰশাসক। তেওঁক কেম্ব্ৰিজ বেৱেডাৰ বুলিও জনা যায়। তেওঁ নুনাভুটৰ 'কেম্ব্ৰিজ বে' সম্প্ৰদায়ৰ এজন ব্যক্তি। তেওঁ উত্তৰ কানাডাৰ নুনাভুত নামৰ ৰাজ্য, য'ত প্ৰায় বছৰৰ ছয় মাহেই বৰফে আগুৰি থাকে তাৰপৰা কিদৰে ৱিকিপিডিয়াৰ লগত জড়িত হ'ল ইয়াক ক'লে। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে এই অঞ্চলৰ পৰা ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা কৰা লোক অতি বিৰল। দ্বিতীয় দিনৰ বিশেষ অতিথি আছিল, ডালহাউজি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তথ্য বিজ্ঞান বিভাগৰ সহকাৰী অধ্যাপিকা ড° ষ্টেচি এলিছন-কেচিন। তেখেতে ভূমি, ভাষা আৰু জ্ঞান সংগঠনে ৱিকিপিডিয়াক কেনেকৈ গঢ় দিয়ে তাৰ ওপৰত মূল ভাষণ প্ৰদান কৰে। ড° ষ্টেচি এলিছন-কেচিনে দৰ্শকৰ সন্মুখত এটা প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল: "মাটি আৰু ভাষাই কেনেকৈ আমাক গঢ় দিছে?" তাৰ পিছত তেখেতে শুধিছিল, "ৱিকি সম্পাদক হিচাপে আমি জ্ঞানৰ বিষয়ে কি ধাৰণা কৰোঁ"। তেখেতে আঙুলিয়াই দিছিল যে ৱিকিপিডিয়াৰ ল'গটোৰ গ্ল'বটোত থকা, হেৰাই যোৱা টুকুৰা কেইটাক জ্ঞান হিচাপে ধৰা হয় । এই জ্ঞান আমিয়েই ভৰাই সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগিব। 29mjfe9rfcpngb2w3z982qk7atgl94r 649115 649114 2026-11-02T09:56:50Z গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে 27547 /* */ 649115 wikitext text/x-wiki [[File:Geetasree Gogoi Apte is presenting at Wikiconference North America 2026.jpg|thumb|কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত হোৱা ৱিকি কনফাৰেন্স নৰ্থ আমেৰিকা ২০২৬ ত গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্টেয়ে অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্প সমূহৰ বিষয়ে বিশদ বিৱৰণ দিছে। ]] উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন আৰু মোৰ অভিজ্ঞতা এই বছৰৰ ছেপ্তেম্বৰ মাহৰ ২৪,২৫,২৬ আৰু ২৭ তাৰিখে উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন অনুষ্ঠিত হৈছিল কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত।‌ এই অধিৱেশনত ভাগ ল'বৰ বাবে মই ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা বৃত্তি লাভ কৰি আমন্ত্ৰণ পাইছিলোঁ। যোৱা বছৰ নিউয়ৰ্ক চহৰত হোৱা ৱিকি অধিবেশনত ভাগ লোৱাৰ পাছত এটা কথায়েই মনত বৰকৈ খু-দুৱাই আছিল যে এনে অধিবেশনত কিদৰে এদিন অসমীয়া ভাষাৰ ৱিকিৰ বিষয়ে সকলোকে জনাব পাৰোঁ। এনে অধিবেশনলৈ কানাডা, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, মেক্সিকোৰ লগতে আফ্ৰিকাৰ আৰু ইউৰোপৰ কেইবাখনো দেশৰ পৰা মানুহ অহা দেখিলোঁ। গতিকে তেওঁলোকৰ আগত হিন্দী, পাঞ্জাবীৰ বাহিৰেও যে আন ভাৰতীয় ভাষাৰ ৱিকি আছে তাকে বৰ্ণনা কৰিবলৈ এবছৰ ৰৈ এই অধিৱেশনত অৱশেষত অসমীয়া ৱিকিৰ বিষয়ে কৈ মনৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিলোঁ। [[File:WikiConference North America 2026 group photo.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা ২০২৬ গ্ৰুপ ফটো]] প্ৰথম দিনা আমাক চহৰৰ বিশেষ স্থানসমূহ চোৱাৰ সুযোগ দিয়ে । এই বিশেষ স্থানসমূহ মই আগেয়েই বাচি লৈছিলোঁ। এটা সৰু সৰু গ্ৰুপ হৈ প্ৰথমে আমি এটা আৰ্ট গেলেৰীলৈ গলোঁ।ইয়াৰ পাছত ইয়াৰ এলবাৰ্টাৰ বিধানসভা(এলবাৰ্টাৰ লেজিষ্লেটাৰ বিল্ডিং)ৰ ভৱনটো চাবলৈ গ'লোঁ। [[File:Geetasree Gogoi Apte at WikiConference North America, Sept 24, 2026, Edmonton, Alberta.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা, ২৪-২৭ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৬, এডমন্টন, আলবাৰ্টা ,গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে]] সেইদিনা গধূলি এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা হলত আমি সকলোৱেই লগ হৈ চাই চিনাকিৰ লগতে গধূলিৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিলোঁ। পিচদিনাৰ ৰাতিপুৱা ৮ বজাৰ পৰা সকলোবোৰ অনুষ্ঠান আৰম্ভ হয়। এই অধিৱেশন হৈছিল এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চৌহদত। ইয়াৰে এটা বৃহৎ হল আৰু দুটা বেলেগ কোঠা আছিল। প্ৰথম দিনৰ বিশেষ অতিথি আছিল এলান ছিম( Alan Sim )। এলান ছিম দীৰ্ঘদিনৰ উত্তৰ কানাডাৰ বাসিন্দা আৰু ইংৰাজী ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ সুপৰিচিত প্ৰশাসক। তেওঁক কেম্ব্ৰিজ বেৱেডাৰ বুলিও জনা যায়। তেওঁ নুনাভুটৰ 'কেম্ব্ৰিজ বে' সম্প্ৰদায়ৰ এজন ব্যক্তি। তেওঁ উত্তৰ কানাডাৰ নুনাভুত নামৰ ৰাজ্য, য'ত প্ৰায় বছৰৰ ছয় মাহেই বৰফে আগুৰি থাকে তাৰপৰা কিদৰে ৱিকিপিডিয়াৰ লগত জড়িত হ'ল ইয়াক ক'লে। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে এই অঞ্চলৰ পৰা ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা কৰা লোক অতি বিৰল। দ্বিতীয় দিনৰ বিশেষ অতিথি আছিল, ডালহাউজি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তথ্য বিজ্ঞান বিভাগৰ সহকাৰী অধ্যাপিকা ড° ষ্টেচি এলিছন-কেচিন। তেখেতে মাটি, ভাষা আৰু জ্ঞানেৰে ৱিকিপিডিয়াক কেনেকৈ গঢ় দিয়ে তাৰ ওপৰত মূল ভাষণ প্ৰদান কৰে। ড° ষ্টেচি এলিছন-কেচিনে দৰ্শকৰ সন্মুখত এটা প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল: "মাটি আৰু ভাষাই কেনেকৈ আমাক গঢ় দিছে?" সকলোৱেই বিভিন্ন ধৰনে ইয়াৰ উত্তৰ দিছিল। ইয়াৰ পাছত তেখেতৰ প্ৰশ্ন আছিল, "ৱিকি সম্পাদক হিচাপে আমাৰ জ্ঞানৰ ওপৰত কি ধাৰণা আছে"। তেখেতে আঙুলিয়াই দিছিল যে ৱিকিপিডিয়াৰ ল'গটোৰ গ্ল'বটোত থকা, হেৰাই যোৱা টুকুৰা কেইটাই জ্ঞানক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে আৰু এই জ্ঞান আমিয়েই ভৰাই সম্পূৰ্ণ কৰি আছোঁ। jhg5zdheuu140vp50n2292ql4j4mfqn 649118 649115 2026-11-02T10:22:15Z গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে 27547 /* */ 649118 wikitext text/x-wiki [[File:Geetasree Gogoi Apte is presenting at Wikiconference North America 2026.jpg|thumb|কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত হোৱা ৱিকি কনফাৰেন্স নৰ্থ আমেৰিকা ২০২৬ ত গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্টেয়ে অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্প সমূহৰ বিষয়ে বিশদ বিৱৰণ দিছে। ]] উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন আৰু মোৰ অভিজ্ঞতা এই বছৰৰ ছেপ্তেম্বৰ মাহৰ ২৪,২৫,২৬ আৰু ২৭ তাৰিখে উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন অনুষ্ঠিত হৈছিল কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত।‌ এই অধিৱেশনত ভাগ ল'বৰ বাবে মই ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা বৃত্তি লাভ কৰি আমন্ত্ৰণ পাইছিলোঁ। যোৱা বছৰ নিউয়ৰ্ক চহৰত হোৱা ৱিকি অধিবেশনত ভাগ লোৱাৰ পাছত এটা কথায়েই মনত বৰকৈ খু-দুৱাই আছিল যে এনে অধিবেশনত কিদৰে এদিন অসমীয়া ভাষাৰ ৱিকিৰ বিষয়ে সকলোকে জনাব পাৰোঁ। এনে অধিবেশনলৈ কানাডা, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, মেক্সিকোৰ লগতে আফ্ৰিকাৰ আৰু ইউৰোপৰ কেইবাখনো দেশৰ পৰা মানুহ অহা দেখিলোঁ। গতিকে তেওঁলোকৰ আগত হিন্দী, পাঞ্জাবীৰ বাহিৰেও যে আন ভাৰতীয় ভাষাৰ ৱিকি আছে তাকে বৰ্ণনা কৰিবলৈ এবছৰ ৰৈ এই অধিৱেশনত অৱশেষত দৰ্শকৰ আগত অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্পসমূহৰ বিষয়ে এটা প্ৰেজেণ্টেছন দি মনৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিলোঁ। [[File:WikiConference North America 2026 group photo.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা ২০২৬ গ্ৰুপ ফটো]] প্ৰথম দিনা আমাক চহৰৰ বিশেষ স্থানসমূহ চোৱাৰ সুযোগ দিয়ে । এই বিশেষ স্থানসমূহ মই আগেয়েই বাচি লৈছিলোঁ। এটা সৰু সৰু গ্ৰুপ হৈ প্ৰথমে আমি এটা আৰ্ট গেলেৰীলৈ গলোঁ।ইয়াৰ পাছত ইয়াৰ এলবাৰ্টাৰ বিধানসভা(এলবাৰ্টাৰ লেজিষ্লেটাৰ বিল্ডিং)ৰ ভৱনটো চাবলৈ গ'লোঁ। [[File:Geetasree Gogoi Apte at WikiConference North America, Sept 24, 2026, Edmonton, Alberta.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা, ২৪-২৭ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৬, এডমন্টন, আলবাৰ্টা ,গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে]] সেইদিনা গধূলি এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা হলত আমি সকলোৱেই লগ হৈ চাই চিনাকিৰ লগতে গধূলিৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিলোঁ। পিচদিনাৰ ৰাতিপুৱা ৮ বজাৰ পৰা সকলোবোৰ অনুষ্ঠান আৰম্ভ হয়। এই অধিৱেশন হৈছিল এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চৌহদত। ইয়াৰে এটা বৃহৎ হল আৰু দুটা বেলেগ কোঠা আছিল। প্ৰথম দিনৰ বিশেষ অতিথি আছিল এলান ছিম( Alan Sim )। এলান ছিম দীৰ্ঘদিনৰ উত্তৰ কানাডাৰ বাসিন্দা আৰু ইংৰাজী ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ সুপৰিচিত প্ৰশাসক। তেওঁক কেম্ব্ৰিজ বেৱেডাৰ বুলিও জনা যায়। তেওঁ নুনাভুটৰ 'কেম্ব্ৰিজ বে' সম্প্ৰদায়ৰ এজন ব্যক্তি। তেওঁ উত্তৰ কানাডাৰ নুনাভুত নামৰ ৰাজ্য, য'ত প্ৰায় বছৰৰ ছয় মাহেই বৰফে আগুৰি থাকে তাৰপৰা কিদৰে ৱিকিপিডিয়াৰ লগত জড়িত হ'ল ইয়াক ক'লে। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে এই অঞ্চলৰ পৰা ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা কৰা লোক অতি বিৰল। দ্বিতীয় দিনৰ বিশেষ অতিথি আছিল, ডালহাউজি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তথ্য বিজ্ঞান বিভাগৰ সহকাৰী অধ্যাপিকা ড° ষ্টেচি এলিছন-কেচিন। তেখেতে মাটি, ভাষা আৰু জ্ঞানেৰে ৱিকিপিডিয়াক কেনেকৈ গঢ় দিয়ে তাৰ ওপৰত মূল ভাষণ প্ৰদান কৰে। ড° ষ্টেচি এলিছন-কেচিনে দৰ্শকৰ সন্মুখত এটা প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল: "মাটি আৰু ভাষাই কেনেকৈ আমাক গঢ় দিছে?" সকলোৱেই বিভিন্ন ধৰনে ইয়াৰ উত্তৰ দিছিল। ইয়াৰ পাছত তেখেতৰ প্ৰশ্ন আছিল, "ৱিকি সম্পাদক হিচাপে আমাৰ জ্ঞানৰ ওপৰত কি ধাৰণা আছে"। তেখেতে আঙুলিয়াই দিছিল যে ৱিকিপিডিয়াৰ ল'গটোৰ গ্ল'বটোত থকা, হেৰাই যোৱা টুকুৰা কেইটাই জ্ঞানক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে আৰু এই জ্ঞান আমিয়েই ভৰাই সম্পূৰ্ণ কৰি আছোঁ। একে সময়তে প্ৰতিটো কোঠাতে বিভিন্ন আলোচনা আৰু বক্তৃতা হৈ থকাৰ বাবে কিছুমান আলোচনাত ভাগ ল'ব পৰা নাছিলোঁ। কিন্তু ইয়াৰ মাজতে মোৰ বাবে আকৰ্ষণীয় বক্তৃতাসমূহত ভাগ লৈছিলোঁ। STEM সম্বন্ধীয় কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়ৰ ওপৰত আলোচনা হৈছিল। টৰ'ণ্ট ৱিকি ক্লাবৰ ফালৰ পৰা কিদৰে নতুন ক্লাব খুলিবলৈ গ্ৰাণ্ট আবেদন কৰিব পাৰে ইয়াৰ বিষয়ে কয়। আৰু, অৱশ্যেই, বহুতো বক্তৃতা আছে যিবোৰত মই কেৱল ছুটিৰ দিনত উপস্থিত থাকিবলৈ সময় নাপালোঁ। সেইবোৰৰ ভিতৰত মুখ্য আছিল একাধিক দিন ধৰি অনুষ্ঠিত হোৱা আনকনফাৰেন্স আৰু ইয়াত কেইবা ডজন সম্পাদকৰ আকস্মিক আলোচনা আছিল। ইয়াৰ উপৰিও ইন্টাৰপ্ৰিফাইৰ দ্বাৰা চালিত লাইভ অনুবাদৰ সৈতে বিদেশী ভাষাৰ আলোচনাৰ ধাৰাবাহিকতা, ইউএক্স ডিজাইন আৰু টেক ডেভেলপমেণ্টৰ ওপৰত একাধিক কৰ্মশালা, আৰু কানাডাৰ এছটিইএমৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি গোটেই দিনটোৰ সম্পাদনা-এ-থন অনুষ্ঠিত হয়। 6v9u29220e42k7z6uv0tg99mniczsh5 649121 649118 2026-11-02T10:44:34Z গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে 27547 /* */ 649121 wikitext text/x-wiki [[File:Geetasree Gogoi Apte is presenting at Wikiconference North America 2026.jpg|thumb|কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত হোৱা ৱিকি কনফাৰেন্স নৰ্থ আমেৰিকা ২০২৬ ত গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্টেয়ে অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্প সমূহৰ বিষয়ে বিশদ বিৱৰণ দিছে। ]] উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন আৰু মোৰ অভিজ্ঞতা এই বছৰৰ ছেপ্তেম্বৰ মাহৰ ২৪,২৫,২৬ আৰু ২৭ তাৰিখে উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন অনুষ্ঠিত হৈছিল কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত।‌ এই অধিৱেশনত ভাগ ল'বৰ বাবে মই ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা বৃত্তি লাভ কৰি আমন্ত্ৰণ পাইছিলোঁ। যোৱা বছৰ নিউয়ৰ্ক চহৰত হোৱা ৱিকি অধিবেশনত ভাগ লোৱাৰ পাছত এটা কথায়েই মনত বৰকৈ খু-দুৱাই আছিল যে এনে অধিবেশনত কিদৰে এদিন অসমীয়া ভাষাৰ ৱিকিৰ বিষয়ে সকলোকে জনাব পাৰোঁ। এনে অধিবেশনলৈ কানাডা, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, মেক্সিকোৰ লগতে আফ্ৰিকাৰ আৰু ইউৰোপৰ কেইবাখনো দেশৰ পৰা মানুহ অহা দেখিলোঁ। গতিকে তেওঁলোকৰ আগত হিন্দী, পাঞ্জাবীৰ বাহিৰেও যে আন ভাৰতীয় ভাষাৰ ৱিকি আছে তাকে বৰ্ণনা কৰিবলৈ এবছৰ ৰৈ এই অধিৱেশনত অৱশেষত দৰ্শকৰ আগত অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্পসমূহৰ বিষয়ে এটা প্ৰেজেণ্টেছন দি মনৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিলোঁ। [[File:WikiConference North America 2026 group photo.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা ২০২৬ গ্ৰুপ ফটো]] প্ৰথম দিনা আমাক চহৰৰ বিশেষ স্থানসমূহ চোৱাৰ সুযোগ দিয়ে । এই বিশেষ স্থানসমূহ মই আগেয়েই বাচি লৈছিলোঁ। এটা সৰু সৰু গ্ৰুপ হৈ প্ৰথমে আমি এটা আৰ্ট গেলেৰীলৈ গলোঁ।ইয়াৰ পাছত ইয়াৰ এলবাৰ্টাৰ বিধানসভা(এলবাৰ্টাৰ লেজিষ্লেটাৰ বিল্ডিং)ৰ ভৱনটো চাবলৈ গ'লোঁ। [[File:Geetasree Gogoi Apte at WikiConference North America, Sept 24, 2026, Edmonton, Alberta.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা, ২৪-২৭ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৬, এডমন্টন, আলবাৰ্টা ,গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে]] সেইদিনা গধূলি এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা হলত আমি সকলোৱেই লগ হৈ চাই চিনাকিৰ লগতে গধূলিৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিলোঁ। পিচদিনাৰ ৰাতিপুৱা ৮ বজাৰ পৰা সকলোবোৰ অনুষ্ঠান আৰম্ভ হয়। এই অধিৱেশন হৈছিল এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চৌহদত। ইয়াৰে এটা বৃহৎ হল আৰু দুটা বেলেগ কোঠা আছিল। প্ৰথম দিনৰ বিশেষ অতিথি আছিল এলান ছিম( Alan Sim )। এলান ছিম দীৰ্ঘদিনৰ উত্তৰ কানাডাৰ বাসিন্দা আৰু ইংৰাজী ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ সুপৰিচিত প্ৰশাসক। তেওঁক কেম্ব্ৰিজ বেৱেডাৰ বুলিও জনা যায়। তেওঁ নুনাভুটৰ 'কেম্ব্ৰিজ বে' সম্প্ৰদায়ৰ এজন ব্যক্তি। তেওঁ উত্তৰ কানাডাৰ নুনাভুত নামৰ ৰাজ্য, য'ত প্ৰায় বছৰৰ ছয় মাহেই বৰফে আগুৰি থাকে তাৰপৰা কিদৰে ৱিকিপিডিয়াৰ লগত জড়িত হ'ল ইয়াক ক'লে। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে এই অঞ্চলৰ পৰা ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা কৰা লোক অতি বিৰল। দ্বিতীয় দিনৰ বিশেষ অতিথি আছিল, ডালহাউজি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তথ্য বিজ্ঞান বিভাগৰ সহকাৰী অধ্যাপিকা ড° ষ্টেচি এলিছন-কেচিন। তেখেতে মাটি, ভাষা আৰু জ্ঞানেৰে ৱিকিপিডিয়াক কেনেকৈ গঢ় দিয়ে তাৰ ওপৰত মূল ভাষণ প্ৰদান কৰে। ড° ষ্টেচি এলিছন-কেচিনে দৰ্শকৰ সন্মুখত এটা প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল: "মাটি আৰু ভাষাই কেনেকৈ আমাক গঢ় দিছে?" সকলোৱেই বিভিন্ন ধৰনে ইয়াৰ উত্তৰ দিছিল। ইয়াৰ পাছত তেখেতৰ প্ৰশ্ন আছিল, "ৱিকি সম্পাদক হিচাপে আমাৰ জ্ঞানৰ ওপৰত কি ধাৰণা আছে"। তেখেতে আঙুলিয়াই দিছিল যে ৱিকিপিডিয়াৰ ল'গটোৰ গ্ল'বটোত থকা, হেৰাই যোৱা টুকুৰা কেইটাই জ্ঞানক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে আৰু এই জ্ঞান আমিয়েই ভৰাই সম্পূৰ্ণ কৰি আছোঁ। একে সময়তে প্ৰতিটো কোঠাতে বিভিন্ন আলোচনা আৰু বক্তৃতা হৈ থকাৰ বাবে কিছুমান আলোচনাত ভাগ ল'ব পৰা নাছিলোঁ। কিন্তু ইয়াৰ মাজতে মোৰ বাবে আকৰ্ষণীয় বক্তৃতাসমূহত ভাগ লৈছিলোঁ। STEM সম্বন্ধীয় কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়ৰ ওপৰত আলোচনা হৈছিল। টৰ'ণ্ট ৱিকি ক্লাবৰ ফালৰ পৰা কিদৰে নতুন ক্লাব খুলিবলৈ গ্ৰাণ্ট আবেদন কৰিব পাৰে ইয়াৰ বিষয়ে জনায়। কানাডাৰ টৰ'ণ্ট ৱিকি ক্লাব অত্যন্ত সক্ৰিয়। তেওঁলোকে ৱিকি কনফাৰেন্সৰ দিন কেইটাত এটা সম্পাদনা-এ-থনৰো আয়োজন কৰিছিল। এই সম্পাদনাত ৭৫% মানুহেই ভাগ লৈছিল। সকলোৰে প্ৰিয় এটা নতুন অনুষ্ঠান আছিল আনকনফাৰেন্স। এইটো হৈছে যিকোনো সম্পাদকৰ আকস্মিক আলোচনা। আনকনফাৰেন্সৰ এই অনুষ্ঠানত ভাষণ দিবলৈ নিজৰ নামতো ঠাইতে দি দুই মিনিটৰ বাবে ব্যক্তব্য দিব পাৰি। এক ডজনৰো অধিক লোকে ইয়াত ভাগ লোৱা দেখিলোঁ। ইয়াৰ উপৰিও ইন্টাৰপ্ৰিফাইৰ দ্বাৰা চালিত লাইভ অনুবাদৰ সৈতে বিদেশী ভাষাৰ আলোচনাৰ ধাৰাবাহিকতা, ইউএক্স ডিজাইন আৰু টেক ডেভেলপমেণ্টৰ ওপৰত কেইবাখনো কৰ্মশালা অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াত ভাগ লোৱা মেক্সিকোৰ এজন আঠ বছৰীয়া ল'ৰাকো লগ পালোঁ। তেওঁ কান্ধত এটা কেমেৰা লৈ ঘূৰি ফুৰিছিল। তেওঁ ৱিকি কমন্সত ফটো আপলোড কৰে সেইবাবে হেনো ভাগ ল'ব পাৰিলে। এই অধিৱেশন মোৰ বাবে এটা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ অধিবেশন আছিল। op204gl25ypxkhta7u2kzcl9y7pwqe9 649122 649121 2026-11-02T10:45:15Z গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে 27547 /* */ 649122 wikitext text/x-wiki [[File:Geetasree Gogoi Apte is presenting at Wikiconference North America 2026.jpg|thumb|কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত হোৱা ৱিকি কনফাৰেন্স নৰ্থ আমেৰিকা ২০২৬ ত গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্টেয়ে অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্প সমূহৰ বিষয়ে বিশদ বিৱৰণ দিছে। ]] উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন আৰু মোৰ অভিজ্ঞতা এই বছৰৰ ছেপ্তেম্বৰ মাহৰ ২৪,২৫,২৬ আৰু ২৭ তাৰিখে উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন অনুষ্ঠিত হৈছিল কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত।‌ এই অধিৱেশনত ভাগ ল'বৰ বাবে মই ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা বৃত্তি লাভ কৰি আমন্ত্ৰণ পাইছিলোঁ। যোৱা বছৰ নিউয়ৰ্ক চহৰত হোৱা ৱিকি অধিবেশনত ভাগ লোৱাৰ পাছত এটা কথায়েই মনত বৰকৈ খু-দুৱাই আছিল যে এনে অধিবেশনত কিদৰে এদিন অসমীয়া ভাষাৰ ৱিকিৰ বিষয়ে সকলোকে জনাব পাৰোঁ। এনে অধিবেশনলৈ কানাডা, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, মেক্সিকোৰ লগতে আফ্ৰিকাৰ আৰু ইউৰোপৰ কেইবাখনো দেশৰ পৰা মানুহ অহা দেখিলোঁ। গতিকে তেওঁলোকৰ আগত হিন্দী, পাঞ্জাবীৰ বাহিৰেও যে আন ভাৰতীয় ভাষাৰ ৱিকি আছে তাকে বৰ্ণনা কৰিবলৈ এবছৰ ৰৈ এই অধিৱেশনত অৱশেষত দৰ্শকৰ আগত অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্পসমূহৰ বিষয়ে এটা প্ৰেজেণ্টেছন দি মনৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিলোঁ। [[File:WikiConference North America 2026 group photo.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা ২০২৬ গ্ৰুপ ফটো]] প্ৰথম দিনা আমাক চহৰৰ বিশেষ স্থানসমূহ চোৱাৰ সুযোগ দিয়ে । এই বিশেষ স্থানসমূহ মই আগেয়েই বাচি লৈছিলোঁ। এটা সৰু সৰু গ্ৰুপ হৈ প্ৰথমে আমি এটা আৰ্ট গেলেৰীলৈ গলোঁ।ইয়াৰ পাছত ইয়াৰ এলবাৰ্টাৰ বিধানসভা(এলবাৰ্টাৰ লেজিষ্লেটাৰ বিল্ডিং)ৰ ভৱনটো চাবলৈ গ'লোঁ। [[File:Geetasree Gogoi Apte at WikiConference North America, Sept 24, 2026, Edmonton, Alberta.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা, ২৪-২৭ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৬, এডমন্টন, আলবাৰ্টা ,গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে]] সেইদিনা গধূলি এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা হলত আমি সকলোৱেই লগ হৈ চাই চিনাকিৰ লগতে গধূলিৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিলোঁ। পিচদিনাৰ ৰাতিপুৱা ৮ বজাৰ পৰা সকলোবোৰ অনুষ্ঠান আৰম্ভ হয়। এই অধিৱেশন হৈছিল এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চৌহদত। ইয়াৰে এটা বৃহৎ হল আৰু দুটা বেলেগ কোঠা আছিল। প্ৰথম দিনৰ বিশেষ অতিথি আছিল এলান ছিম( Alan Sim )। এলান ছিম দীৰ্ঘদিনৰ উত্তৰ কানাডাৰ বাসিন্দা আৰু ইংৰাজী ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ সুপৰিচিত প্ৰশাসক। তেওঁক কেম্ব্ৰিজ বেৱেডাৰ বুলিও জনা যায়। তেওঁ নুনাভুটৰ 'কেম্ব্ৰিজ বে' সম্প্ৰদায়ৰ এজন ব্যক্তি। তেওঁ উত্তৰ কানাডাৰ নুনাভুত নামৰ ৰাজ্য, য'ত প্ৰায় বছৰৰ ছয় মাহেই বৰফে আগুৰি থাকে তাৰপৰা কিদৰে ৱিকিপিডিয়াৰ লগত জড়িত হ'ল ইয়াক ক'লে। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে এই অঞ্চলৰ পৰা ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা কৰা লোক অতি বিৰল। দ্বিতীয় দিনৰ বিশেষ অতিথি আছিল, ডালহাউজি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তথ্য বিজ্ঞান বিভাগৰ সহকাৰী অধ্যাপিকা ড° ষ্টেচি এলিছন-কেচিন। তেখেতে মাটি, ভাষা আৰু জ্ঞানেৰে ৱিকিপিডিয়াক কেনেকৈ গঢ় দিয়ে তাৰ ওপৰত মূল ভাষণ প্ৰদান কৰে। ড° ষ্টেচি এলিছন-কেচিনে দৰ্শকৰ সন্মুখত এটা প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল: "মাটি আৰু ভাষাই কেনেকৈ আমাক গঢ় দিছে?" সকলোৱেই বিভিন্ন ধৰনে ইয়াৰ উত্তৰ দিছিল। ইয়াৰ পাছত তেখেতৰ প্ৰশ্ন আছিল, "ৱিকি সম্পাদক হিচাপে আমাৰ জ্ঞানৰ ওপৰত কি ধাৰণা আছে"। তেখেতে আঙুলিয়াই দিছিল যে ৱিকিপিডিয়াৰ ল'গটোৰ গ্ল'বটোত থকা, হেৰাই যোৱা টুকুৰা কেইটাই জ্ঞানক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে আৰু এই জ্ঞান আমিয়েই ভৰাই সম্পূৰ্ণ কৰি আছোঁ। একে সময়তে প্ৰতিটো কোঠাতে বিভিন্ন আলোচনা আৰু বক্তৃতা হৈ থকাৰ বাবে কিছুমান আলোচনাত ভাগ ল'ব পৰা নাছিলোঁ। কিন্তু ইয়াৰ মাজতে মোৰ বাবে আকৰ্ষণীয় বক্তৃতাসমূহত ভাগ লৈছিলোঁ। STEM সম্বন্ধীয় কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়ৰ ওপৰত আলোচনা হৈছিল। টৰ'ণ্ট ৱিকি ক্লাবৰ ফালৰ পৰা কিদৰে নতুন ক্লাব খুলিবলৈ গ্ৰাণ্ট আবেদন কৰিব পাৰে ইয়াৰ বিষয়ে জনায়। কানাডাৰ টৰ'ণ্ট ৱিকি ক্লাব অত্যন্ত সক্ৰিয়। তেওঁলোকে ৱিকি কনফাৰেন্সৰ দিন কেইটাত এটা সম্পাদনা-এ-থনৰো আয়োজন কৰিছিল। এই সম্পাদনাত ৭৫% মানুহেই ভাগ লৈছিল। সকলোৰে প্ৰিয় এটা নতুন অনুষ্ঠান আছিল আনকনফাৰেন্স। এইটো হৈছে যিকোনো সম্পাদকৰ আকস্মিক আলোচনা। আনকনফাৰেন্সৰ এই অনুষ্ঠানত ভাষণ দিবলৈ নিজৰ নামতো ঠাইতে দি দুই মিনিটৰ বাবে ব্যক্তব্য দিব পাৰি। এক ডজনৰো অধিক লোকে ইয়াত ভাগ লোৱা দেখিলোঁ। ইয়াৰ উপৰিও ইন্টাৰপ্ৰিফাইৰ দ্বাৰা চালিত লাইভ অনুবাদৰ সৈতে বিদেশী ভাষাৰ আলোচনাৰ ধাৰাবাহিকতা, ইউএক্স ডিজাইন আৰু টেক ডেভেলপমেণ্টৰ ওপৰত কেইবাখনো কৰ্মশালা অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াত ভাগ লোৱা মেক্সিকোৰ এজন আঠ বছৰীয়া ল'ৰাকো লগ পালোঁ। তেওঁ কান্ধত এটা কেমেৰা লৈ ঘূৰি ফুৰিছিল। তেওঁ ৱিকি কমন্সত ফটো আপলোড কৰে সেইবাবে হেনো ভাগ ল'ব পাৰিলে। এই অধিৱেশন মোৰ বাবে এটা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ অধিবেশন আছিল। 634tqez9hyxbufvssnyuzrmllb384ch 649124 649122 2026-11-02T10:47:02Z গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে 27547 /* */ 649124 wikitext text/x-wiki [[File:Geetasree Gogoi Apte is presenting at Wikiconference North America 2026.jpg|thumb|কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত হোৱা ৱিকি কনফাৰেন্স নৰ্থ আমেৰিকা ২০২৬ ত গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্টেয়ে অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্প সমূহৰ বিষয়ে বিশদ বিৱৰণ দিছে। ]] উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন আৰু মোৰ অভিজ্ঞতা এই বছৰৰ ছেপ্তেম্বৰ মাহৰ ২৪,২৫,২৬ আৰু ২৭ তাৰিখে উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন অনুষ্ঠিত হৈছিল কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত।‌ এই অধিৱেশনত ভাগ ল'বৰ বাবে মই ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা বৃত্তি লাভ কৰি আমন্ত্ৰণ পাইছিলোঁ। যোৱা বছৰ নিউয়ৰ্ক চহৰত হোৱা ৱিকি অধিবেশনত ভাগ লোৱাৰ পাছত এটা কথায়েই মনত বৰকৈ খু-দুৱাই আছিল যে এনে অধিবেশনত কিদৰে এদিন অসমীয়া ভাষাৰ ৱিকিৰ বিষয়ে সকলোকে জনাব পাৰোঁ। এনে অধিবেশনলৈ কানাডা, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, মেক্সিকোৰ লগতে আফ্ৰিকাৰ আৰু ইউৰোপৰ কেইবাখনো দেশৰ পৰা মানুহ অহা দেখিলোঁ। গতিকে তেওঁলোকৰ আগত হিন্দী, পাঞ্জাবীৰ বাহিৰেও যে আন ভাৰতীয় ভাষাৰ ৱিকি আছে তাকে বৰ্ণনা কৰিবলৈ এবছৰ ৰৈ এই অধিৱেশনত অৱশেষত দৰ্শকৰ আগত অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্পসমূহৰ বিষয়ে এটা প্ৰেজেণ্টেছন দি মনৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিলোঁ। [[File:WikiConference North America 2026 group photo.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা ২০২৬ গ্ৰুপ ফটো]] প্ৰথম দিনা আমাক চহৰৰ বিশেষ স্থানসমূহ চোৱাৰ সুযোগ দিয়ে । এই বিশেষ স্থানসমূহ মই আগেয়েই বাচি লৈছিলোঁ। এটা সৰু সৰু গ্ৰুপ হৈ প্ৰথমে আমি এটা আৰ্ট গেলেৰীলৈ গলোঁ।ইয়াৰ পাছত ইয়াৰ এলবাৰ্টাৰ বিধানসভা(এলবাৰ্টাৰ লেজিষ্লেটাৰ বিল্ডিং)ৰ ভৱনটো চাবলৈ গ'লোঁ। [[File:Geetasree Gogoi Apte at WikiConference North America, Sept 24, 2026, Edmonton, Alberta.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা, ২৪-২৭ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৬, এডমন্টন, আলবাৰ্টা ,গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে]] সেইদিনা গধূলি এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা হলত আমি সকলোৱেই লগ হৈ চাই চিনাকিৰ লগতে গধূলিৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিলোঁ। পিচদিনাৰ ৰাতিপুৱা ৮ বজাৰ পৰা সকলোবোৰ অনুষ্ঠান আৰম্ভ হয়। এই অধিৱেশন হৈছিল এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চৌহদত। ইয়াৰে এটা বৃহৎ হল আৰু দুটা বেলেগ কোঠা আছিল। প্ৰথম দিনৰ বিশেষ অতিথি আছিল এলান ছিম( Alan Sim )। এলান ছিম দীৰ্ঘদিনৰ উত্তৰ কানাডাৰ বাসিন্দা আৰু ইংৰাজী ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ সুপৰিচিত প্ৰশাসক। তেওঁক কেম্ব্ৰিজ বেৱেডাৰ বুলিও জনা যায়। তেওঁ নুনাভুটৰ 'কেম্ব্ৰিজ বে' সম্প্ৰদায়ৰ এজন ব্যক্তি। তেওঁ উত্তৰ কানাডাৰ নুনাভুত নামৰ ৰাজ্য, য'ত প্ৰায় বছৰৰ ছয় মাহেই বৰফে আগুৰি থাকে তাৰপৰা কিদৰে ৱিকিপিডিয়াৰ লগত জড়িত হ'ল ইয়াক ক'লে। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে এই অঞ্চলৰ পৰা ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা কৰা লোক অতি বিৰল। দ্বিতীয় দিনৰ বিশেষ অতিথি আছিল, ডালহাউজি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তথ্য বিজ্ঞান বিভাগৰ সহকাৰী অধ্যাপিকা ড° ষ্টেচি এলিছন-কেচিন। তেখেতে মাটি, ভাষা আৰু জ্ঞানেৰে ৱিকিপিডিয়াক কেনেকৈ গঢ় দিয়ে তাৰ ওপৰত মূল ভাষণ প্ৰদান কৰে। ড° ষ্টেচি এলিছন-কেচিনে দৰ্শকৰ সন্মুখত এটা প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল: "মাটি আৰু ভাষাই কেনেকৈ আমাক গঢ় দিছে?" সকলোৱেই বিভিন্ন ধৰনে ইয়াৰ উত্তৰ দিছিল। ইয়াৰ পাছত তেখেতৰ প্ৰশ্ন আছিল, "ৱিকি সম্পাদক হিচাপে আমাৰ জ্ঞানৰ ওপৰত কি ধাৰণা আছে"। তেখেতে আঙুলিয়াই দিছিল যে ৱিকিপিডিয়াৰ ল'গটোৰ গ্ল'বটোত থকা, হেৰাই যোৱা টুকুৰা কেইটাই জ্ঞানক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে আৰু এই জ্ঞান আমিয়েই ভৰাই সম্পূৰ্ণ কৰি আছোঁ। একে সময়তে প্ৰতিটো কোঠাতে বিভিন্ন আলোচনা আৰু বক্তৃতা হৈ থকাৰ বাবে কিছুমান আলোচনাত ভাগ ল'ব পৰা নাছিলোঁ। কিন্তু ইয়াৰ মাজতে মোৰ বাবে আকৰ্ষণীয় বক্তৃতাসমূহত ভাগ লৈছিলোঁ। STEM সম্বন্ধীয় কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়ৰ ওপৰত আলোচনা হৈছিল। টৰ'ণ্ট ৱিকি ক্লাবৰ ফালৰ পৰা কিদৰে নতুন ক্লাব খুলিবলৈ গ্ৰাণ্ট আবেদন কৰিব পাৰে ইয়াৰ বিষয়ে জনায়। কানাডাৰ টৰ'ণ্ট ৱিকি ক্লাব অত্যন্ত সক্ৰিয়। তেওঁলোকে ৱিকি কনফাৰেন্সৰ দিন কেইটাত এটা সম্পাদনা-এ-থনৰো আয়োজন কৰিছিল। এই সম্পাদনাত ৭৫% মানুহেই ভাগ লৈছিল। সকলোৰে প্ৰিয় এটা নতুন অনুষ্ঠান আছিল আনকনফাৰেন্স। এইটো হৈছে যিকোনো সম্পাদকৰ আকস্মিক আলোচনা। আনকনফাৰেন্সৰ এই অনুষ্ঠানত ভাষণ দিবলৈ নিজৰ নামতো ঠাইতে দি দুই মিনিটৰ বাবে ব্যক্তব্য দিব পাৰি। এক ডজনৰো অধিক লোকে ইয়াত ভাগ লোৱা দেখিলোঁ। ইয়াৰ উপৰিও ইন্টাৰপ্ৰিফাইৰ দ্বাৰা চালিত লাইভ অনুবাদৰ সৈতে বিদেশী ভাষাৰ আলোচনাৰ ধাৰাবাহিকতা, ইউএক্স ডিজাইন আৰু টেক ডেভেলপমেণ্টৰ ওপৰত কেইবাখনো কৰ্মশালা অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াত ভাগ লোৱা মেক্সিকোৰ এজন আঠ বছৰীয়া ল'ৰাকো লগ পালোঁ। তেওঁ কান্ধত এটা কেমেৰা লৈ ঘূৰি ফুৰিছিল। তেওঁ ৱিকি কমন্সত ফটো আপলোড কৰে সেইবাবে হেনো ভাগ ল'ব পাৰিলে। এই অধিৱেশন মোৰ বাবে এখন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু মনত ৰাখিব লগীয়া অধিবেশন আছিল। lyxohwd8lw3f240hdt9k62rkpsr1fxp 649126 649124 2026-11-02T10:57:24Z গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে 27547 /* */ 649126 wikitext text/x-wiki [[File:Geetasree Gogoi Apte is presenting at Wikiconference North America 2026.jpg|thumb|কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত হোৱা ৱিকি কনফাৰেন্স নৰ্থ আমেৰিকা ২০২৬ ত গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্টেয়ে অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্প সমূহৰ বিষয়ে বিশদ বিৱৰণ দিছে। ]] উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন আৰু মোৰ অভিজ্ঞতা এই বছৰৰ ছেপ্তেম্বৰ মাহৰ ২৪,২৫,২৬ আৰু ২৭ তাৰিখে উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন অনুষ্ঠিত হৈছিল কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত।‌ এই অধিৱেশনত ভাগ ল'বৰ বাবে মই ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা বৃত্তি লাভ কৰি আমন্ত্ৰণ পাইছিলোঁ। যোৱা বছৰ নিউয়ৰ্ক চহৰত হোৱা ৱিকি অধিবেশনত ভাগ লোৱাৰ পাছত এটা কথায়েই মনত বৰকৈ খু-দুৱাই আছিল যে এনে অধিবেশনত কিদৰে এদিন অসমীয়া ভাষাৰ ৱিকিৰ বিষয়ে সকলোকে জনাব পাৰোঁ। এনে অধিবেশনলৈ কানাডা, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, মেক্সিকোৰ লগতে আফ্ৰিকাৰ আৰু ইউৰোপৰ কেইবাখনো দেশৰ পৰা মানুহ অহা দেখিলোঁ। গতিকে তেওঁলোকৰ আগত হিন্দী, পাঞ্জাবীৰ বাহিৰেও যে আন ভাৰতীয় ভাষাৰ ৱিকি আছে তাকে বৰ্ণনা কৰিবলৈ এবছৰ ৰৈ এই অধিৱেশনত অৱশেষত দৰ্শকৰ আগত অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্পসমূহৰ বিষয়ে এটা প্ৰেজেণ্টেছন দি মনৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিলোঁ। [[File:WikiConference North America 2026 group photo.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা ২০২৬ গ্ৰুপ ফটো]] প্ৰথম দিনা আমাক চহৰৰ বিশেষ স্থানসমূহ চোৱাৰ সুযোগ দিয়ে । এই বিশেষ স্থানসমূহ মই আগেয়েই বাচি লৈছিলোঁ। এটা সৰু সৰু গ্ৰুপ হৈ প্ৰথমে আমি এটা আৰ্ট গেলেৰীলৈ গলোঁ।ইয়াৰ পাছত ইয়াৰ এলবাৰ্টাৰ বিধানসভা(এলবাৰ্টাৰ লেজিষ্লেটাৰ বিল্ডিং)ৰ ভৱনটো চাবলৈ গ'লোঁ। [[File:Geetasree Gogoi Apte at WikiConference North America, Sept 24, 2026, Edmonton, Alberta.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা, ২৪-২৭ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৬, এডমন্টন, আলবাৰ্টা ,গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে]] সেইদিনা গধূলি এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা হলত আমি সকলোৱেই লগ হৈ চাই চিনাকিৰ লগতে গধূলিৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিলোঁ। পিচদিনাৰ ৰাতিপুৱা ৮ বজাৰ পৰা সকলোবোৰ অনুষ্ঠান আৰম্ভ হয়। এই অধিৱেশন হৈছিল এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চৌহদত। ইয়াৰে এটা বৃহৎ হল আৰু দুটা বেলেগ কোঠা আছিল। প্ৰথম দিনৰ বিশেষ অতিথি আছিল এলান ছিম( Alan Sim )। এলান ছিম দীৰ্ঘদিনৰ উত্তৰ কানাডাৰ বাসিন্দা আৰু ইংৰাজী ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ সুপৰিচিত প্ৰশাসক। তেওঁক কেম্ব্ৰিজ বেৱেডাৰ বুলিও জনা যায়। তেওঁ নুনাভুটৰ 'কেম্ব্ৰিজ বে' সম্প্ৰদায়ৰ এজন ব্যক্তি। তেওঁ উত্তৰ কানাডাৰ নুনাভুত নামৰ ৰাজ্য, য'ত প্ৰায় বছৰৰ ছয় মাহেই বৰফে আগুৰি থাকে তাৰপৰা কিদৰে ৱিকিপিডিয়াৰ লগত জড়িত হ'ল ইয়াক ক'লে। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে এই অঞ্চলৰ পৰা ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা কৰা লোক অতি বিৰল। দ্বিতীয় দিনৰ বিশেষ অতিথি আছিল, ডালহাউজি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তথ্য বিজ্ঞান বিভাগৰ সহকাৰী অধ্যাপিকা ড° ষ্টেচি এলিছন-কেচিন। তেখেতে মাটি, ভাষা আৰু জ্ঞানেৰে ৱিকিপিডিয়াক কেনেকৈ গঢ় দিয়ে তাৰ ওপৰত মূল ভাষণ প্ৰদান কৰে। ড° ষ্টেচি এলিছন-কেচিনে দৰ্শকৰ সন্মুখত এটা প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল: "মাটি আৰু ভাষাই কেনেকৈ আমাক গঢ় দিছে?" সকলোৱেই বিভিন্ন ধৰনে ইয়াৰ উত্তৰ দিছিল। ইয়াৰ পাছত তেখেতৰ প্ৰশ্ন আছিল, "ৱিকি সম্পাদক হিচাপে আমাৰ জ্ঞানৰ ওপৰত কি ধাৰণা আছে"। তেখেতে আঙুলিয়াই দিছিল যে ৱিকিপিডিয়াৰ ল'গটোৰ গ্ল'বটোত থকা, হেৰাই যোৱা টুকুৰা কেইটাই জ্ঞানক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে আৰু এই জ্ঞান আমিয়েই ভৰাই সম্পূৰ্ণ কৰি আছোঁ। একে সময়তে প্ৰতিটো কোঠাতে বিভিন্ন আলোচনা আৰু বক্তৃতা হৈ থকাৰ বাবে কিছুমান আলোচনাত ভাগ ল'ব পৰা নাছিলোঁ। কিন্তু ইয়াৰ মাজতে মোৰ বাবে আকৰ্ষণীয় বক্তৃতাসমূহত ভাগ লৈছিলোঁ। STEM সম্বন্ধীয় কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়ৰ ওপৰত আলোচনা হৈছিল। টৰ'ণ্ট ৱিকি ক্লাবৰ ফালৰ পৰা কিদৰে নতুন ক্লাব খুলিবলৈ গ্ৰাণ্ট আবেদন কৰিব পাৰে ইয়াৰ বিষয়ে জনায়। কানাডাৰ টৰ'ণ্ট ৱিকি ক্লাব অত্যন্ত সক্ৰিয়। তেওঁলোকে ৱিকি কনফাৰেন্সৰ দিন কেইটাত এটা সম্পাদনা-এ-থনৰো আয়োজন কৰিছিল। এই সম্পাদনাত ৭৫% মানুহেই ভাগ লৈছিল। সকলোৰে প্ৰিয় এটা নতুন অনুষ্ঠান আছিল আনকনফাৰেন্স। এইটো হৈছে যিকোনো সম্পাদকৰ আকস্মিক আলোচনা। আনকনফাৰেন্সৰ এই অনুষ্ঠানত ভাষণ দিবলৈ নিজৰ নামতো ঠাইতে দি দুই মিনিটৰ বাবে ব্যক্তব্য দিব পাৰি। এক ডজনৰো অধিক লোকে ইয়াত ভাগ লোৱা দেখিলোঁ। ইয়াৰ উপৰিও ইন্টাৰপ্ৰিফাইৰ দ্বাৰা চালিত লাইভ অনুবাদৰ সৈতে বিদেশী ভাষাৰ আলোচনাৰ ধাৰাবাহিকতা, ইউএক্স ডিজাইন আৰু টেক ডেভেলপমেণ্টৰ ওপৰত কেইবাখনো কৰ্মশালা অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াত ভাগ লোৱা মেক্সিকোৰ এজন আঠ বছৰীয়া ল'ৰাকো লগ পালোঁ। তেওঁ কান্ধত এটা কেমেৰা লৈ ঘূৰি ফুৰিছিল। তেওঁ ৱিকি কমন্সত ফটো আপলোড কৰে সেইবাবে হেনো ভাগ ল'ব পাৰিলে। এই অধিৱেশন মোৰ বাবে এখন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু মনত ৰাখিব লগীয়া অধিবেশন আছিল। গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে কেলগেৰী, কানাডা ১ নৱেম্বৰ,২০২৬ 5oykdswlwr6469befnuxkaccnngddrg 649127 649126 2026-11-02T10:58:45Z গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে 27547 /* */ 649127 wikitext text/x-wiki [[File:Geetasree Gogoi Apte is presenting at Wikiconference North America 2026.jpg|thumb|কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত হোৱা ৱিকি কনফাৰেন্স নৰ্থ আমেৰিকা ২০২৬ ত গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্টেয়ে অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্প সমূহৰ বিষয়ে বিশদ বিৱৰণ দিছে। ]] উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন আৰু মোৰ অভিজ্ঞতা এই বছৰৰ ছেপ্তেম্বৰ মাহৰ ২৪,২৫,২৬ আৰু ২৭ তাৰিখে উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৱিকি অধিবেশন অনুষ্ঠিত হৈছিল কানাডাৰ এডমণ্টন চহৰত।‌ এই অধিৱেশনত ভাগ ল'বৰ বাবে মই ৱিকিমিডিয়াৰ পৰা বৃত্তি লাভ কৰি আমন্ত্ৰণ পাইছিলোঁ। যোৱা বছৰ নিউয়ৰ্ক চহৰত হোৱা ৱিকি অধিবেশনত ভাগ লোৱাৰ পাছত এটা কথায়েই মনত বৰকৈ খু-দুৱাই আছিল যে এনে অধিবেশনত কিদৰে এদিন অসমীয়া ভাষাৰ ৱিকিৰ বিষয়ে সকলোকে জনাব পাৰোঁ। এনে অধিবেশনলৈ কানাডা, আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ, মেক্সিকোৰ লগতে আফ্ৰিকাৰ আৰু ইউৰোপৰ কেইবাখনো দেশৰ পৰা মানুহ অহা দেখিলোঁ। গতিকে তেওঁলোকৰ আগত হিন্দী, পাঞ্জাবীৰ বাহিৰেও যে আন ভাৰতীয় ভাষাৰ ৱিকি আছে তাকে বৰ্ণনা কৰিবলৈ এবছৰ ৰৈ এই অধিৱেশনত অৱশেষত দৰ্শকৰ আগত অসমীয়া ৱিকিৰ প্ৰকল্পসমূহৰ বিষয়ে এটা প্ৰেজেণ্টেছন দি মনৰ ইচ্ছা পূৰণ কৰিলোঁ। [[File:WikiConference North America 2026 group photo.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা ২০২৬ গ্ৰুপ ফটো]] প্ৰথম দিনা আমাক চহৰৰ বিশেষ স্থানসমূহ চোৱাৰ সুযোগ দিয়ে । এই বিশেষ স্থানসমূহ মই আগেয়েই বাচি লৈছিলোঁ। এটা সৰু সৰু গ্ৰুপ হৈ প্ৰথমে আমি এটা আৰ্ট গেলেৰীলৈ গলোঁ।ইয়াৰ পাছত ইয়াৰ এলবাৰ্টাৰ বিধানসভা(এলবাৰ্টাৰ লেজিষ্লেটাৰ বিল্ডিং)ৰ ভৱনটো চাবলৈ গ'লোঁ। [[File:Geetasree Gogoi Apte at WikiConference North America, Sept 24, 2026, Edmonton, Alberta.jpg|thumb|ৱিকি কনফাৰেন্স উত্তৰ আমেৰিকা, ২৪-২৭ ছেপ্টেম্বৰ, ২০২৬, এডমন্টন, আলবাৰ্টা ,গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে]] সেইদিনা গধূলি এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা হলত আমি সকলোৱেই লগ হৈ চাই চিনাকিৰ লগতে গধূলিৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰিলোঁ। পিচদিনাৰ ৰাতিপুৱা ৮ বজাৰ পৰা সকলোবোৰ অনুষ্ঠান আৰম্ভ হয়। এই অধিৱেশন হৈছিল এলবাৰ্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ চৌহদত। ইয়াৰে এটা বৃহৎ হল আৰু দুটা বেলেগ কোঠা আছিল। প্ৰথম দিনৰ বিশেষ অতিথি আছিল এলান ছিম( Alan Sim )। এলান ছিম দীৰ্ঘদিনৰ উত্তৰ কানাডাৰ বাসিন্দা আৰু ইংৰাজী ভাষাৰ ৱিকিপিডিয়াৰ সুপৰিচিত প্ৰশাসক। তেওঁক কেম্ব্ৰিজ বেৱেডাৰ বুলিও জনা যায়। তেওঁ নুনাভুটৰ 'কেম্ব্ৰিজ বে' সম্প্ৰদায়ৰ এজন ব্যক্তি। তেওঁ উত্তৰ কানাডাৰ নুনাভুত নামৰ ৰাজ্য, য'ত প্ৰায় বছৰৰ ছয় মাহেই বৰফে আগুৰি থাকে তাৰপৰা কিদৰে ৱিকিপিডিয়াৰ লগত জড়িত হ'ল ইয়াক ক'লে। তেওঁ উল্লেখ কৰে যে এই অঞ্চলৰ পৰা ৱিকিপিডিয়া সম্পাদনা কৰা লোক অতি বিৰল। দ্বিতীয় দিনৰ বিশেষ অতিথি আছিল, ডালহাউজি বিশ্ববিদ্যালয়ৰ তথ্য বিজ্ঞান বিভাগৰ সহকাৰী অধ্যাপিকা ড° ষ্টেচি এলিছন-কেচিন। তেখেতে মাটি, ভাষা আৰু জ্ঞানেৰে ৱিকিপিডিয়াক কেনেকৈ গঢ় দিয়ে তাৰ ওপৰত মূল ভাষণ প্ৰদান কৰে। ড° ষ্টেচি এলিছন-কেচিনে দৰ্শকৰ সন্মুখত এটা প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছিল: "মাটি আৰু ভাষাই কেনেকৈ আমাক গঢ় দিছে?" সকলোৱেই বিভিন্ন ধৰনে ইয়াৰ উত্তৰ দিছিল। ইয়াৰ পাছত তেখেতৰ প্ৰশ্ন আছিল, "ৱিকি সম্পাদক হিচাপে আমাৰ জ্ঞানৰ ওপৰত কি ধাৰণা আছে"। তেখেতে আঙুলিয়াই দিছিল যে ৱিকিপিডিয়াৰ ল'গটোৰ গ্ল'বটোত থকা, হেৰাই যোৱা টুকুৰা কেইটাই জ্ঞানক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে আৰু এই জ্ঞান আমিয়েই ভৰাই সম্পূৰ্ণ কৰি আছোঁ। একে সময়তে প্ৰতিটো কোঠাতে বিভিন্ন আলোচনা আৰু বক্তৃতা হৈ থকাৰ বাবে কিছুমান আলোচনাত ভাগ ল'ব পৰা নাছিলোঁ। কিন্তু ইয়াৰ মাজতে মোৰ বাবে আকৰ্ষণীয় বক্তৃতাসমূহত ভাগ লৈছিলোঁ। STEM সম্বন্ধীয় কেইবাটাও গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়ৰ ওপৰত আলোচনা হৈছিল। টৰ'ণ্ট ৱিকি ক্লাবৰ ফালৰ পৰা কিদৰে নতুন ক্লাব খুলিবলৈ গ্ৰাণ্ট আবেদন কৰিব পাৰে ইয়াৰ বিষয়ে জনায়। কানাডাৰ টৰ'ণ্ট ৱিকি ক্লাব অত্যন্ত সক্ৰিয়। তেওঁলোকে ৱিকি কনফাৰেন্সৰ দিন কেইটাত এটা সম্পাদনা-এ-থনৰো আয়োজন কৰিছিল। এই সম্পাদনাত ৭৫% মানুহেই ভাগ লৈছিল। সকলোৰে প্ৰিয় এটা নতুন অনুষ্ঠান আছিল আনকনফাৰেন্স। এইটো হৈছে যিকোনো সম্পাদকৰ আকস্মিক আলোচনা। আনকনফাৰেন্সৰ এই অনুষ্ঠানত ভাষণ দিবলৈ নিজৰ নামতো ঠাইতে দি দুই মিনিটৰ বাবে ব্যক্তব্য দিব পাৰি। এক ডজনৰো অধিক লোকে ইয়াত ভাগ লোৱা দেখিলোঁ। ইয়াৰ উপৰিও ইন্টাৰপ্ৰিফাইৰ দ্বাৰা চালিত লাইভ অনুবাদৰ সৈতে বিদেশী ভাষাৰ আলোচনাৰ ধাৰাবাহিকতা, ইউএক্স ডিজাইন আৰু টেক ডেভেলপমেণ্টৰ ওপৰত কেইবাখনো কৰ্মশালা অনুষ্ঠিত হয়। ইয়াত ভাগ লোৱা মেক্সিকোৰ এজন আঠ বছৰীয়া ল'ৰাকো লগ পালোঁ। তেওঁ কান্ধত এটা কেমেৰা লৈ ঘূৰি ফুৰিছিল। তেওঁ ৱিকি কমন্সত ফটো আপলোড কৰে সেইবাবে হেনো ভাগ ল'ব পাৰিলে। এই অধিৱেশন মোৰ বাবে এখন অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু মনত ৰাখিব লগীয়া অধিবেশন আছিল। গীতাশ্ৰী গগৈ আপ্তে, কেলগেৰী, কানাডা ১ নৱেম্বৰ,২০২৬ 3m3398pmn38svs97jc9glpc9lfk7ohe 0 140612 649089 2026-11-02T06:08:24Z Dimpal2026 52023 অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগ আৰু ইয়াৰ সম্ভাৱনা 649089 wikitext text/x-wiki '''অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগ আৰু ইয়াৰ সম্ভাৱনা''' ১. পৰিচয় অসম ভাৰতৰ উত্তৰ-পূব অংশত অৱস্থিত এখন প্ৰাকৃতিক, ঐতিহাসিক আৰু সাংস্কৃতিকভাৱে সমৃদ্ধ ৰাজ্য। ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু বৰাক নদীৰ বিশাল অৱবাহিকা, সেউজীয়া পাহাৰ-পৰ্বত, বিস্তৃত চাহ বাগিচা, ঘন অৰণ্য, বন্যপ্ৰাণী, ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন আৰু বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ জনগোষ্ঠীয় সংস্কৃতিয়ে অসমক ভাৰতৰ অন্যতম আকৰ্ষণীয় পৰ্যটনস্থলী হিচাপে পৰিচিত কৰিছে। অসমৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ আৰু সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্যই দেশ-বিদেশৰ পৰ্যটকক ৰাজ্যখনৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত কৰি আহিছে। সেয়েহে অসমৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত পৰ্যটন উদ্যোগৰ ভূমিকা ক্ৰমাৎ গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰিছে। পৰ্যটন উদ্যোগ হৈছে এনে এক সেৱাভিত্তিক অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থা, যাৰ সৈতে যাতায়াত, থকা-খোৱা, হোটেল, পৰিবহণ, পৰ্যটক নিৰ্দেশনা, হস্তশিল্প, সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু বিভিন্ন ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপ জড়িত হৈ থাকে। অসমৰ ক্ষেত্ৰত এই উদ্যোগৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে, কাৰণ ৰাজ্যখনত প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যৰ লগতে ঐতিহাসিক ঐতিহ্য, ধৰ্মীয় পৰম্পৰা আৰু জনগোষ্ঠীয় সংস্কৃতিৰ এক অনন্য সমন্বয় দেখা যায়। অসমক প্ৰায়ে 'ৰঙা নদী আৰু নীলা পাহাৰৰ দেশ' বুলি অভিহিত কৰা হয়। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বিশালতা, কাজিৰঙাৰ এশিঙীয়া গঁড়, মাজুলীৰ সত্ৰীয়া সংস্কৃতি, শিৱসাগৰৰ আহোম যুগৰ স্থাপত্য, কামাখ্যা মন্দিৰৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰা আৰু অসমৰ চাহ উদ্যোগে ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটন পৰিচয়ক বিশেষভাৱে সমৃদ্ধ কৰিছে। বৰ্তমান পৰ্যটনক কেৱল বিনোদনৰ মাধ্যম হিচাপে নহয়, বৰং কৰ্মসংস্থাপন সৃষ্টি, স্থানীয় অৰ্থনীতি শক্তিশালীকৰণ, সাংস্কৃতিক সংৰক্ষণ আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰিচয় বৃদ্ধিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাধ্যম হিচাপে বিবেচনা কৰা হয়। ২. অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ ঐতিহাসিক পটভূমি অসমৰ পৰ্যটনৰ ইতিহাস ৰাজ্যখনৰ প্ৰাচীন সভ্যতা, ধৰ্মীয় পৰম্পৰা আৰু ৰাজনৈতিক ইতিহাসৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। প্ৰাচীন কালৰ পৰাই অসম ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ সৈতে বাণিজ্যিক, সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় যোগাযোগৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল। প্ৰাচীন প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ ইতিহাসে অসমৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়ক সমৃদ্ধ কৰিছে। বিভিন্ন সময়ত সাধু-সন্ত, ধৰ্মীয় পণ্ডিত, ব্যৱসায়ী আৰু পৰিব্ৰাজকসকলৰ আগমনে ৰাজ্যখনৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিৱেশত প্ৰভাৱ পেলাইছিল। মধ্যযুগত আহোম শাসনকালত অসমৰ ৰাজনৈতিক স্থিতিশীলতা, স্থাপত্য, জলাশয়, মন্দিৰ, ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু অন্যান্য কীৰ্তিচিহ্নৰ বিকাশ ঘটিছিল। এই ঐতিহাসিক সম্পদসমূহ বৰ্তমান অসমৰ ঐতিহ্য পৰ্যটনৰ অন্যতম আধাৰ। ৰংঘৰ, কাৰেংঘৰ, তলাতল ঘৰ, শিৱদৌল, জয়দৌল আৰু অন্যান্য ঐতিহাসিক স্থাপত্যই সেই সময়ৰ শিল্পকলা আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ পৰিচয় বহন কৰে। ঔপনিৱেশিক শাসনকালত অসমত চাহ উদ্যোগৰ বিকাশে ৰাজ্যখনৰ অৰ্থনীতি আৰু বহিঃবিশ্বৰ সৈতে যোগাযোগৰ ক্ষেত্ৰত নতুন পৰিৱৰ্তন আনিছিল। চাহ বাগিচা, বাগিচাৰ বাংলো, ৰে'লপথ আৰু নদীপথৰ বিকাশে পৰৱৰ্তী সময়ত পৰ্যটনৰ বাবেও এক নতুন পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰে। স্বাধীনতাৰ পিছত অসম চৰকাৰে পৰ্যটনক এক সম্ভাৱনাপূৰ্ণ উদ্যোগ হিচাপে গুৰুত্ব দিবলৈ আৰম্ভ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত পৰ্যটন বিভাগৰ কাৰ্যকলাপ, ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানসমূহৰ সংৰক্ষণ, পৰ্যটনস্থলীৰ উন্নয়ন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে এই উদ্যোগৰ বিস্তাৰ ঘটে। বিশেষকৈ 'Awesome Assam' শীৰ্ষক প্ৰচাৰ অভিযানৰ জৰিয়তে অসমক ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত এক পৰ্যটন গন্তব্যস্থান হিচাপে পৰিচিত কৰাৰ প্ৰচেষ্টা চলোৱা হৈছে। ৩. অসমৰ পৰ্যটন সম্পদৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্য অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ মূল শক্তি হৈছে ইয়াৰ বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ প্ৰাকৃতিক আৰু সাংস্কৃতিক সম্পদ। ৰাজ্যখনৰ প্ৰতিটো অঞ্চলতে ভিন্ন ভিন্ন পৰ্যটন আকৰ্ষণ উপলব্ধ। এই সম্পদসমূহক কেইবাটাও ভাগত বিভক্ত কৰিব পাৰি। ৩.১ প্ৰাকৃতিক পৰ্যটন অসমৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ পৰ্যটনৰ বাবে বিশেষভাৱে উপযোগী। ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু বৰাক নদী, পাহাৰ-পৰ্বত, বিল, জলাশয়, অৰণ্য আৰু সেউজীয়া উপত্যকাই ৰাজ্যখনৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য বৃদ্ধি কৰিছে। অসমৰ প্ৰাকৃতিক পৰ্যটনৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ হৈছে কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান। ইয়াত বিশ্ববিখ্যাত এশিঙীয়া গঁড়ৰ লগতে হাতী, বাঘ, বনৰীয়া ম'হ, হৰিণ আৰু বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ চৰাই দেখা পোৱা যায়। মানস ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানো অসমৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰাকৃতিক পৰ্যটনস্থলী। ইয়াৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য, অৰণ্য আৰু বন্যপ্ৰাণীয়ে দেশ-বিদেশৰ প্ৰকৃতিপ্ৰেমীসকলক আকৰ্ষণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি নামেৰী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ডিব্ৰু-ছৈখোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ওৰাং ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু দিহিং-পাটকাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানেও অসমৰ পৰ্যটন ক্ষেত্ৰখনক সমৃদ্ধ কৰিছে। হাফলং, জাতিংগা, মাইবং আৰু ডিমা হাছাও জিলাৰ বিভিন্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহো প্ৰাকৃতিক পৰ্যটনৰ বাবে উল্লেখযোগ্য। এই অঞ্চলসমূহৰ পাহাৰীয়া দৃশ্যপট, জলপ্ৰপাত, সেউজীয়া বনাঞ্চল আৰু শান্ত পৰিৱেশে পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। ৩.২ বন্যপ্ৰাণী আৰু পৰিৱেশ পৰ্যটন অসম ভাৰতৰ অন্যতম জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যসমৃদ্ধ ৰাজ্য। ইয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য, সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আৰু জলাশয়সমূহে পৰিৱেশ পৰ্যটনৰ যথেষ্ট সম্ভাৱনা সৃষ্টি কৰিছে। কাজিৰঙা আৰু মানস ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান দুয়োখনেই ইউনেস্ক'ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি অসমৰ চৰাই পৰ্যবেক্ষণ, বন্যপ্ৰাণী অধ্যয়ন, প্ৰকৃতি ভ্ৰমণ আৰু পৰিৱেশ শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো বিশেষ সম্ভাৱনা আছে। পবিতৰা বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য এশিঙীয়া গঁড়ৰ বাবে বিশেষভাৱে পৰিচিত। দীপৰ বিল পৰিভ্ৰমী চৰাই আৰু জলজ পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ। পানীদিহিং চৰাই অভয়াৰণ্যও চৰাইপ্ৰেমী আৰু প্ৰকৃতি অধ্যয়নকাৰীসকলৰ বাবে উল্লেখযোগ্য স্থান। এই ক্ষেত্ৰত পৰিৱেশৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰি পৰ্যটনৰ বিকাশ ঘটোৱাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। ৩.৩ ঐতিহাসিক আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক পৰ্যটন অসমৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন আৰু গৌৰৱময়। প্ৰাচীন কামৰূপ ৰাজ্যৰ পৰা আৰম্ভ কৰি মধ্যযুগীয় আহোম শাসনলৈকে বিভিন্ন সময়ৰ বহুতো ঐতিহাসিক সম্পদ অসমত সংৰক্ষিত হৈ আছে। শিৱসাগৰ জিলাত অৱস্থিত ৰংঘৰ, কাৰেংঘৰ, তলাতল ঘৰ, শিৱদৌল, জয়দৌল আৰু পুখুৰীসমূহ আহোম যুগৰ স্থাপত্য আৰু ৰাজনৈতিক ইতিহাসৰ উল্লেখযোগ্য নিদৰ্শন। এই কীৰ্তিচিহ্নসমূহে অসমৰ ঐতিহাসিক পৰ্যটনৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰে। ইয়াৰ উপৰি তেজপুৰৰ অগ্নিগড়, দৰং জিলাৰ বিভিন্ন ঐতিহাসিক স্থান, হাজোৰ ধৰ্মীয় আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন, মদন কামদেৱৰ মন্দিৰৰ ভগ্নাৱশেষ আৰু চৰাইদেউৰ মৈদামসমূহো অসমৰ ঐতিহ্য পৰ্যটনৰ উল্লেখযোগ্য সম্পদ। বিশেষকৈ চৰাইদেউৰ মৈদামসমূহে আহোমসকলৰ সমাধি-স্থাপত্য, ধৰ্মীয় বিশ্বাস আৰু সামাজিক পৰম্পৰাৰ পৰিচয় বহন কৰে। ২০২৪ চনত চৰাইদেউৰ মৈদামসমূহ ইউনেস্ক'ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পিছত অসমৰ ঐতিহাসিক পৰ্যটনৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্ব অধিক বৃদ্ধি পাইছে। ৩.৪ ধৰ্মীয় আৰু আধ্যাত্মিক পৰ্যটন অসমৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰা আৰু আধ্যাত্মিক ঐতিহ্য পৰ্যটন উদ্যোগৰ আন এক শক্তিশালী আধাৰ। ৰাজ্যখনত হিন্দু, মুছলমান, বৌদ্ধ আৰু অন্যান্য ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত বহুতো পৱিত্ৰ স্থান আছে। এই স্থানসমূহে বছৰৰ বিভিন্ন সময়ত দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰা অহা তীৰ্থযাত্ৰী আৰু পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। গুৱাহাটীৰ নীলাচল পাহাৰত অৱস্থিত কামাখ্যা মন্দিৰ অসমৰ অন্যতম বিখ্যাত ধৰ্মীয় পৰ্যটনস্থলী। ই ভাৰতৰ শক্তিপীঠসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে পৰিচিত। প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত হোৱা অম্বুবাচী মেলাই দেশ-বিদেশৰ বহুতো ভক্ত আৰু পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি উমানন্দ মন্দিৰ, নৱগ্ৰহ মন্দিৰ, বশিষ্ঠাশ্ৰম আৰু দৌলগোবিন্দ মন্দিৰো ধৰ্মীয় পৰ্যটনৰ উল্লেখযোগ্য কেন্দ্ৰ। হাজো অসমৰ ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ এক অনন্য নিদৰ্শন। ইয়াত হিন্দু ধৰ্মৰ হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ, ইছলাম ধৰ্মৰ পোৱা মক্কা আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বিভিন্ন পৰম্পৰাৰ উপস্থিতিয়ে ধৰ্মীয় সহাৱস্থানৰ পৰিচয় দাঙি ধৰে। নগাঁও জিলাৰ বৰদোৱা থান, মাজুলীৰ আউনীআটী, দক্ষিণপাট আৰু গড়মূৰ সত্ৰসমূহেও বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰ্যটনৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ গুৰুত্ব বহন কৰে। এই স্থানসমূহত শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱৰ ধৰ্মীয়-সাংস্কৃতিক আদৰ্শৰ সৈতে জড়িত বহুতো ঐতিহ্য সংৰক্ষিত হৈ আছে। ৩.৫ সাংস্কৃতিক আৰু জনগোষ্ঠীয় পৰ্যটন অসমৰ সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্য পৰ্যটন উদ্যোগৰ এক অমূল্য সম্পদ। ৰাজ্যখনত অসমীয়া, বড়ো, মিছিং, কাৰ্বি, ডিমাছা, ৰাভা, তিৱা, দেউৰী, সোণোৱাল কছাৰী, টাই-আহোম, চাহ জনগোষ্ঠী আৰু অন্যান্য বহুতো জনগোষ্ঠীৰ বসবাস আছে। প্ৰতিটো জনগোষ্ঠীৰ নিজস্ব ভাষা, সাজ-পোছাক, খাদ্যাভ্যাস, লোকবিশ্বাস, নৃত্য-গীত আৰু উৎসৱ-পাৰ্বণ আছে। বিহু অসমৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সাংস্কৃতিক উৎসৱ। ৰঙালী বিহু, কঙালী বিহু আৰু ভোগালী বিহুৰ সৈতে অসমৰ কৃষিভিত্তিক সমাজজীৱন, লোকসংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰা গভীৰভাৱে জড়িত। বিহুৰ সময়ত অনুষ্ঠিত হোৱা নৃত্য-গীত, মেলা আৰু বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানসমূহে পৰ্যটকক অসমৰ সমাজ-সংস্কৃতিৰ সৈতে পৰিচিত হোৱাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ উপৰি বড়োসকলৰ বাগৰুম্বা নৃত্য, মিছিংসকলৰ আলি-আয়ে-লৃগাং, কাৰ্বিসকলৰ ৰংকেৰ আৰু অন্যান্য জনগোষ্ঠীয় উৎসৱসমূহেও সাংস্কৃতিক পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰিছে। মাজুলী অসমৰ সাংস্কৃতিক পৰ্যটনৰ অন্যতম প্ৰধান কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ সত্ৰসমূহত সত্ৰীয়া নৃত্য, বৰগীত, ভাওনা, মুখাশিল্প আৰু বিভিন্ন পৰম্পৰাগত কলাৰ চৰ্চা কৰা হয়। মাজুলীৰ এই সাংস্কৃতিক পৰিৱেশে দেশ-বিদেশৰ গৱেষক, শিল্পী আৰু পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। ৩.৬ চাহ পৰ্যটন অসমৰ চাহ উদ্যোগ বিশ্বজুৰি পৰিচিত। অসমৰ চাহ কেৱল এক কৃষিভিত্তিক উদ্যোগ নহয়, ই ৰাজ্যখনৰ ইতিহাস, অৰ্থনীতি আৰু সামাজিক জীৱনৰো এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। ডিব্ৰুগড়, তিনিচুকীয়া, যোৰহাট, শিৱসাগৰ আৰু গোলাঘাট জিলাৰ বিস্তৃত চাহ বাগিচাসমূহে অসমৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যত এক বিশেষ মাত্ৰা যোগ কৰিছে। চাহ বাগিচাৰ সেউজীয়া পৰিৱেশ, পুৰণি বাগিচাৰ বাংলো, চাহ প্ৰস্তুতকৰণ প্ৰক্ৰিয়া আৰু চাহ শ্ৰমিকসকলৰ জীৱনশৈলী পৰ্যটকৰ বাবে আকৰ্ষণৰ বিষয়। চাহ পৰ্যটনৰ জৰিয়তে পৰ্যটকসকলে চাহ খেতিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু বজাৰলৈ যোৱাৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ বিষয়ে জানিবলৈ সুযোগ লাভ কৰিব পাৰে। চাহ বাগিচাত থকা পৰম্পৰাগত বাংলোসমূহক পৰ্যটকৰ বাবে আৱাসগৃহ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰো সম্ভাৱনা আছে। ইয়াৰ জৰিয়তে স্থানীয় অৰ্থনীতিৰ বিকাশৰ লগতে অসমৰ চাহৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰিচিতিও অধিক বৃদ্ধি পাব পাৰে। ৩.৭ নদী পৰ্যটন ব্ৰহ্মপুত্ৰ অসমৰ জীৱনধাৰা। এই নদীখনৰ বিশালতা, প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য, নদীদ্বীপ, বালিচৰ আৰু নদীকেন্দ্ৰিক জীৱনশৈলীয়ে পৰ্যটনৰ বাবে এক বিশেষ ক্ষেত্ৰ সৃষ্টি কৰিছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীত নদী ভ্ৰমণ, নৌকা বিহাৰ আৰু পৰিকল্পিত নদী ক্ৰুজৰ ব্যৱস্থা পৰ্যটকৰ বাবে আকৰ্ষণীয় অভিজ্ঞতা হ'ব পাৰে। বিশেষকৈ গুৱাহাটীৰ পৰা আৰম্ভ কৰি কাজিৰঙা, মাজুলী, যোৰহাট, তেজপুৰ আৰু অন্যান্য নদীকেন্দ্ৰিক অঞ্চললৈ নদী পৰ্যটনৰ বিকাশ ঘটোৱাৰ যথেষ্ট সম্ভাৱনা আছে। নদীৰ পাৰৰ গাঁওসমূহৰ জীৱনধাৰা, মাছমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ সংস্কৃতি, স্থানীয় খাদ্য আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশে এই পৰ্যটনক অধিক আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিব পাৰে। ৪. অসমৰ উল্লেখযোগ্য পৰ্যটনস্থলী অসমৰ বিভিন্ন জিলাত অৱস্থিত পৰ্যটনস্থলীসমূহে ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটন উদ্যোগক এক বিস্তৃত পৰিচয় প্ৰদান কৰিছে। এই স্থানসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য কেইটামান হ'ল— কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান: গোলাঘাট, নগাঁও, শোণিতপুৰ আৰু বিশ্বনাথ অঞ্চলত বিস্তৃত কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অসমৰ অন্যতম পৰিচিত পৰ্যটনস্থলী। এশিঙীয়া গঁড়ৰ সংৰক্ষণৰ বাবে ই বিশ্বজুৰি বিখ্যাত। ১৯৮৫ চনত কাজিৰঙাক ইউনেস্ক'ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ হিচাপে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰা হয়। মানস ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান: অসমৰ পশ্চিম অংশত অৱস্থিত মানস ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান বন্যপ্ৰাণী আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ বাবে বিখ্যাত। ১৯৮৫ চনত ইয়াকো ইউনেস্ক'ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ স্বীকৃতি প্ৰদান কৰা হয়। মাজুলী: ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ বুকুত অৱস্থিত মাজুলী অসমৰ এক উল্লেখযোগ্য নদীদ্বীপ। সত্ৰীয়া সংস্কৃতি, মুখাশিল্প, ভাওনা আৰু বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ বাবে ই বিশেষভাৱে পৰিচিত। শিৱসাগৰ: আহোম ৰাজত্বৰ বহুতো ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন শিৱসাগৰত অৱস্থিত। ৰংঘৰ, কাৰেংঘৰ, তলাতল ঘৰ আৰু শিৱদৌলে এই অঞ্চলক ঐতিহ্য পৰ্যটনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিছে। গুৱাহাটী: অসমৰ প্ৰধান নগৰ আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম প্ৰৱেশদ্বাৰ গুৱাহাটী। কামাখ্যা মন্দিৰ, উমানন্দ, নৱগ্ৰহ মন্দিৰ, অসম ৰাজ্যিক চিৰিয়াখানা, শংকৰদেৱ কলাক্ষেত্ৰ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ নদীপৰ্যটনে গুৱাহাটীক এক উল্লেখযোগ্য পৰ্যটন কেন্দ্ৰত পৰিণত কৰিছে। হাফলং: ডিমা হাছাও জিলাত অৱস্থিত হাফলং অসমৰ অন্যতম পাহাৰীয়া পৰ্যটনস্থলী। ইয়াৰ পাহাৰীয়া প্ৰাকৃতিক দৃশ্য, হাফলং হ্ৰদ আৰু শান্ত পৰিৱেশে পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। হাজো: কামৰূপ জিলাত অৱস্থিত হাজো ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতি আৰু ঐতিহাসিক ঐতিহ্যৰ বাবে পৰিচিত। ইয়াৰ হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ আৰু পোৱা মক্কা বিশেষ উল্লেখযোগ্য। সুৱালকুছি: ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ এই অঞ্চল অসমৰ ৰেচম উদ্যোগৰ বাবে বিখ্যাত। মুগা, পাট আৰু এৰী সূতাৰ বস্ত্ৰ উৎপাদন আৰু পৰম্পৰাগত তাঁতশিল্পৰ বাবে সুৱালকুছি পৰ্যটকৰ আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰ। চৰাইদেউ: আহোম ৰজাসকলৰ মৈদামসমূহৰ বাবে চৰাইদেউ ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইউনেস্ক'ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য স্বীকৃতিয়ে ইয়াৰ পৰ্যটন সম্ভাৱনাক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছে। ৫. অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব অসমৰ অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত পৰ্যটন উদ্যোগৰ ভূমিকা বহুমুখী। পৰ্যটনৰ বিকাশে কেৱল হোটেল বা যাতায়াত ব্যৱস্থাৰ উন্নয়নেই নকৰে, বৰং ইয়াৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন ক্ষুদ্ৰ আৰু বৃহৎ ব্যৱসায়ৰ বিকাশতো সহায় কৰে। প্ৰথমতে, পৰ্যটন উদ্যোগে কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰে। পৰ্যটনস্থলীৰ ওচৰত হোটেল, ৰিজৰ্ট, ৰেষ্টুৰেণ্ট, পৰিবহণ সেৱা, পৰ্যটক নিৰ্দেশনা আৰু অন্যান্য সেৱাৰ প্ৰয়োজন হয়। ইয়াৰ ফলত স্থানীয় যুৱক-যুৱতীসকলে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ লাভ কৰিব পাৰে। দ্বিতীয়তে, পৰ্যটনৰ জৰিয়তে স্থানীয় ব্যৱসায়ৰ সম্প্ৰসাৰণ ঘটে। অসমৰ বাঁহ-বেতৰ সামগ্ৰী, পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰ, গামোচা, মুগা আৰু পাটৰ কাপোৰ, মাটিৰ সামগ্ৰী আৰু অন্যান্য হস্তশিল্প পৰ্যটকৰ মাজত জনপ্ৰিয় কৰি তুলিব পাৰি। ইয়াৰ ফলত স্থানীয় শিল্পী আৰু কাৰিকৰসকলৰ উপাৰ্জনৰ পথ মুকলি হয়। তৃতীয়তে, পৰ্যটন উদ্যোগে ৰাজ্যখনলৈ বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰিব পাৰে। হোটেল, পৰ্যটক আৱাস, পৰিবহণ, বিনোদন কেন্দ্ৰ আৰু অন্যান্য আন্তঃগাঁথনি নিৰ্মাণৰ ক্ষেত্ৰত ব্যক্তিগত বিনিয়োগৰ সুযোগ আছে। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ সামগ্ৰিক অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপ বৃদ্ধি পায়। চতুৰ্থতে, পৰ্যটনৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য অৰ্থনীতিৰ বিকাশ সম্ভৱ। গাঁওভিত্তিক পৰ্যটন, ঘৰুৱা অতিথিশালা, স্থানীয় খাদ্য আৰু জনগোষ্ঠীয় সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ জৰিয়তে গাঁওসমূহৰ অৰ্থনৈতিক অৱস্থা উন্নত কৰিব পাৰি। পঞ্চমতে, পৰ্যটনৰ বিকাশে চৰকাৰৰ ৰাজহ বৃদ্ধিতো সহায় কৰে। হোটেল, পৰিবহণ, ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আৰু বিভিন্ন সেৱাৰ জৰিয়তে চৰকাৰী কৰ আৰু অন্যান্য ৰাজহ সংগ্ৰহৰ সুযোগ সৃষ্টি হয়। বিশ্ব বেংকৰ মতে, অসমত পৰ্যটন উদ্যোগৰ উন্নয়নৰ জৰিয়তে ব্যক্তিগত বিনিয়োগ, কৰ্মসংস্থাপন আৰু বিশেষকৈ মহিলাৰ অৰ্থনৈতিক অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি কৰাৰ যথেষ্ট সম্ভাৱনা আছে। ৬. অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ বৰ্তমানৰ অৱস্থা শেহতীয়া বছৰসমূহত অসমত পৰ্যটকৰ আগমন বৃদ্ধি পোৱাৰ লগতে পৰ্যটন আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰতো বিভিন্ন পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা হৈছে। দেশীয় পৰ্যটকৰ লগতে বিদেশী পৰ্যটকৰ বাবেও অসম এক আকৰ্ষণীয় গন্তব্যস্থান হিচাপে পৰিচিত হৈছে। ভাৰত চৰকাৰৰ পৰ্যটন মন্ত্ৰালয়ৰ তথ্য অনুসৰি, ২০২৫ চনত অসমলৈ প্ৰায় ৯০,৫৫,৯৪৩ গৰাকী দেশীয় পৰ্যটকৰ ভ্ৰমণ নথিভুক্ত হৈছিল। একে বছৰতে বিদেশী পৰ্যটকৰ ভ্ৰমণৰ সংখ্যা আছিল ৩৩,৮৫৮। এই পৰিসংখ্যাই ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ বৰ্ধিত গুৰুত্বৰ ইংগিত দিয়ে। অসম চৰকাৰৰ পৰ্যটন নীতি, ২০২২-ত ৰাজ্যখনৰ প্ৰাকৃতিক, সাংস্কৃতিক আৰু ঐতিহাসিক সম্পদসমূহৰ সঠিক ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে পৰ্যটন উদ্যোগক অধিক শক্তিশালী কৰাৰ লক্ষ্য গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে ব্যক্তিগত খণ্ডৰ বিনিয়োগ, স্থানীয় লোকৰ অংশগ্ৰহণ, পৰ্যটনস্থলীৰ আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন আৰু বহনক্ষম পৰ্যটনৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে। ৭. অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশৰ বাবে চৰকাৰী পদক্ষেপ অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশৰ বাবে ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে বিভিন্ন আঁচনি, নীতি আৰু উন্নয়নমূলক কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰিছে। অসম পৰ্যটন নীতি, ২০২২: এই নীতিৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে অসমক এক উল্লেখযোগ্য ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যটন গন্তব্যস্থান হিচাপে গঢ়ি তোলা। ইয়াত পৰ্যটন আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন, বিনিয়োগ বৃদ্ধি, দক্ষ মানৱ সম্পদ সৃষ্টি, স্থানীয় লোকৰ অংশগ্ৰহণ আৰু পৰিৱেশ অনুকূল পৰ্যটনৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। Awesome Assam অভিযান: অসমৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য, সংস্কৃতি, ঐতিহ্য আৰু পৰ্যটনস্থলীসমূহক দেশ-বিদেশত প্ৰচাৰ কৰাৰ বাবে এই ব্ৰেণ্ডিং অভিযান গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ জৰিয়তে অসমৰ এক ইতিবাচক পৰ্যটন পৰিচয় গঢ়ি তোলাৰ প্ৰচেষ্টা চলোৱা হৈছে। স্বদেশ দৰ্শন আঁচনি: ভাৰত চৰকাৰৰ এই আঁচনিৰ অধীনত অসমৰ বিভিন্ন পৰ্যটন ক্ষেত্ৰৰ উন্নয়নৰ বাবে আৰ্থিক সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। মানস–পবিতৰা–নামেৰী–কাজিৰঙা–ডিব্ৰু-ছৈখোৱা বন্যপ্ৰাণী পৰ্যটন পথ আৰু তেজপুৰ–মাজুলী–শিৱসাগৰ ঐতিহ্য পৰ্যটন পথৰ উন্নয়ন ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য উদাহৰণ। স্বদেশ দৰ্শন ২.০: এই আঁচনিৰ অধীনত কোকৰাঝাৰৰ জলাশয়ভিত্তিক পৰ্যটন আৰু যোৰহাটৰ চিনামৰা চাহ বাগিচাৰ পুনৰ উন্নয়নৰ দৰে প্ৰকল্প গ্ৰহণ কৰা হৈছে। প্ৰসাদ আঁচনি: ধৰ্মীয় পৰ্যটনস্থলীৰ উন্নয়নৰ উদ্দেশ্যে গ্ৰহণ কৰা এই আঁচনিৰ অধীনত কামাখ্যা মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা তীৰ্থস্থানসমূহৰ উন্নয়নৰ বাবে প্ৰকল্প গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত প্ৰকাশিত ভাৰত চৰকাৰৰ তথ্য অনুসৰি, অসমত এই বিভিন্ন আঁচনিৰ অধীনত কাজিৰঙা, মাজুলী, শিৱসাগৰ, গুৱাহাটী, কোকৰাঝাৰ আৰু যোৰহাটৰ কেইবাটাও পৰ্যটন উন্নয়ন প্ৰকল্প অনুমোদিত হৈছে। ৮. অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ ভৱিষ্যৎ সম্ভাৱনা অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ ভৱিষ্যৎ সম্ভাৱনা যথেষ্ট বিস্তৃত। ৰাজ্যখনৰ প্ৰাকৃতিক, ঐতিহাসিক আৰু সাংস্কৃতিক সম্পদসমূহৰ পৰিকল্পিত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিলে পৰ্যটনক অসমৰ অন্যতম প্ৰধান অৰ্থনৈতিক খণ্ড হিচাপে গঢ়ি তোলা সম্ভৱ। এই ক্ষেত্ৰত কেইবাটাও বিশেষ সম্ভাৱনা উল্লেখ কৰিব পাৰি। ৮.১ গ্ৰাম্য পৰ্যটনৰ বিকাশ অসমৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলসমূহত পৰ্যটনৰ যথেষ্ট সম্ভাৱনা আছে। অসমৰ গাঁৱৰ পৰম্পৰাগত ঘৰ-দুৱাৰ, কৃষিভিত্তিক জীৱনশৈলী, স্থানীয় খাদ্য, লোকসংগীত, নৃত্য আৰু হস্তশিল্পই পৰ্যটকৰ বাবে এক ব্যতিক্ৰমী অভিজ্ঞতা সৃষ্টি কৰিব পাৰে। গাঁওসমূহত ঘৰুৱা অতিথিশালা স্থাপন কৰি পৰ্যটকক স্থানীয় পৰিয়ালৰ সৈতে থকাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিব পাৰি। বিশেষকৈ মাজুলী, সুৱালকুছি, শিৱসাগৰ, যোৰহাট, ডিমা হাছাও আৰু বড়োলেণ্ডৰ বিভিন্ন অঞ্চলত গ্ৰাম্য পৰ্যটনৰ বিকাশৰ যথেষ্ট সুযোগ আছে। ইয়াৰ জৰিয়তে গাঁৱৰ নিবনুৱা যুৱক-যুৱতী আৰু মহিলাসকলৰ বাবে উপাৰ্জনৰ নতুন পথ সৃষ্টি হ'ব। ৮.২ পৰিৱেশ অনুকূল পৰ্যটনৰ সম্প্ৰসাৰণ অসমৰ বনাঞ্চল, নদী, বিল আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ সংৰক্ষণৰ সৈতে সংগতি ৰাখি পৰিৱেশ অনুকূল পৰ্যটনৰ বিকাশ ঘটাব পাৰি। এনে পৰ্যটনৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ক্ষতি নকৰাকৈ পৰ্যটন কাৰ্যকলাপ পৰিচালনা কৰা। কাজিৰঙা, মানস, নামেৰী, পবিতৰা আৰু দিহিং-পাটকাইৰ দৰে অঞ্চলত পৰিৱেশ শিক্ষামূলক ভ্ৰমণ, চৰাই পৰ্যবেক্ষণ আৰু প্ৰকৃতি অধ্যয়নৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰিব পাৰি। ইয়াৰ জৰিয়তে পৰ্যটনৰ লগতে প্ৰাকৃতিক সম্পদ সংৰক্ষণৰ প্ৰতিও জনসচেতনতা বৃদ্ধি পাব। ৮.৩ নদী আৰু জলভিত্তিক পৰ্যটনৰ বিকাশ ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু বৰাক নদীক কেন্দ্ৰ কৰি অসমত নদী পৰ্যটনৰ এক বৃহৎ সম্ভাৱনা আছে। নদী ক্ৰুজ, নৌকা ভ্ৰমণ, নদীৰ পাৰৰ সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু নদীকেন্দ্ৰিক গাঁওসমূহৰ পৰিচয়মূলক কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে নতুন পৰ্যটন ক্ষেত্ৰ গঢ়ি তুলিব পাৰি। বিশেষকৈ মাজুলী, গুৱাহাটী, তেজপুৰ, যোৰহাট আৰু ধুবুৰী অঞ্চলত নদী পৰ্যটনৰ বিকাশে স্থানীয় অৰ্থনীতিত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। অৱশ্যে নদীৰ বানপানী, গৰাখহনীয়া আৰু অন্যান্য প্ৰাকৃতিক বিপদৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি সুৰক্ষিত ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰাটো প্ৰয়োজনীয়। ৮.৪ চাহ পৰ্যটনৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্প্ৰসাৰণ অসমৰ চাহৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খ্যাতিক পৰ্যটনৰ সৈতে সংযোগ কৰি এক বিশেষ পৰ্যটন ক্ষেত্ৰ গঢ়ি তুলিব পাৰি। চাহ বাগিচা পৰিদৰ্শন, চাহ প্ৰস্তুতকৰণ প্ৰক্ৰিয়াৰ প্ৰদৰ্শন, চাহৰ ইতিহাস আৰু চাহৰ সোৱাদ পৰীক্ষাৰ দৰে কাৰ্যসূচীয়ে বিদেশী পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিব পাৰে। ডিব্ৰুগড়, তিনিচুকীয়া আৰু যোৰহাটৰ চাহ বাগিচাসমূহক কেন্দ্ৰ কৰি পৰিকল্পিত পৰ্যটন ব্যৱস্থা গঢ়ি তোলাৰ যথেষ্ট সম্ভাৱনা আছে। ৮.৫ দুঃসাহসিক পৰ্যটনৰ বিকাশ অসমৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল, নদী আৰু অৰণ্যসমূহ দুঃসাহসিক পৰ্যটনৰ বাবে উপযোগী। পাহাৰীয়া পদযাত্ৰা, প্ৰকৃতি ভ্ৰমণ, পৰিকল্পিত নৌকা ভ্ৰমণ আৰু বিভিন্ন বাহিৰৰ বিনোদনমূলক কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে এই ক্ষেত্ৰৰ বিকাশ ঘটাব পাৰি। হাফলং, নামেৰী, গৰ্ভভাঙা আৰু ডিমা হাছাওৰ বিভিন্ন অঞ্চলত উপযুক্ত পৰিকল্পনা আৰু সুৰক্ষা ব্যৱস্থাৰে দুঃসাহসিক পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰিব পাৰি। ৮.৬ সাংস্কৃতিক পৰ্যটনৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰচাৰ অসমৰ বিহু, ভাওনা, সত্ৰীয়া নৃত্য, মুখাশিল্প, জনগোষ্ঠীয় উৎসৱ আৰু পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰশিল্পক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত অধিক প্ৰচাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন আছে। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা পৰ্যটনৰ এক বিশেষ সম্পদ। মাজুলীৰ সত্ৰীয়া সংস্কৃতি, বড়োসকলৰ বাগৰুম্বা নৃত্য, মিছিংসকলৰ আলি-আয়ে-লৃগাং আৰু অসমৰ বিভিন্ন লোকউৎসৱক কেন্দ্ৰ কৰি সাংস্কৃতিক পৰ্যটনৰ নতুন ক্ষেত্ৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰি। ৮.৭ চলচ্চিত্ৰ আৰু অনুষ্ঠানভিত্তিক পৰ্যটন অসমৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ, ঐতিহাসিক স্থান আৰু সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্য চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণৰ বাবেও উপযোগী। অসমৰ বিভিন্ন স্থানত চলচ্চিত্ৰ, তথ্যচিত্ৰ আৰু সংগীতৰ দৃশ্যগ্ৰহণৰ ব্যৱস্থা উন্নত কৰিব পাৰিলে সেই স্থানসমূহৰ পৰিচিতি বৃদ্ধি পাব। ইয়াৰ উপৰি সংগীত অনুষ্ঠান, সাংস্কৃতিক মহোৎসৱ, সাহিত্য উৎসৱ আৰু বিভিন্ন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সন্মিলন আয়োজনৰ জৰিয়তে অসমত অনুষ্ঠানভিত্তিক পৰ্যটনৰ বিকাশ ঘটাব পাৰি। ৮.৮ স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষামূলক পৰ্যটন গুৱাহাটী আৰু অসমৰ অন্যান্য নগৰসমূহত চিকিৎসা আৰু শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত ক্ৰমাগত উন্নয়ন ঘটিছে। এই সুবিধাসমূহৰ সৈতে পৰ্যটনক সংযোগ কৰি স্বাস্থ্য পৰ্যটন আৰু শিক্ষামূলক পৰ্যটনৰ বিকাশ ঘটোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। বিশেষকৈ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্য আৰু চুবুৰীয়া দেশসমূহৰ পৰা অহা লোকসকলৰ বাবে অসমৰ চিকিৎসা, শিক্ষানুষ্ঠান, গৱেষণা কেন্দ্ৰ আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য পৰিদৰ্শনৰ ব্যৱস্থা গঢ়ি তুলিব পাৰি। ৯. অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ প্ৰধান সমস্যা আৰু প্ৰত্যাহ্বান অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ যথেষ্ট সম্ভাৱনা থকা সত্ত্বেও ইয়াৰ পূৰ্ণ বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত কিছুমান সমস্যা আৰু প্ৰত্যাহ্বান বিদ্যমান। আন্তঃগাঁথনিৰ অভাৱ: অসমৰ বহুতো পৰ্যটনস্থলীত উন্নত পথ, যাতায়াত, পৰ্যাপ্ত হোটেল, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা, বিশুদ্ধ খোৱাপানী আৰু অন্যান্য মৌলিক সুবিধাৰ অভাৱ দেখা যায়। বিশেষকৈ দূৰৱৰ্তী আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহত এই সমস্যা অধিক স্পষ্ট। যাতায়াত ব্যৱস্থাৰ সীমাবদ্ধতা: অসমৰ বহুতো পৰ্যটনস্থলীলৈ নিয়মীয়া আৰু সুবিধাজনক পৰিবহণ ব্যৱস্থা এতিয়াও পৰ্যাপ্ত নহয়। কিছুমান অঞ্চলত পথৰ অৱস্থা আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থাই পৰ্যটকৰ ভ্ৰমণত অসুবিধাৰ সৃষ্টি কৰে। প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ অভাৱ: অসমৰ বহুতো সুন্দৰ আৰু ঐতিহাসিক পৰ্যটনস্থলীৰ বিষয়ে ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত পৰ্যাপ্ত প্ৰচাৰ হোৱা নাই। ফলত বহুতো পৰ্যটনস্থলী এতিয়াও বৃহৎ পৰিসৰৰ পৰ্যটকৰ দৃষ্টিগোচৰ হোৱা নাই। দক্ষ মানৱ সম্পদৰ অভাৱ: পৰ্যটন উদ্যোগৰ উন্নয়নৰ বাবে প্ৰশিক্ষিত পৰ্যটক নিৰ্দেশক, আতিথ্য সেৱাৰ কৰ্মচাৰী, পৰিবহণ কৰ্মী আৰু অন্যান্য দক্ষ ব্যক্তিৰ প্ৰয়োজন। এই ক্ষেত্ৰত অধিক প্ৰশিক্ষণৰ ব্যৱস্থা কৰাটো জৰুৰী। প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ: অসম বানপানী আৰু গৰাখহনীয়াৰ দৰে প্ৰাকৃতিক সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈ আহিছে। বিশেষকৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বহুতো অঞ্চলত বাৰিষাৰ সময়ত বানপানীয়ে পৰ্যটন ব্যৱস্থাত প্ৰভাৱ পেলায়। কাজিৰঙা আৰু মাজুলীৰ দৰে অঞ্চলত প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ পৰিৱৰ্তনো এক উল্লেখযোগ্য প্ৰত্যাহ্বান। পৰিৱেশ প্ৰদূষণ: পৰ্যটকৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে পৰ্যটনস্থলীত প্লাষ্টিক, আৱৰ্জনা আৰু অন্যান্য প্ৰদূষণৰ সমস্যা সৃষ্টি হোৱাৰ আশংকা থাকে। ইয়াৰ ফলত প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান ক্ষতিগ্ৰস্ত হ'ব পাৰে। ঋতুভিত্তিক পৰ্যটন: অসমৰ পৰ্যটনৰ একাংশ নিৰ্দিষ্ট ঋতুৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। বিশেষকৈ বাৰিষাৰ সময়ত বানপানী আৰু বেয়া বতৰৰ বাবে কিছুমান পৰ্যটনস্থলীৰ পৰিদৰ্শন সীমিত হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত পৰ্যটনৰ পৰা হোৱা উপাৰ্জনো কেতিয়াবা ঋতুভিত্তিক হৈ পৰে। ব্যক্তিগত বিনিয়োগৰ সীমাবদ্ধতা: উন্নত হোটেল, ৰিজৰ্ট, পৰিবহণ আৰু অন্যান্য পৰ্যটন সুবিধা গঢ়ি তুলিবলৈ বৃহৎ পৰিমাণৰ বিনিয়োগৰ প্ৰয়োজন। এই ক্ষেত্ৰত চৰকাৰী আৰু ব্যক্তিগত খণ্ডৰ মাজত অধিক সহযোগিতা প্ৰয়োজন। ১০. পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় পৰামৰ্শ অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগক অধিক শক্তিশালী আৰু প্ৰতিযোগিতামূলক কৰি তুলিবলৈ কেইবাটাও দিশত গুৰুত্ব দিয়া প্ৰয়োজন। প্ৰথমতে, প্ৰতিটো পৰ্যটনস্থলীৰ সৈতে উন্নত পথ, যাতায়াত, বিশুদ্ধ খোৱাপানী, শৌচাগাৰ, স্বাস্থ্যসেৱা আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থা সংযোগ কৰিব লাগে। দ্বিতীয়তে, স্থানীয় যুৱক-যুৱতীসকলক পৰ্যটন ব্যৱস্থাপনা, ভাষা, আতিথ্য সেৱা আৰু পৰ্যটক নিৰ্দেশনাৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰিব লাগে। তৃতীয়তে, অসমৰ পৰ্যটনস্থলীসমূহৰ বিষয়ে ইণ্টাৰনেট, সামাজিক মাধ্যম, তথ্যচিত্ৰ আৰু অন্যান্য আধুনিক প্ৰচাৰ মাধ্যমৰ জৰিয়তে দেশ-বিদেশত প্ৰচাৰ কৰিব লাগে। প্ৰতিটো পৰ্যটনস্থলীৰ ইতিহাস, যাতায়াতৰ সুবিধা, থকা-খোৱাৰ ব্যৱস্থা আৰু স্থানীয় সংস্কৃতিৰ বিষয়ে নিৰ্ভৰযোগ্য তথ্য উপলব্ধ কৰাটো প্ৰয়োজন। চতুৰ্থতে, স্থানীয় জনগোষ্ঠী আৰু গাঁওবাসীক পৰ্যটন উন্নয়নৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে জড়িত কৰিব লাগে। স্থানীয় লোকসকলৰ অংশগ্ৰহণ অবিহনে বহনক্ষম পৰ্যটনৰ বিকাশ সম্ভৱ নহয়। পঞ্চমতে, পৰ্যটনস্থলীসমূহত পৰিৱেশ সংৰক্ষণৰ বাবে কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব লাগে। প্লাষ্টিকৰ ব্যৱহাৰ নিয়ন্ত্ৰণ, আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা আৰু বনাঞ্চল সংৰক্ষণৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিব লাগে। ষষ্ঠতে, অসমৰ বিভিন্ন পৰ্যটনস্থলী সংযোগ কৰি একাধিক পৰ্যটন পথ গঢ়ি তুলিব লাগে। উদাহৰণস্বৰূপে, গুৱাহাটী–কাজিৰঙা–তেজপুৰ, যোৰহাট–মাজুলী–শিৱসাগৰ আৰু ডিব্ৰুগড়–দিহিং-পাটকাই–ডিব্ৰু-ছৈখোৱা আদি পথৰ জৰিয়তে পৰ্যটকসকলে একেটা ভ্ৰমণতে বিভিন্ন প্ৰাকৃতিক আৰু ঐতিহাসিক স্থান পৰিদৰ্শন কৰিব পাৰিব। সপ্তমতে, পৰ্যটন উদ্যোগত মহিলাৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি কৰিব লাগে। ঘৰুৱা অতিথিশালা, স্থানীয় খাদ্যৰ ব্যৱসায়, হস্তশিল্প আৰু সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে মহিলাসকলৰ আৰ্থিক স্বাৱলম্বিতা বৃদ্ধি কৰাৰ সুযোগ আছে। ১১. উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যটনৰ ক্ষেত্ৰত অসমৰ ভূমিকা ভৌগোলিক অৱস্থানৰ বাবে অসম উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰৱেশদ্বাৰ। ৰাজ্যখনৰ সৈতে উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আন ৰাজ্যসমূহৰ পথ, ৰে'ল আৰু বিমান যোগাযোগ ব্যৱস্থা সংযুক্ত হৈ আছে। গুৱাহাটী এই অঞ্চলৰ এক প্ৰধান যোগাযোগ আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত। ভাৰতৰ 'এক্ট ইষ্ট নীতি'ৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে। এই নীতিৰ জৰিয়তে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ দেশসমূহৰ সৈতে বাণিজ্যিক, সাংস্কৃতিক আৰু কৌশলগত সম্পৰ্ক শক্তিশালী কৰাৰ লক্ষ্য গ্ৰহণ কৰা হৈছে। অসমৰ ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু সাংস্কৃতিক সাদৃশ্যৰ বাবে এই দেশসমূহৰ সৈতে পৰ্যটন সম্পৰ্ক উন্নয়নৰ যথেষ্ট সম্ভাৱনা আছে। বিশেষকৈ বাংলাদেশ, ভূটান আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ বিভিন্ন দেশৰ পৰ্যটকৰ বাবে অসম এক আকৰ্ষণীয় গন্তব্যস্থান হ'ব পাৰে। অসমৰ জনগোষ্ঠীয় সংস্কৃতি, খাদ্যাভ্যাস, বস্ত্ৰশিল্প আৰু ঐতিহাসিক সম্পদে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সাংস্কৃতিক বিনিময়ৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। অসমক কেন্দ্ৰ কৰি উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ মাজত সংযুক্ত পৰ্যটন পথ গঢ়ি তুলিব পাৰিলেও এই উদ্যোগ অধিক লাভৱান হ'ব। ইয়াৰ ফলত কেৱল অসমৰেই নহয়, সমগ্ৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক বিকাশত সহায়ক হ'ব। ১২. উপসংহাৰ অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগ ৰাজ্যখনৰ অৰ্থনৈতিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক বিকাশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সম্ভাৱনাপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰ। প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য, ঐতিহাসিক ঐতিহ্য, ধৰ্মীয় পৰম্পৰা, জনগোষ্ঠীয় বৈচিত্ৰ্য আৰু চাহ উদ্যোগৰ দৰে সম্পদে অসমক এক স্বকীয় পৰ্যটন পৰিচয় প্ৰদান কৰিছে। কাজিৰঙা, মানস, মাজুলী, শিৱসাগৰ, কামাখ্যা, চৰাইদেউ আৰু হাফলঙৰ দৰে পৰ্যটনস্থলীয়ে ইতিমধ্যে ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত অসমৰ পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰিছে। অৱশ্যে এই উদ্যোগৰ প্ৰকৃত সম্ভাৱনা বাস্তৱায়িত কৰিবলৈ কেৱল পৰ্যটনস্থলীৰ প্ৰচাৰ কৰাই যথেষ্ট নহয়। ইয়াৰ বাবে উন্নত আন্তঃগাঁথনি, দক্ষ মানৱ সম্পদ, পৰিৱেশ সংৰক্ষণ, স্থানীয় লোকৰ অংশগ্ৰহণ আৰু সুপৰিকল্পিত ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োজন। পৰ্যটনৰ বিকাশৰ নামত অসমৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদ আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য যাতে ক্ষতিগ্ৰস্ত নহয়, তাৰ প্ৰতিও বিশেষ গুৰুত্ব দিব লাগিব। বিশেষকৈ স্থানীয় যুৱক-যুৱতী, মহিলা, ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়ী, শিল্পী আৰু গ্ৰাম্য জনগোষ্ঠীসমূহক এই উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত কৰিব পাৰিলে পৰ্যটন অসমৰ এক শক্তিশালী কৰ্মসংস্থাপনমুখী অৰ্থনৈতিক ক্ষেত্ৰত পৰিণত হ'ব। সঠিক পৰিকল্পনা, চৰকাৰী সহযোগিতা আৰু জনসাধাৰণৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণৰ জৰিয়তে অসমক ভাৰতৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য পৰ্যটন গন্তব্যস্থান হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ যথেষ্ট সম্ভাৱনা আছে। ১৩. তথ্যসূত্ৰ আৰু বাহ্যিক সংযোগ ৱিকিপিডিয়াত প্ৰবন্ধটো প্ৰকাশ কৰাৰ সময়ত তলৰ চৰকাৰী আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসসমূহ তথ্যসূত্ৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিবা। tr7datmrc2axh5ufk6r7kiq88cn1p2c 649092 649089 2026-11-02T06:10:20Z Dimpal2026 52023 অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগ আৰু ইয়াৰ সম্ভাৱনা 649092 wikitext text/x-wiki '''অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগ আৰু ইয়াৰ সম্ভাৱনা''' ১. পৰিচয় অসম ভাৰতৰ উত্তৰ-পূব অংশত অৱস্থিত এখন প্ৰাকৃতিক, ঐতিহাসিক আৰু সাংস্কৃতিকভাৱে সমৃদ্ধ ৰাজ্য। ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু বৰাক নদীৰ বিশাল অৱবাহিকা, সেউজীয়া পাহাৰ-পৰ্বত, বিস্তৃত চাহ বাগিচা, ঘন অৰণ্য, বন্যপ্ৰাণী, ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন আৰু বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ জনগোষ্ঠীয় সংস্কৃতিয়ে অসমক ভাৰতৰ অন্যতম আকৰ্ষণীয় পৰ্যটনস্থলী হিচাপে পৰিচিত কৰিছে। অসমৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ আৰু সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্যই দেশ-বিদেশৰ পৰ্যটকক ৰাজ্যখনৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত কৰি আহিছে। সেয়েহে অসমৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত পৰ্যটন উদ্যোগৰ ভূমিকা ক্ৰমাৎ গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰিছে। পৰ্যটন উদ্যোগ হৈছে এনে এক সেৱাভিত্তিক অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থা, যাৰ সৈতে যাতায়াত, থকা-খোৱা, হোটেল, পৰিবহণ, পৰ্যটক নিৰ্দেশনা, হস্তশিল্প, সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু বিভিন্ন ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপ জড়িত হৈ থাকে। অসমৰ ক্ষেত্ৰত এই উদ্যোগৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে, কাৰণ ৰাজ্যখনত প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যৰ লগতে ঐতিহাসিক ঐতিহ্য, ধৰ্মীয় পৰম্পৰা আৰু জনগোষ্ঠীয় সংস্কৃতিৰ এক অনন্য সমন্বয় দেখা যায়। অসমক প্ৰায়ে 'ৰঙা নদী আৰু নীলা পাহাৰৰ দেশ' বুলি অভিহিত কৰা হয়। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বিশালতা, কাজিৰঙাৰ এশিঙীয়া গঁড়, মাজুলীৰ সত্ৰীয়া সংস্কৃতি, শিৱসাগৰৰ আহোম যুগৰ স্থাপত্য, কামাখ্যা মন্দিৰৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰা আৰু অসমৰ চাহ উদ্যোগে ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটন পৰিচয়ক বিশেষভাৱে সমৃদ্ধ কৰিছে। বৰ্তমান পৰ্যটনক কেৱল বিনোদনৰ মাধ্যম হিচাপে নহয়, বৰং কৰ্মসংস্থাপন সৃষ্টি, স্থানীয় অৰ্থনীতি শক্তিশালীকৰণ, সাংস্কৃতিক সংৰক্ষণ আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰিচয় বৃদ্ধিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাধ্যম হিচাপে বিবেচনা কৰা হয়। ২. অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ ঐতিহাসিক পটভূমি অসমৰ পৰ্যটনৰ ইতিহাস ৰাজ্যখনৰ প্ৰাচীন সভ্যতা, ধৰ্মীয় পৰম্পৰা আৰু ৰাজনৈতিক ইতিহাসৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। প্ৰাচীন কালৰ পৰাই অসম ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ সৈতে বাণিজ্যিক, সাংস্কৃতিক আৰু ধৰ্মীয় যোগাযোগৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ আছিল। প্ৰাচীন প্ৰাগজ্যোতিষপুৰ আৰু কামৰূপ ৰাজ্যৰ ইতিহাসে অসমৰ ঐতিহাসিক পৰিচয়ক সমৃদ্ধ কৰিছে। বিভিন্ন সময়ত সাধু-সন্ত, ধৰ্মীয় পণ্ডিত, ব্যৱসায়ী আৰু পৰিব্ৰাজকসকলৰ আগমনে ৰাজ্যখনৰ সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰিৱেশত প্ৰভাৱ পেলাইছিল। মধ্যযুগত আহোম শাসনকালত অসমৰ ৰাজনৈতিক স্থিতিশীলতা, স্থাপত্য, জলাশয়, মন্দিৰ, ৰাজপ্ৰাসাদ আৰু অন্যান্য কীৰ্তিচিহ্নৰ বিকাশ ঘটিছিল। এই ঐতিহাসিক সম্পদসমূহ বৰ্তমান অসমৰ ঐতিহ্য পৰ্যটনৰ অন্যতম আধাৰ। ৰংঘৰ, কাৰেংঘৰ, তলাতল ঘৰ, শিৱদৌল, জয়দৌল আৰু অন্যান্য ঐতিহাসিক স্থাপত্যই সেই সময়ৰ শিল্পকলা আৰু নিৰ্মাণশৈলীৰ পৰিচয় বহন কৰে। ঔপনিৱেশিক শাসনকালত অসমত চাহ উদ্যোগৰ বিকাশে ৰাজ্যখনৰ অৰ্থনীতি আৰু বহিঃবিশ্বৰ সৈতে যোগাযোগৰ ক্ষেত্ৰত নতুন পৰিৱৰ্তন আনিছিল। চাহ বাগিচা, বাগিচাৰ বাংলো, ৰে'লপথ আৰু নদীপথৰ বিকাশে পৰৱৰ্তী সময়ত পৰ্যটনৰ বাবেও এক নতুন পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰে। স্বাধীনতাৰ পিছত অসম চৰকাৰে পৰ্যটনক এক সম্ভাৱনাপূৰ্ণ উদ্যোগ হিচাপে গুৰুত্ব দিবলৈ আৰম্ভ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত পৰ্যটন বিভাগৰ কাৰ্যকলাপ, ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানসমূহৰ সংৰক্ষণ, পৰ্যটনস্থলীৰ উন্নয়ন আৰু প্ৰচাৰমূলক কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে এই উদ্যোগৰ বিস্তাৰ ঘটে। বিশেষকৈ 'Awesome Assam' শীৰ্ষক প্ৰচাৰ অভিযানৰ জৰিয়তে অসমক ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত এক পৰ্যটন গন্তব্যস্থান হিচাপে পৰিচিত কৰাৰ প্ৰচেষ্টা চলোৱা হৈছে। ৩. অসমৰ পৰ্যটন সম্পদৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্য অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ মূল শক্তি হৈছে ইয়াৰ বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ প্ৰাকৃতিক আৰু সাংস্কৃতিক সম্পদ। ৰাজ্যখনৰ প্ৰতিটো অঞ্চলতে ভিন্ন ভিন্ন পৰ্যটন আকৰ্ষণ উপলব্ধ। এই সম্পদসমূহক কেইবাটাও ভাগত বিভক্ত কৰিব পাৰি। ৩.১ প্ৰাকৃতিক পৰ্যটন অসমৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ পৰ্যটনৰ বাবে বিশেষভাৱে উপযোগী। ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু বৰাক নদী, পাহাৰ-পৰ্বত, বিল, জলাশয়, অৰণ্য আৰু সেউজীয়া উপত্যকাই ৰাজ্যখনৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য বৃদ্ধি কৰিছে। অসমৰ প্ৰাকৃতিক পৰ্যটনৰ অন্যতম কেন্দ্ৰ হৈছে কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান। ইয়াত বিশ্ববিখ্যাত এশিঙীয়া গঁড়ৰ লগতে হাতী, বাঘ, বনৰীয়া ম'হ, হৰিণ আৰু বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ চৰাই দেখা পোৱা যায়। মানস ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানো অসমৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰাকৃতিক পৰ্যটনস্থলী। ইয়াৰ জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য, অৰণ্য আৰু বন্যপ্ৰাণীয়ে দেশ-বিদেশৰ প্ৰকৃতিপ্ৰেমীসকলক আকৰ্ষণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি নামেৰী ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ডিব্ৰু-ছৈখোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, ওৰাং ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু দিহিং-পাটকাই ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানেও অসমৰ পৰ্যটন ক্ষেত্ৰখনক সমৃদ্ধ কৰিছে। হাফলং, জাতিংগা, মাইবং আৰু ডিমা হাছাও জিলাৰ বিভিন্ন পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহো প্ৰাকৃতিক পৰ্যটনৰ বাবে উল্লেখযোগ্য। এই অঞ্চলসমূহৰ পাহাৰীয়া দৃশ্যপট, জলপ্ৰপাত, সেউজীয়া বনাঞ্চল আৰু শান্ত পৰিৱেশে পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। ৩.২ বন্যপ্ৰাণী আৰু পৰিৱেশ পৰ্যটন অসম ভাৰতৰ অন্যতম জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যসমৃদ্ধ ৰাজ্য। ইয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য, সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আৰু জলাশয়সমূহে পৰিৱেশ পৰ্যটনৰ যথেষ্ট সম্ভাৱনা সৃষ্টি কৰিছে। কাজিৰঙা আৰু মানস ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান দুয়োখনেই ইউনেস্ক'ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ স্বীকৃতি লাভ কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি অসমৰ চৰাই পৰ্যবেক্ষণ, বন্যপ্ৰাণী অধ্যয়ন, প্ৰকৃতি ভ্ৰমণ আৰু পৰিৱেশ শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো বিশেষ সম্ভাৱনা আছে। পবিতৰা বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য এশিঙীয়া গঁড়ৰ বাবে বিশেষভাৱে পৰিচিত। দীপৰ বিল পৰিভ্ৰমী চৰাই আৰু জলজ পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ। পানীদিহিং চৰাই অভয়াৰণ্যও চৰাইপ্ৰেমী আৰু প্ৰকৃতি অধ্যয়নকাৰীসকলৰ বাবে উল্লেখযোগ্য স্থান। এই ক্ষেত্ৰত পৰিৱেশৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰি পৰ্যটনৰ বিকাশ ঘটোৱাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। ৩.৩ ঐতিহাসিক আৰু প্ৰত্নতাত্ত্বিক পৰ্যটন অসমৰ ইতিহাস অতি প্ৰাচীন আৰু গৌৰৱময়। প্ৰাচীন কামৰূপ ৰাজ্যৰ পৰা আৰম্ভ কৰি মধ্যযুগীয় আহোম শাসনলৈকে বিভিন্ন সময়ৰ বহুতো ঐতিহাসিক সম্পদ অসমত সংৰক্ষিত হৈ আছে। শিৱসাগৰ জিলাত অৱস্থিত ৰংঘৰ, কাৰেংঘৰ, তলাতল ঘৰ, শিৱদৌল, জয়দৌল আৰু পুখুৰীসমূহ আহোম যুগৰ স্থাপত্য আৰু ৰাজনৈতিক ইতিহাসৰ উল্লেখযোগ্য নিদৰ্শন। এই কীৰ্তিচিহ্নসমূহে অসমৰ ঐতিহাসিক পৰ্যটনৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰে। ইয়াৰ উপৰি তেজপুৰৰ অগ্নিগড়, দৰং জিলাৰ বিভিন্ন ঐতিহাসিক স্থান, হাজোৰ ধৰ্মীয় আৰু ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন, মদন কামদেৱৰ মন্দিৰৰ ভগ্নাৱশেষ আৰু চৰাইদেউৰ মৈদামসমূহো অসমৰ ঐতিহ্য পৰ্যটনৰ উল্লেখযোগ্য সম্পদ। বিশেষকৈ চৰাইদেউৰ মৈদামসমূহে আহোমসকলৰ সমাধি-স্থাপত্য, ধৰ্মীয় বিশ্বাস আৰু সামাজিক পৰম্পৰাৰ পৰিচয় বহন কৰে। ২০২৪ চনত চৰাইদেউৰ মৈদামসমূহ ইউনেস্ক'ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত হোৱাৰ পিছত অসমৰ ঐতিহাসিক পৰ্যটনৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্ব অধিক বৃদ্ধি পাইছে। ৩.৪ ধৰ্মীয় আৰু আধ্যাত্মিক পৰ্যটন অসমৰ ধৰ্মীয় পৰম্পৰা আৰু আধ্যাত্মিক ঐতিহ্য পৰ্যটন উদ্যোগৰ আন এক শক্তিশালী আধাৰ। ৰাজ্যখনত হিন্দু, মুছলমান, বৌদ্ধ আৰু অন্যান্য ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত বহুতো পৱিত্ৰ স্থান আছে। এই স্থানসমূহে বছৰৰ বিভিন্ন সময়ত দেশৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰা অহা তীৰ্থযাত্ৰী আৰু পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। গুৱাহাটীৰ নীলাচল পাহাৰত অৱস্থিত কামাখ্যা মন্দিৰ অসমৰ অন্যতম বিখ্যাত ধৰ্মীয় পৰ্যটনস্থলী। ই ভাৰতৰ শক্তিপীঠসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হিচাপে পৰিচিত। প্ৰতি বছৰে অনুষ্ঠিত হোৱা অম্বুবাচী মেলাই দেশ-বিদেশৰ বহুতো ভক্ত আৰু পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। ইয়াৰ উপৰি উমানন্দ মন্দিৰ, নৱগ্ৰহ মন্দিৰ, বশিষ্ঠাশ্ৰম আৰু দৌলগোবিন্দ মন্দিৰো ধৰ্মীয় পৰ্যটনৰ উল্লেখযোগ্য কেন্দ্ৰ। হাজো অসমৰ ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতিৰ এক অনন্য নিদৰ্শন। ইয়াত হিন্দু ধৰ্মৰ হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ, ইছলাম ধৰ্মৰ পোৱা মক্কা আৰু বৌদ্ধ ধৰ্মৰ সৈতে সম্পৰ্কিত বিভিন্ন পৰম্পৰাৰ উপস্থিতিয়ে ধৰ্মীয় সহাৱস্থানৰ পৰিচয় দাঙি ধৰে। নগাঁও জিলাৰ বৰদোৱা থান, মাজুলীৰ আউনীআটী, দক্ষিণপাট আৰু গড়মূৰ সত্ৰসমূহেও বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰ্যটনৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ গুৰুত্ব বহন কৰে। এই স্থানসমূহত শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱৰ ধৰ্মীয়-সাংস্কৃতিক আদৰ্শৰ সৈতে জড়িত বহুতো ঐতিহ্য সংৰক্ষিত হৈ আছে। ৩.৫ সাংস্কৃতিক আৰু জনগোষ্ঠীয় পৰ্যটন অসমৰ সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্য পৰ্যটন উদ্যোগৰ এক অমূল্য সম্পদ। ৰাজ্যখনত অসমীয়া, বড়ো, মিছিং, কাৰ্বি, ডিমাছা, ৰাভা, তিৱা, দেউৰী, সোণোৱাল কছাৰী, টাই-আহোম, চাহ জনগোষ্ঠী আৰু অন্যান্য বহুতো জনগোষ্ঠীৰ বসবাস আছে। প্ৰতিটো জনগোষ্ঠীৰ নিজস্ব ভাষা, সাজ-পোছাক, খাদ্যাভ্যাস, লোকবিশ্বাস, নৃত্য-গীত আৰু উৎসৱ-পাৰ্বণ আছে। বিহু অসমৰ সৰ্বাধিক জনপ্ৰিয় সাংস্কৃতিক উৎসৱ। ৰঙালী বিহু, কঙালী বিহু আৰু ভোগালী বিহুৰ সৈতে অসমৰ কৃষিভিত্তিক সমাজজীৱন, লোকসংস্কৃতি আৰু পৰম্পৰা গভীৰভাৱে জড়িত। বিহুৰ সময়ত অনুষ্ঠিত হোৱা নৃত্য-গীত, মেলা আৰু বিভিন্ন সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানসমূহে পৰ্যটকক অসমৰ সমাজ-সংস্কৃতিৰ সৈতে পৰিচিত হোৱাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰে। ইয়াৰ উপৰি বড়োসকলৰ বাগৰুম্বা নৃত্য, মিছিংসকলৰ আলি-আয়ে-লৃগাং, কাৰ্বিসকলৰ ৰংকেৰ আৰু অন্যান্য জনগোষ্ঠীয় উৎসৱসমূহেও সাংস্কৃতিক পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰিছে। মাজুলী অসমৰ সাংস্কৃতিক পৰ্যটনৰ অন্যতম প্ৰধান কেন্দ্ৰ। ইয়াৰ সত্ৰসমূহত সত্ৰীয়া নৃত্য, বৰগীত, ভাওনা, মুখাশিল্প আৰু বিভিন্ন পৰম্পৰাগত কলাৰ চৰ্চা কৰা হয়। মাজুলীৰ এই সাংস্কৃতিক পৰিৱেশে দেশ-বিদেশৰ গৱেষক, শিল্পী আৰু পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। ৩.৬ চাহ পৰ্যটন অসমৰ চাহ উদ্যোগ বিশ্বজুৰি পৰিচিত। অসমৰ চাহ কেৱল এক কৃষিভিত্তিক উদ্যোগ নহয়, ই ৰাজ্যখনৰ ইতিহাস, অৰ্থনীতি আৰু সামাজিক জীৱনৰো এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। ডিব্ৰুগড়, তিনিচুকীয়া, যোৰহাট, শিৱসাগৰ আৰু গোলাঘাট জিলাৰ বিস্তৃত চাহ বাগিচাসমূহে অসমৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্যত এক বিশেষ মাত্ৰা যোগ কৰিছে। চাহ বাগিচাৰ সেউজীয়া পৰিৱেশ, পুৰণি বাগিচাৰ বাংলো, চাহ প্ৰস্তুতকৰণ প্ৰক্ৰিয়া আৰু চাহ শ্ৰমিকসকলৰ জীৱনশৈলী পৰ্যটকৰ বাবে আকৰ্ষণৰ বিষয়। চাহ পৰ্যটনৰ জৰিয়তে পৰ্যটকসকলে চাহ খেতিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু বজাৰলৈ যোৱাৰ বিভিন্ন পৰ্যায়ৰ বিষয়ে জানিবলৈ সুযোগ লাভ কৰিব পাৰে। চাহ বাগিচাত থকা পৰম্পৰাগত বাংলোসমূহক পৰ্যটকৰ বাবে আৱাসগৃহ হিচাপে গঢ়ি তোলাৰো সম্ভাৱনা আছে। ইয়াৰ জৰিয়তে স্থানীয় অৰ্থনীতিৰ বিকাশৰ লগতে অসমৰ চাহৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰিচিতিও অধিক বৃদ্ধি পাব পাৰে। ৩.৭ নদী পৰ্যটন ব্ৰহ্মপুত্ৰ অসমৰ জীৱনধাৰা। এই নদীখনৰ বিশালতা, প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য, নদীদ্বীপ, বালিচৰ আৰু নদীকেন্দ্ৰিক জীৱনশৈলীয়ে পৰ্যটনৰ বাবে এক বিশেষ ক্ষেত্ৰ সৃষ্টি কৰিছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীত নদী ভ্ৰমণ, নৌকা বিহাৰ আৰু পৰিকল্পিত নদী ক্ৰুজৰ ব্যৱস্থা পৰ্যটকৰ বাবে আকৰ্ষণীয় অভিজ্ঞতা হ'ব পাৰে। বিশেষকৈ গুৱাহাটীৰ পৰা আৰম্ভ কৰি কাজিৰঙা, মাজুলী, যোৰহাট, তেজপুৰ আৰু অন্যান্য নদীকেন্দ্ৰিক অঞ্চললৈ নদী পৰ্যটনৰ বিকাশ ঘটোৱাৰ যথেষ্ট সম্ভাৱনা আছে। নদীৰ পাৰৰ গাঁওসমূহৰ জীৱনধাৰা, মাছমৰীয়া সম্প্ৰদায়ৰ সংস্কৃতি, স্থানীয় খাদ্য আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশে এই পৰ্যটনক অধিক আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিব পাৰে। ৪. অসমৰ উল্লেখযোগ্য পৰ্যটনস্থলী অসমৰ বিভিন্ন জিলাত অৱস্থিত পৰ্যটনস্থলীসমূহে ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটন উদ্যোগক এক বিস্তৃত পৰিচয় প্ৰদান কৰিছে। এই স্থানসমূহৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য কেইটামান হ'ল— কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান: গোলাঘাট, নগাঁও, শোণিতপুৰ আৰু বিশ্বনাথ অঞ্চলত বিস্তৃত কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান অসমৰ অন্যতম পৰিচিত পৰ্যটনস্থলী। এশিঙীয়া গঁড়ৰ সংৰক্ষণৰ বাবে ই বিশ্বজুৰি বিখ্যাত। ১৯৮৫ চনত কাজিৰঙাক ইউনেস্ক'ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ হিচাপে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰা হয়। মানস ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান: অসমৰ পশ্চিম অংশত অৱস্থিত মানস ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান বন্যপ্ৰাণী আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ বাবে বিখ্যাত। ১৯৮৫ চনত ইয়াকো ইউনেস্ক'ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰ স্বীকৃতি প্ৰদান কৰা হয়। মাজুলী: ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ বুকুত অৱস্থিত মাজুলী অসমৰ এক উল্লেখযোগ্য নদীদ্বীপ। সত্ৰীয়া সংস্কৃতি, মুখাশিল্প, ভাওনা আৰু বৈষ্ণৱ ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ বাবে ই বিশেষভাৱে পৰিচিত। শিৱসাগৰ: আহোম ৰাজত্বৰ বহুতো ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন শিৱসাগৰত অৱস্থিত। ৰংঘৰ, কাৰেংঘৰ, তলাতল ঘৰ আৰু শিৱদৌলে এই অঞ্চলক ঐতিহ্য পৰ্যটনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ হিচাপে গঢ়ি তুলিছে। গুৱাহাটী: অসমৰ প্ৰধান নগৰ আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যতম প্ৰৱেশদ্বাৰ গুৱাহাটী। কামাখ্যা মন্দিৰ, উমানন্দ, নৱগ্ৰহ মন্দিৰ, অসম ৰাজ্যিক চিৰিয়াখানা, শংকৰদেৱ কলাক্ষেত্ৰ আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ নদীপৰ্যটনে গুৱাহাটীক এক উল্লেখযোগ্য পৰ্যটন কেন্দ্ৰত পৰিণত কৰিছে। হাফলং: ডিমা হাছাও জিলাত অৱস্থিত হাফলং অসমৰ অন্যতম পাহাৰীয়া পৰ্যটনস্থলী। ইয়াৰ পাহাৰীয়া প্ৰাকৃতিক দৃশ্য, হাফলং হ্ৰদ আৰু শান্ত পৰিৱেশে পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে। হাজো: কামৰূপ জিলাত অৱস্থিত হাজো ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতি আৰু ঐতিহাসিক ঐতিহ্যৰ বাবে পৰিচিত। ইয়াৰ হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰ আৰু পোৱা মক্কা বিশেষ উল্লেখযোগ্য। সুৱালকুছি: ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উত্তৰ পাৰৰ এই অঞ্চল অসমৰ ৰেচম উদ্যোগৰ বাবে বিখ্যাত। মুগা, পাট আৰু এৰী সূতাৰ বস্ত্ৰ উৎপাদন আৰু পৰম্পৰাগত তাঁতশিল্পৰ বাবে সুৱালকুছি পৰ্যটকৰ আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰ। চৰাইদেউ: আহোম ৰজাসকলৰ মৈদামসমূহৰ বাবে চৰাইদেউ ঐতিহাসিকভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইউনেস্ক'ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য স্বীকৃতিয়ে ইয়াৰ পৰ্যটন সম্ভাৱনাক নতুন মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছে। ৫. অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব অসমৰ অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত পৰ্যটন উদ্যোগৰ ভূমিকা বহুমুখী। পৰ্যটনৰ বিকাশে কেৱল হোটেল বা যাতায়াত ব্যৱস্থাৰ উন্নয়নেই নকৰে, বৰং ইয়াৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন ক্ষুদ্ৰ আৰু বৃহৎ ব্যৱসায়ৰ বিকাশতো সহায় কৰে। প্ৰথমতে, পৰ্যটন উদ্যোগে কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰে। পৰ্যটনস্থলীৰ ওচৰত হোটেল, ৰিজৰ্ট, ৰেষ্টুৰেণ্ট, পৰিবহণ সেৱা, পৰ্যটক নিৰ্দেশনা আৰু অন্যান্য সেৱাৰ প্ৰয়োজন হয়। ইয়াৰ ফলত স্থানীয় যুৱক-যুৱতীসকলে বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ লাভ কৰিব পাৰে। দ্বিতীয়তে, পৰ্যটনৰ জৰিয়তে স্থানীয় ব্যৱসায়ৰ সম্প্ৰসাৰণ ঘটে। অসমৰ বাঁহ-বেতৰ সামগ্ৰী, পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰ, গামোচা, মুগা আৰু পাটৰ কাপোৰ, মাটিৰ সামগ্ৰী আৰু অন্যান্য হস্তশিল্প পৰ্যটকৰ মাজত জনপ্ৰিয় কৰি তুলিব পাৰি। ইয়াৰ ফলত স্থানীয় শিল্পী আৰু কাৰিকৰসকলৰ উপাৰ্জনৰ পথ মুকলি হয়। তৃতীয়তে, পৰ্যটন উদ্যোগে ৰাজ্যখনলৈ বিনিয়োগ আকৰ্ষণ কৰিব পাৰে। হোটেল, পৰ্যটক আৱাস, পৰিবহণ, বিনোদন কেন্দ্ৰ আৰু অন্যান্য আন্তঃগাঁথনি নিৰ্মাণৰ ক্ষেত্ৰত ব্যক্তিগত বিনিয়োগৰ সুযোগ আছে। ইয়াৰ ফলত ৰাজ্যখনৰ সামগ্ৰিক অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপ বৃদ্ধি পায়। চতুৰ্থতে, পৰ্যটনৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য অৰ্থনীতিৰ বিকাশ সম্ভৱ। গাঁওভিত্তিক পৰ্যটন, ঘৰুৱা অতিথিশালা, স্থানীয় খাদ্য আৰু জনগোষ্ঠীয় সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ জৰিয়তে গাঁওসমূহৰ অৰ্থনৈতিক অৱস্থা উন্নত কৰিব পাৰি। পঞ্চমতে, পৰ্যটনৰ বিকাশে চৰকাৰৰ ৰাজহ বৃদ্ধিতো সহায় কৰে। হোটেল, পৰিবহণ, ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান আৰু বিভিন্ন সেৱাৰ জৰিয়তে চৰকাৰী কৰ আৰু অন্যান্য ৰাজহ সংগ্ৰহৰ সুযোগ সৃষ্টি হয়। বিশ্ব বেংকৰ মতে, অসমত পৰ্যটন উদ্যোগৰ উন্নয়নৰ জৰিয়তে ব্যক্তিগত বিনিয়োগ, কৰ্মসংস্থাপন আৰু বিশেষকৈ মহিলাৰ অৰ্থনৈতিক অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি কৰাৰ যথেষ্ট সম্ভাৱনা আছে। ৬. অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ বৰ্তমানৰ অৱস্থা শেহতীয়া বছৰসমূহত অসমত পৰ্যটকৰ আগমন বৃদ্ধি পোৱাৰ লগতে পৰ্যটন আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰতো বিভিন্ন পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা হৈছে। দেশীয় পৰ্যটকৰ লগতে বিদেশী পৰ্যটকৰ বাবেও অসম এক আকৰ্ষণীয় গন্তব্যস্থান হিচাপে পৰিচিত হৈছে। ভাৰত চৰকাৰৰ পৰ্যটন মন্ত্ৰালয়ৰ তথ্য অনুসৰি, ২০২৫ চনত অসমলৈ প্ৰায় ৯০,৫৫,৯৪৩ গৰাকী দেশীয় পৰ্যটকৰ ভ্ৰমণ নথিভুক্ত হৈছিল। একে বছৰতে বিদেশী পৰ্যটকৰ ভ্ৰমণৰ সংখ্যা আছিল ৩৩,৮৫৮। এই পৰিসংখ্যাই ৰাজ্যখনৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ বৰ্ধিত গুৰুত্বৰ ইংগিত দিয়ে। অসম চৰকাৰৰ পৰ্যটন নীতি, ২০২২-ত ৰাজ্যখনৰ প্ৰাকৃতিক, সাংস্কৃতিক আৰু ঐতিহাসিক সম্পদসমূহৰ সঠিক ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে পৰ্যটন উদ্যোগক অধিক শক্তিশালী কৰাৰ লক্ষ্য গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ লগতে ব্যক্তিগত খণ্ডৰ বিনিয়োগ, স্থানীয় লোকৰ অংশগ্ৰহণ, পৰ্যটনস্থলীৰ আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন আৰু বহনক্ষম পৰ্যটনৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে। ৭. অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশৰ বাবে চৰকাৰী পদক্ষেপ অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশৰ বাবে ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে বিভিন্ন আঁচনি, নীতি আৰু উন্নয়নমূলক কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰিছে। অসম পৰ্যটন নীতি, ২০২২: এই নীতিৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে অসমক এক উল্লেখযোগ্য ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যটন গন্তব্যস্থান হিচাপে গঢ়ি তোলা। ইয়াত পৰ্যটন আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন, বিনিয়োগ বৃদ্ধি, দক্ষ মানৱ সম্পদ সৃষ্টি, স্থানীয় লোকৰ অংশগ্ৰহণ আৰু পৰিৱেশ অনুকূল পৰ্যটনৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। Awesome Assam অভিযান: অসমৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য, সংস্কৃতি, ঐতিহ্য আৰু পৰ্যটনস্থলীসমূহক দেশ-বিদেশত প্ৰচাৰ কৰাৰ বাবে এই ব্ৰেণ্ডিং অভিযান গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ জৰিয়তে অসমৰ এক ইতিবাচক পৰ্যটন পৰিচয় গঢ়ি তোলাৰ প্ৰচেষ্টা চলোৱা হৈছে। স্বদেশ দৰ্শন আঁচনি: ভাৰত চৰকাৰৰ এই আঁচনিৰ অধীনত অসমৰ বিভিন্ন পৰ্যটন ক্ষেত্ৰৰ উন্নয়নৰ বাবে আৰ্থিক সাহায্য প্ৰদান কৰা হৈছে। মানস–পবিতৰা–নামেৰী–কাজিৰঙা–ডিব্ৰু-ছৈখোৱা বন্যপ্ৰাণী পৰ্যটন পথ আৰু তেজপুৰ–মাজুলী–শিৱসাগৰ ঐতিহ্য পৰ্যটন পথৰ উন্নয়ন ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য উদাহৰণ। স্বদেশ দৰ্শন ২.০: এই আঁচনিৰ অধীনত কোকৰাঝাৰৰ জলাশয়ভিত্তিক পৰ্যটন আৰু যোৰহাটৰ চিনামৰা চাহ বাগিচাৰ পুনৰ উন্নয়নৰ দৰে প্ৰকল্প গ্ৰহণ কৰা হৈছে। প্ৰসাদ আঁচনি: ধৰ্মীয় পৰ্যটনস্থলীৰ উন্নয়নৰ উদ্দেশ্যে গ্ৰহণ কৰা এই আঁচনিৰ অধীনত কামাখ্যা মন্দিৰ আৰু ইয়াৰ আশে-পাশে থকা তীৰ্থস্থানসমূহৰ উন্নয়নৰ বাবে প্ৰকল্প গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ২০২৬ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত প্ৰকাশিত ভাৰত চৰকাৰৰ তথ্য অনুসৰি, অসমত এই বিভিন্ন আঁচনিৰ অধীনত কাজিৰঙা, মাজুলী, শিৱসাগৰ, গুৱাহাটী, কোকৰাঝাৰ আৰু যোৰহাটৰ কেইবাটাও পৰ্যটন উন্নয়ন প্ৰকল্প অনুমোদিত হৈছে। ৮. অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ ভৱিষ্যৎ সম্ভাৱনা অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ ভৱিষ্যৎ সম্ভাৱনা যথেষ্ট বিস্তৃত। ৰাজ্যখনৰ প্ৰাকৃতিক, ঐতিহাসিক আৰু সাংস্কৃতিক সম্পদসমূহৰ পৰিকল্পিত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিলে পৰ্যটনক অসমৰ অন্যতম প্ৰধান অৰ্থনৈতিক খণ্ড হিচাপে গঢ়ি তোলা সম্ভৱ। এই ক্ষেত্ৰত কেইবাটাও বিশেষ সম্ভাৱনা উল্লেখ কৰিব পাৰি। ৮.১ গ্ৰাম্য পৰ্যটনৰ বিকাশ অসমৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলসমূহত পৰ্যটনৰ যথেষ্ট সম্ভাৱনা আছে। অসমৰ গাঁৱৰ পৰম্পৰাগত ঘৰ-দুৱাৰ, কৃষিভিত্তিক জীৱনশৈলী, স্থানীয় খাদ্য, লোকসংগীত, নৃত্য আৰু হস্তশিল্পই পৰ্যটকৰ বাবে এক ব্যতিক্ৰমী অভিজ্ঞতা সৃষ্টি কৰিব পাৰে। গাঁওসমূহত ঘৰুৱা অতিথিশালা স্থাপন কৰি পৰ্যটকক স্থানীয় পৰিয়ালৰ সৈতে থকাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিব পাৰি। বিশেষকৈ মাজুলী, সুৱালকুছি, শিৱসাগৰ, যোৰহাট, ডিমা হাছাও আৰু বড়োলেণ্ডৰ বিভিন্ন অঞ্চলত গ্ৰাম্য পৰ্যটনৰ বিকাশৰ যথেষ্ট সুযোগ আছে। ইয়াৰ জৰিয়তে গাঁৱৰ নিবনুৱা যুৱক-যুৱতী আৰু মহিলাসকলৰ বাবে উপাৰ্জনৰ নতুন পথ সৃষ্টি হ'ব। ৮.২ পৰিৱেশ অনুকূল পৰ্যটনৰ সম্প্ৰসাৰণ অসমৰ বনাঞ্চল, নদী, বিল আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ সংৰক্ষণৰ সৈতে সংগতি ৰাখি পৰিৱেশ অনুকূল পৰ্যটনৰ বিকাশ ঘটাব পাৰি। এনে পৰ্যটনৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ক্ষতি নকৰাকৈ পৰ্যটন কাৰ্যকলাপ পৰিচালনা কৰা। কাজিৰঙা, মানস, নামেৰী, পবিতৰা আৰু দিহিং-পাটকাইৰ দৰে অঞ্চলত পৰিৱেশ শিক্ষামূলক ভ্ৰমণ, চৰাই পৰ্যবেক্ষণ আৰু প্ৰকৃতি অধ্যয়নৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰিব পাৰি। ইয়াৰ জৰিয়তে পৰ্যটনৰ লগতে প্ৰাকৃতিক সম্পদ সংৰক্ষণৰ প্ৰতিও জনসচেতনতা বৃদ্ধি পাব। ৮.৩ নদী আৰু জলভিত্তিক পৰ্যটনৰ বিকাশ ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু বৰাক নদীক কেন্দ্ৰ কৰি অসমত নদী পৰ্যটনৰ এক বৃহৎ সম্ভাৱনা আছে। নদী ক্ৰুজ, নৌকা ভ্ৰমণ, নদীৰ পাৰৰ সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু নদীকেন্দ্ৰিক গাঁওসমূহৰ পৰিচয়মূলক কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে নতুন পৰ্যটন ক্ষেত্ৰ গঢ়ি তুলিব পাৰি। বিশেষকৈ মাজুলী, গুৱাহাটী, তেজপুৰ, যোৰহাট আৰু ধুবুৰী অঞ্চলত নদী পৰ্যটনৰ বিকাশে স্থানীয় অৰ্থনীতিত ইতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। অৱশ্যে নদীৰ বানপানী, গৰাখহনীয়া আৰু অন্যান্য প্ৰাকৃতিক বিপদৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি সুৰক্ষিত ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰাটো প্ৰয়োজনীয়। ৮.৪ চাহ পৰ্যটনৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্প্ৰসাৰণ অসমৰ চাহৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় খ্যাতিক পৰ্যটনৰ সৈতে সংযোগ কৰি এক বিশেষ পৰ্যটন ক্ষেত্ৰ গঢ়ি তুলিব পাৰি। চাহ বাগিচা পৰিদৰ্শন, চাহ প্ৰস্তুতকৰণ প্ৰক্ৰিয়াৰ প্ৰদৰ্শন, চাহৰ ইতিহাস আৰু চাহৰ সোৱাদ পৰীক্ষাৰ দৰে কাৰ্যসূচীয়ে বিদেশী পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিব পাৰে। ডিব্ৰুগড়, তিনিচুকীয়া আৰু যোৰহাটৰ চাহ বাগিচাসমূহক কেন্দ্ৰ কৰি পৰিকল্পিত পৰ্যটন ব্যৱস্থা গঢ়ি তোলাৰ যথেষ্ট সম্ভাৱনা আছে। ৮.৫ দুঃসাহসিক পৰ্যটনৰ বিকাশ অসমৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল, নদী আৰু অৰণ্যসমূহ দুঃসাহসিক পৰ্যটনৰ বাবে উপযোগী। পাহাৰীয়া পদযাত্ৰা, প্ৰকৃতি ভ্ৰমণ, পৰিকল্পিত নৌকা ভ্ৰমণ আৰু বিভিন্ন বাহিৰৰ বিনোদনমূলক কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে এই ক্ষেত্ৰৰ বিকাশ ঘটাব পাৰি। হাফলং, নামেৰী, গৰ্ভভাঙা আৰু ডিমা হাছাওৰ বিভিন্ন অঞ্চলত উপযুক্ত পৰিকল্পনা আৰু সুৰক্ষা ব্যৱস্থাৰে দুঃসাহসিক পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰিব পাৰি। ৮.৬ সাংস্কৃতিক পৰ্যটনৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰচাৰ অসমৰ বিহু, ভাওনা, সত্ৰীয়া নৃত্য, মুখাশিল্প, জনগোষ্ঠীয় উৎসৱ আৰু পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰশিল্পক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত অধিক প্ৰচাৰ কৰাৰ প্ৰয়োজন আছে। অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা পৰ্যটনৰ এক বিশেষ সম্পদ। মাজুলীৰ সত্ৰীয়া সংস্কৃতি, বড়োসকলৰ বাগৰুম্বা নৃত্য, মিছিংসকলৰ আলি-আয়ে-লৃগাং আৰু অসমৰ বিভিন্ন লোকউৎসৱক কেন্দ্ৰ কৰি সাংস্কৃতিক পৰ্যটনৰ নতুন ক্ষেত্ৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰি। ৮.৭ চলচ্চিত্ৰ আৰু অনুষ্ঠানভিত্তিক পৰ্যটন অসমৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ, ঐতিহাসিক স্থান আৰু সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্য চলচ্চিত্ৰ নিৰ্মাণৰ বাবেও উপযোগী। অসমৰ বিভিন্ন স্থানত চলচ্চিত্ৰ, তথ্যচিত্ৰ আৰু সংগীতৰ দৃশ্যগ্ৰহণৰ ব্যৱস্থা উন্নত কৰিব পাৰিলে সেই স্থানসমূহৰ পৰিচিতি বৃদ্ধি পাব। ইয়াৰ উপৰি সংগীত অনুষ্ঠান, সাংস্কৃতিক মহোৎসৱ, সাহিত্য উৎসৱ আৰু বিভিন্ন আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সন্মিলন আয়োজনৰ জৰিয়তে অসমত অনুষ্ঠানভিত্তিক পৰ্যটনৰ বিকাশ ঘটাব পাৰি। ৮.৮ স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষামূলক পৰ্যটন গুৱাহাটী আৰু অসমৰ অন্যান্য নগৰসমূহত চিকিৎসা আৰু শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত ক্ৰমাগত উন্নয়ন ঘটিছে। এই সুবিধাসমূহৰ সৈতে পৰ্যটনক সংযোগ কৰি স্বাস্থ্য পৰ্যটন আৰু শিক্ষামূলক পৰ্যটনৰ বিকাশ ঘটোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। বিশেষকৈ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অন্যান্য ৰাজ্য আৰু চুবুৰীয়া দেশসমূহৰ পৰা অহা লোকসকলৰ বাবে অসমৰ চিকিৎসা, শিক্ষানুষ্ঠান, গৱেষণা কেন্দ্ৰ আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য পৰিদৰ্শনৰ ব্যৱস্থা গঢ়ি তুলিব পাৰি। ৯. অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ প্ৰধান সমস্যা আৰু প্ৰত্যাহ্বান অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ যথেষ্ট সম্ভাৱনা থকা সত্ত্বেও ইয়াৰ পূৰ্ণ বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত কিছুমান সমস্যা আৰু প্ৰত্যাহ্বান বিদ্যমান। আন্তঃগাঁথনিৰ অভাৱ: অসমৰ বহুতো পৰ্যটনস্থলীত উন্নত পথ, যাতায়াত, পৰ্যাপ্ত হোটেল, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা, বিশুদ্ধ খোৱাপানী আৰু অন্যান্য মৌলিক সুবিধাৰ অভাৱ দেখা যায়। বিশেষকৈ দূৰৱৰ্তী আৰু পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহত এই সমস্যা অধিক স্পষ্ট। যাতায়াত ব্যৱস্থাৰ সীমাবদ্ধতা: অসমৰ বহুতো পৰ্যটনস্থলীলৈ নিয়মীয়া আৰু সুবিধাজনক পৰিবহণ ব্যৱস্থা এতিয়াও পৰ্যাপ্ত নহয়। কিছুমান অঞ্চলত পথৰ অৱস্থা আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থাই পৰ্যটকৰ ভ্ৰমণত অসুবিধাৰ সৃষ্টি কৰে। প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ অভাৱ: অসমৰ বহুতো সুন্দৰ আৰু ঐতিহাসিক পৰ্যটনস্থলীৰ বিষয়ে ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত পৰ্যাপ্ত প্ৰচাৰ হোৱা নাই। ফলত বহুতো পৰ্যটনস্থলী এতিয়াও বৃহৎ পৰিসৰৰ পৰ্যটকৰ দৃষ্টিগোচৰ হোৱা নাই। দক্ষ মানৱ সম্পদৰ অভাৱ: পৰ্যটন উদ্যোগৰ উন্নয়নৰ বাবে প্ৰশিক্ষিত পৰ্যটক নিৰ্দেশক, আতিথ্য সেৱাৰ কৰ্মচাৰী, পৰিবহণ কৰ্মী আৰু অন্যান্য দক্ষ ব্যক্তিৰ প্ৰয়োজন। এই ক্ষেত্ৰত অধিক প্ৰশিক্ষণৰ ব্যৱস্থা কৰাটো জৰুৰী। প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ: অসম বানপানী আৰু গৰাখহনীয়াৰ দৰে প্ৰাকৃতিক সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈ আহিছে। বিশেষকৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বহুতো অঞ্চলত বাৰিষাৰ সময়ত বানপানীয়ে পৰ্যটন ব্যৱস্থাত প্ৰভাৱ পেলায়। কাজিৰঙা আৰু মাজুলীৰ দৰে অঞ্চলত প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ পৰিৱৰ্তনো এক উল্লেখযোগ্য প্ৰত্যাহ্বান। পৰিৱেশ প্ৰদূষণ: পৰ্যটকৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে পৰ্যটনস্থলীত প্লাষ্টিক, আৱৰ্জনা আৰু অন্যান্য প্ৰদূষণৰ সমস্যা সৃষ্টি হোৱাৰ আশংকা থাকে। ইয়াৰ ফলত প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান ক্ষতিগ্ৰস্ত হ'ব পাৰে। ঋতুভিত্তিক পৰ্যটন: অসমৰ পৰ্যটনৰ একাংশ নিৰ্দিষ্ট ঋতুৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। বিশেষকৈ বাৰিষাৰ সময়ত বানপানী আৰু বেয়া বতৰৰ বাবে কিছুমান পৰ্যটনস্থলীৰ পৰিদৰ্শন সীমিত হৈ পৰে। ইয়াৰ ফলত পৰ্যটনৰ পৰা হোৱা উপাৰ্জনো কেতিয়াবা ঋতুভিত্তিক হৈ পৰে। ব্যক্তিগত বিনিয়োগৰ সীমাবদ্ধতা: উন্নত হোটেল, ৰিজৰ্ট, পৰিবহণ আৰু অন্যান্য পৰ্যটন সুবিধা গঢ়ি তুলিবলৈ বৃহৎ পৰিমাণৰ বিনিয়োগৰ প্ৰয়োজন। এই ক্ষেত্ৰত চৰকাৰী আৰু ব্যক্তিগত খণ্ডৰ মাজত অধিক সহযোগিতা প্ৰয়োজন। ১০. পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিকাশৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় পৰামৰ্শ অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগক অধিক শক্তিশালী আৰু প্ৰতিযোগিতামূলক কৰি তুলিবলৈ কেইবাটাও দিশত গুৰুত্ব দিয়া প্ৰয়োজন। প্ৰথমতে, প্ৰতিটো পৰ্যটনস্থলীৰ সৈতে উন্নত পথ, যাতায়াত, বিশুদ্ধ খোৱাপানী, শৌচাগাৰ, স্বাস্থ্যসেৱা আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থা সংযোগ কৰিব লাগে। দ্বিতীয়তে, স্থানীয় যুৱক-যুৱতীসকলক পৰ্যটন ব্যৱস্থাপনা, ভাষা, আতিথ্য সেৱা আৰু পৰ্যটক নিৰ্দেশনাৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰশিক্ষণ প্ৰদান কৰিব লাগে। তৃতীয়তে, অসমৰ পৰ্যটনস্থলীসমূহৰ বিষয়ে ইণ্টাৰনেট, সামাজিক মাধ্যম, তথ্যচিত্ৰ আৰু অন্যান্য আধুনিক প্ৰচাৰ মাধ্যমৰ জৰিয়তে দেশ-বিদেশত প্ৰচাৰ কৰিব লাগে। প্ৰতিটো পৰ্যটনস্থলীৰ ইতিহাস, যাতায়াতৰ সুবিধা, থকা-খোৱাৰ ব্যৱস্থা আৰু স্থানীয় সংস্কৃতিৰ বিষয়ে নিৰ্ভৰযোগ্য তথ্য উপলব্ধ কৰাটো প্ৰয়োজন। চতুৰ্থতে, স্থানীয় জনগোষ্ঠী আৰু গাঁওবাসীক পৰ্যটন উন্নয়নৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে জড়িত কৰিব লাগে। স্থানীয় লোকসকলৰ অংশগ্ৰহণ অবিহনে বহনক্ষম পৰ্যটনৰ বিকাশ সম্ভৱ নহয়। পঞ্চমতে, পৰ্যটনস্থলীসমূহত পৰিৱেশ সংৰক্ষণৰ বাবে কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব লাগে। প্লাষ্টিকৰ ব্যৱহাৰ নিয়ন্ত্ৰণ, আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা আৰু বনাঞ্চল সংৰক্ষণৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিব লাগে। ষষ্ঠতে, অসমৰ বিভিন্ন পৰ্যটনস্থলী সংযোগ কৰি একাধিক পৰ্যটন পথ গঢ়ি তুলিব লাগে। উদাহৰণস্বৰূপে, গুৱাহাটী–কাজিৰঙা–তেজপুৰ, যোৰহাট–মাজুলী–শিৱসাগৰ আৰু ডিব্ৰুগড়–দিহিং-পাটকাই–ডিব্ৰু-ছৈখোৱা আদি পথৰ জৰিয়তে পৰ্যটকসকলে একেটা ভ্ৰমণতে বিভিন্ন প্ৰাকৃতিক আৰু ঐতিহাসিক স্থান পৰিদৰ্শন কৰিব পাৰিব। সপ্তমতে, পৰ্যটন উদ্যোগত মহিলাৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি কৰিব লাগে। ঘৰুৱা অতিথিশালা, স্থানীয় খাদ্যৰ ব্যৱসায়, হস্তশিল্প আৰু সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচীৰ জৰিয়তে মহিলাসকলৰ আৰ্থিক স্বাৱলম্বিতা বৃদ্ধি কৰাৰ সুযোগ আছে। ১১. উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যটনৰ ক্ষেত্ৰত অসমৰ ভূমিকা ভৌগোলিক অৱস্থানৰ বাবে অসম উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰৱেশদ্বাৰ। ৰাজ্যখনৰ সৈতে উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ আন ৰাজ্যসমূহৰ পথ, ৰে'ল আৰু বিমান যোগাযোগ ব্যৱস্থা সংযুক্ত হৈ আছে। গুৱাহাটী এই অঞ্চলৰ এক প্ৰধান যোগাযোগ আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে পৰিচিত। ভাৰতৰ 'এক্ট ইষ্ট নীতি'ৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে। এই নীতিৰ জৰিয়তে দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ দেশসমূহৰ সৈতে বাণিজ্যিক, সাংস্কৃতিক আৰু কৌশলগত সম্পৰ্ক শক্তিশালী কৰাৰ লক্ষ্য গ্ৰহণ কৰা হৈছে। অসমৰ ভৌগোলিক অৱস্থান আৰু সাংস্কৃতিক সাদৃশ্যৰ বাবে এই দেশসমূহৰ সৈতে পৰ্যটন সম্পৰ্ক উন্নয়নৰ যথেষ্ট সম্ভাৱনা আছে। বিশেষকৈ বাংলাদেশ, ভূটান আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ বিভিন্ন দেশৰ পৰ্যটকৰ বাবে অসম এক আকৰ্ষণীয় গন্তব্যস্থান হ'ব পাৰে। অসমৰ জনগোষ্ঠীয় সংস্কৃতি, খাদ্যাভ্যাস, বস্ত্ৰশিল্প আৰু ঐতিহাসিক সম্পদে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সাংস্কৃতিক বিনিময়ৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। অসমক কেন্দ্ৰ কৰি উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ বিভিন্ন ৰাজ্যৰ মাজত সংযুক্ত পৰ্যটন পথ গঢ়ি তুলিব পাৰিলেও এই উদ্যোগ অধিক লাভৱান হ'ব। ইয়াৰ ফলত কেৱল অসমৰেই নহয়, সমগ্ৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক বিকাশত সহায়ক হ'ব। ১২. উপসংহাৰ অসমৰ পৰ্যটন উদ্যোগ ৰাজ্যখনৰ অৰ্থনৈতিক, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক বিকাশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সম্ভাৱনাপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰ। প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য, ঐতিহাসিক ঐতিহ্য, ধৰ্মীয় পৰম্পৰা, জনগোষ্ঠীয় বৈচিত্ৰ্য আৰু চাহ উদ্যোগৰ দৰে সম্পদে অসমক এক স্বকীয় পৰ্যটন পৰিচয় প্ৰদান কৰিছে। কাজিৰঙা, মানস, মাজুলী, শিৱসাগৰ, কামাখ্যা, চৰাইদেউ আৰু হাফলঙৰ দৰে পৰ্যটনস্থলীয়ে ইতিমধ্যে ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত অসমৰ পৰিচিতি বৃদ্ধি কৰিছে। অৱশ্যে এই উদ্যোগৰ প্ৰকৃত সম্ভাৱনা বাস্তৱায়িত কৰিবলৈ কেৱল পৰ্যটনস্থলীৰ প্ৰচাৰ কৰাই যথেষ্ট নহয়। ইয়াৰ বাবে উন্নত আন্তঃগাঁথনি, দক্ষ মানৱ সম্পদ, পৰিৱেশ সংৰক্ষণ, স্থানীয় লোকৰ অংশগ্ৰহণ আৰু সুপৰিকল্পিত ব্যৱস্থাপনাৰ প্ৰয়োজন। পৰ্যটনৰ বিকাশৰ নামত অসমৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদ আৰু সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য যাতে ক্ষতিগ্ৰস্ত নহয়, তাৰ প্ৰতিও বিশেষ গুৰুত্ব দিব লাগিব। বিশেষকৈ স্থানীয় যুৱক-যুৱতী, মহিলা, ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়ী, শিল্পী আৰু গ্ৰাম্য জনগোষ্ঠীসমূহক এই উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত কৰিব পাৰিলে পৰ্যটন অসমৰ এক শক্তিশালী কৰ্মসংস্থাপনমুখী অৰ্থনৈতিক ক্ষেত্ৰত পৰিণত হ'ব। সঠিক পৰিকল্পনা, চৰকাৰী সহযোগিতা আৰু জনসাধাৰণৰ সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণৰ জৰিয়তে অসমক ভাৰতৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য পৰ্যটন গন্তব্যস্থান হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ যথেষ্ট সম্ভাৱনা আছে। 4uww7rh69h2xebdv95kgefx7qj9bkse 0 140613 649091 2026-11-02T06:09:07Z Sasifow 48425 পৃষ্ঠা [[গোলশ্বিফতেহ ফাৰাহানী]]ৰ পৰা [[গলশ্বীফতে ফৰাহানী]]লৈ Sasifowয়ে স্থানান্তৰ কৰিলে: Misspelled title 649091 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[গলশ্বীফতে ফৰাহানী]] 798umh775ic0iozwshx5d1hip26q4dd 0 140614 649095 2026-11-02T06:34:22Z ~2026-58365-89 52621 নতুন পৃষ্ঠা: সেউজীয়া সৌন্দর্য্যৰে ভৰা ঐতিহাসিক "পাগলাটেক মন্দিৰ" টো হৈছে অসমৰ অতি পুৰণি আৰু প্ৰসিদ্ধ শিৱ মন্দিৰ।ই গোৱালপাৰা চহৰৰ পৰা প্ৰায় ১৪ কিঃমিঃ দূৰত পঞ্চৰত্নৰ ওচৰৰ বৰভিটা নামৰ গা... 649095 wikitext text/x-wiki সেউজীয়া সৌন্দর্য্যৰে ভৰা ঐতিহাসিক "পাগলাটেক মন্দিৰ" টো হৈছে অসমৰ অতি পুৰণি আৰু প্ৰসিদ্ধ শিৱ মন্দিৰ।ই গোৱালপাৰা চহৰৰ পৰা প্ৰায় ১৪ কিঃমিঃ দূৰত পঞ্চৰত্নৰ ওচৰৰ বৰভিটা নামৰ গাঁও খনত অৱস্থিত এই পাহাৰ খন ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ গাতে লাগি আছে । ঠিক শ্রী সূৰ্য পাহাৰৰ দৰে পাগলাটেক মন্দিৰতো বহুত পুৰণি শিলত কটা শিৱলিংগ, যোনিপীঠ আদি পোৱা গৈছে শিল কাটি উলিওৱা গুহা এটাও আছে। অনুমান মতে ইয়াতো হাজাৰৰ অধিক ভাস্কর্য আছে বুলি কেৱা হয়। স্হানীয় লোকৰ ধাৰণা মতে পাগলাটেক নামটোৰ আৰতো এটা কাৰণ আছে। পগলা হৈছে ভগৱান শিৱৰ আন এটা নাম মানে শিৱৰ আন এটা ৰূপ হৈছে পগলা। সেয়ে এই শিৱ মন্দিৰ টোৰ নাম দিয়া হৈছে পাগলাটেক মন্দিৰ। লগতে গোৱালপাৰাৰ জিলাৰ ৫ খন প্ৰধান পাহাৰৰ ভিতৰত পাগলাটেক মন্দিৰৰ পাহাৰখনো অন্যতম । এই মন্দিৰটোত বিভিন্ন ধৰণৰ ৰাজহুৱা অনুষ্ঠানো পটা হয় যেনে বিবাহ,অন্নপ্রাশন আৰু চুলা কৰন বা শিশুৰ জন্মৰ পিছত প্রথম চুলি খুৰোৱা নিয়ম আদি । শাওন মাহৰ বোলবোমতো মন্দিৰ টো বহু ভক্তৰে ভৰি থাকে।আনহাতে শিৱৰাত্ৰিৰ সময়ত হাজাৰ বিজাৰ লোকৰে ভৰি পৰে এই মন্দিৃৰটো আৰু প্ৰতি বছৰে শিৱৰাত্ৰিৰত ইয়াত ডাঙৰকৈ মেলা হয়। 092e2z2w2n3l2duan756y2v7b51t1i8 649105 649095 2026-11-02T08:19:14Z ~2026-58534-12 52622 649105 wikitext text/x-wiki [[File:পাগলাটেক মন্দিৰ.jpg|thumb|right|200px|]] সেউজীয়া সৌন্দর্য্যৰে ভৰা ঐতিহাসিক "পাগলাটেক মন্দিৰ" টো হৈছে অসমৰ অতি পুৰণি আৰু প্ৰসিদ্ধ শিৱ মন্দিৰ।ই গোৱালপাৰা চহৰৰ পৰা প্ৰায় ১৪ কিঃমিঃ দূৰত পঞ্চৰত্নৰ ওচৰৰ বৰভিটা নামৰ গাঁও খনত অৱস্থিত এই পাহাৰ খন ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ গাতে লাগি আছে । ঠিক শ্রী সূৰ্য পাহাৰৰ দৰে পাগলাটেক মন্দিৰতো বহুত পুৰণি শিলত কটা শিৱলিংগ, যোনিপীঠ আদি পোৱা গৈছে শিল কাটি উলিওৱা গুহা এটাও আছে। অনুমান মতে ইয়াতো হাজাৰৰ অধিক ভাস্কর্য আছে বুলি কেৱা হয়। স্হানীয় লোকৰ ধাৰণা মতে পাগলাটেক নামটোৰ আৰতো এটা কাৰণ আছে। পগলা হৈছে ভগৱান শিৱৰ আন এটা নাম মানে শিৱৰ আন এটা ৰূপ হৈছে পগলা। সেয়ে এই শিৱ মন্দিৰ টোৰ নাম দিয়া হৈছে পাগলাটেক মন্দিৰ। লগতে গোৱালপাৰাৰ জিলাৰ ৫ খন প্ৰধান পাহাৰৰ ভিতৰত পাগলাটেক মন্দিৰৰ পাহাৰখনো অন্যতম । এই মন্দিৰটোত বিভিন্ন ধৰণৰ ৰাজহুৱা অনুষ্ঠানো পটা হয় যেনে বিবাহ,অন্নপ্রাশন আৰু চুলা কৰন বা শিশুৰ জন্মৰ পিছত প্রথম চুলি খুৰোৱা নিয়ম আদি । শাওন মাহৰ বোলবোমতো মন্দিৰ টো বহু ভক্তৰে ভৰি থাকে।আনহাতে শিৱৰাত্ৰিৰ সময়ত হাজাৰ বিজাৰ লোকৰে ভৰি পৰে এই মন্দিৃৰটো আৰু প্ৰতি বছৰে শিৱৰাত্ৰিৰত ইয়াত ডাঙৰকৈ মেলা হয়।ওচৰ চুবুৰীয়া মানুহৰ মতে, বহু বছৰ আগতে এই পাহাৰখনত এজন পগলা সাধুৱে তপস্যা কৰিছিল। তেওঁৱেই প্ৰথমতে শিলৰ শিৱলিংগটো উদ্ধাৰ কৰিছিল। তেওঁৰ নামেৰেই ঠাইখনৰ নাম পাগলাটেক হ’ল বুলিও কোৱা হয় । আগতে ইয়াত কেৱল শিলৰ লিংগহে আছিল, ওপৰত কোনো ছাদ নাছিল। । পিছত ভক্তসকলৰ দান-বৰঙণিৰে এতিয়া সৰু পকা মন্দিৰ এটা বনোৱা হৈছে। বৰ্তমান মন্দিৰৰ ভিতৰত এটা ডাঙৰ প্ৰাকৃতিক শিৱলিংগ আছে। চাৰিওফালে সৰু সৰু শিলত কটা শিৱলিংগবোৰ এতিয়াও দেখা যায়। aelr2zxj2paxqvtcnlgins0utealply 2 140615 649099 2026-11-02T06:54:33Z DOLI HALOI 51482 /* */ 649099 wikitext text/x-wiki '''ব্ৰহ্মপুত্ৰ কাৰ্নিভেল''' অসমৰ গুৱাহাটী মহানগৰীত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ পাৰ আৰু নদীৰ বালিচৰত অনুষ্ঠিত হোৱা এক পৰ্যটন আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান। এই কাৰ্নিভেলৰ জৰিয়তে অসমৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য, সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা, খাদ্য-সম্ভাৰ আৰু পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনাক দৰ্শনাৰ্থীৰ আগত দাঙি ধৰাৰ প্ৰয়াস কৰা হয়। ২০২৪–২০২৫ বৰ্ষত অনুষ্ঠিত কাৰ্নিভেলত সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান, সংগীতানুষ্ঠান, জলক্ৰীড়া, খাদ্য আৰু হস্তশিল্পৰ প্ৰদৰ্শনীৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Brahmaputra Carnival |url=https://utsav.gov.in/public/view-event/brahmaputra-carnival |website=Utsav |publisher=Ministry of Tourism, Government of India |access-date=2 November 2026}}</ref> == ইতিহাস আৰু আয়োজন == অসম চৰকাৰৰ পৰ্যটন বিভাগৰ অনুষ্ঠানৰ তালিকাত ব্ৰহ্মপুত্ৰ কাৰ্নিভেলৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ২০২৪ চনৰ ১৫ ডিচেম্বৰত ইয়াৰ আৰম্ভণি হয়। ভাৰত চৰকাৰৰ পৰ্যটন মন্ত্ৰালয়ৰ 'উৎসৱ' পৰ্টেলত প্ৰকাশিত তথ্য অনুসৰি, এই কাৰ্নিভেলৰ আয়োজন অসম পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম (ATDC) আৰু Efactor Experiences Ltd.-ৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref>{{cite web |title=Brahmaputra Carnival |url=https://tourism.assam.gov.in/events/brahmaputra-carnival |website=Department of Tourism, Government of Assam |access-date=2 November 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Brahmaputra Carnival |url=https://utsav.gov.in/public/view-event/brahmaputra-carnival |website=Utsav |publisher=Ministry of Tourism, Government of India |access-date=2 November 2026}}</ref> == স্থান আৰু সময় == এই কাৰ্নিভেলৰ মূল আয়োজন গুৱাহাটীৰ লাচিত ঘাট আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ বালিচৰ অঞ্চলত কৰা হৈছিল। নদীৰ পাৰৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিভিন্ন কাৰ্যসূচীৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। ২০২৪–২০২৫ বৰ্ষৰ কাৰ্নিভেলৰ সময়সীমা সম্পৰ্কে চৰকাৰী ৱেবছাইটসমূহত প্ৰকাশিত তথ্যৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্য দেখা যায়। ভাৰত চৰকাৰৰ 'উৎসৱ' পৰ্টেলত ১৫ ডিচেম্বৰ ২০২৪ৰ পৰা ১৫ মাৰ্চ ২০২৫লৈকে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Brahmaputra Carnival |url=https://utsav.gov.in/public/view-event/brahmaputra-carnival |website=Utsav |publisher=Ministry of Tourism, Government of India |access-date=2 November 2026}}</ref> == সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচী == ব্ৰহ্মপুত্ৰ কাৰ্নিভেলৰ অন্যতম আকৰ্ষণ আছিল সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু সংগীতানুষ্ঠান। ইয়াত অসমৰ লগতে উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ বিভিন্ন লোকনৃত্য, সংগীত আৰু সাংস্কৃতিক পৰিৱেশনৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। বিহু, বাগৰুম্বা আৰু ঝুমুৰ আদি পৰিৱেশনৰ জৰিয়তে অঞ্চলটোৰ সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্য দৰ্শকৰ আগত তুলি ধৰাৰ প্ৰয়াস কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Brahmaputra Carnival |url=https://utsav.gov.in/public/view-event/brahmaputra-carnival |website=Utsav |publisher=Ministry of Tourism, Government of India |access-date=2 November 2026}}</ref> == পৰ্যটন আৰু বিনোদন == কাৰ্নিভেলত দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে বিভিন্ন বিনোদনমূলক কাৰ্যসূচীৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নৌবিহাৰ, কায়াকিং, নাও চলোৱা আৰু অন্যান্য জলক্ৰীড়াৰ লগতে খাদ্যৰ বিপণী আৰু হস্তশিল্পৰ বিপণী উল্লেখযোগ্য। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বালিচৰত অস্থায়ী শিবিৰত থকাৰ ব্যৱস্থাও কৰা হৈছিল। এই ব্যৱস্থাসমূহে দৰ্শনাৰ্থীক নদীকেন্দ্ৰিক পৰ্যটনৰ এক পৃথক অভিজ্ঞতা প্ৰদান কৰাৰ লক্ষ্য লৈছিল।<ref>{{cite web |title=Brahmaputra Carnival |url=https://utsav.gov.in/public/view-event/brahmaputra-carnival |website=Utsav |publisher=Ministry of Tourism, Government of India |access-date=2 November 2026}}</ref> == অসমৰ সংস্কৃতিৰ প্ৰচাৰত ভূমিকা == ব্ৰহ্মপুত্ৰ কাৰ্নিভেলৰ দৰে অনুষ্ঠানে অসমৰ লোকসংস্কৃতি, খাদ্যাভ্যাস, হস্তশিল্প আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশক একেলগে দাঙি ধৰাৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰে। স্থানীয় শিল্পী, সংগীতজ্ঞ আৰু হস্তশিল্পীৰ বাবে নিজৰ প্ৰতিভা আৰু কৰ্মৰাজি প্ৰদৰ্শনৰ এখন মঞ্চ গঢ়ি তোলাৰ প্ৰয়াস ইয়াৰ অন্যতম দিশ। ইয়াৰ লগতে গুৱাহাটী মহানগৰীক নদীকেন্দ্ৰিক পৰ্যটনৰ এক আকৰ্ষণীয় স্থান হিচাপে পৰিচিত কৰাতো এনে অনুষ্ঠানৰ ভূমিকা থাকিব পাৰে। == তথ্যসূত্ৰ == <references /> 47y7mb9opdbgsisey638x9fjm1y3nx8 0 140616 649101 2026-11-02T07:00:32Z DOLI HALOI 51482 নতুন পৃষ্ঠা: '''ব্ৰহ্মপুত্ৰ কাৰ্নিভেল''' অসমৰ গুৱাহাটী মহানগৰীত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ পাৰ আৰু নদীৰ বালিচৰত অনুষ্ঠিত হোৱা এক পৰ্যটন আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান। এই কাৰ্নিভেলৰ জৰিয়তে অসমৰ প্ৰাকৃত... 649101 wikitext text/x-wiki '''ব্ৰহ্মপুত্ৰ কাৰ্নিভেল''' অসমৰ গুৱাহাটী মহানগৰীত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ পাৰ আৰু নদীৰ বালিচৰত অনুষ্ঠিত হোৱা এক পৰ্যটন আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান। এই কাৰ্নিভেলৰ জৰিয়তে অসমৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য, সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা, খাদ্য-সম্ভাৰ আৰু পৰ্যটনৰ সম্ভাৱনাক দৰ্শনাৰ্থীৰ আগত দাঙি ধৰাৰ প্ৰয়াস কৰা হয়। ২০২৪–২০২৫ বৰ্ষত অনুষ্ঠিত কাৰ্নিভেলত সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান, সংগীতানুষ্ঠান, জলক্ৰীড়া, খাদ্য আৰু হস্তশিল্পৰ প্ৰদৰ্শনীৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Brahmaputra Carnival |url=https://utsav.gov.in/public/view-event/brahmaputra-carnival |website=Utsav |publisher=Ministry of Tourism, Government of India |access-date=2 November 2026}}</ref> == ইতিহাস আৰু আয়োজন == অসম চৰকাৰৰ পৰ্যটন বিভাগৰ অনুষ্ঠানৰ তালিকাত ব্ৰহ্মপুত্ৰ কাৰ্নিভেলৰ উল্লেখ পোৱা যায়। ২০২৪ চনৰ ১৫ ডিচেম্বৰত ইয়াৰ আৰম্ভণি হয়। ভাৰত চৰকাৰৰ পৰ্যটন মন্ত্ৰালয়ৰ 'উৎসৱ' পৰ্টেলত প্ৰকাশিত তথ্য অনুসৰি, এই কাৰ্নিভেলৰ আয়োজন অসম পৰ্যটন উন্নয়ন নিগম (ATDC) আৰু Efactor Experiences Ltd.-ৰ সৈতে জড়িত আছিল।<ref>{{cite web |title=Brahmaputra Carnival |url=https://tourism.assam.gov.in/events/brahmaputra-carnival |website=Department of Tourism, Government of Assam |access-date=2 November 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Brahmaputra Carnival |url=https://utsav.gov.in/public/view-event/brahmaputra-carnival |website=Utsav |publisher=Ministry of Tourism, Government of India |access-date=2 November 2026}}</ref> == স্থান আৰু সময় == এই কাৰ্নিভেলৰ মূল আয়োজন গুৱাহাটীৰ লাচিত ঘাট আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ বালিচৰ অঞ্চলত কৰা হৈছিল। নদীৰ পাৰৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশক কেন্দ্ৰ কৰি বিভিন্ন কাৰ্যসূচীৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। ২০২৪–২০২৫ বৰ্ষৰ কাৰ্নিভেলৰ সময়সীমা সম্পৰ্কে চৰকাৰী ৱেবছাইটসমূহত প্ৰকাশিত তথ্যৰ মাজত কিছু পাৰ্থক্য দেখা যায়। ভাৰত চৰকাৰৰ 'উৎসৱ' পৰ্টেলত ১৫ ডিচেম্বৰ ২০২৪ৰ পৰা ১৫ মাৰ্চ ২০২৫লৈকে বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।<ref>{{cite web |title=Brahmaputra Carnival |url=https://utsav.gov.in/public/view-event/brahmaputra-carnival |website=Utsav |publisher=Ministry of Tourism, Government of India |access-date=2 November 2026}}</ref> == সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচী == ব্ৰহ্মপুত্ৰ কাৰ্নিভেলৰ অন্যতম আকৰ্ষণ আছিল সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান আৰু সংগীতানুষ্ঠান। ইয়াত অসমৰ লগতে উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ বিভিন্ন লোকনৃত্য, সংগীত আৰু সাংস্কৃতিক পৰিৱেশনৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। বিহু, বাগৰুম্বা আৰু ঝুমুৰ আদি পৰিৱেশনৰ জৰিয়তে অঞ্চলটোৰ সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্য দৰ্শকৰ আগত তুলি ধৰাৰ প্ৰয়াস কৰা হৈছিল।<ref>{{cite web |title=Brahmaputra Carnival |url=https://utsav.gov.in/public/view-event/brahmaputra-carnival |website=Utsav |publisher=Ministry of Tourism, Government of India |access-date=2 November 2026}}</ref> == পৰ্যটন আৰু বিনোদন == কাৰ্নিভেলত দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে বিভিন্ন বিনোদনমূলক কাৰ্যসূচীৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ভিতৰত নৌবিহাৰ, কায়াকিং, নাও চলোৱা আৰু অন্যান্য জলক্ৰীড়াৰ লগতে খাদ্যৰ বিপণী আৰু হস্তশিল্পৰ বিপণী উল্লেখযোগ্য। ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বালিচৰত অস্থায়ী শিবিৰত থকাৰ ব্যৱস্থাও কৰা হৈছিল। এই ব্যৱস্থাসমূহে দৰ্শনাৰ্থীক নদীকেন্দ্ৰিক পৰ্যটনৰ এক পৃথক অভিজ্ঞতা প্ৰদান কৰাৰ লক্ষ্য লৈছিল।<ref>{{cite web |title=Brahmaputra Carnival |url=https://utsav.gov.in/public/view-event/brahmaputra-carnival |website=Utsav |publisher=Ministry of Tourism, Government of India |access-date=2 November 2026}}</ref> == অসমৰ সংস্কৃতিৰ প্ৰচাৰত ভূমিকা == ব্ৰহ্মপুত্ৰ কাৰ্নিভেলৰ দৰে অনুষ্ঠানে অসমৰ লোকসংস্কৃতি, খাদ্যাভ্যাস, হস্তশিল্প আৰু প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশক একেলগে দাঙি ধৰাৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰে। স্থানীয় শিল্পী, সংগীতজ্ঞ আৰু হস্তশিল্পীৰ বাবে নিজৰ প্ৰতিভা আৰু কৰ্মৰাজি প্ৰদৰ্শনৰ এখন মঞ্চ গঢ়ি তোলাৰ প্ৰয়াস ইয়াৰ অন্যতম দিশ। ইয়াৰ লগতে গুৱাহাটী মহানগৰীক নদীকেন্দ্ৰিক পৰ্যটনৰ এক আকৰ্ষণীয় স্থান হিচাপে পৰিচিত কৰাতো এনে অনুষ্ঠানৰ ভূমিকা থাকিব পাৰে। == তথ্যসূত্ৰ == <references /> 47y7mb9opdbgsisey638x9fjm1y3nx8 0 140617 649102 2026-11-02T07:13:53Z DOLI HALOI 51482 নতুন পৃষ্ঠা: বিহুগীতত কৃষিজীৱনৰ প্ৰতিফলন '''বিহুগীতত কৃষিজীৱনৰ প্ৰতিফলন''' অসমীয়া লোকসংস্কৃতিৰ এক উল্লেখযোগ্য দিশ। বিহুগীত কেৱল প্ৰেম, বিৰহ আৰু যৌৱনৰ অনুভূতি প্ৰকাশৰ মাধ্যম নহয়; ইয়াৰ... 649102 wikitext text/x-wiki বিহুগীতত কৃষিজীৱনৰ প্ৰতিফলন '''বিহুগীতত কৃষিজীৱনৰ প্ৰতিফলন''' অসমীয়া লোকসংস্কৃতিৰ এক উল্লেখযোগ্য দিশ। বিহুগীত কেৱল প্ৰেম, বিৰহ আৰু যৌৱনৰ অনুভূতি প্ৰকাশৰ মাধ্যম নহয়; ইয়াৰ মাজেৰে অসমৰ কৃষিজীৱী সমাজৰ দৈনন্দিন জীৱন, কৃষিকাৰ্য, প্ৰকৃতি, ঋতু পৰিৱৰ্তন আৰু গ্ৰাম্য পৰিৱেশৰ বিভিন্ন ছবি প্ৰকাশ পাইছে। অসমৰ কৃষিভিত্তিক সমাজ আৰু বিহুৰ মাজত এক গভীৰ সম্পৰ্ক আছে। সেইবাবে বিহুগীতত কৃষকৰ জীৱন আৰু কৃষিকাৰ্যৰ বিভিন্ন দিশ প্ৰতিফলিত হোৱা দেখা যায়। == কৃষিজীৱন আৰু বিহুৰ সম্পৰ্ক == অসমৰ সমাজ-জীৱন পৰম্পৰাগতভাৱে কৃষিৰ সৈতে জড়িত। খেতি-বাতি, গৰু-ম'হ পালন, পথাৰৰ কাম-কাজ আৰু প্ৰকৃতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি গ্ৰাম্য সমাজৰ জীৱন পৰিচালিত হৈছিল। ব'হাগ বিহু বসন্তকালত উদযাপন কৰা হয় আৰু ই কৃষি তথা প্ৰকৃতিৰ নতুন আৰম্ভণিৰ সৈতে সম্পৰ্কিত। বিহুগীতৰ মাজত এই কৃষিভিত্তিক জীৱনধাৰাৰ প্ৰকাশ দেখা যায়।<ref name="Barua2009">Maan Barua, “Ecological Basis of the Bihu Festival of Assam”, ''Folklore'', 120(2), 2009, pp. 213–223.</ref> == পথাৰ আৰু কৃষিকাৰ্যৰ প্ৰতিফলন == বিহুগীতত পথাৰ, মাটি, কঠীয়া, ধান, খেতিৰ সঁজুলি আৰু কৃষকৰ শ্ৰমৰ বিভিন্ন উল্লেখ পোৱা যায়। ধান খেতিৰ বিভিন্ন পৰ্যায়, কঠীয়া ৰোৱা, পথাৰ চহোৱা আৰু শস্য চপোৱাৰ দৰে কৃষিকাৰ্য অসমৰ গ্ৰাম্য জীৱনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। এইবোৰ বিষয় লোকগীতৰ মাজেৰে প্ৰকাশ পায়। বিহুগীতত কৃষকৰ দৈনন্দিন অভিজ্ঞতা আৰু প্ৰকৃতিৰ সৈতে থকা সম্পৰ্কৰো প্ৰতিফলন ঘটে। কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত গোৱা গীতসমূহে শ্ৰমৰ মাজত আনন্দ আৰু সমূহীয়া সহযোগিতাৰ পৰিৱেশ সৃষ্টি কৰে। == অসমৰ পৰম্পৰাগত বাৰী আৰু কৃষিজ্ঞান == অসমীয়া গ্ৰাম্য জীৱনত পৰম্পৰাগত বাৰী ব্যৱস্থাৰ বিশেষ স্থান আছে। ঘৰৰ চৌপাশে থকা বাৰীত বিভিন্ন শাক-পাচলি, ফল-মূল, ঔষধি উদ্ভিদ আৰু অন্যান্য গছ-গছনি ৰোপণ কৰা হয়। বিহুগীতৰ মাজত এনে উদ্ভিদ, ঋতু আৰু বাৰী পৰিচালনাৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত জ্ঞানৰ আভাস পোৱা যায়। ২০২২ চনত প্ৰকাশিত এখন গৱেষণামূলক অধ্যয়নত অসমৰ নলবাৰী, বাক্সা, ধেমাজি, লখিমপুৰ, গোলাঘাট আৰু শিৱসাগৰ জিলাৰ ২৪খন গাঁৱৰ কৃষকৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা ৩৬টা বিহুগীতৰ বিশ্লেষণ কৰা হৈছিল। এই গীতসমূহত পৰম্পৰাগত বাৰী ব্যৱস্থাপনা, শস্যৰ বৈচিত্ৰ্য, গছপুলি ৰোপণ আৰু প্ৰাকৃতিক কৃষি পদ্ধতিৰ সৈতে জড়িত জ্ঞানৰ প্ৰতিফলন পোৱা গৈছিল।<ref name="Mazumdar2022">H. Mazumdar, M. Neog, A. K. Borthakur, G. Gogoi, S. Gohain আৰু P. K. Pathak, “Relevance of Assamese Folk Song, Bihu Geet in Practicing Natural Farming in the Traditional Baree (Homestead Garden) System of Assam, India”, ''Asian Journal of Agricultural Extension, Economics & Sociology'', 40(10), 2022, pp. 810–823. DOI: 10.9734/AJAEES/2022/v40i1031147.</ref> == প্ৰকৃতি আৰু ঋতু পৰিৱৰ্তনৰ চিত্ৰ == বিহুগীতত অসমৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ সুন্দৰ প্ৰতিফলন দেখা যায়। বসন্তৰ আগমন, গছ-গছনিৰ নতুন পাত, ফুলৰ সৌন্দৰ্য, চৰাইৰ মাত, বৰষুণ আৰু নদ-নদীৰ বৰ্ণনাই বিহুগীতক প্ৰাণৱন্ত কৰি তোলে। কৃষিজীৱী সমাজৰ বাবে ঋতু পৰিৱৰ্তনৰ বিশেষ তাৎপৰ্য আছে, কাৰণ কৃষিকাৰ্য বহু পৰিমাণে বতৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। সেয়েহে প্ৰকৃতি আৰু কৃষিজীৱনৰ সম্পৰ্ক বিহুগীতৰ এক উল্লেখযোগ্য বিষয়। == শ্ৰম আৰু সমূহীয়া জীৱন == কৃষিকাৰ্য কেৱল ব্যক্তিগত কাম নহয়; ই গ্ৰাম্য সমাজৰ সমূহীয়া জীৱনৰো এক অংশ। পথাৰৰ কাম-কাজত পৰিয়ালৰ সদস্য আৰু গাঁৱৰ লোকসকলে বিভিন্ন ধৰণে সহযোগিতা কৰে। কৃষিকাৰ্যৰ সময়ত গোৱা লোকগীতসমূহে শ্ৰমৰ মাজত আনন্দৰ সৃষ্টি কৰে আৰু সামাজিক সম্পৰ্ক অধিক দৃঢ় কৰে। অসমৰ কিছুমান অঞ্চলত ধান ৰোৱা বা অন্যান্য কৃষিকাৰ্যৰ সময়তো বিহুগীত গোৱাৰ পৰম্পৰা দেখা যায়।<ref>Himanshu Chutia Saikia, “Bihu songs: ‘They flow like rivers in our bloodstreams’”, ''People's Archive of Rural India'', 15 July 2025.</ref> == উপসংহাৰ == বিহুগীত অসমীয়া লোকসাহিত্যৰ এক মূল্যৱান সম্পদ। ইয়াৰ মাজত প্ৰেম, বিৰহ আৰু আনন্দৰ লগতে কৃষিজীৱন, প্ৰকৃতি, পৰম্পৰাগত কৃষিজ্ঞান আৰু গ্ৰাম্য সমাজৰ জীৱনধাৰাও প্ৰকাশ পাইছে। বিহুগীতৰ সংৰক্ষণ আৰু চৰ্চাৰ জৰিয়তে অসমৰ কৃষিভিত্তিক সমাজৰ পৰম্পৰা আৰু লোকজ জ্ঞানৰ বহু দিশ ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰিব পৰা যায়। == তথ্যসূত্ৰ == <references/> [[শ্ৰেণী:অসমীয়া লোকসংগীত]] [[শ্ৰেণী:অসমৰ কৃষি]] jv02pehkyf03e90c9gpvy6nv211wcip 0 140618 649103 2026-11-02T07:22:14Z ধ্ৰুৱ জ্যোতি বর্মন 52304 বর্তমান কোনো সালসলনি কৰা হোৱা নাই । 649103 wikitext text/x-wiki আধুনিক ভাৰতীয় ভাষা বিভাগ আৰু সাহিত্য অধ্যয়ন বিভাগ, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়-৭৮১০১৪ ১৯৪৮ চনত লুইতৰ পাৰত গুৱাহাটীৰ দাঁতিকাষৰীয়া অঞ্চলত গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপিত। ঐতিহ্যমণ্ডিত এই গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ৪৫ টা সম্মানীয় বিভাগৰ এটা বিভাগ হৈছে আধুনিক ভাৰতীয় ভাষা আৰু সাহিত্য অধ্যয়ন বিভাগ । ১৯৬৭ চনত স্থাপিত এই বিভাগটোত বর্তমান পাঁচ বছৰীয়া সংহত পাঠ্যক্রম, স্নাতকোত্তৰ আৰু গৱেষণাৰ সুবিধা থকা এই বিভাগটোৰ বর্তমান (নৱেম্বৰ, ২০২৬) ৰ মুৰব্বী অধ্যাপক, অধ্যাপক অনুৰাধা শর্মা। অধ্যাপক দিলীপ বৰা, ড০ ধূৰ্জ্জটি শর্মা, ভাস্কৰ ভূঞা আনকেইজন শিক্ষক এই বিভাগৰ। তাৰোপৰি এই বিভাগটোত অমিল ভাষা বিকাশ কেন্দ্র  এটা থকাৰ লগতে ৰাভা আৰু মিছিং ভাষাৰ ডিপ্লোমা কোৰ্চ প্রদান কৰা হয়। বিভাগটোৱে ভাৰতীয় ভাষা, সাহিত্য আৰু সংস্কৃতিৰ অধ্যয়ন তথা গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে। বিভাগটোত তুলনামূলক ভাৰতীয় সাহিত্যত স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰমৰ লগতে বিভিন্ন ভাষাৰ অধ্যয়ন আৰু গৱেষণাৰ সুবিধা আছে। ইয়াত বিভিন্ন ভাৰতীয় ভাষাৰ সাহিত্যৰ মাজত থকা সাদৃশ্য, বৈসাদৃশ্য, সাংস্কৃতিক সম্পৰ্ক আৰু সাহিত্যিক পৰম্পৰাৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰা হয়। এই বিভাগে ভাষা আৰু সাহিত্যৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় সাহিত্যৰ বৈচিত্ৰ্য আৰু ঐক্যৰ ধাৰণাক আগবঢ়াই নিয়াৰ প্ৰয়াস কৰে। b5uhruwc4aqdl1vn9ovc48if8yws64h 0 140619 649104 2026-11-02T07:35:21Z Dimpal2026 52023 ডিজিটেল মাধ্যম আৰু আধুনিক সমাজ 649104 wikitext text/x-wiki '''ডিজিটেল মাধ্যম আৰু আধুনিক সমাজ ''' ১. পৰিচয় বৰ্তমান যুগটো বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ যুগ। আধুনিক বিজ্ঞানৰ দ্ৰুত উন্নয়নে মানুহৰ জীৱনধাৰা, চিন্তা-চেতনা, সামাজিক সম্পৰ্ক, শিক্ষা, অৰ্থনীতি, ৰাজনীতি আৰু সংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰত ব্যাপক পৰিৱৰ্তন আনিছে। এই পৰিৱৰ্তনৰ অন্যতম প্ৰধান চালিকাশক্তি হৈছে ডিজিটেল মাধ্যম। তথ্য আৰু যোগাযোগ প্ৰযুক্তিৰ বিকাশৰ ফলত মানুহে এতিয়া অতি কম সময়ৰ ভিতৰতে পৃথিৱীৰ যিকোনো প্ৰান্তৰ সৈতে যোগাযোগ স্থাপন কৰিব পাৰে। ইণ্টাৰনেট, স্মাৰ্টফোন, সামাজিক মাধ্যম, ৱেবছাইট, ডিজিটেল সংবাদ মাধ্যম, অনলাইন শিক্ষা আৰু বিভিন্ন ডিজিটেল সেৱাই আধুনিক সমাজৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংশ হিচাপে স্থান লাভ কৰিছে। ডিজিটেল মাধ্যম বুলিলে মূলতঃ ডিজিটেল প্ৰযুক্তিৰ সহায়ত তথ্য সৃষ্টি, সংৰক্ষণ, প্ৰচাৰ, আদান-প্ৰদান আৰু গ্ৰহণ কৰাৰ বিভিন্ন মাধ্যমক বুজোৱা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ফেচবুক, ইউটিউব, ইনষ্টাগ্ৰাম, হোৱাটছএপ, এক্স, ব্লগ, ৱেবছাইট, অনলাইন বাতৰি কাকত, পডকাষ্ট আৰু বিভিন্ন ডিজিটেল যোগাযোগ ব্যৱস্থা অন্তৰ্ভুক্ত। এই মাধ্যমসমূহে মানুহৰ মাজত যোগাযোগৰ নতুন পথ মুকলি কৰাৰ লগতে জ্ঞান আহৰণ, ব্যৱসায়-বাণিজ্য, ৰাজনৈতিক সচেতনতা আৰু সাংস্কৃতিক বিনিময়ৰ ক্ষেত্ৰতো নতুন সম্ভাৱনাৰ সৃষ্টি কৰিছে। আধুনিক সমাজত ডিজিটেল মাধ্যমৰ প্ৰভাৱ ইমানেই ব্যাপক যে ইয়াক কেৱল যোগাযোগৰ আহিলা বুলি ক'লে ইয়াৰ প্ৰকৃত গুৰুত্ব সম্পূৰ্ণৰূপে প্ৰকাশ নাপায়। বৰং ই বৰ্তমানৰ সামাজিক গাঁথনি, জনমত গঠন, সামাজিক আন্দোলন, ৰাজনৈতিক অংশগ্ৰহণ আৰু অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদানত পৰিণত হৈছে। অৱশ্যে ইয়াৰ ইতিবাচক দিশৰ লগতে ভুৱা বাতৰি, চাইবাৰ অপৰাধ, ব্যক্তিগত তথ্যৰ অপব্যৱহাৰ, মানসিক চাপ আৰু ডিজিটেল বৈষম্যৰ দৰে সমস্যাও বৃদ্ধি পাইছে। সেয়েহে আধুনিক সমাজত ডিজিটেল মাধ্যমৰ ভূমিকা, প্ৰভাৱ, সম্ভাৱনা আৰু প্ৰত্যাহ্বানসমূহৰ বিষয়ে আলোচনা কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। ২. ডিজিটেল মাধ্যমৰ অৰ্থ আৰু সংজ্ঞা ডিজিটেল মাধ্যম হৈছে এনে এক আধুনিক যোগাযোগ আৰু তথ্য প্ৰচাৰ ব্যৱস্থা, যাৰ জৰিয়তে কম্পিউটাৰ, স্মাৰ্টফোন, ইণ্টাৰনেট আৰু অন্যান্য ইলেক্ট্ৰনিক যন্ত্ৰৰ সহায়ত ডিজিটেল ৰূপত তথ্য প্ৰস্তুত, সংৰক্ষণ আৰু প্ৰচাৰ কৰা হয়। পৰম্পৰাগত মাধ্যম যেনে বাতৰি কাকত, আলোচনী, ৰেডিঅ' আৰু টেলিভিছনৰ তুলনাত ডিজিটেল মাধ্যম অধিক দ্ৰুত, পাৰস্পৰিক আৰু বহুমুখী। ডিজিটেল মাধ্যমত লিখিত তথ্য, ছবি, শব্দ, ভিডিঅ', গ্ৰাফিক্স আৰু বিভিন্ন ধৰণৰ তথ্য একেলগে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। ইয়াৰ আন এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হৈছে ব্যৱহাৰকাৰীয়ে কেৱল তথ্য গ্ৰহণ কৰাই নহয়, নিজেও তথ্য সৃষ্টি আৰু প্ৰচাৰ কৰিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, এজন ব্যক্তিয়ে নিজৰ মোবাইল ফোনৰ সহায়ত এখন ছবি তুলিব পাৰে, ভিডিঅ' প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে আৰু সামাজিক মাধ্যমৰ জৰিয়তে মুহূৰ্তৰ ভিতৰতে হাজাৰ হাজাৰ লোকৰ ওচৰলৈ সেই তথ্য প্ৰেৰণ কৰিব পাৰে। এইদৰে ডিজিটেল মাধ্যমে তথ্য প্ৰচাৰৰ ক্ষেত্ৰত সাধাৰণ মানুহকো সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণকাৰী হিচাপে গঢ়ি তুলিছে। ৩. ডিজিটেল মাধ্যমৰ বিকাশৰ ঐতিহাসিক পটভূমি ডিজিটেল মাধ্যমৰ বিকাশ আধুনিক কম্পিউটাৰ আৰু যোগাযোগ প্ৰযুক্তিৰ ইতিহাসৰ সৈতে জড়িত। বিংশ শতিকাৰ মাজভাগত কম্পিউটাৰৰ বিকাশে তথ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ ক্ষেত্ৰত এক নতুন যুগৰ সূচনা কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত ইণ্টাৰনেটৰ উদ্ভাৱন আৰু সম্প্ৰসাৰণে বিশ্বব্যাপী যোগাযোগ ব্যৱস্থাত আমূল পৰিৱৰ্তন আনে। ১৯৬০ আৰু ১৯৭০ দশকত কম্পিউটাৰ নেটৱৰ্কৰ বিকাশৰ ফলত ARPANET-ৰ দৰে প্ৰাৰম্ভিক নেটৱৰ্কৰ সৃষ্টি হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯৮৯ চনত টিম বাৰ্নাৰ্ছ-লীয়ে ৱৰ্ল্ড ৱাইড ৱেবৰ ধাৰণা আগবঢ়ায়। ১৯৯০ দশকত ইণ্টাৰনেট সাধাৰণ মানুহৰ মাজত জনপ্ৰিয় হ'বলৈ আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ ফলত ই-মেইল, ৱেবছাইট আৰু অনলাইন তথ্য আদান-প্ৰদানৰ ব্যৱস্থা অধিক সহজ হৈ পৰে। একবিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে সামাজিক মাধ্যমৰ বিকাশে ডিজিটেল যোগাযোগৰ ক্ষেত্ৰত এক নতুন পৰিৱৰ্তন আনে। ফেচবুক, ইউটিউব, টুইটাৰ আৰু অন্যান্য সামাজিক মাধ্যমৰ আগমনে মানুহৰ যোগাযোগ, মনোৰঞ্জন আৰু তথ্য প্ৰচাৰৰ পদ্ধতি সলনি কৰে। স্মাৰ্টফোন আৰু উচ্চগতিৰ ইণ্টাৰনেটৰ বিস্তাৰে এই পৰিৱৰ্তন অধিক দ্ৰুত কৰি তোলে। ভাৰতত ২০১৬ চনৰ পিছত ইণ্টাৰনেটৰ ব্যৱহাৰ আৰু মোবাইল ডাটা সেৱাৰ বিস্তাৰে ডিজিটেল মাধ্যমৰ জনপ্ৰিয়তা অধিক বৃদ্ধি কৰে। ডিজিটেল ইণ্ডিয়া কাৰ্যসূচী, অনলাইন বেংকিং, ডিজিটেল পেমেণ্ট আৰু বিভিন্ন চৰকাৰী অনলাইন সেৱাই ভাৰতীয় সমাজত ডিজিটেল ব্যৱস্থাৰ প্ৰসাৰত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰিছে। ৪. ডিজিটেল মাধ্যমৰ প্ৰধান প্ৰকাৰ আধুনিক সমাজত বিভিন্ন ধৰণৰ ডিজিটেল মাধ্যম ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য কেইটামান হ'ল— ৪.১ সামাজিক মাধ্যম সামাজিক মাধ্যম হৈছে ডিজিটেল মাধ্যমৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় ভাগসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। ফেচবুক, ইনষ্টাগ্ৰাম, হোৱাটছএপ, ইউটিউব আৰু এক্সৰ দৰে মঞ্চৰ জৰিয়তে মানুহে নিজৰ মতামত, ছবি, ভিডিঅ' আৰু বিভিন্ন তথ্য আনৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰিব পাৰে। সামাজিক মাধ্যমে ব্যক্তিগত যোগাযোগৰ লগতে সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক আলোচনাৰো এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মঞ্চ সৃষ্টি কৰিছে। ইয়াৰ জৰিয়তে বিভিন্ন সামাজিক সমস্যা, জনসচেতনতা আৰু সাম্প্ৰতিক ঘটনাৰ বিষয়ে দ্ৰুতভাৱে তথ্য প্ৰচাৰ কৰিব পাৰি। ৪.২ ডিজিটেল সংবাদ মাধ্যম ডিজিটেল সংবাদ মাধ্যম হৈছে ইণ্টাৰনেটৰ জৰিয়তে বাতৰি আৰু সাম্প্ৰতিক ঘটনা প্ৰচাৰ কৰা ব্যৱস্থা। অনলাইন বাতৰি কাকত, সংবাদ ৱেবছাইট, সংবাদ সংস্থাৰ সামাজিক মাধ্যমৰ পৃষ্ঠা আৰু ডিজিটেল সংবাদ পৰ্টেল ইয়াৰ অন্তৰ্গত। পৰম্পৰাগত সংবাদ মাধ্যমৰ তুলনাত ডিজিটেল সংবাদ মাধ্যমে দ্ৰুতভাৱে বাতৰি প্ৰচাৰ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ ফলত মানুহে দেশ-বিদেশৰ ঘটনা তাৎক্ষণিকভাৱে জানিব পাৰে। ৪.৩ শিক্ষামূলক ডিজিটেল মাধ্যম অনলাইন শিক্ষা, ডিজিটেল পাঠ্যক্ৰম, ই-বুক, ভিডিঅ' পাঠ, অনলাইন পৰীক্ষা আৰু শিক্ষা সম্পৰ্কীয় ৱেবছাইটসমূহ শিক্ষামূলক ডিজিটেল মাধ্যমৰ অন্তৰ্গত। এই ব্যৱস্থাই শিক্ষাৰ্থীসকলক নিজৰ সুবিধা অনুসৰি শিক্ষা গ্ৰহণৰ সুযোগ প্ৰদান কৰিছে। ৪.৪ মনোৰঞ্জনমূলক ডিজিটেল মাধ্যম ইউটিউব, অ'টিটি মঞ্চ, সংগীত শুনাৰ এপ, অনলাইন খেল আৰু ভিডিঅ' ষ্ট্ৰীমিং সেৱাসমূহ মনোৰঞ্জনমূলক ডিজিটেল মাধ্যমৰ উদাহৰণ। এই মাধ্যমসমূহে মানুহৰ মনোৰঞ্জনৰ ক্ষেত্ৰখনত নতুন সম্ভাৱনা সৃষ্টি কৰিছে। ৪.৫ ব্লগ আৰু ৱেবছাইট ব্লগ আৰু ৱেবছাইটৰ জৰিয়তে ব্যক্তিয়ে নিজৰ চিন্তা, অভিজ্ঞতা, গৱেষণা আৰু জ্ঞান প্ৰকাশ কৰিব পাৰে। সাহিত্য, ৰাজনীতি, বিজ্ঞান, শিক্ষা, ইতিহাস আৰু বিভিন্ন বিষয়ৰ ওপৰত ডিজিটেল লেখা প্ৰকাশৰ ক্ষেত্ৰত এই মাধ্যমসমূহৰ গুৰুত্ব আছে। ৪.৬ পডকাষ্ট আৰু ডিজিটেল অডিঅ' মাধ্যম পডকাষ্ট হৈছে ইণ্টাৰনেটৰ জৰিয়তে উপলব্ধ হোৱা শব্দভিত্তিক অনুষ্ঠান বা আলোচনা। ইয়াৰ জৰিয়তে শিক্ষা, সাহিত্য, ৰাজনীতি, ইতিহাস, বিজ্ঞান আৰু সাম্প্ৰতিক বিষয়ৰ ওপৰত আলোচনা শুনিব পাৰি। ইয়াৰ ব্যৱহাৰে ডিজিটেল মাধ্যমৰ পৰিসৰ অধিক বিস্তৃত কৰিছে। ৫. আধুনিক সমাজত ডিজিটেল মাধ্যমৰ ভূমিকা ডিজিটেল মাধ্যমে আধুনিক সমাজৰ বিভিন্ন ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। ব্যক্তিগত জীৱনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়লৈকে ইয়াৰ প্ৰভাৱ বিস্তৃত। ৫.১ যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ উন্নয়ন ডিজিটেল মাধ্যমৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান হৈছে যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ উন্নয়ন। আগতে দূৰৱৰ্তী স্থানত থকা ব্যক্তিৰ সৈতে যোগাযোগ স্থাপন কৰিবলৈ বহু সময়ৰ প্ৰয়োজন হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমান ইণ্টাৰনেট আৰু স্মাৰ্টফোনৰ জৰিয়তে মুহূৰ্তৰ ভিতৰতে বাৰ্তা, ছবি, ভিডিঅ' আৰু নথিপত্ৰ প্ৰেৰণ কৰিব পাৰি। ভিডিঅ' কল, ই-মেইল আৰু সামাজিক মাধ্যমৰ জৰিয়তে পৃথিৱীৰ বিভিন্ন দেশত থকা মানুহৰ মাজত যোগাযোগ সহজ হৈ পৰিছে। ইয়াৰ ফলত ব্যক্তিগত, সামাজিক আৰু ব্যৱসায়িক সম্পৰ্ক অধিক শক্তিশালী হৈছে। ৫.২ শিক্ষা আৰু জ্ঞানৰ সম্প্ৰসাৰণ শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত ডিজিটেল মাধ্যমৰ ভূমিকা অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইণ্টাৰনেটৰ জৰিয়তে শিক্ষাৰ্থীসকলে বিভিন্ন বিষয়ৰ কিতাপ, গৱেষণা পত্ৰ, ভিডিঅ' পাঠ আৰু শিক্ষামূলক তথ্য লাভ কৰিব পাৰে। কভিড-১৯ মহামাৰীৰ সময়ত শিক্ষানুষ্ঠানসমূহ বন্ধ হৈ পৰাৰ ফলত অনলাইন শিক্ষাৰ গুৰুত্ব বিশেষভাৱে বৃদ্ধি পাইছিল। গুগল ক্লাছৰুম, জুম, গুগল মিট আৰু অন্যান্য অনলাইন মঞ্চৰ জৰিয়তে শিক্ষাদান আৰু শিক্ষাগ্ৰহণ অব্যাহত ৰখা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰি SWAYAM আৰু DIKSHA-ৰ দৰে ভাৰতীয় ডিজিটেল শিক্ষামূলক মঞ্চই শিক্ষাৰ্থীসকলক বিভিন্ন পাঠ্যক্ৰম আৰু শিক্ষণ সামগ্ৰী উপলব্ধ কৰাইছে। ইয়াৰ ফলত দূৰৱৰ্তী অঞ্চলৰ শিক্ষাৰ্থীসকলেও নতুন বিষয়ৰ জ্ঞান আহৰণৰ সুযোগ লাভ কৰিছে। ৫.৩ অৰ্থনৈতিক বিকাশ আৰু কৰ্মসংস্থাপন ডিজিটেল মাধ্যমে আধুনিক অৰ্থনীতিৰ গাঁথনিত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন আনিছে। অনলাইন ব্যৱসায়, ডিজিটেল বিপণন, ই-কমাৰ্চ, ফ্ৰীলান্সিং আৰু দূৰৱৰ্তী কৰ্মসংস্থাপনৰ ক্ষেত্ৰসমূহৰ বিকাশ ঘটিছে। Amazon, Flipkart আৰু অন্যান্য অনলাইন বজাৰ ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে মানুহে ঘৰত বহিয়েই বিভিন্ন সামগ্ৰী ক্ৰয়-বিক্ৰয় কৰিব পাৰে। ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়ীসকলেও সামাজিক মাধ্যমৰ সহায়ত নিজৰ সামগ্ৰী প্ৰচাৰ আৰু বিক্ৰী কৰিব পাৰে। ডিজিটেল মাধ্যমৰ বিকাশে সমল প্ৰস্তুতকাৰী, গ্ৰাফিক ডিজাইনাৰ, ভিডিঅ' সম্পাদনাকাৰী, ডিজিটেল বিপণন কৰ্মী আৰু তথ্য প্ৰযুক্তি বিশেষজ্ঞৰ দৰে নতুন কৰ্মসংস্থাপনৰ ক্ষেত্ৰ সৃষ্টি কৰিছে। ৫.৪ ৰাজনৈতিক সচেতনতা আৰু গণতান্ত্ৰিক অংশগ্ৰহণ আধুনিক ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাত ডিজিটেল মাধ্যমৰ ভূমিকা বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। সামাজিক মাধ্যমৰ জৰিয়তে সাধাৰণ নাগৰিকে ৰাজনৈতিক ঘটনা, চৰকাৰী নীতি, নিৰ্বাচন আৰু জনস্বাৰ্থৰ বিষয়সমূহৰ বিষয়ে তথ্য লাভ কৰিব পাৰে। ৰাজনৈতিক দল, সামাজিক সংগঠন আৰু জনপ্ৰতিনিধিসকলে ডিজিটেল মাধ্যমৰ জৰিয়তে নিজৰ কাৰ্যসূচী আৰু মতামত জনসাধাৰণৰ ওচৰলৈ লৈ যাব পাৰে। নাগৰিকসকলেও চৰকাৰী সিদ্ধান্তৰ ওপৰত মতামত প্ৰকাশ আৰু জনমত গঠনত অংশগ্ৰহণ কৰিব পাৰে। ডিজিটেল মাধ্যমৰ ফলত ৰাজনৈতিক আলোচনা কেৱল ৰাজনৈতিক নেতা বা সংবাদ মাধ্যমৰ মাজতে সীমাবদ্ধ হৈ থকা নাই। সাধাৰণ নাগৰিকেও নিজৰ বক্তব্য প্ৰকাশ কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰিছে। অৱশ্যে ৰাজনৈতিক অপপ্ৰচাৰ, ভুৱা তথ্য আৰু বিভ্ৰান্তিকৰ প্ৰচাৰৰ পৰা সাৱধান হোৱা প্ৰয়োজন। ৫.৫ সামাজিক সচেতনতা আৰু জনমত গঠন ডিজিটেল মাধ্যমে বিভিন্ন সামাজিক সমস্যা আৰু জনস্বাৰ্থৰ বিষয়ত সচেতনতা সৃষ্টি কৰাত সহায় কৰিছে। নাৰী অধিকাৰ, শিশু সুৰক্ষা, পৰিৱেশ সংৰক্ষণ, মানৱ অধিকাৰ, স্বাস্থ্য সচেতনতা আৰু দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনাৰ দৰে বিষয়ত সামাজিক মাধ্যমৰ জৰিয়তে ব্যাপক প্ৰচাৰ চলাব পাৰি। প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ, বানপানী, ভূমিকম্প বা অন্যান্য জৰুৰীকালীন পৰিস্থিতিত ডিজিটেল মাধ্যমে সাহায্য আৰু তথ্য প্ৰচাৰৰ ক্ষেত্ৰতো সহায় কৰে। মানুহে প্ৰয়োজনীয় তথ্য, যোগাযোগৰ ঠিকনা আৰু সাহায্যৰ আহ্বান দ্ৰুতভাৱে প্ৰচাৰ কৰিব পাৰে। ৫.৬ স্বাস্থ্যসেৱাৰ উন্নয়ন স্বাস্থ্যসেৱাৰ ক্ষেত্ৰতো ডিজিটেল মাধ্যমৰ গুৰুত্ব বৃদ্ধি পাইছে। টেলিমেডিচিন, অনলাইন চিকিৎসকৰ পৰামৰ্শ, ডিজিটেল স্বাস্থ্য ৰেকৰ্ড আৰু স্বাস্থ্য সম্পৰ্কীয় তথ্যৰ জৰিয়তে চিকিৎসা সেৱা অধিক সহজলভ্য হৈছে। বিশেষকৈ দূৰৱৰ্তী অঞ্চলৰ লোকসকলে কিছুমান ক্ষেত্ৰত অনলাইন ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে চিকিৎসকৰ পৰামৰ্শ লাভ কৰিব পাৰে। স্বাস্থ্য সম্পৰ্কীয় সঠিক তথ্যৰ প্ৰচাৰে জনসাধাৰণৰ মাজত স্বাস্থ্য সচেতনতা বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰিছে। ৫.৭ সংস্কৃতি আৰু সাহিত্যৰ প্ৰসাৰ ডিজিটেল মাধ্যমে ভাষা, সাহিত্য আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰচাৰৰ ক্ষেত্ৰত নতুন সম্ভাৱনা সৃষ্টি কৰিছে। লেখক, কবি, শিল্পী আৰু গৱেষকসকলে নিজৰ সৃষ্টি ডিজিটেল মাধ্যমত প্ৰকাশ কৰিব পাৰে। অসমীয়া ভাষা আৰু সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰতো ডিজিটেল মাধ্যমৰ গুৰুত্ব বৃদ্ধি পাইছে। অসমীয়া ই-বুক, অনলাইন আলোচনী, ডিজিটেল অভিধান, সাহিত্য চৰ্চাৰ মঞ্চ আৰু সামাজিক মাধ্যমৰ জৰিয়তে অসমীয়া ভাষাৰ বিভিন্ন সৃষ্টি পাঠকৰ ওচৰলৈ লৈ যাব পৰা হৈছে। বিশেষকৈ অসমৰ লোকসংস্কৃতি, লোকগীত, বিহু, সত্ৰীয়া সংস্কৃতি আৰু জনগোষ্ঠীয় পৰম্পৰা ডিজিটেল ৰূপত সংৰক্ষণ আৰু প্ৰচাৰৰ ক্ষেত্ৰত এই মাধ্যমসমূহে সহায় কৰিছে। ৫.৮ প্ৰশাসন আৰু চৰকাৰী সেৱাৰ উন্নয়ন ডিজিটেল মাধ্যমে চৰকাৰী প্ৰশাসন আৰু জনসেৱা প্ৰদানৰ ব্যৱস্থাত এক নতুন পৰিৱৰ্তন আনিছে। আগতে চৰকাৰী কাৰ্যালয়ত বিভিন্ন কাম সম্পন্ন কৰিবলৈ নাগৰিকসকলে বহু সময় আৰু ধন ব্যয় কৰিবলগীয়া হৈছিল। কিন্তু বৰ্তমান অনলাইন সেৱাৰ জৰিয়তে বহুতো চৰকাৰী কাম ঘৰৰ পৰাই সম্পন্ন কৰিব পৰা হৈছে। ভাৰত চৰকাৰৰ ডিজিটেল ইণ্ডিয়া কাৰ্যসূচীৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে দেশখনক ডিজিটেলভাৱে শক্তিশালী সমাজ আৰু জ্ঞানভিত্তিক অৰ্থনীতিলৈ ৰূপান্তৰ কৰা। আধাৰ, ডিজিলকাৰ, উমং আৰু বিভিন্ন অনলাইন চৰকাৰী পৰ্টেলৰ জৰিয়তে নাগৰিকসকলে বিভিন্ন সেৱা লাভ কৰিব পাৰে। অসমতো অনলাইন ভূমিৰ নথি, চৰকাৰী আবেদন, প্ৰমাণ-পত্ৰ, পৰীক্ষাৰ ফলাফল আৰু অন্যান্য প্ৰশাসনিক সেৱাৰ ক্ষেত্ৰত ডিজিটেল ব্যৱস্থাৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পাইছে। ইয়াৰ ফলত প্ৰশাসনিক কাম-কাজ অধিক সহজ, দ্ৰুত আৰু স্বচ্ছ কৰাৰ সুযোগ সৃষ্টি হৈছে। ৫.৯ নাৰী সৱলীকৰণ আৰু সামাজিক সমতা ডিজিটেল মাধ্যমে নাৰীসকলৰ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধিৰ ক্ষেত্ৰতো গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। ইণ্টাৰনেটৰ জৰিয়তে মহিলাসকলে শিক্ষা, স্বাস্থ্য, কৰ্মসংস্থাপন, ব্যৱসায় আৰু বিভিন্ন চৰকাৰী আঁচনিৰ বিষয়ে তথ্য লাভ কৰিব পাৰে। বিশেষকৈ গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ মহিলাসকলে স্ব-সহায়ক গোটৰ জৰিয়তে প্ৰস্তুত কৰা সামগ্ৰী সামাজিক মাধ্যম আৰু অনলাইন বজাৰৰ সহায়ত বিক্ৰী কৰিব পাৰে। ইয়াৰ ফলত তেওঁলোকৰ আৰ্থিক স্বাৱলম্বিতা বৃদ্ধি পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। ডিজিটেল মাধ্যমৰ জৰিয়তে নাৰী অধিকাৰ, নাৰী নিৰাপত্তা, শিক্ষাৰ অধিকাৰ আৰু লিংগ সমতাৰ বিষয়সমূহৰ ওপৰতো জনসচেতনতা সৃষ্টি কৰিব পাৰি। ৫.১০ কৃষি আৰু গ্ৰাম্য উন্নয়ন কৃষি প্ৰধান সমাজ হিচাপে ভাৰতৰ বাবে ডিজিটেল মাধ্যমৰ গুৰুত্ব বিশেষ। কৃষকসকলে মোবাইল ফোন আৰু ইণ্টাৰনেটৰ জৰিয়তে বতৰ, বজাৰৰ মূল্য, উন্নত কৃষি পদ্ধতি, চৰকাৰী আঁচনি আৰু কৃষি সম্পৰ্কীয় বিভিন্ন তথ্য লাভ কৰিব পাৰে। ডিজিটেল কৃষি সেৱাৰ জৰিয়তে কৃষকসকলে নিজৰ উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ বজাৰ বিচাৰি উলিওৱাৰ সুযোগ লাভ কৰিছে। অসমৰ কৃষকসকলেও ধান, শাক-পাচলি, ফল-মূল, চাহ আৰু অন্যান্য কৃষিজাত সামগ্ৰীৰ উৎপাদন আৰু বিপণনৰ ক্ষেত্ৰত ডিজিটেল মাধ্যমৰ সহায় ল'ব পাৰে। ইয়াৰ ফলত কৃষি ব্যৱস্থাত তথ্যৰ প্ৰৱাহ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগতে গ্ৰাম্য অৰ্থনীতিৰ বিকাশৰ সম্ভাৱনাও সৃষ্টি হৈছে। ৬. ভাৰতীয় সমাজত ডিজিটেল মাধ্যমৰ প্ৰভাৱ ভাৰত এখন ভাষিক, ধৰ্মীয়, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্যৰে পৰিপূৰ্ণ দেশ। ডিজিটেল মাধ্যমৰ বিস্তাৰে ভাৰতীয় সমাজৰ বিভিন্ন স্তৰত পৰিৱৰ্তন আনিছে। নগৰীয়া অঞ্চলৰ পৰা আৰম্ভ কৰি গ্ৰাম্য অঞ্চললৈকে ডিজিটেল প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পাইছে। ভাৰতত ডিজিটেল পেমেণ্ট ব্যৱস্থাৰ বিকাশে দৈনন্দিন লেনদেনৰ ক্ষেত্ৰত এক উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তন আনিছে। ইউনিফাইড পেমেণ্টছ ইণ্টাৰফেচ (UPI)-ৰ জৰিয়তে মানুহে মোবাইল ফোনৰ সহায়ত সহজে ধনৰ লেনদেন কৰিব পাৰে। ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়ী, দোকানী, শিক্ষাৰ্থী আৰু সাধাৰণ নাগৰিকৰ মাজতো এই ব্যৱস্থা জনপ্ৰিয় হৈছে। ইয়াৰ উপৰি ডিজিটেল মাধ্যমৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় যুৱপ্ৰজন্মৰ মাজত নতুন চিন্তা, নতুন কৰ্মসংস্কৃতি আৰু বিশ্বজনীন দৃষ্টিভংগীৰ বিকাশ ঘটিছে। দেশৰ বিভিন্ন ভাষা আৰু সংস্কৃতিৰ মানুহে ইজনে সিজনৰ বিষয়ে জানিবলৈ সুযোগ লাভ কৰিছে। কিন্তু ভাৰতৰ দৰে বৃহৎ আৰু বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ দেশত সকলো মানুহৰ বাবে সমান ডিজিটেল সুবিধা উপলব্ধ কৰাটো এতিয়াও এক প্ৰত্যাহ্বান। বিশেষকৈ গ্ৰাম্য অঞ্চল, পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু আৰ্থিকভাৱে পিছপৰা জনগোষ্ঠীৰ মাজত ইণ্টাৰনেট আৰু ডিজিটেল শিক্ষাৰ সুবিধা সম্প্ৰসাৰণ কৰাটো প্ৰয়োজনীয়। ৭. অসমৰ সমাজত ডিজিটেল মাধ্যমৰ প্ৰভাৱ অসমৰ সামাজিক, সাংস্কৃতিক, ৰাজনৈতিক আৰু অৰ্থনৈতিক জীৱনতো ডিজিটেল মাধ্যমে এক উল্লেখযোগ্য স্থান অধিকাৰ কৰিছে। স্মাৰ্টফোন আৰু ইণ্টাৰনেটৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধিৰ ফলত অসমৰ নগৰীয়া আৰু গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ বহু লোক ডিজিটেল যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ সৈতে জড়িত হৈছে। অসমৰ যুৱপ্ৰজন্মৰ মাজত ফেচবুক, ইউটিউব, ইনষ্টাগ্ৰাম আৰু হোৱাটছএপৰ ব্যৱহাৰ যথেষ্ট জনপ্ৰিয়। এই মাধ্যমসমূহৰ জৰিয়তে অসমৰ বিভিন্ন সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু ৰাজনৈতিক বিষয়ত আলোচনা আৰু মতামত প্ৰকাশ কৰা হয়। অসমীয়া ভাষাৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰৰ ক্ষেত্ৰতো ডিজিটেল মাধ্যমে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। অসমীয়া ভাষাত বিভিন্ন অনলাইন বাতৰি কাকত, সাহিত্যিক আলোচনা, কবিতা, গল্প, প্ৰবন্ধ আৰু শিক্ষামূলক বিষয়বস্তু উপলব্ধ হৈছে। ইয়াৰ ফলত অসমৰ বাহিৰত থকা অসমীয়া লোকসকলেও নিজৰ ভাষা আৰু সংস্কৃতিৰ সৈতে সংযোগ বজাই ৰাখিব পাৰিছে। অসমৰ বিহু, সত্ৰীয়া সংস্কৃতি, ভাওনা, জনগোষ্ঠীয় উৎসৱ, পৰম্পৰাগত খাদ্য আৰু হস্তশিল্পৰ বিষয়ে ভিডিঅ' আৰু লিখিত তথ্য ডিজিটেল মাধ্যমত প্ৰকাশ কৰাৰ ফলত এইবোৰৰ পৰিচিতি বৃদ্ধি পাইছে। শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰতো অসমৰ শিক্ষাৰ্থীসকলে অনলাইন পাঠ্যসামগ্ৰী, ডিজিটেল গ্ৰন্থাগাৰ, ভিডিঅ' পাঠ আৰু বিভিন্ন শিক্ষামূলক ৱেবছাইটৰ পৰা উপকৃত হৈছে। বিশেষকৈ দূৰৱৰ্তী অঞ্চলৰ শিক্ষাৰ্থীৰ বাবে এই ব্যৱস্থাই নতুন সুযোগ সৃষ্টি কৰিছে। ইয়াৰ উপৰি অসমৰ বানপানী, গৰাখহনীয়া, প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ আৰু অন্যান্য জৰুৰীকালীন পৰিস্থিতিত ডিজিটেল মাধ্যমৰ জৰিয়তে সাহায্যৰ আহ্বান, সতৰ্কবাণী আৰু প্ৰয়োজনীয় তথ্য প্ৰচাৰ কৰা হয়। সামাজিক সংগঠন আৰু স্বেচ্ছাসেৱী গোটসমূহেও এই মাধ্যমৰ সহায়ত বিভিন্ন সাহায্যমূলক কাম-কাজ পৰিচালনা কৰে। ৰাজনৈতিক ক্ষেত্ৰতো অসমৰ যুৱসমাজৰ মাজত ডিজিটেল মাধ্যমৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি পাইছে। নিৰ্বাচন, চৰকাৰী নীতি, নাগৰিকৰ অধিকাৰ, ৰাজহুৱা সমস্যা আৰু বিভিন্ন ৰাজনৈতিক ঘটনাৰ বিষয়ে সামাজিক মাধ্যমত আলোচনা হয়। ইয়াৰ ফলত ৰাজনৈতিক সচেতনতা আৰু জনমত প্ৰকাশৰ নতুন পৰিসৰ সৃষ্টি হৈছে। ৮. ডিজিটেল মাধ্যমৰ ইতিবাচক দিশ আধুনিক সমাজত ডিজিটেল মাধ্যমৰ বহুতো ইতিবাচক প্ৰভাৱ দেখা যায়। ইয়াৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য দিশসমূহ হ'ল— প্ৰথমতে, ডিজিটেল মাধ্যমে তথ্যৰ সহজলভ্যতা বৃদ্ধি কৰিছে। পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ জ্ঞান, গৱেষণা আৰু সংবাদ মানুহে অতি কম সময়ৰ ভিতৰতে লাভ কৰিব পাৰে। দ্বিতীয়তে, ই যোগাযোগৰ ব্যয় আৰু সময় হ্ৰাস কৰিছে। দূৰৈত থকা পৰিয়ালৰ সদস্য, বন্ধু-বান্ধৱ আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰৰ সহকৰ্মীৰ সৈতে সহজে যোগাযোগ কৰিব পৰা হৈছে। তৃতীয়তে, শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত ডিজিটেল মাধ্যমে নতুন সম্ভাৱনা সৃষ্টি কৰিছে। শিক্ষাৰ্থীসকলে নিজৰ সুবিধা অনুসৰি বিভিন্ন পাঠ্যক্ৰম অধ্যয়ন কৰিব পাৰে আৰু নতুন দক্ষতা আহৰণ কৰিব পাৰে। চতুৰ্থতে, ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায় আৰু উদ্যোগসমূহৰ বাবে ডিজিটেল মাধ্যমে নতুন বজাৰ মুকলি কৰিছে। সামাজিক মাধ্যমৰ সহায়ত কম খৰচতে সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ প্ৰচাৰ কৰিব পৰা যায়। পঞ্চমতে, ডিজিটেল মাধ্যমে সামাজিক সচেতনতা আৰু নাগৰিক অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি কৰিছে। বিভিন্ন সামাজিক সমস্যা আৰু জনস্বাৰ্থৰ বিষয়ত মানুহে নিজৰ মতামত প্ৰকাশ কৰিব পাৰে। ষষ্ঠতে, সাহিত্য, সংস্কৃতি আৰু ভাষাৰ সংৰক্ষণত ডিজিটেল মাধ্যম সহায়ক হৈছে। পুৰণি গ্ৰন্থ, পাণ্ডুলিপি, ছবি, সংগীত আৰু অন্যান্য সাংস্কৃতিক সম্পদ ডিজিটেল ৰূপত সংৰক্ষণ কৰাৰ সুবিধা সৃষ্টি হৈছে। সপ্তমতে, চৰকাৰী সেৱা অধিক সহজলভ্য হৈছে। অনলাইন আবেদন, ডিজিটেল নথি আৰু ই-পেমেণ্টৰ জৰিয়তে বহুতো কাম সহজে সম্পন্ন কৰিব পৰা হৈছে। ৯. ডিজিটেল মাধ্যমৰ নেতিবাচক দিশ আৰু প্ৰত্যাহ্বান ডিজিটেল মাধ্যমে আধুনিক সমাজলৈ বহুতো সুবিধা কঢ়িয়াই আনিছে যদিও ইয়াৰ কিছুমান নেতিবাচক প্ৰভাৱ আৰু প্ৰত্যাহ্বানো আছে। ডিজিটেল মাধ্যমৰ অপব্যৱহাৰে ব্যক্তি, পৰিয়াল আৰু সমাজৰ ওপৰত বিভিন্ন ধৰণৰ সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। ৯.১ ভুৱা বাতৰি আৰু ভুল তথ্যৰ প্ৰচাৰ ডিজিটেল মাধ্যমৰ অন্যতম প্ৰধান সমস্যা হৈছে ভুৱা বাতৰি আৰু ভুল তথ্যৰ দ্ৰুত প্ৰচাৰ। সামাজিক মাধ্যমত বহু সময়ত কোনো তথ্যৰ সত্যতা পৰীক্ষা নকৰাকৈয়ে মানুহে সেই তথ্য আনলৈ প্ৰেৰণ কৰে। ইয়াৰ ফলত সমাজত বিভ্ৰান্তি, ভয় আৰু ভুল ধাৰণাৰ সৃষ্টি হ'ব পাৰে। বিশেষকৈ সাম্প্ৰদায়িক সম্প্ৰীতি, ৰাজনীতি, নিৰ্বাচন আৰু জনস্বাস্থ্যৰ দৰে সংবেদনশীল বিষয়ত ভুৱা তথ্যই সমাজত নেতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। সেয়েহে কোনো তথ্য বিশ্বাস বা প্ৰচাৰ কৰাৰ আগতে নিৰ্ভৰযোগ্য উৎসৰ পৰা সত্যতা পৰীক্ষা কৰাটো প্ৰয়োজন। ৯.২ চাইবাৰ অপৰাধ ডিজিটেল মাধ্যমৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধিৰ লগে লগে চাইবাৰ অপৰাধৰ সমস্যাও বৃদ্ধি পাইছে। অনলাইন প্ৰৱঞ্চনা, বেংক একাউণ্টৰ তথ্য চুৰি, ভুৱা পৰিচয় সৃষ্টি, ব্যক্তিগত তথ্যৰ অপব্যৱহাৰ আৰু অনলাইন হাৰাশাস্তি ইয়াৰ অন্তৰ্গত। বহু সময়ত অসাৱধানতাৰ ফলত ব্যৱহাৰকাৰীয়ে নিজৰ ব্যক্তিগত তথ্য, পাছৱৰ্ড আৰু বেংক সম্পৰ্কীয় তথ্য আনৰ হাতত তুলি দিয়ে। সেয়েহে ডিজিটেল সুৰক্ষা সম্পৰ্কে সচেতনতা বৃদ্ধি কৰাটো অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয়। ৯.৩ ব্যক্তিগত গোপনীয়তাৰ সংকট ডিজিটেল মাধ্যম ব্যৱহাৰ কৰাৰ সময়ত ব্যক্তিৰ বহুতো ব্যক্তিগত তথ্য অনলাইনত সংগ্ৰহ আৰু সংৰক্ষণ কৰা হয়। ছবি, অৱস্থান, যোগাযোগৰ তথ্য, ব্যৱহাৰৰ অভ্যাস আৰু অন্যান্য ব্যক্তিগত তথ্যৰ অপব্যৱহাৰৰ আশংকা থাকে। কিছুমান ডিজিটেল প্ৰতিষ্ঠানে ব্যৱহাৰকাৰীৰ তথ্য সংগ্ৰহ কৰি বিজ্ঞাপন আৰু অন্যান্য ব্যৱসায়িক উদ্দেশ্যত ব্যৱহাৰ কৰে। ইয়াৰ ফলত ব্যক্তিগত গোপনীয়তা আৰু তথ্যৰ সুৰক্ষাৰ বিষয়টো অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰিছে। ৯.৪ সামাজিক বিচ্ছিন্নতা ডিজিটেল মাধ্যমৰ অত্যধিক ব্যৱহাৰে মানুহৰ প্ৰত্যক্ষ সামাজিক সম্পৰ্কত নেতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। পৰিয়ালৰ সদস্য আৰু বন্ধু-বান্ধৱৰ সৈতে একেলগে সময় কটোৱাৰ পৰিৱৰ্তে বহুতে অধিক সময় মোবাইল ফোন আৰু সামাজিক মাধ্যমত ব্যয় কৰে। ইয়াৰ ফলত সামাজিক সম্পৰ্কৰ গভীৰতা হ্ৰাস পোৱা আৰু বাস্তৱ জীৱনৰ যোগাযোগত দূৰত্ব সৃষ্টি হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। ৯.৫ মানসিক স্বাস্থ্যৰ ওপৰত প্ৰভাৱ সামাজিক মাধ্যমৰ অত্যধিক ব্যৱহাৰে কিছুমান লোকৰ মাজত মানসিক চাপ, উদ্বেগ, একাকিত্ব আৰু মনোযোগৰ সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। আনৰ জীৱনৰ সৈতে নিজৰ জীৱনৰ তুলনা কৰা, সামাজিক স্বীকৃতিৰ প্ৰতি অত্যধিক নিৰ্ভৰশীল হোৱা আৰু অনলাইন সমালোচনাৰ সন্মুখীন হোৱাৰ ফলত মানসিক অস্বস্তি বৃদ্ধি পাব পাৰে। বিশেষকৈ কিশোৰ-কিশোৰী আৰু যুৱপ্ৰজন্মৰ ক্ষেত্ৰত ডিজিটেল মাধ্যমৰ সুস্থ ব্যৱহাৰ নিশ্চিত কৰাটো প্ৰয়োজনীয়। ৯.৬ ডিজিটেল বৈষম্য সমাজৰ সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহৰ বাবে ডিজিটেল সুবিধা সমান নহয়। নগৰীয়া আৰু গ্ৰাম্য অঞ্চল, ধনী আৰু দুখীয়া পৰিয়াল, পুৰুষ আৰু মহিলা তথা বিভিন্ন সামাজিক গোটৰ মাজত ইণ্টাৰনেট আৰু ডিজিটেল সঁজুলিৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত পাৰ্থক্য দেখা যায়। দূৰৱৰ্তী অঞ্চলত ইণ্টাৰনেটৰ গতি, নেটৱৰ্কৰ উপলব্ধতা আৰু ডিজিটেল শিক্ষাৰ অভাৱৰ বাবে বহু লোক আধুনিক ডিজিটেল সেৱাৰ পৰা বঞ্চিত হয়। এই সমস্যাক ডিজিটেল বৈষম্য বুলি কোৱা হয়। ৯.৭ কপিৰাইট আৰু বৌদ্ধিক সম্পত্তিৰ সমস্যা ডিজিটেল মাধ্যমত আনৰ লেখা, ছবি, সংগীত আৰু ভিডিঅ' অনুমতি অবিহনে ব্যৱহাৰ কৰাৰ ঘটনা দেখা যায়। ইয়াৰ ফলত লেখক, শিল্পী আৰু সৃষ্টিশীল ব্যক্তিৰ বৌদ্ধিক সম্পত্তিৰ অধিকাৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত হ'ব পাৰে। সেয়েহে ডিজিটেল মাধ্যমত আনৰ সৃষ্টি ব্যৱহাৰ কৰাৰ সময়ত কপিৰাইট আৰু উৎস উল্লেখৰ নিয়ম মানি চলাটো প্ৰয়োজন। ৯.৮ ডিজিটেল আসক্তি আৰু সময়ৰ অপব্যৱহাৰ সামাজিক মাধ্যম, অনলাইন খেল আৰু ভিডিঅ' চোৱাৰ অভ্যাসে কিছুমান লোকৰ দৈনন্দিন কাম-কাজত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। অত্যধিক সময় ডিজিটেল মাধ্যমত ব্যয় কৰাৰ ফলত পঢ়া-শুনা, কৰ্মক্ষেত্ৰ, পৰিয়াল আৰু অন্যান্য সামাজিক দায়িত্ব অৱহেলিত হ'ব পাৰে। সেয়েহে ডিজিটেল মাধ্যমৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত সময়ৰ সঠিক ব্যৱস্থাপনা আৰু আত্মনিয়ন্ত্ৰণৰ প্ৰয়োজন। ১০. ডিজিটেল মাধ্যমৰ ভৱিষ্যৎ সম্ভাৱনা প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ দ্ৰুত বিকাশৰ লগে লগে ডিজিটেল মাধ্যমৰ পৰিসৰ আৰু প্ৰভাৱ ভৱিষ্যতে অধিক বৃদ্ধি পোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা, যন্ত্ৰ শিক্ষণ, ক্লাউড কম্পিউটিং, ভাৰ্চুৱেল ৰিয়েলিটি আৰু পঞ্চম প্ৰজন্মৰ যোগাযোগ প্ৰযুক্তিয়ে ডিজিটেল মাধ্যমৰ ব্যৱহাৰত নতুন মাত্ৰা যোগ কৰিছে। ১০.১ কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা আৰু ডিজিটেল মাধ্যম কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা বা Artificial Intelligence (AI) হৈছে আধুনিক ডিজিটেল প্ৰযুক্তিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিকাশ। ইয়াৰ জৰিয়তে কম্পিউটাৰ আৰু ডিজিটেল ব্যৱস্থাই বিভিন্ন তথ্য বিশ্লেষণ, ভাষা প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু নিৰ্দিষ্ট কাম সম্পাদন কৰিব পাৰে। শিক্ষা, স্বাস্থ্য, সংবাদ, ব্যৱসায় আৰু গৱেষণাৰ ক্ষেত্ৰত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পাইছে। ডিজিটেল মাধ্যমত স্বয়ংক্ৰিয় অনুবাদ, তথ্য বিশ্লেষণ, বিষয়বস্তু প্ৰস্তুতকৰণ আৰু গ্ৰাহক সেৱাৰ ক্ষেত্ৰতো ইয়াৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়। অৱশ্যে কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তাৰ সহায়ত সৃষ্টি কৰা ভুৱা ছবি, ভিডিঅ' আৰু শব্দৰ ব্যৱহাৰে তথ্যৰ বিশ্বাসযোগ্যতাৰ ক্ষেত্ৰত নতুন প্ৰত্যাহ্বান সৃষ্টি কৰিছে। সেয়েহে ইয়াৰ দায়িত্বশীল ব্যৱহাৰ অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয়। ১০.২ ডিজিটেল অৰ্থনীতিৰ সম্প্ৰসাৰণ ভৱিষ্যতে ডিজিটেল অৰ্থনীতিৰ পৰিসৰ অধিক বৃদ্ধি পাব। অনলাইন ব্যৱসায়, ডিজিটেল বেংকিং, ই-কমাৰ্চ, ডিজিটেল বিপণন আৰু দূৰৱৰ্তী কৰ্মসংস্থাপনৰ ক্ষেত্ৰত নতুন সুযোগ সৃষ্টি হ'ব। বিশেষকৈ ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ, স্থানীয় ব্যৱসায় আৰু নতুন উদ্যোগীসকলে ডিজিটেল মাধ্যমৰ সহায়ত নিজৰ ব্যৱসায় বহল পৰিসৰত সম্প্ৰসাৰণ কৰিব পাৰিব। ১০.৩ আঞ্চলিক ভাষাৰ ডিজিটেল বিকাশ ডিজিটেল মাধ্যমৰ ভৱিষ্যৎ বিকাশৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে আঞ্চলিক ভাষাৰ সম্প্ৰসাৰণ। অসমীয়া ভাষাৰ বাবে উন্নত ডিজিটেল অভিধান, অনুবাদ ব্যৱস্থা, ই-বুক, ভাষা প্ৰযুক্তি আৰু শিক্ষামূলক সামগ্ৰী সৃষ্টি কৰাৰ প্ৰয়োজন আছে। ইয়াৰ জৰিয়তে নতুন প্ৰজন্মৰ মাজত অসমীয়া ভাষাৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি কৰাৰ লগতে ভাষাটোক বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পাঠকৰ ওচৰলৈ লৈ যাব পৰা যাব। ১০.৪ ডিজিটেল গ্ৰন্থাগাৰ আৰু গৱেষণা ভৱিষ্যতে ডিজিটেল গ্ৰন্থাগাৰৰ গুৰুত্ব অধিক বৃদ্ধি পাব। পুৰণি গ্ৰন্থ, পাণ্ডুলিপি, গৱেষণা পত্ৰ, ঐতিহাসিক নথি আৰু সাংস্কৃতিক সম্পদ ডিজিটেল ৰূপত সংৰক্ষণ কৰিব পাৰিলে পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ বাবে জ্ঞানৰ এক বিশাল ভাণ্ডাৰ সৃষ্টি হ'ব। বিশেষকৈ অসমৰ পুৰণি সাহিত্য, বুৰঞ্জী, সত্ৰীয়া সাহিত্য, লোককথা আৰু জনগোষ্ঠীয় ইতিহাস ডিজিটেল ৰূপত সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত যথেষ্ট সম্ভাৱনা আছে। ১১. ডিজিটেল মাধ্যমৰ দায়িত্বশীল ব্যৱহাৰ ডিজিটেল মাধ্যমৰ পৰা প্ৰকৃত সুফল লাভ কৰিবলৈ ইয়াৰ দায়িত্বশীল আৰু সচেতন ব্যৱহাৰ নিশ্চিত কৰাটো অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয়। কেৱল ইণ্টাৰনেট ব্যৱহাৰ কৰিব জনাটোৱেই ডিজিটেল শিক্ষাৰ সম্পূৰ্ণ অৰ্থ নহয়। ইয়াৰ সৈতে তথ্যৰ সত্যতা নিৰূপণ, ব্যক্তিগত গোপনীয়তা ৰক্ষা, অনলাইন আচৰণ আৰু ডিজিটেল অধিকাৰৰ বিষয়সমূহো জড়িত হৈ থাকে। প্ৰথমতে, কোনো বাতৰি বা তথ্য আনলৈ প্ৰেৰণ কৰাৰ আগতে তাৰ সত্যতা পৰীক্ষা কৰা উচিত। দ্বিতীয়তে, নিজৰ পাছৱৰ্ড, বেংক সম্পৰ্কীয় তথ্য আৰু ব্যক্তিগত নথি সুৰক্ষিত কৰি ৰখা উচিত। তৃতীয়তে, সামাজিক মাধ্যমত আনৰ প্ৰতি সন্মানজনক আচৰণ কৰা আৰু অপমানজনক মন্তব্যৰ পৰা বিৰত থকা প্ৰয়োজন। চতুৰ্থতে, ডিজিটেল মাধ্যম ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত সময়ৰ সঠিক ব্যৱস্থাপনা কৰা উচিত। পঢ়া-শুনা, পৰিয়াল, সামাজিক সম্পৰ্ক আৰু দৈনন্দিন দায়িত্বৰ মাজত ভাৰসাম্য বজাই ৰখাটো প্ৰয়োজন। পঞ্চমতে, আনৰ লেখা, ছবি আৰু সৃষ্টিশীল সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰাৰ সময়ত মূল সৃষ্টিকৰ্তাৰ অধিকাৰ আৰু কপিৰাইটৰ প্ৰতি সন্মান প্ৰদৰ্শন কৰিব লাগে। ইয়াৰ লগতে বিদ্যালয়, মহাবিদ্যালয় আৰু বিশ্ববিদ্যালয়সমূহত ডিজিটেল সাক্ষৰতা আৰু সংবাদ-মাধ্যম সম্পৰ্কীয় সচেতনতা বৃদ্ধিৰ ব্যৱস্থা কৰিব লাগে। UNESCO-ইও তথ্যৰ সত্যতা মূল্যায়ন, ভুল তথ্য চিনাক্তকৰণ আৰু দায়িত্বশীল ডিজিটেল অংশগ্ৰহণৰ বাবে সংবাদ আৰু তথ্য সাক্ষৰতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে। ১২. ডিজিটেল মাধ্যম সম্পৰ্কীয় চৰকাৰী পদক্ষেপ আৰু নীতি ভাৰতত ডিজিটেল মাধ্যমৰ বিকাশ আৰু ইয়াৰ সুৰক্ষিত ব্যৱহাৰৰ বাবে চৰকাৰে বিভিন্ন কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰিছে। ইয়াৰ ভিতৰত ডিজিটেল ইণ্ডিয়া কাৰ্যসূচী বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। ডিজিটেল ইণ্ডিয়া: ২০১৫ চনৰ ১ জুলাইত ভাৰত চৰকাৰে ডিজিটেল ইণ্ডিয়া কাৰ্যসূচী আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে ভাৰতক ডিজিটেলভাৱে শক্তিশালী সমাজ আৰু জ্ঞানভিত্তিক অৰ্থনীতিলৈ ৰূপান্তৰ কৰা। ডিজিটেল আন্তঃগাঁথনি, অনলাইন চৰকাৰী সেৱা আৰু নাগৰিকৰ ডিজিটেল সৱলীকৰণ এই কাৰ্যসূচীৰ প্ৰধান লক্ষ্য। ভাৰতনেট: গ্ৰাম্য অঞ্চললৈ ব্ৰডবেণ্ড ইণ্টাৰনেট সংযোগ সম্প্ৰসাৰণ কৰাৰ উদ্দেশ্যে ভাৰতনেট কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ জৰিয়তে দূৰৱৰ্তী গাঁওসমূহত ডিজিটেল সেৱাৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰাৰ লক্ষ্য লোৱা হৈছে। ডিজিটেল সাক্ষৰতা অভিযান: সাধাৰণ নাগৰিকক কম্পিউটাৰ, স্মাৰ্টফোন আৰু ইণ্টাৰনেটৰ মৌলিক ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে জ্ঞান প্ৰদানৰ বাবে বিভিন্ন ডিজিটেল সাক্ষৰতা কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ডিজিলকাৰ: চৰকাৰী নথি-পত্ৰ ডিজিটেল ৰূপত সংৰক্ষণ আৰু ব্যৱহাৰৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা এই ব্যৱস্থাই নাগৰিকৰ বাবে নথি-পত্ৰৰ সহজ উপলব্ধতা নিশ্চিত কৰাত সহায় কৰিছে। ই-জিলা প্ৰকল্প: অসম চৰকাৰৰ ই-জিলা প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে বিভিন্ন চৰকাৰী নাগৰিক সেৱা ইণ্টাৰনেট আৰু উমৈহতীয়া সেৱা কেন্দ্ৰৰ মাধ্যমেৰে উপলব্ধ কৰোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে প্ৰশাসনিক সেৱা অধিক সহজ, স্বচ্ছ আৰু সুলভ কৰি তোলা। তথ্য প্ৰযুক্তি আৰু চাইবাৰ সুৰক্ষা: ডিজিটেল ব্যৱস্থাৰ সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰাৰ বাবে ভাৰতত তথ্য প্ৰযুক্তি আইন, ২০০০ আৰু অন্যান্য প্ৰাসংগিক আইন তথা নীতি ব্যৱহাৰ কৰা হয়। চাইবাৰ সুৰক্ষা, তথ্যৰ গোপনীয়তা আৰু অনলাইন অপৰাধ নিয়ন্ত্ৰণৰ ক্ষেত্ৰতো বিভিন্ন পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা হৈছে। ১৩. ডিজিটেল মাধ্যম আৰু বিশ্বায়ন বিশ্বায়নৰ প্ৰক্ৰিয়াত ডিজিটেল মাধ্যমৰ ভূমিকা অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশৰ মানুহ, প্ৰতিষ্ঠান আৰু চৰকাৰৰ মাজত যোগাযোগ আৰু তথ্যৰ আদান-প্ৰদান সহজ কৰি ডিজিটেল মাধ্যমে পৃথিৱীখনক অধিক সংযুক্ত কৰি তুলিছে। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য, শিক্ষা, গৱেষণা, সংবাদ, সংস্কৃতি আৰু কূটনৈতিক সম্পৰ্কৰ ক্ষেত্ৰত ডিজিটেল মাধ্যমৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পাইছে। কোনো এখন দেশত সংঘটিত ঘটনা আন এখন দেশৰ মানুহে তাৎক্ষণিকভাৱে জানিব পাৰে। ইয়াৰ ফলত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় জনমত গঠন আৰু বিশ্বজনীন বিষয়সমূহৰ ওপৰত আলোচনা অধিক সহজ হৈছে। বিশেষকৈ জলবায়ু পৰিৱৰ্তন, মানৱ অধিকাৰ, আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শান্তি, পৰিৱেশ সংৰক্ষণ আৰু গোলকীয় স্বাস্থ্যৰ দৰে বিষয়ত ডিজিটেল মাধ্যমে বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশৰ নাগৰিকক একেলগে আলোচনা আৰু সহযোগিতাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰিছে। অৱশ্যে বিশ্বায়নৰ এই প্ৰক্ৰিয়াত সাংস্কৃতিক একৰূপতাৰ আশংকাও আছে। বিশ্বৰ প্ৰভাৱশালী ভাষা আৰু সংস্কৃতিৰ আধিপত্যৰ ফলত কিছুমান আঞ্চলিক ভাষা আৰু পৰম্পৰাৰ ব্যৱহাৰ হ্ৰাস পোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। সেয়েহে ডিজিটেল বিশ্বায়নৰ মাজতো স্থানীয় ভাষা আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয় সংৰক্ষণ কৰাটো প্ৰয়োজনীয়। ১৪. উপসংহাৰ ডিজিটেল মাধ্যম আধুনিক সমাজৰ এক অপৰিহাৰ্য অংশত পৰিণত হৈছে। যোগাযোগ, শিক্ষা, অৰ্থনীতি, ৰাজনীতি, প্ৰশাসন, স্বাস্থ্য, সাহিত্য আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰায় প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে ইয়াৰ প্ৰভাৱ পৰিলক্ষিত হয়। ই মানুহৰ জীৱন অধিক দ্ৰুত, সহজ আৰু তথ্যসমৃদ্ধ কৰি তোলাৰ লগতে নতুন কৰ্মসংস্থাপন, জ্ঞান আহৰণ আৰু সামাজিক অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰিছে। বিশেষকৈ ভাৰতৰ দৰে উন্নয়নশীল দেশত ডিজিটেল মাধ্যমে সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক পৰিৱৰ্তনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাধ্যম হিচাপে কাম কৰিছে। অসমৰ ক্ষেত্ৰতো ভাষা, সাহিত্য, সংস্কৃতি, শিক্ষা, ব্যৱসায় আৰু প্ৰশাসনৰ বিকাশত ইয়াৰ যথেষ্ট সম্ভাৱনা আছে। কিন্তু ডিজিটেল মাধ্যমৰ অপব্যৱহাৰ, ভুৱা বাতৰি, চাইবাৰ অপৰাধ, ব্যক্তিগত গোপনীয়তাৰ সংকট, ডিজিটেল বৈষম্য আৰু অত্যধিক নিৰ্ভৰশীলতাৰ দৰে সমস্যাসমূহকো উপেক্ষা কৰিব নোৱাৰি। সেয়েহে ডিজিটেল মাধ্যমৰ বিকাশৰ লগতে ইয়াৰ সুৰক্ষিত, নৈতিক আৰু দায়িত্বশীল ব্যৱহাৰ নিশ্চিত কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয়। প্ৰকৃততে ডিজিটেল মাধ্যম নিজে ভাল বা বেয়া নহয়; ইয়াৰ প্ৰভাৱ বহু পৰিমাণে নিৰ্ভৰ কৰে মানুহে ইয়াক কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰিছে তাৰ ওপৰত। যদি ইয়াক শিক্ষা, জ্ঞান, সামাজিক উন্নয়ন, গণতান্ত্ৰিক অংশগ্ৰহণ আৰু মানৱ কল্যাণৰ উদ্দেশ্যে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তেন্তে ই এখন উন্নত, সচেতন আৰু প্ৰগতিশীল সমাজ গঢ়ি তোলাৰ শক্তিশালী আহিলা হ'ব পাৰে। সেয়েহে আধুনিক সমাজৰ প্ৰতিজন নাগৰিকৰ বাবে ডিজিটেল সাক্ষৰতা আৰু দায়িত্বশীল ডিজিটেল আচৰণ এক অত্যাৱশ্যকীয় যোগ্যতা হিচাপে বিবেচিত হোৱা উচিত। mbb3isz6hmzewejsg7v3ilcml5mf6s3