ৱিকিউৎস aswikisource https://as.wikisource.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A7%87%E0%A6%9F%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A6%BE%E0%A6%A4 MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter মাধ্যম বিশেষ বাৰ্তা সদস্য সদস্য বাৰ্তা ৱিকিউৎস ৱিকিউৎস বাৰ্তা চিত্ৰ চিত্ৰ বাৰ্তা মিডিয়াৱিকি মিডিয়াৱিকি আলোচনা সাঁচ সাঁচ বাৰ্তা সহায় সহায় বাৰ্তা শ্ৰেণী শ্ৰেণী বাৰ্তা লেখক লেখক আলোচনা পৃষ্ঠা পৃষ্ঠা আলোচনা সূচী সূচী আলোচনা প্ৰকাশক প্ৰকাশক আলোচনা TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 104 74125 255709 204707 2026-07-14T04:14:38Z Himashree Borah 3591 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হৈছে */ 255709 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Himashree Borah" />{{rh|১৩৪|কুলাংগাৰ|}}</noinclude>{{gap}}সুকন্যা উঠি অহাৰ পাছত ল'ৰাটোৱে ক’লে, ‘ই ইয়াতে কিতাপৰ ওপৰত মূৰ পেলাই টোপনি গ'ল, আপোনালোকো ভিতৰত শুই আছে। বা..., সৱৰে ইমান টোপনি!' {{gap}}'তাক পঢ়িবলৈ কৈ ম‍ই শুলোঁ, সিও হ’বলা টোপনিহে মাৰিলে? কি যে হ’ব এইটো ল'ৰাৰ পঢ়া-শুনা! খুজি খাব লাগিব চাগে আগলৈ।’সুকন্যাই ক’লে। {{gap}}ল'ৰাটোৱে ফটোৰ টোপোলাটো খুলিলে, '...আপোনালোকৰখনৰ চিনেৰি আটাইতকৈ ধুনীয়া হৈছে, মই কৈছিলোঁ নহয়! বাবাইহে মনটো একদম মাৰি থাকিল। এইখন লওক, এইখন আপোনালোকৰ।’ {{gap}}সুকন্যাই হাতত লৈ চালে। হয়, সঁচাকৈ বৰ ধুনীয়া দৃশ্য উঠিছে, একাষেদি পদূলিটো পাৰ হৈ বহুত দূৰলৈকে দৃশ্যটো গুচি গৈছে, নিজকো তাইৰ ভাল লাগিছে, কাপোৰ-গহনাবোৰ ভালকৈ জিলিকিছে, কোঁচৰ কেঁচুৱাটো ধুনীয়াকৈ আছে। বাবা? তাকো ভালেই লাগিছে, কিন্তু সঁচাকৈ তাৰ মনটো একদম মৰা, দেখি মনটো বেয়া লাগি গৈছে। ফটো তোলাৰ সময়খিনি তাই মনত পেলালে— সিতো দৌৰি-জপিয়াই ফূৰ্তি কৰি আছিল, বহাৰ লগে লগে জলকা হৈ পৰিল কিয়? {{gap}}বাবাই ডিঙি মেলি তাইৰ হাতৰ ফটোখন চাবলৈ চেষ্টা কৰিলে। ল'ৰাটোৱে লগত থকা আন একপি তাৰ হাতত দিলে। সুকন্যাই বাবাক ক’লে, ‘ফটো হ’বলা এনেকৈ উঠে? ফটো মাৰিলে হাঁহি থাকিব লাগে। ই জনাই নাই ফটো উঠিব, প্ৰথমবাৰ উঠিছেহে!’ {{center|<nowiki>***</nowiki>{{gap}}<nowiki>***</nowiki>{{gap}}<nowiki>***</nowiki>}} {{gap}}তিনিমাহৰ দৰমহা লৈ, কমলাবাৰীৰ পৰা আঠ দিনৰ মূৰত বিপুল ঘৰ পালেহি। {{gap}}‘ডেৰটা বাজিছেহে৷ আপুনি গা-পা ধুই কিবা এটা খাই পইচাখিনি দি আহকগৈ। ইমানখিনি পইচা, তাতে অত দিনৰ মূৰত পাইছে, লগে লগে দিলে ভাল হ'ব।' সুকন্যাই ক'লে। {{gap}}ইচুক-সিচুক কৰি গা ধুই হওঁতেই বিপুলে দেখিলে স্কুল ছুটী দিলে,ল'ৰা-ছোৱালীবোৰ গৈ আছে। ‘স্কুল কিয় সোনকালে ছুটী দিলে!' বিপুলে ক'লে। সুকন্যায়ো চালেহি। সি ক’লে, “ভালেই হ’ল, একেবাৰে কাইলৈকে দিমগৈ পইচা, এলাহো লাগিছে।' {{gap}}সি কেইবাদিনৰ মূৰত অহা কাৰণে হালৰে কথা-বতৰা চলিছে, কিন্তু মাত-কথা হুঁটা,জঠৰ। মাজে মাজে মাতবোৰ বাবাৰ কাণত বেজীয়ে বিন্ধা দি বিন্ধিছে। {{gap}}ৰাতি ভাত খাই বিপুলে বাহিৰৰ কোঠাটোত অফিচৰ লিখা-মেলাবোৰ কৰি আছে। বাবাই বিছনাত পৰি তাক কেইবাবাৰো শুবলৈ মাতিলে। কঁকালৰ বিষৰ ঘটনাটোৰ পাছৰে পৰা বিপুলে পুনৰ ভিতৰৰ কোঠাটোত শুবলৈ ল'লে, অৱশ্যে বিছনা দুখন হ'ল, এখনত সুকন্যা আৰু সৰুটো ল'ৰা, আনখনত বিপুল আৰু বাবা। বিপুল নাথাকিলে বাবাও সুকন্যাৰ লগত শোৱে৷ এতিয়া অকলে বিছনাখনত পৰি থাকি বাবাৰ বেয়া লাগিছে।<noinclude></noinclude> 9c2y836ersp4rxof66xds0u8d334jzz 104 74126 255710 204708 2026-07-14T04:26:20Z Himashree Borah 3591 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হৈছে */ 255710 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Himashree Borah" />{{rh||বিপ্লৱৰ সীলুত উদ্ভূত বীজাণু|১৩৫}}</noinclude>{{gap}}মাতি মাতি তাৰ টোপনি আহিল। {{gap}}‘মহন্ত ছাৰ’, বাৰাণ্ডাৰ পৰা কোনোবাই মাত লগালে। {{gap}}“হয়, কোননো?’ বিপুলে লগে লগে সঁহাৰি দিলে। চিলমিল টোপনিৰ পৰা সুকন্যাই মূৰ দাঙি গম ল'লে। {{gap}}‘আমি সংগঠনৰ পৰা আহিছোঁ। দুৱাৰখন খোলকচোন।' {{gap}}বিপুল উঠি গ'ল দুৱাৰ খুলিবলৈ। সুকন্যাই খপজপকৈ উঠি ভাল মেখেলা এখন আৰু চাদৰ এখন পিন্ধি ল’লে। 'মানুহ আহি দুৱাৰমুখ পালেহি, কুকুৰকেইটাৰ গম-গতি নাই! ভুকিছিল যদিও টোপনিত নুশুনিলো চাগে!' ভাবি ভাবি তাই বাহিৰৰ কোঠাটোলৈ আহিল। {{gap}}দুটা ল'ৰা দুৱাৰেদি সোমাই আহিছে। দুয়োটাৰে পিঠিত বন্দুক, কঁকালতো মজলীয়া আকৃতিৰ এটা এটা, লগত দুফালে দুখনকৈ খুকুৰি। এটাই ভৰিতো কিবা এখন বান্ধি আনিছে, এটাৰ এখন খুকুৰি বিৰাট ডাঙৰ। {{gap}}বিপুল-সুকন্যাৰ বৰ বেছি ভয় লগা নাই যদিও পৰিৱেশটো গম্ভীৰ হৈ পৰিল৷ কাৰোৰে মুখত মাত নাই। সুকন্যাই ঠাইতে ৰৈ ধীৰভাবে থাকিবলৈ চেষ্টা কৰিলে। ল'ৰা দুটাই কি কৰে, কোনফালে বহে আলেখ-লেখ চাই বিপুল দুৱাৰৰ কাষত ৰৈ থাকিল, যেন সিহে অতিথি। {{gap}}এটা ল'ৰাই শলখাডাল লগাই দুৱাৰখন বন্ধ কৰি দিলে। সিহঁত নিজে নিজে বহা ঠাইৰ ফালে আহিল। {{gap}}দুয়োটা বহিল। এটা সিফালৰ চকী এখনত, এটা এইফালে টুল এখনত। সিহঁত বহা দেখি বিপুলো গৈ সিফালৰ চকী এখনত বহিল। সুকন্যা থিয় হৈ একে ঠাইতে ৰৈ আছে। {{gap}}বিপুলৰ ভয়টো অলপ বাঢ়িবলৈ ধৰিছে— ৰাতিখন ইমানবোৰ অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ লৈ আহিছে,মাৰিবলৈকে আহিছে নেকি? {{gap}}একেটা চিন্তা সুকন্যায়ো কৰিলে যদিও পুনৰ ভাবিছে, 'মাৰিবনো কি কাৰণে! মাৰিবলৈ আহি বহি নাথাকে। মাৰিবলগীয়া একো কথাও ক’তো নাই কোৱা। ভয় কৰিবলৈ কি আছে নো ? হয়তো ক'ৰবাৰ পৰা আহিল, ৰাতিটো ইয়াতে থাকি কাইলৈ যাবগৈ। গা ধুই ভাত ৰান্ধিবও লাগিব পাৰে!' এটা ল'ৰা অলপ ক্ষীণ, ফটফটীয়া পৰিষ্কাৰ মুখ, গম্ভীৰতা এটা মুখত লাগি আছে, দেখাত কলেজ পৰ্যন্ত পঢ়া-শুনা কৰা ল'ৰা যেন লাগিছে। আনটো মজবুত গঢ়ৰ, ঢেপেলা চেলাউৰি, দেখাতে উগ্ৰপন্থী দৰে লাগিছে, সিও হয়তো পঢ়া-শুনা কৰা— দেখাত নহয় যেন লগা নাই। ‘অন্যায় সহিব নোৱাৰি বহুতো ভাল ভাল ল'ৰা,আনকি বহুতো ছোৱালীয়েও এই পথ লৈছে। ঘৰ এৰি ওলাই আহিছে। মাক-দেউতাকৰ সন্তাপকো হেলাৰঙে আওকাণ কৰিব লগা হৈছে।'সুকন্যাই ল'ৰা দুটাৰ ফালে সহজকৈ<noinclude></noinclude> l90i81pi244w759ncyr8vvmq69laulq 255711 255710 2026-07-14T04:49:02Z Himashree Borah 3591 255711 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Himashree Borah" />{{rh||বিপ্লৱৰ সীৰলুত উদ্ভূত বীজাণু|১৩৫}}</noinclude>{{gap}}মাতি মাতি তাৰ টোপনি আহিল। {{gap}}‘মহন্ত ছাৰ’, বাৰাণ্ডাৰ পৰা কোনোবাই মাত লগালে। {{gap}}“হয়, কোননো?’ বিপুলে লগে লগে সঁহাৰি দিলে। চিলমিল টোপনিৰ পৰা সুকন্যাই মূৰ দাঙি গম ল'লে। {{gap}}‘আমি সংগঠনৰ পৰা আহিছোঁ। দুৱাৰখন খোলকচোন।' {{gap}}বিপুল উঠি গ'ল দুৱাৰ খুলিবলৈ। সুকন্যাই খপজপকৈ উঠি ভাল মেখেলা এখন আৰু চাদৰ এখন পিন্ধি ল’লে। 'মানুহ আহি দুৱাৰমুখ পালেহি, কুকুৰকেইটাৰ গম-গতি নাই! ভুকিছিল যদিও টোপনিত নুশুনিলো চাগে!' ভাবি ভাবি তাই বাহিৰৰ কোঠাটোলৈ আহিল। {{gap}}দুটা ল'ৰা দুৱাৰেদি সোমাই আহিছে। দুয়োটাৰে পিঠিত বন্দুক, কঁকালতো মজলীয়া আকৃতিৰ এটা এটা, লগত দুফালে দুখনকৈ খুকুৰি। এটাই ভৰিতো কিবা এখন বান্ধি আনিছে, এটাৰ এখন খুকুৰি বিৰাট ডাঙৰ। {{gap}}বিপুল-সুকন্যাৰ বৰ বেছি ভয় লগা নাই যদিও পৰিৱেশটো গম্ভীৰ হৈ পৰিল৷ কাৰোৰে মুখত মাত নাই। সুকন্যাই ঠাইতে ৰৈ ধীৰভাবে থাকিবলৈ চেষ্টা কৰিলে। ল'ৰা দুটাই কি কৰে, কোনফালে বহে আলেখ-লেখ চাই বিপুল দুৱাৰৰ কাষত ৰৈ থাকিল, যেন সিহে অতিথি। {{gap}}এটা ল'ৰাই শলখাডাল লগাই দুৱাৰখন বন্ধ কৰি দিলে। সিহঁত নিজে নিজে বহা ঠাইৰ ফালে আহিল। {{gap}}দুয়োটা বহিল। এটা সিফালৰ চকী এখনত, এটা এইফালে টুল এখনত। সিহঁত বহা দেখি বিপুলো গৈ সিফালৰ চকী এখনত বহিল। সুকন্যা থিয় হৈ একে ঠাইতে ৰৈ আছে। {{gap}}বিপুলৰ ভয়টো অলপ বাঢ়িবলৈ ধৰিছে— ৰাতিখন ইমানবোৰ অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ লৈ আহিছে,মাৰিবলৈকে আহিছে নেকি? {{gap}}একেটা চিন্তা সুকন্যায়ো কৰিলে যদিও পুনৰ ভাবিছে, 'মাৰিবনো কি কাৰণে! মাৰিবলৈ আহি বহি নাথাকে। মাৰিবলগীয়া একো কথাও ক’তো নাই কোৱা। ভয় কৰিবলৈ কি আছে নো ? হয়তো ক'ৰবাৰ পৰা আহিল, ৰাতিটো ইয়াতে থাকি কাইলৈ যাবগৈ। গা ধুই ভাত ৰান্ধিবও লাগিব পাৰে!' এটা ল'ৰা অলপ ক্ষীণ, ফটফটীয়া পৰিষ্কাৰ মুখ, গম্ভীৰতা এটা মুখত লাগি আছে, দেখাত কলেজ পৰ্যন্ত পঢ়া-শুনা কৰা ল'ৰা যেন লাগিছে। আনটো মজবুত গঢ়ৰ, ঢেপেলা চেলাউৰি, দেখাতে উগ্ৰপন্থী দৰে লাগিছে, সিও হয়তো পঢ়া-শুনা কৰা— দেখাত নহয় যেন লগা নাই। ‘অন্যায় সহিব নোৱাৰি বহুতো ভাল ভাল ল'ৰা,আনকি বহুতো ছোৱালীয়েও এই পথ লৈছে। ঘৰ এৰি ওলাই আহিছে। মাক-দেউতাকৰ সন্তাপকো হেলাৰঙে আওকাণ কৰিব লগা হৈছে।'সুকন্যাই ল'ৰা দুটাৰ ফালে সহজকৈ<noinclude></noinclude> gnzeyttunww8i47o2a43lcdw12luz62 104 74127 255712 204709 2026-07-14T04:58:09Z Himashree Borah 3591 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হৈছে */ ৰ-প্ৰতিস্থাপন সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰি ‘বঙালী ৰ’ প্ৰতিস্থাপন কৰা হ’ল। 255712 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Himashree Borah" />{{rh|১৩৬|কুলাংগাৰ|}}</noinclude>চাই ভাবিলে, 'কি কওঁ সিহঁতক? কেনেকৈ আৰম্ভ কৰোঁ!' তাই বুজিছে, বিপুলে স্পষ্টকৈ নহ'লেও তাইৰ মুখখনলৈ লক্ষ্য কৰিছে, তাই কিবা এটা কোৱালৈকে সি ৰৈ আছে। ‘শুবলৈ সিহঁতক এই বাহিৰৰ বিছনাখনকে দিব লাগিব', তাই ভাবি অলপ ৰ’ল। ‘খোৱা-বোৱাৰ কথাটোকে প্ৰথমে উলিয়াওঁ নেকি?' মাতষাৰ দিবলৈ তাই মন মেলিলে, কিন্তু সাহে নুকুলালে, মাত ফুটি নোলাল, ‘এহ, কেনেকৈ আৰম্ভ কৰা যায়! কোনেও কাৰোলৈ নোচোৱাকৈ বহি আছে! এনেকৈ কিমান সময় যাব! এনেকৈয়ে সময় পাৰ হৈ যাব জানো!' {{gap}}'আমি পানী অলপ খাম। পানী দিবচোন৷' টুলত বহি থকা ল'ৰাটোৱে সুকন্যালৈ চাই মাত দিলে। অকণমান ৰক্ষা পাই তাই ভিতৰলৈ সোমাই গ'ল। জাৰ এটাত পানী আনি গিলাছ দুটাৰ সৈতে তাই দিলেহি। {{gap}}পানী খাই আকৌ একেই নিৰৱতা৷ কোনেও কাৰোৰে চকুলৈ চোৱা নাই। সুকন্যাই ভাতৰ বিষয়ে উলিয়াবলৈ মনটো ডাঠ কৰিলে। চকীত বহি থকা ল'ৰাটো ধপকৈ থিয় হ’ল, একেপাকে ঘুৰি সি কঁকালৰ বন্দুকটো উলিয়াই বিপুলৰ বুকুত দি ক'লে,'আপুনি আমাৰ সংগঠনৰ ওচৰত দায়বদ্ধ! আমি যি কওঁ আপুনি সেইমতে কাম কৰিব লাগিব!' {{gap}}বিপুল-সুকন্যাৰ গোটেই গা কঁপিবলৈ ধৰিলে। বিপুলে ক’লে, ‘হ’ব!’তাৰ মাথোঁ ওঁঠ এখন সামান্য লৰিল, মাত একো ফুটি নোলাল। {{gap}}টুলত বহি থকা ল'ৰাটোৱে ক'লে, ‘আমাৰ চৰ্ত আপুনি মানিব নে নামানে কওক।' তাৰ মাতটো শান্ত, নিৰ্লিপ্ত, যেন কথাটো সি সৰলকৈ বুজাই কৈছে সিহঁতক। আনটোৰ মাত কাঢ়া, তাৰ মুখৰ ৰূপো সি সম্পূৰ্ণ উগ্ৰ কৰি তুলিছে। সি বন্দুকৰ আগটো বিপুলৰ বুকুত ঠেকা খুৱাই ধৰি থকা ভাগেই ব্যস্ত মানুহে কিবা বিচৰা দৰে ইফালে-সিফালে ঘূৰি চালে। যিকোনো মুহূৰ্ততে মানুহটো মাৰি দিব যেন সি, তেনে এটা পৰিৱেশ সৃষ্টি হৈ উঠিল। {{gap}}সুকন্যাহঁতক আৰু অধিক আতংকিত কৰি কাষৰ বেৰখনৰ বাহিৰৰ পৰা বিকট মাতেৰে নিৰ্দেশ আহিল, ‘এক লাখ ষাঠি হাজাৰ টকা নিদিলে মানুহটোক উঠাই বাহিৰলৈ লৈ আহ।’ মাতটো ইমান কেঁহা, ভিতৰখন ত্ৰাসত চেপা খাই পৰিল। টকাৰ কথাটো শুনিহে সমুখৰ টেবুলখনলৈ সুকন্যাৰ চকু গ'ল, স্কুলৰ গোটেই দৰমহাৰ টকাবোৰ টেবুলখনত মুকলিকৈ পৰি আছে, লগত কাগজ-বহীবোৰ, তাই ইমানপৰে মনেই কৰা নাছিল৷ বাহিৰৰ মানুহটোৱে বেৰখনত গোৰ মাৰি দিলে। ভিতৰতকৈও বাহিৰৰ ফালে বিপুলৰ কাণ থিয় হ'ল। পাকঘৰটোৰ সিফালৰ পিৰালিত কোনোবাই গপগপাই খোজ দি যোৱা সিহঁতৰ কাণত পৰিল। {{gap}}‘আপোনাক কেউপিনে ঘেৰি থকা হৈছে। কি কৰোঁ কওক।' বন্দুক ধৰি থকা ল'ৰাটোৱে সুধিলে। {{gap}}বিপুলৰ মুখেৰে পুনৰ মাত নোলাল।<noinclude></noinclude> 2a4q5q9dtc9md9f7prs4cgr5mr6qw6e 104 74128 255713 204710 2026-07-14T05:05:30Z Himashree Borah 3591 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হৈছে */ ৰ-প্ৰতিস্থাপন সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰি ‘বঙালী ৰ’ প্ৰতিস্থাপন কৰা হ’ল। 255713 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Himashree Borah" />{{rh||বিপ্লৱৰ সীৰলুত উদ্ভূত বীজাণু|১৩৭}}</noinclude>{{gap}}বাহিৰৰ পৰা আকৌ বিকট মাত আহিল, ‘পইচা নিদিলে মানুহটো উঠাই লৈ আহে। ৰৈ আছ কিয়?” {{gap}}ৰৈ থাকিলে নহ'ব আৰু! যেতিয়া সকলো শেষ হৈ যায়, কিবা এটা কৰিবই লাগিব।সুকন্যাই সমস্ত সাহ গোটাই মাতটো উলিয়ালে, 'আপোনালোকে যি নিয়ে নিয়ক, মানুহকেইটাক একো নকৰিব। চিন্তা কৰি চাব আপোনালোকে, ল'ৰা দুটাও সৰু সৰু হৈ আছে।’ {{gap}}বন্দুক ধৰা ল'ৰাটোৱে টপৰাই মুখতে ধৰিলে, ‘তেনেকৈ নহ’ব! যি নিয়ে নিয়ক বুলি নহয়। নগদ এক লাখ ষাঠি হাজাৰ টকা লাগিবই!” {{gap}}'ইহঁতে মানুহ মাৰিবলৈ অহা নাই, সেইকাৰণেহে কথাষাৰৰ উত্তৰ দিছে বা কথাষাৰত গুৰুত্ব দিছে।' সুকন্যাই ভাবিলে। তাই চিন্তা কৰি আৰু কথা ক'বলৈ সাজু হ'ল। তাইৰ মাত শুনি বিপুলৰ মুখলৈ শব্দ আহিল, 'ইমান টকা ম‍ই ক'ৰ পৰা দিম?’ আতংকত শব্দকেইটা যেনে-তেনে ফুটিল। {{gap}}‘সেইটো আমি নাজানো!' দুয়োটা ল'ৰাই সমস্বৰে ক'লে। বাহিৰৰ এটাই বিপুলৰ পোনে পোনে বেৰখনত আকৌ গোৰ মাৰি দিলে। গোৰটো যেন বিপুলৰ পিঠিতে পৰিছে, কিন্তু সি পিছ ফালে ঘূৰি চাবলৈ ভয় কৰিলে। {{gap}}একেটা দৃশ্যতে আটাইকেইটা কিছু সময় ৰৈ থাকিল। {{gap}}ভয় যথেষ্ট ঢলা হৈ গ'ল। বিপুলৰ বুকুৰ পৰা বন্দুকটো আঁতৰাই ল'ৰাটো আকৌ বহিল। তৎক্ষণাৎ ঘূৰাই টোঁৱাই ধৰিব পৰা ৰূপত সি বন্দুকটো আঁঠুত পেলাই হাতেৰে ধৰি থাকিল। {{gap}}‘আপুনি দেৰি নকৰিব’, সি ক'লে। {{gap}}‘আপোনালোকে শুনক’, টুলত বহাটোৱে শান্তকৈ বুজোৱা দৰে ক’লে, ‘আমি ইয়াৰ পৰা যাবগৈ লাগিব। আমি একদম জৰুৰীভাবেহে আহিছোঁ। গতিকে দেৰি নকৰিব। আছে বাৰু, আমাৰ হাততো সময় আছে, কিন্তু আপোনালোকে সোনকাল কৰক। আমি আপোনাৰ ওচৰলৈ কেইদিনমান আগতেই আহিবলগীয়া আছিল। আমাৰ আৰু কাম আছে।' {{gap}}সুকন্যাই সুধিলে, 'আমি দুয়োজনে ভিতৰত আলোচনা কৰি লওঁ নেকি অকণমান?” {{gap}}‘নাই নাই নাই, সেইটো নহ'ব! ইয়াতে থাকক দুয়োজন', চকীত বহাটোৱে হুকিয়াই ক'লে, থিয় হ’বলৈ উদ্যত হৈ সি আকৌ বহিল। বাহিৰত বেলেগ মাত এটাই গৰজি উঠিল, “লৈ আন মানুহটো, লৈ আন। বেছি কথা পাতি নাথাক। ৰৈ নাথাকিবি।' {{gap}}‘এক লাখ ষাঠি হাজাৰ টকা মোৰ নাই', বিপুলে ক'লে, তাৰ মাতটো কঁপিয়েই আছে, “আপোনালোকে মোৰ দৰমহাটোকে লৈ যাওক। তিনিমাহৰ দৰমহা আনিছোঁ,গোটেইটো লৈ যাওক।' সি হাতেৰে টেবুলত থকা টকাখিনিৰ ফালে দেখুৱালে।<noinclude></noinclude> bwjsrr9j9g17d5o7ry6pmp9harwxdp1 104 74129 255714 204711 2026-07-14T05:13:22Z Himashree Borah 3591 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হৈছে */ ৰ-প্ৰতিস্থাপন সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰি ‘বঙালী ৰ’ প্ৰতিস্থাপন কৰা হ’ল। 255714 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Himashree Borah" />{{rh|১৩৮|কুলাংগাৰ|}}</noinclude>{{gap}}সুকন্যাৰো মনলৈ সেইটোৱেই আহিছিল। তায়ো টকাখিনিলৈ চালে। তায়ো লগতে ক’লে, ‘এতিয়া আমাৰ তিনিমাহৰ দৰমহাটো লৈ যাওক। পাছত আমি কিবা ব্যৱস্থা কৰি বাকীখিনি দিম।’ {{gap}}'নাই নাই, পাছত আহিবলৈ আমাৰ আৰু সময় নহ'ব’, উগ্ৰটোৱে ক'লে। পিৰালিৰ ইফালে-সিফালে খোজৰ শব্দ উঠিল, ভিতৰলৈ ভুনভুননি আহিল। {{gap}}‘পাছত নহয়, আপোনালোকে এতিয়াই কি কৰে কওক', শান্তটোৱে ক'লে। তাৰ মাত-কথা বৰ ভদ্ৰ যেন লাগিছে। পৰিৱেশটো আতংকময় যদিও তাৰ ভংগীটোৱে এটা ঘৰুৱা ভাব আনি দিছে। {{gap}}সুকন্যাইক’লে, ‘আপোনালোকৰ ল'ৰা ইয়াত বহুকেইজন আছেই, তেওঁলোকৰ হাততে আমি দিব পাৰিম, এতিয়াতো ঘৰত ইমান টকা নাই।’ {{gap}}‘নাই নাই, সিহঁতক দিলে নহ'ব’, উগ্ৰটোৱে মূৰ জোকাৰি ক'লে। {{gap}}‘ভালেকেইজন আছে নহয়। আমি চিনি পাওঁ। আপোনালোকে যাক দিবলৈ কয় আমি সময় মতে তাৰ হাততে দি দিম। আমিতো সদায় আছোঁ, বিশ্বাসটো ৰাখক, নিদিয়াকৈ কেনেকৈ সাৰিম আমি?' বিপুলে সুকন্যাৰ কথাত মোৰ পাই ক'লে। উগ্ৰটোৱে মাত মতাৰ আগতেই শান্তটোৱে ক’লে, ‘শুনক, তেনেকৈ দিগদাৰ হ'ব। আপোনালোকৰ নিশ্চয় সাঁচতীয়া ব্যৱস্থা আছে। আজিয়েই কাম শেষ কৰক।’ {{gap}}সন্দেহ কৰি সুকন্যাই জানিব খুজিলে, ‘আপোনালোক এওঁলোকৰ সৈতে একে সংগঠন নহয় নেকি?' {{gap}}‘হয় হয়। আমিও আলফাৰ পৰাই আহিছোঁ। কিন্তু আমাৰ কিছুমান ব্যৱস্থা থাকে। আমি সেইমতে কাম কৰোঁ। আমি নকওঁ যে আপুনি আমাৰ ইয়াতে থকা এইজনক দিব।আমি ব্যৱস্থা মতে আহিছোঁ, আমি সেইমতে কাম কৰি গুচি যাব লাগিব।’ {{gap}}‘আমি সকলো গম পাওঁ। আপোনালোকে নাভাবিব যে আমি আপোনালোকক চিনি নাপাওঁ', উগ্ৰটোৱে ক'লে, তাৰ মাতটো আগতকৈ অলপ শান্ত হৈছে, ‘আমি এমাহ ধৰি আপোনালোকক ইয়াতেই চাৰিওফালৰ পৰা অনুসন্ধান কৰি আছোঁ', সি আঙুলি এটা চাৰিওদিশে ঘুৰাই ক’লে। সি বিপুলৰ ফালে চালে, ‘আপুনি আঠ দিনৰ মূৰত আজি অফিচৰ পৰা আহিছে, হয় নে নহয়?’বিপুলে ক'লে, 'হয়।’ল’ৰাটোৱে বেছি পৰ চকুলৈ চাই নাথাকি সমুখলৈ মূৰ ঘূৰাই ক'লে, ‘আপোনাৰ খুলশালি ল'ৰাটো আপুনি পঢ়ুৱাই আছে। আপুনি মাটি কিনিব উত্তৰ পাৰত, ইয়াৰ পৰা যাবগৈ। আমি সেইবিলাকো জানো।' {{gap}}বিপুল-সুকন্যা মনে মনে ৰ'ল। {{gap}}ক্ষন্তেকপৰ চুপ-চাপ পাৰ কৰি উগ্ৰটোৱে ক’লে, 'আমি ভিতৰত অলপ অনুসন্ধান চলাম।' লগে লগে সি থিয় হ'ল, বন্দুকটো কঁকালত ভৰাই আঙুলিৰে নিৰ্দেশ দি সি ক'লে,<noinclude></noinclude> 7lfmqyda1xfmlh4d3ax50589cgal2sp 104 92568 255735 253465 2026-07-14T08:02:11Z নৰুনা বৰুৱা 4110 ৰ-প্ৰতিস্থাপন সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰি ‘বঙালী ৰ’ প্ৰতিস্থাপন কৰা হ’ল। 255735 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="নৰুনা বৰুৱা" />{{center|'''চিনাকি'''}}</noinclude> {{gap}}“দীন-দুখী” লেখক থানেশ্বৰ হাজৰিকা আজি আমাৰ মাজত নাই; জীৱন আৰু যশস্যাৰ ভৰ দুপৰতে তেওঁ কেতিয়াবাই ইহ-জগতৰ পৰা মেলানি মাগিলে। আজি তিনি কুৰি বছৰ বয়সৰ ইফালে সিফালে থকা কৰবাৰ দুই এজন সহপাঠী, সহকৰ্ম্মী আৰু সাহিত্য সেৱাৰ সতীৰ্থৰ বাহিৰে তেওঁৰ নাম লওঁতা নাই! {{gap}}তেজৰ সম্বন্ধত থানেশ্বৰ মোৰ পূজনীয়া মাতৃৰ সাদৰৰ হুমলীয়া সোদৰ; বয়সত অগ্ৰজ, সাহিত্যত মোক হাতত ধৰি আগুৱাই নিওঁতা। মনত পৰাত ১৮২০ শকৰ বহাগ মাহত, শিৱসাগৰ নগৰৰ কাষৰ দিখৌৰ প্ৰতিপাৰে থকা বনগাঁও মৌজাৰ দিছিয়ান গাঁৱত তেওঁৰ জন্ম। আজি-কালিৰ শিক্ষাৰ জোখ- কাঠীত নহলেও সেই কালৰ জোখত তেওঁৰ পিতাক লম্বোদৰ জ্যোতিষ আৰু ভক্তিশাস্ত্ৰত নামজ্বলা পণ্ডিত আছিল। সুখ্যাতিৰে থানেশ্বৰে গাৱলীয়া পঢ়াশালিত উত্তীৰ্ণ হৈ শিৱসাগৰ ৰাজ্যপালন ইংৰাজী বিদ্যালয়ত নাম লগায় ১৯০৮ ত। {{gap}}বয়স তাকৰ বুলি ১৯১৬ ত পৰীক্ষা দিবলৈ নিদিয়াত তেওঁ ১৯১৭ ত মেট্ৰিকুলেশ্যন্ প্ৰথম বিভাগত, ১৯১৯ ত ইণ্টাৰমিডিয়েট্‌ প্ৰথম বিভাগত, আৰু ১৯২১ ত দৰ্শন শাস্ত্ৰত অনাৰ্ছ ৰাখি বি, এ পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হয়। তাৰ পাছত জীৱিকাৰ বাবে যত্ন কৰি ১৯২৫-২৬ ত ইম্পিৰিয়েল ডেইৰী ডিপ্লমা কৰ্ছ অধ্যয়নৰ বাবে গবৰ্ণমেণ্টৰ বৃত্তি ধৰি দক্ষিণ ভাৰতৰ বেঙ্গালোৰলৈ যায় আৰু তাতো অনাছ ৰাখি আই, ডি, ডি পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হয়। তাৰ পাছত গুৱাহাটীৰ খানাপাৰা ফাৰ্ম্ম, আপাৰ শ্বিলং ফাৰ্ম্ম আদিত অতি দক্ষভাবে মেনেজাৰৰ কাম চলাই শেষত কৃষি বিভাগৰ ডেপুটি ডাইৰেক্টৰ পদলৈ উন্নীত হয়। এনেতেই কোমল বাঁহত ঘূণে বিন্ধে, আৰু সৰুৰে পৰা আলহৱা হৈ উঠা শৰীৰত এনে পৰিশ্ৰমো সহ্য নোহোৱাত প্ৰায় ৪৫ বহুৰ বয়সত মৃত্যু মুখত পতিত হয়। সহপাঠী, সহকৰ্ম্মী আৰু সতীৰ্থ আদিৰ বাহিৰেও যেয়ে এদিন এবেলালৈ থানেশ্বৰৰ লগত চিনাকি হৈছিল— সেয়ে তেওঁৰ তীক্ষ্ণ বুদ্ধি, ধুনীয়া হাঁহি মুখ, সদয় ব্যৱহাৰ আৰু উদাৰ হৃদয়ৰ কথা পাহৰিব পৰা নাই বুলি ডাঠি কব পাৰোঁ। এটি উন্নত মধ্যবিত্ত পৰিয়ালৰ নুমলীয়া তীক্ষ্ণ-বুদ্ধি সম্পন্ন পুত্ৰৰূপে থানেশ্বৰ অতি লাহ-বিলাহৰ মাজত ডাঙৰ দীঘল হৈছিল। বিষয়া জীৱনতো তেওঁ যি উপাৰ্জ্জন<noinclude></noinclude> nb4dufgcc9wzl8et30me6yolviaem66 104 92667 255655 253568 2026-07-13T13:39:18Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হৈছে */ ৰ-প্ৰতিস্থাপন সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰি ‘বঙালী ৰ’ প্ৰতিস্থাপন কৰা হ’ল। 255655 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="নৰুনা বৰুৱা" />{{rh|৯২|দীন-দুখী|}}</noinclude> ললে। কজেটেও কান্ধত আউজি শোৱাৰ সুবিধা পাই এহাতে তাইৰ হেপাহৰ পুতলা কেথেৰিণক আকোঁৱালি ধৰি আৰু আন হাতেৰে ভেলজঁৰ ডিঙিত সাবট মাৰি নিশ্চিন্ত মনেৰে টোপনি গল। মানুহজনে অকাই পকাই পেৰী নগৰৰ ঘাই—বাটবোৰ এৰি সৰু সৰু বাট বোৰেদি আহিবলৈ ধৰিলে। শেহত তেওঁ এটা মানুহ-দুনুহ নাইকিয়া ৰাজ আলিৰ কাষত এটা ভগা ঘৰৰ সম্মুখত আহি ঠিয় দিলে। ঠাইডোখৰ নগৰৰ সীমাত। ঠাইডোখৰ দিনত কবৰ স্থানৰ দৰে নিজম, ৰাতি হাবিতকৈ জয়াল। ভেলজঁই যিটো ঘৰৰ আগত আহি ঠিয় হল সেই ঘৰটোৰ ভগা কাঠৰ দুৱাৰ খনত লেখা আছিল নং ৫০’৫২। ভেলজঁই জেপৰ পৰা ছাবি এটা উলিয়াই দুৱাৰখন মেলি ভিতৰ সোমাই গল। কজেটক আলফুলকৈ বিছনা এখনত শুৱাই দিলে। তাই টোপনিত লালকাল। তাই কত শুইছে কাৰ লগত কলৈ আহিছে একো নেজানিলে, নিৰ্ভয় চিত্তেৰে শুই থাকিল। ভেলজঁই চাকিৰ পোহৰত ছোৱালীজনীৰ মুখৰ ফালে একে থৰে চাবলৈ ধৰিলে। মৰম আৰু কোমলতাৰ পূৰ্ণবিকাশত ভেলজৰ মুখ তেতিয়া বলিয়া মানুহৰ মুখ যেন দেখা গৈছিল। ভেলজঁই লাহেকৈ হাউলি ছোৱালীজনীৰ হাত এখনি দাঙি লৈ এটি চুমা দিলে। ঠিক ন মাহৰ আগতে তাইৰ চিৰ-নিদ্ৰা-মগনা মাকৰ হাতত এনেকৈয়ে এদিন চুমা খাই, ভেলজঁৰ হিয়া ঠিক এনেদৰেই ব্যথাত বাজি উঠিছিল—ধৰ্ম্মভাবত গদ্‌গদ্‌ হৈ পৰিছিল—বিচ্ছেদত বলিয়া হৈছিল। ভেলজঁ যেন অৱশ হৈ পৰিল। কজেটৰ বিছনাৰ কাষতে আঁঠুকাঢ়ি বহি গল। {{gap}}ৰাতি পুৱাল। ৰাতি পুৱাবৰ বহুত পাছতো কজেটৰ টোপনি ভগা নাই। খিৰিকিৰ মাজেদি দিছেম্বৰ মহীয়া বেলিৰ পোহৰ আহি কোঠাৰ ভিতৰ সোমাইছে। এনেতে কাষেদি যোৱা গাড়ী এখনৰ ঘড়ঘড়নিত কজেটৰ টোপনি ভাগিল। তাই চক্‌মক্‌ খাই উঠি চকু নেমেলাকৈয়ে মাত দিলে “উঠিছো মাডাম, উঠিছো। এয়া গৈছো।” এই বুলি তাই জাপ মাৰি বিছনাৰ পৰা উঠি চকু নেমেলাকৈয়ে হাতখন মেলি ঘৰৰ<noinclude></noinclude> ec5ejqitvddtdp6ew4e9j89518o9xq1 104 93450 255618 255578 2026-07-13T13:05:22Z Dipankar Das 3292 /* বৈধকৰণ হৈছে */ 255618 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dipankar Das" /></noinclude>{{Dhr|2em}} {{gap|4em}}{{Xxxx-larger|'''উদ্‌ভিদ বিবৰণ'''}} {{Dhr|7em}} [[চিত্ৰ:Udvid Bibaran.jpg|220px|center]] {{Dhr|7em}} {{Right|{{x-larger|'''শ্ৰীধনিৰাম দত্ত'''{{gap|5em}}}}}}<noinclude></noinclude> 7fw8e5c5pqnvr3hglrk6mlzw6gy12k3 104 93451 255619 255597 2026-07-13T13:05:37Z Dipankar Das 3292 /* বৈধকৰণ হৈছে */ 255619 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dipankar Das" /></noinclude>{{Dhr|1em}} {{center|<poem>{{X-larger|'''সংক্ষিপ্ত'''}} {{Xxx-larger|'''উদ্‌ভিদ বিবৰণ'''}}</poem>}} {{Dhr|4em}} {{center|<poem>{{x-larger|'''শ্ৰীধনিৰাম দত্তৰ দ্বাৰা'''}} '''সংগৃহীত আৰু প্ৰকাশিত'''</poem>}} {{Dhr|4em}} {{Rule|8em|height=2px}}{{center|'''দ্বিতীয় সংস্কৰণ।'''}}{{Rule|8em|height=2px}} {{Dhr|4em}} {{center|<poem>'''কলিকাতা, ৩।এ ৰাধাপ্ৰসাদ লেন''' '''মণিকা প্রেসে''' '''হৰিচৰণ হে দ্বাৰা মুদ্ৰিত।'''</poem>}} {{Dhr|4em}} {{Rule|32em|height=2px}} {{Float right|'''বেচ খনে ৷৷৹ মাথোন।'''{{gap}}}}<noinclude></noinclude> jpt1lz3gjka1e463jpo2kgrjz9cv8gh 104 93454 255620 255601 2026-07-13T13:05:57Z Dipankar Das 3292 /* বৈধকৰণ হৈছে */ 255620 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dipankar Das" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|দ্বিতীয় বাৰৰ পাতনি।}}}} {{gap}}সংক্ষিপ্ত উদ্‌ভিদ বিবৰণ পুথিখনি শিক্ষা বিভাগৰ গৰাকী সকলে মজলীয়া পঢ়াশালিৰ প্ৰাইজ অফ লাইব্ৰেৰীৰ পুথি বুলি নিৰ্দ্ধাৰিত কৰিছে। সেই বাবে সিবিলাকৰ শলাগ লৈছোঁ। {{gap}}প্ৰথম বাৰত লেখকৰ এই বিষয়ত আদি চেষ্টাৰ বাবে ইয়াত বছতো খুঁত ৰৈ গৈছিল। সেই বাবেই ইয়াক দ্বিতীয় বাৰ ছপা কৰিবলৈ আগ বাঢ়িলোঁ। ইয়াৰ প্ৰথম বাৰৰ জঁকাটো মাথোন ৰাখি তেজ মঙ্গহ গোটেই খিনি নতুনকৈ দিয়া হৈছে। মুঠতে ইয়াক আগৰ নামৰে নতুন পুথি বুলি কলে মিছা কোৱা নহব। {{gap}}এই পুথিখনি কোনো পুথিৰ অনুবাদ নহয়। ইয়াক সংগ্ৰত কৰোঁতে ডাক্তাৰ যদুনাথ চট্টোপাধ্যায়ৰ উদ্‌ভিদবিচাৰ, বাবু জগদানন্দ ৰায়ৰ গাছপালা, বি, চি, বস্তুৰ কৃষিবিজ্ঞান, মাননীয় মজিদ চাহাবৰ নিম্ন প্ৰাইমাৰী পাঠ আৰু কোনো কোনো মাহিলি কাকতৰ উদ্‌ভিদ সম্বন্ধীয় প্ৰবন্ধৰ সহায় লোৱা হৈছে। এই খিনিতে উক্ত গ্ৰন্থকাৰ আৰু সম্পাদক সকলক কৃতজ্ঞতা জনাইছোঁ। {{gap}}মাননীয় মৌলবী আব্দুল মজিদ চাহাবে নিম্ন প্ৰাইমাৰী পাঠত উদ্‌ভিদ সম্বন্ধীয় যিবিলাক 'পাৰিভাষিক' শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিছে, এই পুথিতো সেইবিলাককে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে; যিহেতু "উচ্চ জনে অনুকৰা অধমৰ ৰীতি।” কিছুমান 'পাৰিভাষিক' শব্দ নিজেও তৈয়াৰ কৰিব লগা হৈছে। এইবিলাক পাৰিভাষিক শব্দ মৌলবী চাহাবৰ বিলাকৰ লগত খাপ খোৱা হৈছে নে নাই কব নোৱাৰোঁ। এইখিনিতে উক্ত মৌলবী চাহাবক আমাৰ সৰণ কৃতজ্ঞতা জনালোঁ। {{nop}}<noinclude></noinclude> jfwwyej9n0nqcmsw26lm0m0s0w83s4j 104 93455 255621 255604 2026-07-13T13:06:14Z Dipankar Das 3292 /* বৈধকৰণ হৈছে */ 255621 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dipankar Das" />{{center|৷৹}}</noinclude>{{gap}}দ্বিতীয় বাৰৰ হাতে লেখা পুথিখনি যোৰহাট নৰ্ম্মাল স্কুলৰ প্ৰধান শিক্ষক, অসমীয়া লেখক সমাজৰ অন্ততম নেতা শ্ৰদ্ধেৰ বন্ধু শ্ৰীযুত শৰৎচন্দ্ৰ গোস্বামী আৰু বিজ্ঞান শিক্ষক শ্ৰীযুত প্ৰাণনাথ বুজৰবৰুৱা ডাঙ্গৰীয়াই পঢ়ি চাই আশ্যকীয় বহু ঠাইত শুধৰাই দিয়া বাবে লেখক সিবিলাকৰ ওচৰত ধৰুৱা। {{gap}}পৰিশেষত ৰাইজ আৰু শিক্ষাবিভাগৰ কৰ্তৃপক্ষই পুথিখনিক মৰম কৰিলে পৰিশ্ৰম আৰু অৰ্থব্যয় সাৰ্থক হোৱা বুলি ভাবিম। ইতি {| {{ts|wa|mc}} | width=60% | | width=3% rowspan=2| | {{ts|ar}} |<center>বিনীত <br>{{larger|'লেখক'}}।</center>{{gap|1em}} |}<noinclude></noinclude> 61exx6w632rhrih5q7ip0w9mlg65wjz 104 93456 255622 255567 2026-07-13T13:06:48Z Dipankar Das 3292 /* বৈধকৃত */ 255622 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dipankar Das" /></noinclude>{{center|{{x-larger|সূচী}}}} {{block center|width=400px| {{dtpl | |'''[[উদ্‌ভিদ বিবৰণ/আৰম্ভণ|আৰম্ভণ]]''' |১ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}}} '''[[উদ্‌ভিদ বিবৰণ/প্রথম আধ্যা|প্রথম আধ্যা]]''' {{dtpl | |{{gap}}মূল বা আলু | ২ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}শিপাৰ কাম | ৫ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}ৰস আকর্ষণ | ৫ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} '''[[উদ্‌ভিদ বিবৰণ/দ্বিতীয় আধ্যা|দ্বিতীয় আধ্যা]]''' {{dtpl | |{{gap}}ঠাৰি বা কাণ্ড | ৮ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}অন্তৰ্ভৌম ঠাৰি | ৯ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}বাহ্য ঠাৰি | ১১ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}লতা | ১২ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}ঠাৰিৰ কাম | ১৪ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}কাঠ | ১৫ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}ছাল | ১৬ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}ঠাল | ১৬ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} '''[[উদ্‌ভিদ বিবৰণ/তৃতীয় আধ্যা|তৃতীয় আধ্যা]]''' {{dtpl | |{{gap}}পাত | ১৮ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}পাতৰ আকৃতি | ১৮ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}পাতৰ দাঁতি | ২১ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}পাতৰ অঙ্গ | ২১ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}লতি পাত | ২২ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}পাতৰ শুঙ আৰু কাঁইট | ২৩ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}পাতৰ শিৰ | ২৪ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}পত্ৰবিনাস | ২৬ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}পাতৰ গঠন | ২৮ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}পাতৰ কাম | ২৯ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}উদ্‌ভিদৰ ৰস প্রবাহ | ৩২ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} }}<noinclude></noinclude> opkgqd3sqmd72k30ql1nthxqwy7ez52 104 93457 255623 255560 2026-07-13T13:07:12Z Dipankar Das 3292 /* বৈধকৰণ হৈছে */ 255623 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dipankar Das" />{{center|৷৵৹}}</noinclude>{{block center|width=400px| '''[[উদ্‌ভিদ বিবৰণ/চতুৰ্থ আধ্যা|চতুৰ্থ আধ্যা]]''' {{dtpl | |{{gap}}ফুল| ৩৪ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}ফুলৰ বিভাগ| ৩৭ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}ফুলৰ কাম| ৩৮ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}ফলোৎপত্তি| ৩৮ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}পাতৰ পৰিবৰ্ত্তন| ৪১ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} '''[[উদ্‌ভিদ বিবৰণ/পঞ্চম আধ্যা|পঞ্চম আধ্যা]]''' {{dtpl | |{{gap}}ফল| ৪২ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}স্ফোটক ফল| ৪৩ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}অস্ফোটক ফল| ৪৪ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}যুক্ত ফল| ৪৬ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}বীজ| ৪৮ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}ফলৰ কাম| ৪৯ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}অঙ্কুৰোৎপত্তি| ৫১ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} '''[[উদ্‌ভিদ বিবৰণ/ষষ্ঠ আধ্যা|ষষ্ঠ আধ্যা]]''' {{dtpl | |{{gap}}উদ্‌ভিদৰ উষ্ণতা| ৫৩ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}} " টোপনি| ৫৪ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} '''[[উদ্‌ভিদ বিজ্ঞান/সপ্তম আধ্যা|সপ্তম আধ্যা]]''' {{dtpl | |{{gap}}অপুস্পক উদ্‌ভিদ| ৫৬ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}১। শিখৰোপচয় শ্ৰেণী| ৫৬ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}{{gap}}(১) ফাৰ্‌ণ (fern)| ৫৭ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}{{gap}}(২) শেলাই| ৫৯ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{gap}}২। ছত্ৰকী শ্ৰেণী {{dtpl | |{{gap}}{{gap}}(১) কাঠফুলা| ৬০ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}{{gap}}(২) বেঙছাতি| ৬০ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{gap}}{{gap}}ওপৰঞ্চি {{dtpl | |{{gap}}{{gap}}(১) সাৰপ্ৰদ উদ্‌ভিদ| ৬২ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}{{gap}}(২) মাটিৰ উপাদান আৰু সাৰ| ৬৪ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} }}<noinclude></noinclude> g80idzsl6ule6jpcqeyd9zh4ss044yk 255686 255623 2026-07-13T16:16:21Z BabulB 104 255686 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dipankar Das" />{{center|৷৵৹}}</noinclude>{{block center|width=400px| '''[[উদ্‌ভিদ বিবৰণ/চতুৰ্থ আধ্যা|চতুৰ্থ আধ্যা]]''' {{dtpl | |{{gap}}ফুল| ৩৪ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}ফুলৰ বিভাগ| ৩৭ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}ফুলৰ কাম| ৩৮ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}ফলোৎপত্তি| ৩৮ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}পাতৰ পৰিবৰ্ত্তন| ৪১ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} '''[[উদ্‌ভিদ বিবৰণ/পঞ্চম আধ্যা|পঞ্চম আধ্যা]]''' {{dtpl | |{{gap}}ফল| ৪২ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}স্ফোটক ফল| ৪৩ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}অস্ফোটক ফল| ৪৪ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}যুক্ত ফল| ৪৬ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}বীজ| ৪৮ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}ফলৰ কাম| ৪৯ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}অঙ্কুৰোৎপত্তি| ৫১ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} '''[[উদ্‌ভিদ বিবৰণ/ষষ্ঠ আধ্যা|ষষ্ঠ আধ্যা]]''' {{dtpl | |{{gap}}উদ্‌ভিদৰ উষ্ণতা| ৫৩ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}} " টোপনি| ৫৪ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} '''[[উদ্‌ভিদ বিজ্ঞান/সপ্তম আধ্যা|সপ্তম আধ্যা]]''' {{dtpl | |{{gap}}অপুস্পক উদ্‌ভিদ| ৫৬ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}১। শিখৰোপচয় শ্ৰেণী| ৫৬ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}{{gap}}(১) ফাৰ্‌ণ (fern)| ৫৭ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}{{gap}}(২) শেলাই| ৫৯ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{gap}}২। ছত্ৰকী শ্ৰেণী {{dtpl | |{{gap}}{{gap}}(১) কাঠফুলা| ৬০ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}{{gap}}(২) বেঙছাতি| ৬০ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{gap}}{{gap}}[[উদ্‌ভিদ বিজ্ঞান/ওপৰঞ্চি|ওপৰঞ্চি—]] {{dtpl | |{{gap}}{{gap}}(১) সাৰপ্ৰদ উদ্‌ভিদ| ৬২ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} {{dtpl | |{{gap}}{{gap}}(২) মাটিৰ উপাদান আৰু সাৰ| ৬৪ | dottext = ...{{gap|5em}}...{{gap|5em}}...}} }}<noinclude></noinclude> b2nytpufvcot1dh9mhl9m2fcjjk4wyk 104 93458 255624 255607 2026-07-13T13:07:36Z Dipankar Das 3292 /* বৈধকৰণ হৈছে */ 255624 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dipankar Das" /></noinclude>{{center|<poem>{{Xxx-larger|'''সংক্ষিপ্ত'''}} {{Xxxx-larger|'''উদ্‌ভিদ বিবৰণ।'''}} {{Rule|10em|height=2px}} {{X-larger|আৰম্ভণ।}}</poem>}} {{gap}}উদ্‌ভিদৰ সাধাৰণ নাম গছ। মাটি ফুটি ওলোৱা বাবে গছক উদ্‌ভিদ বোলা যায়। উদ্‌ভিদৰ এটা সাধাৰণ সংজ্ঞা কব লাগিলে ইয়াকে কলে হব যে “যিবিলাক শৰীৰী বস্তুৰ জীবন আছে আৰু যিবিলাকে মাটিৰ ৰস দেহলৈ আনি বাঢ়ে, যিবিলাকে প্ৰাণীবোৰৰ নিচিনা সুখ-দুখ অনুভব কৰিব পাৰে<ref>প্ৰাণীৰ নিচিনা উদ্‌ভিদেও সুখ-দুখ অনুভব কৰিব পাৰে বুলি আচাৰ্য্য জগদীশচন্দ্ৰ বসুৱে প্ৰমাণ কৰিছে।</ref> কিন্তু ইচ্ছামতে লৰচৰ কৰিব নোৱাৰে সেইবিলাকক উদ্‌ভিদ বোলে। {{gap}}উদ্‌ভিদ তত্ত্বজ্ঞ পণ্ডিত সকলে উদ্‌ভিদক দুটা প্ৰধান ভাগত ভাগ কৰিছে। এভাগ সপুষ্পক আৰু আন ভাগ অপুষ্পক। যিবিলাক উদ্‌ভিদৰ ফুল হয়, সেইবিলাক সপুষ্পক যেনে আম, গোলাপ প্ৰভৃতি, আৰু যিবিলাকৰ ফুল নহয়, সেইবিলাক অপুষ্পক উদ্‌ভিদ যেনে ঢেঁকিয়া, শেলাই প্ৰভৃতি।{{nop}}<noinclude>{{Rule|}}</noinclude> bbx5yasvcm4wjfufpl3oaty6l9hec3v 104 93459 255625 255610 2026-07-13T13:08:02Z Dipankar Das 3292 /* বৈধকৰণ হৈছে */ 255625 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dipankar Das" />{{rh|২|উদ্‌ভিদ বিবৰণ।|}}</noinclude><section begin="A" />{{gap}}সপুষ্পক উদ্‌ভিদ দুবিধ:—(১) দুশহীয়া, (২) এশহীয়া বা গুটীয়া। {{gap}}(১) সকলোৱে দেখিছে যে, আম, উৰহী, মাহ, তেঁতেলি, কোমোৰা প্ৰভৃতিৰ গুটীত দুফাল শাহ থাকে আৰু পুলি গজোঁতে সেই শাহ দুফাল কেতিয়াবা কেতিয়াবা পুলিৰ দুফালে দুটা শাহ পাত হৈ ওলায়। এনেকুৱা বিলাক উদ্‌ভিদক দুশহীৰা উদ্‌ভিদ বোলে। {{gap}}(২) তামোল, নাৰিকল, ধান প্ৰভৃতি উদ্‌ভিদৰ শাহ গোটা আৰু পুলি গজোতে এটা মাথোন শাহ পাত ওলায় আৰু পুলিটো এটা ঢাকনি বা থোৰৰ ভিতৰত থাকে। এইবিলাকক এশহীয়া বা গুটীয়া উদ্‌ভিদ বোলে। {{Rule|4em}} <section end="A" /> <section begin="B" />{{center|<poem>{{Xx-larger|প্ৰথম আধ্যা।}} {{Rule|4em}} {{x-larger|সপুষ্পক উদ্‌ভিদ।}} ⸺o⸺ {{larger|মূল বা আলু।}} </poem>}} {{gap}}উদ্‌ভিদৰ যি অংশ মাটিৰ তলত থাকে, যাৰ বলত উদ্‌ভিদ মাটিৰ ওপৰত থিয় হৈ থাকিব পাৰে আৰু যাৰে উদ্‌ভিদে <section end="B" /><noinclude></noinclude> 1dvbjc6ipalc278ta0it6ll13boxott 104 93460 255645 255546 2026-07-13T13:14:24Z BabulB 104 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হৈছে */ 255645 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="BabulB" />{{rh||সপুষ্পক উদ্‌ভিদ।|৩}}</noinclude>মাটিৰ পৰা ৰস টানি লয়, তাক মূল বা আলু বোলে। মূলৰ সাধাৰণ নাম শিপা। এই শিপা দুই প্ৰকাৰ (১) প্রকৃত শিপা (২) অপ্রকৃত বা জট। শিপা। শিপা বিলাকৰ ভিতৰত যি ডাল ডাঙ্গৰ শিপা মাটিৰ তললৈ সোমাই যায়, সেই ডালক ঘাইশিপা বা প্রধান মূল বোলে। ঘাইশিপাৰ পৰা যিবিলাক পালি শিপা ওলায়, সেই বিলাকেই প্রকৃত শিপা। যিবিলাক শিপা ঘাই শিপাৰ পৰা নোলায়, উদ্‌ভিদৰ গুৰিৰপৰা চাৰিও ফালে বহুত শিপা একেলগে ওলাই থোপ বান্ধি থাকে সেই বিলাকক অপ্রকৃত বা জটা শিপা বোলা যায়। {{gap}}দুশহীয়া উদ্‌ভিদৰ এটাইবোৰ শিপা প্ৰকৃত। এশহীয়া উদ্‌ভিদৰ ঘাইশিপা নাথাকে থাক এটাইবোৰ শিপাই অপ্রকৃত। দুশহীয়া উদ্‌ভিদৰ শিপাবোৰ দ্বিগুণিত প্ৰণালীত বাঢ়ে অর্থাৎ এডাল শিপা প্রথমে দুডাল হয়। তাৰ পাচত একোডাল আকৌ দুভাগ হৈ দুডাল দুডাল হয়। এই দৰে শিপাবিলাক ক্ৰমে দুগুণ হৈ বাঢ়ি যায়। যিবিলাক দুশহীয়া উদ্‌ভিদ গুটিৰ পৰা উৎপন্ন নহয় অর্থাৎ ডাল কাটি বা কলম কৰি ৰোৱা, সেইবিলাকৰ শিপা প্ৰকৃত নহলেও দ্বিগুণিত প্ৰণালীত বঢ়া। {{gap}}কিছুমান উদ্‌ভিদৰ কাণ্ড বা ঠাৰিত কাঠ নাই। এই বিলাক উদ্‌ভিদক কোমল উদ্‌ভিদ বোলে। যেনে ওল, কচু প্রভৃতি। এইবিলাক উদ্‌ভিদৰ মূল আচলতে মূল নহয়, মাটিৰ তলত থকা ঠাৰি হে। পাচত ঠাৰিৰ কথা কওঁতে ইয়াৰ বিশেষ বিবৰণ দিয়া হব।{{nop}}<noinclude></noinclude> itki8p9akrz3cdu44pf98818a2n5c60 104 93461 255652 255547 2026-07-13T13:24:03Z BabulB 104 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হৈছে */ ৰ-প্ৰতিস্থাপন সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰি ‘বঙালী ৰ’ প্ৰতিস্থাপন কৰা হ’ল। 255652 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="BabulB" />{{rh|৪|উদ্‌ভিদ বিবৰণ।|}}</noinclude>{{gap}}কিছুমান উদ্‌ভিদৰ ঘাইশিপাৰ পৰা একেলগে চাৰিওফালে বস্তুত শিপা ওলায়। এই শিপাবিলাক আকাৰত প্ৰায় সমান। এনেকুৱা শিপাক অঁহীয়া শিপা বোলা হয়। যেনে, আহঁত, বড়, পিয়াজ প্ৰভৃতিৰ শিপা। যিবিলাক উদ্‌ভিদ ঢিলা আৰু বালীয়া মাটিত হয় সেইবিলাক উদ্ভিদৰ শিপা অঁহীয়া হয়। {{gap}}খেজুৰ, নাৰিকল, তামোল প্ৰভৃতি তাল জাতীয় উদ্‌ভিদৰ জটা শিপাবোৰত কাঠ থাকে। {{gap}}উদ্‌ভিদ তত্ত্বজ্ঞ পণ্ডিতসকলে গঢ়ৰ হীন ডেঢ়ি অনুসাৰে শিপাৰ বেলেগ বেলেগ নাম দিছে। কোনো কোনো উদ্‌ভিদৰ শিপা ক্ৰমে এঠাইত ডাঙ্গৰ এঠাইত সৰু হয়। এই ডাঙ্গৰ ভাগবিলাক অলপ দূৰৈ দূৰৈত আৰু সমান আঁতৰত থাকিলে শিপাক দেখিবলৈ মালাৰ নিচিনা হয় বাবে 'মালাকাৰ শিপা বোলে। ডাঙ্গৰ ভাগবোৰ ওচৰা ওচৰি হৈ থাকিলে শিপাক আঙ্গঠীয়া শিপা বোলে। যদি ডাঙ্গৰ ভাগবোৰ সমান আঁতৰত নাথাকি এঠাইত দূৰৈত এঠাইত ওচৰা ওচৰি হৈ থাকে, তেন্তে সেই শিপাক গাঁঠীয়া শিপা বোলা যায়। বাঁহৰ শিপাত এই তিনিওবিধ শিপা দেখা যায়। কোনো কোনো উদ্‌ভিদৰ শিপা পোনে পোনে নগৈ বেঁকা হৈ যায়। এই শিপাক বেঁকা শিপা বোলে। ঘাই শিপা ক্ৰমে সৰু হৈ তললৈ নগৈ যদি ভোঁটা হৈ থাকে তেন্তে তাক ভোঁটা শিপা বোলে। কিছুমান উদ্‌ভিদৰ শিপা শূন্যত ওলমি থাকে। যেনে বট (বড়) গছৰ জুৰি, শগুণীলতা (আলাগলতা বা গুলঞ্চ)। এইবিধ শিপাক<noinclude></noinclude> 20b5c6cxh8d9ozzhnwong8mist4xcfb 104 93462 255653 255548 2026-07-13T13:35:33Z BabulB 104 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হৈছে */ 255653 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="BabulB" />{{rh||সপুষ্পক উদ্‌ভিদ।|৫}}</noinclude>আকাশী শিপা বোলা হয়। আকাশী শিপা মাত্রেই জটাশিপা কিন্তু 'ম্যানগ্রোব' (Mangrove) নামে উদ্‌ভিদৰ আকাশী শিপাবোৰ প্ৰকৃত। আকৌ কোনো কোনো উদ্‌ভিদৰ শিপা পানীত থাকে আৰু মাটিলৈ নামি নাযায়। যেনে, পুণীৰ শিপা। এইবিধ শিপাক জলীয় শিপা বোলে। {{center|{{larger|শিপাৰ কাম।}}}} {{gap}}শিপাৰ কাম চাৰি প্ৰকাৰ:— {{gap}}(১) উদ্‌ভিদক শকতকৈ মাটিত টানি ৰখা। মাটিত বাজে আন স্থাবৰ বস্তুৰ (পকি ঘৰ, আন গছ প্রভৃতি) ওপৰতো উদ্‌ভিদৰ শিপা সংলগ্ন থকা দেখা যায়। {{gap}}(২) মাটিৰ পৰা বা আন আশ্ৰয় বস্তুৰ পৰা আকাশী শিপাই বায়ুৰ পৰা ৰস টনা। {{gap}}(৩) উদ্‌ভিদক জীয়াই ৰাখিবলৈ উদ্‌ভিদৰ খোৱা বস্তু শ্বেতসাৰ (Starch), চেনি আৰু অন্যান্য বস্তু ধাৰণ কৰা। {{gap}}(৪) উদ্‌ভিদৰ অপকাৰী বস্তুবোৰ উলিয়াই দিয়া। {{larger|ৰস আকর্ষণ।}} {{gap}}মাটিৰ পৰা ৰস টানিব পৰা শক্তি শিপাৰ নতুন আৰু কোমল ভাগৰ হে থাকে। ইয়াত বাজে শিপাৰ বুঢ়া ভাগৰ পৰা সূতাৰ দৰে যিবিলাক শিপা ওলায়, সেইবিলাকৰো এই শক্তি থাকে।<noinclude></noinclude> 36w2mtyf5dgyrdymxnutgplq21ub39d 255654 255653 2026-07-13T13:35:54Z BabulB 104 255654 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="BabulB" />{{rh||সপুষ্পক উদ্‌ভিদ।|৫}}</noinclude>আকাশী শিপা বোলা হয়। আকাশী শিপা মাত্রেই জটাশিপা কিন্তু 'ম্যানগ্রোব' (Mangrove) নামে উদ্‌ভিদৰ আকাশী শিপাবোৰ প্ৰকৃত। আকৌ কোনো কোনো উদ্‌ভিদৰ শিপা পানীত থাকে আৰু মাটিলৈ নামি নাযায়। যেনে, পুণীৰ শিপা। এইবিধ শিপাক জলীয় শিপা বোলে। {{center|{{larger|শিপাৰ কাম।}}}} {{gap}}শিপাৰ কাম চাৰি প্ৰকাৰ:— {{gap}}(১) উদ্‌ভিদক শকতকৈ মাটিত টানি ৰখা। মাটিত বাজে আন স্থাবৰ বস্তুৰ (পকি ঘৰ, আন গছ প্রভৃতি) ওপৰতো উদ্‌ভিদৰ শিপা সংলগ্ন থকা দেখা যায়। {{gap}}(২) মাটিৰ পৰা বা আন আশ্ৰয় বস্তুৰ পৰা আকাশী শিপাই বায়ুৰ পৰা ৰস টনা। {{gap}}(৩) উদ্‌ভিদক জীয়াই ৰাখিবলৈ উদ্‌ভিদৰ খোৱা বস্তু শ্বেতসাৰ (Starch), চেনি আৰু অন্যান্য বস্তু ধাৰণ কৰা। {{gap}}(৪) উদ্‌ভিদৰ অপকাৰী বস্তুবোৰ উলিয়াই দিয়া। {{larger|ৰস আকর্ষণ।}} {{gap}}মাটিৰ পৰা ৰস টানিব পৰা শক্তি শিপাৰ নতুন আৰু কোমল ভাগৰ হে থাকে। ইয়াত বাজে শিপাৰ বুঢ়া ভাগৰ পৰা সূতাৰ দৰে যিবিলাক শিপা ওলায়, সেইবিলাকৰো এই শক্তি থাকে।<noinclude></noinclude> rdxb7j2ykyhas7gp1i7o06uukclmexx 255675 255654 2026-07-13T13:47:15Z BabulB 104 255675 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="BabulB" />{{rh||সপুষ্পক উদ্‌ভিদ।|৫}}</noinclude>আকাশী শিপা বোলা হয়। আকাশী শিপা মাত্রেই জটাশিপা কিন্তু 'ম্যানগ্রোব' (Mangrove) নামে উদ্‌ভিদৰ আকাশী শিপাবোৰ প্ৰকৃত। আকৌ কোনো কোনো উদ্‌ভিদৰ শিপা পানীত থাকে আৰু মাটিলৈ নামি নাযায়। যেনে, পুণীৰ শিপা। এইবিধ শিপাক জলীয় শিপা বোলে। {{center|{{larger|শিপাৰ কাম।}}}} {{gap}}শিপাৰ কাম চাৰি প্ৰকাৰ:— {{gap}}(১) উদ্‌ভিদক শকতকৈ মাটিত টানি ৰখা। মাটিত বাজে আন স্থাবৰ বস্তুৰ (পকি ঘৰ, আন গছ প্রভৃতি) ওপৰতো উদ্‌ভিদৰ শিপা সংলগ্ন থকা দেখা যায়। {{gap}}(২) মাটিৰ পৰা বা আন আশ্ৰয় বস্তুৰ পৰা আকাশী শিপাই বায়ুৰ পৰা ৰস টনা। {{gap}}(৩) উদ্‌ভিদক জীয়াই ৰাখিবলৈ উদ্‌ভিদৰ খোৱা বস্তু শ্বেতসাৰ (Starch), চেনি আৰু অন্যান্য বস্তু ধাৰণ কৰা। {{gap}}(৪) উদ্‌ভিদৰ অপকাৰী বস্তুবোৰ উলিয়াই দিয়া। {{center|{{larger|ৰস আকর্ষণ।}}}} {{gap}}মাটিৰ পৰা ৰস টানিব পৰা শক্তি শিপাৰ নতুন আৰু কোমল ভাগৰ হে থাকে। ইয়াত বাজে শিপাৰ বুঢ়া ভাগৰ পৰা সূতাৰ দৰে যিবিলাক শিপা ওলায়, সেইবিলাকৰো এই শক্তি থাকে।<noinclude></noinclude> b1h0m6jaaox6grx5z6gk3562654hbwd 255678 255675 2026-07-13T15:41:13Z BabulB 104 255678 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="BabulB" />{{rh||সপুষ্পক উদ্‌ভিদ।|৫}}</noinclude>আকাশী শিপা বোলা হয়। আকাশী শিপা মাত্রেই জটাশিপা কিন্তু 'ম্যানগ্রোব' (Mangrove) নামে উদ্‌ভিদৰ আকাশী শিপাবোৰ প্ৰকৃত। আকৌ কোনো কোনো উদ্‌ভিদৰ শিপা পানীত থাকে আৰু মাটিলৈ নামি নাযায়। যেনে, পুণীৰ শিপা। এইবিধ শিপাক জলীয় শিপা বোলে। {{center|{{larger|শিপাৰ কাম।}}}} {{gap}}শিপাৰ কাম চাৰি প্ৰকাৰ:— {{gap}}(১) উদ্‌ভিদক শকতকৈ মাটিত টানি ৰখা। মাটিত বাজে আন স্থাবৰ বস্তুৰ (পকি ঘৰ, আন গছ প্রভৃতি) ওপৰতো উদ্‌ভিদৰ শিপা সংলগ্ন থকা দেখা যায়। {{gap}}(২) মাটিৰ পৰা বা আন আশ্ৰয় বস্তুৰ পৰা আকাশী শিপাই বায়ুৰ পৰা ৰস টনা। {{gap}}(৩) উদ্‌ভিদক জীয়াই ৰাখিবলৈ উদ্‌ভিদৰ খোৱা বস্তু শ্বেতসাৰ (Starch), চেনি আৰু অন্যান্য বস্তু ধাৰণ কৰা। {{gap}}(৪) উদ্‌ভিদৰ অপকাৰী বস্তুবোৰ উলিয়াই দিয়া। {{center|{{larger|ৰস আকর্ষণ।}}}} {{gap}}মাটিৰ পৰা ৰস টানিব পৰা শক্তি শিপাৰ নতুন আৰু কোমল ভাগৰ হে থাকে। ইয়াত বাজে শিপাৰ বুঢ়া ভাগৰ পৰা সূতাৰ দৰে যিবিলাক শিপা ওলায়, সেইবিলাকৰো এই শক্তি থাকে। {{nop}}<noinclude></noinclude> d5cbkgu0mdmcxrnxmd3hdmrsao5gtnc 104 93463 255676 255549 2026-07-13T13:50:11Z BabulB 104 ৰ-প্ৰতিস্থাপন সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰি ‘বঙালী ৰ’ প্ৰতিস্থাপন কৰা হ’ল। 255676 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" />{{rh|৬|উদ্‌ভিদ বিবৰণ|}}</noinclude>{{gap}}গছবিলাক সদায় একে ঠাইতে থাকে, এঠাইৰপৰা আন ঠাইলৈ ইচ্ছামতে লৰচৰ কৰিব নোৱাবে। এতেকে য'ত উদ্‌ভিদৰ তলৰ মাটিত সময়ত সেই উদ্‌ভিদৰ পোষণোপযোগী খোৱা বস্তুৰ অভাব হয়, তাত উদ্‌ভিদক জায়াই ৰাখিবলৈ আন উপায় হোৱা উচিত। মাটিৰ ভিতৰত শিপা বিস্তাৰেই সেই উপায়। মাটিৰ তলত যিফালে উদ্‌ভিদৰ আহাৰ (সাৰ) বেচি থাকে স্বভাবতে শিপাৰ সেইফালে বাঢ়ি যায়। এইদৰে আহাৰ বিচাৰি শিপাবিলাক বহুদূৰলৈ বাঢ়ে। সচৰাচৰ গছৰ ঠাল ঠেঙ্গুলি যিমান দূৰৈলৈ যায়, মাটিৰ ভিতৰত শিপাও সিমান দূৰৈলৈ যায়। কঁঠাল প্ৰভৃতি কোনো কোনো উদ্ভিদৰ শিপা তাতোকৈ দূৰৈলৈ যোৱা দেখা যায়। উদ্‌ভিদৰ ওচৰৰ মাটি কুৰি দিলে শিপা বঢ়াত সুবিধা হয়। সেই কাৰণে কোনো গছক সতেজ কৰিব খুজিলে মাগে সময়ে তাৰ গোবৰ মাটি কুৰি দিব লাগে। {{gap}}আম, নাহৰ প্ৰভৃতি কোনো কোনো উদ্‌ভিদৰ শিপা মাটিৰ তলত দলৈকে সোমাই যায়। আকৌ কঁঠাল, আঁহত, পাকৰি প্ৰভৃতি উদ্‌ভিদৰ শিপা চাৰিওফালে বাঢ়ি যায়। এইবাবে কোনো গছৰ গুৰিত পানী দিব লাগিলে গছৰ গাতে নিদি অলপ দূৰৈত দিব লাগে। কাৰণ গা-গছৰ গুৰিতে পানা ঢালিলে দূৰৈৰ ৰস টানিব পৰা কোমল শিপাত পানী নপৰে। এই নতুন শিপাই পানী নাপালে গছৰ গুৰিত পানী ঢলা নঢলা সমান কথা হয়। {{nop}}<noinclude></noinclude> g4of63qci320wq6ufy3kvx3zpauiv6q 255679 255676 2026-07-13T15:45:04Z BabulB 104 ৰ-প্ৰতিস্থাপন সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰি ‘বঙালী ৰ’ প্ৰতিস্থাপন কৰা হ’ল। 255679 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" />{{rh|৬|উদ্‌ভিদ বিবৰণ|}}</noinclude>{{gap}}গছবিলাক সদায় একে ঠাইতে থাকে, এঠাইৰপৰা আন ঠাইলৈ ইচ্ছামতে লৰচৰ কৰিব নোৱাৰে। এতেকে য'ত উদ্‌ভিদৰ তলৰ মাটিত সময়ত সেই উদ্‌ভিদৰ পোষণোপযোগী খোৱা বস্তুৰ অভাব হয়, তাত উদ্‌ভিদক জীয়াই ৰাখিবলৈ আন উপায় হোৱা উচিত। মাটিৰ ভিতৰত শিপা বিস্তাৰেই সেই উপায়। মাটিৰ তলত যিফালে উদ্‌ভিদৰ আহাৰ (সাৰ) বেচি থাকে স্বভাবতে শিপাও সেইফালে বাঢ়ি যায়। এইদৰে আহাৰ বিচাৰি শিপাবিলাক বহুদূৰলৈ বাঢ়ে। সচৰাচৰ গছৰ ঠাল ঠেঙ্গুলি যিমান দূৰৈলৈ যায়, মাটিৰ ভিতৰত শিপাও সিমান দূৰৈলৈ যায়। কঁঠাল প্ৰভৃতি কোনো কোনো উদ্ভিদৰ শিপা তাতোকৈ দূৰৈলৈ যোৱা দেখা যায়। উদ্‌ভিদৰ ওচৰৰ মাটি কুৰি দিলে শিপা বঢ়াত সুবিধা হয়। সেই কাৰণে কোনো গছক সতেজ কৰিব খুজিলে মাজে সময়ে তাৰ গোবৰ মাটি কুৰি দিব লাগে। {{gap}}আম, নাহৰ প্ৰভৃতি কোনো কোনো উদ্‌ভিদৰ শিপা মাটিৰ তলত দলৈকে সোমাই যায়। আকৌ কঁঠাল, আঁহত, পাকৰি প্ৰভৃতি উদ্‌ভিদৰ শিপা চাৰিওফালে বাঢ়ি যায়। এইবাবে কোনো গছৰ গুৰিত পানী দিব লাগিলে গছৰ গাতে নিদি অলপ দূৰৈত দিব লাগে। কাৰণ গা-গছৰ গুৰিতে পানী ঢালিলে দূৰৈৰ ৰস টানিব পৰা কোমল শিপাত পানী নপৰে। এই নতুন শিপাই পানী নাপালে গছৰ গুৰিত পানী ঢলা নঢলা সমান কথা হয়। {{nop}}<noinclude></noinclude> rblno0j0zpsk514vpemuet7gbot0ad7 255680 255679 2026-07-13T15:46:31Z BabulB 104 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হৈছে */ 255680 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="BabulB" />{{rh|৬|উদ্‌ভিদ বিবৰণ|}}</noinclude>{{gap}}গছবিলাক সদায় একে ঠাইতে থাকে, এঠাইৰপৰা আন ঠাইলৈ ইচ্ছামতে লৰচৰ কৰিব নোৱাৰে। এতেকে য'ত উদ্‌ভিদৰ তলৰ মাটিত সময়ত সেই উদ্‌ভিদৰ পোষণোপযোগী খোৱা বস্তুৰ অভাব হয়, তাত উদ্‌ভিদক জীয়াই ৰাখিবলৈ আন উপায় হোৱা উচিত। মাটিৰ ভিতৰত শিপা বিস্তাৰেই সেই উপায়। মাটিৰ তলত যিফালে উদ্‌ভিদৰ আহাৰ (সাৰ) বেচি থাকে স্বভাবতে শিপাও সেইফালে বাঢ়ি যায়। এইদৰে আহাৰ বিচাৰি শিপাবিলাক বহুদূৰলৈ বাঢ়ে। সচৰাচৰ গছৰ ঠাল ঠেঙ্গুলি যিমান দূৰৈলৈ যায়, মাটিৰ ভিতৰত শিপাও সিমান দূৰৈলৈ যায়। কঁঠাল প্ৰভৃতি কোনো কোনো উদ্ভিদৰ শিপা তাতোকৈ দূৰৈলৈ যোৱা দেখা যায়। উদ্‌ভিদৰ ওচৰৰ মাটি কুৰি দিলে শিপা বঢ়াত সুবিধা হয়। সেই কাৰণে কোনো গছক সতেজ কৰিব খুজিলে মাজে সময়ে তাৰ গোবৰ মাটি কুৰি দিব লাগে। {{gap}}আম, নাহৰ প্ৰভৃতি কোনো কোনো উদ্‌ভিদৰ শিপা মাটিৰ তলত দলৈকে সোমাই যায়। আকৌ কঁঠাল, আঁহত, পাকৰি প্ৰভৃতি উদ্‌ভিদৰ শিপা চাৰিওফালে বাঢ়ি যায়। এইবাবে কোনো গছৰ গুৰিত পানী দিব লাগিলে গছৰ গাতে নিদি অলপ দূৰৈত দিব লাগে। কাৰণ গা-গছৰ গুৰিতে পানী ঢালিলে দূৰৈৰ ৰস টানিব পৰা কোমল শিপাত পানী নপৰে। এই নতুন শিপাই পানী নাপালে গছৰ গুৰিত পানী ঢলা নঢলা সমান কথা হয়। {{nop}}<noinclude></noinclude> cz1ydvo60pyzj2g1j2wq1xawhf83yqb 104 93464 255681 255550 2026-07-13T15:48:16Z BabulB 104 255681 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" />{{rh||সপুষ্পক উদ্ভিদ।|৭}}</noinclude>{{gap}}কোনো গছ এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ তুলি নিব লাগিলে তাৰ চাৰিও ফালৰ মাটি এনেকৈ খান্দিব লাগে যেন সূতাৰ উদ্ভিদৰ নিচিনা সক শিপাৰিলাকৰ একো অনিষ্ট নহয় । পোহপালৰ নিমিত্তে এইবিধ শিপাৰ বৰ আৱশ্যক। গছৰ গাতে নাখান্দি অলপ দূৰৈত খান্দি গছ ভুলিব লাগে । সেই বাবে {{gap}}কোনো গছ তুলিব লাগিলে শৰৎকালৰ শেষত আৰু বসন্তকালৰ আদিতে অর্থাৎ কাতি আৰু চ'ত মাহত তোলা তাল । কাৰণ এই দুই সময়ত শিপাৰ ৰসটনা শক্তি দুর্ববল থাকে। এতেকে এই শক্তি প্ৰবল হোৱাৰ আগেয়ে তোলা বাবে উদ্‌ভদৰ কোনো হানি নহয় । {{gap}}উদ্‌ভিদৰ খোৱাৰস্তু (সাৰ বোৰ পনীয়া অৱস্থাত নাথাকিলে তাৰ ব্যৱহাৰত নালগে। সেইবাবে উদ্‌ভিদক পানী লাগে । উদ্‌ভিদৰ শিপাই নিজৰ আৱশ্যকীয় খোৱা বস্তু বাচি লয়। একে মাটিত কেবাবিধ উদ্‌ভদৰ খোৱাবস্তু গোট খাই থাকিলেও সেই মাটিত বোৱা সকলোবিধ উদ্‌ভিদে নিজৰ নিজৰ উপযোগী বস্তুহে সংগ্ৰহ কৰে । {{gap}}কোনো কোনো উদ্‌ভিদৰ বিশেষকৈ যিবিলাকৰ শিপা মাটিৰ তলত পোনে পোনে দলৈ যায়, সিহঁতৰ শিপাই সেই সেই উদ্ভিদৰ পোষণোপযোগী বস্তু (শ্বেতসাৰ ধাৰণ কৰে ৷ এই আহাৰ শৰৎকালত মাটিৰ পৰা : আকাশী শিপাই বায়ুৰ পৰা গ্ৰহণ কৰি পাচত বসন্ত আৰু গ্রীষ্মকালত অর্থাৎ ফুল জন্মিবৰ সময়ত ব্যৱহাৰ কৰে । {{nop}}<noinclude></noinclude> p1qdhi2crlkn6piglyi7okryoqaqumc 255682 255681 2026-07-13T15:55:19Z BabulB 104 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হৈছে */ ৰ-প্ৰতিস্থাপন সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰি ‘বঙালী ৰ’ প্ৰতিস্থাপন কৰা হ’ল। 255682 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="BabulB" />{{rh||সপুষ্পক উদ্ভিদ।|৭}}</noinclude>{{gap}}কোনো গছ এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ তুলি নিব লাগিলে তাৰ চাৰিও ফালৰ মাটি এনেকৈ খান্দিব লাগে যেন সূতাৰ নিচিনা সৰু শিপাবিলাকৰ একো অনিষ্ট নহয়। উদ্‌ভিদৰ পোহপালৰ নিমিত্তে এইবিধ শিপাৰ বৰ আৱশ্যক। সেই বাবে গছৰ গাতে নাখান্দি অলপ দূৰৈত খান্দি গছ তুলিব লাগে। {{gap}}কোনো গছ তুলিব লাগিলে শৰৎকালৰ শেষত আৰু বসন্তকালৰ আদিতে অৰ্থাৎ কাতি আৰু চ'ত মাহত তোলা ভাল। কাৰণ এই দুই সময়ত শিপাৰ ৰসটনা শক্তি দুৰ্ব্বল থাকে। এতেকে এই শক্তি প্ৰবল হোৱাৰ আগেয়ে তোলা বাবে উদ্‌ভিদৰ কোনো হানি নহয়। {{gap}}উদ্‌ভিদৰ খোৱাবস্তু (সাৰ বোৰ পনীয়া অৱস্থাত নাথাকিলে তাৰ ব্যৱহাৰত নালগে। সেইবাবে উদ্‌ভিদক পানী লাগে। {{gap}}উদ্‌ভিদৰ শিপাই নিজৰ আৱশ্যকীয় খোৱা বস্তু বাচি লয়। একে মাটিত কেবাবিধ উদ্‌ভিদৰ খোৱাবস্তু গোট খাই থাকিলেও সেই মাটিত বোৱা সকলোবিধ উদ্‌ভিদে নিজৰ নিজৰ উপযোগী বস্তুহে সংগ্ৰহ কৰে। {{gap}}কোনো কোনো উদ্‌ভিদৰ বিশেষকৈ যিবিলাকৰ শিপা মাটিৰ তলত পোনে পোনে দলৈ যায়, সিহঁতৰ শিপাই সেই সেই উদ্‌ভিদৰ পোষণোপযোগী বস্তু (শ্বেতসাৰ) ধাৰণ কৰে। এই আহাৰ শৰৎকালত মাটিৰ পৰা আকাশী শিপাই বায়ুৰ পৰা গ্ৰহণ কৰি পাচত বসন্ত আৰু গ্ৰীষ্মকালত অৰ্থাৎ ফুল জন্মিবৰ সময়ত ব্যৱহাৰ কৰে। {{nop}}<noinclude></noinclude> d3xvx1qsrroe3j4umpo65osi2yxedsb 104 93465 255683 255551 2026-07-13T15:59:45Z BabulB 104 255683 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" />{{rh|৮|উদ্‌ভিদ বিবৰণ|}}</noinclude><section begin="A" />{{gap}}কোনো মাটিত এটো খেতিকে প্ৰতি বছৰে কৰিলে সেই মাটিত সেই খেতি হোৱা উপযোগী সাৰ নাইকিয়া হয়। এই বাবেই খেতিয়ক সকলে খেতিকৰা মাটিত সাৰ দিয়ে। মাটিত সাৰ দিয়াৰ অৰ্থ এই যে, একেটা খেতিকে কৰিলে সময়ত সেই মাটিত সেই উদ্‌ভিদৰ উপযোগী বস্তু নোহোৱা হয়। এই বাবে সাৰদি মাটিৰ সেই অভাব পুৰাব লাগে । আন বৈজ্ঞানিক উপায়েৰে মাটিৰ উৰ্বৰতা বৃদ্ধি কৰিবৰ কৌশল এই পুথিৰ শেষত ওপৰঞ্চি ভাগত লিখা হব । {{gap}}উদ্‌ভিদে যেনেকৈ শিপাৰে মাটিৰ ৰস টানি লৈ জীয়াই থাকে, সেই দৰে আকৌ দেহৰ অনিষ্টকাৰী বস্তুবোৰ শিপাৰেই উলিয়াই দিয়ে। এনেকৈ এক উদ্‌ভিদে উলিয়াই দিয়া বস্তু আন উদ্‌ভিদৰ উপকাৰী হব পাৰে। এই কাৰণে এডোখৰ মাটিত বছৰি ভিন ভিন খেতি কৰা ভাল । আগেয়ে কৈ অহা হৈছে ভিন ভিন উদ্‌ভিদে মাটিৰ পৰা ভিন ভিন বস্তু বাচি লয়। {{Rule|4em}} <section end="A" /> <section begin="B" />{{X-larger|দ্বিতীয় আধ্যা।}} {{Rule|4em}} {{larger|ঠাৰি (গা-গছ) বা কাণ্ড।}} {{gap}}মূল আৰু ঠালৰ মাজৰ অংশক উদ্‌ভিদৰ ঠাৰি (গা-গছ বা কাগু বোলে । গা-গছ আৰু ঠালৰ যি ঠাইৰপৰা পাত ওলায়, <section end="B" /><noinclude></noinclude> sq1qmmxwpe5zx18hjk27ip4u5oxm8ju 255684 255683 2026-07-13T16:05:15Z BabulB 104 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হৈছে */ 255684 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="BabulB" />{{rh|৮|উদ্‌ভিদ বিবৰণ|}}</noinclude><section begin="A" />{{gap}}কোনো মাটিত একেটা খেতিকে প্ৰতি বছৰে কৰিলে সেই মাটিত সেই খেতি হোৱা উপযোগী সাৰ নাইকিয়া হয়। এই বাবেই খেতিয়ক সকলে খেতিকৰা মাটিত সাৰ দিয়ে। মাটিত সাৰ দিয়াৰ অৰ্থ এই যে, একেটা খেতিকে কৰিলে সময়ত সেই মাটিত সেই উদ্‌ভিদৰ উপযোগী বস্তু নোহোৱা হয়। এই বাবে সাৰদি মাটিৰ সেই অভাব পুৰাব লাগে। আন বৈজ্ঞানিক উপায়েৰে মাটিৰ উৰ্ব্বৰতা বৃদ্ধি কৰিবৰ কৌশল এই পুথিৰ শেষত ওপৰঞ্চি ভাগত লিখা হব। {{gap}}উদ্‌ভিদে যেনেকৈ শিপাৰে মাটিৰ ৰস টানি লৈ জীয়াই থাকে, সেই দৰে আকৌ দেহৰ অনিষ্টকাৰী বস্তুবোৰ শিপাৰেই উলিয়াই দিয়ে। এনেকৈ এক উদ্‌ভিদে উলিয়াই দিয়া বস্তু আন উদ্‌ভিদৰ উপকাৰী হব পাৰে। এই কাৰণে এডোখৰ মাটিত বছৰি ভিন ভিন খেতি কৰা ভাল। আগেয়ে কৈ অহা হৈছে—ভিন ভিন উদ্‌ভিদে মাটিৰ পৰা ভিন ভিন বস্তু বাচি লয়। {{Rule|4em}} <section end="A" /> <section begin="B" />{{center|{{X-larger|দ্বিতীয় আধ্যা।}}}} {{Rule|4em}} {{center|{{larger|ঠাৰি (গা-গছ) বা কাণ্ড।}}}} {{gap}}মূল আৰু ঠালৰ মাজৰ অংশক উদ্‌ভিদৰ ঠাৰি (গা-গছ) বা কাণ্ড বোলে। গা-গছ আৰু ঠালৰ যি ঠাইৰপৰা পাত ওলায়, <section end="B" /><noinclude></noinclude> hlvoecksismgepkxuqjx43vikv60jo2 104 93466 255716 255552 2026-07-14T05:56:58Z BabulB 104 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হৈছে */ ৰ-প্ৰতিস্থাপন সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰি ‘বঙালী ৰ’ প্ৰতিস্থাপন কৰা হ’ল। 255716 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="BabulB" />{{rh||ঠাৰি (গা-গছ) বা কাণ্ড।|৯}}</noinclude>সেই ঠাইক গাঁঠি আৰু দুটা গাঁঠিৰ মাজৰ ডোখৰক পাব বোলে। বাঁহ, কুঁহিয়াৰ প্ৰভৃতি ঘাঁহ জাতীয় উদ্‌ভিদৰ গাঁঠি আৰু পাব স্পষ্টকৈ দেখা যায়। {{gap}}মূলৰপৰা ঠাললৈকে যি ভাগ মাটিৰ ওপৰত থাকে তাকেই সাধাৰণতঃ ঠাৰি বুলি কোৱা হয়। কিন্তু কোনো কোনো উদ্‌ভিদৰ ঠাৰি মাটিৰ তলতো থাকে। এই ঠাৰিবোৰক মানুহে শিপা বুলি ভাবে কিন্তু আচলতে সেইবোৰ শিপা নহয় ঠাৰিহে। কাৰণ শিপাৰ পৰা গজালি ওলাব নোৱাৰে ঠাৰিৰপৰা হে গজালি ওলায়। ওল, আদা প্ৰভৃতি কোমল উদ্‌ভিদৰে প্ৰায় এনেকুৱা ঠাৰি হয়। মূলৰপৰা ঠাললৈ মাটিৰ ওপৰত থকা ঠাৰিক বাহ্যঠাৰি আৰু মাটিৰ তলৰ ঠাৰিক অন্তৰ্ভোম ঠাৰি বোলা হয়। {{center|{{larger|১। অন্তৰ্ভৌম ঠাৰি।}}}} {{gap}}অন্তৰ্ভোম ঠাৰিৰ গাত পতিল চোঁচ বা চোকোৰা থাকে। উদ্‌ভিদ তত্ত্বজ্ঞ পণ্ডিতসকলে বিবেচনা কৰে যে এই পাতল চোঁচবোৰ সেই উদ্‌ভিদৰ বিকৃত পাত মাথোন। অন্তৰ্ভৌম ঠাৰিবিশিষ্ট উদ্‌ভিদৰ সকলোবোৰ শিপা জটাশিপা। এইবিধ ঠাৰিৰ বেচি ভাগৰে ভিতৰত উদ্‌ভিদৰ পোষণোপযোগী বস্তু গোটোৱা থাকে। গঢ় আৰু বঢ়াৰ নিয়ম অনুসাৰে অন্তৰ্ভৌম ঠাৰি চাৰি প্ৰকাৰ। কন্দ, গোটাকন্দ বা বজ্ৰকন্দ, সংযুক্ত গোটা কন্দ আৰু কন্দল বা ওফোন্দাকন্দ। {{nop}}<noinclude></noinclude> fe7rnlzyi3hps1ukvg6h7lwt51mpa28 104 93467 255717 255553 2026-07-14T06:06:46Z BabulB 104 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হৈছে */ ৰ-প্ৰতিস্থাপন সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰি ‘বঙালী ৰ’ প্ৰতিস্থাপন কৰা হ’ল। 255717 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="BabulB" />{{rh|১০|উদ্‌ভিদ বিবৰণ|}}</noinclude>{{gap}}১। যিবিলাক আন্তৰ্ভৌম ঠাৰিৰ বেচিভাগেই চোঁচেৰে ঢকা থাকে, গুৰিত অলপ মাথোন গোটা অংশ থাকে তাক কন্দ বোলা যায়। এই গোটা অংশই আচল ঠাৰি। যেনে, পিয়াজ, নহৰু প্ৰভৃতি। {{gap}}২। যিবিলাক কন্দত গোটা ভাগ বেচি, গাত অলপ মাথোন চোঁচ থাকে তাক গোটা বা বজ্ৰকন্দ বোলা হয়। যেনে কচু, কলমধা। কন্দত গোটা ভাগ কম চোঁচ বেচি; গোটাকন্দত গোটা ভাগ বেচি চোঁচ কম। {{gap}}৩। এনেকুৱা কিছুমান অন্তৰ্ভৌম ঠাৰি আছে, যাৰ পাববোৰ ঠেক। এইবিলাক এফালে বাঢ়ি যায়, আনফালে শুকাই যায়। ইয়াৰ গাত পাতল চোকোৰা থাকে। ই সমান্তৰাল ভাবে কেতিয়াবা লম্বভাবে বাঢ়ে। আচলতে ই অবিচ্ছিন্ন ভাবে সংযুক্ত গোটাকন্দ শ্ৰেণী মাথোন। এইবাবে ইয়াক ‘সংযুক্ত গোটাকন্দ’ বোলা যায়। আদা, বচ, কেতুৰি প্ৰভৃতি এই ঠাৰিৰ উদাহৰণ। {{gap}}৪। আলুগুটি, কেঁহেৰু, ভুইকোমোৰা প্ৰভৃতি মূলৰ পমৰপৰা মাটিৰ তলত হয়। এইবোৰৰ গাত পাতল চোঁচ থাকে। এইবিলাকক কন্দ বা ওফোন্দা কন্দ বোলা যায়। {{gap}}ওপৰত কোৱা চাৰিও বিধৰে গাত সৰু সৰু চকু আছে। সেই চকুৰপৰা গজালি ওলায়। এতেকে এইবিলাক শিপা নহয়, ঠাৰি। {{nop}}<noinclude></noinclude> 7v1lyn5h3qm22h963csq9g3x4gcg85c 104 93468 255721 255554 2026-07-14T06:21:16Z BabulB 104 255721 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" />{{rh||ঠাৰি (গা-গছ) বা কাণ্ড।|১১}}</noinclude>২। বাহ্য ঠাৰি। বাহ্য ঠাৰিৰ অৱস্থাভেদে উদ্‌ভদ প্রধানতঃ চাৰি প্ৰকাৰ ৷ (১) আঁহত, বড় প্রভৃতিৰ নিচিনা যিবিলাক উদ্ভিদ কাঠময় আৰু আকৃতিত ডাঙ্গৰ সেইবোৰৰ নাম বৃক্ষ বা গছ । (২) যিবিলাক উদ্ভিদ কাঠময় হৈও আকৃতিত সঞ্চ সেইবিলাকক গুস্ম বা জুপুৰি গছ বোলে । তুলসী, জলকীয়া প্রভৃতি এই শ্ৰেণীৰ উদ্‌ভদ । (৩) লাও, ভোল, তিঁয়হ প্রভৃতি কিছুমান উদ্ভিদৰ ঠাৰিত কাঠ থাকিলেও মাটিৰ ওপৰত থিয় হৈ থাকিব নোৱাৰে। সেই- বিলাক উদ্‌ভিদৰ নাম লতা । (৪) মাটিগাডুবি, ধান, বাঁহ প্রভৃতি যিবিলাক উদ্ভিদৰ গাত কাঠ নাই সেইবোৰক তৃণ বা ঘাঁহ বোলে । সচৰাচৰ (১) পাৰবোৰৰ দূৰত্ব অনুসাৰে, (২) ঠাৰিৰ যি ঠাইৰ পৰা ঠাল ওলায়, মূলৰপৰা তাৰ দূৰত্বানুসাৰে আৰু (৩) দৃঢ়তা অনুসাৰে * বাহা ঠাৰিৰ হীন ডেঢ়ি হয়। এই তিনিটা কাৰণত বাজে চলত দিয়া কারণতো বাহা ঠাৰিৰ আকৃতি বেলেগ হয়। ১। নিৰ্ম্মাণ পদার্থ অনুসাৰে - গোটা (আম, তেঁতেলি প্ৰভৃতি) আৰু ফোঁপোলা (বাঁহ, এৰা প্ৰভৃতি) ঠাৰি । ২। গতি আৰু উৎপত্তিৰ নিয়ম অনুসাৰে – ঋজু (তামোল, দৃঢ়তা অনুসাৰে ঠাৰি ছবিধ-কোমল ঠাৰি মেৰা, কুঁহিলা প্রভৃতি) আৰু কাঠময় ঠাৰি (শাল, নাহৰ আজি<noinclude></noinclude> bd4cqxz9s3421xzoeeehjw1z3iv2wvb 255729 255721 2026-07-14T06:37:36Z BabulB 104 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হৈছে */ ৰ-প্ৰতিস্থাপন সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰি ‘বঙালী ৰ’ প্ৰতিস্থাপন কৰা হ’ল। 255729 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="BabulB" />{{rh||ঠাৰি (গা-গছ) বা কাণ্ড।|১১}}</noinclude>{{center|{{larger|২। বাহ্য ঠাৰি।}}}} {{gap}}বাহ্য ঠাৰিৰ অৱস্থাভেদে উদ্‌ভদ প্ৰধানতঃ চাৰি প্ৰকাৰ। {{gap}}(১) আঁহত, বড় প্ৰভৃতিৰ নিচিনা যিবিলাক উদ্ভিদ কাঠময় আৰু আকৃতিত ডাঙ্গৰ সেইবোৰৰ নাম বৃক্ষ বা গছ। {{gap}}(২) যিবিলাক উদ্ভিদ কাঠময় হৈও আকৃতিত সৰু সেইবিলাকক গুল্ম বা জুপুৰি গছ বোলে। তুলসী, জলকীয়া প্ৰভৃতি এই শ্ৰেণীৰ উদ্‌ভিদ। {{gap}}(৩) লাও, ভোল, তিঁয়হ প্ৰভৃতি কিছুমান উদ্‌ভিদৰ ঠাৰিত কাঠ থাকিলেও মাটিৰ ওপৰত থিয় হৈ থাকিব নোৱাৰে। সেইবিলাক উদ্‌ভিদৰ নাম লতা। {{gap}}(৪) মাটিগাডুৰি, ধান, বাঁহ প্ৰভৃতি যিবিলাক উদ্‌ভিদৰ গাত কাঠ নাই সেইবোৰক তৃণ বা ঘাঁহ বোলে। {{gap}}সচৰাচৰ (১) পাববোৰৰ দূৰত্ব অনুসাৰে, (২) ঠাৰিৰ যি ঠাইৰ পৰা ঠাল ওলায়, মূলৰপৰা তাৰ দূৰত্বানুসাৰে আৰু (৩) দৃঢ়তা অনুসাৰে<ref>দৃঢ়তা অনুসাৰে ঠাৰি দুবিধ—কোমল ঠাৰি (মৰা, কুঁহিলা প্ৰভৃতি) আৰু কাঠময় ঠাৰি (শাল, নাহৰ আদি)।</ref> বাহ্য ঠাৰিৰ হীন ডেঢ়ি হয়। এই তিনিটা কাৰণত বাজে তলত দিয়া কাৰণতো বাহ্য ঠাৰিৰ আকৃতি বেলেগ হয়। {{gap}}১। নিৰ্ম্মাণ পদাৰ্থ অনুসাৰে—গোটা (আম, তেঁতেলি প্ৰভৃতি) আৰু ফোঁপোলা (বাঁহ, এৰা প্ৰভৃতি) ঠাৰি। {{gap}}২। গতি আৰু উৎপত্তিৰ নিয়ম অনুসাৰে – ঋজু (তামোল,<noinclude></noinclude> 390ozxa1v4vcit62gt4tjwguygbzbjw 255730 255729 2026-07-14T06:38:30Z BabulB 104 255730 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="BabulB" />{{rh||ঠাৰি (গা-গছ) বা কাণ্ড।|১১}}</noinclude>{{center|{{larger|২। বাহ্য ঠাৰি।}}}} {{gap}}বাহ্য ঠাৰিৰ অৱস্থাভেদে উদ্‌ভদ প্ৰধানতঃ চাৰি প্ৰকাৰ। {{gap}}(১) আঁহত, বড় প্ৰভৃতিৰ নিচিনা যিবিলাক উদ্ভিদ কাঠময় আৰু আকৃতিত ডাঙ্গৰ সেইবোৰৰ নাম বৃক্ষ বা গছ। {{gap}}(২) যিবিলাক উদ্ভিদ কাঠময় হৈও আকৃতিত সৰু সেইবিলাকক গুল্ম বা জুপুৰি গছ বোলে। তুলসী, জলকীয়া প্ৰভৃতি এই শ্ৰেণীৰ উদ্‌ভিদ। {{gap}}(৩) লাও, ভোল, তিঁয়হ প্ৰভৃতি কিছুমান উদ্‌ভিদৰ ঠাৰিত কাঠ থাকিলেও মাটিৰ ওপৰত থিয় হৈ থাকিব নোৱাৰে। সেইবিলাক উদ্‌ভিদৰ নাম লতা। {{gap}}(৪) মাটিগাডুৰি, ধান, বাঁহ প্ৰভৃতি যিবিলাক উদ্‌ভিদৰ গাত কাঠ নাই সেইবোৰক তৃণ বা ঘাঁহ বোলে। {{gap}}সচৰাচৰ (১) পাববোৰৰ দূৰত্ব অনুসাৰে, (২) ঠাৰিৰ যি ঠাইৰ পৰা ঠাল ওলায়, মূলৰপৰা তাৰ দূৰত্বানুসাৰে আৰু (৩) দৃঢ়তা অনুসাৰে<ref>দৃঢ়তা অনুসাৰে ঠাৰি দুবিধ—কোমল ঠাৰি (মৰা, কুঁহিলা প্ৰভৃতি) আৰু কাঠময় ঠাৰি (শাল, নাহৰ আদি)।</ref> বাহ্য ঠাৰিৰ হীন ডেঢ়ি হয়। এই তিনিটা কাৰণত বাজে তলত দিয়া কাৰণতো বাহ্য ঠাৰিৰ আকৃতি বেলেগ হয়। {{gap}}১। নিৰ্ম্মাণ পদাৰ্থ অনুসাৰে—গোটা (আম, তেঁতেলি প্ৰভৃতি) আৰু ফোঁপোলা (বাঁহ, এৰা প্ৰভৃতি) ঠাৰি। {{gap}}২। গতি আৰু উৎপত্তিৰ নিয়ম অনুসাৰে – ঋজু (তামোল,<noinclude>{{Rule|}}</noinclude> gb0buihpvv7s64gptzuy4t0pfg0zgcn 104 93473 255626 2026-07-13T13:08:49Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "১৪ উদ্‌ভিদ বিবৰণ । লতা । লতানীয়া । ঊর্দ্ধগা । 1 নখীয়া । পৰিবেষ্টিকা। আকর্ষিকা । 1 1 পাতসূতীয়া । গাতায়া । ঠাৰিৰ কাম । গছৰ গাব ( কাণ্ডৰ । কাম তিনি প্ৰকাৰ :- is) ই আন আন পোষ..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255626 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>১৪ উদ্‌ভিদ বিবৰণ । লতা । লতানীয়া । ঊর্দ্ধগা । 1 নখীয়া । পৰিবেষ্টিকা। আকর্ষিকা । 1 1 পাতসূতীয়া । গাতায়া । ঠাৰিৰ কাম । গছৰ গাব ( কাণ্ডৰ । কাম তিনি প্ৰকাৰ :- is) ই আন আন পোষণ যন্ত্র অর্থাৎ পাত আদি আৰু জননেন্দ্রিয় অর্থাৎ ফুল ধাৰণ কৰে । (২) ইয়াৰ ভিতৰেদি উদ্‌ভিদ ৰস (শিপাই মাটিৰ পৰা টানি লোৱা ৰস, ওপবলৈ যায় আৰু সেই বস উদ্‌ভিদৰ পোষ গোপযোগী হৈ পাতৰ পৰা নামি আছে। বস্তুবোৰ (শ্বেতসাৰ (৩) উদভিদৰ পোষণোপযোগী চেনি প্রভৃতি) আৰু আঠা প্রভৃতি ধাৰণ কৰে । পুলিগছৰ মজাত এবিধ কোমল বস্তু প্রায় পনীয়া অৱস্থাত থাকে। এই বস্তুৰে গছপুলিৰ আন আন অংশবোৰ প্ৰতিপালিত হয়। কিছুদিনৰ পাচত মজাত আৰু সেই বস্তু নোহোৱা হয় ৷ শেষত মজাত থকা সক বিন্ধাবোৰ উদ্‌ভিদৰ ব্যৱহাৰৰ নিমিত্তে তাৰ পোষণোপযোগী বস্তুৰে কৰে ।<noinclude></noinclude> 380o0wtoo0zxm7q7hlfrq4jnzea7c9b 104 93474 255627 2026-07-13T13:09:06Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "ঠাৰি (গা-গছ) বা কাণ্ড ! ১৫ উদ্‌ভদৰ মজাৰ বাহিৰে এবিধ আঁহে মজাক আগুৰি থাকে। এই আঁহিবোৰ ফোপোলা। ইয়াৰ ভিতৰত ঘাইকৈ বতাহ আৰু কেতিয়াবা এবিধ পনীয়া বস্তু থাকে। উদ্ভিদৰ এই..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255627 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>ঠাৰি (গা-গছ) বা কাণ্ড ! ১৫ উদ্‌ভদৰ মজাৰ বাহিৰে এবিধ আঁহে মজাক আগুৰি থাকে। এই আঁহিবোৰ ফোপোলা। ইয়াৰ ভিতৰত ঘাইকৈ বতাহ আৰু কেতিয়াবা এবিধ পনীয়া বস্তু থাকে। উদ্ভিদৰ এই তৰপৰ নাম মঙ্গাকোষ । কাঠ । ঠাৰিত যিবোৰ কাঠৰ আঁহ থাকে সেইবোৰে নতুন অৱস্থাত উদ্‌ভিদ ৰস পাতলৈ টানি নিয়ে। পাতত গৈ সেই ৰস উদ্‌- ভিদৰ পোষণোপযোগী হয়। কি প্ৰণালীত উদ্‌ভিদ বস প্রস্তুত হয় তাক পাতৰ কথা লেখোঁতে কোৱা হব। ঠাৰিত থকা কাঠৰ আঁহবোৰ বুঢ়া হলে তাৰ মাজৰ সৰু বিন্ধা (ফোঁপ) বোৰ মাৰ গৈ আঁবোৰ টান হয়; তেতিয়া তাৰ ভিতৰেদি আক ৰস যাব নোৱাৰে । সেই সময়তে সেই টান হোৱা আঁহিবোৰৰ ওপৰত আৰু এতৰপ নতুন আঁচ ওলাই ৰস টনা কাম চলায় । এই দৰে গছত নতুন কাঠ উৎপন্ন আৰু পুৰণি কাঠ টান হয় । এনেকৈ হোৱা নতুন কাঠক পলস আৰু পুৰণি কাঠক সাৰ সাধারণতঃ গছত প্ৰতি বছৰে একো তৰপকৈ কাঠ বাঢ়ে । এতেকে কোনো কটাগছৰ ভিতৰৰ কাঠৰ তৰপ চাই সেই গছৰ বয়স থিৰ কৰিব পৰা যায় । বোলে। বহুতে জানে যে, আম, কঁঠাল, নাহৰ প্ৰভৃতিৰ সাৰ ঠাৰিৰ ভিতৰত আৰু তামোল, নাৰিকল প্রভৃতি তালজাতীয় উদ্‌ভিদৰ সাৰ ঠাৰিৰ বাহিৰত থাকে। এইবাবে প্রথম বিধক ভিতৰ- সৰীয়া আৰু দ্বিতীয় বিধক বাহিৰসৰীয় উদ্‌ভিদ বোলে ।<noinclude></noinclude> goyhuxdit1mbuqla3gzshtjo2ngy5p8 104 93475 255628 2026-07-13T13:09:21Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "১৬ উদ্ভিদৰ ভিতৰৰ উদভিদ বিবৰণ । ছাল । ইন্দ্ৰিয়বিলাকক জাৰ, বতাহ আদিৰপৰা ৰক্ষা কৰা ছালৰ বাহ কাম। উদ্‌ভদৰ ছালৰ ভিতৰ পিঠিৰ পৰা কিছুমান কাঠৰ আহি ওলাই কাঠৰ ভিতৰেদি মজাল..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255628 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>১৬ উদ্ভিদৰ ভিতৰৰ উদভিদ বিবৰণ । ছাল । ইন্দ্ৰিয়বিলাকক জাৰ, বতাহ আদিৰপৰা ৰক্ষা কৰা ছালৰ বাহ কাম। উদ্‌ভদৰ ছালৰ ভিতৰ পিঠিৰ পৰা কিছুমান কাঠৰ আহি ওলাই কাঠৰ ভিতৰেদি মজালৈ যায়। এই জীহবোৰৰ নাম স্নায় সূতা । যেতিয়ালৈকে চাল নতুন আৰু সেউজীয়া হৈ থাকে, তেতিয়ালৈকে ই পাতৰ দৰে ৰসক উদ্‌ভদৰ পোষণোপযোগী কৰে । পাতত প্রস্তুত হোৱা উদ্‌ ভিপৰস ছালৰ ভিতৰেদি চলাচল কৰে আৰু স্নায়ুসূতাৰে মজালৈ যায়। ইয়াত বাজে ছালৰ মাজত উপক্ষাৰ, উপম (ধুনা) প্রভৃতি মানুহৰ উপকাৰা আৰু আৱশ্যকীয় বহু বস্তু সোমাই থাকে এই বাবেই ঔষধত গছৰ ছালৰ ব্যৱহাৰ দেখা যায়। ঠান। সচৰাচৰ ঠাৰিব যি ঠাইৰপৰা সাত ওলায়, তাৰ অলপমান ওপৰতে আৰু ঠাৰি ডালৰ গোটেই মূৰত নিচেই সৰু আৰু কোমল একোটি পাত থাকে। ইয়াকে থোৰ বোলে । যিটো থোৰ ঠাৰিব গোটেই আগত থাকে তার নাম আগথোৰ আৰু ঠাৰিব গাত থকা থোবৰ নাম গা-থোৰ। সচৰাচৰ এটা পাতৰ বেটুৰপৰা এটা গোৰ ওলায়৷ কেতিয়াক একাধিক থোৰ ওলোৱাও দেখা যায়। কিন্তু আগ- থোৰ কেতিয়াও এটাতকৈ বেচি নোলায়। আগথোৰে ঠাৰিব দৈৰ্ঘ্য বঢ়ায় আৰু গা-খোৰে গাছৰ ঠাল-ঠেঙ্গুলি তৈয়াৰ কৰে ।<noinclude></noinclude> 1hmwq8hir9jtta6wmrpj1hvak23q9di 104 93476 255629 2026-07-13T13:09:34Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "ঠাৰি গো-গছ বা কাণ্ড । ১৭ তাল জাতীয় (তাল, নাৰিকল প্ৰভৃতি) আৰু আগত বাজে জ্ঞান ঠাইত পাত নথকা (হৰিশঙ্কৰ, দেবীটোকন, হেমতাল প্রভৃতি) উদ্‌ভদৰ গা-থোৰ নহয়: সেই বাবে এইবিলাক উদ..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255629 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>ঠাৰি গো-গছ বা কাণ্ড । ১৭ তাল জাতীয় (তাল, নাৰিকল প্ৰভৃতি) আৰু আগত বাজে জ্ঞান ঠাইত পাত নথকা (হৰিশঙ্কৰ, দেবীটোকন, হেমতাল প্রভৃতি) উদ্‌ভদৰ গা-থোৰ নহয়: সেই বাবে এইবিলাক উদ্‌ভদৰ ঠাল-ঠেঙ্গুলি নাই । কোনো কোনো উদ্‌ভদৰ গা-থোৰ অলপমান বাঢ়ি টান হয়। এনে বিরুত ঠালক জোঙ্গ। ঠাল বা কাঁইট বোলে । বেল, মইন, পনিয়ল প্ৰভৃতিৰ কাঁইট এই শ্ৰেণীৰ বিকৃত ঠাল মাথোন । শিমলু, মাৰ, ভেকুৰি প্ৰভৃতিৰ কাঁইট কিন্তু গা-পোৰৰ পৰা হোরা বিকৃত ঠাল নহয়। এইবিলাক সেই সেই গছৰ ছালৰ মাখি কাঁইট । যিবিলাক কাঁইটীয়া গছৰ ছাল এৰুৱালে কাঁইট ছালৰ লগতে উঠি যায়, সেইবিলাক ছালৰ মাখি কাঁইট; আৰু যিবিলাকৰ উঠি নাযায় অৰ্থাৎ ঠাৰিৰ কাঠেৰে সৈতে লগ লগা, সেইবিলাক বিকৃত ঠাল । গা সুতীয়া আকর্ষিকা লতাৰ আকৰ্ষণীবিলাকো এই শ্ৰেণীৰ বিকৃত ঠাল মাথোন ৷<noinclude></noinclude> hfk6w770gn52vobfp4tdf89yghwikpm 104 93477 255630 2026-07-13T13:09:51Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "তৃতীয় আধ্যা । পাত। উদ্‌ভিদৰ পাত কাক বোলে তাক সকলোৱে জানে। পতি ঠাৰিত কি নিয়মে লাগি থাকে আৰু তাৰ আকৃতি, কাৰ্য্য প্ৰভৃতিৰ কথা এই আধ্যাত কিছু আলোচনা কৰা হৈছে । পাতৰ আ..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255630 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>তৃতীয় আধ্যা । পাত। উদ্‌ভিদৰ পাত কাক বোলে তাক সকলোৱে জানে। পতি ঠাৰিত কি নিয়মে লাগি থাকে আৰু তাৰ আকৃতি, কাৰ্য্য প্ৰভৃতিৰ কথা এই আধ্যাত কিছু আলোচনা কৰা হৈছে । পাতৰ আকৃতি । ভিন ভিন উদ্‌ভিদত ভিন ভিন আকৃতিৰ পাত দেখিবলৈ পোৱা যায়। বাঁহ, আম, কঁঠাল প্রভৃতি গছৰ এডাল পাত- ঠাৰিত এটা মাথোন পাত থাকে এনেকৈ এটা মাথোন পাত থকা পাতক এপতীয়া পাত বোলা যায়। বেল, মেদেলুরা, গোলাপ, তেঁতেলি, পমা, নিমু প্রভৃতি গছৰ পাত ঠাৰি এডালত এটাতকৈ সৰহ পাত থাকে। এনেবিধ পাতক বহুপতীয়া পাত বোলে । বহুপতীয়৷ পাতৰ এটা এটা সৰু পাতক খুদ পাত বোলা যায়। বেলৰ পাতত সচৰাচৰ তিনিটা খুদ পাত থাকে। তেঁতেলি পাতত সকলো পাতবে খুদ পাতৰ সংখ্যা সমান নহয়। খুদ পাত সজোৱা নিয়ম সকলো বহু- ভিন ভিন গছৰ খুদপাত বেলেগ পতীয়া পাতৰ একে নহয় ৷ বেলেগ নিয়মে সজোৱা থকা দেখা যায়।<noinclude></noinclude> 6wwzqufjc6b4n8ogd9gku328znmtwcg 104 93478 255631 2026-07-13T13:10:04Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "পাত। ১৯ শিমলু, বেল, 'মৰহৰ প্ৰভৃতি উদ্‌ভিদৰ পাত ঠাৰিৰ এঠাইৰ পৰা খুদ পাতবোৰ ওলায় । এইবিলাক পাত দেখোতে হাতৰ আঙ্গুলি মেলি থকা যেন দেখা যায়। এই বাবে এনে পাতক ‘কৰতলাকাৰ..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255631 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>পাত। ১৯ শিমলু, বেল, 'মৰহৰ প্ৰভৃতি উদ্‌ভিদৰ পাত ঠাৰিৰ এঠাইৰ পৰা খুদ পাতবোৰ ওলায় । এইবিলাক পাত দেখোতে হাতৰ আঙ্গুলি মেলি থকা যেন দেখা যায়। এই বাবে এনে পাতক ‘কৰতলাকাৰ’ পাত নাম দিয়া হৈছে । তেঁতেলি, আমলখি, মেদেলুৱা, পমা, গোলাপ, পৰিয়া প্রভৃতি গছৰ খুদ পাতবোৰ পাতৰ ঘাই শিৰৰ দুয়োফালে সজোৱা থাকে বাবে পাতক চৰাইৰ পাখিৰ নিচিনা দেখা যায় । এনে পাতক ‘পক্ষাকাৰ' পাত বোলা যায় । তেঁতেলি, শিবিষ, লাটুমণি, মেনেলুৱা প্রভৃতি উদ্‌তিদৰ খুদ পাতবোৰ ঘাইশিৰৰ একে ঠাইৰ পৰা শোঁৱে বাৱে জোৰে জোৰে ওলোৱা কিন্তু আমলখি, অমৰা, নাচ্ছি, পমা প্রভৃতি গছৰ খুদ পাতবোৰ ঘাইশিৰৰ একে ঠাইৰ পৰা ওলোৱা নহয় । সেই বাবে প্রথম বিধক 'জোৰ পক্ষাকাৰ আৰু শেষৰ বিধ 'বিজোৰ পক্ষাকাৰ' পাত বোলা যায়। বিজোৰ পক্ষাকাৰ পাতৰ আগত এটা আাগ খুদ পাত থাকে । কৃষ্ণচূড়া, শিৰিষ প্রভৃতি বহুত গছৰ পাতৰ ঘাইশিৰৰ দুয়ো- কাষে ডালৰ নিচিনা যিবিলাক শিৰ ওলায়, তাতে খু পাতবোৰ সজোৱা থাকে। এইবিলাক পাতে দুবাৰ পক্ষাকাৰ ধাৰণ কৰিচে বাবে এইবিলাক পাতক 'দ্বিপক্ষাকাৰ' পাত বোলা যায় । সজিনা, ভাতধিলা (টকুনা), কৰিঙ্গা (কছৰ) প্ৰভৃতি কিছুমান গছৰ পাতে তিনিবাৰ পঞ্চাকাৰ ধাৰণ কৰে। অৰ্থাৎ ঘাইঠাৰিৰ পৰা যি ৰলাক পঞ্চাকাৰ ডাল ওলায় তাৰপৰা আকৌ পক্ষাকাৰে<noinclude></noinclude> isf8fn9kvazl4887uuizu1yl8qeqwwg 104 93479 255632 2026-07-13T13:10:18Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "উদ্‌ভিদ বিবৰণ । ww.n যিবিলাক সৰু ভাল ওলায় তাতেহে খুদ পাত বোৰ সজোৱা থাকে। এই বিধি পাতক 'ত্ৰি-পক্ষাকাৰ' পাত বোলা যায় । আটাই পাতাৰ গঢ় একে নহয়। গঢ়ৰ হীন দেঢ়ি অনুসাৰে প..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255632 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>উদ্‌ভিদ বিবৰণ । ww.n যিবিলাক সৰু ভাল ওলায় তাতেহে খুদ পাত বোৰ সজোৱা থাকে। এই বিধি পাতক 'ত্ৰি-পক্ষাকাৰ' পাত বোলা যায় । আটাই পাতাৰ গঢ় একে নহয়। গঢ়ৰ হীন দেঢ়ি অনুসাৰে পাতৰ বেলেগ বেলেগ নাম আছে। ধান, উলু, কাঁহি, যৱ প্ৰভৃতিৰ পাত যিমান দাঘল সেই হিচাপে বহুল অতি কম হোৱা বাবে পাতক এটা বেখাৰ নিচিনা দেখা যায়। এই কাৰণে এইবিলাক পাতক 'বৈশ্বিক' পাত বোলা যায়। ঘাঁহ জাতীয় সকলো উদ্‌ভিদৰে পাত ৰৈখিক ৷ পাতভাগ শলাৰ নিচিনা হলে সেই পাতক শিলাকাৰ' পাত বোলে। যেনে ঝাওঁ গছৰ পাত । যিবিলাক পাতৰ আগ গুৰি দুয়োফাল মাজ ভাগতকৈ ক্রমে ঠেক সেইবিলাক পাতক ‘শূলাকাৰ পাত বোলা যায়। জাম, আন্তলচ, টগৰ প্ৰভৃতিৰ গছত এই আকৃতিৰ পাত দেখি- ৰলৈ পোৱা যায় । প্ৰায় ভাগ উদ্‌ভদৰ পাতৰ ঠাৰি গোটা। কিন্তু অমৃতা, এৰা প্রভৃতি কিছুমান গছৰ পাতৰ ঠাৰি ফোঁপোলা । এইবিলাক পাতক 'নলঠৰায়৷' পাত বোলে । পনৰুৰ পাতৰ নিচিনা দীঘল, ঘূৰণীয়া আৰু ফোঁপোলা পাতৰ নাম 'নলাকাৰ' পতি । ঠিক বৃত্তাকাৰ পাত প্রায় দেখা নাযায়, কিন্তু গোলাকাৰ পাত বহুতো আছে। বগৰিৰ পাত গোলাকাৰ, কিন্তু ঠিক বৃত্তাকাৰ নহয় । পদুম, কটৰা, কাঞ্চন, নিষাৰি প্ৰভৃতিৰ পাতো গোলা- কাৰ ।<noinclude></noinclude> 3qj8a5if7x84sxdtytcclbnentdirn4 104 93480 255633 2026-07-13T13:10:37Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "পাত। পাতৰ দাঁতি । সকলো গছৰ পাতৰ দাঁতিবোৰ একে নহয় । কিছুমান পাতৰ দাঁতি সমান আৰু কিছুমানৰ কটা বা দাৰ লগা । যিবিলাক পাতৰ দাঁতি সমান সেইবিলাক পাতক সমানদতীয়া পাত বোলা..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255633 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>পাত। পাতৰ দাঁতি । সকলো গছৰ পাতৰ দাঁতিবোৰ একে নহয় । কিছুমান পাতৰ দাঁতি সমান আৰু কিছুমানৰ কটা বা দাৰ লগা । যিবিলাক পাতৰ দাঁতি সমান সেইবিলাক পাতক সমানদতীয়া পাত বোলা যায়। আম, কঁঠাল, বকুল, পান প্রভৃতি বহুত গছৰ পাতৰ দাঁতি সমান । যিবিলাক পাতৰ দাঁতি কটা, সেইবিলাকৰ ভিতৰত জবাফুলৰ পাতৰ নিচিনা যিবিলাকৰ দাঁতি দাঁতৰ দৰে কটা সেইবিলাক পাতক ‘দঁতুৱা' পাত বোলে । গোলাপৰ পাতৰ দাঁতি কৰতৰ দাৰৰ নিচিনা । এনে পাতক 'কাচিদীয়া পাত বোলা যায় । যিবিলাক পাতৰ দাঁতি বেচি দকৈ কট৷ সেইবিলাকৰ বেলেগ বেলেগ নাম আছে। অমৃতা, এৰা, কেৰেলা প্ৰভৃতিৰ পাতৰ এনে পাতক 'খণ্ডিত পাত' বোলে। ভাঙ্গৰ যে, এটা এটা খণ্ডক একোটা বেলেগ দাঁতি বৰ দকৈ কটা। পাত ইমান দকৈ কটা পাত যেন দেখা যায় । এনেকুৱ৷ পাতৰ নাম 'পূর্ণখণ্ডিত' পাত । পাতৰ অঙ্গ । এটা সম্পুৰ্ণ পাতৰ তিনিটা অঙ্গ বা ভাগ দেখিবলৈ পোৱা যায়। ১। বন্ধুৱা বা কাণ্ডকোষ —কল গছৰ খোল সকলোৱে দেখিছে৷ ই গছৰ ঠাৰি নহয়, পাতৰ এভাগ মাথোন । কলৰ<noinclude></noinclude> afzfkp2k7q30iibmb82moa850hrcsex 104 93481 255634 2026-07-13T13:10:51Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "উদ্‌ভদ বিৱৰণ । খোলৰ নিচিনাকৈ পাতৰ যি ভাগে ঠাৰি ডালৰ গোটেই বা কিছু অংশক বেঢ়ি থাকে, সেই ভাগক আমি বগুৱা বোলোঁ। বিজ্ঞানৰ ভাষাত সেই অংশব নাম কাণ্ডকোষ । কম বেচি পৰিমাণে..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255634 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>উদ্‌ভদ বিৱৰণ । খোলৰ নিচিনাকৈ পাতৰ যি ভাগে ঠাৰি ডালৰ গোটেই বা কিছু অংশক বেঢ়ি থাকে, সেই ভাগক আমি বগুৱা বোলোঁ। বিজ্ঞানৰ ভাষাত সেই অংশব নাম কাণ্ডকোষ । কম বেচি পৰিমাণে সকলো পাতৰে আছে। বন্ধুরা বা কাশুকোষ ২। পাতঠাৰি বা বৃত্ত – বন্ধুৱা আৰু পাত ভাগৰ মাজৰ গোটা ভাগক পাতৰ ঠাৰি বা বৃত্ত বোলে। যিবিলাক পাত ঠাৰি আছে, সেইবিলাক পাতক ‘সবৃন্তক' পাত বোলে । আৰুণ, ৰঙ্গীয়ালফুল প্ৰভৃতিৰ পাতত ঠাৰি নাই । এনে পাতক ‘অবৃন্তক’ পাত বোলা যায় ৷ ৩। পাতপাখি— বৃত্তৰ পাচত যি সেই ভাগক পাতপাখি বোলা যায়। চেপেটা ভাগ থাকে কলপাতৰ যি ভাগত আমি ভাত খাওঁ, আখৰ লিখোঁ, সেই ভাগেই কলপাতৰ পাত- পাখি । লতিপাত । কঁঠাল, আঁহত, পাকৰি, বট, কদম প্ৰভৃতি গছৰ নতুন পাত ওলাবৰ সময়ত কোমল পাতবোৰক এটা থোৰে ঢাকি ৰাখে । যিবিলাক থোৰে কোমল পাতবোৰক ঢাকি ৰাখে সেইবিলাকক উপপাত বোলা যায়। বড়, আঁহত, কদম প্রভৃতি গছৰ উপ- পাত বেচি দিন গছত নাথাকে। নতুন পাত ওলালেই উপপাত সৰি পৰে । গোলাপ, জবা, কৃষ্ণচূৰা প্ৰভৃতিৰ উপপাত সৰি নপৰে ।<noinclude></noinclude> ioj07ywxx6paiemri870mht73hgzn5y 104 93482 255635 2026-07-13T13:11:16Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "পাত ৷ ২৩ পাতৰ গুৰিত অকণি অকণি পাতৰ দৰে লাগি থাকে। তেডিয়া এই উপপাতবোৰক 'লতিপাত' বোলা হয় । নেমুটেঙ্গা, ৰেবাৰটেঙ্গা প্রভৃতি কিছুমান গছৰ পাতৰ গুৰিব ফালে চৰাইৰ পাখিৰ ন..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255635 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>পাত ৷ ২৩ পাতৰ গুৰিত অকণি অকণি পাতৰ দৰে লাগি থাকে। তেডিয়া এই উপপাতবোৰক 'লতিপাত' বোলা হয় । নেমুটেঙ্গা, ৰেবাৰটেঙ্গা প্রভৃতি কিছুমান গছৰ পাতৰ গুৰিব ফালে চৰাইৰ পাখিৰ নিচিন৷ একোটি সৰু পাত দেখা যায় । এইবিলাক হলে সেই সেই গছৰ উপপাত নহয়। উপপাতে প্রায়ে কোমল পাতক ঢাকি ৰাখে । সেই কাৰণে কোমল পাতবিলাক জাৰ, ৰ'দ, নৰষুণৰপৰা ৰক্ষা পৰে । টেঙ্গাৰ পাতৰ গুৰিৰ সেই সক পাতে কোমল পাতক নাটাকে। এতেকে এইবিলাক উপপাত নহয়। এইবিলাক পাতক পাখিপাত বোলে। পণ্ডিত সকলে অনুমান কৰে যে, কাণ্ডকোষ ৰূপান্তৰিত হৈ পাখিপাতৰ সৃষ্টি কৰে । পাতব শুঙ আৰু কাইট । অনেক গছৰ পাতৰ ওপৰ বা তলপিঠিত সৰু সৰু নোম লিগোৱা থাকে। এই সক সক নোমবোৰক মানুহে শুভ বোলে । আম, আঁহত, কঁঠাল প্রভৃতি গছৰ পাতৰ ওপৰ পিঠিত শুভ নাই ; তলৰ পিঠিত শুঙ আছে । লাও, কোমোৰা, তিঁয়হ প্ৰভৃতিৰ পাতৰ শুভ দীঘল । পাতৰ শুভবিলাক নলৰ নিচিনা ফোঁপালা। এই নলবিলাক একৰকম তৰল ৰসেৰে ভৰা থাকে। চোৰাটৰ পাতৰ শুঙৰ ভিতৰৰ ৰস বিষাক্ত। চোৰাটৰ পাত গাত লাগিলেই সি গাত বিন্ধি ভাঙ্গে। তেতিয়া তাৰ ভিতৰৰ বিষাক্ত ৰস লাগি<noinclude></noinclude> 8gjzvv2cj0r348h5d0n1qu5whv0psdh 104 93483 255636 2026-07-13T13:11:33Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "28 উদ্ভিদ বিবৰণ । গাত জ্বলা পোৱা কৰে। বান্দৰ কেকোৱা লতাৰ ফলৰ গাত থকা শুঙৰ ভিতৰতো বিষাক্ত বস থাকে। বেঙ্গেনা, ভেঁকুৰী প্ৰভৃতিৰ পাতৰ তলপিঠিত শুঙ থাকে । এইবিলাকৰ পাতৰ ও..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255636 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>28 উদ্ভিদ বিবৰণ । গাত জ্বলা পোৱা কৰে। বান্দৰ কেকোৱা লতাৰ ফলৰ গাত থকা শুঙৰ ভিতৰতো বিষাক্ত বস থাকে। বেঙ্গেনা, ভেঁকুৰী প্ৰভৃতিৰ পাতৰ তলপিঠিত শুঙ থাকে । এইবিলাকৰ পাতৰ ওপৰপিঠিত যি কাঁইট থাকে সিও শুভৰে ৰূপান্তৰ মাথোন শেৱালি, ডিমৰু প্ৰভৃতিৰ পাতৰ শুভ টান কিন্তু বেঙ্গেনাৰ পাতৰ কাঁইটৰ নিচিনা চোকা নহয়। এনে পাতবোৰক খহটা পাত বোলা যায়। তুলাৰ নিচিনা কোমল আৰু মিহি শুভ বলত গছৰ পাতত আছে। আকণৰ পাতত এনে শুভ দেখিবলৈ পোৱা যায়। ধপাতৰ পাতত যিবিলাক শুঙ থাকে সেইবিলাকত এবিধ ৰস ওলাই পাতক আঠাল কৰি ৰাখে। পাতৰ শিৰ ৷ প্ৰাণীবিলাকৰ শৰীৰত যেনেকৈ শিৰ, উপশিৰ আছে, উদ্‌ভদৰ পাততো তেনেকৈ শিৰ আৰু উপশিৰ দেখিবলৈ পোৱা যায়। বাৰিষা যেতিয়া গছৰ তলত পাতৰ কোমল ভাগ পচি যায়, তেতিয়া তাত ডাঙ্গৰ সৰু সকলোবোৰ শিৰ ভালকৈ দেখা যায়। বাঁহ, ধান, কুঁহিয়াৰ প্ৰভৃতিৰ পাতৰ ঠাৰিৰ ওচৰৰপৰা শিৰ- বিলাক ওলাই সমান্তৰাল ভাবে পোনে পোনে কিছুদূৰ গৈ আগত লগ লাগে। পাতৰ এনে শিৰক সমান্তৰাল শিৰ বোলা<noinclude></noinclude> 9cjwbepiogzdp4jvf2glo75qi32ou14 104 93484 255637 2026-07-13T13:11:56Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "পাত। যায় । সৰহভাগ এশহীয়া উদ্‌ভিদৰ পাতত এনেকৈ শিৰ সঙ্গোৱা দেখা যায় । এতেকে কেৱল পাতৰ শিৰ দেখিয়েই গছজোপা এশহীয়া নে দুশহীয়া তাক মোটামুটি ভাবে কব পৰা যায় । আম, ক..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255637 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>পাত। যায় । সৰহভাগ এশহীয়া উদ্‌ভিদৰ পাতত এনেকৈ শিৰ সঙ্গোৱা দেখা যায় । এতেকে কেৱল পাতৰ শিৰ দেখিয়েই গছজোপা এশহীয়া নে দুশহীয়া তাক মোটামুটি ভাবে কব পৰা যায় । আম, কঁঠাল, আঁহত প্ৰভৃতিৰ পাতৰ পাতঠাৰি বৰ্দ্ধিত হৈ পাতৰ আগলৈ পোনে পোনে বৈ যায়। এই বৰ্দ্ধিত পাতঠাৰি ডালক পাতৰ ঘাইশিৰ বোলে। তাৰ পাচত ঘাইশিৰৰ দুয়ো কাষে চৰাইৰ পাখিৰ নিচিনা। সক শিৰ ওলাই দুয়ে৷ কাধে বৈ যায়; এনে শিবক 'পাখিশিৰ' বোলা যায় । লাও, কোমোৰা, বগৰি, কপাত প্রভৃতি কিছুমান গছৰ পাতত ঘাইশিৰ নাথাকে ৷ এইবিলাক পাতৰ ঠাৰি বেটুৰ ওচৰৰপৰা তিনি, পাঁচ বা তাতোকৈ সৰহ ডাল ডাঙ্গৰ শিৰ ওলাই গোটেই পাতটোকে ঢাকি পেলায়, আৰু পাচত সেই- বিলাকৰ পৰা যিবোৰ সৰু সৰু শিৰ ওলায়, সেইবোৰে পাতটোৰ শিৰক জালৰ নিচিনা কৰে। এনেকুৱা শিৰক 'কলাকাৰ শিৰ' বুলিব পৰা যায় । কাৰণ এইবিলাকৰ ডাঙ্গৰ শিৰ কেউ- ডালক হাতৰ আঙ্গুলি যেন দেখা যায় । শেলুক, পদুম, কচু প্রভৃতিৰ পাতব শিৰ বিন্যাস আকৌ আন ৰমৰ । এইবিলাকৰ ঠাৰি বেটুৰ ওচৰৰপৰা বহু খাইশিৰ ওলায় আৰু সেইবোৰ ছাতিৰ দণ্ডিৰদৰে পাতত সজোৱা থাকে । এনে শিৰক ‘ছত্ৰাকাৰ শিৰ' বুলিব পৰা যায় ৷ পাতত এই শিৰবোৰ থকাৰ পৰা ভুট। কাম সিদ্ধ হয়। (১)<noinclude></noinclude> hyfhs2ih7ceinyzfnwu29nhd3pmdmxc 104 93485 255638 2026-07-13T13:12:11Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "উদদি বিবৰণ। শিৰবোৰে পাতক দৃঢ় আৰু মজপুত কৰে । বতাহতে পাতবোৰ ফাটি গল হেতেন । (২) সেয়ে নহলে অলপ বতাহৰ পৰা এঙ্গাৰ গাচি শুহিলৈ সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ সাহায্যত পাতত যি খাদ্য তৈ..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255638 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>উদদি বিবৰণ। শিৰবোৰে পাতক দৃঢ় আৰু মজপুত কৰে । বতাহতে পাতবোৰ ফাটি গল হেতেন । (২) সেয়ে নহলে অলপ বতাহৰ পৰা এঙ্গাৰ গাচি শুহিলৈ সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ সাহায্যত পাতত যি খাদ্য তৈয়াৰ হয়, সেই খাদ্য শিবৰ ভিতৰেদি প্রথমে চলে আৰু তাৰ পাচত গা-গছ, ঠাল-ঠেঙ্গুলি আৰু ফুল-ফললৈ যায় । পত্র বিন্যাস । ঠাৰিৰ যি ঠাইত পাত লাগি থাকে, সেই ঠাই খিনিৰ নাম পত্ৰ নিবাস । ঠাৰিৰ গাত দুই রকমে পাত লাগি থাকে। (১) লগ জোৰাৰে, (২) বেষ্টনী জোৰাৰে। লগ জোৰাৰে সংযুক্ত পাতৰ আগত ধৰি চলুৱাই আনিলে তাৰ ঠাৰি ডাল পত্ৰনিবাসৰ পৰা এৰোঁতে এটা শব্দ হয় আৰু জোৰাৰ ঠাইত ভাঙ্গে, যেনে এৰা পাত ৷ বেস্টনা জোৰাৰে সংযুক্ত পাত হলুৱালে জোৰাৰ ঠাইত নাভাঙ্গে আৰু পাতৰ ঠাৰিয়ে গছৰ ঠাৰিক আংশিক বা সম্পূৰ্ণ মেঢ়াই ৰাখে । এইবিধ শুকাই গছৰ গাৰপৰা এৰি পৰে আৰু পত্ৰনিবাসত এটা চিন ৰৈ যায়। যেনে তামোল, নাৰিকল প্ৰভৃতিৰ পাত ৷ গছৰ ঠাৰিত পাতবিলাক কিছুমান নির্দ্দিষ্ট নিয়মে সজোৱা পাকে। এক জাতীয় এজোপা গছত যি নিয়মে পাত সজোৱা থাকে, সেই জাতৰ সকলো গছতে সেই নিয়মৰ ব্যতিক্ৰম নহয় । মধুৰিলাম, জামু প্রভৃতি কিছুমান গছৰ ঠাল, ঠেঙ্গুলিৰ প্ৰতি গাঁঠিৰ দুয়ো কাষৰ পৰা দুটা পাত ওলাই পৰম্পৰ মুখামুখি<noinclude></noinclude> 0yhj0hwrexx3jgim6b4p3tk8dvaqqzi 104 93486 255639 2026-07-13T13:12:28Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "পাত ৷ হৈ থাকে। এনেকৈ পাত সঙ্গোৱা প্ৰণালীক অভিমুখ পত্র বিন্যাস বোলে। আকণৰ পত্রবিন্যাস মধুৰিআমৰ নিচিন! নহয় । তাৰ ঠাল- টোৰ এজোৰ পাতে তলৰ আৰু ওপৰৰ পাত দুজোৰৰ লগত সমকোণ..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255639 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>পাত ৷ হৈ থাকে। এনেকৈ পাত সঙ্গোৱা প্ৰণালীক অভিমুখ পত্র বিন্যাস বোলে। আকণৰ পত্রবিন্যাস মধুৰিআমৰ নিচিন! নহয় । তাৰ ঠাল- টোৰ এজোৰ পাতে তলৰ আৰু ওপৰৰ পাত দুজোৰৰ লগত সমকোণ কৰে । এনে অভিমুখ পত্রবিন্যাসক সমকোণ অভিমুখ পত্রবিন্যাস বোলা যায়। অনুসন্ধান কৰিলে সমকোণ পত্ৰ- বিন্যাসৰ গছ বহুতো দেখিবলৈ পোৱা যায় । 4. কিছুমান গছৰ ঠাল ঠেঙ্গুলিৰ প্ৰতি গাঁঠিত এটাকৈ মাথোন পাত ওলায় । আৰু পাতবোৰ ঠিক ই পৰ পেঁচৰদৰে সজোৱা থাকে। এনেকুৱা পত্রবিন্যাসক 'একান্তৰ' পত্রবিন্যাস বোলে। আতলচ, আম, কঁঠাল, তিনি প্রভৃতি বহুত গছৰ পাত একান্তৰ বিন্যাসত সজোৱা । এটা আতলচৰ ঠালৰ এটা পাত যদি উত্তৰ মুখীয়া হৈ থাকে, তেন্তে সেই পাতটোৰ পাছৰ দ্বিতীয় পাতটো উত্তৰ মুখাঁয়া। কিন্তু আম গছৰ তেনে নহয় । তাৰ উদ্ভব মুখীয়া পাতটোৰ পাচৰ পঞ্চম পাতটোহে উত্তৰ মুখীয়া । আতলচৰ ঠালটোৰ উত্তৰ মুখীয়া পাতটোৰ গুৰিত এডাল সূতা বান্ধি প্ৰতিটা পাতৰ গুৰিয়েদি মেঢ়াই নিলে, সূতা ভাল ইস্কুপৰ পেঁচৰ দৰে ওপৰলৈ উঠি যাব। আৰু ঠালটোৰ গাত সম্পূর্ণ এমেৰ খাই দ্বিতীয় উত্তৰ মুখীয়া পাতটোৰ গুৰি পাব । বৈজ্ঞানিক পণ্ডিতসকলে পাতৰ এই নিয়মটো ই এই ভগ্নাংশেৰে প্ৰকাশ কৰে। ই ৰে এক মেৰত দ্বিতীয় পাতৰ মিল বুজায়।<noinclude></noinclude> 2xm51u0g226amf16k9alo7q5fyr0nri 104 93487 255640 2026-07-13T13:13:05Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "উদ্‌ভিন্ন বিবৰণ । আতলচ, কুঁহিয়াৰ, ধান প্রভৃতি বহু উদ্‌ভিদৰ একান্তৰ প্ৰণালীৰ পাতই নিয়মে সজোৱা থাকে। নিয়মে সজোৱা পাতক 'বিপর্যস্ত বা পালপাত' বোলে । মধ্য ঘাঁহৰ পাত..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255640 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>উদ্‌ভিন্ন বিবৰণ । আতলচ, কুঁহিয়াৰ, ধান প্রভৃতি বহু উদ্‌ভিদৰ একান্তৰ প্ৰণালীৰ পাতই নিয়মে সজোৱা থাকে। নিয়মে সজোৱা পাতক 'বিপর্যস্ত বা পালপাত' বোলে । মধ্য ঘাঁহৰ পাত নিয়মে সঙ্গোরা থাকে অর্থাৎ এক মেত তৃতীয় পাতৰ মিল হয় ৷ আম, কঁঠাল, বড়, জামু প্রভৃতি গছৰ পাত নিয়মে সঙ্গোরা অর্থাৎ দুই মেৰত পঞ্চম পাতৰ মিল থাকে। পণ্ডিতসকলে পৰীক্ষা কৰি এই কেইটা নিয়মে একান্তৰ পাত সজোৱা উভিদ পাইছে। শিমলু, কৰবী, চতিয়না প্রভৃতি গছৰ ঠাৰিৰ এটা গাঁঠিত তিনি, চাৰি বা তাতোকৈ সৰ পাত ওলায় । ছত্ৰাকাৰ পত্ৰবিন্যাস বোলে। এনে পত্রবিন্যাসক তাল জাতীয় গছৰ পাতবোৰ ঠিক ইটাৰ গাঁঠনিৰ দৰে সজোৱা থাকে। প্ৰতি গাঁঠিৰ পৰা এটা মাথোন পাত ওলোৱাই গছৰ স্বাভাবিক নিয়ম। এতেকে কোনো গাঁঠিৰপৰা একাধিক পাত ওলোৱাৰ কাৰণ এই যে, সেই গাঁঠিত কেইটামান পাব লুপ্ত হৈ পাতৰ সংখ্যাৰ গাঁঠি লগ লাগে । পাতৰ গঠন । পাতব শিৰে কি কাম কৰে তাক আগেয়ে কোৱা হৈছে। পাতত দুটা বেলেগ বেলেগ কোধৰ স্তৰ আছে। পাতৰ ভিতৰৰ<noinclude></noinclude> 55iec40e22w9ybi30t6bboiwjqn4bqr 104 93488 255641 2026-07-13T13:13:25Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "পাত। - 29 কোষবোৰক পত্ৰান্তঃকোষ বোলা হয় । এই কোষবোৰৰ ভিতৰত সেউজীয়া বৰণৰ এবিধ বস্তু থাকে, — ইয়ে গছৰ পাতক সেউজীয়া কৰে। বৈজ্ঞানিকসকলে ইয়াক পত্ৰহৰিৎ (chloro- phyll) বোলে । পত..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255641 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>পাত। - 29 কোষবোৰক পত্ৰান্তঃকোষ বোলা হয় । এই কোষবোৰৰ ভিতৰত সেউজীয়া বৰণৰ এবিধ বস্তু থাকে, — ইয়ে গছৰ পাতক সেউজীয়া কৰে। বৈজ্ঞানিকসকলে ইয়াক পত্ৰহৰিৎ (chloro- phyll) বোলে । পত্ৰান্তঃ কোষৰ তলত আৰু এথাক কোষ সজোৱা থাকে। এই কোষবোৰ আশ্ৰুতিত গোল আৰু ইহঁত গাত গা লগা নহয় । এই দুবিধ কোষৰ তলে ওপৰে পাতৰ ছাল থাকে। কাচৰ দৰে চক্‌চকীয়া কিছুমান কোষ মিলি পাতৰ ছালৰ সৃষ্টি হয়। এই কোষবিলাকৰ ভিতৰত পত্ৰহৰিৎ অলপো নাথাকে । পাতৰ ছালত বহু সৰু সৰু বিন্ধা আছে। কিন্তু ওপৰ পিঠিতকৈ তলৰ পিঠিত সৰহ । যিদিনা অতিপাত গৰম হয় আৰু বতাহত পনীয়া বাষ্প কম থাকে, সেইদিনা পাতৰ এই বিন্ধাবোৰ বন্ধ থাকে আৰু ঠাণ্ডা সময়ত খোলা থাকে। পাতৰ এই বিন্ধাবোৰৰ নাম বায়ুপথ। পাতৰ বায়ুপথ ৰাতি প্ৰায়ে বন্ধ থাকে। অনেক গছৰ সেউজীয়া ডালতো পত্ৰহৰিতেৰে ভৰা বহু কোষ থাকে। এইবিলাকৰ ছালতো পাতৰ দৰে বায়ুপথ থাকে । কিন্তু পাতৰ বায়ুপথৰ দৰে ছালৰ বায়ুপথবিলাকৰ খোলা আৰু বন্ধ হোৱাৰ ব্যৱস্থা নাই। ছালৰ বিন্ধাবোৰ সদায় খোলা থাকে । পাতৰ কাম । পাতৰ কাম চাৰি প্ৰকাৰ ; — (১) আৱশ্যকীয় পনীয়া বস্তু গুছি লোৱা, (২) অতিৰিক্ত পনীয়া বস্ত্ৰক ভাপৰ আকাৰে<noinclude></noinclude> c5zxg9kuxivvcvmm1fmsiyf8skibwqp 104 93489 255642 2026-07-13T13:13:43Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "উদ্‌ভদ বিবৰণ । উলিয়াই দিয়া, (৩) বায়ু গ্ৰহণ আৰু পৰিত্যাগ কৰা আৰু (3) উদ্‌ভিদ ৰস প্ৰস্তুত কৰা । (১) পাতৰ তলৰ পিঠিৰ ছাল পাতল আৰু সেই পিঠিত বায়ুপথ সৰহ । ঠাণ্ডা সময়ত আৰু..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255642 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>উদ্‌ভদ বিবৰণ । উলিয়াই দিয়া, (৩) বায়ু গ্ৰহণ আৰু পৰিত্যাগ কৰা আৰু (3) উদ্‌ভিদ ৰস প্ৰস্তুত কৰা । (১) পাতৰ তলৰ পিঠিৰ ছাল পাতল আৰু সেই পিঠিত বায়ুপথ সৰহ । ঠাণ্ডা সময়ত আৰু বতাহত পনীয়া বাষ্প সৰহ থাকিলে বায়ুপথবিলাক খোলা থাকে। সেই বাবে তেতিয়া বতাহৰ পৰা পনায় বাষ্প বায়ুপথে দি পাতৰ ভিতৰলৈ যায় ৷ (২) উদভিদ ৰসক ঘন কৰিবলৈ উদ্‌ভদে পাতেদি অতিৰিক্ত পানী ভাগ ভাগৰ আকাৰে উলিয়াই দিয়ে। বাহিৰৰ বায়ুৰ অৱস্থা অনুসাৰে এই কামৰ হেৰফেৰ হয় । নাৰস হলে এই কাম ভালকৈ চলে। অর্থাৎ বায ৩) পাতৰ বাযপথবোৰ খোলা থকা অৱস্থাত সেইবিলাকৰ ভিতৰেদি পাতৰ ভিতৰলৈ বতাহ সোমায় । পত্ৰান্তঃকোষত থকা পত্ৰহৰিতে বতাহৰ লগত ভিতৰলৈ যোৱা অঙ্গাৰায় বাষ্প শুহি লয়। পাছত সূৰ্য্য কিৰণত ৰাসায়নিক বিশ্লেষণৰ দ্বাৰা এজাৰ আৰু অম্লজান পৃথক হে পৰে। তেতিয়া পত্ৰহৰিতে আচল এজাব ভাগ ৰাখি অম্লজান ভাগ বাহিৰ কৰি দিয়ে। দিনত — সূৰ্যাৰ আলোকত পাতৰ এই কাম চলে। সেইবাবে অম্লজান বাষ্প দিনতহে পাতৰপৰা বাহিৰ হয়। কিন্তু আন্ধাৰত থাকিলে অম্লজান গ্রহণ কৰি অঙ্গাৰাজান ত্যাগ কৰে। সকলো উদ্ভিদৰে এই শক্তি সমান নহয়। জলীয় উদ্‌জিদে খলৰ উদ্‌ভিদতকৈ সৰহ অয়ান পৰিত্যাগ কৰে। উদ্‌ভদৰ এই<noinclude></noinclude> i3id93l9ew3f4mjzfeo0gapjn6xcl04 104 93490 255643 2026-07-13T13:14:05Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "পাত ৷ শ্বাস-প্রশ্বাস ক্রিয়া সূৰ্যকিৰণত যেনে ভালকৈ চলে, কৃত্রিম পোহৰত তেনেকৈ নচলে । উদ্‌ভিদৰ এই ক্ৰিয়া প্ৰাণীবিলাকৰ ক্ৰিয়াৰ প্ৰায় বিপৰীত । প্রাণীবিলাকে সদায..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255643 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>পাত ৷ শ্বাস-প্রশ্বাস ক্রিয়া সূৰ্যকিৰণত যেনে ভালকৈ চলে, কৃত্রিম পোহৰত তেনেকৈ নচলে । উদ্‌ভিদৰ এই ক্ৰিয়া প্ৰাণীবিলাকৰ ক্ৰিয়াৰ প্ৰায় বিপৰীত । প্রাণীবিলাকে সদায় অম্লজান গ্ৰহণ আৰু অঙ্গাৰায়জান পৰিত্যাগ কৰে ৷ কিন্তু উদ্‌ভিদে দিনত অঙ্গাৰাম্লজান গ্ৰহণ কৰি অঙ্গ)- ৰাজান পৰিত্যাগ কৰে আৰু ৰাতি অম্লজান গ্ৰহণ কৰি অঙ্গা- ৰাম্লজান পৰিত্যাগ কবে। উদ্‌ভদৰ অম্লজান গ্ৰহণ কাৰ্য্যতকৈ, অঙ্গাৰাজান গ্রহণ কাৰ্য্য ২০ গুণ সৰহ । প্ৰাণীৰ লগত উ ভিদৰ বিভিন্নতা ইয়াতেই যে, উদ্‌ভিদে আহাৰ তৈয়াৰ কৰে, প্ৰাণীবোবে নকৰে । (৪) উদ্‌ভিদে শিপাৰে মাটিৰপৰা টানি লোৱা ৰস কাঠৰ ভিতৰেদি পাতলৈ উঠে। আৰু পাতে সংগ্ৰহ কৰা এঙ্গাৰৰ লগত মিতলি হয়। তাৰ পাছত পত্ৰহবিতে সূৰ্য্যৰ পোহৰৰ সাহায্যত সেচ মিহলি বস্তুৰে উদভিদৰ খাদ্য তৈয়াৰ কৰে। পত্ৰহৰিতে এনেকৈ যি খাদ্য তৈয়াৰ কৰে তাক সাধাৰণ কথাত চেনি বোলা যায়। চেনি পানাৰ লগত মিহলি হলেই পমি যায়। সেই বাবে পানাৰে সৈতে মিলি পাতৰ শিৰ পালিশিৰৰ ভিতৰেদি গছৰ তললৈ নামি আহে আৰু শেষত ফুল, ফল প্রভৃতি সকলো অঙ্গক পুষ্ট কৰে। পতত তৈয়াৰ হোৱা চেনি আৰু শিপাই টনা ৰস লগ লাগি আৰু এবিধ বস্তু তৈয়াৰ হয়, যাৰে গছ বাঢ়ে। বৈজ্ঞানিক<noinclude></noinclude> 1z7vhhdpf3bv26sl45ouoflp50cern0 104 93491 255644 2026-07-13T13:14:21Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "উদ্‌ভিন্ন বিবৰণ । পণ্ডিতসকলে এই বস্তুটোক 'প্রোটিন' নাম দিছে । প্রোটিনো পাততে তৈয়াৰ হয় । উদুভিদৰ ৰস প্রবাহ | এই ১। যদি ছাবধ তৰল পদাৰ্থৰ মাজত এবিধ পাতল আৰু এবিধ ঘন হয..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255644 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>উদ্‌ভিন্ন বিবৰণ । পণ্ডিতসকলে এই বস্তুটোক 'প্রোটিন' নাম দিছে । প্রোটিনো পাততে তৈয়াৰ হয় । উদুভিদৰ ৰস প্রবাহ | এই ১। যদি ছাবধ তৰল পদাৰ্থৰ মাজত এবিধ পাতল আৰু এবিধ ঘন হয়। যেনে বিশুদ্ধ পানী আৰু চেনি-পানী বা লুনায়। পানী ) অথচ মিলালে মিহ খায় অর্থাৎ পানা আৰু তেলৰ নিচিনাকৈ বেলেগ বেলেগ হৈ নাথাকে, তেন্তে সেই দুবিধ তৰল বস্তুক ওচৰা ওচৰিকৈ গৈ দুইৰে৷ মাজত এখন পাতল ছাল বা আন কোনো সক সক বিন্ধা থকা বস্তু ৰাখিলে (১) পাতল তৰল বস্তুটোৰ সৰহ পৰিমাণে গৈ ঘনটোৰ লগ লাগে। (2) ঘনটোৰ অলপ পৰিমাণে আহি পাতলটোৰ লগ লাগে। এই ক্ৰিয়াৰ প্ৰথমটোক অন্তৰ্ব্বাহ আৰু দ্বিতীয়টোক বহিবাহ ক্রিয়া বোলে । ২। যদি এটা তবল বস্তুব পারত এটা কাচৰ নল থিয়কৈ ৰখা যায়, তেন্তে দেখা যায় নলৰ বাহিৰে সেই তৰল বস্তু যিমান লৈ উঠিছে, ভিতৰে তাতকৈ বেচি ওপৰলৈ উঠিছে। নল ডালৰ ফোঁপটো যিমানে সৰু হয়, তৰল বস্তুটো সিমানে বেচি ওপৰলৈ উঠে। পৰীক্ষা কৰি দেখা গৈছে কেশ অর্থাৎ চুলিৰ নিচিনা মিহি নলত এই কাম অতি প্রবলকৈ হয়। এই কাৰণে পদার্থ- তত্ত্বজ্ঞ পণ্ডিতসকলে ইয়াৰ কৈশিক আকৰ্ষণ নাম দিছে ৷ বসন্ত কালৰ আদিতে শীত কালৰ জড়তা দূৰ হলে উদ্‌ভিদৰ শিপাবিলাক আকৌ কাৰ্য্যক্ষম হৈ উঠে। শিপাত থকা স্নায়ু<noinclude></noinclude> tt17vtod6xvt09v5c2xj5y1tfb0eriq 104 93492 255646 2026-07-13T13:14:39Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "পা। ৩৩ সূতাৰ বিশেষ ক্ৰিয়াত মূলৰ শ্বেতসাৰ চেনিত পৰিণত হয়। শ্বেতসাৰ অস্ত্ৰৱনীয় বস্তু অর্থাৎ সি পানাত পমি নাযায়, কিন্তু চোন পমি যায় । মূলস্থ শ্বেতসাৰ ঢেনিত পৰি..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255646 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>পা। ৩৩ সূতাৰ বিশেষ ক্ৰিয়াত মূলৰ শ্বেতসাৰ চেনিত পৰিণত হয়। শ্বেতসাৰ অস্ত্ৰৱনীয় বস্তু অর্থাৎ সি পানাত পমি নাযায়, কিন্তু চোন পমি যায় । মূলস্থ শ্বেতসাৰ ঢেনিত পৰিণত হোৱাৰ পবা এই ফল হয় যে, নপমা শ্বেতসাবৰ পৰিবৰ্তে প্ৰৱনায় চেনি উৎপন্ন হোৱাত মূলৰ সৰু সৰু বিন্ধাবোবৰ ভিতৰত থকা তৰল বস্তুৰ সংযোগত চেনি পমি সেই তৰল বস্তুবোৰক ঘন কৰে। তেতিয়া মাটিৰ ৰস সেই ঘন তৰল বস্তুৰ লগত মিলিবলৈ অন্ত ববাহ ক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা উদভিদৰ ভিতৰলৈ সোমায। মূলৰ এই ক্ৰিয়াৰ লগে লগে উদভিদৰ ডাল পাত প্রভৃতিৰ তেজ বাঢ়ে। কবল বস্তুক ভাপৰ আকাৰে উলিয়াই দিয়া কামো এই সময়ত বাচে। এই কাৰণে উদ্‌ভদৰ পাতত ঘন তবল বস্তুৰ বৃদ্ধি হয় বাবেই উদ্‌ভিদ বস ঊৰ্দ্ধগামা হৈ পাতলৈ যায় । বসন্তকালত যেতিয়া উদ্‌ভদৰ মজাকোষৰ আঁহবোৰ তৰল উদভিদ বসোৰে ভৰে, তেতিয়া কৈশিক আক্ৰমণৰ ক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা সেই ৰস উদ্ধগামা হৈ পাতলৈ যায়। ইফালে এই সময়ত সূৰ্য্যৰ তেজ বেচি হোৱাত পাতলৈ যোৱা ৰসব কিছু অংশ ভাপকৈ ওলাই যায়; গতিকে ৰসৰ উৰ্দ্ধপ্ৰবাহ অটুট থাকে। ঊর্দ্ধগামা উদ্‌ভিদ বসত ঘাইকৈ অঙ্গাৰাম্লজান ভাপ থাকে। উর্দ্ধগামী ৰস পাতত গৈ উদ্‌ভিদৰ খাদ্য বস্তুত পৰিণত হলে ছালৰ ভিতৰেদি তললৈ নামে আৰু শেষত ফুল, ফল প্রভৃতি সকলো অঙ্গক পুষ্ট কৰে ।<noinclude></noinclude> lcfm7ddp4rzxrg9fz3a25kh3lhcqi7g 104 93493 255647 2026-07-13T13:14:53Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "চতুর্থ আধ্যা । ফুল। ফুল কেইটামান ( সচৰাচৰ চাৰিটা ) ৰূপান্তৰিত পাত মাথোন। ফুল প্রায়ে উদ্‌ভদৰ ঠালৰ আগত থাকে। এই ঠালৰ আগ ডোখৰৰ পাৰবোৰ নিচেই চুটি। কেতিয়াবা পাত আৰু ঠা..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255647 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>চতুর্থ আধ্যা । ফুল। ফুল কেইটামান ( সচৰাচৰ চাৰিটা ) ৰূপান্তৰিত পাত মাথোন। ফুল প্রায়ে উদ্‌ভদৰ ঠালৰ আগত থাকে। এই ঠালৰ আগ ডোখৰৰ পাৰবোৰ নিচেই চুটি। কেতিয়াবা পাত আৰু ঠালৰ মাজত ফুলে থোৰৰ ঠাই অধিকাৰ কৰে । পাত আৰু ফুল এই দুটা যে একে বস্তু তাক হঠাৎ পতিয়াব নোৱাৰি। কিন্তু এই কথা যে পঁচা তাক পাচত কোৱা হব। ফুলৰ ঠাৰিৰ যি ঠাইত ফুলৰ অঙ্গ প্রত্যঙ্গবোৰ লাগি থাকে সেই ঠাইক গেঁৰ বোলে। কোনো কোনো উদ্ভিদৰ ফুলৰ গেঁৰ ব'ল আৰু কাৰো কাৰে৷ বাটিৰ নিচিনা । সচৰাচৰ প্ৰতিফুলৰ চাৰি ৰকম অঙ্গ খলপে খলপে সজোৱা থাকে। ইয়াৰ এখলপ আন খলপৰ ভিতৰত থাকে। ফুলৰ প্ৰথম অৰ্থাৎ বাহিৰৰ খলপত কেইখনমান সেউজীয়া পাত একেলগে জোৰা লাগি বা আদখিনি মানলৈ জোৰা লাগি নাইবা একেবাৰে বেলেগ বেলেগ হৈ থাকে । এই পাত কেইখনক চুপহিপাহি বা বেটুপাত বোলে। চুপহিপাহি লগ লাগি যি বাটি বা ঠুহা কৰে তাৰ নাম চুপতি বা বেটু ফুলৰ দ্বিতায় অৰ্থাৎ চুপহিৰ ভিতৰৰ খলপক স্ৰক বা মালা বোলে ৷<noinclude></noinclude> 822qx3tibc4x27jdfpj7jnxjiygqkka 104 93494 255648 2026-07-13T13:15:06Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "PLEASE HANDLE THE BOOK CAREFULLY ফুল । DO এই ভাগত কেইটামান ৰঙ্গীন পাত থাকে। এই পাত কেইটাৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট বৰণ নাই। ফুল অনুসৰি ভিন ভিন বৰণ হয় । এই পাত কেইটা চুপহিতকৈ ওখ । ইহঁতক ফুলৰ পাহি বো..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255648 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>PLEASE HANDLE THE BOOK CAREFULLY ফুল । DO এই ভাগত কেইটামান ৰঙ্গীন পাত থাকে। এই পাত কেইটাৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট বৰণ নাই। ফুল অনুসৰি ভিন ভিন বৰণ হয় । এই পাত কেইটা চুপহিতকৈ ওখ । ইহঁতক ফুলৰ পাহি বোলে । গুটিমালী, গোলাপ, পড়ুন প্রভৃতি কিছুমান ফুলৰ পাহি কেইবা থাকো থকা দেখা যায় । কোনো কোনো ফুলৰ চুপহি আৰু এক এই দুই অঙ্গ না কোনো এটা নাথাকে। যেনে সূর্যাকান্তি, আৰু পদুম ফুলৰ চুপহি নাই । বৰ থেকেৰাৰ ফুলত চুপহি আৰু এক নাথাকে । এই দুই অঙ্গ নাথাকিলেও ফুলৰ উদ্দেশ্য ( ফল জন্মারা কাৰ্য ) নষ্ট নহয়। সেই বাবে ফুলৰ এই দুই অঙ্গক অনাবশ্যকীয় ইন্দ্রিয় বোলে। এই দুই অঙ্গই ভিতৰৰ ইন্দ্ৰিয়বোৰক জাব জৰপৰা ৰক্ষা কৰে বাবে ইহঁতক ৰক্ষী জননেন্দ্রিয়ও বুলিব পৰা যায় । স্ৰকৰ ভিতৰৰ অর্থাৎ তৃতীয় খলপক আৰু একেষাৰে ভিতৰৰ অথাৎ চতুর্থ খলপক আবশ্যকীয় জননেন্দ্রিয় বোলে। কাৰণ এই দুই অঙ্গৰ কোনো এক অঙ্গ নহলেই ফুলৰ উদ্দেশ্য নষ্ট হয়। তৃতীয় খলপত পুংজননেন্দ্রিয় আৰু চতুর্থ খলপত স্ত্রীজননেন্দ্রিয় থাকে। সেই বাবে তৃতীয় পলপক পুংনিবাস আৰু চতুর্থ খলপক স্ত্রীনিবাস বোলে । পুংনিবাসত কেইডালমান মিহি ঠাৰি থাকে আৰু সেই ঠাৰি কেডালৰ মূৰত একোটা হালধীয়া টোপ থাকে। টোপেৰে সৈতে এই ঠাৰি কেডালৰ প্ৰতি ডালৰ নাম পুংকেশৰ বা পিতৃ-<noinclude></noinclude> qgyp392wtm20d9d6xv52xhc73kjm0ik 104 93495 255649 2026-07-13T13:15:18Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "উদ্‌ভিদ বিধৰণ । কেশৰ । পুংকেশৰৰ মূৰৰ টোপটিহঁতক বোলে পৰাগকোষ । পৰাগকোষ হাতত লৈ আঙ্গুলিৰে পিটিকিলে তাৰপৰা এবিধ সৰু সৰু গুড়ি গুলায়। পৰাগ ফোঁপোলা বস্তু । মান পনীয়..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255649 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>উদ্‌ভিদ বিধৰণ । কেশৰ । পুংকেশৰৰ মূৰৰ টোপটিহঁতক বোলে পৰাগকোষ । পৰাগকোষ হাতত লৈ আঙ্গুলিৰে পিটিকিলে তাৰপৰা এবিধ সৰু সৰু গুড়ি গুলায়। পৰাগ ফোঁপোলা বস্তু । মান পনীয়া বস্তু থাকে । এই গুড়িবোৰৰ নাম পৰাগ বা ৰেণু। ইয়াৰ ভিতৰত পৰাগৰস নামে অকন জানিবাসৰ এটা এটা ইন্দ্ৰিয়ক গৰ্ভকেশৰ বা মাতৃকেশৰ বোলে। গর্ভকেশৰ দেখিবলৈ এটা বটলৰ নিচিনা। তাৰ ভিতৰ ভাগ ফোপোলা আৰু তলৰ ফালে ডাঙ্গৰ। এই ডাঙ্গৰ ভাগত বাজ জন্মে বাবে এই ভাগক বীজকোষ বোলে । বীজ- কোষৰ ওপৰভাগ এডাল সূতাৰ নিচিনা সক নলি। এই নলি ভাগক গর্ভনলি বোলা হয়। গৰ্ভনলিৰ মুৰত এটা চেপেটা টোপ থাকে। এই টোপটি কোনো ফুলৰ শুভাল কাৰো বা আঠাল । এই শুঙাল বা আঠাল টোপটোক বোলে গর্ভপীঠ। এটা পৰাগকোষ নপকা ফুলৰ গৰ্ভকেশৰ চিঙ্গি আনি ঢালে বাজকোষৰ ভিতৰত কিছুমান সৰু সৰু গুটি দেখিবলৈ পোৱা যায় । সেই গুটিবোৰক বীজাণু বোলে । বীজাণুও ফোঁপোল বস্তু। ইয়াৰ ভিতৰত ৰাজৰস নামে অলপমান পনীয়া বস্তু থাকে। গৰ্ভনলিৰ ভিতৰেদি পৰাগ ৰস গৈ বীজকোষৰ ভিতৰত থকা বীজাণুৰ বীজ ৰসেৰে লগ লাগিলে ফল উৎপন্ন হয়। দুশহাঁয়া উদ্‌ভিদৰ ফুলত সচৰাচৰ পাঁচোটা চুপহিপাহি, পাঁচোটা পাহি, পাঁচোটা বা দহোটা পুংকেশৰ আৰু পাঁচোটা গর্ভকেশৰ থাকে। কেতিয়াবা কেতিয়াবা চাৰিটা কৈ চুপছি-<noinclude></noinclude> ayvmh3cs9imgmi1rk363fyjdhcooxju 104 93496 255650 2026-07-13T13:15:32Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "ফুল । ৩৭ পাহি, পাহি প্রভৃতিও দেখা যায়। এশহীয়া উদ্‌ভদৰ ফুলত সচৰাচৰ তিনিটা চুপহিপাহি, পাহি, গৰ্ভকেশৰ আৰু তিনিটা বা ছটা পুংকেশর থাকে । ফুলৰ বিভাগ | ১। যি ফুলত চাৰিওটা..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255650 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>ফুল । ৩৭ পাহি, পাহি প্রভৃতিও দেখা যায়। এশহীয়া উদ্‌ভদৰ ফুলত সচৰাচৰ তিনিটা চুপহিপাহি, পাহি, গৰ্ভকেশৰ আৰু তিনিটা বা ছটা পুংকেশর থাকে । ফুলৰ বিভাগ | ১। যি ফুলত চাৰিওটা অঙ্গ অর্থাৎ চুপহি, পাহি, পুং- কেশৰ আৰু গৰ্ভকেশৰ থাকে, তাক পূৰ্ণাঙ্গফুল বোলে । ২। যি ফুলত ৰক্ষী ইন্দ্ৰিয় দুটাৰ কোনো এটা বা দুয়োটা নাথাকে তাক হীনাঙ্গফুল রোলে। পদুম ফুল । যেনে সূর্যাকান্তি ফুল, ৩। যি ফুলত পুংকেশৰ থাকে কিন্তু গর্ভকেশৰ নাথাকে তাক মতাফুল বা পিতৃফুল বোলা যায়। যেনে মতা অমৃতাৰ ফুল । ৪। যি ফুলত গৰ্ভকেশৰ থাকে কিন্তু পুংকেশৰ নাপাকে সেই ফুলক মাতৃফুল বোলে। যেনে মাইকা অমৃতাৰ ফুল । যায়। ৫। কোনোবিধ কেশৰ নথকা ফুলক ক্লাবফুল বোলা ৬। দুয়োবিধ কেশৰ থক! ফুলৰ নাম পৰিণীত ফুল । কোনো কোনো গছত কেৱল পিতৃফুল, কোনো কোনো গছত কেৱল মাতৃফুল আৰু কোনো কোনো গছত পিতৃফুল, মাতৃফুল আৰু পৰিণীত ফুল থকা দেখা যায় ! ইহঁতৰ প্ৰথম বিধক পিতৃগছ, দ্বিতীয় বিধক মাতৃগছ আৰু শেষৰ বিধক বহু পৰিণয় গছ বোলা হয় ।<noinclude></noinclude> 8zqii1gwe10qmdzmp9kjpaawcpdmips 104 93497 255651 2026-07-13T13:15:46Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "উদ্‌ভিদ বিবরণ । ফুলৰ কাম ! ফুলৰ ঘাই কাম ফল উৎপন্ন কৰা । ইয়াত বাজে বায়ুগ্ৰহণ আৰু পৰিত্যাগ কৰা কামো ফুলৰ অঙ্গবিশেষৰ দ্বাৰা গৌণৰূপে সাধিত হয়। চুপহি : --ফুলৰ সেউজীয়া..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255651 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>উদ্‌ভিদ বিবরণ । ফুলৰ কাম ! ফুলৰ ঘাই কাম ফল উৎপন্ন কৰা । ইয়াত বাজে বায়ুগ্ৰহণ আৰু পৰিত্যাগ কৰা কামো ফুলৰ অঙ্গবিশেষৰ দ্বাৰা গৌণৰূপে সাধিত হয়। চুপহি : --ফুলৰ সেউজীয়া অংশৰ কাম পাতৰ কামৰ নিচিনা। ইয়াত বাজে এই ভাগে ফুলকলিক ভাৰ, ৰ'দৰপৰা ৰক্ষা কৰে আৰু অঙ্গাৰায় বায়ু শুহিলৈ অম্লজান এবি দিয়ে। কোনো কোনো ফুলৰ চুপহি ৰঞ্জিতও দেখিবলৈ পোৱা যায় ৷ এক -- ফুলৰ এই ভাগে অম্লজান গ্রহণ আৰু অঙ্গাৰায়জান পৰিত্যাগ কৰে। এইবাবে ফুলৰ গেৰত থকা শ্বেতসাৰ অম্ল- জানৰ সংযোগত চেনিত পৰিণত হয়। এই চেনিৰে ফুলৰ আৱশ্যকীয় ইন্দ্রিয়বোৰ ( পিতৃ আৰু মাতৃকেশৰ ) পৃষ্ট হয় আৰু এই ক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা ফুলত গৰমৰ উৎপত্তি হয়। ফুলৰ এই ভাগ প্ৰায়ে বঞ্চিত। আতলচ, চেনিচম্পা প্রভৃতি কোনো কোনো উদ্‌ভদৰ ফুল সেউজীযাও দেখা যায় । পিতৃকেশব আৰু মাতৃকেশৰ :— ফুলৰ ঘাই উদ্দেশ্য ফল উৎপন্ন কৰা। এই দুই অংশৰ দ্বাৰা এই কাৰ্যা সাধিত হয় ৷ ফলোৎপত্তি। যেনেকৈ ক্ষেত্ৰ নহলে বীজ অঙ্কুৰিত নহয় আৰু বীজ নহলে ক্ষেত্ৰত অঙ্কুৰ নজন্মে, সেই দৰে বীজকোষ নহলে কেৱল পৰাগেৰে আৰু পৰাগ নহলে কেৱল বীজকোষত ফল উৎপন্ন<noinclude></noinclude> tg9wwjq5cqdrq37u60lrgm9o7e8y3gx 104 93498 255656 2026-07-13T13:41:46Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "অমৰসিংহৰ নামলিঙ্গানুশাসন। ( সটীক ) ৷ Amarasingha's Namalinganusasana, with the commentaries of Xirasvami and Raya Mukuta Vrihaspati, and extracts from several other commentaries. 1887-1888. লৰাকালত আনন্দৰাম বৰুৱাই পিতৃ গৰ্গৰাম আৰু ঘৰুৱা সংস্কৃত পণ্ডিত কালী..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255656 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>অমৰসিংহৰ নামলিঙ্গানুশাসন। ( সটীক ) ৷ Amarasingha's Namalinganusasana, with the commentaries of Xirasvami and Raya Mukuta Vrihaspati, and extracts from several other commentaries. 1887-1888. লৰাকালত আনন্দৰাম বৰুৱাই পিতৃ গৰ্গৰাম আৰু ঘৰুৱা সংস্কৃত পণ্ডিত কালীকান্ত অধ্যাপকৰ যত্নত গোটেই অমৰকোষখন আদ্যস্ত মুখস্ত কৰিছিল। কালত সেই অমবকোষে মিঃ বৰুৱাৰ পিচৰ ছোৱা জীৱনত সাহিত্য চৰ্চাত যাই সহায় হ'ল। মিঃ বৰুৱাই নানান সংস্কৃত শব্দ শাস্ত্ৰ মন্থন কৰি এইটো কথা ভালকৈ হৃদয়ঙ্গম কৰিব পাৰিলে যে সংস্কৃত শব্দ শাস্ত্ৰ শিক্ষা কৰিবৰ কাৰণে নবভু সভাৰ উজ্জ্বল মণি অনগ্ৰসিংহৰ অমৰকোষ বা নামলিঙ্গানুশাসনৰ দৰে গ্ৰন্থ নাই। অমৰসিংহৰ অভিধানত নোহোৱা শব্দ নাই, আৰু কোনো এটি শব্দৰ এনে এটি অৰ্থ নাই যাৰ উল্লেখ পণ্ডিত-বাজ অমৰসিংহই কৰা নাই। যদিহে কাচিৎ কোনো ঠাইত কিবা হীন-ডেঢ়ি আছে তেন্তে অনকোষৰ বিচক্ষণ টাকা কাৰসকলৰ যত্নত সেই বঢ়াটুটাও পূৰণ হৈছে। মিঃ আনন্দৰাম বৰুৱাই প্ৰকাশ কৰা নামলিঙ্গানুশাসন অমংসিংহৰ অমৰকোষৰ এটি সংস্কৰণ মাথোন। অমৰকোষৰ টীকাকাৰৰ অভাব নাই, সকলোবোৰ টাকা গোটালে স স্কৃত আভিধানিক সাহিত্য সম্পূৰ্ণ হব। ক্ষীৰস্বামী, বায়মুকুত বৃহস্পতি, ৰঘুনাথ, পৰমানন্দ, ভানুজী, নীলকণ্ঠ, চতুৰ্ভুজ, লোকনাথ, সৰ্ব্বানন্দ প্ৰমুখো কেবাজন টীকাকাৰেও অমৰকোষৰ<noinclude></noinclude> e40u94kaevvo7qv41m8aydwfwyzd4i9 104 93499 255657 2026-07-13T13:41:58Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "'অমৰসিংহৰ নামলিঙ্গানুশাসন। ১৫৩ বাক্যাৱলী উদ্ভাসিত কৰি থৈ গৈছে। কিন্তু সেই সকলো টীকাকাব মতামত পুথিত ছপোৱা অসম্ভব যেন দেখি মিঃ বৰুৱাই মাত্ৰ ক্ষীৰস্বামী আৰু ৰায়ম..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255657 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>'অমৰসিংহৰ নামলিঙ্গানুশাসন। ১৫৩ বাক্যাৱলী উদ্ভাসিত কৰি থৈ গৈছে। কিন্তু সেই সকলো টীকাকাব মতামত পুথিত ছপোৱা অসম্ভব যেন দেখি মিঃ বৰুৱাই মাত্ৰ ক্ষীৰস্বামী আৰু ৰায়মুকুত বৃহস্পতিৰ টীকাকে অমৰকোষৰ শ্লোকৰ পাচত তুলি দিছে। তাৰ উপৰিও, অন্যান্য টীকাকাৰে যদি কিবা উল্লেখযোগ্য মত দিছে মিঃ বৰুৱাই আগ্ৰহেৰে 'ক্ষীৰস্বামী আৰু ৰায়মুকুতৰ টাঁকাব লগতে তুলি দিছে। মিঃ বৰুৱাই অমৰকোষৰ টীকাকাবৰ বিধি টীকাপুঞ্জৰ গ্ৰন্থ বৰ যত্নেৰে সংগ্ৰহ কৰিছিল। বিলাতৰ ইণ্ডিয়া অফিচ, পুনাৰ দেকান কলেজৰ লাইব্ৰেৰী, কাশী, দুৰ্গ পুব, চট্টগ্ৰাম, খৰ্গপুৰ আদি নানা ঠাইৰ পৰা মিঃ বৰুৱাই পুথি-পাঁজি গোটায়। আনন্দবামৰ নামালিঙ্গানুশাসনৰ আদিতে দিয়া ইংৰাজী পাতনিখন বৰ সাৰুৱা আৰু জ্ঞানগৰ্ভ। অমৰকোষ কিয় লাগতিয়াণ, তাৰ ঐতিহাসিক মূল্য, গ্ৰন্থৰ নানা বিভাগ, মূলগ্ৰন্থ, শ্লোকবিলাকৰ শ্ৰেণী বিভাগ, বৰ্ণ, ক্ষীৰস্বামীৰ টীকা, ক্ষীৰস্বামীৰ গ্ৰন্থ-সংগ্ৰহ, ক্ষীৰস্বামীৰ জন্মকাল আৰু যুগ, তেওঁৰ ৰচিত অন্যান্য গ্ৰন্থ, তেওঁৰ আভিধানিক প্ৰমাণ-গ্ৰন্থ, তেওঁৰ নিদানিক প্ৰমাণ গ্ৰন্থৰ বিষয়ে পাতনিত সুন্দৰ আলোচনা দিয়া হৈছে। মি: বৰুৱাৰ মতে ক্ষীৰস্বামী খৃষ্টিয় বাৰ শতাব্দীৰ আগৰ মানুহ। তেওঁৰ জন্মঠাই আছিল মহাৰাষ্ট্ৰ বা কৰ্ণাট প্ৰদেশ। মিঃ বৰুৱাই একে বাৰে সমুদায় নামলিঙ্গানুশাসন প্ৰকাশ কৰা নাছিল। তেওঁ তাক ছোৱা-ছোৱাকৈ প্ৰকাশ কৰিবৰ প্ৰস্তাব কৰে। দুখৰ বিষয় এই যে মিঃ বৰুৱাই সেই গ্ৰন্থ সম্পূৰ্ণ কৈ প্ৰকাশ কৰি যাব নোৱাৰিলে। ১৮৮৭ চনত মিঃ আনন্দৰাম বৰুৱা সম্পাদিত সূটীক নামলিঙ্গানুশাসনৰ প্ৰথম ভাগ প্ৰকাশিত হয়। প্ৰথম খণ্ডত প্ৰস্তাবনাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি স্বৰ্গ বৰ্গব অন্তৰ্গত অগ্নি শব্দলৈকে, অৰ্থাৎ মোট ৫৫টি শ্লোক আছে। দ্বিতীয় খণ্ড ১৮৮৮ চনত প্ৰকাশিত হয়। ইয়াত অমৰকোষৰ শব্দাদিবৰ্গৰ পঞ্চম শ্লোক অৰ্থাৎ পুৰাণ শব্দৰ ব্যাখ্যালৈকে আছে।<noinclude></noinclude> d3oe4k3doz89vw6a0zmwif4tuf9pg6l 104 93500 255658 2026-07-13T13:42:09Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "B আনন্দৰাম বৰুৱা। মিঃ বৰুৱাই অমৰ সিংহৰ নামলিঙ্গানুশাসন গ্ৰন্থমালা তেওঁৰ সেই মহননুষ্ঠানৰ উৎসাহদাতাসকলৰ নামে উছৰ্গা কৰে৷ তেওঁৰ কিতাপ ওলোৱাৰ আয়োজনৰ কথা শুনি অনে..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255658 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>B আনন্দৰাম বৰুৱা। মিঃ বৰুৱাই অমৰ সিংহৰ নামলিঙ্গানুশাসন গ্ৰন্থমালা তেওঁৰ সেই মহননুষ্ঠানৰ উৎসাহদাতাসকলৰ নামে উছৰ্গা কৰে৷ তেওঁৰ কিতাপ ওলোৱাৰ আয়োজনৰ কথা শুনি অনেক বিদ্যোৎসাহী পুৰুষে তাৰ অগ্ৰিম গ্ৰাহক হয়! তাৰ ভিতৰত আমি তলত লিখা কিজনৰ নাম পাইছোঁ, ; - বোম্বেই গৱৰ্ণমেণ্ট; মাদ্ৰাজৰ শিক্ষাবিভাগৰ ডিৰেক্তৰ; দ্বাববঙ্গ আৰু দিনাজপুৰৰ মহাৰাজা, আসাম, মধ্যপ্ৰদেশ, বৃটিচ বৰ্ম্মা, কুৰ্গৰ চীফ- কমিচনাৰ; প্ৰত্নতত্ত্ববিদ ডাক্তাৰ হৰ্ণেল; ঢাকাৰ অধ্যাপক কালীপ্ৰসন্ন ভট্টাচাৰ্য; বগলা প্ৰসন্ন মজুমদাৰ, আনন্দ চন্দ্ৰ বায়; নগাঁও আসামৰ ৰায় গুণাভিৰাম বৰুৱা বাহাদুৰ, নিঃ বঙ্গীনাৰায়ণ বৰা, পীতৰাম উকীল, ঘনশ্যাম বেজবৰুৱ৷ উকীল, বোম্বেইব এল্‌-আৰ বৈদ্য; পুনাৰ সুবিখ্যাত সংস্কৃত পণ্ডিত নন্দাৰগীতকৰ; বলৱন্ত বাবাজী পতিত; কৰ্ণেল জি ই জেকব; পৃথিবীৰ সৰ্ব্ব প্ৰধান গ্ৰন্থ ব্যবসায়ৰ ঠাই লিপ্‌ঞ্জিৰ হেব, কয়েল্লাৰ আৰু টোকিৰ বাণিজ্যও নাঞ্জিও। প্ৰথম খণ্ড প্ৰকাশ হোৱাৰ পাচত সংস্কৃতানুৰাগী সমাজৰ পৰা মিঃ বৰুৱাই বৰ শলাগনি পায়। তেওঁ গ্ৰন্থৰ আদিতে অমৰসিংহ আৰু ক্ষীৰ- স্বামীৰ বিষয়ে যি সুবিস্তৰ আলোচনা দিছে সি অতি পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ হৈছে বুলি সকলোৱে স্বীকাৰ কৰে। যদিচ মিঃ বৰুৱাই নামলিঙ্গানুপাসন সম্পূৰ্ণকৈ প্ৰকাশ কৰি থৈ যাব নোৱাৰিলে অনৰসিংহ আৰু ক্ষীৰস্বামীৰ বিষয়ে মন্তব্য সমালোচনা আগলৈকো পণ্ডিত মণ্ডীৰ আদৰৰ বস্তু হব, পিচলৈ অনৰকোষ ক্ষীৰস্বামীৰ টাকাসহ অন্যেও প্ৰকাশ কৰিব পাৰিব। পুনাৰ ওকা পণ্ডিতৰ সম্পাদিত নাম লিঙ্গানুশাসন সমালোচনা কৰোতে ডাঃ ডি-আৰ ভাণ্ডাৰকৰ ডাঙ্গৰীয়াই কৈছে,— “ক্ষীৰস্বামীৰ টীকা যে কিমান মূল্যবান মিঃ আনন্দৰাম বৰুৱাৰ সম্পাদিত আৰু আংশিকৰূপে প্ৰকাশিত হোৱা নামলিঙ্গানুশাসনৰ পৰা সুস্পষ্ট বুজিব পাৰি 33 লাহোৰৰ টি.বিউন কাকতত বৰুৱাৰ অমৰকোষৰ বিষয়ে কোৱা কথা-<noinclude></noinclude> 8e9w90kafuxi5d32gyk6qj7ufn2wrr5 104 93501 255659 2026-07-13T13:42:22Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "অনৰসিংহৰ নামনিঙ্গানুশাসন। see যিনি বৰ হৃদয়গ্ৰাহী,— “মিঃ বৰুৱাৰ সংস্কৃতত ব্যুৎপত্তি যেনে গভীৰ আৰু নিৰ্ভুল তেনে বিস্তৃত। আমাৰ বিবেচনা মতে তেওঁ আমাৰ জাতীয় গৌৰবৰ প..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255659 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>অনৰসিংহৰ নামনিঙ্গানুশাসন। see যিনি বৰ হৃদয়গ্ৰাহী,— “মিঃ বৰুৱাৰ সংস্কৃতত ব্যুৎপত্তি যেনে গভীৰ আৰু নিৰ্ভুল তেনে বিস্তৃত। আমাৰ বিবেচনা মতে তেওঁ আমাৰ জাতীয় গৌৰবৰ পাত্ৰ, আমি জাতিম্বৰূপে তেওঁক লৈ গৰ্ব্ব কৰিব পাৰোঁ; আৰু আমি একান্ত আশা কৰোঁ যে আমাৰ বুদ্ধিমত্ত যুবকসকলে মিঃ বৰুৱাৰ সমুন্নত অথচ কঠোৰ আদৰ্শ অনুসৰণ কৰিব।” ইণ্ডিয়ান স্পেটেটৰ কাগজে কয়, "আভিধানিক অমৰসিংহৰ সৰ্ব্বপ্ৰধান গ্ৰন্থ অমৰকোষ প্ৰকাশ কৰোঁতে মিঃ বৰুৱাই যি অপৰিসীম পৰিশ্ৰমৰ চানেকী দেখুৱাইছে তাক যথাযথ ভাবে সমাদৰ কৰি মোল বুজিবলৈ আমাৰ শক্তি নাই।" আচাৰ্য্য মোক্ষমূলাৰে মিঃ বৰুৱাক কবলৈ বাধ্য হয়,— “এই কিতাপ খনিয়ে আপোনালৈ মহৎ সম্মান আনিছে,” নাংলিঙ্গানুশাসনৰ দ্বিতীয় ভাগ প্ৰকাশ হোৱাৰ পাচত আৰু জন- চেৰেক সাহিত্যানুৰাগী পুৰুষ সেই গ্ৰন্থৰ অগ্ৰিম গ্ৰাহক হয়। তাৰ ভিতৰত এই সকলৰ নাম উল্লেখযোগ্য — বোম্বাইৰ আৰু উত্তৰ পশ্চিম প্ৰদেশৰ শিক্ষা বিভাগৰ গৰাকী; হাটোৱাৰ মহাৰাজা, মুক্তাগাছাৰ জমিদাৰ ৰাজা সূৰ্য্যকান্ত আচাৰ্য্য; বৰাহ নগৰৰ জমিদাৰ ৰায় যতীন্দ্ৰনাথ চৌধুৰী, আৰু লণ্ডনৰ ট্ৰ নাৰ কোম্পানী।<noinclude></noinclude> ho8wrucnjsi6jilhwez3ur09calk0mo 104 93502 255660 2026-07-13T13:42:57Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "APPENDIX No. I. CONTRIBUTIONS TO PERIODICALS BY THE AUTHOR. আনন্দৰাম বৰুৱাৰ বিষয়ে বৰ্তমান গ্ৰন্থকাৰৰ অন্যান্য প্ৰৱন্ধাৱণী। I. The Indian Review, July 1920, and Eminent Orientalists. Reprinted with the kind permission of the publishers, Messrs. Natesan & Co., Madras. Anundoram Borooah-the Indian Sanskritist. Introd..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255660 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>APPENDIX No. I. CONTRIBUTIONS TO PERIODICALS BY THE AUTHOR. আনন্দৰাম বৰুৱাৰ বিষয়ে বৰ্তমান গ্ৰন্থকাৰৰ অন্যান্য প্ৰৱন্ধাৱণী। I. The Indian Review, July 1920, and Eminent Orientalists. Reprinted with the kind permission of the publishers, Messrs. Natesan & Co., Madras. Anundoram Borooah-the Indian Sanskritist. Introductory. The latter half of the nineteenth century witnessed a glorious band of workers in the field of Sanskrit research in India. This gifted brother- hood included among its members the late Mr. R. C. Dutt, Raja Rajendralal Mitra, Swami Dayananda Saraswati, Pandit Indraji Bhavani, Sir Ramkrisna Gopal Bhandarkar and Mr. Anundoram Borooah. The last by dint of his earnestness of purpose and his life-long devotion to the cause of Sanskrit scholarship has won an imperishable name in the annals of Indian Sanskrit research. Thirty-five or forty years ago no Indian Savant's name had excited greater admiration and applause than Mr. Borooah's, and this feeling was rightly echoed in the Lahore Tribune of those days,- "Mr. Borooah's Sanskrit scholarship is as profound and accurate as it is extensive. We are proud of him as a nation, and we earnestly hope that our brightest youths may follow his noble though very arduous path."<noinclude></noinclude> ehj0je6kumqiy9sw42a9nrppnfidbgo 104 93503 255661 2026-07-13T13:43:09Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "১৫৮ আনন্দৰাম বৰুৱা। Mr. Borooah was a member of the Indian Civil Service, and was for some years in charge of a heavy district in Bengal. The scope of his work and the range of his scholastic investigations which he stre- nuously carried on in the midst of his busy official duties show him, to quote Prof. Cicil Bendall's words in the Trubner's Record, 1889, "to have been a kindred spirit with..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255661 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>১৫৮ আনন্দৰাম বৰুৱা। Mr. Borooah was a member of the Indian Civil Service, and was for some years in charge of a heavy district in Bengal. The scope of his work and the range of his scholastic investigations which he stre- nuously carried on in the midst of his busy official duties show him, to quote Prof. Cicil Bendall's words in the Trubner's Record, 1889, "to have been a kindred spirit with administrators like Colebrooke and Burnell among the illustrious dead, and the small band of living workers like Grierson, Fleet and R. C. Temple." Mr. Borooah is a fine flower of western culture. The profound erudition of the oriental scholar combined with the critical spirit of the west imparted to Mr. Borooah's works a peculiar value and lustre. As the greatest intellectual representative of the "benighted province of Assam", Mr. Borooah is the glory of the Assamese; and Assam has not produced a greater man during the space of ninety-five years that she has come under British rule. His name has been an example and an inspiration to thousands of the youths of Assam. Life. Mr. Anundoram Borooah B.A., I.C.S., Barrister- at-Law was born in May, 1850, at North Gauhati in the district of Kamrup, Assam. This Kamrup forms at present only a fragment of the great Kamrup Empire of yore, hallowed by the names of Narakasur, Bhagadatta, Bana, Bhaskara-Varma, Naranarayan, Pratap Singha Swargadeo and Rudra Singha Swargadeo among her Kings; Jongal Balabu, Cilarai and Lacit Phukon among her heroes and soldiers; Usha, Rukmini, Behula, Joymati and Phuleswari Barkuori among her women; Dak,<noinclude></noinclude> 041ndgy7pkb65wd6nk1550dqcd9a0e8 104 93504 255662 2026-07-13T13:43:20Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "ওপৰঞ্চি। 512 Sankar Deva, Madhava Deva, Purusottam Vidyabagis and Anundoram Dhekial Phukon among her saints and litterateurs; and Momai Tamooli Bor Borooah and Rajmantri Purnananda Buragohain among her ministers and statesmen. Anundoram belonged to the well- known Majindar Borooah family of Assam. His father, an Assame gentleman of the older type, was for some years a Sadar Amin, a post equivalent to a modern D..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255662 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>ওপৰঞ্চি। 512 Sankar Deva, Madhava Deva, Purusottam Vidyabagis and Anundoram Dhekial Phukon among her saints and litterateurs; and Momai Tamooli Bor Borooah and Rajmantri Purnananda Buragohain among her ministers and statesmen. Anundoram belonged to the well- known Majindar Borooah family of Assam. His father, an Assame gentleman of the older type, was for some years a Sadar Amin, a post equivalent to a modern Deputy Magistrateship. Through the offorts of his learned father Anundoram was initiated into the vast potentialities of the Deva Bhasa even during his childhood. With the help of an erudite Sanskrit Pandit who was appointed to teach him Sanskrit, Anundoram mastered and got by heart the whole of the immortal lexicon Amarkosh before he was fourteen, at which age he also passed the Entrance Examination of the Calcutta University. He read for the first Arts Examination in the Presidency College of Calcutta, and there he had as his teachers the great educationists, Mahamahopadhyaya Mohes Chandra Nya- yaratna C.I.E. in Sanskrit, and Sir (then Mr.) Gurudas Banerji in mathematics. Mr. Borooah had as his class- mates the late Mr. R. C. Dutt I.C.S., C.I.E., Mr. B. L. Gupta 1.C.S., and Mr. Kartick Chandra Mitra M.A., P. R. S. and as his contemporary college friends the Right Honourable Mr. Syed Amir Ali P. C., Sir Surendranath Banerji Kt., and the poet Babu Nabin Chandra Sen. Sir Gurudas Banerji has once fittingly remarked, "The First-year class of the Presidency College of 1865 was a splendid one containing many<noinclude></noinclude> e3l8j9mzor975hggjrfldk6nxzxvzjh 104 93505 255663 2026-07-13T13:43:33Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "১৬০ আনন্দৰাম বৰুৱা | very brilliant students, and Mr. Borooah was unges- tionably the brightest of this bright band of young students." Anundoram stood sixth in the First Class in the F. A. Examination held in December 1866, securing the Duff scholarship in mathematics, and in January 1869 he stood third in the First Class in the B. A. Examina- tion of the Calcutta University. Emulated by the no..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255663 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>১৬০ আনন্দৰাম বৰুৱা | very brilliant students, and Mr. Borooah was unges- tionably the brightest of this bright band of young students." Anundoram stood sixth in the First Class in the F. A. Examination held in December 1866, securing the Duff scholarship in mathematics, and in January 1869 he stood third in the First Class in the B. A. Examina- tion of the Calcutta University. Emulated by the noble example of the glorious trio Mr. Surendranath Banerji, Mr. Beharilal Gupta and Mr. Ramesh Chandra Dutt who had left for Englund a few months ago, Mr. Borooah made up his mind to proceed to England, and sat in the competitive examination for the state The Syndicate of scholarship tenable in England. the Calcutta University in their sitting of the 29th January, 1869, elected Mr. Borooah to the scholarship. Besides the state scholarship, Mr. Borooah won by open competition the Gilchrist scholarship as well, and the total value of these stipends amounted to £300/- a year. Mr. Borooah proceeded to England in the spring of 1869 with Mr. H. Woodrow M.A., sometime D. P. I. of Bengal, who had taken a kindly interest in this young prodigy from Assam, and had introduced him to Lord Mayo, the then Viceroy and Governor-General of India. Mr. Borooah joined one of the Civil Service coaching institutions in London, studied Science in the London University and Law in the Middle Temple. aptitude for scientific study was so great that Dr. Carpenter, Professor of Zoology in the London Univer- His<noinclude></noinclude> h7n7x3ghcgv58o91ubli235bbka4sf9 104 93506 255664 2026-07-13T13:43:54Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "ওপৰঞ্চি। ১৬১ sity and Principal of the University College, London, once remarked, "Mr. Borooah was the most inquisitive student that I have ever come across." Mr. Borooah passed the I. C. S. Examination in 1871, was called to the Bar in the subsequent year, and is said to have passed also the B. Sc. examination of the London Uni- versity. He stood first in mathematics in the Civil Service Examination. Dur..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255664 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>ওপৰঞ্চি। ১৬১ sity and Principal of the University College, London, once remarked, "Mr. Borooah was the most inquisitive student that I have ever come across." Mr. Borooah passed the I. C. S. Examination in 1871, was called to the Bar in the subsequent year, and is said to have passed also the B. Sc. examination of the London Uni- versity. He stood first in mathematics in the Civil Service Examination. During his stay in England Mr. Borooah contracted intimacy with the late Sir Taraknath Palit KT., D.L. (then Mr.), and it ceased only with the death of Mr. Borooah. It may be noted here that Mr. Borooah was the first Assamese graduate, the first Assamese Barrister and the first Assamese Civilian, and that up to the present time no other Assamese has been successful in the open competition for the I. C. S. Mr. Borooah returned to India in the autumn of 1872, and was appointed Assistant Commissioner of the Sibsagar District in his own province, Assam. After a year of service in Assam Mr. Borooah secured transfer to Bengal where he passed the remaining years of his life. His short stay in Sibsagar was marked by his scholastic habits, and his independence of attitude for which he had occasional misunderstanding with his superiors. His usual dress was the old-fashioned aristo- cratic chouga and chapkan, and he used to have a book by his side even in the court which he read in the intervals of his magisterial functions. Mr. Borooah served as an Assistant Magistrate in several places in Bengal; and when after a prolonged agitation which had as its great patron and supporter ১১<noinclude></noinclude> 4qgmr3xevjty9mes8ij3idu7tejpxbs 104 93507 255665 2026-07-13T13:44:07Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "332 আনন্দৰাম বৰুৱা | Sir William Hunter, Indian Civilians were first en trusted with the charge of districts, Mr. Borooah and Mr. R. C. Dutt were eventually appointed District Magistrates and Collectors. And as is always the case, their when Indians are given fair opportunities to prove mettle they respond magnificently, Mr. Borooah and Mr. Dutt discharged their duties without any hitch or trouble, an..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255665 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>332 আনন্দৰাম বৰুৱা | Sir William Hunter, Indian Civilians were first en trusted with the charge of districts, Mr. Borooah and Mr. R. C. Dutt were eventually appointed District Magistrates and Collectors. And as is always the case, their when Indians are given fair opportunities to prove mettle they respond magnificently, Mr. Borooah and Mr. Dutt discharged their duties without any hitch or trouble, and thereby paved the path for the Indians in securing the highest responsible posts under the Government. Mr. Borooah did not allow his literary zeal to be damped by the heavy reponsibilities of a Magistrate's duties; there issued forth from his pen every year books after books, lexicons, grammars, editions of old Sanskrit texts, and compilations from old Sanskrit authors. In 1881, Mr. Borooah projected the compilation of a com- prehensive Grammar of the Sanskrit Language in twelve volumes, of one thousand pages each, and to be able to consult the oriental books and manuscripts of the British Museum, London, he look two years' furlough from November 1881, and sailed for England. He carried on his investigations in England, and in this under- Cicil Bendall, taking his great helpers were Prof. the Keeper of Oriental books in the British Museum, Mr. Nicholson, the Bodlian Librarian at Oxford, and Dr. Reinhold Rost the learned Librarian of the India Office. After collecting sufficient materials Mr. Borcoah returned to India in October 1883. In 1885 Mr. Borooah was appointed Fellow of the Calcutta University, and was attached to the Faculty<noinclude></noinclude> 0vntqmy6s6dxo9wmbiposldft8kr877 104 93508 255666 2026-07-13T13:44:22Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "ওপৰঞ্চি। ১৬৩ of Arts. Two years after he was placed for the second time in charge of the Noakhali District in Bengal; and there by his learning, benevolence, sympathetic treat- ment of the people, and various acts of public utility Mr. Borooah won the hearts of the people. Schools and markets were established in Mr. Borooah's name, and tanks, were dug in the interior parts of Bengal and named after him. T..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255666 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>ওপৰঞ্চি। ১৬৩ of Arts. Two years after he was placed for the second time in charge of the Noakhali District in Bengal; and there by his learning, benevolence, sympathetic treat- ment of the people, and various acts of public utility Mr. Borooah won the hearts of the people. Schools and markets were established in Mr. Borooah's name, and tanks, were dug in the interior parts of Bengal and named after him. The learned Burra Saheb of Noakhali used to place at his gate always a man with a few baskets of rice, and any beggar would have his share at any hour of the day. When Mr. Borooah went out to the Mofussil he had with him an additional cart loaded with provisions and food which he distributed among the needy folks as they clustered round to catch a glimpse of the Indian magistrate. All this sounds romantic and legendary, but it was for this reason that Mr. Borooah's name has spread an irresistible charm over the hearts of the people of Bengal. Mr. Borooah helped many poor students with books and money, and educated a meritorious Bengali student even in England. He had a staff of erudite Sanskrit Pundits whom he paid handsomely. This learned congerie of orthodox Pundits helped Mr. Borooah in the mechanical portions of his literary endeavours. As an official too he won the trust and confidence of the Government. In the winter of 1888 Mr. Borooah became ill. A sudden attack of paralysis, aggravated by an ill- advised sea-bath, disabled him, and he took leave for three months. He went to Calcutta, lived at the Ballygunge residence of his old friend Sir Taraknath<noinclude></noinclude> c06oxpehjdv4wb2goeiqkk8wbsy5i4y 104 93509 255667 2026-07-13T13:44:34Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "568 আনন্দৰাম বৰুৱা | Palit, and placed himself under the treatment of the best allopathic, homeopathic, and Ayurvedic physicians of the day. But even their united efforts failed to cure that fell disease. Mr. Borooah passed away in the afternoon of the 19th January, 1889. Literary Works. Mr. Borooah's literary career spread over a period of twelve years only; and consider- ing the shortness of the per..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255667 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>568 আনন্দৰাম বৰুৱা | Palit, and placed himself under the treatment of the best allopathic, homeopathic, and Ayurvedic physicians of the day. But even their united efforts failed to cure that fell disease. Mr. Borooah passed away in the afternoon of the 19th January, 1889. Literary Works. Mr. Borooah's literary career spread over a period of twelve years only; and consider- ing the shortness of the period, the character of his productions, both in their qualitative and quantitative aspects was simply marvellous. His English-Sanskrit Dictionary appeared in three volumes between 1877 and 1880, and for many years it was the only work of its kind written by an Indian. On the completion of was congratulated this magnum opus, Mr. Borooah from all quarters. including among them the illustrious names of Lord Northbrooke, Governor-General of To the second and India, and Prof. F. Max Muller. third volumes of his Dictionary Mr. Borooah prefixed two other original and useful works, viz, his Higher Sanskrit Grammar and Ancient Geography of India respectively. This was followed by an edition of Bhavabhuti's Mahaviracharitam with Mr. Borooah's lucid commen- tary in Sanskrit called Janakirambhasya after his beloved brother Janakiram Borooah. Mr. Borooah's next literary ventures were, first, a critical dissertation named, Bhavabhuti and his place in Sanskrit Literature, which contained an exhaustive treatment of the Ramaic drama besides Bhavabhuti and his age; and secondly, A Companion to the Sanskrit-reading under-graduates<noinclude></noinclude> lx5vrfxin7s3c5con72r9d6nc8txn8b 104 93510 255668 2026-07-13T13:44:45Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "ওপৰঞ্চি। ১৬৫ of the Calcutta University, being a few notes on the Sanskrit texts selected for the F. A. and B. A. Exami- nations. Small though in bulk the latter book is an important contribution to Sanskrit scholarship. Mr. Borooah's comments were suggestive rather than detailed. The next literary enterprise of Mr. Borooah was, to quote Mr. R. C. Dutt's words, "a Sanskrit grammar of formidable size and e..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255668 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>ওপৰঞ্চি। ১৬৫ of the Calcutta University, being a few notes on the Sanskrit texts selected for the F. A. and B. A. Exami- nations. Small though in bulk the latter book is an important contribution to Sanskrit scholarship. Mr. Borooah's comments were suggestive rather than detailed. The next literary enterprise of Mr. Borooah was, to quote Mr. R. C. Dutt's words, "a Sanskrit grammar of formidable size and erudition." In 1881, Mr. Borooah projected the compilation of A Comprehensive Grammar of the Sanskrit Language, Critical, Analytical and Historical, in twelve volumes of one thousand pages each. Its object, as described by Mr. Borooah in a prospectus which was circulated among his friends, and lovers and promotors of Sanskrit culture- "was to simplify the rules of grammar as far as possible, to examine their historical growth, and illus- trate them fully from the existing liteature, both an- cient and modern, and to offer a complete commentary on all the Vedas. The first volume of the series, which was on Sanskrit Prosody came out in 1882 under the somewhat eccentric title of Volume X. The next volume was on Letters and their changes, Nanartha- Samgraha, which came out in 1884 as Volume III of the series. The learned world was startled at the encyclopoedic character of Mr. Borooah's great under- taking. Professor Max Muller wrote to Mr. Borooah from Oxford, "I confess I fell almost overwhelmed by the grandeur of it, but if only you carry out some portion of it, you will have done a very useful work<noinclude></noinclude> 9nxhk1559ue226e3lnkh4x9xz4lhqdq 104 93511 255669 2026-07-13T13:45:05Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "১৬৬ আনন্দৰাম বৰুৱা! ......It is a great undertaking and will require for its completion a long life, a long purse and long patience." Mr. Berooah did not live to complete this great literary project. The remaining years of his life were spent in publishing scholarly editions of Saraswati- Kanthabharanam, Amara's Namalinganusasanam with the commentary of kiroswami, Dhatukosh and Dhatuvri ttisara...." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255669 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>১৬৬ আনন্দৰাম বৰুৱা! ......It is a great undertaking and will require for its completion a long life, a long purse and long patience." Mr. Berooah did not live to complete this great literary project. The remaining years of his life were spent in publishing scholarly editions of Saraswati- Kanthabharanam, Amara's Namalinganusasanam with the commentary of kiroswami, Dhatukosh and Dhatuvri ttisara. Besides these Sanskrit works Mr. Borooah had arranged to compile a Dialectal Dictionary of the Bengali language, and had for this purpose negotiated with the Government of Bengal for its help and co- operation. Mr. Borooah was a Sanskrit poet of no mean order. In his edition of Mahavira-Charitam he has added towards the end of each Act a few autobiographical verses in Sanskrit. These scattered lines, and his Invocation to the Sanskrit Muse prefixed to the second volume of his Dictionary show how this eminent Indian Sanskritist had assimilated the rhythm and melody of the language of his forefathers. Conclusion. Mr. Borooah's useful career was cut short by his untimely death; but his indefatigable exertions on behalf of Sanskrit learning will always be an example to the rising generations of India. His earnestness of purpose is best manifested in his con- As a member of the Indian firmed bachelorhood. Civil Service, enjoying the highest emoluments and honour open to an Indian, Mr. Borooah could have lived a life of ease and comfort. But Mr. Borooah whose<noinclude></noinclude> 53agqmba69c18g2rgbz1mtx3sc5zfgj 104 93512 255670 2026-07-13T13:45:26Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "ওপৰঞ্চি। ১৬৭ love of Sanskrit did not allow him to share his heart with any earthly object preferred to remain a bachelor; and when he was pressed by any friend to marry he would simply point to the vast array of books in his magnificent library and say, "This is the darling of my life demanding from me my best energy and attention." To Mr. Borooah 'Sanskrit is dearer than any other language. Its music ha..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255670 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>ওপৰঞ্চি। ১৬৭ love of Sanskrit did not allow him to share his heart with any earthly object preferred to remain a bachelor; and when he was pressed by any friend to marry he would simply point to the vast array of books in his magnificent library and say, "This is the darling of my life demanding from me my best energy and attention." To Mr. Borooah 'Sanskrit is dearer than any other language. Its music has charms which no words can express. Its capability of representing every form of human thought in most appropriate language is probably not rivalled, certainly not surpassed by any other language." Mr. Borooah always regretted that "Sanskrit research seemed yet to attract very few scholars," and he hoped "that the day is not distant when our country- men will care more for our home literature than they do now for Shakespeare and Bacon, for Addison and Johnson." Mr. Borooah's broader outlook, his intense love of Sanskrit, and his realisation of the glorious past and the present decadence of the Deva-Bhasa led him to neglect the more immediate demand of his own mother language and literature, viz. Asamese, which could not well afford to spare a man of genius of Mr. Borooah's calibre from its service; but on the other hand, it freed him from the provincial patriotism which sometimes forces people to lose sight of the geater demands of our common mother India. Mr. Borooah used to say when any of his zealous countrymen tried to impress upon his mind the necessity of diverting his literary<noinclude></noinclude> fdmeg8rmyyzgp2sig8sfp1i8oatj89t 104 93513 255671 2026-07-13T13:45:39Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "১৬৮ আনন্দৰাম বৰুৱা। activities towards the cause of Assamese language and common mother literature, "whatever I do for our India will be shared in due course by my own Assamese fellow-countrymen who form an essential factor of the great Indian brotherhood." Mr. Borooah's passionate devotion to the cause of Sanskrit learning displaced all other ties from his mind. He was extremely reserved and..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255671 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>১৬৮ আনন্দৰাম বৰুৱা। activities towards the cause of Assamese language and common mother literature, "whatever I do for our India will be shared in due course by my own Assamese fellow-countrymen who form an essential factor of the great Indian brotherhood." Mr. Borooah's passionate devotion to the cause of Sanskrit learning displaced all other ties from his mind. He was extremely reserved and uncommunicative, and did not like to court ephemeral glory and reputa- tion by playing to the gallery, or by making speeches at the slightest provocation. As a silent and unpre- tentious worker, who maintained the lofty tenure of his mind and the steadfastness of his purpose in the midst of the distractions and the diversified interests of his career, Mr. Borooah occupies a place of honour in the rank of the selfless servants of India. What he could do had he not died at the age of thirty-nine reminds us of the measureless potentialities of the glorious "might-have-beens" of the world of which Mr. Borooah is a remarkable example. Here we cannot resist the temptation of quoting the beautiful words of Mr. Borooah's great contem- porary Mr. Bolinarayan Borah-one of the pioneer Indian Civil Engineers from Cooper's Hill, England,- was his great "Mr. Borooah's singleness of purpose characteristic. The industry and application which it demanded made him lead a too sedentary life. He sought little recreation, relief, change and variety. He burnt his candle at both ends, and had naturally to pay the inevitable penalty. His life was a meteoric<noinclude></noinclude> 9kt9wn2uqfc91e2vf7266x3ggpr3nes 104 93514 255672 2026-07-13T13:45:54Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "ওপৰঞ্চি। ১৬৯ flash and blaze, which burnt up the substance in its lightning course, dazzling mankind for a moment and disappearing for ever from view."— S. K. Bhuyan. Prof. P. Seshadri writes in the Indian Review for September 1920.- I notice that the late Mr. Anundoram Borooah, I. C. S., is the subject of an interesting biographical sketch, by one of the contributors to your journal in its July number...." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255672 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>ওপৰঞ্চি। ১৬৯ flash and blaze, which burnt up the substance in its lightning course, dazzling mankind for a moment and disappearing for ever from view."— S. K. Bhuyan. Prof. P. Seshadri writes in the Indian Review for September 1920.- I notice that the late Mr. Anundoram Borooah, I. C. S., is the subject of an interesting biographical sketch, by one of the contributors to your journal in its July number. It will interest your readers to know that he is also the hero of a humorous poetical skit playing on the sonorousness of his name, by Mr. Alec Macmillan M. A., I. C. S. in his Divers Ditties chiefly written in India (Archibald Constable, 1895) from which I extract the first stanza below:- There is a sound that haunts my ear, That holds me with a spell of power, From sunset to the day dawn clear, From dawn until the sunset hour; 'Tis not the blasts' autumnal roar, 'Tis not the sound of waters falling, 'Tis no sweet music loved of yore, Lost echoes of the past recalling; 'Tis not the strain that thrills the air At midnight when the bulbul sings; 'Tis not the name of damsel fair; 'Tis not-a thousand other things, In short, 'tis what you ne'er can guess, Know, then, its nothing more or less Than what seven syllables express, The name of the late passed C.S, ANUNDORAM BOROOAH.<noinclude></noinclude> 1zzl5gey14t3oqqck5up30p1nt6ygvn 104 93515 255673 2026-07-13T13:46:14Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "590 আনন্দৰাম বৰুৱা। 2. The Cotton College Magazine Vol. II, April 1924. No. 3. Anundoram Borooah in English Verse. Prof. P. Seshadri M. A. of the Benares Hindu University came upon a well-nigh forgotten volume of English Verse, which for the light it throws on Anglo- Indian life deserves to rank with Mr. Rudyard Kip ling's Departmental Ditties and Barrack-Room Ballads. All admirers of the late Mr. A..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255673 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>590 আনন্দৰাম বৰুৱা। 2. The Cotton College Magazine Vol. II, April 1924. No. 3. Anundoram Borooah in English Verse. Prof. P. Seshadri M. A. of the Benares Hindu University came upon a well-nigh forgotten volume of English Verse, which for the light it throws on Anglo- Indian life deserves to rank with Mr. Rudyard Kip ling's Departmental Ditties and Barrack-Room Ballads. All admirers of the late Mr. Anundoram Borooah are indebted to Prof. Seshadri for communicating to them the fact that Divers Ditties, chiefly written in India by Mr. Alec Macmillan M. A., I. C. S. (Retired) has a humorous poetical skit or serio-comic poem on the great India Sanskritist. The poem Anundoram Borooah which is the first piece in the volume is styled by the author 'a rhapsody in rhyme', and it does not, like the average critical notices of Mr. Borooah, deal with his scholarly and administrative attainments. The absence of any in- evitable reference to the same may be explained by the fact that the poem was written soon after Mr. Borooah was selected to the Indian Civil Service in the open competition of 1871, when he was only an 'untried horse,' and when the vast potentialities of his life had not yet blossomed forth into action. The couplet from Byron which is printed immediately after the title of the poem is very aptly chosen,- Phoebus what a name, To fill the speaking trump of future fame.<noinclude></noinclude> fqc0ke8jluuwfqxgjzvluyd1cw1izcj 104 93516 255674 2026-07-13T13:47:10Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "ওপৰঞ্চি। ১১ Our poet is not much concerned with the great success of Mr. Borooah in the I. C. S. Examination. His theme is somewhat accidental, the poet is struck by the sonorous character of the name Anundoram Borooah, which to him is a 'weird sound', 'the name of doom', 'the name of fear.' From morn till night the poet is haunted by 'this king of sounds, uncouth and queer',- Tis not the strain that thrill..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255674 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>ওপৰঞ্চি। ১১ Our poet is not much concerned with the great success of Mr. Borooah in the I. C. S. Examination. His theme is somewhat accidental, the poet is struck by the sonorous character of the name Anundoram Borooah, which to him is a 'weird sound', 'the name of doom', 'the name of fear.' From morn till night the poet is haunted by 'this king of sounds, uncouth and queer',- Tis not the strain that thrills the air, At midnight when the bulbul sings, 'Tis not the name of damsel fair,......... Know then, that it's nothing more or less, Than what seven syllables express, The name of that late passed C. S. Anundoram Borooah! When the doors of the Indian Civil Service were opened for competition to Indians, Dutts, Chatterjis and Ghoses alternated with Colvins, Lawrences and Elliotts, but who ever thought that such a name as Anundoram Borooah would blazon in the I. C. S. list? The poet-magistrate is seated on his judgment chair' at the court, sifting the truth from out of the evidences and depositions of contending parties. The eerie name pursues him there, and adieu to peti- tions, judgments and orders! I try how large, how small-hand suits The letters of that wondrous name, How flourished capitals become The signature Anundoram. The poet goes home and retires to bed, still haunted<noinclude></noinclude> t8p1p092d4dy0ybebzvsfvelxqespgq 104 93517 255677 2026-07-13T14:00:57Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "592 আনন্দৰাম বৰুৱা | by the maddening name; the waving fringes of the punkah go and come to the tune of the name Anundo- ram Borooah. The coolie drops his rope, and the poet, righteously indignant, lays his hands on anything he gets in the room, a brush or boot, or fragments of carbolic soap, or fat law-volumes; but when he is about to hurl these sleep-breaking missiles at the undutiful punkhapuller,-..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255677 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>592 আনন্দৰাম বৰুৱা | by the maddening name; the waving fringes of the punkah go and come to the tune of the name Anundo- ram Borooah. The coolie drops his rope, and the poet, righteously indignant, lays his hands on anything he gets in the room, a brush or boot, or fragments of carbolic soap, or fat law-volumes; but when he is about to hurl these sleep-breaking missiles at the undutiful punkhapuller,- There seems, as if, by fiends posses, Mosquitoes with infernal hum To iterate Anundoram. The mystic name of the Indian Civil Servant becomes inseparable even from the poet's dreams. He sees a battle, and the thundering drums thunder forth 'Anundoram! Anundoram! The foes are vanquished and routed, and the victors are welcomed by tripping maidens at the city-gate who with lutes and palm-branches sing the praises of the magical name Anundoram Borooah. The poet passes on to a second dream. Dr. (after- wards Sir) William Hunter was appointed by the Government to fix the spellings of Indian place-names, and through his suggestions Ayodhya and Kanhpur were changed to Oude and Cawnpore. But our poet wants to utilise the phonetic attainments of Dr. Hunter in a more befitting manner,- O mighty Hunter LL.D., For I have work, more fit for thee, The hour is come, and thou the man, Who canst, although none other can, Resolve this tough conund(e)rum, How shall we spell Anundoram?<noinclude></noinclude> aw4iglb897voupobun17xw9matl6ved 0 93518 255685 2026-07-13T16:10:19Z BabulB 104 "{{header | title = উদ্‌ভিদ বিবৰণ | author = ধনিৰাম দত্ত | year = | translator = | section = | previous = [[উদ্‌ভিদ বিবৰণ/আৰম্ভণ|আৰম্ভণ]] | next = [[উদ্‌ভিদ বিবৰণ/দ্বিতীয় আধ্যা|দ্বিতীয় আধ্যা]] | notes = | categorie..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255685 wikitext text/x-wiki {{header | title = উদ্‌ভিদ বিবৰণ | author = ধনিৰাম দত্ত | year = | translator = | section = | previous = [[উদ্‌ভিদ বিবৰণ/আৰম্ভণ|আৰম্ভণ]] | next = [[উদ্‌ভিদ বিবৰণ/দ্বিতীয় আধ্যা|দ্বিতীয় আধ্যা]] | notes = | categories = }} <pages index="উদ্‌ভিদ বিবৰণ.pdf" from=10 to=16 fromsection="B" tosection="A" /> [[শ্ৰেণী:ধনিৰাম দত্তৰ সাহিত্যকৰ্ম]] olby7tcxjhwidoahfy44im6z8nzh768 104 93519 255687 2026-07-13T16:20:21Z BabulB 104 ৰ-প্ৰতিস্থাপন সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰি ‘বঙালী ৰ’ প্ৰতিস্থাপন কৰা হ’ল। 255687 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="BabulB" /></noinclude>উদদি বিবৰণ। AAAAA বাৰিষা জোতাৰ ওপৰত, কিতাপৰ মলাটত, কাঠৰ বাকচত এবিধ বগা বস্তু ( যাক মানুহে ভেঁকুৰা বোলে ) দেখা যায়। এই বগা বস্তুবোবো বেঙজাতি জাতীয় অতি সৰু সৰু অপুষ্পক বেঙঢাতিৰ যে কিমান জাতি আছে তাক গণি শেষ কৰিব নোৱাৰি। পচা খোৱা বস্তু, বাহি পাওৰুটী, আৰু পচা ফলৰ গাত যে নোমৰ দৰে অতি সৰু সৰু ফুল ধৰে, সেইবিলাকো বেঙছ দিবে জ্ঞাতি কুটুম। ওপৰত কোৱা সকলো বিধ অপুষ্পক গছ ৰেণুৰ পৰা হয়। উহঁতৰ ৰেণুকোষবিলাক ইমান সৰু যে, সিহঁত সকলো সময়তে বতাহত উৰি ফুৰে। এনেকৈ ফুৰোতে অলপমান পচা বস্তু থকা জেকা ঠাই পালেই তাতে লাগি ধৰে আৰু অঙ্কুৰিত হয়। ওপৰঞ্চি। ( 1 ) সাপ্ৰদ উদ্ভিদ্। মাহ জাতীয় ( যিবিলাক উত্তিদৰ বীজ ছেঁইৰ ভিতৰত থাকে ) যি কোনো গছ এডাল উভালিলে তাৰ শিপাত কিছুমান মেৰুণ (Nodule) দেখিবলৈ পোৱা যায়। এই মেৰুণবিলাক ভালকৈ ধুই পিঁহিলে দেখা যায় ধে, তাৰপৰা এবিধ বীজলায়া ৰস ওলায়৷ এই ৰস অণুবীক্ষণ যন্ত্ৰেৰে পৰাক্ষ৷ কৰিলে জনা<noinclude></noinclude> bsyfu0bqhe8urt4g4i9x5ck2k02kdf3 255690 255687 2026-07-13T16:26:48Z BabulB 104 255690 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="BabulB" />{{rh|৬২|উদ্‌ভিদ বিবৰণ|}}</noinclude>উদদি বিবৰণ। AAAAA বাৰিষা জোতাৰ ওপৰত, কিতাপৰ মলাটত, কাঠৰ বাকচত এবিধ বগা বস্তু ( যাক মানুহে ভেঁকুৰা বোলে ) দেখা যায়। এই বগা বস্তুবোবো বেঙজাতি জাতীয় অতি সৰু সৰু অপুষ্পক বেঙঢাতিৰ যে কিমান জাতি আছে তাক গণি শেষ কৰিব নোৱাৰি। পচা খোৱা বস্তু, বাহি পাওৰুটী, আৰু পচা ফলৰ গাত যে নোমৰ দৰে অতি সৰু সৰু ফুল ধৰে, সেইবিলাকো বেঙছ দিবে জ্ঞাতি কুটুম। ওপৰত কোৱা সকলো বিধ অপুষ্পক গছ ৰেণুৰ পৰা হয়। উহঁতৰ ৰেণুকোষবিলাক ইমান সৰু যে, সিহঁত সকলো সময়তে বতাহত উৰি ফুৰে। এনেকৈ ফুৰোতে অলপমান পচা বস্তু থকা জেকা ঠাই পালেই তাতে লাগি ধৰে আৰু অঙ্কুৰিত হয়। ওপৰঞ্চি। ( 1 ) সাপ্ৰদ উদ্ভিদ্। মাহ জাতীয় ( যিবিলাক উত্তিদৰ বীজ ছেঁইৰ ভিতৰত থাকে ) যি কোনো গছ এডাল উভালিলে তাৰ শিপাত কিছুমান মেৰুণ (Nodule) দেখিবলৈ পোৱা যায়। এই মেৰুণবিলাক ভালকৈ ধুই পিঁহিলে দেখা যায় ধে, তাৰপৰা এবিধ বীজলায়া ৰস ওলায়৷ এই ৰস অণুবীক্ষণ যন্ত্ৰেৰে পৰাক্ষ৷ কৰিলে জনা<noinclude></noinclude> fwmlnhifvdsgusm3zvdpb3hegpn93ao 104 93520 255688 2026-07-13T16:22:50Z BabulB 104 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "সাৰপ্ৰদ উদ্‌ভিদ। 60 যায়, ইয়াত নিচেই সক সক চঞ্চল হাজাৰ হাজাৰ জীবিত উদ্‌ভিদ আছে। এই উদ্‌ভিদপুৰিলাক উক্ত মেৰুণৰ ভিতৰত থাকে আৰু আকাশৰ পৰা যৱক্ষাঙ্গান ( Nitrogen) গুলি গছক য..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255688 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="BabulB" />{{rh|||৬৩}}</noinclude>সাৰপ্ৰদ উদ্‌ভিদ। 60 যায়, ইয়াত নিচেই সক সক চঞ্চল হাজাৰ হাজাৰ জীবিত উদ্‌ভিদ আছে। এই উদ্‌ভিদপুৰিলাক উক্ত মেৰুণৰ ভিতৰত থাকে আৰু আকাশৰ পৰা যৱক্ষাঙ্গান ( Nitrogen) গুলি গছক যোগান দিয়ে তাৰ সলনি গছে খাদ্য দি এই উদ্‌ভিদপু- বোৰক জীয়াই ৰাখে । এই উদভিদণু বা অণুবীক্ষণিক ক্ষুদ্র উদ্ধৃতিদ মাহজাতীয় উদ্‌ভিদৰ শিপাত সংলগ্ন হৈ সংখ্যাত বাঢ়িব ধৰে। উদ্‌ভিদণুৰ সংখ্যা বঢ়াৰ লগে লগে সেই শিপাবিলাকত মেৰুণ জন্মে আৰু উদ্‌ভিদপুৰিলাক সেই মেৰুণৰ ভিতৰত সোমাই বাঢ়ে। এই ক্ষুদ্র উদ্ভিদবিলাকৰ এটা বিশেষ ক্ষমতা এই যে, ইহঁতে ৰায়ুৰ পৰ৷ সাৰুৱ৷ বস্তু সংগ্ৰহ কৰি মাটিৰ উৰ্বৰতা বৃদ্ধি কৰে। যি মাটিত চূণৰ পৰিমাণ সৰহ তাত এই উদ্‌ভিদপুৰ দ্বাৰা সাৰুৱা বস্তু অতি সহজে সংগৃহীত হয়। এই বাবে নিতান্ত অসাৰুৱা মাটিতে৷ চূণৰ পৰিমাণ সৰহ থাকিলে মাহ জাতীয় উদ্‌ভিদ ভালকৈ হয় । আৰু ই সেই মাটিকো সাৰুৱা কৰে । মাহ জাতীয় সকলো উদ্‌ভিদৰ শিপাতে মেৰুণৰ সংখ্যা সমান নহয় । আকৌ মাহ জাতিত বাজে আন কোনো কোনো উদ্‌ভিদৰ শিপাতে৷ মেৰুণ দেখিবলৈ পোৱা যায় । যিহক শন্ (পাট্ ), অড়হৰ আৰু ধইঞ্চা ( জয়ন্তী ফুলৰ নিচিনা এবিধ গছ ) এই তিনি বিধৰ শিপাত মেৰুণৰ সংখ্যা সৰহ । এই বাবে অসাৰুৱা মাটিক সাৰুৱা কৰিবলৈ ইহঁতৰ কোনে| এবিধৰ খেতি কৰা উচিত। ইহঁতৰ ভিতৰত অড়হৰ আৰু ধইঞ্চাৰ শিপা<noinclude></noinclude> 9d1np2xefc05vggt4bx48wgje45roof 255689 255688 2026-07-13T16:26:00Z BabulB 104 255689 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="BabulB" />{{rh||সাৰপ্ৰদ উদ্‌ভিদ।|৬৩}}</noinclude> 60 যায়, ইয়াত নিচেই সক সক চঞ্চল হাজাৰ হাজাৰ জীবিত উদ্‌ভিদ আছে। এই উদ্‌ভিদপুৰিলাক উক্ত মেৰুণৰ ভিতৰত থাকে আৰু আকাশৰ পৰা যৱক্ষাঙ্গান ( Nitrogen) গুলি গছক যোগান দিয়ে তাৰ সলনি গছে খাদ্য দি এই উদ্‌ভিদপু- বোৰক জীয়াই ৰাখে । এই উদভিদণু বা অণুবীক্ষণিক ক্ষুদ্র উদ্ধৃতিদ মাহজাতীয় উদ্‌ভিদৰ শিপাত সংলগ্ন হৈ সংখ্যাত বাঢ়িব ধৰে। উদ্‌ভিদণুৰ সংখ্যা বঢ়াৰ লগে লগে সেই শিপাবিলাকত মেৰুণ জন্মে আৰু উদ্‌ভিদপুৰিলাক সেই মেৰুণৰ ভিতৰত সোমাই বাঢ়ে। এই ক্ষুদ্র উদ্ভিদবিলাকৰ এটা বিশেষ ক্ষমতা এই যে, ইহঁতে ৰায়ুৰ পৰ৷ সাৰুৱ৷ বস্তু সংগ্ৰহ কৰি মাটিৰ উৰ্বৰতা বৃদ্ধি কৰে। যি মাটিত চূণৰ পৰিমাণ সৰহ তাত এই উদ্‌ভিদপুৰ দ্বাৰা সাৰুৱা বস্তু অতি সহজে সংগৃহীত হয়। এই বাবে নিতান্ত অসাৰুৱা মাটিতে৷ চূণৰ পৰিমাণ সৰহ থাকিলে মাহ জাতীয় উদ্‌ভিদ ভালকৈ হয় । আৰু ই সেই মাটিকো সাৰুৱা কৰে । মাহ জাতীয় সকলো উদ্‌ভিদৰ শিপাতে মেৰুণৰ সংখ্যা সমান নহয় । আকৌ মাহ জাতিত বাজে আন কোনো কোনো উদ্‌ভিদৰ শিপাতে৷ মেৰুণ দেখিবলৈ পোৱা যায় । যিহক শন্ (পাট্ ), অড়হৰ আৰু ধইঞ্চা ( জয়ন্তী ফুলৰ নিচিনা এবিধ গছ ) এই তিনি বিধৰ শিপাত মেৰুণৰ সংখ্যা সৰহ । এই বাবে অসাৰুৱা মাটিক সাৰুৱা কৰিবলৈ ইহঁতৰ কোনে| এবিধৰ খেতি কৰা উচিত। ইহঁতৰ ভিতৰত অড়হৰ আৰু ধইঞ্চাৰ শিপা<noinclude></noinclude> ki2isw7g8vvg4vb3l3z7v3h2fixizzh 104 93521 255691 2026-07-13T16:29:32Z BabulB 104 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "উদ্‌ভিন্ন বিবৰণ । মাটিৰ তলত দলৈ সোমায় বাবে ইহঁতৰ দ্বাৰা ভালে খিনি তললৈ মাটি উৰ্দ্ধৰা হয় ; তদুপৰি এই দুই উęভিদৰ পাতেও মাটি সাৰুৱা কৰে। ধইঞ্চাৰ সঁচ দিয়ে। গবর্ণমেণ..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255691 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="BabulB" />{{rh|৬৪|উদ্‌ভিদ বিবৰণ|}}</noinclude>উদ্‌ভিন্ন বিবৰণ । মাটিৰ তলত দলৈ সোমায় বাবে ইহঁতৰ দ্বাৰা ভালে খিনি তললৈ মাটি উৰ্দ্ধৰা হয় ; তদুপৰি এই দুই উęভিদৰ পাতেও মাটি সাৰুৱা কৰে। ধইঞ্চাৰ সঁচ দিয়ে। গবর্ণমেণ্ট কৃষি বিভাগৰ পৰা সাৰ স্বৰূপে (3) মাটির উপাদান আৰু সাৰ । গছৰ ডাল-পাত, গোবৰ, প্ৰাণীৰ হাড় মঙ্গহ প্রভৃতি উদ্ভিজ্জ থাক প্রাণীজ বস্তুবিলাক গচি সূক্ষ্ম সূক্ষ্ম অপুত পৰিণত হৈ মাটিৰ লগত মিহলি হয়। এই বস্তুবোৰক জৈবিক বস্তু বোলে। যি মাটিত যিমানে জৈবিক বস্তু সৰহ থাকে সেই মাটি তিমানে বেচি উপবা বা সাৰুৱা ৷ মাটিৰ ওপৰ ভাগত অর্থাৎ চাহনি ভাগত তলভাগতকৈ জৈবিক বস্তু সৰহ থাকে। জৈবিক বস্তুত বাজেও মাটিত কিছুমান উদ্‌ভদ পোষণ- কাৰা ৰাসায়নিক বস্তু আছে। তলত পৰিমাণৰ ক্ৰম অনুসাৰে মাটিৰ উপাদানবোৰৰ নাম দিয়া হল । affe (Silica) বোকাপাৰ ( Aluminium ) যক্ষাৰজান ( Nitrogen ) ফফাস্ ( Phosphorus ) খাৰ ( Potash ) } = মাটি<noinclude></noinclude> tj0hz9apnkjrj20grs04g3inytr90ut 104 93522 255692 2026-07-13T16:30:20Z BabulB 104 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "উদ্ভিদ বিষৰণ । এই পাঁচ শ্ৰেণীৰ সাৰৰ ভিতৰত ফৰিকায়, ঘৱক্ষাৰজান আৰু খাৰ অতি আৱশ্যকীয়। প্রথমবিধ অর্থাৎ সাধাৰণ সাৰ ব্যৱহাৰ কৰিলে সকলোবিধ উপাদানকে পোৱা যায় । ফফৰিক..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255692 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="BabulB" />{{rh|৬৬|উদ্‌ভিদ বিবৰণ|}}</noinclude>উদ্ভিদ বিষৰণ । এই পাঁচ শ্ৰেণীৰ সাৰৰ ভিতৰত ফৰিকায়, ঘৱক্ষাৰজান আৰু খাৰ অতি আৱশ্যকীয়। প্রথমবিধ অর্থাৎ সাধাৰণ সাৰ ব্যৱহাৰ কৰিলে সকলোবিধ উপাদানকে পোৱা যায় । ফফৰিকায়ই উদ্‌ভিদৰ ফুল ফল বঢ়ায়, ফল মিঠা কৰে আৰু সোনকালে পকুৱায়, ৰৱক্ষাৰজানৰ প্ৰধান গুণ এই যে, উদ্‌ভদৰ পাত ওলোৱাত সহায় কৰে; পটাশে পাত ধৰায় আৰু শ্বেতসাব গোটায় । কিছুমান সাধাৰণ সাৰ বা জৈবিক বস্তুত কি পরিমাণে যৱস্কাৰজান, ফফৰিকায় মাৰু পটাশ এই তিনিবিধ আৱশ্যকীয় উপাদান আছে, তাৰ তালিকা তলত দিয়া হল । বস্ত যৱস্কাৰজান কবি কাজ পটাশ মানুহৰ মলমূত্র .*2 কেচা গোবৰ • ১৪ .38. +2* পচা গোবৰ ৮ .. গৰুৰ মুত ১-৫০ ..> ১.৬০ .90 .*. ছাগলিৰ মৃত 3.30 হাইপাৰৰ ও .. .03 পঙ্গুৰ পাছ >.58 • ১১ ধান খেৰ -00 -> -OR বন +8 গোবর খুঁটিৰ ছাই ১০৪৮ .48 । DISTRICT LIBRARY (HEM BARUA COLLECTION)<noinclude></noinclude> 0l38wsptaje7728mctagnvw0y8oxox4 104 93523 255693 2026-07-13T16:31:22Z BabulB 104 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "17666666666666666666SEE™/ জাননী । এই পুখি মোৰ ওচৰত পাব। দহটকাৰ উপৰ কিতাপ নিউতাক যুগুত কমিচন দিয়া হয় । গড়-পাত নহলে আপুনি জীয়াই থাকিব নোৱাৰে । এতেকে সিবিলাকৰ বিষয়েও অলপ জনা আবশ..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255693 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="BabulB" /></noinclude>17666666666666666666SEE™/ জাননী । এই পুখি মোৰ ওচৰত পাব। দহটকাৰ উপৰ কিতাপ নিউতাক যুগুত কমিচন দিয়া হয় । গড়-পাত নহলে আপুনি জীয়াই থাকিব নোৱাৰে । এতেকে সিবিলাকৰ বিষয়েও অলপ জনা আবশ্যক নহয় জানো ? এই পুখিয়ে আপোনাক সেই বিষয়ৰ এনে জ্ঞান দিব যে আপুনি দা-কটাৰি লৈ বাটে পথে যাওঁতে আৰু ঘপিয়াই ফুৰিবলৈ মানে নিদিব। এটা আপোন ভাব উপৰি । মাজিয়েট এখনলৈ ধন পঠাওক । ভিঃ পিঃত পঠালে বহুত খৰচ হব। ইতি - বিনীত ধনিৰাম দত্ত প্রকাশক, তেজপুর, আসাম । শ্রীযুক্ত মহাদেব শৰ্ম্মা এম, এল, চি ডাঙ্গবায়াৰ লিখিত আৰু প্রকাশিত কিতাপ বিলাক আৰু পৰিচালিত 'অকণ' মাহেকীয়া কাকতখন আপোনালোকৰ লৰা-ছোৱালীক পঢ়িবলৈ দিয়ক। আমি কৈছোঁ বিশেষ উপকাৰ পাব । তেখেতৰ সকলো কিতাপ পত্ৰ তেজপুৰৰ শ্ৰীযুক্ত डীনাথ কলিতা, শিক্ষকৰ ওচৰত পাৰ ।<noinclude></noinclude> ivthh4uc9uqlxfw0jm6tnn42nuwf2ps 255731 255693 2026-07-14T06:47:49Z BabulB 104 ৰ-প্ৰতিস্থাপন সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰি ‘বঙালী ৰ’ প্ৰতিস্থাপন কৰা হ’ল। 255731 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="BabulB" /></noinclude>{{center|{{X-larger|জাননী।}}}} {{gap}}এই পুখি মোৰ ওচৰত পাব। দহটকাৰ উপৰ কিতাপ নিউতাক যুগুত কমিচন দিয়া হয়। {{gap}}গড়-পাত নহলে আপুনি জীয়াই থাকিব নোৱাৰে। এতেকে সিবিলাকৰ বিষয়েও অলপ জনা আবশ্যক নহয় জানো? {{gap}}এই পুখিয়ে আপোনাক সেই বিষয়ৰ এনে জ্ঞান দিব যে আপুনি দা-কটাৰি লৈ বাটে পথে যাওঁতে আৰু ঘপিয়াই ফুৰিবলৈ মানে নিদিব। এটা আপোন ভাব উপৰি। {{gap}}মাজিয়েট এখনলৈ ধন পঠাওক। ভিঃ পিঃত পঠালে বহুত খৰচ হব। ইতি— {| {{ts|wa|mc}} | width=50% | | width=3% rowspan=2| | {{ts|ar}} |<center>বিনীত <br>{{larger|ধনিৰাম দত্ত}}<br>প্ৰকাশক,<br>তেজপুৰ, আসাম।</center> |} {{Rule|30em}} {{gap}}শ্ৰীযুক্ত মহাদেব শৰ্ম্মা এম, এল, চি ডাঙ্গবায়াৰ লিখিত আৰু প্ৰকাশিত কিতাপ বিলাক আৰু পৰিচালিত 'অকণ' মাহেকীয়া কাকতখন আপোনালোকৰ লৰা-ছোৱালীক পঢ়িবলৈ দিয়ক। আমি কৈছোঁ বিশেষ উপকাৰ পাব। তেখেতৰ সকলো কিতাপ পত্ৰ তেজপুৰৰ শ্ৰীযুক্ত डীনাথ কলিতা, শিক্ষকৰ ওচৰত পাৰ।<noinclude></noinclude> 5vewysiydq8ktc46iydxb2c6ypegiee 255732 255731 2026-07-14T06:55:22Z BabulB 104 255732 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="BabulB" /></noinclude>{{center|{{X-larger|জাননী।}}}} {{gap}}এই পুথি মোৰ ওচৰত পাব। দহটকাৰ উপৰ কিতাপ নিওঁতাক যুগুত কমিচন দিয়া হয়। {{gap}}গছ-পাত নহলে আপুনি জীয়াই থাকিব নোৱাৰে। এতেকে সিবিলাকৰ বিষয়েও অলপ জনা আবশ্যক নহয় জানো? {{gap}}এই পুথিয়ে আপোনাক সেই বিষয়ৰ এনে জ্ঞান দিব যে আপুনি দা-কটাৰি লৈ বাটে পথে যাওঁতে আৰু ঘপিয়াই ফুৰিবলৈ মানে নিদিব। এটা আপোন ভাব উপজিব। {{gap}}আজিয়েই এখনলৈ ধন পঠাওক। ভিঃ পিঃত পঠালে বহুত খৰচ হব। ইতি— {| {{ts|wa|mc}} | width=50% | | width=3% rowspan=2| | {{ts|ar}} |<center>বিনীত <br>{{larger|ধনিৰাম দত্ত}}<br>প্ৰকাশক,<br>তেজপুৰ, আসাম।</center> |} {{Rule|30em}} {{gap}}শ্ৰীযুক্ত মহাদেব শৰ্ম্মা এম, এল, চি ডাঙ্গৰীয়াৰ লিখিত আৰু প্ৰকাশিত কিতাপ বিলাক আৰু পৰিচালিত 'অৰুণ' মাহেকীয়া কাকতখন আপোনালোকৰ লৰা-ছোৱালীক পঢ়িবলৈ দিয়ক। আমি কৈছোঁ বিশেষ উপকাৰ পাব। তেখেতৰ সকলো কিতাপ পত্ৰ তেজপুৰৰ শ্ৰীযুক্ত দণ্ডীনাথ কলিতা, শিক্ষকৰ ওচৰত পাব।<noinclude></noinclude> jln16jlie6oeod4s33bt2jruk5a8whw 255733 255732 2026-07-14T06:58:15Z BabulB 104 255733 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="BabulB" /></noinclude>{{block center|width=380px| {{center|{{X-larger|জাননী।}}}} {{gap}}এই পুথি মোৰ ওচৰত পাব। দহটকাৰ উপৰ কিতাপ নিওঁতাক যুগুত কমিচন দিয়া হয়। {{gap}}গছ-পাত নহলে আপুনি জীয়াই থাকিব নোৱাৰে। এতেকে সিবিলাকৰ বিষয়েও অলপ জনা আবশ্যক নহয় জানো? {{gap}}এই পুথিয়ে আপোনাক সেই বিষয়ৰ এনে জ্ঞান দিব যে আপুনি দা-কটাৰি লৈ বাটে পথে যাওঁতে আৰু ঘপিয়াই ফুৰিবলৈ মানে নিদিব। এটা আপোন ভাব উপজিব। {{gap}}আজিয়েই এখনলৈ ধন পঠাওক। ভিঃ পিঃত পঠালে বহুত খৰচ হব। ইতি— {| {{ts|wa|mc}} | width=50% | | width=3% rowspan=2| | {{ts|ar}} |<center>বিনীত <br>{{larger|ধনিৰাম দত্ত}}<br>প্ৰকাশক,<br>তেজপুৰ, আসাম।</center> |} {{Rule|30em}} {{gap}}শ্ৰীযুক্ত মহাদেব শৰ্ম্মা এম, এল, চি ডাঙ্গৰীয়াৰ লিখিত আৰু প্ৰকাশিত কিতাপ বিলাক আৰু পৰিচালিত 'অৰুণ' মাহেকীয়া কাকতখন আপোনালোকৰ লৰা-ছোৱালীক পঢ়িবলৈ দিয়ক। আমি কৈছোঁ বিশেষ উপকাৰ পাব। তেখেতৰ সকলো কিতাপ পত্ৰ তেজপুৰৰ শ্ৰীযুক্ত দণ্ডীনাথ কলিতা, শিক্ষকৰ ওচৰত পাব।}}<noinclude></noinclude> swwj7h4ep80cu11vue155661ol7q37q 255734 255733 2026-07-14T06:58:54Z BabulB 104 255734 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="BabulB" /></noinclude>{{center|{{X-larger|জাননী।}}}} {{gap}}এই পুথি মোৰ ওচৰত পাব। দহটকাৰ উপৰ কিতাপ নিওঁতাক যুগুত কমিচন দিয়া হয়। {{gap}}গছ-পাত নহলে আপুনি জীয়াই থাকিব নোৱাৰে। এতেকে সিবিলাকৰ বিষয়েও অলপ জনা আবশ্যক নহয় জানো? {{gap}}এই পুথিয়ে আপোনাক সেই বিষয়ৰ এনে জ্ঞান দিব যে আপুনি দা-কটাৰি লৈ বাটে পথে যাওঁতে আৰু ঘপিয়াই ফুৰিবলৈ মানে নিদিব। এটা আপোন ভাব উপজিব। {{gap}}আজিয়েই এখনলৈ ধন পঠাওক। ভিঃ পিঃত পঠালে বহুত খৰচ হব। ইতি— {| {{ts|wa|mc}} | width=50% | | width=3% rowspan=2| | {{ts|ar}} |<center>বিনীত <br>{{larger|ধনিৰাম দত্ত}}<br>প্ৰকাশক,<br>তেজপুৰ, আসাম।</center> |} {{Rule|30em}} {{gap}}শ্ৰীযুক্ত মহাদেব শৰ্ম্মা এম, এল, চি ডাঙ্গৰীয়াৰ লিখিত আৰু প্ৰকাশিত কিতাপ বিলাক আৰু পৰিচালিত 'অৰুণ' মাহেকীয়া কাকতখন আপোনালোকৰ লৰা-ছোৱালীক পঢ়িবলৈ দিয়ক। আমি কৈছোঁ বিশেষ উপকাৰ পাব। তেখেতৰ সকলো কিতাপ পত্ৰ তেজপুৰৰ শ্ৰীযুক্ত দণ্ডীনাথ কলিতা, শিক্ষকৰ ওচৰত পাব।<noinclude></noinclude> jln16jlie6oeod4s33bt2jruk5a8whw 104 93524 255694 2026-07-13T17:03:48Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "ফুল । নহয়। পিতৃকেশৰৰ পৰাগ গৈ মাতৃকেশৰৰ গৰ্ভপীঠত পৰি- লেহে পৰাগৰস মংক বাৰসৰ সম্মিলনত ফল উৎপন্ন হয়। পৰিণীত ফুলত এই কাৰ্য্য সহজে হব পাৰে কিন্তু একলিঙ্গ ফুলৰ এই কাম..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255694 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>ফুল । নহয়। পিতৃকেশৰৰ পৰাগ গৈ মাতৃকেশৰৰ গৰ্ভপীঠত পৰি- লেহে পৰাগৰস মংক বাৰসৰ সম্মিলনত ফল উৎপন্ন হয়। পৰিণীত ফুলত এই কাৰ্য্য সহজে হব পাৰে কিন্তু একলিঙ্গ ফুলৰ এই কামৰ নিমিত্তে আন ব্যৱস্থা আছে। এই বৰণেৰে বৰণ : ফুলৰ স্ৰক ভাগ প্রায়ে ৰঞ্জিত। আকৃষ্ট হৈ প্রজাপতি, মৌমাখি প্রভৃতি পতঙ্গবিলাক ফুলত পৰেহি। ইয়াতে হঁতৰ পাখিত আৰু ভৰিত লাগি এক ফুলৰ পৰাগ আন ফুললৈ যায়। সচৰাচৰ ৰাতিফুলা ফুলবিলাকৰ বৰণ বগা । ৰাতি বগা ৰঙ্গত বাজে আন ৰঙ্গ দেখা নাযায় । এতেকে ৰাতি হলে পোক পৰুৱাবিলাক বগাৰঙ্গেৰে আকৃষ্ট হৈ সেইবিলাক ফুলত পৰি পবাগ অনানিয়। কৰে । গোন্ধ : সৰহ ভাগ ফুলৰ বিশেষকৈ যিবিলাক ফুলৰ এক ভাগ বঞ্চিত নহয় সিহঁতৰ পৰাগত তেল বা সস ( ধুনাৰ নিচিনা বস্তু ) থাকে । এই ফুলবিলাক সুগন্ধি। এই গোন্ধত ভোলগৈও পখিলা আদি এই ফুলবিলাকত পৰি পৰাগ অনা- নিয়া কৰে । মাখি প্রভৃতি কিছুমান পতঙ্গই গেলাগোন্ধ ভাল পায়। ওলৰ ফুলৰৰ নিচিনা দুৰ্গন্ধি ফুলবোৰৰ পৰাগ এইবিলাকে অন্য নিয়া কৰে। আকুতি—গর্ভপীঠত পৰাগ পৰিবলৈ ওপৰলৈ মুখ কৰি থকা পৰিণীত ফুলবোৰৰ পিতৃকেশৰ মাতৃকেশৰতকৈ দীঘল আৰু তলমুৱা ( জলকীয়া, বেঙ্গেনা প্রভৃতি ) ফুলৰ পিতৃকেশৰ মাতৃকেশৰতকৈ চুটি।<noinclude></noinclude> mpb3k7seen2ohis7l10693dsr7lwqj8 104 93525 255695 2026-07-13T17:04:12Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "8° উদ্‌ভদ বিবৰণ । আপোনা আপুনি, বতাহত বা কাঁট পতঙ্গ প্ৰভৃতিৰ দ্বাৰা পৰাগ আহি মাতৃকেশৰৰ গৰ্ভকেশৰত পৰে। আগেয়ে কোৱা হৈছে গৰ্ভপীঠ আঠাল বস্তু । পৰাগ তাত পৰা মানেই লাগি ধ..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255695 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>8° উদ্‌ভদ বিবৰণ । আপোনা আপুনি, বতাহত বা কাঁট পতঙ্গ প্ৰভৃতিৰ দ্বাৰা পৰাগ আহি মাতৃকেশৰৰ গৰ্ভকেশৰত পৰে। আগেয়ে কোৱা হৈছে গৰ্ভপীঠ আঠাল বস্তু । পৰাগ তাত পৰা মানেই লাগি ধৰে আৰু তাৰ ( পৰাগৰ ) পৰা এডাল মিহি ফোঁপোলা নেজ ওলায়। এই নেজ ডালৰ নাম বাঁজসুতা। বীজসূভা ডাল গৰ্ভনলিৰ ভিতৰেদি বাঢ়ি গৈ গৰ্ভকোষত থকা ভিতৰত সোমায় । পৰাগ ৰস বীজসূতাৰে বৈ এটা বীজাণুৰ গৈ বীজৰসৰ লগত লগ লাগিলে বীজাণু বীজত পৰিণত হয়। এই ক্রিয়াক উদ্ভিদৰ পৌষ্পিক সংগম বোলে ৷ পৰাগকোষত পানী লাগিলে অসময়ত ফাটি পৰাগ নষ্ট হয় ৷ সেই বাবে বৰষুণৰ সময়ত ফুলবোৰ স্বভাৱতে জাপ যায় বা তলমুৱা হয়। আৰু পানীত হোৱা ফুলবোৰ পানীৰ ওপৰত থাকে । ভিন ভিন ফুল ভিন ভিন ঋতুত আৰু নিৰ্দ্দিষ্ট নিয়মে ফুলে । সকলে৷ ফুল একে সময়তে ফুলে। কোনে৷ ফুল ৰাতিপুৱা, কোনো দুপৰীয়া, কোনো গধূলি আৰু কোনে৷ ৰাতি ফুলে। আগেয়ে কোৱা ৰাসায়নিক গৰমৰ হিন ডেঢ়ি অনুসাৰে ফুলৰ এই গতি হয়। পছম, শেৱালি, পুৱা ; কৰবি দুপৰীয়া, গধূলিগোপাল গধূলি আৰু ভেট, ৰজনীগন্ধা বাতি ফুলে<noinclude></noinclude> bl6mfzo0egdo9qcau7r58cli3wic49i 104 93526 255696 2026-07-13T17:04:30Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "ফুল । পাতৰ পৰিবৰ্ত্তন । বৈজ্ঞানিক পণ্ডিতসকলে কয় যে, গোলাপ, পছম, জবা, মদাৰ প্ৰভৃতিৰ ফুলবোৰ সেই সেই গছৰ পাতৰ ৰূপান্তৰ মাথোন। ফুল যে গছৰ পাতছে এই কথা হঠাৎ পতিয়াব নোৱা..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255696 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>ফুল । পাতৰ পৰিবৰ্ত্তন । বৈজ্ঞানিক পণ্ডিতসকলে কয় যে, গোলাপ, পছম, জবা, মদাৰ প্ৰভৃতিৰ ফুলবোৰ সেই সেই গছৰ পাতৰ ৰূপান্তৰ মাথোন। ফুল যে গছৰ পাতছে এই কথা হঠাৎ পতিয়াব নোৱাৰি; কিন্তু কথা সঁচা । প্ৰায় ফুলৰে চুপহিপাহিবোৰ সেউজীয়া আৰু চুপহি পাহিবোৰ যে সাধাৰণ পাতেই বিকৃত . হৈছে আৰু সহজেই অনুমান কৰিব পৰা যায়। গোলাপ, পদুম প্রভৃতি ফুলৰ নিচেই তলৰ ( বাহিৰৰ ) পাহিবোৰৰ ধৰণ সেউজীয়া। দেখিলেই বোধ হয় যেন বিধাতাই সাধাৰণ পাতৰে বৰণ সলাই আৰু কাটি চাটি পাহি তৈয়াৰ কৰিছে । অকল গোলাপ বা পদুম ফুলাৰ নহয়। অনুসন্ধান কৰিলে আৰু বাহত ফুলৰ তলৰ পাহিবিলাকৰ আধাখিনিক ঠিক পাতৰ দৰে সেউজীয়া দেখা যায় । অঞ্চল এয়ে নহয় । গোলাপ আৰু পদুম ফুলৰ পাহিবিলাক ভালকৈ চালে দেখা যায়, বাহিৰৰ পাহিবিলাকতকৈ ভিতৰৰ পাহিবিলাক ক্ৰমে ঠেক হৈ আহিছে, আৰু একেবাৰে ভিতৰৰ পাহিবিলাকৰ মূৰত একোটা পৰাগ কোষ আছে ৷ ইয়াৰ পৰা ইয়াকে বুজা যায় যে, পাহিয়ে পৰিবৰ্ত্তিত হৈ হৈ শেষত পিতৃ- কেশৰ আৰু মাতৃকেশৰ হৈ পৰিছে । এতেকে পাতৰপৰা চুলছি, চুপহিৰপৰা পাহি আৰু পাহিব- পৰা পিতৃকেশৰ আৰু মাতৃকেশৰ তৈয়াৰ হৈছে এই কথা নিঃসন্দেহে কব পৰা যায়।<noinclude></noinclude> d20tuvega1jg519ekzifqsx2vlr4s5z 104 93527 255697 2026-07-13T17:04:46Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "পঞ্চম অধ্যা । ফল। ফুলৰ বীজকোষ যেতিয়া পুষ্ট আৰু ডাঙ্গৰ হয়, তেতিয়া তাকে আমি ফল বোলোঁ। বীজকোষৰ ভিতৰৰ বীজাণুবোৰে বীজ আৰু বীজকোষেই ডাঙ্গৰ হৈ ফলৰ আক্ৰতি ধৰে। সেই বাব..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255697 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>পঞ্চম অধ্যা । ফল। ফুলৰ বীজকোষ যেতিয়া পুষ্ট আৰু ডাঙ্গৰ হয়, তেতিয়া তাকে আমি ফল বোলোঁ। বীজকোষৰ ভিতৰৰ বীজাণুবোৰে বীজ আৰু বীজকোষেই ডাঙ্গৰ হৈ ফলৰ আক্ৰতি ধৰে। সেই বাবেই সৰহ ভাগ ফলৰে এটা বাহিৰৰ ঢাকনিয়ে বাঁজক ঢাকি পয়। এই ঢাকনিক ফলৰ বাকলি বোলোঁ । সকলো ফলৰ আকৃতি প্রকৃতি একে নহয়। আম, বগৰি প্ৰভৃতিৰ পাতল ছালৰ তলত মঙ্গহ থাকে । নাৰিকল, তাল প্ৰভৃতিৰ চাল ডাঠ আৰু সোপস্তুপীয়া, ধান, যব প্রভৃতিৰ শুকান। যিবিলাক ফলৰ বাকলি শুকান আৰু ছালৰ দৰে সেইবিলাক ফলৰ বাকলিৰ পাচতে রাজ থকা দেখা যায় কিন্তু ৰসাল বীজকোষৰ ফলত বাকলি, মঙ্গ আৰু খোলা এই তিনি খলপৰ ভিতৰত হে বীজ থাকে। যেনে আমৰ ওপৰৰ পাতল ভাগ বাকলি ; বাকলিৰ তলৰ কোমল ভাগ- যি ভাগ মানুহে খায়—মঙ্গহ আৰু মঙ্গহৰ তলব কঠিন ভাগ — ডিলা ভাগ- খোলা। খোলাৰ ভিতৰত বীজ থাকে। এতেকে দেখা যায় বেলেগ বেলেগ ফলৰ প্রকৃতি বেলেগ বেলেগ। সেই কাৰণে বৈজ্ঞানিক সকলে বিশেষ বিশেষ প্রকৃতিলৈ চাই ফলৰ কিছু- মান শ্ৰেণী কৰিছে।<noinclude></noinclude> ptc2q5krxlts95yg7fnxlxrzyzowr0h 104 93528 255698 2026-07-13T17:05:00Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "ফল। ৪৩ মাহ, কপাহ, অপৰাজিতা প্রভৃতি গছৰ ফল পাকলে সিহঁতৰ বাকলি গুকাই ফাটি ভিতৰৰ বীজ ( গুটি ) সৰিমাটিত পৰে। এনেকৈ কাটি বাঁজ ওলোৱা ফলক স্ফোটক নাম দিয়া হৈছে । আম, বগৰি, জাম..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255698 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>ফল। ৪৩ মাহ, কপাহ, অপৰাজিতা প্রভৃতি গছৰ ফল পাকলে সিহঁতৰ বাকলি গুকাই ফাটি ভিতৰৰ বীজ ( গুটি ) সৰিমাটিত পৰে। এনেকৈ কাটি বাঁজ ওলোৱা ফলক স্ফোটক নাম দিয়া হৈছে । আম, বগৰি, জামু, তিয়ত প্রভৃতি ফল পাকিলে মাহ, কপাহ প্ৰভৃতিৰ দৰে নাফাটে দেখি এইবিলাক ফলক অস্ফোটক নাম দিছে। এতেকে স্ফোটক আৰুক অস্ফোটক ভেদে ফল প্রধানতঃ দুভাগ । (১) স্ফোটক ফল স্ফোটক ফল মাত্রেই যে একেৰকমে ফাটে তোন নহয়। ভিন *িন ফল ভিন ভিন নিয়মে ফটা দেখা যায় । মার্চ জাতীয় ( যিবিলাকৰ বীজ ছেঁইৰ ভিতৰত থাকে ) ফলবিলাকৰ ভিতৰত মটৰ, উৰহি, তৰুৱা কদম প্রভৃতি কিছুমান গছৰ ফল যেতিয়া শুকাই যায়, তেতিয়া সেইবিলাকৰ ছেঁই দুয়োকাবে ফাটি দুফাল হৈ পৰে। মেদেলুরা, আকন প্রভৃতি গছৰো হেঁট হয় আৰু পৰিলে ইহঁতো ফাটে। কিন্তু ইহঁতৰ ফটাৰ প্ৰণালী মটৰ, উৰহি প্ৰভৃতিৰ দৰে নহয়। এইবিলাক ফলৰ মাথোন এফাল ফাটে, আন কাষ লগ হৈ থাকে । দোপাটি, দোমধকুৱ', ধুতুৰা, আমলখি প্ৰভৃতিৰ ফলৰ ফটা প্ৰণালী ওপৰত কোৱা ছবিধৰ এবিধৰ লগতো নিমিলে।<noinclude></noinclude> kpqa9vz5cwpczpafmerh0ozznvqwq3y 104 93529 255699 2026-07-13T17:05:16Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "88 উদ্‌ভদ বিবৰণ । এইবিলাক ফল বহু কোঁহেৰে প্ৰস্তুত। পকিলে ইহঁতৰ কোঁহৰ জোৰাব মুখ ঠায়ে ঠায়ে ফাটি বাঁজ ওলায়। শিয়ালকটা আৰু তিলৰ ফল পাকলে গোটেই টো ফল নাফাটে,—কেৱল নূৰ..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255699 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>88 উদ্‌ভদ বিবৰণ । এইবিলাক ফল বহু কোঁহেৰে প্ৰস্তুত। পকিলে ইহঁতৰ কোঁহৰ জোৰাব মুখ ঠায়ে ঠায়ে ফাটি বাঁজ ওলায়। শিয়ালকটা আৰু তিলৰ ফল পাকলে গোটেই টো ফল নাফাটে,—কেৱল নূৰব ফালে অলপ ফাটে। তাৰ পাচত বতাহত যেতিয়া লৰে তেতিয়া সেই কটাইদি বীজ ওলাই পৰে । শিমলু, কপাত প্রভৃতিৰ ফলৰ আগৰ পৰা গুৰিলৈ প্ৰায়ে ফাটি যায় । ধুন্দুলি, জিকা, ভোল প্রভৃতিৰ ফল প্রথমে ৰসাল হলেও এইবিলাকক স্ফোটক শ্ৰেণীৰ ভিতৰত ধৰিব লাগে। তিয়ঁহ, কোমোৰা প্ৰভৃতি বৰকৈ পকিলে পঁচে কিন্তু ভোল, জিকা প্রভৃতি পৰিলে শুকায় । এইবিলাক ফলৰ মূৰৰ এটা টুপি দৰে অংশ খুলি গলে বীজ ওলাই পৰে । সৰিয়, মূলা প্রভৃতিৰ ফল ফটা প্ৰণালী আকৌ আন ৰকমৰ। ইহঁতৰ শুকান ছেঁই ঠাৰিৰ ফালৰ পৰা ফাটি যায় । ইয়াত ফল ফটাৰ যি কেইটা প্ৰণালীৰ কথা কৈছো, ইয়াত বাজেও ওচৰৰ হাবি-গঙ্জ্বলত চালে নানাবিধ স্ফোটক ফল দেখা যায়। স্ফোটক ফলৰ বীজ পৰিত্যাগ ক্ৰিয়াক বিদাৰণ ক্রিয়া বোলা হয়। (২) অস্ফোটক ফল । পকিলে নফটা ফল যে কিমান আছে তাৰ লেখ জোখ নাই বৈজ্ঞানিক পণ্ডিত সকলে অস্ফোটক ফুলবোৰক তিনি<noinclude></noinclude> 1vkkc0itjir5axz5s6itni2u9cwrkte 104 93530 255700 2026-07-13T17:05:32Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "ফল । 8৫ শ্ৰেণীত ভাগ কৰিছে, একবীজ (Achena), সাষ্ঠিক ( Drupe) - আৰু বাৰ্ত্তাকীয় (Berry ) ধান, যব, গম প্ৰভৃতিৰ ফলত অলপো ৰস নাথাকে, কেৱল বাঁজক ঢাকি ৰাখে । এই- শুকান বাকলি এখনে অর্থাৎ তুতে ব..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255700 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>ফল । 8৫ শ্ৰেণীত ভাগ কৰিছে, একবীজ (Achena), সাষ্ঠিক ( Drupe) - আৰু বাৰ্ত্তাকীয় (Berry ) ধান, যব, গম প্ৰভৃতিৰ ফলত অলপো ৰস নাথাকে, কেৱল বাঁজক ঢাকি ৰাখে । এই- শুকান বাকলি এখনে অর্থাৎ তুতে বিলাক কলৰ কাৰো এটাতকৈ সৰহ বীজ নাথাকে ৷ ইহঁতক একবীজ ফল বোলা হয় । আম, বগৰি, শিলিখা, জলপাই প্রভৃতি সৰস ফল । এই- বিলাক ফলৰ বীজৰ ওপৰত তিনিটা খলপ দেখা যায় । ওপৰত ছাল, মাজত কোমল মঙ্গহ তাৰ পাচত খোলা। এই গোলাৰ ভিতৰত বীজ থাকে। এনে ভিতৰত খোলা থকা ফলবোৰক সাঠিক ফল বোলা হয়। কিন্তু লিচু, লেতেকু আৰু জামুক এই শ্ৰেণীৰ ভিতৰত ধৰিব নোৱাৰি । কাৰণ এইবিলাক ফলৰ মঙ্গহ ভাগৰ ভিতৰত খোলা নাথাকি থাকে বীজ। আমৰ বাকলি আৰু মঙ্গই কোমল আৰু ৰসাল, খোলা শুকান আৰু টান ৷ নাৰিকলৰ ছাল আৰু মঙ্গহ শুকান, খোলা কাঠতকৈও টান। এই দৰে সাষ্ঠিক ফলৰ খলপ তিনিটাৰ অৱস্থা ভিন ভিন ফলত ভিন ভিন দেখা যায় । বেঙ্গেনা, নেমু, লাভ, কোমোবা, অমৃতা প্ৰভৃতিৰ ফলৰ বাকলি দাঠ নহয় আৰু গোটেইটো ফল মঙ্গহেৰে ভৰা । এই মঙ্গহ ভাগ আমি খাওঁ। মঙ্গহ ভাগৰ ভিতৰত খোলা নাথাকি থাকে কেৱল বীজ । এইবিলাক ফলক বার্তাকীয় ফল বোলা হয়।<noinclude></noinclude> mo3l7kogin7r2ilfos3ysxhotm611cb 104 93531 255701 2026-07-13T17:05:46Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "উদ্‌ভদ বিবরণ। যুক্ত ফল । আনাস, আতলচ, কদম, কঁঠাল, আঁহত, বৰ, ডিমক প্ৰভৃতিৰ গত যিবিলাক ফল ফলে, সেইবিলাক ফল এনে অদ্ভুত যে, সিহঁতক আগেয়ে কোৱা কোনো শ্ৰেণীৰ ভিতৰত ধৰিব নোৱাৰি..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255701 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>উদ্‌ভদ বিবরণ। যুক্ত ফল । আনাস, আতলচ, কদম, কঁঠাল, আঁহত, বৰ, ডিমক প্ৰভৃতিৰ গত যিবিলাক ফল ফলে, সেইবিলাক ফল এনে অদ্ভুত যে, সিহঁতক আগেয়ে কোৱা কোনো শ্ৰেণীৰ ভিতৰত ধৰিব নোৱাৰি। এটা কঁঠাল বা আতলচ এটা এটা গোটা ফল নয়। ইহঁত বহুত ফলব সমষ্টি। কিছুমান সৰু সৰু ফল লগছৈ এটা কঁঠাল বা আতলচৰ উৎপত্তি হয় বাবে এই বিলাকক যুক্ত ফল নাম দিয়া হৈছে। আমি যাক কঁঠালৰ মুচি বোলো সেইবিলাকে কঁঠালৰ মঞ্জৰী থকাৰে সজোৱা ফুল । কঁঠালৰ কিছুমান নুচিত কেৱল পিতৃকূল অংক কিছুমানত কেৱল মাতৃফুল ফুলে । যিবিলাকক মানুহে বা মুটি বোলে সেইবিলাকত কেৱল পিতৃফুল ফুলে। গাৰ সৰু সৰু ফুলবিলাক ফুলিলেই এই মুচি বিলাক সৰিপৰে । এইবিলাক মুচি একোটা আঙ্গুলিৰ সমান ডাঙ্গৰ হয় ৷ যি হওক আমি থাক কঁঠাল বোলোঁ যি মাতৃমুচিৰ অসংখ্যা বাক্সকোষ পৃষ্ট হৈ আৰু গায় গায় লাগি উৎপন্ন হয় । এতেকে কঁঠালৰ গাৰু যিমান খলু থাকে তিমান ফল লগ হৈ এটা গোটা কঁঠাল হয়। গহুবিলাক কঁঠালৰ বীজকোষৰ চিন। ইয়াৰ আঁচল ফল হৈছে ভিতৰৰ কোঁহ আৰু বাদুবিলাক । আনাৰসতো কঁঠালৰ অৱস্থাকে দেখিবলৈ পোৱা যায়। কিন্তু ইয়াৰ পিতৃকুল আৰু মাতৃকুল বেলেগে নাথাকে । মঞ্জুৰীতে বহুত পৰিণীত ফুল ফুলে ৷ তাৰ পাচত পৰাগ পাতন এটা<noinclude></noinclude> lk5myqh4sknvx1uj9skugj6ewjat2f9 104 93532 255702 2026-07-13T17:06:02Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "ফল । 89 হলে যেতিয়া বাঁজকোষবিলাক পুষ্ট হয় তেতিয়া সেইবিলাক ইমান ঘন হয় যে, গোটেই বিলাকে লগ লাগি এটা ফল হৈ পৰে। আনাৰসৰ এটা এটা চকুৱে এটা এটা ফল । আনাৰস আৰু কঁঠাল একে অৱ..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255702 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>ফল । 89 হলে যেতিয়া বাঁজকোষবিলাক পুষ্ট হয় তেতিয়া সেইবিলাক ইমান ঘন হয় যে, গোটেই বিলাকে লগ লাগি এটা ফল হৈ পৰে। আনাৰসৰ এটা এটা চকুৱে এটা এটা ফল । আনাৰস আৰু কঁঠাল একে অৱস্থাৰ ফল বাবেই বোধকৰো অসমীয়া মানুহে আনাৰসক মাটি কঁঠাল বা সঁফুৰি কঁঠাল বোলে । আতলচক ঠায়ে ঠায়ে আতলা, কঁঠাল বোলাৰো এয়ে কাৰণ ৷ আতলচৰ ফুলৰ চুপহি আছে। চুপহিৰ পাচত তিনিটা খদল৷ পাহি, মাজত কলাফুলৰ দবে সঙ্গেঙ্গরা বহুতো পিতৃ-কেশৰ আৰু মাতৃ-কেশৰ থাকে। পিতৃ-কেশৰ থাকে আগত, মাতৃ-কেশৰ তলত ৷ ৰাজকোষবিলাক ইমান লগা লগি হৈ থাকে যে, সিহঁতে এটা এটা বেলেগ ফল উৎপন্ন কৰিব নোৱাৰে। সেই বাবে বহু সৰু সৰু ফল লগ হৈ এটা ফল হৈ পৰে । আতলচৰ খহুবিলাক বীজকোষৰ চিন, আচল ফল ভিতৰৰ সৰু সৰু কোঁহবিলাক । চেনিচম্পা ফুলৰ আকৃতি আৰু কেশৰ বিদ্যাস কিছু পৰি মাণে আতলচৰ ফুলৰ লগত মিলে। লগ লাগি একেটা ফল হৈ নাযায়। কিন্তু বীজকোষবিলাক চেনিচম্পাৰ এটা ফুলৰ পৰা বহু স্বতন্ত্ৰ ফল হৈ থুপ বান্ধি থাকে। ইয়াক যুক্তফল বুলিব নোৱাৰি । ডিমৰু, বৰ, আঁহত, ঢোপাবৰ প্ৰভৃতিৰ গছত ফলৰ নিচিনা যিবিলাক বস্তু দেখা যায়, সেইবিলাক আচলতে ফল নহয় ; ফুলৰ গেঁৰ হে । এইবিলাকৰ এটা ফালি চালে তাৰ ভিতৰত<noinclude></noinclude> jp1olc2v9ako67wjvzuz52eknnconsy 104 93533 255703 2026-07-13T17:06:19Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "৪৮ উদ্‌ভদ বিবৰণ । কিছুমান শুঙৰ দৰে বস্তু দেখা যায়। সেই শুভবিলাকেই ফুল ! এই কুলবিলাকৰ কিছুমান পিতৃ-ফুল আৰু কিছুমান মাতৃ-কুল । পৰাগ পাতনৰ পিচত মাতৃ-ফুলবিলাকত সম্বিয..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255703 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>৪৮ উদ্‌ভদ বিবৰণ । কিছুমান শুঙৰ দৰে বস্তু দেখা যায়। সেই শুভবিলাকেই ফুল ! এই কুলবিলাকৰ কিছুমান পিতৃ-ফুল আৰু কিছুমান মাতৃ-কুল । পৰাগ পাতনৰ পিচত মাতৃ-ফুলবিলাকত সম্বিয়হ- তকৈও সক ফল উৎপন হৈ গেঁৰটোৰ ভিতৰতে থাকে। এটা পকা ডিমক ফালি চালে তাৰ ভিতৰত অসংখ্য সক সক ফল দেখিবলৈ পোৱা যায় ৷ বীজ ! আমি আগেয়ে কৈ আহিছোঁ যে, গর্ভনলি আৰু বীজ সূতাৰ মাজেদি পৰাগৰস গৈ বীজাণুত সোমায়। পৰাগৰস আৰু বীজৰসৰ মিশ্ৰণত বীজাণুৰ ভিতৰত উদ্ধৃতিদ ভ্রূণ সৃষ্টি হলে বাঁজাণু বাজত পৰিবৰ্ত্তিত হয়। অনেক ঠাইত বীজাপুৰ এই পৰিবৰ্ত্তনৰ লগে লগে বাঁজৰ ভিতৰত ভ্ৰূণৰ চাৰিও ফালে শৰ ( ভ্রূণব ) পোষণোপযোগী বস্তু জন্মে। এই বস্তুৰ নাম অন্তব্বীজ। অন্তৰ্ব্বীজ নাথাকিলে ভ্রূণৰ বা বীজপাতৰ ভিতৰত ভ্ৰূণৰ ঘোষণোপযোগী বস্তু গোটোৱা থাকে । সকলো উদ্- ভিদব অন্তর্বীজ একে ৰকমৰ নহয়। যব, গম, ধান, কঁঠাল প্ৰভৃতিৰ বীজত থকা অশুৰ্ব্বীজ গোটা শ্বেতসাৰময় কিন্তু কপাহ, স্থলপদ্ম, শিমলু প্রভৃতি উদ্‌ভিদৰ অন্তৰ্ব্বীজ পনীয়া । বাঁজৰ জীবনী শক্তি — পুলি গজোৱা শক্তিক বীজৰ জীবনী শক্তি বোলা হয়। কোনো উদ্‌ভিদৰ বীজ পকাৰ অলপ পাচতে নপচালে তাৰ জীবনী শক্তি নষ্ট হয়। আন কিছুমান উদভিদৰ<noinclude></noinclude> ofu963m5lma7p8aivsf1t65d6inq4p3 104 93534 255704 2026-07-13T17:06:36Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "म । ৪১ বীজৰ জীৱনী শক্তি বহুত দিনলৈকে থাকে। ধান, মাছ প্রভৃতি মানুহৰ খাদ্য শস্যৰ বীজবিলাকৰ জীৱনী শক্তি নষ্ট হলেও সেইবিলাকৰ সোৱাদ নলৰে। কোমল বাকলি আৰু তেলৰ নিচিনা অন..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255704 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>म । ৪১ বীজৰ জীৱনী শক্তি বহুত দিনলৈকে থাকে। ধান, মাছ প্রভৃতি মানুহৰ খাদ্য শস্যৰ বীজবিলাকৰ জীৱনী শক্তি নষ্ট হলেও সেইবিলাকৰ সোৱাদ নলৰে। কোমল বাকলি আৰু তেলৰ নিচিনা অন্তবীজ থকা বীজৰ জাৱনী শক্তি সোনকালে নষ্ট হয় আৰু টান বাকলি আৰু শ্বেতসাৰময় অন্তৰ্ব্বাক্ত যুক্ত বীজৰ জাৱনা শক্তি বহু দিনলৈকে থাকে। জিকা আৰু আধাপকাতে লোৱা বীজতকৈ শুকান আৰু ভালকৈ পকা ৰাজৰ জীৱনী শক্তি বেচি দিন থাকে। এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ বাজ পঠিয়াব লাগিলে দুটা উপায় লব পৰা যায় ৷ এটা বীজ ভালকৈ শুকাই বতাহত ৰখা, আনটো সেমেকা বতাহ নালাগিবলৈ কোনো বস্তুৰে ঢকা। কারো কারো মতে মমেৰে ঢাকি ৰাখিলে অতি কোমল বীজৰে৷ জীৱনী শক্তি বহু দিন অটুট থাকে। ফলৰ কাম । ফলৰ ঘাই উদ্দেশ্য বীজ উৎপন্ন কৰা আৰু যথা সময়ত বীজ পৰিত্যাগ কৰি উদভিদৰ বংশ বিস্তাৰ কৰা অৰ্থাৎ নতুন উদভিদ গজোৱা । উদ্‌ভদৰ বংশ বিস্তাৰত পানী, বতাহ, পশু- পক্ষীয়ে ঘাইকৈ সহায় কৰে । নাৰিকল, তামোল, ভেলকল, বৰুণ প্ৰভৃতি উদ্‌ভদৰ ফল পানীত ওপঙ্গে। অনেক সময়ত এইবিলাকৰ ফল পানীত ওপঙ্গি দুৰৈ লৈ গৈ নতুন গছ জন্মায় । ভাতঘিলা, সজিনা প্রভৃতি উদ্‌ভিদৰ বীজৰ চাৰিও ফালে<noinclude></noinclude> srltr5ina4rif3cu2k6ntwquwhfxtbe 104 93535 255705 2026-07-13T17:07:09Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "উদ্‌ভদ বিধৰণ । JAAAA পাতল কাকতৰ দৰে পাখি লগা থাকে । এইবিলাক ফল ফাটি বীজ বাহিৰলৈ ওলালে সেই পাতল পাখিত বতাহ লাগি দূৰৈ লৈ গৈ মাটিত পৰে আৰু তাতে অঙ্কুৰিত হয়। উলু, কাঁচি, চাং..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255705 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>উদ্‌ভদ বিধৰণ । JAAAA পাতল কাকতৰ দৰে পাখি লগা থাকে । এইবিলাক ফল ফাটি বীজ বাহিৰলৈ ওলালে সেই পাতল পাখিত বতাহ লাগি দূৰৈ লৈ গৈ মাটিত পৰে আৰু তাতে অঙ্কুৰিত হয়। উলু, কাঁচি, চাংলা-শিঙ্গীয়ালতা, আকন, কপাহ প্রভৃতি উদ্‌ভদৰ বীজ কাৰো মুখত, কাৰে৷ গাত তুলা লগা থাকে। সেই বাবে এইবিলাকৰ বীজ বতাহত উৰি বহু দূৰলৈ যায় । মাধৈলতা আৰু শালগছৰ ফলতো পাখি লগা মাধৈলতাৰ ফলৰ তিনিখন আৰু শালগছৰ ফলৰ পাঁচখন ইহঁতৰ শুকান ফল যেতিয়া সবে তেতিয়া বতাহত ঘূৰি ঘূৰি পৰা বহু দূৰত পৰে গৈ । থাকে । পাখি । গছৰ বেল, ৰঘুমলা প্রভৃতি কিছুমান উদ্‌ভিদৰ বীজত এঠা লগা থাকে । জীৱ জন্তু আৰু চৰাই প্ৰভৃতিৰ মুখে ঠোঁটে লাগি সেইবিলাক বাঞ্জ আন ঠাইলৈ যায়। বিয়নাসানতা, অগৰা, বৰিয়ল প্ৰভৃতিৰ ফল মানুহৰ কাপোৰ আৰু জন্তু আদিৰ গাত লাগি এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ বিস্তৃত হয় । ডেম ডৌকা, টেঙ্গেচি শাক চািেৰ টেঙ্গা ), দোপাটি ফুল, অপৰাজিতা লতা প্রভৃতি স্ফোটক শ্ৰেণীৰ উদ্‌ভিদৰ ফল ফাটি বাঁজ বহু দূৰত ছিটিকি পৰে। ফলৰ বৰণ যেতিয়ালৈকে সেউকীয়া থাকে তেতিয়ালৈকে সি পাতৰ দৰে অঙ্গাৰায় বায়ু গ্রহণ আৰু অম্লজান পৰিত্যাগ কৰে। সচৰাচৰ ফল পাকলে তাৰ বৰণ লৰে জাৰু কোনো কোনো ফলৰ<noinclude></noinclude> 9rz0bzj9vmhamdna9770zykmdxnrhsh 104 93536 255706 2026-07-13T17:32:02Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "L এই পৰিবৰ্ত্তনৰ লগে কোমল বাকলি হাড়ৰ পৰে টান হয়। লগে আৰু কিছুমান পৰিবৰ্ত্তন ঘটে আৰু তাৰ ফলত ফলৰ ভিতৰত প্ৰথমে জম্বীৰায় ( Citric acid) বা শৈবাম (Malic acid) উৎপন্ন হৈ ফলক টেঙ্গা কৰ..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255706 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>L এই পৰিবৰ্ত্তনৰ লগে কোমল বাকলি হাড়ৰ পৰে টান হয়। লগে আৰু কিছুমান পৰিবৰ্ত্তন ঘটে আৰু তাৰ ফলত ফলৰ ভিতৰত প্ৰথমে জম্বীৰায় ( Citric acid) বা শৈবাম (Malic acid) উৎপন্ন হৈ ফলক টেঙ্গা কৰে। পাচত এই টেঙ্গাস, ফলৰ ভিতৰত উৎপন্ন হোৱা ভিন ভিন বস্তুৰ মিশ্ৰণত চেনিত পৰিণত হৈ ফলক মিঠা কৰে। ফলৰ ভিতৰত বিভিন্ন বস্তুৰ আবির্ভাব হয় বাবে ভিন ভিন ফলৰ সোৱাদ ভিন ভিন হয়। বহু উদ্‌ভিদ ফল উৎপন্ন কৰোঁতে ক্লান্ত হৈ ফল পকাৰ পাচতে মৰি যায়। কিছুমানে বহু দিন ফল উৎপন্ন কৰিয়ে থাকে। যিবিলাক উদ্‌ভিদে এবাৰ মাথোন ফল জন্মাই মৰে সেইবিলাক উদ্‌ভিদক 'ওষধি' বোলে। যেনে ফল, ধান, বাঁহ প্রভৃতি । উদ্‌ভিদৰ ফল সংখ্যাৰ বৃদ্ধি বা তাৰ অৱস্থাৰ উন্নতিৰ নিমিত্তে নানাপ্রকাৰ কৌশল আছে । এইবিলাকৰ ভিতৰত গছৰ গুৰিত সাৰ দিয়া; ঠাল ঠেঙ্গুলি কাটা; অধিক উৎপন্নত বাধা দিয়া, এই কেইটাই প্রধান । অঙ্কুৰ উৎপত্তি । এটা ভালকৈ পকা বীজ সময় মতে ভিজা মাটিৰে ঢাকি ৰাখিলে কেইদিন মানৰ ভিতৰতে তাৰ ভিতৰৰ ভ্রূণ বৰ্দ্ধিত হৈ বীজৰ চোকোলা কালি শিপা আৰু পাত ওলায়। এনেকৈ ভ্রূণ বাহিৰ হোৱাক গাজধৰা বা অঙ্কুৰ উৎপত্তি বোলে। এই<noinclude></noinclude> auzfkqh4lxwe7200f7u8lytkhscrafd 104 93537 255707 2026-07-13T17:32:31Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "উদ্ভিদ বিবরণ । ক্ৰিয়াৰ নিমিত্তে উষ্ণতা, আর্দ্রতা আৰু বায়ু এই তিনিবিধ বস্তুৰ বিশেষ আৱশ্যক। আন্ধাৰত এই ক্রিয়া ভালকৈ চলে। কোনো কোনো বীজ গছৰপৰা সৰিবৰ আগেয়ে অঙ্ক..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255707 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>উদ্ভিদ বিবরণ । ক্ৰিয়াৰ নিমিত্তে উষ্ণতা, আর্দ্রতা আৰু বায়ু এই তিনিবিধ বস্তুৰ বিশেষ আৱশ্যক। আন্ধাৰত এই ক্রিয়া ভালকৈ চলে। কোনো কোনো বীজ গছৰপৰা সৰিবৰ আগেয়ে অঙ্কুৰিত হোৱা দেখা যায় এনে ঘটনা কেতিয়াবা হে ঘটে। অঙ্কুৰিত হবলৈ আৰম্ভ কৰা সকলো বীজৰ আৱশ্যকীয় উষ্ণতাৰ পৰিমাণ সমান নহয়। বৈজ্ঞানিক সকলে পৰীক্ষাৰ দ্বাৰা স্থিৰ কৰিছে—বেচি ভাগ বীৰ পক্ষে ফাৰণহীটৰ তাপমান যন্ত্ৰৰ ৬০° ডিগ্রিৰ পৰা ৮০" ডিমিলৈকে তাপ উপযোগী। গ্রীষ্ম প্রধান ঠাইৰ কিছুমান উদ্‌ভিৰ পক্ষে বহু তাপৰ অৱশ্যক । আকৌ বেজাতি, শেলাই ( ইইতো উদ্‌ভদ ) প্রভৃতি কিছুমান উদ্‌ভিদৰ পক্ষে ৩২ ডিগ্রিকে কম তাপ লাগে । যে. তয়ালৈকে বীজ শুকান অৱয়ত আৰু শুকান ঠাইত থাকে তেতিয়ালৈকে সি অঙ্কুৰিত নহয়। কিন্তু আর্দ্রতা লগা মানেই ভ্রূণ বাঢ়িবলৈ ধৰে আৰু ৰীজৰ ভিতৰত তাপ জন্মে । এই তাপৰ বানে বাজত থকা অন্তৰ্ব্বীজ চেনিত পৰিণত হয়। এই চেনি খাই অঙ্কুৰ ডাঙ্গৰ আৰু সবল হয়। অঙ্কুৰৰ পৰা শিপা ওলাই মাটিত নে'সোমোৱালৈকে এই চেনি খাই গছ পুলি জীয়াই থাকে ৷ পোহৰতকৈ আন্ধাৰত ৰখা বীজ সোন- কালে গজে ! বীজ গজাবলৈ তলত দিয়া নিয়মবোৰ পালন কৰিব লাগে :- (১) মাটিৰ অলপ তলত (F-ত) বীজ পচাব লাগে ।<noinclude></noinclude> 4xi2mopwbxe82rnaeesb5z1gy1nb36h 104 93538 255708 2026-07-13T17:32:48Z Dipankar Das 3292 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "উদ্‌ভিৰ উষ্ণতা। (২) বায়ু সোমোৱাত বাধ্য নপৰে অথচ উষ্ণতা আৰু আর্দ্রতা ওলাই যাব নোৱাৰে এনেকৈ ওপৰৰ মাটি ভালকৈ গুড়ি কৰি দিব লাগে । (৩) উপযুক্ত পানী আৰু গৰম পোৱাৰ উপায় ক..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255708 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Dipankar Das" /></noinclude>উদ্‌ভিৰ উষ্ণতা। (২) বায়ু সোমোৱাত বাধ্য নপৰে অথচ উষ্ণতা আৰু আর্দ্রতা ওলাই যাব নোৱাৰে এনেকৈ ওপৰৰ মাটি ভালকৈ গুড়ি কৰি দিব লাগে । (৩) উপযুক্ত পানী আৰু গৰম পোৱাৰ উপায় কৰি দিব লাগে । (৩) সৰু বীজতকৈ ডাঙ্গৰ বীজ মাটিৰ বেচি তলত পচাব লাগে । (৫) খদল! আৰু টান ছালৰ বীজ- পালংশাক, গোমধান, কেৰেলা, পানীলাও প্রভৃতির বীজ পচোৱাৰ আগেয়ে পানীত তিয়াই ৰাখিব লাগে। - ষষ্ঠ আধ্যা। উদ্‌ভিৰ উষ্ণতা আৰু গতি । উদ ভিদৰ উষ্ণতা ৷ আগেয়ে বীজ অঙ্কুৰিত হবৰ সময়ত তাপ জন্ম বুলি কোৱা হৈছে। ইয়াত বাজে উদ্ভিদৰ আন আন অংশৰো তাপ জন্মোরা শক্তি আছে । বাতিপুৱা আৰু জাৰকালি গছৰ তললৈ গলে আন ঠাইতকৈ গৰম পোৱা যায়। কিন্তু দুপৰীয়া আৰু জহকালি আন ঠাইতকৈ গছৰ তলত চেঁচা পোৱা যায় ৷ ইয়াৰ<noinclude></noinclude> nzcjbwqni5gnwuqd07x2tow2m4q7zj0 14 93539 255715 2026-07-14T05:40:07Z BabulB 104 "[[শ্ৰেণী:অনুজ্ঞাপত্ৰ সাঁচ]]" দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255715 wikitext text/x-wiki [[শ্ৰেণী:অনুজ্ঞাপত্ৰ সাঁচ]] 9tkmly8zfjv6fwy5n4tgc0a9mwh3wbd 104 93540 255718 2026-07-14T06:08:28Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "ওপৰঞ্চি। ১৭৩ The learned etymologist, in acknowledgment of his incapacity to fix the spelling of Anundoram Borooah's name sinks down and vanishes. But there appears before the poet a second shape,- But, hist!-what second shape doth rise? What prescient tremor fills my breast? O, joy, beyond expression blest, Borooah's self I recognise! Mr. Borooah meets the poet on the common plat- form of humanity. There..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255718 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>ওপৰঞ্চি। ১৭৩ The learned etymologist, in acknowledgment of his incapacity to fix the spelling of Anundoram Borooah's name sinks down and vanishes. But there appears before the poet a second shape,- But, hist!-what second shape doth rise? What prescient tremor fills my breast? O, joy, beyond expression blest, Borooah's self I recognise! Mr. Borooah meets the poet on the common plat- form of humanity. There is eccentric about his manners, he amenities from his host the poet. nothing strange and accepts the usual social Then the poet makes a very pertinent query regarding the tact with which Mr. Borooah overcame his age disqualification in the I. C. S. Examination, You know, my Nundy, tattlers say, That ere you passed the other day, You played a horoscopic hoax On our good easy English folks, By dropping out an awakward year In counting up your age's sum, (The evil-speaking "Pioneer" Thus libelleth Anundoram) The proud possessor of the astounding name melts into thin air by dropping from his lips only one sylla- ble,--'mum'; and the poets' grief knows no bounds,- Where art thou fled, my friend, my chum? Anundoram! Anundorum! The poem ends with a pathetic note in the conclu-<noinclude></noinclude> ex15mkycovy29ld9byo6wzoo5ajb6oo 104 93541 255719 2026-07-14T06:08:41Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "১৭৪ আনন্দৰাম বৰুৱা। ding stanza. The jarring name assails the peace of the poet,- No charm will drive the pest away, In vain I struggle for release, The victim of a new disease, To wit, Borooah on the brain The poet, a victim of the strange malady "Borooah- on-the brain" courts a premature grave, and requests his friends to raise a tablet, and thereon to engrave the Lest his friends piteous ta..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255719 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>১৭৪ আনন্দৰাম বৰুৱা। ding stanza. The jarring name assails the peace of the poet,- No charm will drive the pest away, In vain I struggle for release, The victim of a new disease, To wit, Borooah on the brain The poet, a victim of the strange malady "Borooah- on-the brain" courts a premature grave, and requests his friends to raise a tablet, and thereon to engrave the Lest his friends piteous tale of one who died so young. might not properly carry out his wishes the poet supplies his own epitaph,- Here rests, by trouble vexed no more, The bard of Sab-se-chota-pore; He lived beloved, he died demented, Killed by a name of sound more wild That e'er was for a forktailed child In Pandemonium invented! Time was he trotted a merry note; Now death has stilled his tuneful throat, Has bid his lyric lips be dumb; Woe worth the day that weird sound smote On his astounded tympanium! Then traveller, pause, let fall a fear, And backward read recorded hear, The name of doom, the name of fear, Anundoram, Anundoram, The king of sounds, uncouth and queer, Of all that can revolt the ear, Cacophonous compendium Anundorum Borooah, Anundoram, Anundoram, Anundoram Borooah!<noinclude></noinclude> mibppok0fzxzx39up0z0l720b3mbgov 104 93542 255720 2026-07-14T06:08:54Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "ওপৰঞ্চি। ১৭৫ We have at present no means to know whether Mr. Borooah had ever read this attempt to have inno- cent fun at the expense of his name. The book was published in 1895, six years after the death of Mr. Borooah, but the poem might have been published in some periodical during Mr. Borooah's life-time. The poet was assured to some extent of the presence of an unsuspected vein of humour in the great..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255720 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>ওপৰঞ্চি। ১৭৫ We have at present no means to know whether Mr. Borooah had ever read this attempt to have inno- cent fun at the expense of his name. The book was published in 1895, six years after the death of Mr. Borooah, but the poem might have been published in some periodical during Mr. Borooah's life-time. The poet was assured to some extent of the presence of an unsuspected vein of humour in the great Sanskritist, who, being a poet of no mean order himself and a deeply read student of Eastern and Western literature would have taken the whole performance good-humouredly. The poem seems to indicate that Mr. Borooah was an object of great interest and popularity in the circle of his civilian colleagues. When the poet sees the vision of Mr. Borooah in his dream He smiles upon me, calls me 'pal' That peerles's name's original In mould coporeal confest; He deigns with me to talk and jest: To chaff, drink pegs, and all the rest. As man does with his brother man. All this tends to show that Mr. Borooah was not an unsociable bibliophile as he has been supposed to be. The reference to the 'horoscopic hoax' that Mr. Borooah was said to have played upon the easy-going country- men of the poet, and which was the subject of comment in the columns of the Pioneer shows how great an interest had centred round this intellectual prodigy from Assam. While a whole poem has been woven round the mystic associations of such oriental names<noinclude></noinclude> c8tl3nam027w4rv4ha71ceoh9tcezp5 104 93543 255722 2026-07-14T06:27:48Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "205 আনন্দৰাম বৰুৱা। (1) Calcutta Gazette. It is a critical dissertation on the age and dramatic works of Bhavabhuti. It is an original work and dis- plays considerable erudition and research. (2) Sir Charles Bayley. Interesting contribution to the history of Sanskrit literature. 5. On a Comprehensive Grammar of the Sanskrit Language. (1) Prospectus of the work issued by Mr. Borooah. In course of pub..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255722 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>205 আনন্দৰাম বৰুৱা। (1) Calcutta Gazette. It is a critical dissertation on the age and dramatic works of Bhavabhuti. It is an original work and dis- plays considerable erudition and research. (2) Sir Charles Bayley. Interesting contribution to the history of Sanskrit literature. 5. On a Comprehensive Grammar of the Sanskrit Language. (1) Prospectus of the work issued by Mr. Borooah. In course of publication a Comprehensive Sanskrit- Grammar in 12 volumes, royal octavo. Its object will be to simplify the rules of Grammar as far as possible, to examine their historical growth and illustrate them fully from the existing literature both ancient and modern, and to offer a complete commentary on all the Vedas. 1-2. The preface will comprise the first two volumes of about 1,000 pages each. The Astadhyayi Sutras, Vartika Sutras, Unadi Sutras, Phit Sutras, Linganushasana Sutras, will be quoted, translated, and examined, with extracts from the Shiksha and Vedic Pratishakshyas. The Vedic vocabulary (Nirghantu) and Yaska's views (Nirukta) with Devaraja's explanations (Nirvacana) will be fully reproduced and in the material parts compared with the explanations of Vedic commentators. Panini will be still further illus- trated by complete exhibition of his Ganapatha and<noinclude></noinclude> fz38s9qvffavf0jdp26xymvi3gbtarm 104 93544 255723 2026-07-14T06:28:01Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "ওপৰঞ্চি। 2.9 reproduction of material parts of Patanjali, Vamana, and Bhattaji Dikshita and where necessary compared with classical commentators and occasionally with modern grammarians, 3. The third volume will treat of letters and their changes, It will be prefaced with Nanartha-sangraha or practical arrangement and examination of Amara, Hem Chandra, Medini, Vishwa, Trikanda Shesa, Haravali, Anekartha, Halayu..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255723 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>ওপৰঞ্চি। 2.9 reproduction of material parts of Patanjali, Vamana, and Bhattaji Dikshita and where necessary compared with classical commentators and occasionally with modern grammarians, 3. The third volume will treat of letters and their changes, It will be prefaced with Nanartha-sangraha or practical arrangement and examination of Amara, Hem Chandra, Medini, Vishwa, Trikanda Shesa, Haravali, Anekartha, Halayudha and Avyaya Kosas. It will consist of about 1,000 pages. 4-6. The fourth to sixth volume will treat of (1) roots, (2) Primary and (3) Secondary derivatives. Each volume will consist of about 1, 000 pages. 7. The seventh volume will treat of verbs, and will consist of about 1,000 pages. It will be prefaced with alphabetical arrangement and historical examination of roots as given by Sanskrit authorities. (1) Panini's Dhatupatha (2) Nirghantu and its commentaries (3) Kavikalpadruma. 8. The eigth volume will comprise three parts (1) Compounds, (2) Declension and (3) Syntax. It will consist of about 1,000 pages. 9. The ninth volume will treat of accent and will consist of about 500 pages. 10. The tenth volume will treat of prosody and will consist of about 500 pages. It will be prefaced with translation and examination of Pingala Sutras as explained by Halayudha and as regards vedic metres with further exhibition of the views of Shaunaka as explained by Sayana. It will be supplemented by the<noinclude></noinclude> cwej905ras9rlww2y26odx4lmkz6ibg 104 93545 255724 2026-07-14T06:28:16Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "200 আনন্দবান বৰুৱা। first publication of Narayana Bhatta's commentary on the Vritta Ratnakara. 11. The eleventh volume will consist of explanatory tables and will consist of about 500 pages. It will be issued in two parts, the first part with the first published volume and the second part with the last volume. 12. The twelth Volume will be the Index and will consist of about 2,000 pages royal octavo..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255724 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>200 আনন্দবান বৰুৱা। first publication of Narayana Bhatta's commentary on the Vritta Ratnakara. 11. The eleventh volume will consist of explanatory tables and will consist of about 500 pages. It will be issued in two parts, the first part with the first published volume and the second part with the last volume. 12. The twelth Volume will be the Index and will consist of about 2,000 pages royal octavo or 1,000 pages royal quarto. 13. The work will be published in complete volumes. The volume on Prosody will be first published followed by the volume on Verbs. (2) Prof. F. Max Muller's Appreciation of the Scheme. I wonder whether your great scheme of a Comprehen- sive Grammar of the sanskrit Language is advancing. I confess, I felt almost overwhelmed by the grandeur of it, but if only you carry some portion of it, you will have done a very useful work. It is a great undertaking and will require for its completion a long life, a long purse. and long patience -Oxford. 6. Mr. Borooah's edition of Amara's Namalinga- nusasanam. (1) The Indian Spectator, The 18th Septem- ber, 1887. We cannot too much admire the immense industry which Mr. Borooah has brought to bear on this 'magnum opus' of the immortal Amara.<noinclude></noinclude> fevo4zee3j36bzvvklqj785823jw17t 104 93546 255725 2026-07-14T06:28:29Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "ওপৰঞ্চি। (2) Principal Mohes Ch. Nyaratna C.I.E. ২০৯ Mr. Borooah will by this work bring under another deep obligation all students of Sanskrit. (3) Prof. F. Max Muller. It does you very great honour. (4) Prof. D. R. Bhandarkar, M. A. P.H. D. in the Indian Antiquary, October 1912. The importance of Khiraswami's Commentary will be patent to any one who reads Anundoram Borooah's preface to his partially pub..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255725 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>ওপৰঞ্চি। (2) Principal Mohes Ch. Nyaratna C.I.E. ২০৯ Mr. Borooah will by this work bring under another deep obligation all students of Sanskrit. (3) Prof. F. Max Muller. It does you very great honour. (4) Prof. D. R. Bhandarkar, M. A. P.H. D. in the Indian Antiquary, October 1912. The importance of Khiraswami's Commentary will be patent to any one who reads Anundoram Borooah's preface to his partially published edition of the Nama- linganusasanam. APPENDIX-No. V. Mr. Borooah's Autobiograpical Utterances. ৫। মিঃ বৰুৱাৰ আত্মবিষয়ক বাক্য আৰু কবিতাবলী। 1. Mr. Borooah's love of the Sanskrit Language. To me, Sanskrit is dearer than any other language. Its music has charms which no words can express. Its capability of representing every form of human thought in most appropriate language is probably not rivalled, certainly not surpassed by any other language. Most touching scenes have been drawn in heart-rend- ing words. Most noble images have been clothed in ১৪<noinclude></noinclude> dw95kr7beldp84e9kahu517exxpnla0 104 93547 255726 2026-07-14T06:28:41Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "250 আনন্দৰাম বৰুৱা। most sublime language. Most terrific pictures have been couched in terror-producing expressions! And among the foremost to elevate the language and enrich the literature of ancient India stands the name of our poet Vasyavak Kasyapa-Bhatta Bhavabhuti Srikantha. His plays have been all translated into English-two by more than one writer, and it can be confidently pre- dicted that b..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255726 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>250 আনন্দৰাম বৰুৱা। most sublime language. Most terrific pictures have been couched in terror-producing expressions! And among the foremost to elevate the language and enrich the literature of ancient India stands the name of our poet Vasyavak Kasyapa-Bhatta Bhavabhuti Srikantha. His plays have been all translated into English-two by more than one writer, and it can be confidently pre- dicted that before another hundred years, they will be rendered into almost every language of civilized Europe. May we hope that with the diffusion of Sanskrit, he will be as appreciated in the furthest corners of the world as he is on the banks of the Sipra and near the ruins of Vijayanagara.-Mr. A. Borooah's preroration of "Bhavabhuti and his Place in Sanskrit Literature." 2. Mr. Borooah's Faith in the Superiority of Mental Pleasures. There are philosophers who see no good except in material comforts and who would, if they could put down with a high hand all classical studies. They for- get that mind is the seat of all pleasure, that there are purer and loftier pleasures than matter can afford-and that so long as man and mind are constituted as they now are, knowledge will ever continue to be the most Mr. Borooah's prolific source of human happiness. Preface to Nanartha-Sangraha.<noinclude></noinclude> oxt62e7lygq0x1tqg01909zs9nly2p3 104 93548 255727 2026-07-14T06:28:58Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "ওপৰঞ্চি। ২১১ 3. Mr. Borooah's Sanskrit Poem addressing the Sanskrit Language. Prefixed to his English Sanskrit Dictionary, Vol. II. মুখবন্ধঃ—বাণীবন্দনা। যজ্ঞামাণিকবিঃ পবিত্ৰচৰিতং বামস্য দিবাং ব্যধা‍ যঙ্গাশ্চিত্ৰবসা বিচিত্ৰ ৰচনা বা..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255727 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>ওপৰঞ্চি। ২১১ 3. Mr. Borooah's Sanskrit Poem addressing the Sanskrit Language. Prefixed to his English Sanskrit Dictionary, Vol. II. মুখবন্ধঃ—বাণীবন্দনা। যজ্ঞামাণিকবিঃ পবিত্ৰচৰিতং বামস্য দিবাং ব্যধা‍ যঙ্গাশ্চিত্ৰবসা বিচিত্ৰ ৰচনা বাতাতি কাদম্বৰী। যা ভাষ্যে গহনাং থিয়ং বিতনুতেহভীণং পৰাং শাঙ্কৰে জীবাৎ সাপ্ৰলয়ং সমুজ্জলতা সংস্কাৰপূতা গিবা॥ ১ যলৈ শুদ্ধবিবুদ্ধসৌগতমতং পৃথ্বী মহদ্ধাৰ্য্যতে ৰেমে তৈযুববংশভূষণমতীবানন্দয়িত্ৰ্য্যা যয়া। যা শৰ্ম্মন্য ক বাঁশচিত্তমহগ্ৰন্থেন তেন ক্ষণাং সানো ভাৰতভাবতী শ্ৰুতিসুধাং সৰ্ব্বত্ৰ কীৰ্যাৎ সদা॥ ২ যামাশ্ৰিত্য বপা বিদেশ নিনোদা ভাবি শাস্ত্ৰং নবং ভিন্নানাং বচসাং প্ৰদৰ্শ সুতৰাং সম্বন্ধনীবং ফুটম্‌। আৰ্য্যাণাং বিষয়ে নিবস্ত মহিমাহন্তাৰ্যৈবিদানীত্তনৈব উৎথাসীষ্ট পুনস্তমামতিৰুচা সাৰ্য্যা গিবা মঞ্জুলা | ৩ -যেযাং ধীনয়মাৰ্গণৈভু জবলৈঃ সৰ্ব্বত্ৰ ভূঃ সন্নতা - যেষাং বিশ্বজনীনদৰ্শনগুণৈঃ সৰ্ব্বা: কলাঃ পোষিতাঃ। যেযামাগ্ৰহসংভূতা জয়তি যা পৌৰাতনী ভাৰতী তেষাং দ্বীপভুবাং ততো দৃঢ়তা ভূয়াাতিভূ য়সী | তেষাং প্ৰাধান্যজুষ্টং বিবিধগুণযুতং বঙ্গবন্ধুং সমীক্ষ্য বঙ্গানাং শাসিতাবং নববিধিবিধিনা ভাৰতীং স্নো তয়স্তম্। ভাৰত্যা জ্ঞানলব্ধান্নতিশৰসবলং সংস্কৃতং শব্দবোধম্ বঙ্গেধেতং নিযুক্তস্তমুপ সহৃদয়ং নেড়নং নাহবামি॥ ৫ শ্ৰীমানন্দৰাম বৰুহা।<noinclude></noinclude> d7uvbsi2wmkzq05je3knso9l7hx5k5y 104 93549 255728 2026-07-14T06:30:19Z নৰুনা বৰুৱা 4110 /* মুদ্ৰণ সংশোধন কৰা হোৱা নাই */ "১২ আনন্দৰাম বৰুৱা। 4. Mr. Borooah's Autobiographical Sanskrit Verses in his edition of Mahabiracharitam. মহাকবিভবভূতিবিৰচিতস্য মহাবীৰচৰিতস্য জানকীবামভাষ্যম্। নাটকং বীচাবিত্ৰং প্ৰণীতঃ ভবভূতিনা। জানকীবানসংবন্ধ..." দি পৃষ্ঠা সৃষ্টি কৰা হ'ল 255728 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="নৰুনা বৰুৱা" /></noinclude>১২ আনন্দৰাম বৰুৱা। 4. Mr. Borooah's Autobiographical Sanskrit Verses in his edition of Mahabiracharitam. মহাকবিভবভূতিবিৰচিতস্য মহাবীৰচৰিতস্য জানকীবামভাষ্যম্। নাটকং বীচাবিত্ৰং প্ৰণীতঃ ভবভূতিনা। জানকীবানসংবন্ধং বাক্যাৰ্থহপৰিগ্ৰহন্॥ প্ৰণম্য জানকীবানৌ সৰ্ব্বভাৰতপূজিতৌ। জানকীবামসংজ্ঞেন ভাষ্যেণ বিৰূণোম্যহম্॥ জানকীবামসোদৰ্য্যো হল ভাগগনন্দনঃ। আনন্দবাম বড়ুয়া প্ৰাগ জ্যোতি পুৰসম্ভবঃ॥ ইতি কৌমাৰোনান প্ৰথমোঽঙ্কঃ। শ্ৰীমদানন্দবামেণ দুল ভাগগহনা। অতিক্ৰান্তেন কৌমাৰং কৌমাৰো বিৰতো মুদা ইতি পৰশুৰামসংবাদো নাম দ্বিতীয়োহঙ্কঃ। ভ্ৰাতা পৰশুৰামস্য লৌহিত্যত জন্মনঃ। পৰশুৰামসংবাদো বৃত্তেনাৰং স্ফুটীকৃতঃ॥ ইতি সংসৃষ্টো নাম তৃতীয়োংঙ্কঃ। সংসৃষ্টোহয়ঃ তৃতীয়োহক সংসৃষ্ট বিষমৈঃ পদৈঃ। জানক্যা বিপ্ৰযুক্তেন ভাষ্যেণ বিশদীকৃতঃ॥ ইতি চাৰিত্ৰং নাম চতুৰ্থোহঙ্কঃ। ইংলণ্ডনগবেন্দ্ৰস্ত মধ্যায়তনবাদিনা। ভাবতেশ্ববভূত্যেন চাৰিত্ৰমুজ্জলীকৃতম্॥ ইতি আৰণ্যকং নাম পঞ্চমোহঙ্কঃ। - প্ৰিয়াবণ্যেন ন বিদ্যাৰণ্যেনাৰণ্যদৰ্শিনা। আৰণ্যকস্ত সুগমা বিমলা বিবৃতিঃ কৃতা॥<noinclude></noinclude> l8o7zsttg8kf9p3g6gz7zjq4m1admqw