Wikipedia
avkwiki
https://avk.wikipedia.org/wiki/Xadola
MediaWiki 1.47.0-wmf.9
first-letter
Kanaca
Aptaca
Prilara
Favesik
Favesikprilara
Wikipedia
Wikipedia prilara
Iyeltak
Iyeltakprilara
MediaWiki
MediaWiki prilara
Teza
Tezaprilara
Pomara
Pomaraprilara
Loma
Lomaprilara
TimedText
TimedText talk
Siba
Sibaprilara
Evento
Evento discusión
Stakera ke Adana
0
17638
158680
146121
2026-07-02T22:43:33Z
InternetArchiveBot
1403
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
158680
wikitext
text/x-wiki
{{Teliz_toza}}{{GKT|[[Ugalay ke Armenafa saneaytara]]}}
'''Stakera ke Adana''' ( [[Armenava|armenavon]] ''Ադանայի կոտորած'' ; [[Turkava|turkavon]] ''Adana İğtişaşı'' ) koe Adana winka ( Osmanlı gindaxo ) bak balemeaksat ke 1909 dilizeyed, i koe winka vadjeckesa vas Kilikia izvafa gola. Lana stakera raplekuyuna gan [[Turka|turkik]] kev [[Armena|armenafa]] sanelia ke [[Adana]] widava nope Osmanlı kevartowara ke 1909 ton tizafa kevarmenafa teyera koe varafa winka tittir.<ref>(en) Richard G. Hovannisian is Simon Payaslian, ''Armenian Cilicia'', Costa Mesa, Calif., Mazda Pub, coll. « UCLA Armenian History and Culture; Historic Armenian Cities and Provinces (book 7) », 2008, 637 bu (ISBN 978-1-56859-154-4), Raymond Kévorkian, ''The Cilician Massacres, April 1909'' (bu 339-369)</ref> Munesteks udined da bat ''pogrom'' stakera va 20000 ik 30000 armenaf kosik <ref>(en) Samuel Totten is William S. Parsons, ''Centuries of Genocide : Essays and Eyewitness Accounts'', Routledge, 2012, 611 bu (ISBN 978-0-415-87192-1), Rouben Paul Adalian, ''The Armenian Genocide'' (bu 117-156)</ref><ref>(en) Rouben Paul Adalian, ''Historical Dictionary of Armenia'', Lanham (Md), Scarecrow Press, 2010, 674 bu (ISBN 978-0-8108-6096-4), ''Adana Massacre'' (bu 70-71)</ref> isu 1300 {{PYW kralgiva|assuraf}} kotote nekiyid.
Bak 1908 bal Jön Türk artowara, yon Osmanlı artowasa lospa ta basflira va Abdülhamit II gindik is toleafa pendera va tadlemwa ke 1876 dokobad. Kategison, ervokirafa kevartowara ba 13/04/1909 va Jön Türk lizor vajiker ise va [[Konstantinopolis]] vangir. Bata exura remi sanka oxam slar voxe va stakera va armenafa sanelia ke Adana winka remi loon tanoy aksat nekir.
Xanta ke batyona stakera tir vey gaderopafa is skapafa is alkafa amidaca.<ref>(en) « ARMENIAN WEALTH CAUSED MASSACRES; Turks Found Prosperous People Were Paying Taxes Only to Outlaw Kurdish Tribes. THEN OPPRESSION BEGAN Kurds Retaliated When Their Income Was Cut Off -- Christian People Have Now Become Impoverished. », ''The New York Times'', 25/04/1909 ([https://www.nytimes.com/1909/04/25/archives/armenian-wealth-caused-massacres-turks-found-prosperous-people-were.html internetxo])</ref> Armenik ke Adana zo pimtayad da co tiyid « tel lokulaf is lotrigaf ».<ref name="Akçam">(en) Taner Akçam, ''A Shameful Act : The Armenian Genocide and the Question of Turkish Responsibility'', Picador, 2007, 496 bu</ref>
Armenaf lek va kevsokara va Abdülhamit II volunt al zobeyer. Ticfira ke turkafa coseva is sanefa folira da armenik tiyid teca divgisa alubeafa sipuxa levstujena gan [[Europa]], pune va zuguca ke lonjera webeyed.<ref name="Akçam" />
== Orka ==
Adana vanpir armenafa bak 1132, levrotiyina gan evolia ke sersaxo ke Pinafa Armena, aze kali 1360 zavzar.<ref>(fr) Claude Mutafian, ''Le Royaume Arménien de Cilicie, XIIe-XIVe siècle'', CNRS Éditions, 2002, 157 bu (ISBN 978-2-271-05105-9)</ref> Armenik darpe yona decemda adre koirubad nume va trigafa is redusafa sanelia tere tazukad.
Bak 1908 nope artowara Jön Türk bowere va int korotir. Remi abic aksat armenafa sanelia ke Osmanlı gindaxo va tena ke gazara ke Abdülhamit II impavantar ise gaderopon zobeteson va warzafe bowere va int grustar, i va bowere abdiplekuse va tumiltara gu islamevaf milpatectik <ref>(en) Donald Quataert, ''The 1908 Young Turk revolution: old and new approaches'', Middle East Studies Association Bulletin, Middle East Studies Association of North America (MESA), vol. 13, n°1, 07/1979, bu 22-29, dene [https://www.jstor.org/stable/41890046?seq=1 internetxo]</ref> is dimnepalera ke alkeem is mikreem ke gindaxo.
[[File: Adanamass.PNG|thumb|left|200px|{{EwavaPebuda2|Armenafa wida elakeyena az vilayana bal stakera ke Adana}}]]
Armenik gu ''dhimmi'' ravalduga banvieli zo levplekuyud. Ison mali 1876 Abdülhamit II gindik gan walislameveva tisa teca islamevafa coseva zo blizesir nume va tawuk stakes va armenik bak 1896 fosar, i va tawuk yoltayan gu ''Hamid stakera'' jupayas va loon 20000 xonukik.<ref>(fr) Jacques de Morgan, ''Histoire du peuple arménien : depuis les temps les plus reculés des annales jusqu'à nos jours'', Paris, Berger-Levrault, 1919, 411 bu, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k56982448/f296 internetxo], bu 269</ref> Bata stakera va Europa pad neken ina me di walpir. Batdume armenaf lik ke Kilikia vox dere arak ke armenikeem is divlamanikeem va korotira ke Jön Türk gu wotraf yal torigid. Batkane kristevik va int ronovervoad ise va satcafa gaderopafa lospa rovotazukad. Voxen ronkik ke grindik torigid da divadomtara va kristevik tir vetuigara va sinaf gunteem.
Osmanlı kevartowara ke 1909 va roti bas meem ke Jön Türk lizor dimnarir ise nover da Abdülhamit II va torkafi roti klioton di dimbilder. Va tela lokategirevafa is loviderevafa gila ke islamevafa sanelia altogir, tixason va saneevafa dewitca is pulvisa va dimpendera va islamevafa mwa. Bata rotiopinda jupar da va sanefa zobera enseotar, vodjuson kev Jön Türk lizor.<ref>(en) ''ISLAM VS. LIBERALISM'', The New York Times, 15/04/1909, [https://www.nytimes.com/1909/04/15/archives/islam-vs-liberalism.html internetxo]</ref>
=== Lazava ===
[[File: Armenian woman after Adana massacre.jpg|thumb|right|200px|{{EwavaPebuda1|Armenikya ke Adana nakeyena is wedanon buxayana}}]]
Sedme tanoy kocenkasik, viele warzot icde tarlera koe [[Konstantinopolis]] va [[Adana]] artfiyir, pune motrakura dene islamevafa sanelia icde fuza ke armenafa madakevera priduyud. Ba 14 ke balemeaksat, armenafa revava gan islamevafi tari zo dilfuyur numen konak decitoy armenik remi yona direfa safta di zo aytayad.<ref>(fr) Mantran, Robert (editor), ''Histoire de l'empire ottoman'', 1989, luz 14</ref>
[[File: Adanabodies.JPG|thumb|right|200px|{{EwavaPebuda1|Alto ke armenik aytayan koe Adana bal tana likera}}]]
Ar munesteks drigdad da « lan deliv wal armenik is turkik ba 13 ke balemeaksat runmuskayar nume va elakera va doltaxe is dilfura va armenafa revava nekiyir ». Arti tolka nope bat deliv loon 2000 armenik al zo aytayad.<ref>(en) [https://web.archive.org/web/20070629160635/http://www.facinghistorycampus.org/campus/reslib.nsf/a2a27112da97de9b85256f7100617ec7/fce9a8ae241cbce185256f8d006471a0/%24FILE/AG%20Chapter%203.pdf AG Chapter 3 – The Young Turks in Power], dene Wayback Machine</ref>
Koe munesteks bak anyusteaksat ke 1909, Charles Doughty-Wylie ruyer da ''« rietova icde ervokirafa artowara ke armenikeem gan cug gruik re vol zo rostar »''. Pebur da me rokalit kase lana kevmadara dilizer viele meka avplekura va po zo askir meie kona sugara malsavesa va rodadina rojuxa zo rabater isen kottode armenikafa ota va fird mu vexafa Osmanlı ervolia co tufakar ». « Armenik va nazbeikeem is berikeem tcastaf koe winka is mekonariyis va ervo is me djupokotces me co iskeyed ».<ref>(en) "[https://web.archive.org/web/20210128010118/http://www.armenocide.net/armenocide/ArmGenDE.nsf/$$AllDocs/1909-08-08-GB-001 1909-08-08-GB-001]" dene www.armenocide.net</ref>
Remi titaytcura ke Osmanlı gindaxo, armenikeem nope intafa brutafa kuluca is giltaf walzvak icde gindafa koayka gu jala dere zo torigiyir.<ref>(en) "[https://www.nytimes.com/1909/04/25/archives/armenian-wealth-caused-massacres-turks-found-prosperous-people-were.html ARMENIAN WEALTH CAUSED MASSACRES]". The New York Times. 25/04/1909</ref>
Lan munesteks ke Charles Doughty-Wylie britanaf ikapermik koe Adana va « lazava ke stakera » rinder. Vahakn Dadrian va krent ke bat valdig malsaver :
{{TelizOzwaks_Nivaca1
|ozwaks = « Turkikeem kalfelis mali konaka decemda, va miltuca tove kristevikeem dun apter... Vidjera ke yon lozugaf rojusik va islameva dun laumar. Kas kevusik va Lorik gotid miltik gu islameva ? Kota kota zazda zolkevik va lana alkiskafa is ilkadena betara abduaskiyid... » <ref>(en) Dadrian, Vahakn N. ''Warrant for Genocide: Key Elements of Turko-Armenian Conflict'', bu 71-72</ref>
}}
Sedme Doughty-Wylie, Abdülhamit koe bata orka zo siskavayar kire « va stakesa cava al bokayar ». Male mil valdig, Kamuran Gurun turkaf gaderopopik drigdar da roka ke ervodiskira va sanefa cava ke ervodiskira al nekiyir. Voxen « ware loroton », sedme ewa ke Doughty-Wylie :
{{TelizOzwaks_Nivaca1
|ozwaks = « Fuglara ke ervotiskis is mopulvis armenik va turkaf megrupesaf islamevik zuneyer. Dratcera is pobaxara gan kottol zo askiyid. Lan armenaf gadesik is dastrubenik ke Konstantinopolis is gertik ( armenaf gertik laninde tir kotrotiik ) va regikeem gu lustera va ervo koldayad. Batcoba volaun dilizeyer, voltixolon is dace laninde trukon. Va tokcoba tove lan rossiaf armenaf tujdesik gotrakut, i tove tujdesik wasteyes va jaxadara va awalkexikeem ke 1895, koe uja ke bata widava lize meka stakera al dilizeyer ? Icde tadlemwa ok me, to batcoba tiyir oltavaca sedme in. Va jaxadara, ~ in kaliyir, ~ kota pisonara nope kota. Va lustera va ervo. Va tanoy turkaf islamevik nope kot armenik ke 1895. » <ref>(en) Gurun, Kamuran. ''The Armenian File: the myth of innocence exposed''. Turkiye Is Bankasi Yayinlari, 2007, bu 213</ref>
}}
Stephan Astourian va aryona lazava miledje al afiar, i va tulon ticfisa vidjera ke islamevik va vanlaumara ke armenafa kristevafa lamara ko Adana, is va koplekura gan armenaf pilkotik va warzaf foalk ikapitis va jontik turkaf yambudik, is va sanefu nisu ruyesu va furefa sonara va lan grupepen armenaf pilkotik wetce okilik ke armenafo gazaxo ke Kilikia.<ref>(en) Stephan H. Astourian (2011), ''The Silence of the Land: Agrarian Relations, Ethnicity, and Power,'' koe ''A Question of Genocide: Armenians and Ottoman muslims at the End of the Ottoman Empire'', Ed. Ronald Grigor Suny is Fatma Müge Göçek, is Norman Naimark. Oxford: Oxford University Press, bu 78</ref>
== Forteyasira ==
[[File: The_City_of_Adana.svg|thumb|right|240px|{{EwavaPebuda1|Liwot va Adana is armenafa revava firdeyena bak stakera}}]]
Mon 4437 armenafa vreda zo firdeyed, trabe vilara va riwe lik ke widava, batdume bata bifa gu « saneaytara » re zo duvud.<ref>(en) Charney, Israel (1999). Encyclopedia of Genocide: A - H., Vol. 1 bu 47. ISBN 9780874369281</ref> Spua ton muska ba 01/04/1909 tittiyir aze kadayar tizura kev armenafa sanelia ke Adana is konaka pokefa widava. Ba 18 ke balemeaksat, loon 1000 korik koe antafa Adana zo aytayad isen jontik meuldineyen loplekuik koe Tarsus is Iskenderun.<ref name="ref17">"(en) Constantinople, April 19". The New York Times. April 19, 1909.</ref> Konak decitoy gelbesik va amerikafo permaxo ke Iskenderun kopleyed isen tanoya britanafa gejatota ken krimta zo stakseyer ; baroya francafa gejatota kev [[Mersin]] zo stakseyed lize debala « pikseyer » isen jontiko taltekafo ikapermaxo gan armenaf gelbesik zo deblameyed.<ref name="ref17" /> Turkafa ervolia va tizuca lasufelileyer.
Oltavafa tizaca va Maraş is Hadjin ( Saimbeyli ) trokeyed isen uldinera va xonukikafa ota va 8000 kalion kaikfiyir.<ref name="ref18">(en) ''[https://www.nytimes.com/1909/04/21/archives/moslem-massacres-take-5000-lives-fresh-outbreaks-reported-at-marash.html MOSLEM MASSACRES TAKE 5,000 LIVES]''. The New York Times. April 21, 1909</ref> Koe neva Rose Lambert alkavuidanik koe Hadjin suteyer da korik ko tcema lagelbeyed.<ref>(en) Lambert, Rose (1911). ''Hadjin and the Armenian Massacres''. Revell</ref> Tizurapa koe Iskenderun moltafa widava dere dilzeyer. Yon munesteks va brunuca ke gindafa rictaga ik daliura icde stakera exoned.<ref name="ref18" />
[[File: AdanaMassacreDistricts.JPG|thumb|left|200px|{{EwavaPebuda2|Batu bu ke sanegaks ke 1911 va vilaxo ke armenafa revava ke Adana gu umbeyena pokefa turkafa revava kevaxar. <ref>(en) Woods, H. Charles (1911). ''The Armenian Massacres of April, 1909''. ''The Danger Zone of Europe: Changes and Problems in the Near East''. Boston: Little, Brown. p. 127</ref>}}]]
Ba 20/04/1909 lana vura tere zo dimplekuyur isen muska koe Mersin tuvumeltaweyed nume britanafa gejetota va eksa is selaxa mu Adana robildeyer.<ref name="ref21">(en) ''Foreign Cruisers at Mersina''. The New York Times. April 23, 1909</ref> « Dratces » munesteks ke Hadjin bazeyer da ervokirapaf armenik koe widava zo elekayad ise « gan bewik ke islamevaf grelt zo deblameyed, i gan greltik oxam kes va umo otapo ipeteson va luwina rojuxa madayana gan armenik ».<ref name="ref21" /> 8000 gelbesik va alkafa tcema ke Tarsus kereleyed lize vura kan gejamwa sure zo dimexoneyer ; xonukikafa ota tiyir vas mon 50.<ref name="ref21" />
Lana staksa ke amerikaf alkavuidanik koe Hadjin ba 22/04/1909 bazeyer da widava dile zo koteyayar isen armenaf pilkot al zo anteyayad numen deblamera tiyir merotarutena. Kotak ke armenafa sanelia ke Kırıkhan co zo stakeyer ; Dörtyol armenafa wida teyeyer ise zo ivamudayar ; ara forteyasira koe Tarsus dilizeyed ; stakera koe Antakya is muska koe Birejik zo murobayad.<ref name="ref22">(en) ''AMERICAN WOMEN IN PERIL AT HADJIN''. The New York Times. April 23, 1909</ref>
Herbert Adams Gibbons amerikaf alkavuidanik banedje woras va Adana, va nakila bak yon viel abdi 27 ke balemeaksat : <ref>(en) ''[https://www.nytimes.com/1909/04/28/archives/days-of-horror-described-american-missionary-an-eyewitness-of.html DAYS OF HORROR DESCRIBED; American Missionary an Eyewitness of Murder and Rapine]''. The New York Times. April 28, 1909</ref>
{{TelizOzwaks_Nivaca1
|ozwaks = Adana tir ton saus sok. Widava zo elakeyer ise zo vilayar... Va xonukikafa ota me rotuldinet. Awalkoda koe nudeem tid tcastanafa. Ba teveaviel viele divlaniyí, va kelda wal awalkikeem gonarayá enide mooon me avlayá. Ba riel ke pereaviel, va san-tan-toloya edava dem armenafa awalkoda remburena kal kuksa az mimana ko lava bad bartivacku otayá. Koe turkafo awalkikxo jontika naboxa zo suxayad. [...] Ba kiel ke teveaviel, 250 turkaf drowigaf ervolitik a fayik va lan impadimak koe Adana vangiyid aze vebayad da ko Tarsus di zo rembureyed lize va kalvilara va armenafa revava ke bana widava pakeyed, i va revava tisa tel lokiewafa pakava ke widava. Sinafa elakesa kobavera tiyir pintotafa is kaliafa.
}}
[[File: AdanaChristianQuarter.jpg|thumb|right|240px|{{EwavaPebuda1|Nuda koe kristevafa revava ke Adana, afigasuteyena bak teveaksat ke 1909}}]]
Osmanlı bowere va ervolia dilisutuson stakseyer voxe zo buntuyur da va tizaca co gindeyer oke co pakeyer. Lan teliz koe fela a sugdaks ke 00/05/1909 bazeyer da turkaf sayakik al artlapiyid voxe nuve me djukodiliyid :
{{TelizOzwaks_Nivaca1
|ozwaks = Adana gan 4000 elakes is viltas is anteyas sayakik zo tueaftar. Meka tarkara pu diveik zo vanzilir. Toloya francafa bema zo vilayad isen kivat da bemafa is kazafa is alkavuidarafa amerikafa arienta koe Adana di zo rawad. Warzaf bowesik men zo dirnur. Rofolickit da rictaga va novera va awalkopera va kristevikeem wan xialar. <ref>(en) ''[https://www.nytimes.com/1909/05/05/archives/massacres-continue-adana-terrorized-thousands-of-soldiers-loot.html MASSACRES CONTINUE ADANA TERRORIZED]''. The New York Times. May 5, 1909</ref>
}}
== Danexa ==
<div style="float:right; border: 1px solid black; margin-left: 20px; padding-top: 3px; padding-bottom: 3px;">
{| class="infobox"
|-
|colspan="4"|<center> '''Winugafa Osmanlı vexala<br>dem kosikeem sotre widava''' <ref name="ref25"/></center>
|- bgcolor="#e5e5e5"
|{{nbsp2}}'''Widava'''{{nbsp2}}
|{{nbsp2}}'''Kristevik'''{{nbsp2}}
|{{nbsp2}}'''Islamevik'''{{nbsp2}}
|{{nbsp2}}'''Kotak'''{{nbsp2}}
|- bgcolor="#ffffff"
|{{nbsp2}}[[Adana]]
|align=right |2739
|align=right |782
|align=right |3521
|- bgcolor="#e5e5e5"
|{{nbsp2}}[[Bahçe]]
|align=right |752
|align=right |9
|align=right |761
|- bgcolor="#ffffff"
|{{nbsp2}}[[Ceyhan]]
|align=right |378
|align=right |175
|align=right |553
|- bgcolor="#e5e5e5"
|{{nbsp2}}[[Tarsus]]
|align=right |463
|align=right |45
|align=right |508
|- bgcolor="#ffffff"
|{{nbsp2}}[[Osmaniye]]{{nbsp2}}
|align=right |372
|align=right |66
|align=right |438
|- bgcolor="#e5e5e5"
|{{nbsp2}}[[Erzin]]
|align=right |208
|align=right |12
|align=right |220
|- bgcolor="#ffffff"
|{{nbsp2}}Kozan
|align=right |114
|align=right |1
|align=right |115
|- bgcolor="#e5e5e5"
|{{nbsp2}}Saimbeyli
|align=right |15
|align=right |78
|align=right |93
|- bgcolor="#ffffff"
|{{nbsp2}}Kadirli
|align=right |60
|align=right |17
|align=right |77
|- bgcolor="#e5e5e5"
|{{nbsp2}}Islahiye
|align=right |50
|align=right |
|align=right |50
|- bgcolor="#ffffff"
|{{nbsp2}}Karaisalı
|align=right |44
|align=right |
|align=right |44
|- bgcolor="#e5e5e5"
|{{nbsp2}}Hassa
|align=right |33
|align=right |
|align=right |33
|- bgcolor="#ffffff"
|{{nbsp2}}Elvanlı
|align=right |13
|align=right |1
|align=right |14
|- bgcolor="#e5e5e5"
|{{nbsp2}}Feke
|align=right |2
|align=right |
|align=right |2
|- bgcolor="#ffffff"
|{{nbsp2}}'''Kotak'''
|align=right |'''5243'''
|align=right |'''1186'''
|align=right |'''6429'''
|}
</div>
Sedme winugaf Osmanlı orig, kosikaf kotak koe Adana widava tiyir vas 3521. Ke bat, 2093 armenik is 782 islamevik is 613 assurik is 35 ellasik tiyid.<ref name="ref25">(fr) [https://www.imprescriptible.fr/rhac/tome3/p1ch4#n134 Les massacres de Cilicie d’avril 1909]</ref> Woda ke bowere tid male vertok ke saneliafa zanela is yona vexala siurgayana gan ''mukhtar'' winugik is gertik koe yono monaxo.
Hüseyin Hilmi Paşa eldapik bazeyer da stakera tiyir « gaderopaf vols alkaf uum [...] Abdida armenafa gaderopafa neda koe Anatola va int toz grustad, pune dili tiyir. Iské da va lazava ke forteyasira malyedac. » <ref name="ref26">Creelman, James (01/08/1909). ''[https://www.nytimes.com/1909/08/01/archives/the-vizier-at-close-range-hilmi-pasha-sees-politics-not-religion-in.html THE VIZIER AT CLOSE RANGE]''. The New York Times</ref> Neke kaxaason da Abdülhamit II dareik « va awalkopera va armenikeem » al benplekuyur, pune ina odiakon al kalir da « meka stakera mea dilizeter. » <ref name="ref26" />
Bak pereaksat ke 1909, Jön Türk bowere va jizara va lanyon boweref blodik isu sayakaf dakteyer, nope « sinafa zegara va stakera va armenik ».<ref>(en) ''[https://www.nytimes.com/1909/07/14/archives/adana-officials-to-be-tried-charged-with-complicity-in-armenian.html ADANA OFFICIALS TO BE TRIED]''. The New York Times.14/07/1909</ref><ref>(en) ''[https://www.nytimes.com/1909/07/29/archives/sincerity-of-the-young-turks.html SINCERITY OF THE YOUNG TURKS]''. The New York Times. 29/07/1909</ref> Bal daneyes sayakaf tregul, 124 islamevik is 7 armenik nope pakera va tizaca zo klibuyud.<ref name="ref7">Akcam, Taner. ''A Shameful Act''. 2006, bu 69–70 : "fifteen to twenty thousand Armenians were killed"</ref>
{{TelizOzwaks_Nivaca1
|ozwaks = Dulzason va kevartowara is stakera va armenik ke Adana, CUP pako isu Dashnak bak lerdeaksat ke 1909 va sint tuseylayad inde abdiplekuyud da « va abduxoa is tadlemwa is tanara belcon fure kobaved ». Sino dakteyed da nisu icde armenafa sugara va volruptesuca tiyid rolafu. Tanarevik trumayad da va tanoy armenaf eldik gu bowere tazukayane moi 06/08/1909 kofliyid, nume batcoba gu danedisa sugara va solumara va CUP pako gu Adana bifeem co zo ronarur. <ref name="ref7" />
}}
Turkafe bowere is dere yon turkaf suterotik isu cosevik meud da stakera dilizeyer, ruyeson da bifeem ke balemeaksat ke 1909 tire tiyid lana armenafa « cidara elakesa is aytasa » <ref name="ref29">(en) Öztuna, Yilmaz. ''[https://web.archive.org/web/20070629160637/http://www.tbmm.gov.tr/yayinlar/yayin1/3-Oztuna%2843-64%29.pdf The Political Milieu of the Armenian Question]'' (PDF): 59. Kofukayan male xanto (PDF) ba 29/06/2007, mal internetxo ke [https://global.tbmm.gov.tr/english/english.htm Grand National Assembly of Turkey]</ref> tove islamevafa sanelia « naavdasa vas xonukera ke 17000 armenik is 1850 turkik ».<ref name="ref29" /> Izvopik va ageltuca ke turkafa abduplekura va « armenafa cidara » iltrakud lardetire ede armenik co tiyid relingasik, pune lo turkik jontikote co zo aytayad. Voldum winugafa tirka ke [[Turka]], divef vrutasik inc wiyis bazeckeyed da armenik tiyid kosackaf.
[[File: AdanaMinaret1909.jpg|thumb|right|240px|{{EwavaPebuda2|Rawaks ke nuda koe kristevafa revava ke Adana. Po ke bowere male isteon tuksuest va kristevik viltayad. <ref>(en) Mikaberidze, Alexander (2013). ABC-CLIO Amazon.com Barnes&Noble.com. ''Atrocities, Massacres, and War Crimes: An Encyclopedia''. bu 2</ref>}}]]
Lugodaf Tuvel ruyeyer da islamevikaf tazdaks tiyir gijaf loon dam tel armenikaf, trabe 1900 islamevik kapbure 1500 armenik.<ref>(en) Kévorkian, ''The Cilician Massacres, April 1909,'' bu 351-53</ref>
Ara Osmanlı tuzda dem Faik Bey is Mosdijian Efendi is Esad Rauf Bey bowesik va [[Mersin]] va xonukesikafa ota mal vertok patavayar : 4196 meislamevik is 1487 islamevik don batultik is sayakik.<ref>(en) Dündar, Fuat (2010). ''Crime of numbers: The Role of Statistics in the Armenian Question (1878–1918)''. Transaction Publishers. bu 144. ISBN 978-1-4128-4341-6</ref> Neke va kotak vas 15000 drageyer, kodoplekuson va mevertokayan korik is lamas kobasik don islamevik.<ref name="ref34">(en) ''[https://www.nytimes.com/1909/05/02/archives/brooklyn-man-saw-missionaries-shot-stephen-trowbridge-describes.html BROOKLYN MAN SAW MISSIONARIES SHOT]''. The New York Times. 02/05/1909</ref>
Osmanlı rictaga va kota gunuca icde xonukesisa viltara va toloy amerikaf alkavuidanik koe Adana widava meuyud, volson bazeson da ''« armenik va D- M- Rogers is H- Maurer aytayad edje sin koe mona ke turkafa nyobrikya pomason kevfirdeyed. »'' <ref name="ref18" /> Turkafa pwadera va pisonara gan inc Stephen Trowbridge amerikaf gertik ke Brooklyn kadimion zo kevkaliyir, i gan inc Stephen Trowbridge bazeyese da bat toloy ayik gan « islamevik » zo xonukesiyid edje va fird dratces va alkavuidaxe lasugrirunkayad.<ref name="ref34" />
{{TelizOzwaks_Nivaca1
|ozwaks = Viltara is kevaliera wal islamevik is armenik ba 14<sup>-e</sup> ke balemeaksat tozuweyed nume va yon kosik baton is banon askiyid... Diregazdon, ba 15<sup>-e</sup>, warzafa vikizafa divdoidara poke yikyafa bema nediyir da gan tey zo dratceyev... Maurer W<sup>-ye</sup> is jin va madasiki is kufta nariyiv enide va resta is telvung is intaf fogelom ke mona tigisa wale fird is yikyafa bema vilayav... Viele va kepaita poke teyka taneatomon ticlaniyí, pune ervokiraf islamevik awiyid... Viele vangrupeyed da va sin me viltayá volse va lyumara kev teyka kobaveyé, pune va zelt omayad ise dun ravaldayad da me di zo yandeyé... va jotafe yikye preyutase alavon ice nuda bravon ice islamevafa viltara konakviele vosayav enide sine pomatason va giwara va xe ke bema ervonyud... ko bema dimlaniyiv aze va baltanik malimaxuyuv, Rogers W<sup>-ye</sup> davon artlaniyir... Azon jontikedje kobaveyev, mezaganon gan islamevik, vieli armenik arte nuda va mona toz viltayad lize elakesik sopuyud. Laizon toloya viltara arte leon anyustoye metre male cinafo xo tauleyed. Rogers W<sup>-ye</sup> awalkolon zo bakayar... Ar vilt va Maurer W<sup>-ye</sup> kalniyir... Vere moi bata toloya viltara, konakar vilt ke islamevik va jin kabduoniyid... Bat toloy ayik wiyon di awalkeyed. Ton sayakikany ke Yesus Kristos awalkeyed.<ref name="ref34" />
}}
Alkavuidanik koe bema idjon ice stakera zo elekayad. Sedme Elisabeth Webb ara vuidanikya ke bema : ''« To eaftafa debala tiyir, ayikya is yikya riwe antafa koe xe tigiyid, forteyotafi pisonasi tari diveon, dem wed is vilt ta armenik is tilerda ta mona »''.<ref name="ref35">(en) [https://www.nytimes.com/1909/05/03/archives/woman-describes-riot-at-adana-tells-of-peril-of-women-and-girls-in.html?sq=Adana+Armenians+Minaret&scp=1&st=p WOMAN DESCRIBES RIOT AT ADANA]''. The New York Times. 03/05/1909</ref>
{{TelizOzwaks_Nivaca1
|ozwaks = Trowbridge W<sup>-ye</sup> ko bema dimlaniyir, kalison da antafa musafa pokolera ke amerikik tiyir zavzagira koe bema, voldo armenik. Dakteyer da tiyiv merodegiwas va armenik. Va bema lasubuluyuv ; Wallace W<sup>-ya</sup> is Chambers W<sup>-ye</sup> is jotafe armenafe gertikye va nuda ke Wallace laremlaniyid. Batvulon vere lani tari art nuda ipeyer. Yatkaf turkik va armenaf tujdesik pilkomodayad nume viltason aytayad beka Chambers W<sup>-ye</sup> va meem anamon plekuyur ise va inafi bli cugeke lagiwayar. Mel armenik zavzatar blis, ~ adjubesik iegayad, ~ edje Chambers W<sup>-ye</sup> va adjubeyen tujdesik ko xe impadimayar.<ref name="ref35" />
}}
[[File: Adana_Dar-ül_Eytam.jpg|thumb|right|240px|{{EwavaPebuda1|Armenaf gadiskik koe Adana Dârüleytâm}}]]
Francis McCullagh britanaf gejadaalasik arti tanka koe neva icde Abdülhamit II suteyer da 20000 armenik koe Adana « zo stakeyed, ton fikaf goaspil volrokalin maneke varafa tamava zo lemisteyer ».<ref>(en) McCullagh, Francis (1910). ''The Fall of Abd-ul-Hamid''. London: Methuen & Co. Ltd. bu 138</ref> Doughty-Wylie britanaf ikapermik koe jontika givaklita zo miwar kire va stakera ubzeson latutenayar, miv arpumapason. Bak fird gu tanoy vilt ko ma zo balieyer.<ref name="ref35" />
Baroye gadiskikxe koe Adana is Hadjin is Dörtyol radimi stakera zo vegeduyud. Adana Dârüleytâm va mon 500 gadiskik emudeyer. <ref>[http://www.birikimdergisi.com/guncel-yazilar/299/2009-emirgan-indan-1909-adana-sina-sis-e-darson-a-hacin-e-bakmak#.VpEilqY05pk Gadiskikxe ke Adana Dârüleytâm]</ref>
== Dere rupec ==
{{GKT|[[Ugalay ke Armenafa saneaytara]]}}
{{GKT|[[Saneaytara va armenik]]}}
== Vuestexa ==
{{Vuestexeem2}}
{{Teliz_toleaf_briz}}
{{Stakeriyelt
|vergumvelt = Stakera ke Adana
|ewava = Adana_massacre_in_Le_Petit_Journal_(1909).jpg
|pebuda = Yunkeks ke ''Le Petit Journal'' fela, 02/05/1909
|patecta = {{TUR nilt|20px}}
|patecta2 =
|debala = [[Adana]] widava isu gola
|evla = Balemeaksat ke 1909
|ord = Aultovesa stakera
|jala = Lokon wideytaf armenik, is dere ellasik is assurik
|kosikeem = ≈ 30 000
}}
[[File: Henry K. Carroll of the Boards of Foreign Missions pleading to the secretary of state for protection of Christians with the Ottoman Empire.png|thumb|right|240px|{{EwavaPebuda2|Henry K. Carroll ke ''Boards of Foreign Missions'' permeba alutas pu US eldik mu nendara va kristevikeem kev Osmanlı gindaxo}}]]
{{Teliz_tena}}
[[Loma:Xayastana|Stakera ke Adana]]
[[Loma:Turka|Stakera ke Adana]]
[[Loma:Stakera|Stakera ke Adana]]
{{Interwiki|Q2087792}}
32ui9q9s66r445lqnvabpqxwaeb4qes
Moe domega ke Marne kuksa (trutca ke Lebasque)
0
26089
158679
134864
2026-07-02T16:20:23Z
InternetArchiveBot
1403
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
158679
wikitext
text/x-wiki
<center><big>'''Moe domega ke Marne kuksa'''</big> ~ ''Les bords de la Marne'' <small>(FR)</small></center>
{{Teliz_toza}}
'''Moe domega ke Marne kuksa''' ( francavon ''Les bords de la Marne'' ) tir trutca, i puntalingeks keve stama skuyun gan [[Henri Lebasque]] [[Franca|francaf]] lingesik moni 1900.
Bata trutca koe korikaf dotay re ( 2018 ) tigir.
{{:Henri Lebasque/Kuksa (watsa)}}
== Dere rupec ==
{{GKT|[[Trutceem ke Lebasque]]}}
== Stragela ==
{{LebasqueStragela2}}
{{Vuestexeem}}
<small>
* [https://web.archive.org/web/20230525120920/https://www.artxart.com/ Xantaza dene internet ok internetxo]
</small>
|style="vertical-align: top;"|
{{Trutciyelt
| vergumvelt = Moe domega ke Marne kuksa
| xanto_vergumvelt = Les bords de la Marne (FR)
| ewava = Lebasque la bords de lamarne.jpg
| pebuda = Moe domega ke Marne kuksa ( Henri Lebasque ), moni 1900
| yambik = [[Henri Lebasque]]
| evla = moni 1900
| ord = Patectoy
| lingerinda = Puntalingeks keve stama
| lum = ?
| tigixo = Korikaf dotay
}}
{{LebasqueTrutca}}
|}
[[Loma:Lingeropa|Moe domega ke Marne kuksa (trutca ke Lebasque)]]
[[Loma:Trutca gan Lebasque|Moe domega ke Marne kuksa (trutca ke Lebasque)]]
avy2wr0xup9gd8qkz13cdunp16guosd