Wikipedia
avwiki
https://av.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B5%D1%82%D3%80%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%B3%D1%8C%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80
MediaWiki 1.47.0-wmf.10
first-letter
Медиа
Хъулухъалъулаб
БахӀс
ГӀахьалчи
ГӀахьалчиясул бахӀс
Википедия
Википедиялъул бахӀс
Файл
Файлалъул бахӀс
MediaWiki
MediaWiki-ялъул бахӀс
Халип
Халипалъул бахӀс
Кумек
Кумекалъул бахӀс
Категория
Категориялъул бахӀс
TimedText
TimedText talk
Модуль
Обсуждение модуля
Event
Event talk
Ираналъул тӀадегӀанав бетӀер
0
16252
97674
97271
2026-07-11T19:52:33Z
IvanScrooge98
7531
/* */ img
97674
wikitext
text/x-wiki
{{Пачалихъалъул хъулухъ|должность=Высший руководитель Ирана|форма обращения=[[Его Высокопреосвященство]]|резиденция={{Байрахъ|Иран}} [[Церехъанлъиялъул рукъ]], [[Тегьран]] ([[Иран]])|цебе букӀараб хъулухъ=[[Шагьиншагь|Ираналъул шагьиншагь]]|первый=[[Хумейни, РухӀулла Мусави|РухӀулла Мусави Хумейни]]|появилась=3 декабралъ 1979 соналъ|срок полномочий=неограниченно|назначается=[[Совет экспертов|Советом экспертов]]|нынешний=[[Моджтаба Хаменеи]]|страна=Иран{{!}}Иран|возглавляет=[[Иран]]|ширина портрета=200px|портрет=Portrait of Mojtaba Khamenei.jpg|назначен=2026|подпись эмблемы=[[Ираналъул эмблема]]|ширина эмблемы=120px|эмблема=Emblem of Iran.svg{{!}}border|сайт=https://www.leader.ir}}{{Ираналъул сиясат}}
'''Ираналъул тIадегIанав бетIер''' ({{lang-fa|ولی فقیه ایران}}, ''вали-е [[факъигь]]-е иран'', рагӀиккун магӀна ''цӀунулев-илагьияв''), '''рагьбар''' ({{lang-fa|رهبر}}), яги '''[[факъигь]]''' ({{lang-fa|فقیه}})<ref>{{Cite web |title=Текст конституции Ирана (на русском), статья 5-я (битвы ссылка) |url=http://constitutions.ru/archives/140 |access-date=2022-05-17 |archive-date=2012-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103150720/http://constitutions.ru/archives/140 |url-status=хвараб }}</ref> — [[Исламияб Республика Иран|Исламияб Республика Ираналда]] тӀадегӀанаб пачалихъияб хъулухъ, «''[[Вилаят ал-факъигь]]''» ({{lang-fa|ولایت فقیه}}) абураб [[доктрина|доктринаялда]] рекъон гӀуцӀараб<ref>{{Cite web |url=http://www.idmedina.ru/books/materials/turkology/1/islam_rahmanova.htm |title=Принцип «велаяте факих» в Исламской Республике Иран |access-date=2013-06-18 |archive-date=2014-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714160905/http://www.idmedina.ru/books/materials/turkology/1/islam_rahmanova.htm |deadlink=no }}</ref>.
ТIадегIанав бетIер ккола [[пачалихъ|пачалихъалъул]] [[Пачалихъалъул бетIер|бетIер]].
== Статус ==
[[Исламияб Республика Иран|Исламияб Республике Ираналъул]] Конституциялъул 5 макъалоялда рекъон, «Вали-е-ГIаср вахчун вугев гIанасеб заманаялъ (ай, Магьди ваккизегIан), Исламияб Республика Ираналда ва исламияб уммаялда хIукму гьаби тIаде къазе ккола гIадилав, иман ккурав, гьанже бугеб заманаялъул ахIвал бичIулев, бихьинчияв, гIакъилав, хIукму гьабизе лъалев факъигь (рухIанияв цевехъан), Исламияб Республика Ираналъул Конституциялъул 107-абилеб макъалоялда рекъон гьеб хъулухъалда тIамулев.
Исламияб Республика Ираналъул Конституциялъул 57 макъалаялъ чIезабула:
{{цитата|Управление Исламской Республикой Иран осуществляется законодательной, исполнительной и судебной властями, которые функционируют под контролем абсолютного правления имама (велаят-е факих) согласно нижеследующим Статьям Конституции. Указанные власти независимы друг от друга<ref>{{Cite web|url = http://www.cis-emo.net/sites/default/files/imagesimce/constitution_of_iran.pdf|title = Конституция Исламской Республики Иран|author = |work = Конституция Исламской Республики Иран|date = 15 ноября 1979 г.|publisher = |access-date = 2015-03-03|archive-date = 2015-04-02|archive-url = https://web.archive.org/web/20150402091300/http://www.cis-emo.net/sites/default/files/imagesimce/constitution_of_iran.pdf|deadlink = no}}</ref>.}}
Ираналъул тIадегIанав рухIанияв бетIерасе бегьула батIи-батIиял исламалда хурхарал суалазда тIаса фатваби кьезе (м. 109).
Пачалихъалъул цевехъанасда хадув цогидав тIадегIанав расмияв вакиллъун ккола Президент (м. 113). Цевехъанас Исламияб Республике Ираналъул гIаммаб сиясат бихьизабула амма цин [[МаслахIаталъул Шура|Сиясияб маслахIат баян гьабулеб Шурагун]] дандбан хадуб (м. 110, 176). Гьединго ТIадегIанав бетIер ккола Ираналъул Рагъулал къуватазул ТIадегIанав саргIаскар (м. 110).
ТIадегIанав арбитрасул функцияби гурони, Ираналъул рагьбарас цо-цо кадрабазул суалалги тIубала. Гьес жинцаго хъулухъалда тIамула яги хъулухъалдаса рахъула [[Конституция цIунулезул шура]]ялъул (жинца кверщелалъул лъабабго гIаркьелалъул къарар блокабизе кIолеб, цIакъ кIвар бугеб Ираналъул контролияб орган) факъигьал, Диваналъул кверщелалъул тIадегIанав вакил, Исламияб Республике Ираналъул Телерадиокомпаниялъул бутIрул, Цолъараб штабалъул кIудияв, Главнокомандующего [[Корпус стражей исламской революции|Корпусом Стражей Исламской Революции]], рагулал къуватазул ва жанисел аскаразул командиралги.
Президент отвечает перед Лидером страны в сфере своих полномочий (статья 122 Конституции).
Религиозный лидер избирается [[Совет экспертов|Советом экспертов]] из влиятельных богословов, избираемых на всенародных выборах сроком на 8 лет.
== Ираналъул ТIадегIанал бутIрул ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|- style="background:#cccccc"
! № !! colspan=2|ТIадегIанав бетIер '''(Рагьбар)''' !! Хъулухъ байбихьи !! Хъулухъ лъугIи
|-
! 1
| [[Хумейни, РухIулла Мусави|РухIулла Хумейни]]
| [[Файл:Ruhollah Khomeini by Jamaran 1.jpg|100px]]
| [[3 декабр]] [[1979]]
| [[3 июн]] [[1989]]
|-
! 2
| [[Хаменеи, Сайид Али ХIусейни|ГIали Хаменеи]]
| [[Файл:Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 01.jpg|100px]]
| [[4 июн]] [[1989]]
| {{Жкъ}}
|}
== ХІужаби ==
{{хІужаби}}
== РегIелал ==
* [http://www.portalostranah.ru/view.php?id=24 Лидер Ирана — факих, его статус. Материал из иранской газеты с официальной трактовкой, почему иранцам нельзя избирать высшего руководителя страны, рус.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919002202/http://www.portalostranah.ru/view.php?id=24 |date=2020-09-19 }}
* [https://www.leader.ir/ru Информационный блок офиса Великого Лидера Сейида Али Хаменеи]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200914174617/https://www.leader.ir/ru |date=2020-09-14 }}
{{Ираналъул ТIадегIанал бутIрул}}
[[Категория:Ираналъул пачалихъияб гIуцIи|*]]
[[Категория:Ираналъул сиясат|*]]
7p9kybsad2lws27odcwup7fald6rir3
97675
97674
2026-07-11T21:44:22Z
IvanScrooge98
7531
/* Ираналъул ТIадегIанал бутIрул */
97675
wikitext
text/x-wiki
{{Пачалихъалъул хъулухъ|должность=Высший руководитель Ирана|форма обращения=[[Его Высокопреосвященство]]|резиденция={{Байрахъ|Иран}} [[Церехъанлъиялъул рукъ]], [[Тегьран]] ([[Иран]])|цебе букӀараб хъулухъ=[[Шагьиншагь|Ираналъул шагьиншагь]]|первый=[[Хумейни, РухӀулла Мусави|РухӀулла Мусави Хумейни]]|появилась=3 декабралъ 1979 соналъ|срок полномочий=неограниченно|назначается=[[Совет экспертов|Советом экспертов]]|нынешний=[[Моджтаба Хаменеи]]|страна=Иран{{!}}Иран|возглавляет=[[Иран]]|ширина портрета=200px|портрет=Portrait of Mojtaba Khamenei.jpg|назначен=2026|подпись эмблемы=[[Ираналъул эмблема]]|ширина эмблемы=120px|эмблема=Emblem of Iran.svg{{!}}border|сайт=https://www.leader.ir}}{{Ираналъул сиясат}}
'''Ираналъул тIадегIанав бетIер''' ({{lang-fa|ولی فقیه ایران}}, ''вали-е [[факъигь]]-е иран'', рагӀиккун магӀна ''цӀунулев-илагьияв''), '''рагьбар''' ({{lang-fa|رهبر}}), яги '''[[факъигь]]''' ({{lang-fa|فقیه}})<ref>{{Cite web |title=Текст конституции Ирана (на русском), статья 5-я (битвы ссылка) |url=http://constitutions.ru/archives/140 |access-date=2022-05-17 |archive-date=2012-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103150720/http://constitutions.ru/archives/140 |url-status=хвараб }}</ref> — [[Исламияб Республика Иран|Исламияб Республика Ираналда]] тӀадегӀанаб пачалихъияб хъулухъ, «''[[Вилаят ал-факъигь]]''» ({{lang-fa|ولایت فقیه}}) абураб [[доктрина|доктринаялда]] рекъон гӀуцӀараб<ref>{{Cite web |url=http://www.idmedina.ru/books/materials/turkology/1/islam_rahmanova.htm |title=Принцип «велаяте факих» в Исламской Республике Иран |access-date=2013-06-18 |archive-date=2014-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714160905/http://www.idmedina.ru/books/materials/turkology/1/islam_rahmanova.htm |deadlink=no }}</ref>.
ТIадегIанав бетIер ккола [[пачалихъ|пачалихъалъул]] [[Пачалихъалъул бетIер|бетIер]].
== Статус ==
[[Исламияб Республика Иран|Исламияб Республике Ираналъул]] Конституциялъул 5 макъалоялда рекъон, «Вали-е-ГIаср вахчун вугев гIанасеб заманаялъ (ай, Магьди ваккизегIан), Исламияб Республика Ираналда ва исламияб уммаялда хIукму гьаби тIаде къазе ккола гIадилав, иман ккурав, гьанже бугеб заманаялъул ахIвал бичIулев, бихьинчияв, гIакъилав, хIукму гьабизе лъалев факъигь (рухIанияв цевехъан), Исламияб Республика Ираналъул Конституциялъул 107-абилеб макъалоялда рекъон гьеб хъулухъалда тIамулев.
Исламияб Республика Ираналъул Конституциялъул 57 макъалаялъ чIезабула:
{{цитата|Управление Исламской Республикой Иран осуществляется законодательной, исполнительной и судебной властями, которые функционируют под контролем абсолютного правления имама (велаят-е факих) согласно нижеследующим Статьям Конституции. Указанные власти независимы друг от друга<ref>{{Cite web|url = http://www.cis-emo.net/sites/default/files/imagesimce/constitution_of_iran.pdf|title = Конституция Исламской Республики Иран|author = |work = Конституция Исламской Республики Иран|date = 15 ноября 1979 г.|publisher = |access-date = 2015-03-03|archive-date = 2015-04-02|archive-url = https://web.archive.org/web/20150402091300/http://www.cis-emo.net/sites/default/files/imagesimce/constitution_of_iran.pdf|deadlink = no}}</ref>.}}
Ираналъул тIадегIанав рухIанияв бетIерасе бегьула батIи-батIиял исламалда хурхарал суалазда тIаса фатваби кьезе (м. 109).
Пачалихъалъул цевехъанасда хадув цогидав тIадегIанав расмияв вакиллъун ккола Президент (м. 113). Цевехъанас Исламияб Республике Ираналъул гIаммаб сиясат бихьизабула амма цин [[МаслахIаталъул Шура|Сиясияб маслахIат баян гьабулеб Шурагун]] дандбан хадуб (м. 110, 176). Гьединго ТIадегIанав бетIер ккола Ираналъул Рагъулал къуватазул ТIадегIанав саргIаскар (м. 110).
ТIадегIанав арбитрасул функцияби гурони, Ираналъул рагьбарас цо-цо кадрабазул суалалги тIубала. Гьес жинцаго хъулухъалда тIамула яги хъулухъалдаса рахъула [[Конституция цIунулезул шура]]ялъул (жинца кверщелалъул лъабабго гIаркьелалъул къарар блокабизе кIолеб, цIакъ кIвар бугеб Ираналъул контролияб орган) факъигьал, Диваналъул кверщелалъул тIадегIанав вакил, Исламияб Республике Ираналъул Телерадиокомпаниялъул бутIрул, Цолъараб штабалъул кIудияв, Главнокомандующего [[Корпус стражей исламской революции|Корпусом Стражей Исламской Революции]], рагулал къуватазул ва жанисел аскаразул командиралги.
Президент отвечает перед Лидером страны в сфере своих полномочий (статья 122 Конституции).
Религиозный лидер избирается [[Совет экспертов|Советом экспертов]] из влиятельных богословов, избираемых на всенародных выборах сроком на 8 лет.
== Ираналъул ТIадегIанал бутIрул ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|- style="background:#cccccc"
! № !! colspan=2|ТIадегIанав бетIер '''(Рагьбар)''' !! Хъулухъ байбихьи !! Хъулухъ лъугIи
|-
! 1
| [[Хумейни, РухIулла Мусави|РухIулла Хумейни]]
| [[Файл:Ruhollah Khomeini by Jamaran 1.jpg|100px]]
| [[3 декабр]] [[1979]]
| [[3 июн]] [[1989]]
|-
! 2
| [[Хаменеи, Сайид Али ХIусейни|ГIали Хаменеи]]
| [[Файл:Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 01.jpg|100px]]
| [[4 июн]] [[1989]]
| [[28 February]] [[2026]]
|-
! 3
| [[Хаменеи, Сайид Моджтаба|Моджтаба Хаменеи]]
| [[Файл:Portrait of Mojtaba Khamenei.jpg|100px]]
| [[8 March]] [[2026]]
| {{Жкъ}}
|}
== ХІужаби ==
{{хІужаби}}
== РегIелал ==
* [http://www.portalostranah.ru/view.php?id=24 Лидер Ирана — факих, его статус. Материал из иранской газеты с официальной трактовкой, почему иранцам нельзя избирать высшего руководителя страны, рус.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919002202/http://www.portalostranah.ru/view.php?id=24 |date=2020-09-19 }}
* [https://www.leader.ir/ru Информационный блок офиса Великого Лидера Сейида Али Хаменеи]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200914174617/https://www.leader.ir/ru |date=2020-09-14 }}
{{Ираналъул ТIадегIанал бутIрул}}
[[Категория:Ираналъул пачалихъияб гIуцIи|*]]
[[Категория:Ираналъул сиясат|*]]
bbtfqx6yd697kz3kilycv2dyk6nfju9
97676
97675
2026-07-11T21:45:26Z
IvanScrooge98
7531
/* Ираналъул ТIадегIанал бутIрул */
97676
wikitext
text/x-wiki
{{Пачалихъалъул хъулухъ|должность=Высший руководитель Ирана|форма обращения=[[Его Высокопреосвященство]]|резиденция={{Байрахъ|Иран}} [[Церехъанлъиялъул рукъ]], [[Тегьран]] ([[Иран]])|цебе букӀараб хъулухъ=[[Шагьиншагь|Ираналъул шагьиншагь]]|первый=[[Хумейни, РухӀулла Мусави|РухӀулла Мусави Хумейни]]|появилась=3 декабралъ 1979 соналъ|срок полномочий=неограниченно|назначается=[[Совет экспертов|Советом экспертов]]|нынешний=[[Моджтаба Хаменеи]]|страна=Иран{{!}}Иран|возглавляет=[[Иран]]|ширина портрета=200px|портрет=Portrait of Mojtaba Khamenei.jpg|назначен=2026|подпись эмблемы=[[Ираналъул эмблема]]|ширина эмблемы=120px|эмблема=Emblem of Iran.svg{{!}}border|сайт=https://www.leader.ir}}{{Ираналъул сиясат}}
'''Ираналъул тIадегIанав бетIер''' ({{lang-fa|ولی فقیه ایران}}, ''вали-е [[факъигь]]-е иран'', рагӀиккун магӀна ''цӀунулев-илагьияв''), '''рагьбар''' ({{lang-fa|رهبر}}), яги '''[[факъигь]]''' ({{lang-fa|فقیه}})<ref>{{Cite web |title=Текст конституции Ирана (на русском), статья 5-я (битвы ссылка) |url=http://constitutions.ru/archives/140 |access-date=2022-05-17 |archive-date=2012-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103150720/http://constitutions.ru/archives/140 |url-status=хвараб }}</ref> — [[Исламияб Республика Иран|Исламияб Республика Ираналда]] тӀадегӀанаб пачалихъияб хъулухъ, «''[[Вилаят ал-факъигь]]''» ({{lang-fa|ولایت فقیه}}) абураб [[доктрина|доктринаялда]] рекъон гӀуцӀараб<ref>{{Cite web |url=http://www.idmedina.ru/books/materials/turkology/1/islam_rahmanova.htm |title=Принцип «велаяте факих» в Исламской Республике Иран |access-date=2013-06-18 |archive-date=2014-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714160905/http://www.idmedina.ru/books/materials/turkology/1/islam_rahmanova.htm |deadlink=no }}</ref>.
ТIадегIанав бетIер ккола [[пачалихъ|пачалихъалъул]] [[Пачалихъалъул бетIер|бетIер]].
== Статус ==
[[Исламияб Республика Иран|Исламияб Республике Ираналъул]] Конституциялъул 5 макъалоялда рекъон, «Вали-е-ГIаср вахчун вугев гIанасеб заманаялъ (ай, Магьди ваккизегIан), Исламияб Республика Ираналда ва исламияб уммаялда хIукму гьаби тIаде къазе ккола гIадилав, иман ккурав, гьанже бугеб заманаялъул ахIвал бичIулев, бихьинчияв, гIакъилав, хIукму гьабизе лъалев факъигь (рухIанияв цевехъан), Исламияб Республика Ираналъул Конституциялъул 107-абилеб макъалоялда рекъон гьеб хъулухъалда тIамулев.
Исламияб Республика Ираналъул Конституциялъул 57 макъалаялъ чIезабула:
{{цитата|Управление Исламской Республикой Иран осуществляется законодательной, исполнительной и судебной властями, которые функционируют под контролем абсолютного правления имама (велаят-е факих) согласно нижеследующим Статьям Конституции. Указанные власти независимы друг от друга<ref>{{Cite web|url = http://www.cis-emo.net/sites/default/files/imagesimce/constitution_of_iran.pdf|title = Конституция Исламской Республики Иран|author = |work = Конституция Исламской Республики Иран|date = 15 ноября 1979 г.|publisher = |access-date = 2015-03-03|archive-date = 2015-04-02|archive-url = https://web.archive.org/web/20150402091300/http://www.cis-emo.net/sites/default/files/imagesimce/constitution_of_iran.pdf|deadlink = no}}</ref>.}}
Ираналъул тIадегIанав рухIанияв бетIерасе бегьула батIи-батIиял исламалда хурхарал суалазда тIаса фатваби кьезе (м. 109).
Пачалихъалъул цевехъанасда хадув цогидав тIадегIанав расмияв вакиллъун ккола Президент (м. 113). Цевехъанас Исламияб Республике Ираналъул гIаммаб сиясат бихьизабула амма цин [[МаслахIаталъул Шура|Сиясияб маслахIат баян гьабулеб Шурагун]] дандбан хадуб (м. 110, 176). Гьединго ТIадегIанав бетIер ккола Ираналъул Рагъулал къуватазул ТIадегIанав саргIаскар (м. 110).
ТIадегIанав арбитрасул функцияби гурони, Ираналъул рагьбарас цо-цо кадрабазул суалалги тIубала. Гьес жинцаго хъулухъалда тIамула яги хъулухъалдаса рахъула [[Конституция цIунулезул шура]]ялъул (жинца кверщелалъул лъабабго гIаркьелалъул къарар блокабизе кIолеб, цIакъ кIвар бугеб Ираналъул контролияб орган) факъигьал, Диваналъул кверщелалъул тIадегIанав вакил, Исламияб Республике Ираналъул Телерадиокомпаниялъул бутIрул, Цолъараб штабалъул кIудияв, Главнокомандующего [[Корпус стражей исламской революции|Корпусом Стражей Исламской Революции]], рагулал къуватазул ва жанисел аскаразул командиралги.
Президент отвечает перед Лидером страны в сфере своих полномочий (статья 122 Конституции).
Религиозный лидер избирается [[Совет экспертов|Советом экспертов]] из влиятельных богословов, избираемых на всенародных выборах сроком на 8 лет.
== Ираналъул ТIадегIанал бутIрул ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|- style="background:#cccccc"
! № !! colspan=2|ТIадегIанав бетIер '''(Рагьбар)''' !! Хъулухъ байбихьи !! Хъулухъ лъугIи
|-
! 1
| [[Хумейни, РухIулла Мусави|РухIулла Хумейни]]
| [[Файл:Ruhollah Khomeini by Jamaran 1.jpg|100px]]
| [[3 декабр]] [[1979]]
| [[3 июн]] [[1989]]
|-
! 2
| [[Хаменеи, Сайид Али ХIусейни|ГIали Хаменеи]]
| [[Файл:Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 01.jpg|100px]]
| [[4 июн]] [[1989]]
| [[28 фебрал]] [[2026]]
|-
! 3
| [[Хаменеи, Сайид Моджтаба|Моджтаба Хаменеи]]
| [[Файл:Portrait of Mojtaba Khamenei.jpg|100px]]
| [[8 март]] [[2026]]
| {{Жкъ}}
|}
== ХІужаби ==
{{хІужаби}}
== РегIелал ==
* [http://www.portalostranah.ru/view.php?id=24 Лидер Ирана — факих, его статус. Материал из иранской газеты с официальной трактовкой, почему иранцам нельзя избирать высшего руководителя страны, рус.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919002202/http://www.portalostranah.ru/view.php?id=24 |date=2020-09-19 }}
* [https://www.leader.ir/ru Информационный блок офиса Великого Лидера Сейида Али Хаменеи]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200914174617/https://www.leader.ir/ru |date=2020-09-14 }}
{{Ираналъул ТIадегIанал бутIрул}}
[[Категория:Ираналъул пачалихъияб гIуцIи|*]]
[[Категория:Ираналъул сиясат|*]]
ey5qaf4zgyikc96blmyx5rrh1dptv8w
97677
97676
2026-07-11T21:46:02Z
IvanScrooge98
7531
97677
wikitext
text/x-wiki
{{Пачалихъалъул хъулухъ|должность=Высший руководитель Ирана|форма обращения=[[Его Высокопреосвященство]]|резиденция={{Байрахъ|Иран}} [[Церехъанлъиялъул рукъ]], [[Тегьран]] ([[Иран]])|цебе букӀараб хъулухъ=[[Шагьиншагь|Ираналъул шагьиншагь]]|первый=[[Хумейни, РухӀулла Мусави|РухӀулла Мусави Хумейни]]|появилась=3 декабралъ 1979 соналъ|срок полномочий=неограниченно|назначается=[[Совет экспертов|Советом экспертов]]|нынешний=[[Моджтаба Хаменеи]]|страна=Иран{{!}}Иран|возглавляет=[[Иран]]|ширина портрета=200px|портрет=Portrait of Mojtaba Khamenei.jpg|назначен=2026|подпись эмблемы=[[Ираналъул эмблема]]|ширина эмблемы=120px|эмблема=Emblem of Iran.svg{{!}}border|сайт=https://www.leader.ir}}{{Ираналъул сиясат}}
'''Ираналъул тIадегIанав бетIер''' ({{lang-fa|ولی فقیه ایران}}, ''вали-е [[факъигь]]-е иран'', рагӀиккун магӀна ''цӀунулев-илагьияв''), '''рагьбар''' ({{lang-fa|رهبر}}), яги '''[[факъигь]]''' ({{lang-fa|فقیه}})<ref>{{Cite web |title=Текст конституции Ирана (на русском), статья 5-я (битвы ссылка) |url=http://constitutions.ru/archives/140 |access-date=2022-05-17 |archive-date=2012-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103150720/http://constitutions.ru/archives/140 |url-status=хвараб }}</ref> — [[Исламияб Республика Иран|Исламияб Республика Ираналда]] тӀадегӀанаб пачалихъияб хъулухъ, «''[[Вилаят ал-факъигь]]''» ({{lang-fa|ولایت فقیه}}) абураб [[доктрина|доктринаялда]] рекъон гӀуцӀараб<ref>{{Cite web |url=http://www.idmedina.ru/books/materials/turkology/1/islam_rahmanova.htm |title=Принцип «велаяте факих» в Исламской Республике Иран |access-date=2013-06-18 |archive-date=2014-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714160905/http://www.idmedina.ru/books/materials/turkology/1/islam_rahmanova.htm |deadlink=no }}</ref>.
ТIадегIанав бетIер ккола [[пачалихъ|пачалихъалъул]] [[Пачалихъалъул бетIер|бетIер]].
== Статус ==
[[Исламияб Республика Иран|Исламияб Республике Ираналъул]] Конституциялъул 5 макъалоялда рекъон, «Вали-е-ГIаср вахчун вугев гIанасеб заманаялъ (ай, Магьди ваккизегIан), Исламияб Республика Ираналда ва исламияб уммаялда хIукму гьаби тIаде къазе ккола гIадилав, иман ккурав, гьанже бугеб заманаялъул ахIвал бичIулев, бихьинчияв, гIакъилав, хIукму гьабизе лъалев факъигь (рухIанияв цевехъан), Исламияб Республика Ираналъул Конституциялъул 107-абилеб макъалоялда рекъон гьеб хъулухъалда тIамулев.
Исламияб Республика Ираналъул Конституциялъул 57 макъалаялъ чIезабула:
{{цитата|Управление Исламской Республикой Иран осуществляется законодательной, исполнительной и судебной властями, которые функционируют под контролем абсолютного правления имама (велаят-е факих) согласно нижеследующим Статьям Конституции. Указанные власти независимы друг от друга<ref>{{Cite web|url = http://www.cis-emo.net/sites/default/files/imagesimce/constitution_of_iran.pdf|title = Конституция Исламской Республики Иран|author = |work = Конституция Исламской Республики Иран|date = 15 ноября 1979 г.|publisher = |access-date = 2015-03-03|archive-date = 2015-04-02|archive-url = https://web.archive.org/web/20150402091300/http://www.cis-emo.net/sites/default/files/imagesimce/constitution_of_iran.pdf|deadlink = no}}</ref>.}}
Ираналъул тIадегIанав рухIанияв бетIерасе бегьула батIи-батIиял исламалда хурхарал суалазда тIаса фатваби кьезе (м. 109).
Пачалихъалъул цевехъанасда хадув цогидав тIадегIанав расмияв вакиллъун ккола Президент (м. 113). Цевехъанас Исламияб Республике Ираналъул гIаммаб сиясат бихьизабула амма цин [[МаслахIаталъул Шура|Сиясияб маслахIат баян гьабулеб Шурагун]] дандбан хадуб (м. 110, 176). Гьединго ТIадегIанав бетIер ккола Ираналъул Рагъулал къуватазул ТIадегIанав саргIаскар (м. 110).
ТIадегIанав арбитрасул функцияби гурони, Ираналъул рагьбарас цо-цо кадрабазул суалалги тIубала. Гьес жинцаго хъулухъалда тIамула яги хъулухъалдаса рахъула [[Конституция цIунулезул шура]]ялъул (жинца кверщелалъул лъабабго гIаркьелалъул къарар блокабизе кIолеб, цIакъ кIвар бугеб Ираналъул контролияб орган) факъигьал, Диваналъул кверщелалъул тIадегIанав вакил, Исламияб Республике Ираналъул Телерадиокомпаниялъул бутIрул, Цолъараб штабалъул кIудияв, Главнокомандующего [[Корпус стражей исламской революции|Корпусом Стражей Исламской Революции]], рагулал къуватазул ва жанисел аскаразул командиралги.
Президент отвечает перед Лидером страны в сфере своих полномочий (статья 122 Конституции).
Религиозный лидер избирается [[Совет экспертов|Советом экспертов]] из влиятельных богословов, избираемых на всенародных выборах сроком на 8 лет.
== Ираналъул ТIадегIанал бутIрул ==
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|- style="background:#cccccc"
! № !! colspan=2|ТIадегIанав бетIер '''(Рагьбар)''' !! Хъулухъ байбихьи !! Хъулухъ лъугIи
|-
! 1
| [[Хумейни, РухIулла Мусави|РухIулла Хумейни]]
| [[Файл:Ruhollah Khomeini by Jamaran 1.jpg|100px]]
| [[3 декабр]] [[1979]]
| [[3 июн]] [[1989]]
|-
! 2
| [[Хаменеи, Сайид Али ХIусейни|ГIали Хаменеи]]
| [[Файл:Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 01.jpg|100px]]
| [[4 июн]] [[1989]]
| [[28 Феврал|28 фебрал]] [[2026]]
|-
! 3
| [[Хаменеи, Сайид Моджтаба|Моджтаба Хаменеи]]
| [[Файл:Portrait of Mojtaba Khamenei.jpg|100px]]
| [[8 март]] [[2026]]
| {{Жкъ}}
|}
== ХІужаби ==
{{хІужаби}}
== РегIелал ==
* [http://www.portalostranah.ru/view.php?id=24 Лидер Ирана — факих, его статус. Материал из иранской газеты с официальной трактовкой, почему иранцам нельзя избирать высшего руководителя страны, рус.]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919002202/http://www.portalostranah.ru/view.php?id=24 |date=2020-09-19 }}
* [https://www.leader.ir/ru Информационный блок офиса Великого Лидера Сейида Али Хаменеи]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200914174617/https://www.leader.ir/ru |date=2020-09-14 }}
{{Ираналъул ТIадегIанал бутIрул}}
[[Категория:Ираналъул пачалихъияб гIуцIи|*]]
[[Категория:Ираналъул сиясат|*]]
myw0plodrclhz36hctdo8xkowohmcxq