विकिपीडिया
awawiki
https://awa.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8_%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%BE
MediaWiki 1.47.0-wmf.24
first-letter
मीडिया
खास
बातचीत
यूजर
यूजर बातचीत
विकिपीडिया
विकिपीडिया बातचीत
फाइल
फाइल बातचीत
मीडियाविकी
मीडियाविकी बातचीत
खाँचा
खाँचा बातचीत
मदद
मदद बातचीत
श्रेणी
श्रेणी बातचीत
TimedText
TimedText talk
मॉड्यूल
मॉड्यूल वार्ता
Event
Event talk
भारत के सब जिलन के सूची
0
3250
37851
37464
2026-10-26T22:18:47Z
InternetArchiveBot
1072
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
37851
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox subdivision type
| name = भारत के जिला
| alt_name =
| alt_name1 =
| category = [[:Category:Second-level administrative divisions by country|द्वितीय/तृतीय-स्तरीय]] [[प्रशासनिक प्रभाग]]
| territory = [[भारत कय राज्य]] अउर केंद्र शासित प्रदेश
| upper_unit =
| start_date =
| start_date1 =
| start_date2 =
| legislation_begin =
| legislation_begin1 =
| legislation_begin2 =
| legislation_end =
| legislation_end1 =
| legislation_end2 =
| end_date =
| end_date1 =
| end_date2 =
| type =
| type1 =
| type2 =
| population_range = सर्वाधिक: [[ठाणे जिला|ठाणे]], [[महाराष्ट्र]]—1,10,60,148 (2011 के जनगणना)<br />न्यूनतम: [[दिबांग घाटी जिला|दिबांग घाटी]], [[अरुणाचल प्रदेश]]—8,004 (2011 के जनगणना)
| area_range = सबते बड़ा: [[कच्छ जिला|कच्छ]], [[गुजरात]]—{{convert|45,652|km2|sqmi|abbr=on}}<br />सबते छ्वाट: [[माहे जिला|माहे]], [[पुडुचेरी (केंद्र शासित प्रदेश)|पुडुचेरी]]—{{convert|8.69|km2|sqmi|abbr=on}}
| density_range = उच्चतम: [[मध्य दिल्ली जिला|मध्य दिल्ली]], [[दिल्ली]] (25,759/वर्ग किमी)<br />
निम्नतम: [[निचली दिबांग घाटी जिला|निचली दिबांग घाटी]], [[अरुणाचल प्रदेश]] (14/वर्ग किमी)
| government = जिला प्रशासन
| subdivision = [[राजस्व प्रभाग]] (''अनुभाग/सब-डिवीजन'') अउ,
| subdivision1 = [[तहसील]] (''तालुका, मंडल''), अउ [[सामुदायिक विकास खंड|प्रखंड (ब्लॉक)]]
| map = [[File:India district map (de-facto).svg|250px]]
| current_number = 802
| number_date = 2026
}}
[[File:Administrative map of Goa.png|thumb|240px|एक [[जिला]] के भाग। [[गोवा]] राज्य दुइ जिलन मा बंटा है। दूनों जिला फिर कइयो [[तालुका|तालुकन]] मा बंटे हैं]]
'''जिला''' जेहिका '''राजस्व ज़िला''' के रूप मा जाना जात है, भारतीय राज्य या केंद्र शासित प्रदेश क प्रशासनिक विभाजन होत है। कइयो जगा, ज़िलन का उप-प्रभागन मा विभाजित कीन जात है अउर कुछ जगा सीधे ''तहसीलन'' या ''तालुकन'' मा। 9 दिसंबर 2025 के अनुसार, भारत मा कुल 800 जिला हैं। ई गिनती मा माहे अउर यनाम शामिल हैं, जी प्रशासनिक ज़िलन के बजाय जनगणना ज़िला हैं, साथै अस्थायी महाकुंभ मेला ज़िलौ यहिमा शामिल है। मुला ईटानगर कैपिटल कॉम्प्लेक्स का ई गिनती ते बाहेर रखा गा है, वहिमा एक उपायुक्त तो होत है लेकिन वहु आधिकारिक ज़िला न आय।
== जिला प्रशासन ==
;जिला अधिकारिन मा शामिल हैं
* जिला एवं सत्र न्यायाधीश (प्रधान अउर अतिरिक्त), भारतीय न्यायिक सेवा (राज्य) के एक अधिकारी होति हैं, जउन न्याय अउर कारवास के आदेश पारित करै खातिन उत्तरदायी होति हैं, जिनमा मृत्युदंडौ शामिल है। उनके पास सीमित प्रशासनिक शक्तिउ होति है। सिविल औ आपराधिक दूनों मामलन मा ज़िला भरे की सब अधीनस्थ अदालतन पर उनका अपीलीय क्षेत्राधिकार होत है।<ref>{{Cite web |last=Jain |first=Inder |title=District Judge Does Not Have Power Of Superintendence Over Judicial Officers Subordinate To Him In The Court |url=https://legalserviceindia.com/legal/article-4564-district-judge-does-not-have-power-of-superintendence-over-judicial-officers-subordinate-to-him-in-the-district-court.html |website=legalserviceindia.com |access-date=27 January 2024}}</ref><ref>{{Cite web |title=Court of Session |url=https://www.indiacode.nic.in/show-data?actid=AC_CEN_5_23_000010_197402_1517807320555§ionId=22375§ionno=9&orderno=9 |website=India Code (official) |access-date=27 January 2024}}</ref><ref>{{Cite web |title=Jurisdiction of District Court in India |url=https://districts.ecourts.gov.in/jurisdiction-district-court |website=District Courts |date=14 August 2023 |access-date=27 January 2024}}</ref>
* ज़िला मजिस्ट्रेट (ज़िलाधिकारी) या उप-आयुक्त या ज़िला कलेक्टर, भारतीय प्रशासनिक सेवा के अधिकारी होति हैं। उइ भूमि राजस्व प्रशासन, आपदा प्रबंधन, कानून एवं व्यवस्था बनाए राखै अउर समन्वय आदि के प्रभारी होति हैं।<ref>{{Cite web |last=Sarma |first=Reshmitha |date=19 January 2020 |title=Who is a collector? What are his powers? |url=https://lawtimesjournal.in/who-is-a-collector-what-are-his-powers/ |access-date=9 April 2022 |website=Law Times Journal |language=en-us}}</ref>
* पुलिस अधीक्षक (SP) या वरिष्ठ पुलिस अधीक्षक (SSP) या पुलिस उप-आयुक्त (DCP), भारतीय पुलिस सेवा ते संबंधित अधिकारी होति हैं। उइ कानून अउर व्यवस्था बनाए राखै खातिन जिम्मेदार होति हैं।<ref>{{Cite web |title=The Police Act, 1861 |url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/police_act_1861.pdf |website=mha.gov.in |access-date=9 April 2022}}</ref> पुलिस अधीक्षक संबंधित पुलिस ज़ि के पुलिस प्रशासन क प्रभारी होत है। पुलिस ज़िला या तो राजस्व/प्रशासनिक ज़िला के समवर्ती होत है या राजस्व ज़िला के भीतर दुइ भागन मा बँटा होत है।
* उप वन संरक्षक, भारतीय वन सेवा ते संबंधित एक अधिकारी होत है, जिनका जिले के जंगल, पर्यावरण अउर जंगली जानवरन के प्रबंधन क काम सँउपा जात है।<ref>{{Cite web |year=2019 |title=Handbook of Forest (Conservation) Act, 1980 and Forest Conservation Rules, 2003 (Guidelines & Clarifications) |url=https://www.dgms.net/HANDBOOK_GUIDELINES18_03_2019.pdf |access-date=9 April 2022 |website=dgms.net |publisher=[[Ministry of Environment, Forest and Climate Change]] |page=7 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119063103/http://www.dgms.net/HANDBOOK_GUIDELINES18_03_2019.pdf |archive-date=19 January 2022 |url-status=dead}}</ref>
* संबंधित राज्य सरकार के विभागन के अन्य ज़िला-स्तरीय अधिकारी, जइसे कि ज़िला शिक्षा अधिकारी, ज़िला चिकित्सा अधिकारी, ज़िला आपूर्ति अधिकारी, ज़िला अग्निशमन अधिकारी, ज़िला विकास आयुक्त आदि होति हैं।
इनमा हर एक अधिकारी के सहायता राज्य सरकार की उपयुक्त शाखा के अधिकारी करति हैं।
अधिकांश ज़िलन क एक अलग मुख्यालय होत है; लेकिन [[महाराष्ट्र]] मा [[मुंबई शहर जिला|मुंबई शहर]], [[पश्चिम बंगाल]] मा [[कोलकाता जिला|कोलकाता]], [[तेलंगाना]] मा [[हैदराबाद जिला, भारत|हैदराबाद]], अउर [[तमिलनाडु]] मा [[चेन्नई जिला|चेन्नई]] जइसे महानगरीय ज़िला यहिके उदाहरण हैं जहाँ कउनो अलग ज़िला मुख्यालय नहीं है, भले हुँआ ज़िला कलेक्टर होति होंए। ई ज़िला मुख्यालयन का "कलेक्टरेट" के रूप मा जाना जात है।<ref>{{Cite web |title=Madurai District, Government of Tamilnadu {{!}} Athens of the East {{!}} India |url=https://madurai.nic.in/ |access-date=4 January 2026 |language=en-US}}</ref>
== विवरण ==
{{static row numbers}}{{sort under}}{{Table alignment}}{{row hover highlight}}
{|class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text hover-highlight col2right col3right col4right"
|+ जिलन क विवरण; 2011 की जनगणना के अनुसार जनसंख्या के आँकड़ा
|-
! प्रशासनिक प्रभाग
! जिला
! कुल जनसंख्या
! प्रति जिला जनसंख्या
|-class="sorttop static-row-header"
! colspan="9" | राज्य
|-
| [[आंध्र प्रदेश के जिलन के सूची|आंध्र प्रदेश]]
| 28
| {{formatnum:49577103}}
| {{formatnum:{{#expr:49577103/28round0}}}}
|-
| [[अरुणाचल प्रदेश के जिलन के सूची|अरुणाचल प्रदेश]]
| 27
| {{formatnum:1383727}}
| {{formatnum:{{#expr:1383727/28round0}}}}
|-
| [[असम के जिलन के सूची|असम]]
| 35
| {{formatnum:31205576}}
| {{formatnum:{{#expr:31205576/35round0}}}}
|-
| [[बिहार के जिलन के सूची|बिहार]]
| 38
| {{formatnum:104099452}}
| {{formatnum:{{#expr:104099452/38round0}}}}
|-
| [[छत्तीसगढ़ के जिलन के सूची|छत्तीसगढ़]]
| 33
| {{formatnum:25545198}}
| {{formatnum:{{#expr:25545198/33round0}}}}
|-
| [[गोवा के जिलन के सूची|गोवा]]
| 3
| {{formatnum:1458545}}
| {{formatnum:{{#expr:1458545/3round0}}}}
|-
| [[गुजरात के जिलन के सूची|गुजरात]]
| 34
| {{formatnum:60439692}}
| {{formatnum:{{#expr:60439692/34round0}}}}
|-
| [[हरियाणा के जिलन के सूची|हरियाणा]]
| 23
| {{formatnum:25351462}}
| {{formatnum:{{#expr:25351462/23round0}}}}
|-
| [[हिमाचल प्रदेश के जिलन के सूची|हिमाचल प्रदेश]]
| 12
| {{formatnum:6864602}}
| {{formatnum:{{#expr:6864602/12round0}}}}
|-
| [[झारखंड के जिलन के सूची|झारखंड]]
| 24
| {{formatnum:32988134}}
| {{formatnum:{{#expr:32988134/24round0}}}}
|-
| [[कर्नाटक के जिलन के सूची|कर्नाटक]]
| 31
| {{formatnum:61095297}}
| {{formatnum:{{#expr:61095297/31round0}}}}
|-
| [[केरल के जिलन के सूची|केरल]]
| 14
| {{formatnum:33406061}}
| {{formatnum:{{#expr:33406061/14round0}}}}
|-
| [[मध्य प्रदेश के जिलन के सूची|मध्य प्रदेश]]
| 55
| {{formatnum:72626809}}
| {{formatnum:{{#expr:72626809/57round0}}}}
|-
| [[महाराष्ट्र के जिलन के सूची|महाराष्ट्र]]
| 36
| {{formatnum:112374333}}
| {{formatnum:{{#expr:112374333/36round0}}}}
|-
| [[मणिपुर के जिलन के सूची|मणिपुर]]
| 16
| {{formatnum:2570390}}
| {{formatnum:{{#expr:2570390/16round0}}}}
|-
| [[मेघालय के जिलन के सूची|मेघालय]]
| 12
| {{formatnum:2966889}}
| {{formatnum:{{#expr:2966889/12round0}}}}
|-
| [[मिज़ोरम के जिलन के सूची|मिज़ोरम]]
| 11
| {{formatnum:1097206}}
| {{formatnum:{{#expr:1097206/11round0}}}}
|-
| [[नागालैंड के जिलन के सूची|नागालैंड]]
| 17
| {{formatnum:1978502}}
| {{formatnum:{{#expr:1978502/17round0}}}}
|-
| [[ओडिशा के जिलन के सूची|ओडिशा]]
| 30
| {{formatnum:41974218}}
| {{formatnum:{{#expr:41974218/30round0}}}}
|-
| [[पंजाब (भारत) के जिलन के सूची|पंजाब]]
| 23
| {{formatnum:27743338}}
| {{formatnum:{{#expr:27743338/23round0}}}}
|-
| [[राजस्थान के जिलन के सूची|राजस्थान]]
| 41
| {{formatnum:68548437}}
| {{formatnum:{{#expr:68548437/41round0}}}}
|-
| [[सिक्किम के जिलन के सूची|सिक्किम]]
| 6
| {{formatnum:610577}}
| {{formatnum:{{#expr:610577/6round0}}}}
|-
| [[तमिलनाडु के जिलन के सूची|तमिलनाडु]]
| 38
| {{formatnum:72147030}}
| {{formatnum:{{#expr:72147030/38round0}}}}
|-
| [[तेलंगाना के जिलन के सूची|तेलंगाना]]
| 33
| {{formatnum:35003674}}
| {{formatnum:{{#expr:35003674/33round0}}}}
|-
| [[त्रिपुरा के जिलन के सूची|त्रिपुरा]]
| 8
| {{formatnum:3673917}}
| {{formatnum:{{#expr:3673917/8round0}}}}
|-
| [[उत्तर प्रदेश के जिलन के सूची|उत्तर प्रदेश]]
| 75
| {{formatnum:199812341}}
| {{formatnum:{{#expr:199812341/76round0}}}}
|-
| [[उत्तराखंड के जिलन के सूची|उत्तराखंड]]
| 13
| {{formatnum:10086292}}
| {{formatnum:{{#expr:10086292/13round0}}}}
|-
| [[पश्चिम बंगाल के जिलन के सूची|पश्चिम बंगाल]]
| 27
| {{formatnum:91276115}}
| {{formatnum:{{#expr:91276115/27round0}}}}
|-class="sorttop static-row-header"
! colspan="9" | केंद्र शासित प्रदेश
|-
| [[अंडमान अउर निकोबार द्वीप समूह के जिलन के सूची|अंडमान अउर निकोबार द्वीप समूह]]
| 3
| {{formatnum:380581}}
| {{formatnum:{{#expr:380581/3round0}}}}
|-
| [[चंडीगढ़ जिला|चंडीगढ़]]
| 1
| {{formatnum:1055450}}
| {{formatnum:{{#expr:1055450/1round0}}}}
|-
| [[दादरा अउर नगर हवेली औ दमन अउर दीव के जिलन के सूची|दादरा नगर हवेली, दमन अउर दीव]]
| 3
| {{formatnum:586956}}
| {{formatnum:{{#expr:586956/3round0}}}}
|-
| [[जम्मू अउर कश्मीर के जिलन के सूची|जम्मू अउर कश्मीर]]
| 20
| {{formatnum:12258093}}
| {{formatnum:{{#expr:12258093/20round0}}}}
|-
| [[लद्दाख के जिलन के सूची|लद्दाख]]
| 7
| {{formatnum:290492}}
| {{formatnum:{{#expr:290492/7round0}}}}
|-
| [[लक्षद्वीप जिला|लक्षद्वीप]]
| 1
| {{formatnum:64473}}
| {{formatnum:{{#expr:64473/1round0}}}}
|-
| [[दिल्ली के जिलन के सूची|दिल्ली]]
| 13
| {{formatnum:16787941}}
| {{formatnum:{{#expr:16787941/13round0}}}}
|-
| [[पुदुचेरी के जिलन के सूची|पुडुचेरी]]
| 4
| {{formatnum:1247953}}
| {{formatnum:{{#expr:1247953/4round0}}}}
|-
! कुल !! 800
! {{right}} {{formatnum:1210576856}}
! {{right}} {{formatnum:{{#expr:1210576856/780round0}}}}
|}
{| class="wikitable"
|+ भारत के सबते बड़े अउर सबते छोटि जिला
!
! सबते बड़ा जिला
! सबते छ्वाट जिला
|-
|'''क्षेत्रफल के अनुसार'''
|[[कच्छ जिला]]
|[[माहे जिला]]
|-
|'''जनसंख्या के अनुसार'''
|[[उत्तर 24 परगना जिला]]
|[[दिबांग घाटी जिला]]
|}
== नामकरण ==
भारत मा अधिकांश ज़िलन क नाँव उनके जिला मुख्यालय (मुख्य शहर या प्रशासनिक केंद्र) के नाम पर रखा गा है। कुछ के दुइ नाम हैं, एक पारंपरिक नाम औ दूसर मुख्यालय क नाम। अधिकांश जिलन के नाम उनके मुख्यालय शहर के नाम पर हैं यहीते उइ जिलन के नामन के आगे '''जिला''' शब्द लगावा जात है, जेहिते उइ वई नाम के शहर ते अलग होइ सकैं।<ref>{{cite web |title=State/UT-wise list of Districts |url=https://igod.gov.in/sg/district/states |publisher=India Government |accessdate=1 October 2025}}</ref>
सभी ज़िलन क नाँव शहरन के नाम पर नहीं है। कुछ ज़िलन का नाम प्रमुख भौगोलिक विशेषता (जइसे नदिन के नाम), ऐतिहासिक क्षेत्र, या उइ क्षेत्र ते जुड़े उल्लेखनीय व्यक्तिन के नाम पर रखा गा है। उदाहरण जइसे, कृष्णा जिला क नाम उइ क्षेत्र ते होइके बहै वाली [[कृष्णा नदी]] के नाम पर रखा गा है, जबकि महबूबनगर (पालमूर) क नाँव [[महबूबनगर]] शहर के नाम पर रखा गा है, जेहिका नाम मीर महबूब अली खान के नाम पर रखा गा रहै।<ref>{{cite web |title=About District – Krishna District |url=https://krishna.ap.gov.in/about_district/history/ |publisher=Government of Andhra Pradesh |accessdate=1 October 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=About District – Mahabubnagar |url=https://mahabubnagar.telangana.gov.in/about-district/ |publisher=Government of Telangana |accessdate=1 October 2025}}</ref>
कुछ ज़िलन मा ऐतिहासिक रूप ते दुइ प्रकार के नामन का उपयोग कीन गा है—एक पारंपरिक या ऐतिहासिक नाम अउर दूसर आधुनिक प्रशासनिक मुख्यालय पर आधारित नाम—औ कइयो आधिकारिक उपयोगन मा प्रशासनिक इकाई का वई नाम के शहर ते अलग करै खातिन नाम के आगे "जिला" शब्द ज्वाड़ा जात है (उदाहरण जइसे, "सोनीपत जिला")।<ref>{{cite web |title=British Time Tehsil – Sonipat |url=https://sonipat.gov.in/tourist-place/british-time-tehsil/ |publisher=Sonipat district official website |accessdate=1 October 2025 |archive-date=22 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250522165806/https://sonipat.gov.in/tourist-place/british-time-tehsil/ |url-status=dead }}</ref>
जिला के नाम औ उनमा बदलाव के कारण प्रशासनिक, राजनीतिक, सांस्कृतिक या स्मारक होइ सकति हैं; पुनर्गठन के दौरान बनाए गे नए ज़िलन क नाँव अक्सर उनके मुख्यालय या स्थानीय स्थलन के नाम पर रखा जात है, अउ नाम क चयन आमतौर पर ज़िल बनावै वाली राज्य सरकार द्वारा कीन जात है।<ref>{{cite web |title=Drawing lines, searching for a rationale in district creation in India |url=https://thewire.in/government/drawing-lines-searching-for-a-rationale-in-district-creation-in-india |publisher=The Wire |date=30 August 2024 |accessdate=1 October 2025}}</ref>
== समान नाम ==
=== भारत मा कउनो दुसरे जिला के साथै नाँव साझा करै वाले जिला ===
* [[औरंगाबाद जिला, बिहार]] अउ [[औरंगाबाद जिला, महाराष्ट्र]]
* [[बलरामपुर जिला, छत्तीसगढ़]] अउ [[बलरामपुर जिला, उत्तर प्रदेश]]
* [[बीजापुर जिला, छत्तीसगढ़]] अउ [[बीजापुर जिला, कर्नाटक]]{{efn|1 नवंबर 2014 का ई जिला क नाँव बदलि के विजयपुरा कइ दीन गा रहै}}
* [[बिलासपुर जिला, छत्तीसगढ़]] अउ [[बिलासपुर जिला, हिमाचल प्रदेश]]
* [[हमीरपुर जिला, हिमाचल प्रदेश]] अउ [[हमीरपुर जिला, उत्तर प्रदेश]]
* [[प्रतापगढ़ जिला, राजस्थान]] अउ [[प्रतापगढ़ जिला, उत्तर प्रदेश]]
* [[रायगढ़ जिला|रायगढ़ जिला, छत्तीसगढ़]] अउ [[रायगढ़ जिला|रायगढ़ जिला, महाराष्ट्र]]
=== दक्षिण एशिया के कउनो पड़ोसी देश के जिला के साथ नाँव साझा करै वाले जिला ===
* [[भोजपुर जिला, भारत|भोजपुर जिला, बिहार]] क नाँव ''[[भोजपुर जिला, नेपाल]]'' के समान है
* [[दमन जिला, भारत|दमन जिला, दादरा अउर नगर हवेली अउ दमन अउर दीव]] क नाँव ''[[दमन जिला, अफगानिस्तान]]'' के समान है
* [[डांग जिला, भारत|डांग जिला, गुजरात]] क नाँव ''[[डांग जिला, नेपाल]]'' के समान है
* [[गाज़ियाबाद जिला, भारत|गाज़ियाबाद जिला, उत्तर प्रदेश]] क नाँव ''[[गाज़ियाबाद जिला, कुनार|गाज़ियाबाद जिला, अफगानिस्तान]]'' के समान है
* [[गोपालगंज जिला, भारत|गोपालगंज जिला, बिहार]] क नाँव ''[[गोपालगंज जिला, बांग्लादेश]]'' के समान है
* [[हैदराबाद जिला, भारत|हैदराबाद जिला, तेलंगाना]] क नाँव ''[[हैदराबाद जिला, सिंध|हैदराबाद जिला, पाकिस्तान]]'' के समान है
* [[ललितपुर जिला, भारत|ललितपुर जिला, उत्तर प्रदेश]] क नाँव ''[[ललितपुर जिला, नेपाल]]'' के समान है
* [[पुंछ जिला, भारत|पुंछ जिला, जम्मू अउर कश्मीर]] क नाँव ''[[पुंछ जिला, पाकिस्तान]]'' के समान है ([[भारत के विभाजन|विभाजन]] ते पहिले दूनों एकुइ जिला रहैं – जउन अब [[नियंत्रण रेखा]] (LoC) द्वारा विभाजित होइ गें, अउर तब से दूनों भागन क प्रशासन अलग-अलग कीन जात है)
=== दक्षिण एशिया के बाहर के क्षेत्रन के साथ नाँव साझा करै वाले जिला ===
* [[धार जिला, भारत|धार जिला, मध्य प्रदेश]], ''[[धार जिला, यमन]]'' के साथ
* [[बांदा जिला, भारत|बांदा जिला, उत्तर प्रदेश]], ''[[बांदा जिला (कांगो गणराज्य)|बांदा जिला, कांगो गणराज्य]]'' अउ ''[[बांदा जिला (घाना)|बांदा जिला, घाना]]'' के साथ
* [[मानसा जिला, भारत|मानसा जिला, पंजाब]], ''[[मानसा जिला, ज़ाम्बिया]]'' के साथ
* [[सलेम जिला|सलेम जिला, तमिलनाडु]], [[सलेम, मैसाचुसेट्स]], संयुक्त राज्य अमेरिका, [[सलेम, ब्रेबेस|सलेम]], [[ब्रेबेस रीजेंसी]], [[इंडोनेशिया]], [[सलेम, ओरेगन|सलेम]], [[ओरेगन]], संयुक्त राज्य अमेरिका के साथ
* [[इंदौर जिला]], [[मध्य प्रदेश]], [[इंदौर, वेस्ट वर्जीनिया]] के साथ
* [[कोरिया जिला|कोरिया जिला, छत्तीसगढ़]], [[कोरिया]] के साथ
== राज्य ==
निम्नलिखित तालिका विभिन्न राज्यन ते सम्बन्धित विवरण सूचीबद्ध करती हैं। स्तंभन मा क्रमानुसार प्रशासनिक उप-विभाजन कोड,<ref name="distcodes">{{cite web |date=12 February 2018 |title=NIC Policy on format of e-mail Address: Appendix (2): Districts Abbreviations as per ISO 3166–2 |url=https://eforms.nic.in/docs/assets/download/NIC_Policy_on_format_of_e-mail_Address.pdf |access-date=10 May 2021 |publisher=[[संसार एवं सूचना प्रौद्योगिकी मंत्रालय (भारत)|संसार एवं सूचना प्रौद्योगिकी मंत्रालय]], भारत सरकार |pages=5–10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918202155/https://eforms.nic.in/docs/assets/download/NIC_Policy_on_format_of_e-mail_Address.pdf|archive-date=18 September 2020}}</ref> जिला क नाँव, जिला मुख्यालय, 2011 जनगणना जनसंख्या,<ref name="censusdist2011">{{cite web |title=Indian Districts by Population, Growth Rate, Sex Ratio 2011 Census |url=http://www.census2011.co.in/district.php |access-date=27 December 2012 |publisher=[[2011 की भारत की जनगणना|2011 भारत की जनगणना]]}}</ref> वर्ग किलोमीटर मा क्षेत्रफल, अउ जनसंख्या घनत्व प्रति वर्ग किलोमीटर शामिल है।<ref name="censusdist2011" />
=== आंध्र प्रदेश (AP) ===
{{See also|आंध्र प्रदेश के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2021)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
|1
|AS
|[[अल्लूरी सीथाराम राजू जिला|अल्लूरी सीताराम राजू]]
|[[पाडेरु]]
| 954,000
| 12,251
| 77.87
|-
|2
|AK
|[[अनाकापल्ली जिला|अनाकापल्ली]]
|[[अनाकापल्ले|अनाकापल्ली]]
| 1,727,000
| 4,292
| 402.38
|-
| 3 || AN || [[अनंतपुर जिला|अनंतपुरमु]]|| [[अनंतपुर|अनंतपुरमु]]|| 2,241,100|| 10,205|| 219.608
|-
|4
|AM
|[[अन्नामय्या जिला|अन्नामय्या]]
|[[मदनापल्ले]]
| 1,697,300
| 7,954
| 213.389
|-
|5
|BP
|[[बापटला जिला|बापटला]]
|[[बापटला]]
| 1,587,000
| 3,829
| 414.47
|-
| 6 || CH || [[चित्तूर जिला|चित्तूर]]|| [[चित्तूर]] || 1,873,000|| 6,855|| 273.23
|-
|7
|KN
|[[कोनासीमा जिला|डॉ. बी.आर. अम्बेडकर कोनासीमा]]
|[[अमलापुरम]]
| 1,719,100
| 2,083
| 825.30
|-
| 8 || EG || [[पूर्वी गोदावरी जिला|पूर्वी गोदावरी]]|| [[राजमहेंद्रवरम|राजमहेंद्रवरम]]|| 1,832,300|| 2,561|| 715.46
|-
|9
|EL
|[[एलुरु जिला|एलुरु]]
|[[एलुरु]]
| 2,071,700
| 6,679
| 310.181
|-
| 10 || GU || [[गुन्टूर जिला|गुंटूर]]|| [[गुंटूर]]|| 2,091,000|| 2,443|| 855.9
|-
|11
|KK
|[[काकीनाडा जिला|काकीनाडा]]
|[[काकीनाडा]]
| 2,092,300
| 3,019
| 693.04
|-
| 12 || KR || [[कृष्णा जिला|कृष्णा]]|| [[मछलीपट्टनम]]|| 1,735,000|| 3,775|| 459.602
|-
| 13 || KU || [[कर्नूल जिला|कर्नूल]]|| [[कर्नूल]]|| 2,271,700|| 7,980|| 284.67
|-
|14
|NN
|[[नंदियाल जिला|नंदियाल]]
|[[नंदियाल]]
| 1,781,800
| 9,682
| 184.032
|-
| 15 || NE || [[नेल्लोर जिला|नेल्लोर]]|| [[नेल्लोर]] || 2,469,700|| 10,441|| 236
|-
|16
|NT
|[[एनटीआर जिला|एनटीआर]]
|[[विजयवाड़ा]]
| 2,218,000
| 3,316
| 668.88
|-
|17
|PL
|[[पलनाडू जिला|पलनाडू]]
|[[नरसरावपेट]]
| 2,042,000
| 7,298
| 279.80
|-
|18
|PM
|[[पार्वतीपुरम मान्यम जिला|पार्वतीपुरम मान्यम]]
|[[पार्वतीपुरम, आंध्र प्रदेश|पार्वतीपुरम]]
| 925,300
| 3,659
| 252.88
|-
| 19 || PR || [[प्रकाशम जिला|प्रकाशम]]|| [[ओंगोल]]|| 2,288,000|| 14,322|| 160
|-
| 20 || SR || [[श्रीकाकुलम जिला|श्रीकाकुलम]]|| [[श्रीकाकुलम]]|| 2,191,471|| 4,591|| 477.34
|-
|21
|SS
|[[श्री सत्य साई जिला|श्री सत्य साई]]
|[[पुट्टपर्थी]]
| 1,840,000
| 8,925
| 206.2
|-
|22
|TR
|[[तिरुपति जिला|तिरुपति]]
|[[तिरुपति]]
| 2,197,000
| 8,231
| 241.72
|-
| 23 || VS || [[विशाखापट्टनम जिला|विशाखापट्टनम]]|| [[विशाखापट्टनम]]|| 1,959,500|| 1,048|| 1869.8
|-
| 24 || VZ || [[विज़ियानगरम जिला|विज़ियानगरम]]|| [[विज़ियानगरम]]|| 1,930,800|| 4,122|| 468.41
|-
| 25 || WG || [[पश्चिम गोदावरी जिला|पश्चिम गोदावरी]]|| [[भीमावरम]]|| 1,780,000|| 2,178|| 817.3
|-
| 26 || CU || [[कडपा जिला|वाईएसआर कडपा]]|| [[कडपा]]|| 2,060,700|| 11,228|| 183.532
|-
|27 || – ||[[पोलावरम जिला|पोलावरम]] ||[[रंपाचोडवरम]]
|| 954,000
|| 12,253
|| 77.86
|-
|28 || – ||[[मर्कापुरम जिला|मर्कापुरम]] ||[[मर्कापुरम]] || 1,142,313
|| 10,035
|| 113.83
|}
=== अरुणाचल प्रदेश (AR) ===
{{See also|अरुणाचल प्रदेश के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || AJ|| [[अंजॉ जिला|अंजॉ]]|| [[हवाई, भारत|हवाई]]|| 21,089|| 6,190|| 3
|-
| 2 || CH|| [[चांगलांग जिला|चांगलांग]]|| [[चांगलांग]]|| 147,951|| 4,662|| 32
|-
| 3 || EK|| [[पूर्वी कामेंग जिला|पूर्वी कामेंग]]|| [[सेप्पा]]|| 78,413|| 4,134|| 19
|-
| 4 || ES|| [[पूर्वी सियांग जिला|पूर्वी सियांग]]|| [[पासीघाट]]|| 99,019|| 3,603|| 27
|-
| 5 || {{dash}}{{Efn|[[काम्ले जिला]] 2017 मा [[निचला सुबनसिरी जिला|निचले सुबनसिरी जिला]] ते विभाजन के बादि बनावा गा रहै।<ref>{{cite web | url=https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/arunachal-assembly-approves-kamle-as-23rd-district-1067276-2017-10-19 | title=Arunachal Assembly approves Kamle as 23rd district | publisher=India Today | date=19 October 2017 | access-date=10 April 2019}}</ref>}} || [[काम्ले जिला|काम्ले]]|| [[रागा, अरुणाचल प्रदेश|रागा]] || 22,256 || 200 || 111
|-
| 6 || {{dash}}{{Efn|[[क्रा दादी जिला]] 2015 मा [[कुरूंग कुमे जिला|कुरूंग कुमे जिला]] ते विभाजन के बादि बनावा गा रहै।<ref>{{cite web | url=https://www.northeasttoday.in/kra-daadi-new-arunachal-district-inaugurated/ | title=Kra Daadi, New Arunachal District Inaugurated | work=Northeast Today | publisher=North East Today | date=9 February 2015 | access-date=10 April 2019}}</ref>}} ||[[क्रा दादी जिला|क्रा दादी]]|| [[पालिन, अरुणाचल प्रदेश|पालिन]]|| 22,290 || 2202|| 10
|-
| 7 || KK|| [[कुरूंग कुमे जिला|कुरूंग कुमे]]|| [[कोलोरियांग]]|| 89,717|| 6,040|| 15
|-
| 8 || {{dash}}{{Efn|[[लेपा रादा जिला]] 2018 मा [[निचला सियांग जिला|निचले सियांग जिला]] ते विभाजन के बादि बनावा गा रहै।<ref name="3states">{{cite web | url=https://www.ndtv.com/india-news/for-creation-of-3-new-districts-pakke-kesang-lepa-rada-shi-yomi-arunachal-pradesh-assembly-passes-bi-1908352 | title=Arunachal Assembly Passes Bill For Creation Of 3 New Districts | publisher=NDTV | date=30 August 2018 | access-date=10 April 2019}}</ref>}} ||[[लेपा रादा जिला|लेपा रादा]] ||[[बसार, अरुणाचल प्रदेश|बसार]] ||{{right}}{{dash}} ||{{right}}{{dash}}||{{right}}{{dash}}
|-
| 9 || EL|| [[लोहित जिला|लोहित]]|| [[तेज़ू]]|| 145,538|| 2,402|| 61
|-
| 10 || LD|| [[लॉन्गडिंग जिला|लॉन्गडिंग]]|| [[लॉन्गडिंग]]|| 60,000 || 1,200|| 50
|-
| 11 || DV|| [[निचली दिबांग घाटी जिला|निचली दिबांग घाटी]]|| [[रोइंग]]|| 53,986|| 3,900|| 14
|-
| 12 || {{dash}}{{Efn|[[निचला सियांग जिला]] 2017 मा [[पश्चिम सियांग जिला|पश्चिम सियांग]] अउ [[पूर्वी सियांग जिला|पूर्वी सियांग]] ते विभाजन के बादि बनावा गा रहै।<ref>{{cite web|last1=Lepcha|first1=Damien|title=Lower Siang starts functioning|url=https://www.telegraphindia.com/1170923/jsp/northeast/story_174524.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201032925/https://www.telegraphindia.com/1170923/jsp/northeast/story_174524.jsp|url-status=dead|archive-date=1 December 2017|website=The Telegraph India|date=23 September 2017}}</ref>}} ||[[निचला सियांग जिला|निचला सियांग]] || [[लिकाबाली]] || 22,630 || {{right}}{{dash}}|| {{right}}{{dash}}
|-
| 13 || LB|| [[निचला सुबनसिरी जिला|निचला सुबनसिरी]]|| [[ज़िरो]]|| 82,839|| 3,508|| 24
|-
| 14 || {{dash}}{{Efn|[[नामसाई जिला]] 2014 मा बनावा गा रहै।<ref>{{cite news|title=Namsai became the 18th district of Arunachal Pradesh in November 2014|url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-and-current-affairs/story/namsai-officially-became-the-18th-district-of-arunachal-pradesh-231761-2014-12-18|agency=India Today|date=December 18, 2014|archive-date=14 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151114145612/http://indiatoday.intoday.in/education/story/namsai-officially-became-the-18th-district-of-arunachal-pradesh/1/407543.html|url-status=live}}</ref>}} ||[[नामसाई जिला|नामसाई]]|| [[नामसाई, अरुणाचल प्रदेश|नामसाई]]|| 95,950 || 1,587|| 60
|-
| 15 || {{dash}}{{Efn|[[पक्के-केसांग जिला]] 2018 मा [[पूर्वी कामेंग जिला|पूर्वी कामेंग जिला]] ते विभाजन के बादि बनावा गा रहै।<ref name="3states" />}} ||[[पक्के-केसांग जिला|पक्के-केसांग]] || [[लेम्मी]] || 15,358 ||{{right}}1,932|| 7.9
|-
| 16 || PA|| [[पपुम पारे जिला|पपुम पारे]]|| [[यूपिया]]|| 176,385|| 2,875|| 61
|-
| 17 || {{dash}}{{Efn|[[शि योमी जिला]] 2018 मा [[पश्चिम सियांग जिला|पश्चिम सियांग जिला]] ते विभाजन के बादि बनावा गा रहै।<ref name="3states" />}} || [[शि योमी जिला|शि योमी]] || [[टाटो, अरुणाचल प्रदेश|टाटो]]||{{right}}13,310 || 2,875|| 5
|-
| 18 || {{dash}}{{Efn|[[सियांग जिला]] 2015 मा बनावा गा रहै।<ref>{{cite web|title=Siang becomes 21st district of Arunachal|url=https://arunachaltimes.in/archives/nov15%2028.html|publisher=The Arunachal Times|date=28 November 2015|access-date=24 August 2026|archive-date=31 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331044433/https://arunachaltimes.in/archives/nov15%2028.html|url-status=dead}}</ref>}} ||[[सियांग जिला|सियांग]]||[[बोलेन्ग]]|| 31,920 || 2,919 || 11
|-
| 19 || TA|| [[तवांग जिला|तवांग]]|| [[तवांग]]|| 49,950|| 2,085|| 24
|-
| 20 || TI|| [[तिरप जिला|तिरप]]|| [[खोंसा]]|| 111,997|| 2,362|| 47
|-
| 21 || UD|| [[ऊपरी दिबांग घाटी जिला|ऊपरी दिबांग घाटी]]|| [[अनीनी]]|| 8,004|| 9,129|| 1
|-
| 22 || US|| [[ऊपरी सियांग जिला|ऊपरी सियांग]]|| [[इंग्किओन्ग]]|| 35,289 || 6,188 || 6
|-
| 23 || UB|| [[ऊपरी सुबनसिरी जिला|ऊपरी सुबनसिरी]]|| [[दापोरीजो]]|| 83,205|| 7,032|| 12
|-
| 24 || WK|| [[पश्चिम कामेंग जिला|पश्चिम कामेंग]]|| [[बोमडिला]]|| 87,013|| 7,422|| 12
|-
| 25 || WS|| [[पश्चिम सियांग जिला|पश्चिम सियांग]]|| [[आलो, अरुणाचल प्रदेश|आलो]]|| 112,272 || 8,325 || 13
|-
|26
| {{dash}}
|[[केयी पान्योर जिला|केयी पान्योर]]
|[[याचुली]]
| 30,000
| {{dash}}
| {{dash}}
|-
|27
| {{dash}}
|[[बिचोम जिला|बिचोम]]
|नापांगफुंग
| 9,710
| 2,897
| 3.35
|}
=== असम (AS) ===
{{See also|असम के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || BK|| [[बाक्सा जिला|बाक्सा]] || [[मुशालपुर]]|| 953,773|| 2,008|| 475
|-
| 2 || BJ|| [[बजाली जिला|बजाली]]|| [[पाठशाला]]|| 253,816 || 418 || 610
|-
| 3 || BP|| [[बरपेटा जिला|बरपेटा]]|| [[बरपेटा]]|| 1,693,622 || 3,245 || 520
|-
| 4 || BN|| [[विश्वनाथ जिला|विश्वनाथ]]|| [[विश्वनाथ चारियाली]]|| 612,491 || 1415 || 430
|-
| 5 || BO|| [[बोंगाईगाँव जिला|बोंगाईगाँव]]|| [[बोंगाईगाँव]]|| 732,639|| 1,724|| 425
|-
| 6 || CA|| [[कछार जिला|कछार]]|| [[सिलचर]]|| 1,736,319|| 3,786|| 459
|-
| 7 || CD{{Efn|[[चराईदेव जिला]] 2015 मा [[शिवसागर जिला|शिवसागर जिला]] ते विभाजन के बादि बनावा गा रहै।<ref name="Assam5">{{cite web | url=https://www.telegraphindia.com/north-east/celebrations-tempered-with-caution/cid/1393440 | title=Celebrations tempered with caution | publisher=Telegraph India | date=16 August 2015 | access-date=11 April 2019 | author=Karmakar, Sumir}}</ref>}}|| [[चराईदेव जिला|चराईदेव]] || [[सोनारी]] || 471,418 || 1,069|| {{right}}440
|-
| 8 || CH|| [[चिरांग जिला|चिरांग]] || [[काजलगाँव]]|| 481,818|| 1,975|| 244
|-
| 9 || DR|| [[दररंग जिला|दररंग]]|| [[मंगलदोई]]|| 908,090|| 1,849|| 491
|-
| 10 || DM|| [[धेमाजी जिला|धेमाजी]]|| [[धेमाजी]]|| 688,077|| 3,237|| 213
|-
| 11 || DU|| [[धुबरी जिला|धुबरी]]|| [[धुबरी]]|| 1,948,632|| 2,838|| 687
|-
| 12 || DI|| [[डिब्रूगढ़ जिला|डिब्रूगढ़]]|| [[डिब्रूगढ़]]|| 1,327,748|| 3,381|| 393
|-
| 13 || NC|| [[दिमा हसाओ जिला|दिमा हसाओ]]|| [[हाफलोंग]]|| 213,529|| 4,888|| 44
|-
| 14 || GP|| [[गोलपारा जिला|गोलपारा]]|| [[गोलपारा]]|| 1,008,959|| 1,824|| 553
|-
| 15 || GG|| [[गोलाघाट जिला|गोलाघाट]]|| [[गोलाघाट]]|| 1,058,674|| 3,502|| 302
|-
| 16 || HA|| [[हैलाकांडी जिला|हैलाकांडी]]|| [[हैलाकांडी]]|| 659,260|| 1,327|| 497
|-
| 17 || HJ|| [[होजाई जिला|होजाई]]|| [[शंकरदेव नगर]]|| 931,218|| 1686 || 550
|-
| 18 || JO|| [[जोरहाट जिला|जोरहाट]]|| [[जोरहाट]]|| 1,091,295|| 2,851|| 383
|-
| 19 || KU|| [[कामरूप जिला|कामरूप]]|| [[अमीनगाँव]]|| 1,517,202|| 3,480|| 436
|-
| 20 || KM|| [[कामरूप महानगर जिला|कामरूप महानगर]]|| [[गुवाहाटी]]|| 1,260,419|| 627|| 2,010
|-
| 21 || KG|| [[कारबी आंगलोंग जिला|कारबी आंगलोंग]]|| [[डिफू]]|| 965,280|| 10,434|| 93
|-
| 22 || KR|| [[करीमगंज जिला|करीमगंज]]|| [[करीमगंज]]|| 1,217,002|| 1,809|| 673
|-
| 23 || KJ|| [[कोकराझार जिला|कोकराझार]] || [[कोकराझार]]|| 886,999|| 3,129|| 283
|-
| 24 || LA|| [[लखीमपुर जिला|लखीमपुर]]|| [[उत्तर लखीमपुर]]|| 1,040,644|| 2,277|| 457
|-
| 25 || MJ{{Efn|[[माजुली जिला]] 2016 मा [[जोरहाट जिला|जोरहाट जिला]] ते विभाजन के बादि बनावा गा रहै।<ref>{{cite news|title=World's largest river island, Majuli, becomes India's first island district|url=http://www.firstpost.com/india/worlds-largest-river-island-majuli-becomes-indias-first-island-district-2995952.html|access-date=13 September 2016|agency=FP India|date=8 September 2016}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.hindustantimes.com/india-news/assam-majuli-to-become-india-s-first-river-island-district/story-hzFoxSUxh3IpRpSeIqrhtM.html | title=Assam: Majuli to become India's first river island district | publisher=Hindustan Times | date=27 June 2016 | access-date=11 April 2019}}</ref>}}|| [[माजुली जिला|माजुली]] || [[गरमूर]] || 167,304|| 880 || 300
|-
| 26 || MA|| [[मरीगांव जिला|मरीगांव]]|| [[मरीगांव]]|| 957,853|| 1,704|| 562
|-
| 27 || NN|| [[नगांव जिला|नगांव]]|| [[नगांव]]|| 2,826,006|| 3,831|| 738
|-
| 28 || NB|| [[नलबाड़ी जिला|नलबाड़ी]]|| [[नलबाड़ी]]|| 769,919|| 1,009|| 763
|-
| 29 || ST|| [[शिवसागर जिला|शिवसागर]]|| [[शिवसागर]]|| 1,150,253|| 2,668|| 431
|-
| 30 || SO|| [[शोणितपुर जिला|शोणितपुर]]|| [[तेजपुर]]|| 1,925,975|| 5,324|| 362
|-
| 31 || SM{{Efn|[[दक्षिण सालमारा जिला]] 2015 मा [[धुबरी जिला|धुबरी जिला]] ते विभाजन के बादि बनावा गा रहै।<ref name="Assam5" />}}|| [[दक्षिण सालमारा जिला|दक्षिण सालमारा-मानकाचर]] || [[हाटसिंगिमारी]] || 555,114 || {{right}}568 || {{right}}980
|-
| 32|| TP|| [[तामुलपुर जिला|तामुलपुर]]|| [[तामुलपुर]]|| 389,150 || 884 || 440
|-
| 33 || TI|| [[तिनसुकिया जिला|तिनसुकिया]]|| [[तिनसुकिया]]|| 1,316,948|| 3,790|| 347
|-
| 34 || UD|| [[उदालगुड़ी जिला|उदालगुड़ी]]|| [[उदालगुड़ी]]|| 832,769|| 1,676|| 497
|-
| 35 || WK{{Efn|[[पश्चिम कारबी आंगलोंग जिला]] 2015 मा [[कारबी आंगलोंग जिला|कारबी आंगलोंग जिला]] ते विभाजन के बादि बनावा गा रहै।<ref name="Assam5" />}}|| [[पश्चिम कारबी आंगलोंग जिला|पश्चिम कारबी आंगलोंग]] || [[हमरेन]] || 300,320 || {{right}}3,035|| {{right}}99
|}
=== बिहार (BR) ===
{{See also|बिहार के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || AR|| [[अररिया जिला|अररिया]]|| [[अररिया]]|| 2,806,200|| 2,829|| 992
|-
| 2 || AW|| [[अरवल जिला|अरवल]]|| [[अरवल]]|| 700,843|| 638|| 1,098
|-
| 3 || AU|| [[औरंगाबाद जिला, बिहार|औरंगाबाद]]|| [[औरंगाबाद, बिहार|औरंगाबाद]]|| 2,511,243|| 3,303|| 760
|-
| 4 || BA|| [[बांका जिला|बांका]]|| [[बांका, बिहार|बांका]]|| 2,029,339|| 3,018|| 672
|-
| 5 || BE|| [[बेगूसराय जिला|बेगूसराय]]|| [[बेगूसराय]]|| 2,954,367|| 1,917|| 1,540
|-
| 6 || BG|| [[भागलपुर जिला|भागलपुर]]|| [[भागलपुर]]|| 3,032,226|| 2,569|| 1,180
|-
| 7 || BJ||[[भोजपुर जिला, भारत|भोजपुर]]|| [[आरा]]|| 2,720,155|| 2,473|| 1,136
|-
| 8 || BU|| [[बक्सर जिला|बक्सर]]|| [[बक्सर]]|| 1,707,643|| 1,624|| 1,003
|-
| 9 || DA|| [[दरभंगा जिला|दरभंगा]]|| [[दरभंगा]]|| 3,921,971|| 2,278|| 1,721
|-
| 10 || EC|| [[पूर्वी चंपारण जिला|पूर्वी चंपारण]]|| [[मोतिहारी]]|| 5,082,868|| 3,969|| 1,281
|-
| 11 || GA|| [[गया जिला|गया]]|| [[गया, भारत|गया]]|| 4,379,383|| 4,978|| 880
|-
| 12 || GO|| [[गोपालगंज जिला, भारत|गोपालगंज]]|| [[गोपालगंज (बिहार)|गोपालगंज]]|| 2,558,037|| 2,033|| 1,258
|-
| 13 || JA|| [[जमुई जिला|जमुई]]|| [[जमुई]]|| 1,756,078|| 3,099|| 567
|-
| 14 || JE|| [[जहानाबाद जिला|जहानाबाद]]|| [[जहानाबाद]]|| 1,124,176|| 1,569|| 1,206
|-
| 15 || KM|| [[कैमूर जिला|कैमूर]]|| [[भभुआ]]|| 1,626,900|| 3,363|| 488
|-
| 16 || KT|| [[कटिहार जिला|कटिहार]]|| [[कटिहार]]|| 3,068,149|| 3,056|| 1,004
|-
| 17 || KH|| [[खगड़िया जिला|खगड़िया]]|| [[खगड़िया]]|| 1,657,599|| 1,486|| 1,115
|-
| 18 || KI|| [[किशनगंज जिला|किशनगंज]]|| [[किशनगंज]]|| 1,690,948|| 1,884|| 898
|-
| 19 || LA|| [[लखीसराय जिला|लखीसराय]]|| [[लखीसराय]]|| 1,000,717|| 1,229|| 815
|-
| 20 || MP|| [[मधेपुरा जिला|मधेपुरा]]|| [[मधेपुरा]]|| 1,994,618|| 1,787|| 1,116
|-
| 21 || MB|| [[मधुबनी जिला|मधुबनी]]|| [[मधुबनी, भारत|मधुबनी]]|| 4,476,044|| 3,501|| 1,279
|-
| 22 || MG|| [[मुंगेर जिला|मुंगेर]]|| [[मुंगेर]]|| 1,359,054|| 1,419|| 958
|-
| 23 || MZ|| [[मुज़फ़्फ़रपुर जिला|मुज़फ़्फ़रपुर]]|| [[मुज़फ़्फ़रपुर]]|| 4,778,610|| 3,173|| 1,506
|-
| 24 || NL|| [[नालंदा जिला|नालंदा]]|| [[बिहार शरीफ़]]|| 2,872,523|| 2,354|| 1,220
|-
| 25 || NW|| [[नवादा जिला|नवादा]]|| [[नवादा]]|| 2,216,653|| 2,492|| 889
|-
| 26 || PA|| [[पटना जिला|पटना]]|| [[पटना]]|| 5,772,804|| 3,202|| 1,803
|-
| 27 || PU|| [[पूर्णिया जिला|पूर्णिया]]|| [[पूर्णिया]]|| 3,273,127|| 3,228|| 1,014
|-
| 28 || RO|| [[रोहतास जिला|रोहतास]]|| [[सासाराम]]|| 2,962,593|| 3,850|| 763
|-
| 29 || SH|| [[सहरसा जिला|सहरसा]]|| [[सहरसा]]|| 1,897,102|| 1,702|| 1,125
|-
| 30 || SM|| [[समस्तीपुर जिला|समस्तीपुर]]|| [[समस्तीपुर]]|| 4,254,782|| 2,905|| 1,465
|-
| 31 || SR|| [[सारण जिला|सारण]]|| [[छपरा]]|| 3,943,098|| 2,641|| 1,493
|-
| 32 || SP|| [[शेखपुरा जिला|शेखपुरा]]|| [[शेखपुरा]]|| 634,927|| 689|| 922
|-
| 33 || SO|| [[शिवहर जिला|शिवहर]]|| [[शिवहर]]|| 656,916|| 443|| 1,882
|-
| 34 || ST|| [[सीतामढ़ी जिला|सीतामढ़ी]]|| [[सीतामढ़ी]]|| 3,419,622|| 2,199|| 1,491
|-
| 35 || SW|| [[सीवान जिला|सीवान]]|| [[सीवान, बिहार|सीवान]]|| 3,318,176|| 2,219|| 1,495
|-
| 36 || SU|| [[सुपौल जिला|सुपौल]]|| [[सुपौल]]|| 2,228,397|| 2,410|| 919
|-
| 37 || VA|| [[वैशाली जिला|वैशाली]]|| [[हाजीपुर]]|| 3,495,021|| 2,036|| 1,717
|-
| 38 || WC|| [[पश्चिम चंपारण जिला|पश्चिम चंपारण]]|| [[बेतिया]]|| {{right}}3,935,042|| 5,229|| 753
|}
=== छत्तीसगढ़ (CG) ===
{{See also|छत्तीसगढ़ के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || {{dash}}{{efn|बालोद जिला का गठन 2012 मा [[दुर्ग जिला|दुर्ग जिला]] के त्रिभाजन के बादि कीन गा रहै।}}||[[बालोद जिला|बालोद]]|| [[बालोद]]|| 826,165|| 3,527|| 234
|-
| 2 || {{dash}}{{efn|बलौदा बाज़ार जिला का गठन 2012 मा [[रायपुर जिला|रायपुर जिला]] के त्रिभाजन के बादि कीन गा रहै।}}||[[बलौदा बाज़ार जिला|बलौदा बाज़ार]]|| [[बलौदा बाज़ार]]|| 1,305,343|| 4,748|| 275
|-
| 3 || {{dash}}{{efn|बलरामपुर जिला का गठन 2012 मा [[सरगुजा जिला|सरगुजा जिला]] के त्रिभाजन के बादि कीन गा रहै।}}||[[बलरामपुर जिला, छत्तीसगढ़|बलरामपुर-रामानुजगंज]]|| [[बलरामपुर, छत्तीसगढ़|बलरामपुर]] || 730,491|| 3,806|| 190
|-
| 4 || BA|| [[बस्तर जिला|बस्तर]]|| [[जगदलपुर]]|| 834,873|| 4,030|| 210
|-
| 5 || {{dash}}{{efn|बेमेतरा जिला का गठन 2012 मा दुर्ग जिला के त्रिभाजन के बादि कीन गा रहै।}}||[[बेमेतरा जिला|बेमेतरा]]|| [[बेमेतरा]]|| 795,759|| 2,855|| 270
|-
| 6 || BJ|| [[बीजापुर जिला, छत्तीसगढ़|बीजापुर]]|| [[बीजापुर, छत्तीसगढ़|बीजापुर]]|| 229,832|| 6,562|| 35
|-
| 7 || BI|| [[बिलासपुर जिला, छत्तीसगढ़|बिलासपुर]]|| [[बिलासपुर, छत्तीसगढ़|बिलासपुर]]|| 1,961,922|| 3,508|| 460
|-
| 8 || DA|| [[दंतवाड़ा जिला|दंतवाड़ा]]|| [[दंतवाड़ा]]|| 533,638|| 3,411|| 59
|-
| 9 || DH|| [[धमतरी जिला|धमतरी]]|| [[धमतरी]]|| 799,199|| 2,029|| 394
|-
| 10 || DU|| [[दुर्ग जिला|दुर्ग]]|| [[दुर्ग]]|| 1,721,726|| 2,238|| 770
|-
| 11 || {{dash}}{{efn|गरियाबंद जिला का गठन 2012 मा [[रायपुर जिला|रायपुर जिला]] के त्रिभाजन के बादि कीन गा रहै।}}||[[गरियाबंद जिला|गरियाबंद]]|| [[गरियाबंद]]|| 597,653|| 5,823|| 103
|-
| 12 ||{{dash}}{{efn|गौरेला-पेंड्रा-मरवाही जिला क गठन 2020 मा [[बिलासपुर जिला, छत्तीसगढ़|बिलासपुर जिला]] के द्विभाजन के बादि कीन गा रहै।}}||[[गौरेला-पेंड्रा-मरवाही जिला|गौरेला-पेंड्रा-मरवाही]]|| [[गौरेला]]|| 336,420|| 2,307|| 150
|-
| 13 || JC|| [[जांजगीर-चंपा जिला|जांजगीर-चंपा]]|| [[जांजगीर]]|| 1,620,632|| 3,848|| 421
|-
| 14 || JA|| [[जशपुर जिला|जशपुर]]|| [[जशपुर नगर]]|| 852,043|| 5,825|| 146
|-
| 15 || KW|| [[कबीरधाम जिला|कबीरधाम]] ||[[कवर्धा]]|| 584,667|| 4,237|| 195
|-
| 16 || KK|| [[कांकेर जिला|कांकेर]]|| [[कांकेर, छत्तीसगढ़|कांकेर]]|| 748,593|| 6,513|| 115
|-
| 17 || {{dash}}{{efn|खैरागढ़-छुईखदान-गंडई जिला के घोषणा 16 अप्रैल 2022 का कीन गै रहै।}}|| [[खैरागढ़-छुईखदान-गंडई जिला|खैरागढ़-छुईखदान-गंडई]] || [[खैरागढ़]]
|| 368,444
|| 1,554
|| 237
|-
| 18 || {{dash}}{{efn|कोंडागांव जिला क गठन 2012 मा [[बस्तर जिला|बस्तर जिला]] के द्विभाजन के बादि कीन गा रहै।}}||[[कोंडागांव जिला|कोंडागांव]]|| [[कोंडागांव]]|| 578,326|| 7,768|| 74
|-
| 19 || KB|| [[कोरबा जिला|कोरबा]]|| [[कोरबा, छत्तीसगढ़|कोरबा]]|| 1,206,563|| 6,615|| 183
|-
| 20 || KJ|| [[कोरिया जिला|कोरिया]]|| [[बैकुंठपुर, कोरिया|बैकुंठपुर]]|| 659,039|| 6,578|| 100
|-
| 21 || MA|| [[महासमुंद जिला|महासमुंद]]|| [[महासमुंद]]|| 1,032,275|| 4,779|| 216
|-
| 22 || MG{{efn|name=fn1|मनेंद्रगढ़-चिरमिरी-भरतपुर, मोहला-मानपुर-अंबागढ़ चौकी, सक्ती अउ सारंगढ़-बिलाईगढ़ जिलन के घोषणा 15 अगस्त 2021 का कीन गै रहै।}}|| [[मनेंद्रगढ़-चिरमिरी-भरतपुर जिला|मनेंद्रगढ़-चिरमिरी-भरतपुर]] || [[मनेंद्रगढ़]]
|| 381,287
|| 4,227
|| 90
|-
| 23 || MM{{efn|name=fn1}}|| [[मोहला-मानपुर-अंबागढ़ चौकी जिला|मोहला-मानपुर-अंबागढ़ चौकी]]|| [[मोहला]]
|| 283,947
|| 2,145
|| 132
|-
| 24 || {{dash}}{{efn|मुंगेली जिला का गठन 2012 मा [[बिलासपुर जिला, छत्तीसगढ़|बिलासपुर जिला]] के विभाजन के बादि कीन गा रहै।}}||[[मुंगेली जिला|मुंगेली]]|| [[मुंगेली]]|| 701,707|| 2,750|| 255
|-
| 25 || NR|| [[नारायणपुर जिला|नारायणपुर]]|| [[नारायणपुर शहर|नारायणपुर]]|| 140,206|| 6,640|| 20
|-
| 26 || RG|| [[रायगढ़ जिला|रायगढ़]]|| [[रायगढ़]]|| 1,493,627|| 7,068|| 211
|-
| 27 || RP|| [[रायपुर जिला|रायपुर]]|| [[रायपुर, छत्तीसगढ़|रायपुर]]|| 2,160,876|| 2,892|| 750
|-
| 28 || RN|| [[राजनांदगांव जिला|राजनांदगांव]]|| [[राजनांदगांव]]|| 1,537,520|| 8,062|| 191
|-
| 29 || SB{{efn|name=fn1}}|| [[सारंगढ़-बिलाईगढ़ जिला|सारंगढ़-बिलाईगढ़]] || [[सारंगढ़]]
|| 607,434
|| 1,650
|| 368
|-
| 30 || ST{{efn|name=fn1}}|| [[सक्ती जिला|सक्ती]] || [[सक्ती, छत्तीसगढ़|सक्ती]] || 653,036|| 1,601
|| 408
|-
| 31 || SK{{Efn|सुकमा जिला क गठन 2012 मा [[दंतवाड़ा जिला|दंतवाड़ा जिला]] के द्विभाजन के बादिि कीन गा रहै।}}|| [[सुकमा जिला|सुकमा]]|| [[सुकमा]]|| {{right}}250,159|| 5,897 || 42
|-
| 32 || {{dash}}{{efn|सूरजपुर जिला का गठन 2012 मा [[सरगुजा जिला|सरगुजा जिला]] के त्रिभाजन के बादि कीन गा रहै।}}|| [[सूरजपुर जिला|सूरजपुर]]|| [[सूरजपुर, छत्तीसगढ़|सूरजपुर]] || 789,043|| 2,787|| 280
|-
| 33 || SJ|| [[सरगुजा जिला|सरगुजा]]|| [[अंबिकापुर, छत्तीसगढ़|अंबिकापुर]] || 839,661|| 3,265|| 150
|}
=== गोवा (GA) ===
{{See also|गोवा के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || NG || [[उत्तर गोवा]]|| [[पणजी]]|| 817,761|| 1,736|| 471
|-
| 2 || SG|| [[दक्षिण गोवा]]|| [[मडगाँव]]|| 639,962|| 1,966|| 326
|-
|3
|–
|[[कुशावती जिला|कुशावती]]
|[[केपेम]]
| 220,000
| 1,962
| 112
|-
|}
=== गुजरात (GJ) ===
{{See also|गुजरात के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || AH || [[अहमदाबाद जिला|अहमदाबाद]] || [[अहमदाबाद]] || 7,208,200 || 7170|| 890
|-
| 2 || AM || [[अमरेली जिला|अमरेली]] || [[अमरेली]] || 1,513,614 || 6,760 || 205
|-
| 3 || AN || [[आनंद जिला|आनंद]] || [[आनंद, गुजरात|आनंद]] || 2,090,276 || 2,942 || 711
|-
| 4 || AR || [[अरवल्ली जिला|अरवल्ली]] || [[मोडासा]] || 1,051,746 || 3,217 || 327
|-
| 5 || BK || [[बनासकांठा जिला|बनासकांठा]] || [[पालनपुर]] || 3,116,045 || 6,176|| 290
|-
| 6 || BR || [[भरूच जिला|भरूच]] || [[भरूच]] || 1,550,822 || 6,524 || 238
|-
| 7 || BV || [[भावनगर जिला|भावनगर]] || [[भावनगर]] || 2,877,961 || 11,155 || 288
|-
| 8 || BT|| [[बोटाद जिला|बोटाद]] || [[बोटाद]] || 656,005 ||{{right}}2,564 ||{{right}}256
|-
| 9 || CU|| [[छोटा उदयपुर जिला|छोटा उदयपुर]] || [[छोटा उदयपुर]] ||{{right}}1,071,831 ||{{right}}3,237 || 331
|-
| 10 || DA || [[दाहोद जिला|दाहोद]] || [[दाहोद]] || 2,126,558 || 3,642 || 582
|-
| 11 || DG || [[डांग जिला, भारत|डांग]] || [[आहवा]] || 226,769 || 1,764 || 129
|-
| 12 || DD || [[देवभूमि द्वारका जिला|देवभूमि द्वारका]] || [[खंभालिया]] ||{{right}}752,484 || 5,684||{{right}}132
|-
| 13 || GA || [[गांधीनगर जिला|गांधीनगर]] || [[गांधीनगर]] || 1,387,478 || 2163 || 660
|-
| 14 || GS || [[गीर सोमनाथ जिला|गीर सोमनाथ]] || [[वेरावल]] || {{right}}1,217,477 || {{right}}3,754 || 324
|-
| 15 || JA || [[जामनगर जिला|जामनगर]] || [[जामनगर]] || 2,159,130 || 14,125 || 153
|-
| 16 || JU || [[जूनागढ़ जिला|जूनागढ़]] || [[जूनागढ़]] || 2,742,291 || 8,839 || 310
|-
| 17 || KH || [[खेड़ा जिला|खेड़ा]] || [[नडियाद]] || 2,298,934 || 3,667 || 541
|-
| 18 || KA || [[कच्छ जिला|कच्छ]] || [[भुज]] || 2,090,313 || 45,652 || 46
|-
| 19 || MH || [[महिसागर जिला|महिसागर]] || [[लुणावाड़ा]] || 994,624 || 2,500 || 440
|-
| 20 || MA || [[महसाना जिला|महसाना]] || [[महसाना]] || 2,027,727 || 4,386 || 462
|-
| 21 || MB || [[मोरबी जिला|मोरबी]] || [[मोरबी]] ||{{right}}960,329 ||{{right}}4,871 ||{{right}}197
|-
| 22 || NR || [[नर्मदा जिला|नर्मदा]] || [[राजपीपला]] || 590,379 || 2,749 || 214
|-
| 23 || NV || [[नवसारी जिला|नवसारी]] || [[नवसारी]] || 1,330,711 || 2,211 || 602
|-
| 24 || PM || [[पंचमहाल जिला|पंचमहाल]] || [[गोधरा]] || 2,388,267 || 5,219 || 458
|-
| 25 || PA || [[पाटन जिला|पाटन]] || [[पाटन, गुजरात|पाटन]] || 1,342,746 || 5,738 || 234
|-
| 26 || PO || [[पोरबंदर जिला|पोरबंदर]] || [[पोरबंदर]] || 586,062 || 2,294 || 255
|-
| 27 || RA || [[राजकोट जिला|राजकोट]] || [[राजकोट]] || 3,157,676 || 11,203 || 282
|-
| 28 || SK || [[साबरकांठा जिला|साबरकांठा]] || [[हिम्मतनगर]] || 2,427,346 || 7,390 || 328
|-
| 29 || ST || [[सूरत जिला|सूरत]] || [[सूरत]] || 6,081,322|| 4,418 || 953
|-
| 30 || SN || [[सुरेंद्रनगर जिला|सुरेंद्रनगर]] || [[सुरेंद्रनगर शहर|सुरेंद्रनगर]] || 1,755,873 || 10,489 || 167
|-
| 31 || TA || [[तापी जिला|तापी]] || [[व्यंजन (व्यारा)|व्यारा]] || 806,489 || 3,435 || 249
|-
| 32 || VD || [[वडोदरा जिला|वडोदरा]] || [[वडोदरा]] || 3,639,775 || 4312|| 467
|-
| 33 || VL || [[वलसाड जिला|वलसाड]] || [[वलसाड]] || 1,703,068 || 3,034 || 561
|-
| 34 || – || [[वाव-थराद जिला|वाव-थराद]] || [[थराद]] || 1,380,870 || 6,527 || 220
|}
=== हरियाणा (HR) ===
{{See also|हरियाणा के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || AM|| [[अंबाला जिला|अंबाला]]|| [[अंबाला]]|| 1,136,784|| 1,569|| 722
|-
| 2 || BH|| [[भिवानी जिला|भिवानी]]|| [[भिवानी]]|| 1,629,109|| 5,140|| 341
|-
| 3 || CD ||[[चरखी दादरी जिला|चरखी दादरी]]|| [[चरखी दादरी]]|| 502,276|| 1370 || 367
|-
| 4 || HR|| [[फरीदाबाद जिला|फरीदाबाद]]|| [[फरीदाबाद]]|| 1,798,954|| 783|| 2,298
|-
| 5 || FT|| [[फतेहाबाद जिला|फतेहाबाद]]|| [[फतेहाबाद, हरियाणा|फतेहाबाद]]|| 941,522|| 2,538|| 371
|-
| 6 || GU||[[गुरुग्राम जिला|गुरुग्राम]]||[[गुरुग्राम]]|| 1,514,085|| 1,258|| 1,241
|-
| 7 || HI|| [[हिसार जिला|हिसार]]|| [[हिसार (शहर)|हिसार]]|| 1,742,815|| 3,788|| 438
|-
| 8 || JH|| [[झज्जर जिला|झज्जर]]|| [[झज्जर]]|| 956,907|| 1,868|| 522
|-
| 9 || JI|| [[जींद जिला|जींद]]|| [[जींद]]|| 1,332,042|| 2,702|| 493
|-
| 10 || KT|| [[कैथल जिला|कैथल]]|| [[कैथल]]|| 1,072,861|| 2,799|| 467
|-
| 11 || KR|| [[करनाल जिला|करनाल]]|| [[करनाल]]|| 1,506,323|| 2,471|| 598
|-
| 12 || KU|| [[कुरुक्षेत्र जिला|कुरुक्षेत्र]]|| [[कुरुक्षेत्र]]|| 964,231|| 1,530|| 630
|-
| 13 || MA|| [[महेंद्रगढ़ जिला|महेंद्रगढ़]]|| [[नारनौल]]|| 921,680|| 1,900|| 485
|-
| 14 || MW|| [[नूंह जिला|नूंह]]|| [[नूंह (शहर)|नूंह]]|| 1,089,406|| 1,765 || 729
|-
| 15 || PW|| [[पलवल जिला|पलवल]]|| [[पलवल]]|| 1,040,493|| 1,367|| 761
|-
| 16 || PK|| [[पंचकुला जिला|पंचकुला]]|| [[पंचकुला]]|| 558,890|| 816|| 622
|-
| 17 || PP|| [[पानीपत जिला|पानीपत]]|| [[पानीपत]]|| 1,202,811|| 1,250|| 949
|-
| 18 || RE|| [[रेवाड़ी जिला|रेवाड़ी]]|| [[रेवाड़ी]]|| 896,129|| 1,559|| 562
|-
| 19 || RO|| [[रोहतक जिला|रोहतक]]|| [[रोहतक]]|| 1,058,683|| 1,668|| 607
|-
| 20 || SI|| [[सिरसा जिला|सिरसा]]|| [[सिरसा, हरियाणा|सिरसा]]|| 1,295,114|| 4,276|| 303
|-
| 21 || SNP|| [[सोनीपत जिला|सोनीपत]]|| [[सोनीपत]]|| 1,480,080|| 2,260|| 697
|-
| 22 || YN|| [[यमुनानगर जिला|यमुनानगर]]|| [[यमुनानगर]]|| 1,214,162|| 1,756|| 687
|-
| 23 || – || [[हंसी जिला|हंसी]] || [[हंसी]] || 540,994
|| 1,350
|| 401
|}
=== हिमाचल प्रदेश (HP) ===
{{See also|हिमाचल प्रदेश के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || BI|| [[बिलासपुर जिला, हिमाचल प्रदेश|बिलासपुर]]|| [[बिलासपुर, हिमाचल प्रदेश|बिलासपुर]]|| 382,056|| 1,167|| 327
|-
| 2 || CH|| [[चम्बा जिला|चम्बा]]|| [[चम्बा, हिमाचल प्रदेश|चम्बा]]|| 518,844|| 6,528|| 80
|-
| 3 || HA|| [[हमीरपुर जिला, हिमाचल प्रदेश|हमीरपुर]]|| [[हमीरपुर, हिमाचल प्रदेश|हमीरपुर]]|| 454,293|| 1,118|| 406
|-
| 4 || KA|| [[कांगड़ा जिला|कांगड़ा]]|| [[धर्मशाला]]|| 1,507,223|| 5,739|| 263
|-
| 5 || KI|| [[किन्नौर जिला|किन्नौर]]|| [[रिकांग पिओ]]|| 84,298|| 6,401|| 13
|-
| 6 || KU|| [[कुल्लू जिला|कुल्लू]]|| [[कुल्लू]]|| 437,474|| 5,503|| 79
|-
| 7 || LH|| [[लाहौल अउर स्पीति जिला|लाहौल अउर स्पीति]]|| [[केलांग]]|| 18,528|| 7,835|| 2.3
|-
| 8 || MA|| [[मंडी जिला|मंडी]]|| [[मंडी, हिमाचल प्रदेश|मंडी]]|| 999,518|| 3,950|| 253
|-
| 9 || SH|| [[शिमला जिला|शिमला]]|| [[शिमला]]|| 813,384|| 5,131|| 159
|-
| 10 || SI||[[सिरमौर जिला|सिरमौर]]|| [[नाहन]]|| 530,164|| 2,825|| 188
|-
| 11 || SO|| [[सोलन जिला|सोलन]]|| [[सोलन]]|| 576,670|| 1,936|| 298
|-
| 12 || UN|| [[ऊना जिला|ऊना]]|| [[ऊना, हिमाचल प्रदेश|ऊना]]|| 521,057|| 1,540|| 328
|-
|}
=== झारखंड (JH) ===
{{See also|झारखंड के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || BO|| [[बोकारो जिला|बोकारो]]|| [[बोकारो स्टील सिटी|बोकारो]]|| 2,061,918 || 2,883|| 716
|-
| 2 || CH|| [[चतरा जिला|चतरा]]|| [[चतरा, झारखंड|चतरा]]|| 1,042,304 || 3,700|| 275
|-
| 3 || DE|| [[देवघर जिला|देवघर]]|| [[देवघर]]|| 1,491,879|| 2,479|| 602
|-
| 4 || DH|| [[धनबाद जिला|धनबाद]]|| [[धनबाद]]|| 2,682,662|| 2,040|| 1,316
|-
| 5 || DU|| [[दुमका जिला|दुमका]]|| [[दुमका]]|| 1,321,096 || 4,404 || 300
|-
| 6 || ES|| [[पूर्वी सिंहभूम जिला|पूर्वी सिंहभूम]]|| [[जमशेदपुर]]|| 2,291,032 || 3,562|| 648
|-
| 7 || GA|| [[गढ़वा जिला|गढ़वा]]|| [[गढ़वा]]|| 1,322,387 || 4,064|| 327
|-
| 8 || GI|| [[गिरिडीह जिला|गिरिडीह]]|| [[गिरिडीह]]|| 2,445,203|| 4,887|| 497
|-
| 9 || GO|| [[गोड्डा जिला|गोड्डा]]|| [[गोड्डा]]|| 1,311,382|| 2,110|| 622
|-
| 10 || GU|| [[गुमला जिला|गुमला]]|| [[गुमला]]|| 1,025,656 || 5,360|| 191
|-
| 11 || HA|| [[हज़ारीबाग जिला|हज़ारीबाग]]|| [[हज़ारीबाग]]|| 1,734,495 || 3,555 || 488
|-
| 12 || JA|| [[जामताड़ा जिला|जामताड़ा]]|| [[जामताड़ा]]|| 790,207 || 1,802 || 439
|-
| 13 || KH|| [[खूंटी जिला|खूंटी]]|| [[खूंटी]]|| 530,299 || 2,535 || 210
|-
| 14 || KO|| [[कोडरमा जिला|कोडरमा]]|| [[कोडरमा]]|| 716,259 || 2,540|| 282
|-
| 15 || LA|| [[लातेहार जिला|लातेहार]]|| [[लातेहार]]|| 725,673 || 3,630 || 200
|-
| 16 || LO|| [[लोहरदगा जिला|लोहरदगा]]|| [[लोहरदगा]]|| 461,738|| 1,502|| 307
|-
| 17 || PK|| [[पाकुड़ जिला|पाकुड़]]|| [[पाकुड़]]|| 899,200 || 1,805|| 498
|-
| 18 || PL|| [[पलामू जिला|पलामू]]|| [[डाल्टनगंज]]|| 1,936,319 || 4,393|| 442
|-
| 19 || RM|| [[रामगढ़ जिला|रामगढ़]]|| [[रामगढ़, झारखंड|रामगढ़]]|| 949,159 || 1,341|| 708
|-
| 20 || RA|| [[राँची जिला|राँची]]|| [[राँची]]|| 2,912,022|| 5,097|| 572
|-
| 21 || SA|| [[साहिबगंज जिला|साहिबगंज]]|| [[साहिबगंज]]|| 1,150,038 || 2,063|| 558
|-
| 22 || SK|| [[सरायकेला खरसावाँ जिला|सरायकेला खरसावाँ]]|| [[सरायकेला]] || 1,063,458|| 2,657|| 401
|-
| 23 || SI|| [[सिमडेगा जिला|सिमडेगा]]|| [[सिमडेगा]]|| 599,813 || 3,750 || 160
|-
| 24 || WS|| [[पश्चिमी सिंहभूम जिला|पश्चिमी सिंहभूम]]|| [[चाईबासा]]|| 1,501,619|| 7,224 || 209
|-
|}
=== कर्नाटक (KA) ===
{{See also|कर्नाटक के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || BK|| [[बागलकोट जिला|बागलकोट]]|| [[बागलकोट]]|| 1,890,826 || 6,583|| 288
|-
| 2 || BL|| [[बल्लारी जिला|बल्लारी]]|| [[बल्लारी]]|| 1,400,970 || 4,252|| 330
|-
| 3 || BG|| [[बेलगाम जिला|बेलागावी]]|| [[बेलगाम]]|| 4,778,439 || 13,415|| 356
|-
| 4 || BR|| [[बेंगलुरु ग्रामीण जिला|बेंगलुरु ग्रामीण]]|| [[बेंगलुरु]]|| 987,257|| 2,239 || 441
|-
| 5 || BN|| [[बेंगलुरु शहरी जिला|बेंगलुरु शहरी]]|| [[बेंगलुरु]]|| 9,588,910|| 2,190|| 4,378
|-
| 6 || BD|| [[बीदर जिला|बीदर]]|| [[बीदर]]|| 1,700,018 || 5,448|| 312
|-
| 7 || CJ|| [[चामराजनगर जिला|चामराजनगर]]|| [[चामराजनगर]]|| 1,020,962|| 5,102|| 200
|-
| 8 || CK|| [[चिकबलपुर जिला|चिकबलपुर]] || [[चिकबलपुर]] || 1,254,377 || 4,208 || 298
|-
| 9 || CK|| [[चिकमगलूर जिला|चिकमगलूर]]|| [[चिकमगलूर]]|| 1,137,753 || 7,201|| 158
|-
| 10 || CT|| [[चित्रदुर्ग जिला|चित्रदुर्ग]]|| [[चित्रदुर्ग]]|| 1,660,378 || 8,437|| 197
|-
| 11 || DK|| [[दक्षिण कन्नड़]]|| [[मंगलुरु]]|| 2,083,625 || 4,559|| 457
|-
| 12 || DA|| [[दावणगेरे जिला|दावणगेरे]]|| [[दावणगेरे]]|| 1,643,494 || 4,460|| 370
|-
| 13 || DH|| [[धारवाड़ जिला|धारवाड़]]|| [[धारवाड़]] || 1,846,993 || 4,265|| 434
|-
| 14 || GA|| [[गदग जिला|गदग]]|| [[गदग-बेटागेरी]]|| 1,065,235 || 4,651|| 229
|-
| 15 || GU|| [[कलबुरागी जिला|कलबुरागी]]|| [[कलबुरागी]]|| 2,564,892 || 10,990 || 233
|-
| 16 || HS|| [[हासन जिला|हासन]]|| [[हासन, कर्नाटक|हासन]]|| 1,776,221 || 6,814|| 261
|-
| 17 || HV|| [[हावेरी जिला|हावेरी]]|| [[हावेरी]]|| 1,598,506 || 4,825|| 331
|-
| 18 || KD|| [[कोडगु जिला|कोडगु]]|| [[मडिकेरी]]|| 554,762 || 4,102|| 135
|-
| 19 || KL|| [[कोलार जिला|कोलार]]|| [[कोलार, कर्नाटक|कोलार]]|| 1,540,231 || 4,012 || 384
|-
| 20 || KP|| [[कोप्पल जिला|कोप्पल]]|| [[कोप्पल]]|| 1,391,292 || 5,565 || 250
|-
| 21 || MA|| [[मंड्या जिला|मंड्या]]|| [[मंड्या]]|| 1,808,680 || 4,961|| 365
|-
| 22 || MY|| [[मैसूर जिला|मैसूर]]|| [[मैसूर]]|| 2,994,744|| 6,854|| 437
|-
| 23 || RA|| [[रायचूर जिला|रायचूर]]|| [[रायचूर]]|| 1,924,773 || 6,839|| 228
|-
| 24 || RM|| [[रामनगर जिला|रामनगर]] || [[रामनगर]] || 1,082,739 || 3,573 || 303
|-
| 25 || SH|| [[शिमोगा जिला|शिमोगा]]|| [[शिमोगा]]|| 1,755,512 || 8,495|| 207
|-
| 26 || TU|| [[तुमकुरु जिला|तुमकुरु]]|| [[तुमकुरु]]|| 2,681,449 || 10,598|| 253
|-
| 27 || UD|| [[उड़ुपि जिला|उड़ुपि]]|| [[उड़ुपि]]|| 1,177,908 || 3,879|| 304
|-
| 28 || UK|| [[उत्तर कन्नड़]]|| [[कारवार]]|| 1,353,299|| 10,291|| 132
|-
| 29 || {{dash}} || [[विजयनगर जिला|विजयनगर]]|| [[होसपेट]]|| 1,353,628|| 5,644 || 240
|-
| 30 || BJ|| [[बीजापुर जिला, कर्नाटक|बीजापुर]]|| [[बीजापुर]]|| 2,175,102 || 10,517|| 207
|-
| 31 || YG|| [[यादगीर जिला|यादगीर]] || [[यादगीर]] || 1,172,985 || 5,225 || 224
|-
|}
=== केरल (KL) ===
{{See also|केरल के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड
! जिला
! मुख्यालय
! जनसंख्या(2011)
! क्षेत्रफल(किमी2)<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/32part1.pdf(http://www.censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/32part1.pdf)|title=Part I: state|publisher=Government of India Census portal|access-date=20 April 2020}}
! घनत्व(/किमी2)</ref>
|-
| 1 || AL|| [[आलाप्पुषा जिला|आलाप्पुषा]]|| [[आलाप्पुषा]]|| 2,121,943 || 1,415 || 1,501
|-
| 2 || ER|| [[एर्नाकुलम जिला|एर्नाकुलम]]|| [[काक्कनाड]]|| 3,279,860 || 3,063 || 1,069
|-
| 3 || ID|| [[इदुक्की जिला|इदुक्की]]|| [[पैनावु]]|| 1,107,453 || 4,356 || 254
|-
| 4 || KN|| [[कन्नूर जिला|कन्नूर]]|| [[कन्नूर]]|| 2,525,637 || 2,961 || 852
|-
| 5 || KS|| [[कासरगोड जिला|कासरगोड]]|| [[कासरगोड]]|| 1,302,600 || 1,989 || 654
|-
| 6 || KL|| [[कोल्लम जिला|कोल्लम]]|| [[कोल्लम]]|| 2,629,703 || 2,483 || 1,056
|-
| 7 || KT|| [[कोट्टायम जिला|कोट्टायम]]|| [[कोट्टायम]]|| 1,979,384 || 2,206 || 896
|-
| 8 || KZ|| [[कोड़िकोड जिला|कोड़िकोड]]|| [[कोड़िकोड]]|| 3,089,543 || 2,345 || 1,318
|-
| 9 || MA|| [[मलप्पुरम जिला|मलप्पुरम]]|| [[मलप्पुरम]]|| 4,110,956 || 3,554 || 1,058
|-
| 10 || PL|| [[पालक्काड़ जिला|पालक्काड़]]|| [[पालक्काड़]]|| 2,810,892 || 4,482 || 627
|-
| 11 || PT|| [[पत्तणमतिट्टा जिला|पत्तणमतिट्टा]]|| [[पत्तणमतिट्टा]]|| 1,195,537 || 2,652 || 453
|-
|13
|TV
|[[तिरुवनन्तपुरम जिला|तिरुवनन्तपुरम]]
|[[तिरुवनन्तपुरम]]|| 3,307,284 || 2,189 || 1,509
|-
| 12 || TS|| [[तृश्शूर जिला|तृश्शूर]]|| [[तृश्शूर]]|| 3,110,327 || 3,027 || 1,026
|-
| 14 || WA|| [[वायनाड जिला|वायनाड]]|| [[कल्पट्टा]]|| 816,558 || 2,130 || 383
|-
|}
=== मध्य प्रदेश (MP) ===
{{See also|मध्य प्रदेश के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड
! जिला
! मुख्यालय
! जनसंख्या(2011)
! क्षेत्रफल(किमी2)
! घनत्व(/किमी2)
|-
| 1 || AG|| [[आगर मालवा जिला|आगर मालवा]]|| [[आगर, मध्य प्रदेश|आगर]]||{{right}}571,275 || {{right}}2,785 || {{right}}205
|-
| 2 || AL|| [[अलीराजपुर जिला|अलीराजपुर]]|| [[अलीराजपुर]]|| 728,677 || 3,182 || 229
|-
| 3 || AP|| [[अनूपपुर जिला|अनूपपुर]]|| [[अनूपपुर]]|| 749,521 || 3,747 || 200
|-
| 4 || AS|| [[अशोकनगर जिला|अशोकनगर]]|| [[अशोकनगर (मध्य प्रदेश)|अशोकनगर]]|| 844,979 || 4,674 || 181
|-
| 5 || BL|| [[बालाघाट जिला|बालाघाट]]|| [[बालाघाट]]|| 1,701,156 || 9,229|| 184
|-
| 6 || BR|| [[बड़वानी जिला|बड़वानी]]|| [[बड़वानी]]|| 1,385,659 || 5,432|| 256
|-
| 7 || BE|| [[बैतूल जिला|बैतूल]]|| [[बैतूल, मध्य प्रदेश|बैतूल]]|| 1,575,247 || 10,043|| 157
|-
| 8 || BD|| [[भिंड जिला|भिंड]]|| [[भिंड]]|| 1,703,562 || 4,459|| 382
|-
| 9 || BP|| [[भोपाल जिला|भोपाल]]|| [[भोपाल]]|| 2,368,145 || 2,772|| 854
|-
| 10 || BU || [[बुरहानपुर जिला|बुरहानपुर]]|| [[बुरहानपुर, मध्य प्रदेश|बुरहानपुर]]|| 756,993 || 3,427 || 221
|-
| 11 || CT|| [[छतरपुर जिला|छतरपुर]]|| [[छतरपुर]]|| 1,762,857 || 8,687|| 203
|-
| 12 || CN|| [[छिंदवाड़ा जिला|छिंदवाड़ा]]|| [[छिंदवाड़ा]]|| 2,090,306 || 11,815|| 177
|-
| 13 || DM|| [[दमोह जिला|दमोह]]|| [[दमोह]]|| 1,263,703 || 7,306 || 173
|-
| 14 || DT|| [[दतिया जिला|दतिया]]|| [[दतिया]]|| 786,375 || 2,694 || 292
|-
| 15 || DE|| [[देवास जिला|देवास]]|| [[देवास]]|| 1,563,107 || 7,020 || 223
|-
| 16 || DH|| [[धार जिला|धार]]|| [[धार]]|| 2,184,672 || 8,153 || 268
|-
| 17 || DI|| [[डिंडौरी जिला|डिंडौरी]]|| [[डिंडौरी, मध्य प्रदेश|डिंडौरी]]|| 704,218 || 7,427 || 94
|-
| 18 || GU|| [[गुना जिला|गुना]]|| [[गुना, भारत|गुना]]|| 1,240,938 || 6,485 || 194
|-
| 19 || GW|| [[ग्वालियर जिला|ग्वालियर]]|| [[ग्वालियर]]|| 2,030,543 || 5,465 || 445
|-
| 20 || HA|| [[हरदा जिला|हरदा]]|| [[हरदा]]|| 570,302 || 3,339 || 171
|-
| 21 || NA|| [[होशंगाबाद जिला|होशंगाबाद]]|| [[होशंगाबाद]]|| 1,240,975 || 6,698 || 185
|-
| 22 || IN|| [[इंदौर जिला|इंदौर]]|| [[इंदौर]]|| 3,272,335 || 3,898 || 839
|-
| 23 || JA|| [[जबलपुर जिला|जबलपुर]]|| [[जबलपुर]]|| 2,460,714 || 5,210 || 472
|-
| 24 || JH|| [[झाबुआ जिला|झाबुआ]]|| [[झाबुआ]]|| 1,024,091 || 6,782 || 285
|-
| 25 || KA|| [[कटनी जिला|कटनी]]|| [[कटनी]]|| 1,291,684 || 4,947 || 261
|-
| 26 || EN|| [[खंडवा जिला|खंडवा]]|| [[खंडवा]]|| 1,309,443 || 7,349 || 178
|-
| 27 || WN|| [[खरगोन जिला|खरगोन]]|| [[खरगोन]]|| 1,872,413 || 8,010 || 233
|-
| 28 || MH|| [[मैहर जिला|मैहर]]|| [[मैहर]]
|| 856,028
|| 2,723
|| 314
|-
| 29 || ML|| [[मंडला जिला|मंडला]]|| [[मंडला]]|| 1,053,522 || 5,805 || 182
|-
| 30 || MS|| [[मंदसौर जिला|मंदसौर]]|| [[मंदसौर]]|| 1,339,832 || 5,530 || 242
|-
| 31 || MG|| [[मऊगंज जिला|मऊगंज]]|| [[मऊगंज]]
|| 616,645
|| 1,867
|| 330
|-
| 32 || MO|| [[मुरैना जिला|मुरैना]]|| [[मुरैना, भारत|मुरैना]]|| 1,965,137 || 4,991 || 394
|-
| 33 || NA|| [[नरसिंहपुर जिला|नरसिंहपुर]]|| [[नरसिंहपुर]]|| 1,092,141 || 5,133 || 213
|-
| 34 || NE|| [[नीमच जिला|नीमच]]|| [[नीमच]]|| 825,958 || 4,267 || 194
|-
| 35 || {{dash}} ||[[निवाड़ी जिला|निवाड़ी]]||[[निवाड़ी, मध्य प्रदेश|निवाड़ी]]||{{right}}404,807 ||{{right}}1,170 || {{right}}345
|-
| 36 || PA|| [[पन्ना जिला|पन्ना]]|| [[पन्ना, भारत|पन्ना]]|| 1,016,028 || 7,135 || 142
|-
| 37|| PD|| [[पांढुर्णा जिला|पांढुर्णा]]|| [[पांढुर्णा]]
|| 374,310
|| 1,522
|| 246
|-
| 38 || RS|| [[रायसेन जिला|रायसेन]]|| [[रायसेन]]|| 1,331,699 || 8,466 || 157
|-
| 39 || RG|| [[राजगढ़ जिला|राजगढ़]]|| [[राजगढ़, मध्य प्रदेश|राजगढ़]]|| 1,546,541 || 6,143 || 251
|-
| 40 || RL|| [[रतलाम जिला|रतलाम]]|| [[रतलाम]]|| 1,454,483 || 4,861 || 299
|-
| 41 || RE|| [[रीवा जिला|रीवा]]|| [[रीवा, भारत|रीवा]]|| 2,363,744 || 6,314 || 374
|-
| 42 || SG|| [[सागर जिला|सागर]]|| [[सागर, मध्य प्रदेश|सागर]]|| 2,378,295 || 10,252 || 272
|-
| 43 || ST|| [[सतना जिला|सतना]]|| [[सतना]]|| 2,228,619 || 7,502 || 297
|-
| 44 || SR|| [[सीहोर जिला|सीहोर]]|| [[सीहोर]]|| 1,311,008 || 6,578 || 199
|-
| 45 || SO|| [[सिवनी जिला|सिवनी]]|| [[सिवनी]]|| 1,378,876 || 8,758 || 157
|-
| 46 || SH|| [[शहडोल जिला|शहडोल]]|| [[शहडोल]]|| 1,064,989 || 6,205 || 172
|-
| 47 || SJ|| [[शाजापुर जिला|शाजापुर]]|| [[शाजापुर]]|| 1,512,353 || 6,196 || 244
|-
| 48 || SP|| [[श्योपुर जिला|श्योपुर]]|| [[श्योपुर]]|| 687,952 || 6,585 || 104
|-
| 49 || SV|| [[शिवपुरी जिला|शिवपुरी]]|| [[शिवपुरी]]|| 1,725,818 || 10,290 || 168
|-
| 50 || SI|| [[सीधी जिला|सीधी]]|| [[सीधी]]|| 1,126,515 || 10,520 || 232
|-
| 51 || SN|| [[सिंगरौली जिला|सिंगरौली]]|| [[बैढ़न]]|| 1,178,132 || 5,672 || 208
|-
| 52 || TI|| [[टीकमगढ़ जिला|टीकमगढ़]]|| [[टीकमगढ़]]|| 1,444,920 || 5,055 || 286
|-
| 53 || UJ|| [[उज्जैन जिला|उज्जैन]]|| [[उज्जैन]]|| 1,986,864 || 6,091 || 356
|-
| 54 || UM|| [[उमरिया जिला|उमरिया]]|| [[उमरिया]]|| 643,579 || 4,062 || 158
|-
| 55 || VI|| [[विदिशा जिला|विदिशा]]|| [[विदिशा]]|| 1,458,212 || 7,362|| 198
|}
=== महाराष्ट्र (MH) ===
{{See also|महाराष्ट्र के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || AH|| [[अहमदनगर जिला|अहमदनगर]]|| [[अहमदनगर]]|| 4,543,083 || 17,048 || 266
|-
| 2 || AK|| [[अकोला जिला|अकोला]]|| [[अकोला]]|| 1,818,617 || 5,429 || 321
|-
| 3 || AM|| [[अमरावती जिला|अमरावती]]|| [[अमरावती]]|| 2,887,826 || 12,235 || 237
|-
| 4 || AU|| [[औरंगाबाद जिला, महाराष्ट्र|औरंगाबाद]]|| [[औरंगाबाद, महाराष्ट्र|औरंगाबाद]]|| 3,695,928 || 10,107 || 365
|-
| 5 || BI|| [[बीड़ जिला|बीड़]]|| [[बीड़]]|| 2,585,962 || 10,693 || 242
|-
| 6 || BH|| [[भंडारा जिला|भंडारा]]|| [[भंडारा]]|| 1,198,810 || 3,890 || 293
|-
| 7 || BU|| [[बुुलढाणा जिला|बुलढाणा]]|| [[बुलढाणा]]|| 2,588,039 || 9,661 || 268
|-
| 8 || CH|| [[चंद्रपुर जिला|चंद्रपुर]]|| [[चंद्रपुर]]|| 2,194,262 || 11,443 || 192
|-
| 9 || OS|| [[उस्मानाबाद जिला|उस्मानाबाद]]|| [[उस्मानाबाद]]|| 1,660,311 || 7,569 || 219
|-
| 10 || DH|| [[धुले जिला|धुले]]|| [[धुले]]|| 2,048,781 || 8,095 || 285
|-
| 11 || GA|| [[गडचिरोली जिला|गडचिरोली]]|| [[गडचिरोली]]|| 1,071,795 || 14,412 || 74
|-
| 12 || GO|| [[गोंदिया जिला|गोंदिया]]|| [[गोंदिया]]|| 1,322,331 || 5,431 || 253
|-
| 13 || HI|| [[हिंगोली जिला|हिंगोली]]|| [[हिंगोली]]|| 1,178,973 || 4,526 || 244
|-
| 14 || JG|| [[जलगाँव जिला|जलगाँव]]|| [[जलगाँव]]|| 4,229,917 || 11,765 || 360
|-
| 15 || JN|| [[जालना जिला|जालना]]|| [[जालना, महाराष्ट्र|जालना]]|| 1,958,483 || 7,718 || 255
|-
| 16 || KO|| [[कोल्हापुर जिला|कोल्हापुर]]|| [[कोल्हापुर]]|| 3,874,015 || 7,685 || 504
|-
| 17 || LA|| [[लातूर जिला|लातूर]]|| [[लातूर]]|| 2,455,543 || 7,157|| 343
|-
| 18 || MC||[[मुंबई शहर जिला|मुंबई शहर]]||[[मुंबई]]|| 3,145,966 || 157 || 20,036
|-
| 19 || MU|| [[मुंबई उपनगरीय जिला|मुंबई उपनगरीय]]|| [[बांद्रा]] (पूर्व)|| 9,332,481 || 446 || 21,000
|-
| 20 || ND|| [[नांदेड़ जिला|नांदेड़]]|| [[नांदेड़]]|| 3,356,566 || 10,528 || 319
|-
| 21 || NB|| [[नंदुरबार जिला|नंदुरबार]]|| [[नंदुरबार]]|| 1,646,177 || 5,055 || 276
|-
| 22 || NG|| [[नागपुर जिला|नागपुर]]|| [[नागपुर]]|| 4,653,171 || 9,892 || 470
|-
| 23 || NS|| [[नासिक जिला|नासिक]]|| [[नासिक]]|| 6,109,052 || 15,539 || 393
|-
| 24 || PL||[[पालघर जिला|पालघर]]|| [[पालघर]]|| 2,990,116 || 5,344 || 560
|-
| 25 || PA|| [[परभणी जिला|परभणी]]|| [[परभणी]]|| 1,835,982 || 6,511 || 295
|-
| 26 || PU|| [[पुणे जिला|पुणे]]|| [[पुणे]]|| 9,426,959|| 15,643 || 603
|-
| 27 || RG|| [[रायगढ़ जिला|रायगढ़]]|| [[अलीबाग]]|| 2,635,394 || 7,152 || 368
|-
| 28 || RT|| [[रत्नागिरी जिला|रत्नागिरी]]|| [[रत्नागिरी]]|| 1,612,672 || 8,208 || 196
|-
| 29 || SN|| [[सांगली जिला|सांगली]]|| [[सांगली]]|| 2,820,575 || 8,572 || 329
|-
| 30 || ST|| [[सातारा जिला|सातारा]]|| [[सातारा]]|| 3,003,922 || 10,475 || 287
|-
| 31 || SI|| [[सिंधुदुर्ग जिला|सिंधुदुर्ग]]|| [[ओरोस, सिंधुदुर्ग|ओरोस]]|| 848,868 || 5,207 || 163
|-
| 32 || SO|| [[सोलापुर जिला|सोलापुर]]|| [[सोलापुर]]|| 4,315,527 || 14,895 || 290
|-
| 33 || TH|| [[ठाणे जिला|ठाणे]]|| [[ठाणे]]|| 8,070,032 || 4,214 || 1,915
|-
| 34 || WR|| [[वर्धा जिला|वर्धा]]|| [[वर्धा]]|| 1,296,157 || 6,309 || 205
|-
| 35 || WS|| [[वाशिम जिला|वाशिम]]|| [[वाशिम]]|| 1,196,714 || 5,155 || 244
|-
| 36 || YA|| [[यवतमाल जिला|यवतमाल]]|| [[यवतमाल]]|| 2,775,457 || 13,582 || 204
|}
=== मणिपुर (MN) ===
{{See also|मणिपुर के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || BPR|| [[बिष्णुपुर जिला, मणिपुर|बिष्णुपुर]]|| [[बिष्णुपुर, मणिपुर|बिष्णुपुर]]|| {{right}}240,363|| {{right}}496|| {{right}}415
|-
| 2 || CDL|| [[चन्देल जिला|चन्देल]]|| [[चन्देल, मणिपुर|चन्देल]]|| {{right}}144,028|| {{right}}2,100|| {{right}}37
|-
| 3 || CCpr|| [[चुराचांदपुर जिला|चुराचांदपुर]]|| [[चुराचांदपुर]]|| {{right}}271,274|| {{right}}2,392|| {{right}}50
|-
| 4 || IE|| [[इम्फाल पूर्व जिला|इम्फाल पूर्व]]|| [[पोरोम्पट]]|| {{right}}452,661|| {{right}}497|| {{right}}555
|-
| 5 || IW|| [[इम्फाल पश्चिम जिला|इम्फाल पश्चिम]]|| [[लम्फेलपात]]|| {{right}}514,683|| 519|| {{right}}847
|-
| 6 || JBM|| [[जिरीबाम जिला|जिरीबाम]]|| [[जिरीबाम]]|| {{right}}43,818|| {{right}}182|| {{right}}190
|-
| 7 || KAK||[[ककचिंग जिला|ककचिंग]]|| [[ककचिंग]]|| {{right}}135,481|| 190|| {{right}}710
|-
| 8 || KJ|| [[कामजोंग जिला|कामजोंग]]|| [[कामजोंग]]|| {{right}}45,616|| {{right}}2,338|| {{right}}23
|-
| 9 || KPI|| [[कांगपोकपी जिला|कांगपोकपी]]|| [[कांगपोकपी]]|| {{right}}193,744|| {{right}}1,698|| 110
|-
| 10 || NL|| [[नोने जिला|नोने]]|| [[नोने]] (लोंगमई)|| {{right}}{{dash}} || {{right}}1,076|| {{right}}{{dash}}
|-
| 11 || PZ|| [[फेरजोल जिला|फेरजोल]]|| [[फेरजोल]]|| {{right}}47,250|| {{right}}2,128|| {{right}}21
|-
| 12 || SE|| [[सेनापति जिला|सेनापति]]|| [[सेनापति, मणिपुर|सेनापति]]|| {{right}}354,772|| {{right}}1,573|| {{right}}116
|-
| 13 || TML|| [[तमेंगलोंग जिला|तमेंगलोंग]]|| [[तमेंगलोंग]]|| {{right}}140,143|| 3,315|| 25
|-
| 14 || TNL || [[तेंगनौपाल जिला|तेंगनौपाल]]|| [[तेंगनौपाल]]|| {{right}}59,110|| {{right}}1,213|| {{right}}49
|-
| 15 || TBL|| [[थौबल जिला|थौबल]]|| [[थौबल]]|| 420,517|| {{right}}324|| 713
|-
| 16 || UKR|| [[उखरुल जिला|उखरुल]]|| [[उखरुल]]|| {{right}}183,115|| {{right}}2,206|| {{right}}31
|-
|}
=== मेघालय (ML) ===
{{See also|मेघालय के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || EG|| [[पूर्वी गारो हिल्स जिला|पूर्वी गारो हिल्स]]|| [[विलियमनगर]]|| 317,618 || 2,603 || 121
|-
| 2 || {{dash}}||[[पूर्वी जयंतिया हिल्स जिला|पूर्वी जयंतिया हिल्स]] || [[ख्लिएरियात]]|| 122,436 || 2,115 || 58
|-
| 3 || EK|| [[पूर्वी खासी हिल्स जिला|पूर्वी खासी हिल्स]]|| [[शिलांग]]|| 824,059 || 2,752 || 292
|-
| 4 || {{dash}}||[[पूर्वी पश्चिमी खासी हिल्स जिला|पूर्वी पश्चिमी खासी हिल्स]] || [[मैरांग]]|| 131,451 || 1,356 || 97
|-
| 5 || {{dash}}||[[उत्तर गारो हिल्स जिला|उत्तर गारो हिल्स]] || [[रेसुबेलपारा]]|| 118,325 || 1,113 || 106
|-
| 6 || RB|| [[री-भोई जिला|री-भोई]]|| [[नोंगपोह]]|| 258,380 || 2,378 || 109
|-
| 7 || SG|| [[दक्षिण गारो हिल्स जिला|दक्षिण गारो हिल्स]]|| [[बाघमारा, भारत|बाघमारा]]|| 142,574 || 1,850 || 77
|-
| 8 || {{dash}} ||[[दक्षिण पश्चिम गारो हिल्स जिला|दक्षिण पश्चिम गारो हिल्स]]|| [[अम्पाती]]|| {{right}}172,495 || 822 || 210
|-
| 9 || {{dash}}||[[दक्षिण पश्चिम खासी हिल्स जिला|दक्षिण पश्चिम खासी हिल्स]]|| [[मावकिरवाट]]|| 110,152 || 1,341 || {{right}}82
|-
| 10 || WG|| [[पश्चिम गारो हिल्स जिला|पश्चिम गारो हिल्स]]|| [[तुरा, भारत|तुरा]]|| 642,923 || 3,714 || 173
|-
| 11 || WJ|| [[पश्चिम जयंतिया हिल्स जिला|पश्चिम जयंतिया हिल्स]]|| [[जोवाई]]|| 270,352 || 1,693 || 160
|-
| 12 || WK|| [[पश्चिम खासी हिल्स जिला|पश्चिम खासी हिल्स]]|| [[नोंगस्टोइन]]|| 385,601 || 5,247 || 73
|-
|}
=== मिज़ोरम (MZ) ===
{{See also|मिज़ोरम के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || AI|| [[आइज़ोल जिला|आइज़ोल]]|| [[आइज़ोल]]|| 404,054 || 3,577 || 113
|-
| 2 || CH|| [[चम्फाई जिला|चम्फाई]]|| [[चम्फाई]]|| 125,370 || 3,168|| 39
|-
| 3 || -|| [[हनाथियाल जिला|हनाथियाल]]|| [[हनाथियाल]]
|| 28,468
|| 1,030
|| 28
|-
| 4 || -|| [[खावज़ोल जिला|खावज़ोल]]|| [[खावज़ोल]]
|| 41,974
|| 1,189
|| 35
|-
| 5 || KO|| [[कोलासिब जिला|कोलासिब]]|| [[कोलासिब]]|| 83,054 || 1,386 || 60
|-
| 6 || LA|| [[लॉंगत्लाई जिला|लॉंगत्लाई]]|| [[लॉंगत्लाई]]|| 117,444 || 2,519 || 46
|-
| 7 || LU|| [[लुंगलेई जिला|लुंगलेई]]|| [[लुंगलेई]]|| 154,094 || 4,572 || 34
|-
| 8 || MA|| [[मामित जिला|मामित]]|| [[मामित, भारत|मामित]]|| 85,757 || 2,967 || 28
|-
| 9 || SA|| [[सइहा जिला|सइहा]]|| [[सइहा]]|| 56,366 || 1,414 || 40
|-
| 10 || -|| [[सइतुल जिला|सइतुल]]|| [[सइतुल]]
|| 50,575
|| 1,757
|| 29
|-
| 11 || SE|| [[सरछिप जिला|सरछिप]]|| [[सरछिप]]|| 64,875 || 1,424 || 46
|-
|}
=== नागालैंड (NL) ===
{{See also|नागालैंड के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || {{dash}}|| [[चुमुकेदिमा जिला|चुमुकेदिमा]] || [[चुमुकेदिमा]] || 125,400 || 570 || 220
|-
| 2 || DI|| [[दीमापुर जिला|दीमापुर]]|| [[दीमापुर]]|| 379,769 || 926 || 410
|-
| 3 || KI|| [[किफाइर जिला|किफाइर]]|| [[किफाइर]]|| 74,033 || 1,255 || 66
|-
| 4 || KO|| [[कोहिमा जिला|कोहिमा]]|| [[कोहिमा]]|| 270,063 || 1,041 || 213
|-
| 5 || LO|| [[लॉन्गलेन्ग जिला|लॉन्गलेंग]]|| [[लॉंगलेंग]]|| 50,593 || 885 || 89
|-
| 6 || MK|| [[मोकोकचुंग जिला|मोकोकचुंग]]|| [[मोकोकचुंग]]|| 193,171 || 1,615 || 120
|-
| 7 || MN|| [[मोन जिला|मोन]]|| [[मोन, भारत|मोन]]|| 259,604|| 1,786 || 145
|-
| 8 || {{dash}} || [[न्यूलैंड जिला|न्यूलैंड]] || [[न्यूलैंड]] || 42,287 || 483.63 || 87
|-
| 9 || {{dash}} || [[नोकलक जिला|नोकलक]]|| [[नोकलक]]|| 59,300 || 1,152 || 51
|-
| 10 || PE|| [[पेरेन जिला|पेरेन]]|| [[पेरेन (शहर)|पेरेन]]|| 163,294 || 2,300 || 55
|-
| 11 || PH|| [[फेक जिला|फेक]]|| [[फेक]]|| 163,294 || 2,026 || 81
|-
| 12 || {{dash}} || [[शामटोर जिला|शामटोर]]|| [[शामटोर]]|| 34,223 || 469 || 73
|-
| 13 || {{dash}} || [[त्सेमिन्यु जिला|त्सेमिन्यु]] || [[त्सेमिन्यु]] || 63,629 || 256 || 249
|-
| 14 || TU|| [[तुएनसांग जिला|तुएनसांग]]|| [[तुएनसांग]]|| 414,801|| 4,228 || 98
|-
| 15 || WO|| [[वोखा जिला|वोखा]]|| [[वोखा]]|| 166,239 || 1,628 || 120
|-
| 16 || ZU|| [[ज़ुन्हेबोटो जिला|जुन्हेबोटो]]|| [[जुन्हेबोटो]]|| 141,014 || 1,255 || 112
|-
|}
=== ओडिशा (OD) ===
{{See also|ओडिशा के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || AN|| [[अनुगुल जिला|अनुगुल]]|| [[अनुगुल]]|| 1,271,703 || 6,232 || 199
|-
| 2 || BD|| [[बौध जिला|बौध]]|| [[बौध]]|| 439,917 || 3,098 || 142
|-
| 3 || BH|| [[भद्रक जिला|भद्रक]]|| [[भद्रक]]|| 1,506,522 || 2,505 || 601
|-
| 4 || BL|| [[बलांगिर जिला|बलांगिर]] || [[बलांगिर]]|| 1,648,574 || 6,575 || 251
|-
| 5 || BR|| [[बरगढ़ जिला|बरगढ़]]|| [[बरगढ़]]|| 1,478,833 || 5,837 || 253
|-
| 6 || BW|| [[बालेश्वर जिला|बालेश्वर]] || [[बालेश्वर]]|| 2,317,419 || 3,634 || 609
|-
| 7 || CU|| [[कटक जिला|कटक]]|| [[कटक]]|| 2,618,708 || 3,932|| 666
|-
| 8 || DE|| [[देवगढ़ जिला|देवगढ़]]|| [[देवगढ़]]|| 312,164 || 2,781 || 106
|-
| 9 || DH|| [[ढेंकनाल जिला|ढेंकनाल]]|| [[ढेंकनाल]]|| 1,192,948 || 4,452 || 268
|-
| 10 || GN|| [[गंजम जिला|गंजम]]|| [[छत्रपुर]]|| 3,529,031|| 8,206|| 430
|-
| 11 || GP|| [[गजपति जिला|गजपति]]|| [[पारलाखेमुंडी]]|| 575,880|| 3,850 || 133
|-
| 12 || JH|| [[झारसुगुड़ा जिला|झारसुगुड़ा]]|| [[झारसुगुड़ा]]|| 579,499|| 2,081 || 274
|-
| 13 || JP|| [[जाजपुर जिला|जाजपुर]] || [[जाजपुर]]|| 1,826,275|| 2,888 || 630
|-
| 14 || JS|| [[जगत्सिंहपुर जिला|जगत्सिंहपुर]]|| [[जगत्सिंहपुर]]|| 1,136,604|| 1,759|| 681
|-
| 15 || KH|| [[खोर्धा जिला|खोर्धा]]|| [[खोर्धा]]|| 2,251,673 || 2,813 || 800
|-
| 16 || KJ|| [[केन्दुझार जिला|केन्दुझार]]|| [[केन्दुझार]]|| 1,802,777 || 8,240 || 217
|-
| 17 || KL|| [[कालाहांडी जिला|कालाहांडी]]|| [[भवानीपटना]]|| 1,573,054 || 7,920 || 199
|-
| 18 || KN|| [[कंधमाल जिला|कंधमाल]]|| [[फूलबानी]]|| 731,952|| 8,021 || 91
|-
| 19 || KO|| [[कोरापुट जिला|कोरापुट]]|| [[कोरापुट]]|| 1,376,934 || 8,807 || 156
|-
| 20 || KP|| [[केन्द्रपाड़ा जिला|केन्द्रपाड़ा]]|| [[केन्द्रपाड़ा]]|| 1,439,891 || 2,644 || 545
|-
| 21 || ML|| [[मलकानगिरि जिला|मलकानगिरि]]|| [[मलकानगिरि]]|| 612,727 || 5,791 || 106
|-
| 22 || MY|| [[मयूरभंज जिला|मयूरभंज]]|| [[बारीपदा]]|| 2,513,895 || 10,418 || 241
|-
| 23 || NB|| [[नबरंगपुर जिला|नबरंगपुर]]|| [[नबरंगपुर]]|| 1,218,762 || 5,294 || 230
|-
| 24 || NU|| [[नुआपाड़ा जिला|नुआपाड़ा]]|| [[नुआपाड़ा]]|| 606,490 || 3,408 || 157
|-
| 25 || NY|| [[नयागढ़ जिला|नयागढ़]]|| [[नयागढ़]]|| 962,215 || 3,890 || 247
|-
| 26 || PU|| [[पूरी जिला|पूरी]]|| [[पूरी (शहर)|पूरी]]|| 1,697,983 || 3,051 || 488
|-
| 27 || RA|| [[रायगड़ा जिला|रायगड़ा]]|| [[रायगड़ा]]|| 961,959 || 7,584.7 || 136
|-
| 28 || SA|| [[संबलपुर जिला|संबलपुर]]|| [[संबलपुर]]|| 1,044,410 || 6,702 || 158
|-
| 29 || SO|| [[सुवर्णपुर जिला|सुवर्णपुर]]|| [[सुवर्णपुर, ओडिशा|सुवर्णपुर]]|| 652,107 || 2,284 || 279
|-
| 30 || SU|| [[सुंदरगढ़ जिला|सुंदरगढ़]] || [[सुंदरगढ़]]|| 2,080,664 || 9,712 || 214
|-
|}
=== पंजाब (PB) ===
{{See also|पंजाब (भारत) के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || AM|| [[अमृतसर जिला|अमृतसर]]|| [[अमृतसर]]|| 2,490,891 || 2,673 || 932
|-
| 2 || BNL|| [[बरनाला जिला|बरनाला]]|| [[बरनाला]]|| 596,294 || 1,423 || 419
|-
| 3 || BA|| [[बठिंडा जिला|बठिंडा]]|| [[बठिंडा]]|| 1,388,859 || 3,355 || 414
|-
| 4 || FR|| [[फरीदकोट जिला|फरीदकोट]]|| [[फरीदकोट, पंजाब|फरीदकोट]]|| 618,008 || 1,472 || 424
|-
| 5 || FT|| [[फ़तेहगढ़ साहिब जिला|फ़तेहगढ़ साहिब]]|| [[फ़तेहगढ़ साहिब]]|| 599,814 || 1,180 || 508
|-
| 6 || FA|| [[फाजिल्का जिला|फाजिल्का]]{{efn|name="auto"|फाजिल्का जिला 2011 मा बना रहै, 2011 की जनगणना मा ई जिला क डेटा उपलब्ध नहीं है।}}|| [[फाजिल्का]]|| {{right}}1,180,483|| 3113 || {{right}}379
|-
| 7 || FI|| [[फिरोज़पुर जिला|फिरोज़पुर]]|| [[फिरोज़पुर]]|| 2,026,831 || 5,334 || 380
|-
| 8 || GU|| [[गुरदासपुर जिला|गुरदासपुर]]|| [[गुरदासपुर]]|| 2,299,026 || 3,542 || 649
|-
| 9 || HO|| [[होशियारपुर जिला|होशियारपुर]]|| [[होशियारपुर]]|| 1,582,793 || 3,397 || 466
|-
| 10 || JA|| [[जालंधर जिला|जालंधर]]|| [[जालंधर]]|| 2,181,753 || 2,625 || 831
|-
| 11 || KA|| [[कपूरथला जिला|कपूरथला]]|| [[कपूरथला]]|| 817,668 || 1,646 || 501
|-
| 12 || LU|| [[लुधियाना जिला|लुधियाना]]|| [[लुधियाना]]|| 3,487,882 || 3,744 || 975
|-
| 13 || ML|| [[मलेरकोटला जिला|मलेरकोटला]] || [[मलेरकोटला]] || 429,754 || 684 || 629
|-
| 14 || MA|| [[मानसा जिला, भारत|मानसा]]|| [[मानसा, पंजाब|मानसा]]|| 768,808 || 2,174 || 350
|-
| 15 || MO|| [[मोगा जिला|मोगा]]|| [[मोगा, पंजाब|मोगा]]|| 992,289 || 2,235 || 444
|-
| 16 || PA|| [[पठानकोट जिला|पठानकोट]]|| [[पठानकोट]]|| 626,154|| 929|| 674
|-
| 17 || PA|| [[पटियाला जिला|पटियाला]]|| [[पटियाला]]|| 2,892,282 || 3,175 || 596
|-
| 18 || RU|| [[रूपनगर जिला|रूपनगर]]|| [[रूपनगर]]|| 683,349 || 1,400 || 488
|-
| 19 || SAS || [[साहिबज़ादा अजीत सिंह नगर जिला|साहिबज़ादा अजीत सिंह नगर]]|| [[मोहाली|साहिबज़ादा अजीत सिंह नगर]]|| 986,147 || 1,188 || 830
|-
| 20 || SA || [[संगरूर जिला|संगरूर]]|| [[संगरूर]]|| 1,654,408 || 3,685 || 449
|-
| 21 || PB || [[शहीद भगत सिंह नगर जिला|शहीद भगत सिंह नगर]]|| [[नवांशहर]]|| 614,362 || 1,283 || 479
|-
| 22 || MU|| [[श्री मुक्तसर साहिब जिला|श्री मुक्तसर साहिब]]|| [[श्री मुक्तसर साहिब]]|| 902,702 || 2,596|| 348
|-
| 23 || TT || [[तरन तारन जिला|तरन तारन]]|| [[तरन तारन साहिब]]|| 1,120,070 || 2,414 || 464
|}
=== राजस्थान (RJ) ===
{{See also|राजस्थान के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || AJ || [[अजमेर जिला|अजमेर]]|| [[अजमेर]]|| 2,584,913 || 8,481 || 305
|-
| 2 || AL|| [[अलवर जिला|अलवर]]|| [[अलवर]]|| 3,671,999 || 8,380 || 438
|-
| 3 || BA || [[बालोतरा जिला|बालोतरा]] || [[बालोतरा]] || 970,760||{{right}}19,000|| 51
|-
| 4 || BN|| [[बांसवाड़ा जिला|बांसवाड़ा]]|| [[बांसवाड़ा]]|| 1,798,194 || 5,037 || 399
|-
| 5 || BR|| [[बारां जिला|बारां]]|| [[बारां, राजस्थान|बारां]]|| 1,223,921 || 6,955 || 175
|-
| 6 || BM|| [[बाड़मेर जिला|बाड़मेर]]|| [[बाड़मेर, राजस्थान|बाड़मेर]]|| 2,604,453 || 28,387 || 92
|-
| 7 || BE || [[ब्यावर जिला|ब्यावर]] || [[ब्यावर]] || {{dash}} || {{dash}} || {{dash}}
|-
| 8 || BP|| [[भरतपुर जिला|भरतपुर]]|| [[भरतपुर, भारत|भरतपुर]]|| 2,549,121 || 5,066 || 503
|-
| 9 || BW|| [[भीलवाड़ा जिला|भीलवाड़ा]]|| [[भीलवाड़ा]]|| 2,410,459 || 10,455 || 230
|-
| 10 || BI|| [[बीकानेर जिला|बीकानेर]]|| [[बीकानेर]]|| 2,367,745 || 27,244 || 78
|-
| 11 || BU|| [[बूंदी जिला|बूंदी]]|| [[बूंदी]]|| 1,113,725 || 5,550 || 193
|-
| 12 || CT|| [[चित्तौड़गढ़ जिला|चित्तौड़गढ़]]|| [[चित्तौड़गढ़]]|| 1,544,392 || 10,856 || 193
|-
| 13 || CR|| [[चूरू जिला|चूरू]]|| [[चूरू, राजस्थान|चूरू]]|| 2,041,172 || 16,830 || 148
|-
| 14 || DA|| [[दौसा जिला|दौसा]]|| [[दौसा]]|| 1,637,226 || 3,429|| 476
|-
| 15 || - || [[डीग जिला|डीग]] || [[डीग]] || 1,072,755
|| 2,169
|| 495
|-
| 16 || DH|| [[धौलपुर जिला|धौलपुर]]|| [[धौलपुर]]|| 1,207,293 || 3,084 || 398
|-
| 17 || DK || [[डीडवाना कुचामन जिला|डीडवाना कुचामन]] || [[डीडवाना]] || 1,625,837 || 6,803 || 239
|-
| 18 || DU || [[डूंगरपुर जिला|डूंगरपुर]]|| [[डूंगरपुर]]|| 1,388,906 || 3,771 || 368
|-
| 19 || HA|| [[हनुमानगढ़ जिला|हनुमानगढ़]]|| [[हनुमानगढ़]]|| 1,779,650 || 9,670 || 184
|-
| 20 || JP|| [[जयपुर जिला|जयपुर]]|| [[जयपुर]]|| 6,626,178 || 11,143 || 595
|-
| 21 || JS|| [[जैसलमेर जिला|जैसलमेर]]|| [[जैसलमेर]]|| 672,008 || 38,401 || 17
|-
| 22 || JL|| [[जालौर जिला|जालौर]]|| [[जालौर]]|| 1,830,151 || 10,640 || 172
|-
| 23 || JW|| [[झालावाड़ जिला|झालावाड़]]|| [[झालावाड़]]|| 1,411,327 || 6,219 || 227
|-
| 24 || JJ|| [[झुंझुनू जिला|झुंझुनू]]|| [[झुंझुनू]]|| 2,139,658 || 5,928 || 361
|-
| 25 || JO|| [[जोधपुर जिला|जोधपुर]]|| [[जोधपुर]]|| 3,685,681 || 22,850 || 161
|-
| 26 || KA || [[करौली जिला|करौली]]|| [[करौली]]|| 1,458,459 || 5,530 || 264
|-
| 27 || KT || [[खैरथल-तिजारा जिला|खैरथल-तिजारा]] || [[खैरथल]] || 966,821 || 2,007 || 482
|-
| 28 || KO || [[कोटा जिला|कोटा]]|| [[कोटा, राजस्थान|कोटा]]|| 1,950,491 || 5,446 || 374
|-
| 29 || KP || [[कोटपूतली-बहरोड़ जिला|कोटपूतली-बहरोड़]] || [[कोटपूतली]] || NA || NA || NA
|-
| 30 || NA || [[नागौर जिला|नागौर]]|| [[नागौर]]|| 3,309,234 || 17,718 || 187
|-
| 31 || PA|| [[पाली जिला|पाली]]|| [[पाली, राजस्थान|पाली]]|| 2,038,533 || 12,387 || 165
|-
| 32 || PH || [[फलोदी जिला|फलोदी]] || [[फलोदी]] || NA || NA || NA
|-
| 33 || PG|| [[प्रतापगढ़ जिला, राजस्थान|प्रतापगढ़]]|| [[प्रतापगढ़, राजस्थान|प्रतापगढ़]]|| 867,848 || 4,112 || 211
|-
| 34 || RA|| [[राजसमंद जिला|राजसमंद]]|| [[राजसमंद]]|| 1,158,283 || 3,853 || 302
|-
| 35 || - || [[सलूंबर जिला|सलूंबर]] || [[सलूंबर]] || 570,775
|| NA
|| NA
|-
| 36 || SM|| [[सवाई माधोपुर जिला|सवाई माधोपुर]]|| [[सवाई माधोपुर]]|| 1,338,114 || 4,500 || 257
|-
| 37 || SK|| [[सीकर जिला|सीकर]]|| [[सीकर]]|| 2,677,737 || 7,732|| 346
|-
| 38 || SR|| [[सिरोही जिला|सिरोही]]|| [[सिरोही]]|| 1,037,185 || 5,136 || 202
|-
| 39 || GA|| [[श्रीगंगानगर जिला|श्रीगंगानगर]]|| [[श्रीगंगानगर]]|| 1,969,520 || 10,990 || 179
|-
| 40 || TO|| [[टोंक जिला|टोंक]]|| [[टोंक, भारत|टोंक]]|| 1,421,711 || 7,194 || 198
|-
| 41 || UD|| [[उदयपुर जिला|उदयपुर]]|| [[उदयपुर]]|| 3,067,549 || 13,430 || 242
|}
=== सिक्किम (SK) ===
{{See also|सिक्किम के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || ES|| [[पूर्वी सिक्किम जिला|गंगटोक]]|| [[गंगटोक]]|| 281,293 || 954 || 295
|-
| 2 || WS|| [[पश्चिमी सिक्किम जिला|गेजिंग]]|| [[गेजिंग]]|| 136,299 || 1,166 || 117
|-
| 3 || NS|| [[उत्तरी सिक्किम जिला|मंगन]]|| [[मंगन]]|| 43,354 || 4,226 || 10
|-
| 4 || SS|| [[दक्षिणी सिक्किम जिला|नामची]]|| [[नामची]]|| 146,742 || 750 || 196
|-
| 5 || PS|| [[पाकयोंग जिला|पाकयोंग]]|| [[पाकयोंग]]|| 74,583 || 404 || 180
|-
| 6 || || [[सोरेन्ग जिला|सोरेन्ग]]|| [[सोरेन्ग]] || 64,760 || 293 || 221
|}
=== तमिलनाडु (TN) ===
{{See also|तमिलनाडु के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || AY|| [[अरियालूर जिला|अरियालूर]]|| [[अरियालूर]]|| 752,481 || 3,208 || 387
|-
| 2 || CGL|| [[चेङ्गलपट्टु जिला|चेङ्गलपट्टु]]|| [[चेङ्गलपट्टु]]|| 2,556,244|| 2,945|| 868
|-
| 3 || CH|| [[चेन्नई जिला|चेन्नई]]|| [[चेन्नई]] || 7,139,882 || 426 || 17,000
|-
| 4 || CO|| [[कोयाम्बतूर जिला|कोयाम्बतूर]]|| [[कोयाम्बतूर]]|| 3,472,578 || 4,723 || 748
|-
| 5 || CU|| [[कुड्डालोर जिला|कुड्डालोर]]|| [[कुड्डालोर]]|| 2,600,880 || 3,999 || 702
|-
| 6 || DH|| [[धर्मपुरी जिला|धर्मपुरी]]|| [[धर्मपुरी]]|| 1,502,900 || 4,532 || 332
|-
| 7 || DGL||[[दिण्डिगल जिला|दिण्डिगल]]|| [[दिण्डिगल]]|| 2,161,367 || 6,058 || 357
|-
| 8 || ER|| [[इरोड जिला|इरोड]]|| [[इरोड]]|| 2,259,608 || 5,714 || 397
|-
| 9 || KL|| [[कल्लाकुरुच्चि जिला|कल्लाकुरुच्चि]]|| [[कल्लाकुरुच्चि]]|| 1,682,687|| 3,520|| 478
|-
| 10 || KC|| [[कांचीपुरम जिला|कांचीपुरम]]|| [[कांचीपुरम]]|| 1,166,401 || 1,656 || 704
|-
| 11 || KK|| [[कन्याकुमारी जिला|कन्याकुमारी]]|| [[नागरकोइल]]|| 1,863,178|| 1,685 || 1,106
|-
| 12 || KA|| [[करूर जिला|करूर]]|| [[करूर]]|| 1,076,588 || 2,901 || 371
|-
| 13 || KR|| [[कृष्णगिरि जिला|कृष्णगिरि]]|| [[कृष्णगिरि]]|| 1,883,731 || 5,086 || 370
|-
| 14 || MDU|| [[मदुरै जिला|मदुरै]]|| [[मदुरै]]|| 3,191,038 || 3,676 || 823
|-
| 15 || MLD|| [[मयिलाडुतुरै जिला|मयिलाडुतुरै]]|| [[मयिलाडुतुरै]]|| 918,356 || {{right}}1,172|| 784
|-
| 16 || NG|| [[नागपट्टिनम जिला|नागपट्टिनम]]|| [[नागपट्टिनम]]|| 1,614,069 || 2,716 || 668
|-
| 17 || NI|| [[नीलगिरि जिला|नीलगिरि]]|| [[ऊटी]]|| 735,071 || 2,549 || 288
|-
| 18 || NM|| [[नामक्कल जिला|नामक्कल]]|| [[नामक्कल]]|| 1,721,179 || 3,429 || 506
|-
| 19 || PE|| [[पेरम्बलूर जिला|पेरम्बलूर]]|| [[पेरम्बलूर]]|| 564,511 || 1,752 || 323
|-
| 20 || PU|| [[पुदुक्कोट्टै जिला|पुदुक्कोट्टै]]|| [[पुदुक्कोट्टै]]|| 1,918,725 || 4,651 || 348
|-
| 21 || RA|| [[रामनाथपुरम जिला|रामनाथपुरम]]|| [[रामनाथपुरम]]|| 1,337,560 || 4,123 || 320
|-
| 22 || RN|| [[राणिपेट जिला|राणिपेट]]|| [[राणिपेट]]|| 1,210,277|| 2,234|| 524
|-
| 23 || SA|| [[सेलम जिला|सेलम]]|| [[सेलम, तमिलनाडु|सेलम]]|| 3,480,008 || 5,245 || 663
|-
| 24 || SVG|| [[सिवगंगा जिला|सिवगंगा]]|| [[सिवगंगा]]|| 1,341,250 || 4,086 || 324
|-
| 25 || TS|| [[तेनकासी जिला|तेनकासी]]|| [[तेनकासी]]|| 14,07,627|| 2916 || 483
|-
| 26 || TP|| [[तिरुप्पुर जिला|तिरुप्पुर]]|| [[तिरुप्पुर]]|| 2,471,222 || 5,106 || 476
|-
| 27 || TC|| [[तिरुचिरापल्ली जिला|तिरुचिरापल्ली]]|| [[तिरुचिरापल्ली]]|| 2,713,858 || 4,407 || 602
|-
| 28 || TH|| [[तेनी जिला|तेनी]]|| [[तेनी]]|| 1,243,684 || 3,066 || 433
|-
| 29 || TI|| [[तिरुनेलवेली जिला|तिरुनेलवेली]]|| [[तिरुनेलवेली]]|| 1,665,253 || 3,842 || 433
|-
| 30 || TJ|| [[तंजावुर जिला|तंजावुर]]|| [[तंजावुर]]|| 2,402,781 || 3,397 || 691
|-
| 31 || TK|| [[थूथुकुडी जिला|थूथुकुडी]]|| [[थूथुकुडी]] || 1,738,376 || 4,594 || 378
|-
| 32 || TP|| [[तिरुमत्तूर जिला|तिरुमत्तूर]]|| [[तिरुमत्तूर]] || 1,111,812|| {{right}}1,798|| {{right}}618
|-
| 33 || TL|| [[तिरुवल्लूर जिला|तिरुवल्लूर]]|| [[तिरुवल्लूर]]|| 3,725,697 || 3,424 || 1,049
|-
| 34 || TR|| [[तिरुवारूर जिला|तिरुवारूर]]|| [[तिरुवारूर]]|| 1,268,094 || 2,377 || 533
|-
| 35 || TV|| [[तिरुवन्नमालै जिला|तिरुवन्नमालै]]|| [[तिरुवन्नमालै]]|| 2,468,965 || 6,191 || 399
|-
| 36 || VE|| [[वेल्लूर जिला|वेल्लूर]]|| [[वेल्लूर]]|| 1,614,242 || 2,080 || 776
|-
| 37 || VL|| [[विल्लुपुरम जिला|विल्लुपुरम]]|| [[विल्लुपुरम]]|| 2,093,003 || 3,725 || 562
|-
| 38 || VNR|| [[विरुधुनगर जिला|विरुधुनगर]]|| [[विरुधुनगर]]|| 1,943,309 || 3,446 || 454
|-
|}
=== तेलंगाना (TG) ===
{{See also|तेलंगाना के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || AD || [[आदिलाबाद जिला|आदिलाबाद]] || [[आदिलाबाद]] || 708,952|| 4,185.97 || 171
|-
| 2 || BK ||[[भद्राद्री कोठागुडम जिला|भद्राद्री कोठागुडम]] || [[कोठागुडम]] || 1,304,811 || 8,951.00 || 143
|-
| 3 || {{dash}}||[[हनमकोंडा जिला|हनमकोंडा]]||[[हनमकोंडा]]|| 1,135,707 || 1,304.50 || 826
|-
| 4 || HY|| [[हैदराबाद जिला, भारत|हैदराबाद]] || [[हैदराबाद]] || 3,943,323 || {{right}}217 || 18,172
|-
| 5 || {{dash}} ||[[जगित्याल जिला|जगित्याल]] || [[जगित्याल]] || 983,414 || 3,043.23 || 407
|-
| 6 || {{dash}} ||[[जनगांव जिला|जनगांव]] || [[जनगांव]] || 582,457 || 2,187.50 || 259
|-
| 7 || {{dash}} ||[[जयशंकर भूपालपल्ली जिला|जयशंकर भूपालपल्ली]] || [[भूपालपल्ली]] || 712,257 || 6,361.70 || 115
|-
| 8 || {{dash}} ||[[जोगुलाम्बा गद्वाल जिला|जोगुलाम्बा गद्वाल]] || [[गद्वाल]] || 664,971 || 2,928.00 || 208
|-
| 9 || {{dash}} ||[[कामारेड्डी जिला|कामारेड्डी]] || [[कामारेड्डी]] || 972,625 || 3,651.00 || 266
|-
| 10 || KA|| [[करीमनगर जिला|करीमनगर]]|| [[करीमनगर]]|| 1,016,063 || 2,379.07 || 473
|-
| 11 || KH|| [[खम्मम जिला|खम्मम]] || [[खम्मम]]|| 1,401,639 || 4,453.00 || 321
|-
| 12 || {{dash}} ||[[कुमरम भीम आसिफ़ाबाद जिला|कुमरम भीम आसिफ़ाबाद]] || [[आसिफ़ाबाद]] || 515,835|| 4,300.16|| 106
|-
| 13 || {{dash}} ||[[महबूबाबाद जिला|महबूबाबाद]] || [[महबूबाबाद]] || 770,170 || 2,876.70 || 269
|-
| 14 || MA|| [[महबूबनगर जिला|महबूबनगर]]|| [[महबूबनगर]]|| 1,318,110 || 4,037.00 || 281
|-
| 15 || {{dash}} ||[[मंचेरियल जिला|मंचेरियल]] || [[मंचेरियल]] || 807,037 || 4,056.36 || 201
|-
| 16 || ME|| [[मेडक जिला|मेडक]] || [[मेडक]] || 767,428 || 2,740.89 || 275
|-
| 17 || {{dash}} ||[[मेडचल-मलकाजगिरि जिला|मेडचल-मलकाजगिरि]] || [[शामीरपेट]] || 2,542,203 || 5,005.98 || 2,251
|-
| 18 || {{dash}} ||[[मुलुगु जिला|मुलुगु]] || [[मुलुगु]] || 2,94,671 || 3,881 || 124
|-
| 19 || NA||[[नलगोंडा जिला|नलगोंडा]]||[[नलगोंडा]]|| 1,631,399 || 2,449.79 || 227
|-
| 20 || {{dash}} ||[[नगरकरनूल जिला|नगरकरनूल]]||[[नगरकरनूल]]|| 893,308 || 6,545.00 || 124
|-
| 21 || {{dash}} ||[[नारायणपेट जिला|नारायणपेट]] ||[[नारायणपेट]] || 5,66,874 || 2336.44 || 243
|-
| 22 || {{dash}} ||[[निर्मल जिला|निर्मल]]||[[निर्मल]]|| 709,415 || 3,562.51 || 185
|-
| 23 || NI||[[निज़ामाबाद जिला|निज़ामाबाद]]||[[निज़ामाबाद]]|| 1,534,428 || 4,153.00 || 366
|-
| 24 || {{dash}} ||[[पेद्दापल्ली जिला|पेद्दापल्ली]]||[[पेद्दापल्ली]]|| 795,332 || 4,614.74 || 356
|-
| 25 || {{dash}} ||[[राजन्ना सिरसिल्ला जिला|राजन्ना सिरसिल्ला]]||[[सिरसिल्ला]]|| 546,121 || 2,030.89 || 273
|-
| 26 || RA||[[रंगारेड्डी जिला|रंगारेड्डी]]||[[हैदराबाद]]|| 2,551,731 || 5,031.00 || 486
|-
| 27 || {{dash}} ||[[संगारेड्डी जिला|संगारेड्डी]]||[[संगारेड्डी]]|| 1,527,628 || 4,464.87 || 347
|-
| 28 || {{dash}} ||[[सिद्दिपेट जिला|सिद्दिपेट]]||[[सिद्दिपेट]]|| 993,376 || 3,425.19 || 279
|-
| 29 || {{dash}} ||[[सूर्यापेट जिला|सूर्यापेट]]||[[सूर्यापेट]]|| 1,099,560 || 3,374.47 || 305
|-
| 30 || {{dash}} ||[[विकाराबाद जिला|विकाराबाद]]||[[विकाराबाद]]|| 881,250 || 3,385.00 || 274
|-
| 31 || {{dash}} ||[[वनपर्ति जिला|वनपर्ति]]||[[वनपर्ति]]|| 751,553 || 2,938.00 || 268
|-
| 32 || WL||[[वारंगल जिला|वरंगल]]||[[वरंगल]]|| 716,457 || 2,175.50 || 330
|-
| 33 || {{dash}} ||[[यादाद्रि भुवनगिरि जिला|यादाद्रि भुवनगिरि]]||[[भोंगिर]]|| 726,465 || 3,091.48 || 239
|-
|}
=== त्रिपुरा (TR) ===
{{See also|त्रिपुरा के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || DH|| [[धलाई जिला|धलाई]]|| [[अम्बासा]]|| 377,988 || 2,400 || 157
|-
| 2 || GM|| [[गोमती जिला|गोमती]]|| [[उदयपुर, त्रिपुरा|उदयपुर]]|| 436,868 || 1522.8 || 287
|-
| 3 || KH|| [[खोवाई जिला|खोवाई]]{{efn|name="auto1"|त्रिपुरा क खोवाई जिला 2011 की जनगणना के दौरान अस्तित्व में न रहै।}}|| [[खोवाई]]|| 327,391 || 1005.67 || 326
|-
| 4 || NT|| [[उत्तर त्रिपुरा जिला|उत्तर त्रिपुरा]]|| [[धर्मनगर]]|| 415,946 || 1444.5 || 288
|-
| 5 || SP|| [[सिपाहीजाला जिला|सिपाहीजाला]]{{efn|name="auto2"|त्रिपुरा क सिपाहीजाला जिला 2011 की जनगणना के दौरान अस्तित्व मा न रहै।}}|| [[विश्रामगंज]]|| 484,233 || 1044.78 || 463
|-
| 6 || ST|| [[दक्षिण त्रिपुरा जिला|दक्षिण त्रिपुरा]]|| [[बेलोनिया]]|| 433,737 || 1534.2 || 283
|-
| 7 || UK|| [[ऊनाकोटी जिला|ऊनाकोटी]]{{efn|name="auto3"|त्रिपुरा क ऊनाकोटी जिला 2011 की जनगणना के दौरान अस्तित्व मा न रहै।}}|| [[कैलाशहर]]|| 277,335 || 591.93 || 469
|-
| 8 || WT|| [[पश्चिम त्रिपुरा जिला|पश्चिम त्रिपुरा]]|| [[अगरतला]]|| 917,534 || 942.55 || 973
|-
|}
=== उत्तर प्रदेश (UP) ===
{{See also|उत्तर प्रदेश के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || AG|| [[आगरा जिला|आगरा]]|| [[आगरा]]|| 4,380,793 || 4,027 || 1,084
|-
| 2 || AL|| [[अलीगढ़ जिला|अलीगढ़]]|| [[अलीगढ़, उत्तर प्रदेश|अलीगढ़]]|| 3,673,849 || 3,747 || 1,007
|-
| 3 || AN|| [[अम्बेडकर नगर जिला|अम्बेडकर नगर]]|| [[अकबरपुर, अम्बेडकर नगर|अकबरपुर]]|| 2,398,709 || 2,372 || 1,021
|-
| 4 || AM|| [[अमेठी जिला|अमेठी]]|| [[गौरीगंज]]|| 2,549,935 || 3,063|| 830
|-
| 5 || JP|| [[अमरोहा जिला|अमरोहा]]|| [[अमरोहा]]|| 1,838,771 || 2,321 || 818
|-
| 6 || AU|| [[औरैया जिला|औरैया]]|| [[औरैया]]|| 1,372,287 || 2,051 || 681
|-
| 7 || FZ|| [[अयोध्या जिला|अयोध्या]]|| [[अयोध्या]]|| 2,468,371 || 2,765 || 1,054
|-
| 8 || AZ|| [[आजमगढ़ जिला|आजमगढ़]]|| [[आजमगढ़]]|| 4,616,509 || 4,053 || 1,139
|-
| 9 || BG|| [[बागपत जिला|बागपत]]|| [[बागपत]]|| 1,302,156 || 1,345 || 986
|-
| 10 || BH|| [[बहराइच जिला|बहराइच]]|| [[बहराइच]]|| 2,384,239|| 4,926 || 415
|-
| 11 || BL|| [[बलिया जिला|बलिया]]|| [[बलिया]]|| 3,223,642 || 2,981 || 1,081
|-
| 12 || BP|| [[बलरामपुर जिला, उत्तर प्रदेश|बलरामपुर]]|| [[बलरामपुर]]|| 2,149,066 || 3,349 || 642
|-
| 13 || BN|| [[बांदा जिला|बांदा]]|| [[बांदा, उत्तर प्रदेश|बांदा]]|| 1,799,541 || 4,413 || 404
|-
| 14 || BB|| [[बाराबंकी जिला|बाराबंकी]]|| [[बाराबंकी]]|| 3,257,983 || 3,825 || 739
|-
| 15 || BR|| [[बरेली जिला|बरेली]]|| [[बरेली]]|| 4,465,344 || 4,120 || 1,084
|-
| 16 || BS|| [[बस्ती जिला|बस्ती]]|| [[बस्ती, उत्तर प्रदेश|बस्ती]]|| 2,461,056 || 2,687 || 916
|-
| 17 || BH||[[भदोही जिला|भदोही]]||[[ज्ञानपुर]]|| 1,554,203 || 960 || 1,531
|-
| 18 || BI|| [[बिजनौर जिला|बिजनौर]]|| [[बिजनौर]]|| 3,683,896 || 4,561 || 808
|-
| 19 || BD|| [[बदायूँ जिला|बदायूँ]]|| [[बदायूँ]]|| 3,712,738 || 5,168 || 718
|-
| 20 || BU|| [[बुलंदशहर जिला|बुलंदशहर]]|| [[बुलंदशहर]]|| 3,498,507 || 3,719 || 788
|-
| 21 || CD|| [[चंदौली जिला|चंदौली]]|| [[चंदौली]]|| 1,952,713 || 2,554 || 768
|-
| 22 || CT|| [[चित्रकूट जिला|चित्रकूट]]|| [[कर्वी]]|| 990,626 || 3,202 || 315
|-
| 23 || DE|| [[देवरिया जिला|देवरिया]]|| [[देवरिया, उत्तर प्रदेश|देवरिया]]|| 3,098,637 || 2,535 || 1,220
|-
| 24 || ET|| [[एटा जिला|एटा]]|| [[एटा]]|| 1,761,152 || 2,456 || 717
|-
| 25 || EW|| [[इटावा जिला|इटावा]]|| [[इटावा]]|| 1,579,160 || 2,287 || 683
|-
| 26 || FR|| [[फर्रुखाबाद जिला|फर्रुखाबाद]]|| [[फतेहगढ़]]|| 1,887,577 || 2,279 || 865
|-
| 27 || FT|| [[फतेहपुर जिला|फतेहपुर]]|| [[फतेहपुर, उत्तर प्रदेश|फतेहपुर]] || 2,632,684 || 4,152 || 634
|-
| 28 || FI|| [[फिरोजाबाद जिला|फिरोजाबाद]]|| [[फिरोजाबाद]]|| 2,496,761 || 2,361 || 1,044
|-
| 29 || GB|| [[गौतम बुद्ध नगर जिला|गौतम बुद्ध नगर]]|| [[नोएडा]]|| 1,674,714 || 1,269 || 1,252
|-
| 30 || GZ|| [[गाजियाबाद जिला|गाजियाबाद]]|| [[गाजियाबाद, उत्तर प्रदेश|गाजियाबाद]]|| 4,661,452 || 1,175 || 3,967
|-
| 31 || GP|| [[गाजीपुर जिला|गाजीपुर]]|| [[गाजीपुर]] || 3,622,727 || 3,377 || 1,072
|-
| 32 || GN|| [[गोंडा जिला|गोंडा]]|| [[गोंडा, उत्तर प्रदेश|गोंडा]]|| 3,431,386 || 4,425 || 857
|-
| 33 || GR|| [[गोरखपुर जिला|गोरखपुर]]|| [[गोरखपुर]]|| 4,436,275 || 3,325 || 1,336
|-
| 34 || HM|| [[हमीरपुर जिला, उत्तर प्रदेश|हमीरपुर]]|| [[हमीरपुर, उत्तर प्रदेश|हमीरपुर]]|| 1,104,021 || 4,325 || 268
|-
| 35 || PN|| [[हापुड़ जिला|हापुड़]]|| [[हापुड़]]|| 1,338,211|| 660|| 2,028
|-
| 36 || HR|| [[हरदोई जिला|हरदोई]]|| [[हरदोई]]|| 4,091,380 || 5,986 || 683
|-
| 37 || HT|| [[हाथरस जिला|हाथरस]]|| [[हाथरस]]|| 1,565,678 || 1,752 || 851
|-
| 38 || JL|| [[जालौन जिला|जालौन]]|| [[उरई]]|| 1,670,718 || 4,565 || 366
|-
| 39 || JU|| [[जौनपुर जिला|जौनपुर]]|| [[जौनपुर, उत्तर प्रदेश|जौनपुर]]|| 4,476,072 || 4,038 || 1,108
|-
| 40 || JH|| [[झांसी जिला|झांसी]]|| [[झांसी]]|| 2,000,755 || 5,024 || 398
|-
| 41 || KJ|| [[कन्नौज जिला|कन्नौज]]|| [[कन्नौज]]|| 1,658,005 || 1,993 || 792
|-
| 42 || KD|| [[कानपुर देहात जिला|कानपुर देहात]]|| [[अकबरपुर, कानपुर देहात|अकबरपुर]]|| 1,795,092 || 3,021 || 594
|-
| 43 || KN|| [[कानपुर नगर जिला|कानपुर नगर]]|| [[कानपुर]]|| 4,572,951 || 3,156 || 1,415
|-
| 44 || KR || [[कासगंज जिला|कासगंज]]|| [[कासगंज]]|| 1,438,156 || 1,955 || 736
|-
| 45 || KS|| [[कौशांबी जिला|कौशांबी]]|| [[मंझनपुर]]|| 1,596,909 || 1,837 || 897
|-
| 46 || KU|| [[कुशीनगर जिला|कुशीनगर]]|| [[पडरौना]]|| 3,560,830 || 2,909 || 1,226
|-
| 47 || LK|| [[लखीमपुर खीरी जिला|लखीमपुर खीरी]]|| [[लखीमपुर, उत्तर प्रदेश|लखीमपुर]]|| 4,013,634 || 7,674 || 523
|-
| 48 || LA|| [[ललितपुर जिला, भारत|ललितपुर]]|| [[ललितपुर, भारत|ललितपुर]]|| 1,218,002 || 5,039 || 242
|-
| 49 || LU|| [[लखनऊ जिला|लखनऊ]]|| [[लखनऊ]]|| 4,588,455 || 2,528 || 1,815
|-
| 50 || MG|| [[महराजगंज जिला|महराजगंज]]|| [[महराजगंज, उत्तर प्रदेश|महराजगंज]]|| 2,665,292 || 2,953 || 903
|-
| 51 || MH|| [[महोबा जिला|महोबा]]|| [[महोबा]]|| 876,055 || 2,847 || 288
|-
| 52 || MP|| [[मैनपुरी जिला|मैनपुरी]]|| [[मैनपुरी]]|| 1,847,194 || 2,760 || 670
|-
| 53 || MT|| [[मथुरा जिला|मथुरा]]|| [[मथुरा]]|| 2,541,894 || 3,333 || 761
|-
| 54 || MB|| [[मऊ जिला|मऊ]]|| [[मऊ, उत्तर प्रदेश|मऊ]]|| 2,205,170 || 1,713 || 1,287
|-
| 55 || ME|| [[मेरठ जिला|मेरठ]]|| [[मेरठ]]|| 3,447,405 || 2,522 || 1,342
|-
| 56 || MI|| [[मिर्जापुर जिला|मिर्जापुर]]|| [[मिर्जापुर]]|| 2,494,533 || 4,522 || 561
|-
| 57 || MO|| [[मुरादाबाद जिला|मुरादाबाद]]|| [[मुरादाबाद]]|| 4,773,138 || 3,718 || 1,284
|-
| 58 || MU|| [[मुजफ्फरनगर जिला|मुजफ्फरनगर]]|| [[मुजफ्फरनगर]]|| 4,138,605 || 4,008 || 1,033
|-
| 59 || PI|| [[पीलीभीत जिला|पीलीभीत]]|| [[पीलीभीत]]|| 2,037,225 || 3,499 || 567
|-
| 60 || PR|| [[प्रतापगढ़ जिला, उत्तर प्रदेश|प्रतापगढ़]]|| [[प्रतापगढ़, उत्तर प्रदेश|प्रतापगढ़]]|| 3,173,752 || 3,717 || 854
|-
| 61 || AH|| [[प्रयागराज जिला|प्रयागराज]]|| [[प्रयागराज]]|| 5,959,798|| 5,481 || 1,087
|-
| 62 || RB|| [[रायबरेली जिला|रायबरेली]]|| [[रायबरेली]]|| 3,404,004 || 4,609 || 739
|-
| 63 || RA|| [[रामपुर जिला|रामपुर]]|| [[रामपुर, उत्तर प्रदेश|रामपुर]]|| 2,335,398 || 2,367 || 987
|-
| 64 || SA|| [[सहारनपुर जिला|सहारनपुर]]|| [[सहारनपुर]]|| 3,464,228 || 3,689 || 939
|-
| 65 || SM|| [[संभल जिला|संभल]]||[[संभल]]|| 2,217,020|| 2453 || 890
|-
| 66 || SK|| [[संत कबीर नगर जिला|संत कबीर नगर]]|| [[खलीलाबाद]]|| 1,714,300 || 1,442|| 1,014
|-
| 67 || SJ|| [[शाहजहाँपुर जिला|शाहजहाँपुर]]|| [[शाहजहाँपुर]]|| 3,002,376 || 4,575 || 673
|-
| 68 || SH || [[शामली जिला|शामली]]<ref name="auto5">उत्तर प्रदेश का शामली जिला पहले प्रबुद्ध नगर जिले के नाम से जाना जाता था, जो 2011 की जनगणना के दौरान अस्तित्व में नहीं था।</ref> || [[शामली]]|| 1,274,815|| {{right}}1,063 || 1,200
|-
| 69 || SV|| [[श्रावस्ती जिला|श्रावस्ती]]|| [[श्रावस्ती]]|| 1,114,615 || 1,948 || 572
|-
| 70 || SN|| [[सिद्धार्थनगर जिला|सिद्धार्थनगर]]|| [[नौगढ़]]|| 2,553,526 || 2,751 || 882
|-
| 71 || SI|| [[सीतापुर जिला|सीतापुर]]|| [[सीतापुर]]|| 4,474,446 || 5,743 || 779
|-
| 72 || SO|| [[सोनभद्र जिला|सोनभद्र]]|| [[रॉबर्ट्सगंज]]|| 1,862,612 || 6,788 || 274
|-
| 73 || SU|| [[सुल्तानपुर जिला|सुल्तानपुर]]|| [[सुल्तानपुर, उत्तर प्रदेश|सुल्तानपुर]]|| 3,790,922 || 4,436 || 855
|-
| 74 || UN|| [[उन्नाव जिला|उन्नाव]]|| [[उन्नाव]]|| 3,110,595 || 4,561 || 682
|-
| 75 || VA|| [[वाराणसी जिला|वाराणसी]]|| [[वाराणसी]]|| 3,682,194 || 1,535 || 2,399
|-
|}
=== उत्तराखंड (UK) ===
{{See also|उत्तराखंड के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || AL|| [[अल्मोड़ा जिला|अल्मोड़ा]]||[[अल्मोड़ा]] || 621,927 || 3,090 || 198
|-
| 2 || BA|| [[बागेश्वर जिला|बागेश्वर]]|| [[बागेश्वर]]|| 259,840 || 2,310 || 116
|-
| 3 || CL|| [[चमोली जिला|चमोली]]|| [[चमोली गोपेश्वर|गोपेश्वर]]|| 391,114 || 7,692 || 49
|-
| 4 || CP|| [[चंपावत जिला|चंपावत]]|| [[चंपावत]]|| 259,315 || 1,781 || 147
|-
| 5 || DD|| [[देहरादून जिला|देहरादून]]|| [[देहरादून]]|| 1,698,560 || 3,088 || 550
|-
| 6 || HA|| [[हरिद्वार जिला|हरिद्वार]]|| [[हरिद्वार]]|| 1,927,029 || 2,360 || 817
|-
| 7 || NA|| [[नैनीताल जिला|नैनीताल]]|| [[नैनीताल]]|| 955,128 || 3,853 || 225
|-
| 8 || PG|| [[पौड़ी गढ़वाल जिला|पौड़ी गढ़वाल]]|| [[पौड़ी]]|| 686,527 || 5,438 || 129
|-
| 9 || PI|| [[पिथौरागढ़ जिला|पिथौरागढ़]]|| [[पिथौरागढ़]]|| 485,993 || 7,110 || 69
|-
| 10 || RP|| [[रुद्रप्रयाग जिला|रुद्रप्रयाग]]|| [[रुद्रप्रयाग]]|| 236,857 || 1,896 || 119
|-
| 11 || TG|| [[टिहरी गढ़वाल जिला|टिहरी गढ़वाल]]|| [[टिहरी|नई टिहरी]]|| 616,409 || 4,085 || 169
|-
| 12 || US|| [[उधम सिंह नगर जिला|उधम सिंह नगर]]|| [[रुद्रपुर, उत्तराखंड|रुद्रपुर]]|| 1,648,367 || 2,912 || 648
|-
| 13 || UT|| [[उत्तरकाशी जिला|उत्तरकाशी]]|| [[उत्तरकाशी]]|| 329,686 || 7,951 || 41
|}
=== पश्चिम बंगाल (WB) ===
{{See also|पश्चिम बंगाल के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || AD|| [[अलीपुरद्वार जिला|अलीपुरद्वार]]|| [[अलीपुरद्वार]]|| 1,501,983 || 3,136 || 479
|-
| 2 || BN|| [[बांकुड़ा जिला|बांकुड़ा]]|| [[बांकुड़ा]]|| 3,596,292 || 6,882 || 523
|-
| 3 || BI|| [[बीरभूम जिला|बीरभूम]]|| [[सिउड़ी]]|| 3,502,387 || 4,545 || 771
|-
| 4 || KB|| [[कोचबिहार जिला|कोचबिहार]]|| [[कोचबिहार]]|| 2,822,780 || 3,387 || 833
|-
| 5 || DD|| [[दक्षिण दिनराजपुर जिला|दक्षिण दिनाजपुर]]|| [[बालुरघाट]]|| 1,670,931 || 2,183 || 753
|-
| 6 || DA|| [[दार्जिलिंग जिला|दार्जिलिंग]]|| [[दार्जिलिंग]]|| 1,595,181 || 2,093 || 762
|-
| 7 || HG|| [[हुगली जिला|हुगली]]|| [[हुगली-चुंचुड़ा|चुंचुड़ा]]|| 5,520,389 || 3,149 || 1,753
|-
| 8 || HR|| [[हावड़ा जिला|हावड़ा]]|| [[हावड़ा]]|| 4,841,638 || 1,467 || 3,300
|-
| 9 || JA|| [[जलपाईगुड़ी जिला|जलपाईगुड़ी]]|| [[जलपाईगुड़ी]]|| 3,869,675 || 6,227 || 621
|-
| 10 || JH|| [[झाड़ग्राम जिला|झाड़ग्राम]]|| [[झाड़ग्राम]]|| 1,136,548 || 3,038 || 374
|-
| 11 || KA|| [[कालिम्पोंग जिला|कालिम्पोंग]]|| [[कालिम्पोंग]]|| 251,642 || 1,054 || 239
|-
| 12 || KO|| [[कोलकाता जिला|कोलकाता]]|| [[कोलकाता]]|| 4,486,679 || 206.08 || 24,252
|-
| 13 || MA|| [[मालदा जिला|मालदा]]|| [[इंग्लिश बाजार]]|| 3,997,970 || 3,733 || 1,071
|-
| 14 || MSD|| [[मूर्शिदाबाद जिला|मूर्शिदाबाद]]|| [[बहरमपुर]]|| 7,102,430 || 5,324 || 1,334
|-
| 15 || NA|| [[नदिया जिला|नदिया]]|| [[कृष्णनगर, नदिया|कृष्णनगर]]|| 5,168,488 || 3,927 || 1,316
|-
| 16 || PN|| [[उत्तर २४ परगना जिला|उत्तर २४ परगना]]|| [[बारासात]]|| 10,082,852 || 4,094 || 2,463
|-
| 17 || BR|| [[पश्चिम वर्धमान जिला|पश्चिम वर्धमान]]|| [[आसनसोल]]|| 2,882,031|| 1,603 || 1,798
|-
| 18 || PM || [[पश्चिम मेदिनीपुर जिला|पश्चिम मेदिनीपुर]]|| [[मेदिनीपुर]]|| 4,776,909 || 6,308 || 757
|-
| 19 || BR|| [[पूर्व वर्धमान जिला|पूर्व वर्धमान]]|| [[वर्धमान]]|| 4,835,532 || 5,433 || 890
|-
| 20 || PR || [[पूर्व मेदिनीपुर जिला|पूर्व मेदिनीपुर]]|| [[तमलुक]]|| 5,095,875 || 4,736 || 1,076
|-
| 21 || PU|| [[पुरुलिया जिला|पुरुलिया]]|| [[पुरुलिया]]|| 2,927,965 || 6,259 || 468
|-
| 22 || PS|| [[दक्षिण २४ परगना जिला|दक्षिण २४ परगना]]|| [[अलीपुर]]|| 8,161,961 || 9,960 || 819
|-
| 23 || UD|| [[उत्तर दिनराजपुर जिला|उत्तर दिनाजपुर]]|| [[रायगंज]]|| 3,000,849 || 3,180 || 956
|}
== केंद्र शासित प्रदेश ==
=== अंडमान अउर निकोबार (AN) ===
{{See also|अंडमान अउर निकोबार द्वीप समूह के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011){{sfn|''Andaman & Nicobar Islands''|2011|pp= 62, 63}}
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>){{sfn|''Andaman & Nicobar Islands''|2011|p= 28}}
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />{{sfn|''Andaman & Nicobar Islands''|2011|p= 65}}
|-
| 1 || NI || [[निकोबार जिला|निकोबार]]|| [[कार निकोबार]]|| {{right}}{{formatnum:36842}}|| {{right}}{{formatnum:1841}}|| {{right}}20
|-
| 2 || NA || [[उत्तर अउर मध्य अंडमान जिला|उत्तर अउर मध्य अंडमान]]|| [[मायाबंदर]]|| {{right}}{{formatnum:105597}}|| {{right}}{{formatnum:3736}}|| {{right}}28
|-
| 3 || SA || [[दक्षिण अंडमान जिला|दक्षिण अंडमान]]|| [[पोर्ट ब्लेयर]]|| {{right}}{{formatnum:238142}}|| {{right}}{{formatnum:2672}}|| {{right}}89
|-
|}
=== चंडीगढ़ (CH) ===
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)<ref name=censusdist2011 />{{sfn|''Chandigarh''|2011|p= 36}}
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>){{sfn|''Chandigarh''|2011|p= 20}}
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />{{sfn|''Chandigarh''|2011|p= 21}}
|-
| 1 || CH || [[चंडीगढ़ जिला|चंडीगढ़]]|| [[चंडीगढ़]]|| {{formatnum:1055450}}|| {{formatnum:114}}|| {{formatnum:9258}}
|}
=== दादरा अउर नगर हवेली औ दमन अउर दीव (DD) ===
{{See also|दादरा अउर नगर हवेली औ दमन अउर दीव के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || DN || [[दादरा अउर नगर हवेली जिला|दादरा अउर नगर हवेली]]|| [[सिलवासा]]|| {{formatnum:343709}} || {{formatnum:491}} || {{formatnum:700}}
|-
| 2 || DA || [[दमन जिला, भारत|दमन]]|| [[दमन, दमन अउर दीव|दमन]]|| {{formatnum:191173}}{{sfn|''Daman''|2011|p=47}} || {{formatnum:72}}{{sfn|''Daman''|2011|p=20}} || {{formatnum:2651}}
|-
| 3 || DI || [[दीव जिला|दीव]]|| [[दीव, भारत|दीव]]|| {{formatnum:52074}}{{sfn|''Diu''|2011|p=45}} || {{formatnum:39}}{{sfn|''Diu''|2011|p=20}} || {{formatnum:2058}}
|}
=== जम्मू अउर कश्मीर (JK) ===
{{See also|जम्मू अउर कश्मीर के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || AN|| [[अनंतनाग जिला|अनंतनाग]]|| [[अनंतनाग]]|| 1,070,144 || 2853 || 375
|-
| 2 || BD|| [[बड़गाम जिला|बड़गाम]]|| [[बड़गाम]]|| 735,753 || 1406 || 537
|-
| 3 || BPR ||[[बांदीपोरा जिला|बांदीपोरा]]||[[बांदीपोरा]]|| 385,099 || 3,010|| 128
|-
| 4 || BR|| [[बारामूला जिला|बारामूला]]|| [[बारामूला]]|| 1,015,503 || 3329 || 305
|-
| 5 || DO|| [[डोडा जिला|डोडा]]|| [[डोडा, जम्मू और कश्मीर|डोडा]]|| 409,576 || 2,625 || 79
|-
| 6 || GB||[[गांदरबल जिला|गांदरबल]] || [[गांदरबल]] || 297,003 || 1979|| 151
|-
| 7 || JA|| [[जम्मू जिला|जम्मू]]|| [[जम्मू]]|| 1,526,406|| 3,097|| 596
|-
| 8 || KT|| [[कठुआ जिला|कठुआ]]|| [[कठुआ]]|| 615,711 || 2,651|| 232
|-
| 9 || KW|| [[किश्तवाड़ जिला|किश्तवाड़]] ||[[किश्तवाड़]]|| 230,696 || 7,737|| 30
|-
| 10 || KG|| [[कुलगाम जिला|कुलगाम]]|| [[कुलगाम]] || 422,786 || 457|| 925
|-
| 11 || KU|| [[कुपवाड़ा जिला|कुपवाड़ा]]|| [[कुपवाड़ा]] || 875,564|| 2,379|| 368
|-
| 12 || PO|| [[पुंछ जिला, भारत|पुंछ]]|| [[पुंछ (शहर)|पुंछ]]|| 476,820 || 1,674|| 285
|-
| 13 || PU|| [[पुलवामा जिला|पुलवामा]]|| [[पुलवामा]]|| 570,060 || 1,398|| 598
|-
| 14 || RA|| [[राजौरी जिला|राजौरी]]|| [[राजौरी]]|| 619,266 || 2,630|| 235
|-
| 15 || RB|| [[रामबन जिला|रामबन]]|| [[रामबन (जम्मू और कश्मीर)|रामबन]]|| 283,313 || 1,330 || 213
|-
| 16 || RS|| [[रियासी जिला|रियासी]] || [[रियासी]] || 314,714 || 1710 || 184
|-
| 17 || SB|| [[सांबा जिला|सांबा]]|| [[सांबा, जम्मू|सांबा]]|| 318,611|| 913 || 318
|-
| 18 || SH|| [[शोपियां जिला|शोपियां]] || [[शोपियां]] || 265,960 || 312 || 852
|-
| 19 || SR|| [[श्रीनगर जिला|श्रीनगर]]|| [[श्रीनगर]]|| 1,269,751 || 2,228|| 703
|-
| 20 || UD|| [[उधमपुर जिला|उधमपुर]]|| [[उधमपुर]]|| 555,357 || 4,550|| 211
|-
|}
=== लद्दाख (LA) ===
{{See also|लद्दाख के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || KR|| [[कारगिल जिला|कारगिल]] || [[कारगिल नगर|कारगिल]]|| 143,388 || 14,036|| 10
|-
| 2 || LE|| [[लेह जिला|लेह]]|| [[लेह]]|| 133,487 || 45,110|| 3
|-
| 3 || DR || [[द्रास जिला|द्रास]] || [[द्रास, लद्दाख|द्रास]] || 45,000 || 2,646 || 17
|-
| 4 || ZA || [[जांस्कर जिला|जांस्कर]] || [[पदुम]] || 20,000 || 3,000 || 7
|-
| 5 || NB || [[नुब्रा जिला|नुब्रा]] || [[दिसकित]] || 35,000 || 9,500 || 4
|-
| 6 || CH || [[चंगथांग जिला|चंगथांग]] || [[न्योमा]] || 25,000 || 21,000 || 1
|-
| 7 || SH || [[शाम जिला|शाम]] || [[खलत्से]] || 15,000 || 14,086 || 1
|}
=== लक्षद्वीप (LD) ===
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || LD || [[लक्षद्वीप]]|| [[कवारत्ती]]|| {{formatnum:64473}}{{sfn|''Lakshadweep''|2011|p=42}} || {{formatnum:30}}{{sfn|''Lakshadweep''|2011|p=15}} || {{formatnum:2149}}{{sfn|''Lakshadweep''|2011|p=43}}
|-
|}
=== राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र दिल्ली (DL) ===
{{See also|दिल्ली के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011){{sfn|''Delhi''|2011|p=57}}
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>){{citation needed|date=May 2019}}
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />{{sfn|''Delhi''|2011|p=58}}
|-
| 1 || CD || [[मध्य दिल्ली]] || [[दरियागंज]] || {{formatnum:582320}} || 25 || {{formatnum:27730}}
|-
| 2 || ED || [[पूर्वी दिल्ली]] || [[प्रीत विहार]] || {{formatnum:1709346}} || 440 || {{formatnum:27132}}
|-
| 3 || ND || [[नई दिल्ली]] || [[कनॉट प्लेस, नई दिल्ली|कनॉट प्लेस]] || {{formatnum:142004}} || 22 || {{formatnum:4057}}
|-
| 4 || NO || [[उत्तरी दिल्ली]] || [[सदर बाजार, दिल्ली|सदर बाजार]] || {{formatnum:887978}} || 59 || {{formatnum:14557}}
|-
| 5 || NE || [[उत्तर पूर्व दिल्ली]] || [[सीलमपुर]] || {{formatnum:2241624}} || 52 || {{formatnum:36155}}
|-
| 6 || NW || [[उत्तर पश्चिम दिल्ली]] || [[कंझावला]] || {{formatnum:3656539}}|| 130 || {{formatnum:8254}}
|-
| 7 || SH || [[शाहदरा जिला|शाहदरा]] || [[नंद नगरी]] || {{formatnum:322931}}
|| 60
|| 59,703
|-
| 8 || SD || [[दक्षिणी दिल्ली]] || [[साकेत (दिल्ली)|साकेत]] || {{formatnum:2731929}} || 250 || {{formatnum:11060}}
|-
| 9 || SE || [[दक्षिण पूर्व दिल्ली]] || [[डिफेंस कॉलोनी]] || {{formatnum:1500636}} || 102 || {{formatnum:15000}}
|-
| 10 || SW || [[दक्षिण पश्चिम दिल्ली]] || [[वसंत विहार]] || {{formatnum:2292958}} || 395 || {{formatnum:5446}}
|-
| 11 || WD || [[पश्चिम दिल्ली]] || [[राजौरी गार्डन]] || {{formatnum:2543243}} || 112 || {{formatnum:19563}}
|-
|}
=== पुडुचेरी (PY) ===
{{See also|पुदुचेरी के जिलन के सूची}}
{| class="wikitable sortable col5right col6right col7right"
|-
! #
! कोड<ref name=distcodes />
! जिला<ref name=censusdist2011 />
! मुख्यालय
! जनसंख्या<br />(2011)
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! घनत्व<br />(/किमी<sup>2</sup>)<ref name=censusdist2011 />
|-
| 1 || KA|| [[कारइकल जिला|कारइकल]]|| [[कारइकल]] || {{formatnum:200222}}{{sfn|''Karaikal''|2011|p= 65}} || {{formatnum:157}}{{sfn|''Karaikal''|2011|p= 26}} || {{formatnum:1275}}{{sfn|''Karaikal''|2011|p= 66}}
|-
| 2 || MA|| [[माहे जिला|माहे]]|| [[माहे, भारत|माहे]] || {{formatnum:41816}}{{sfn|''Mahe''|2011|p= 52}} || {{formatnum:9}}{{sfn|''Mahe''|2011|p= 23}} || {{formatnum:4646}}{{sfn|''Mahe''|2011|p= 52}}
|-
| 3 || PO|| [[पुडुचेरी जिला|पुडुचेरी]]|| [[पुडुचेरी (शहर)|पोंडिचेरी]] || {{formatnum:950289}}{{sfn|''Puducherry''|2011|p= 70}} || {{formatnum:293}}{{sfn|''Puducherry''|2011|p= 29}} || {{formatnum:3232}}{{sfn|''Puducherry''|2011|p= 71}}
|-
| 4 || YA|| [[यानम जिला|यानम]]|| [[यानम, पोंडिचेरी|यानम]] || {{formatnum:55626}}{{sfn|''Yanam''|2011|p= 54}} || {{formatnum:30}}{{sfn|''Yanam''|2011|p= 22}} || {{formatnum:1854}}{{sfn|''Yanam''|2011|p= 54}}
|-
|}
==नोट्स==
{{notelist}}
==संदर्भ==
{{reflist}}
{{भारत के जिले}}
{{Navboxes
|title= भारत के जिलन के खाँचा
|list1={{अरुणाचल प्रदेश कय जिले}}
{{असम कय जिले}}
{{आंध्र प्रदेश के जिले}}
{{उड़ीसा के जिले}}
{{उत्तर प्रदेश के जिले}}
{{उत्तराखण्ड के जिले }}
{{कर्नाटक के जिले}}
{{केरला कय जिले }}
{{गुजरात के जिले}}
{{गोआ के जिले}}
{{जम्मू और कश्मीर के जिले }}
{{झारखंड के जिले}}
{{तमिलनाडु के जिले}}
{{पंजाब के जिले}}
{{पश्चिम बंगाल के जिले}}
{{बिहार के जिले }}
{{मणिपुर के जिले}}
{{मध्य प्रदेश के जिले}}
{{महाराष्ट्र के जिले}}
{{राजस्थान के जिले}}
{{छत्तीसगढ़ के जिले}}
{{हिमाचल प्रदेश के जिले}}
{{तेलंगाना कय जिला}}
}}
[[श्रेणी:भारत के जिला]]
nu0a0oseyrhbcl4o0txr3unkg9u6a9k
भारत मा छपय वाले अखबार
0
3257
37852
28008
2026-10-26T22:20:34Z
InternetArchiveBot
1072
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
37852
wikitext
text/x-wiki
भारत मा तमाम भाषा मा तमाम अखबार छपत हँय। नीचे लिस्ट देखा जाय👇
== असमीया भाषा ==
*[[आजिर दैनिक बातरि]]
*[[आमार असम]]
*[[दैनिक अग्रदूत]]
* [[दैनिक जनमभूमि]]
* [[दैनिक जनसाधारण]]
* [[दैनिक असम]]
* [[असमीया प्रतिदिन]]
* [[असमीया खबर]]
* [[नियमीया बार्ता]]
* [[एदिनर संबाद]]
*[[गण अधिकार]]
* [[निउज थार्टि]]
* [[सादिन]] (साप्ताहिक)
* [[असम बानी]] (साप्ताहिक)
* [[अग्रदूत]] (अर्ध साप्ताहिक)
== बांग्ला भाषा ==
* [[आजकाल]]
* [[आनंद बाजार पत्रिका]]
* [[वर्तमान]]
* [[दैनिक जुगशंख]]
* [[दैनिक सामयिक प्रसंग]]
* [[दैनिक सोनार कछार]]
* [[सेंचुरी संबाद]]
* [[गणशक्ति]]
* [[संवाद प्रतिदिन]]
* [[संवाद]]
* [[इकदिन]]
* [[उत्तरबंग संबाद]]
* [[प्रतिदिन]]
== अंग्रेजी भाषा ==
{| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" -
|+
|[[ऑफ्टरनून डिस्पैच एंड कूरियर]]
|दैनिक
|[[मुंबई]]
|-
|[[एशियन एज]]
|दैनिक
|[[मुंबई]], [[दिल्ली]]
|-
|[[असम ट्रिब्यून]]
|दैनिक
|[[गुवाहाटी]]
|-
|[[द हिंदू बिजनेस लाइन|बिज़नस लाइन]]
|दैनिक
|[[चेन्नई]], [[मुंबई]], [[दिल्ली]], [[कोलकाता]], [[बैंगलोर]], [[कोयंबटूर]], [[हैदराबाद]], [[कोच्ची]], [[तिरूचिरापल्ली]], [[मैंगलोर]], [[विजयवाड़ा]], [[विशाखापत्तनम]], [[तिरुवनंतपुरम]], [[मदुरई]]
|-
|[[बिजनेस स्टैंडर्ड]]
|दैनिक
|[[मुंबई]], [[नई दिल्ली]], [[कोलकाता]], [[बैंगलोर]], [[चेन्नई]], [[अहमदाबाद]], [[हैदराबाद]], [[चंडीगढ़]], [[पुणे]], [[लखनऊ]], [[भुवनेश्वर]], [[कोच्ची]]
|-
|[[अर्ली टाइम्स, जम्मू]]
|दैनिक
|[[जम्मू]]
|-
|[[दैनिक एक्सेसियर]]
|दैनिक
|[[जम्मू]]
|-
|[[दैनिक समाचार एंड एनालाइसिस]]
|दैनिक
|[[मुंबई]]
|-
|[[दैनिक सोनार कछार]]
|दैनिक
|[[सिलचर]]
|-
|[[दक्कन क्रोनिकल]]
|दैनिक
|[[हैदराबाद]]
|-
|[[दक्कन हेराल्ड]]
|दैनिक
|[[बैंगलोर]]
|-
|[[फिनांसियल एक्सप्रेस]]
|दैनिक
|[[अहमदाबाद]], [[बैंगलोर]], [[चंडीगढ़]], [[चेन्नई]], [[दिल्ली]], [[हैदराबाद]], [[कोच्ची]], [[कोलकाता]], [[लखनऊ]], [[मुंबई]], [[पुणे]]
|-
|[[फ्री प्रेस जर्नल]]
|
|
|-
|[[गोमांतक टाइम्स]]
|
|
|-
|[[ग्रेटर कश्मीर]]
|दैनिक
|[[श्रीनगर]]
|-
|[[इम्फाल फ्री प्रेस]]
|दैनिक
|[[इम्फाल]]
|-
|[[कश्मीर पोस्ट]]
|
|
|-
|[[कश्मीर ऑबजर्वर]]
|
|
|-
|[[कश्मीर टाइम्स]]
|
|
|-
|[[लोकमत टाइम्स]]
|
|
|-
|[[मणिपुर टुडे]]
|
|
|-
|[[मिड-डे]]
|दैनिक
|[[मुंबई]]
|-
|[[मिंट]]
|दैनिक
|[[दिल्ली]], [[मुंबई]], [[बैंगलोर]], [[चंडीगढ]], [[पुणे]]
|-
|[[मुंबई मिरर]]
|दैनिक
|[[मुंबई]]
|-
|[[नागालैंड पोस्ट]]
|
|[[डिमापुर]]
|-
|[[नेशनल हेराल्ड]]
|
|
|-
|[[न्यूज टाइम]]
|
|
|-
|[[पाल वंशिकम]]
|
|
|-
|[[पॉप पौड़ी]]
|
|
|-
|[[पायोनियर|दी पायोनियर]]
|दैनिक
|[[दिल्ली]], [[लखनऊ]]
|-
|[[रांची एक्सप्रेस]]
|
|
|-
|[[स्टार ऑफ मैसूर]]
|
|
|-
|[[द असम ट्रिब्यून]]
|
|
|-
|[[दी असम एक्सप्रेस]]
|
|
|-
|[[दी इकोनॉमिक्स टाइम्स]]
|दैनिक
|
|-
|[[दी इनर्जी इरा]]
|
|
|-
|[[द फ्रंटियर सन]]
|
|
|-
|[[द हिंदू]]
|दैनिक
|[[बैंगलोर]], [[चेन्नई]], [[कोयंबटूर]], [[दिल्ली]], [[हैदराबाद, आंध्रप्रदेश|हैदराबाद]], [[कोच्ची (भारत)|कोच्ची]], [[मदुरैई]], [[मैंगलोर]], [[तिरुवनंतपुरम]], [[तिरुचिरापल्ली]], [[विजयवाड़ा]], [[विशाखापत्तनम]]
|-
|[[द हिंदुस्तान टाइम्स]]
|दैनिक
|[[नई दिल्ली]], [[मुंबई]], [[लखनऊ]], [[पटना]], [[रांची]], [[कोलकाता]]
|-
|[[दी इंडियन एक्सप्रेस]]
|दैनिक
|[[मुंबई]], [[अहमदाबाद]], [[दिल्ली]]
|-
|[[द मोर्निंग क्वीक]]
|
|
|-
|[[द मोरूंग एक्सप्रेस]]
|दैनिक
|[[दीमापुर]]
|-
|[[न्हात्की इंडिया]]
|
|
|-
|[[द न्यू इंडियन एक्सप्रेस]]
|दैनिक
|[[चेन्नई]], [[कोयंबटूर]], [[हैदराबाद, भारत|हैदराबाद]], [[बैंगलोर]], [[कोच्ची]], [[भुवनेश्वर]]
|-
|[[द न्यूज टुडे]]
|दैनिक
|[[चेन्नई]]
|-
|[[द नॉर्थ इस्ट ऑबजर्वर]]
|
|
|-
|[[द नॉर्थ इस्ट टाइम्स]]
|
|
|-
|[[दी ऑयल फिल्ड टाइम्स]]
|
|
|-
|[[दी संघाई एक्सप्रेस]]
|
|
|-
|[[दी सत्यम टाइम्स]]
|
|
|-
|[[द सेंटीनल]]
|
|
|-
|[[द शिलौंग टाइम्स]]
|
|
|-
|[[द स्टेटमैन]]
|दैनिक
|[[कोलकाता]], [[दिल्ली]], [[सिलीगुड़ी]], [[भुवनेश्वर]]
|-
|[[द संडे ऑबजर्वर]]
|
|
|-
|[[द टेलीग्राफ (कोलकाता)]]
|दैनिक
|[[कोलकाता]]
|-
|[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]
|दैनिक
|
|-
|[[द ट्रिब्यून]]
|दैनिक
|
|-
|[[चंडीगढ़ ट्रिब्यून]]
|दैनिक
|[[चंडीगढ़]]
|-
|[[बैंगलोर मिरर]]
|
|[[बैगलोर]]
|-
|[[पीपुल्स मेल]]
|
|
|-
|[[फिनांसियल मेल]]
|
|
|-
|[[हिमालय मिरर]]
|
|
|-
|[[द रहमत]]
|
|
|-
|दैनिक सच्चा दोस्त
|दैनिक
|उज्जैन, मध्य प्रदेश
|-
|}
समाचार पत्रिकाएं
{|class="wikitable sortable" width="100%"
|- valign="top"
|-
! नाम
! मुख्य विषय
! आवृति
! प्रकाशन स्थल
|-
|[[एकोमोडेशन टाइम्स]]
|रियल स्टेट
|साप्ताहिक
|
|-
|[[ऑफ्टरनून (न्यूजपेपर)|ऑफ्टरनून]]
|टेब्लॉइड
|दैनिक
|[[मुंबई]]
|-
|}
आनलाइन अखबार
{|class="wikitable sortable" width="100%"
|- valign="top"
|-
! नाम
! स्थल
|-
|आगरा न्यूज
|आगरा
|-
|भारत क्रोनिकल
|राष्ट्रीय
|-
|भारत समाचार
|राष्ट्रीय
|-
|सेंट्रल क्रोनिकल
|[[मध्यप्रदेश]]
|-
|तहलका
|राष्ट्रीय
|-
|}
== गुजराती ==
* [[अकिला दैनिक]]
* [[बांबे समाचार]]
* [[दिव्य भास्कर]]
* [[गुजरात समाचार]]
* [[जय हिंद]]
* [[संभव समाचार पत्र]]
* [[संदेश]]
* [[देश प्रदेश नी आजकल]]
* [[नोबात]]
* [[फुलचाब]]
* [[कच्छमित्र]]
* (वावड)
* (कच्छ दर्शन)
== हिंदी ==
* नरसिंह प्रहरी
* [[नवभारत टाइम्स]]
* [[दैनिक जागरण]]
* [[हिंदुस्तान]]
* [[दैनिक भास्कर]]
* [[मिशन जयहिन्द]]
* [[राष्ट्रीय सहारा]]
* [[राहत टाइम्स]]
*लोकमत समाचार
* [[डेली न्यूज़]]
* [[दैनिक दबंग दुनिया]]
* [[राष्ट्रीय स्वरुप]]
* [[आज]]
* [[पायनियर]]
* [[स्वतंत्र चेतना]]
* [[जन सन्देश]]
* [[वायस ऑफ़ लखनऊ]]
* [[स्वतंत्र भारत]]
*स्वतंत्र वार्ता
* [[संजीवनी टुडे]]
* [[अमर भारती]]
* [[वॉइस ऑफ ट्रेंड]]
* [[दलित मंच]]
* [[हेराल्ड यंग लीडर]]
* [[मेट्रो हेराल्ड]]
* [[दैनिक पूर्वोदय]]
* [[दो बजे दोपहर]]
* [[हरिभूमि]]
* [[हिंदी मिलाप]]
* [[जनसत्ता]]
* [[मुंबई दैनिक संध्या]]
* [[कैरियर प्वाइंट साप्ताहिक]]
* [[नई दुनिया]]
* [[पूर्वांचल प्रहरी]]
* [[पंजाब केसरी]]
* [[प्रभात खबर]]
* [[प्रात:काल]]
* [[संकल्प सन्देश]]
* [[राजस्थान पत्रिका]]
* [[झारखण्ड जागरण]]
* [[रांची एक्सप्रेस]]
* [[साप्ताहिक हिंदुस्तान]]
* [[सेंटीनेल]]
* [[विदर्भ चंदिका]]
* [[व्यापार]]
* [[राज एक्सप्रेस]]
* [[यूनाइटेड भारत]]
* [[संकल्प सन्देश साप्ताहिक]]
* [[चंबल सुर्खी]]
* [[संख्या पहल]]
* [[अनुगामिनी]]
* [[पत्रिका]]
* [[गांडीव]]
* [[उजाला दैनिक]]
* [[सन्मार्ग]]
* [[रोज़ की खबर]]
* [[जनमुख]]
* [[जनता सहकार]]
*जनवाणी
* [[स्टार समाचार सतना|स्टार समाचार]]
* [[दीपशील भारत]]
* [साप्ताहिक राष्ट्र चंडिका]
नियमित समाचारपत्र
{|class="wikitable sortable" width="100%"
|- valign="top"
|-
! नाम राष्ट्र चंडिका
! प्रकाशन आवृति साप्ताहिक
! प्रकाशन स्थल सिवनी मध्य प्रदेश
|}
==इहौ देखा==
== कन्नड़ ==
* [[कन्नड़ प्रभा]]
* [[जनतावाणी]]
* [[जनता माध्यम]]
* [[हसनवाणी]]
* [[प्रजावाणी]]
* [[क्रांति कन्नड़ डेली]]
* [[संजीवनी]]
* [[संयुक्त कर्नाटक]]
* [[तरंग]]
* [[उदयवाणी]]
* [[उषाकिरण]]
* [[विजय कर्नाटक]]
* [[वार्ता भारती]]
== कश्मीरी ==
* [[कोशुर अखबार]]
* [[सोन मीरास]]
== मलयालम ==
* [[जनरल]]
* [[अश्वमेधम]]
* [[चंद्रिका]]
* [[दीपिका]]
* [[देशाभिमानी]]
* [[जनयुगम]]
* [[जन्मभूमि]]
* [[केरल कौमुदी]]
* [[केरल कौमुदी फ्लैश]]
* [[कलाकौमुदी]]
* [[माध्यमम]]
* [[मलयाला मनोरमा]]
* [[मंगलम]]
* [[मातृभूमि]]
* [[पुण्यभूमि]]
* [[तेजस]]
* [[सिराज]]
* [[वर्तमानम]]
* [[वीक्षानम]]
* [[मेट्रो वार्ता]]
* [[कौमुदी प्लस]] इंटरनेट न्यूजपेपर
== मणिपुरी ==
* [[चिंग ताम]]
* [[हुयेन लांपाओ]]
* [[इंफाल फ्री प्रेस]]
* [[कांग्लापाओ]]
* [[कांग्लीपाक्की मैरा]]
* [[लांबुंग]]
* [[मन्नाबा]]
* [[मातामगी याकैरोल]]
* [[मीयाम]]
* [[नहरोल्गी थौडांग]]
* [[निंगताम लांपाओ]]
* [[पाओनिलखोल]]
* [[पोकनाफाम]]
* [[प्रजातंत्र]]
* [[पुंशी]]
* [[सानालैबाक]]
* [[सांगै एक्सप्रेस]]
* [[तोकंगा]]
* [[थौडौंग वाथोक]]
* [[ईस्टर्न पोस्ट]]
== मराठी ==
* [[ऐक्य]]
* [[केसरी]]
* [[देशदूत]]
* [[देशोन्नती]]
* [[गोवा टाइम्स]]
* [[गोमांतक]]
* [[गोवादूत]]
* [[लोकमत]]
* [[लोकसत्ता]]
* [[कोंकण दर्शन]]
* [[कोंकण वार्ता]]
* [[महानगर]]
* [[महाराष्ट्र टाइम्स]]
* [[मुंबई चौफेर]]
* [[मुंबई सन्ध्या]]
* [[नवकाल]]
* [[नवप्रभा]]
* [[पुढारी]]
* [[रत्नागिरी टाइम्स]]
* [[सामना]]
* [[सकाल]]
* [[सनातन प्रभात]]
* [[संचार]]
* [[संध्याकाल]]
* [[संध्यानंद]]
* [[सम्राट]]
* [[तरुण भारत]]
* [[झुंजार नेता]]
* [[महाविदर्भ]]
* [[पुण्यनगरी]]
== मिजो ==
* [[वांग्लैनी]]
== नेपाली ==
* [[हिमगिरी]]
* [[सुंचारी]]
* [[हिमाली दर्पण]]
* [[समय दैनिक]]
* [[हिमाली बेला]]
* [[हाम्रो प्रजाशक्ति]]
* [[स्वर्णभूमि]]
== ओड़िया ==
* [[धरित्री]]
* [[द समाज]]
* [[ओड़िया संवाद]]
* [[द प्रजातंत्र]]
* [[द समय]]
* [[प्रगतिवादी]]
* [[अमा राजधानी]]
* [[अनुपम भारत]]
* [[ओड़िया भास्कर]]
* [[ईस्वर]]
== पंजाबी ==
* [[देश विदेश टाइम्स]]
* [[डेली अजित]]
* [[पंजाब एक्सप्रेस]] (नया)
* [[सांझ सवेरा]]
* [[जग वाणी]]
* [[एनकाउंटर]]
* [[अमर उजाला]]
* [[शेर-ए-पंजाब]]
* [[देश सेवक]]
* [[नवन जमाना]]
* [[पंजाबी ट्रिब्यून]]
* [[आज दी आवाज]]
* [[चार दी कला]]
* [[अकाली पत्रिका]]
* [[रोजाना स्पोकमैन]]
* [[आजाद सोच]]
== तमिल भाषा ==
*[[आनन्द विकटन]]
*[[कदिरावन]]
*[[कालइ कदिर]]
*[[कुमारी मुरासु]]
*[[कुमुदम]]
*[[जनसक्ति]]
*[[तमिल सुदर]]
*[[तमिऴ मुरसु]]
*[[थिनासेधी]]
*[[थेकादिर]]
*[[दिनकरन]]
*[[दिनत्तन्दी]]
*[[दिनमलर]]
*[[दिनसुदर]]
*[[दिऩ बूमि]]
*[[दिऩत्तूदु]]
*[[दिऩमणि]]
*[[नमदु एमजीआर]]
*[[मणि छुद्र]]
*[[मदुरैमणि]]
*[[मालइ मुरसु]]
*[[मालै मलर]]
*[[विडुतलइ]]
== तेलुगु ==
* [[आंध्रभूमि]]
* [[आंध्रज्योति]]
* [[आंध्रप्रभा]]
* [[ईनाडु]]
* [[प्रजाशक्ति]]
* [[वार्ता]]
* [[हैदराबाद मिरर]]
* [[रक्षण]]
* [[उद्यम सूर्य]]
* [[साक्षी (समाचारपत्र)]]
* [[अक्षरम]]
* [[जमीनराओत]] सबसे पुराना समाचारपत्र (80वां साल){{cn}}
== तिब्बती ==
* [[तिब्बत टाइम्स]]
== उर्दू ==
* [[ऐतमाद]]
* [[रेहनुमा-ए-दक्कन]]
* [[द इन्कलाब]]
* [[मुंशिफ डेली]]
* [[सियासत]]
* [[पिंडार]]
* [[एक कौम]]
* [[द मुसलमान]]
* [[जमानत]]
* [[उर्दू सहारा]] www.urdusahara.net
* [[डेली सहाफत]] www.sahafat.in
* [[हमारा समाज]] www.hamarasamaj.com
* [[उर्दू टाइम्स]] www.urdutimes.net
* [[प्रभंजन संकेत]]
== इहौ देखैं ==
==सन्दर्भ==
{{संसूची}}
== बाहेरी कड़ियाँ ==
* [http://www.newspapers.co.in/ NEWSPAPERS.co.in - A dedicated portal showcasing online newspapers from all over India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170916033712/http://newspapers.co.in/ |date=2017-09-16 }}
* [https://web.archive.org/web/20161026213502/http://www.newspaperindex.com/en/newspapers/India/ Newspaper Index - Newspapers from India - Most important online newspapers in India]
* [http://www.thepaperboy.com/india/ ThePaperboy.com India - Comprehensive directory of more than 110 Indian online newspapers]
{{Asia topic|List of newspapers in}}
[[श्रेणी:भारतीय अखबार|*List]]
[[श्रेणी:भारत से सम्बन्धित सूची|Newspapers]]
76u4phmzdtlrqbrvphtn83aryuyza24
भारत मा प्रकाशित होवै वाला समाचार पत्रन् कय सूची
0
3258
37853
29325
2026-10-26T22:22:46Z
InternetArchiveBot
1072
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
37853
wikitext
text/x-wiki
[[भारत]] मा प्रकाशित होवै वाला समाचार पत्रन् कय सूची इ किसिम कय अहै।
== असमी भाषा ==
* [[आजि]]
* [[अग्रदूत]]
* [http://ajirdainikbatori.com/ आजिर दैनिक बोतारी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012063307/http://ajirdainikbatori.com/ |date=2008-10-12 }}
* [[आजिर असोम]]
* [[आमार असोम]]
* [[असोम बानी]]
* [[भूमिपुत्र]]
* [http://dainikagradoot.com/ दैनिक अग्रदूत]
* [[दैनिक जन्मभूमि]]
* [http://www.dainikjanasadharan.com/ दैनिक जनसाधारण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150315004745/http://www.dainikjanasadharan.com/ |date=2015-03-15 }}
* [[दैनिक असोम]]
* [[नुतन दैनिक]]
* [http://www.pratidinassam.com/sadin/index.html सादिन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080415142739/http://www.pratidinassam.com/sadin/index.html |date=2008-04-15 }}
* [[भूमिपुत्र]]
== बांग्ला भाषा ==
* [[आजकाल]]
* [[आनंद बाजार पत्रिका]]
* [[वर्तमान]]
* [[दैनिक जुगशंख]]
* [[दैनिक सामयिक प्रसंग]]
* [[सैनिक सोनार कछार]]
* [[सेंचुरी संबाद]]
* [[गणशक्ति]]
* [[संवाद प्रतिदिन]]
* [[संवाद]]
* [[इकदिन]]
* उत्तरबंग संबाद
* प्रतिदिन
== अंग्रेजी भाषा ==
रोज कय समाचारपत्र
{|class="wikitable sortable" width="100%"
|- valign="top"
|-
! नाम
! प्रकाशन आवृति
! प्रकाशन स्थल
|-
|ऑफ्टरनून डिस्पैच एंड कूरियर
|दैनिक
|[[मुंबई]]
|-
|[[एशियन एज]]
|दैनिक
|[[मुंबई]], [[दिल्ली]]
|-
|[[असम ट्रिब्यून]]
|दैनिक
|[[गुवाहाटी]]
|-
|[[बिजनेस लाइन|द हिंदू बिजनेस लाइन]]
|दैनिक
|[[चेन्नई]], [[मुंबई]], [[दिल्ली]], [[कोलकाता]], [[बैंगलोर]], [[कोयंबटूर]], [[हैदराबाद]], [[कोच्ची]], [[तिरूचिरापल्ली]], [[मैंगलोर]], [[विजयवाड़ा]], [[विशाखापत्तनम]], [[तिरुवनंतपुरम]], [[मदुरई]]
|-
|[[बिजनेस स्टैंडर्ड]]
|दैनिक
|[[मुंबई]], [[नई दिल्ली]], [[कोलकाता]], [[बैंगलोर]], [[चेन्नई]], [[अहमदाबाद]], [[हैदराबाद]], [[चंडीगढ़]], [[पुणे]], [[लखनऊ]], [[भुवनेश्वर]], [[कोच्ची]]
|-
|[[अर्ली टाइम्स, जम्मू]]
|दैनिक
|[[जम्मू]]
|-
|[[दैनिक एक्सेसियर]]
|दैनिक
|[[जम्मू]]
|-
|[[दैनिक समाचार एंड एनालाइसिस]]
|दैनिक
|[[मुंबई]]
|-
|[[दैनिक सोनार कछार]]
|दैनिक
|[[सिलचर]]
|-
|[[दक्कन क्रोनिकल]]
|दैनिक
|[[हैदराबाद]]
|-
|[[दक्कन हेराल्ड]]
|दैनिक
|[[बैंगलोर]]
|-
|[[फिनांसियल एक्सप्रेस]]
|दैनिक
|[[अहमदाबाद]], [[बैंगलोर]], [[चंडीगढ़]], [[चेन्नई]], [[दिल्ली]], [[हैदराबाद]], [[कोच्ची]], [[कोलकाता]], [[लखनऊ]], [[मुंबई]], [[पुणे]]
|-
|[[फ्री प्रेस जर्नल]]
|
|
|-
|[[गोमांतक टाइम्स]]
|
|
|-
|[[ग्रेटर कश्मीर]]
|दैनिक
|[[श्रीनगर]]
|-
|[[इम्फाल फ्री प्रेस]]
|दैनिक
|[[इम्फाल]]
|-
|[[कश्मीर पोस्ट]]
|
|
|-
|[[कश्मीर ऑबजर्वर]]
|
|
|-
|[[कश्मीर टाइम्स]]
|
|
|-
|[[लोकमत टाइम्स]]
|
|
|-
|[[मणिपुर टुडे]]
|
|
|-
|[[मिड-डे]]
|दैनिक
|[[मुंबई]]
|-
|[[मिंट (समाचारपत्र)|मिंट]]
|दैनिक
|[[दिल्ली]], [[मुंबई]], [[बैंगलोर]], [[चंडीगढ]], [[पुणे]]
|-
|[[मुंबई मिरर]]
|दैनिक
|[[मुंबई]]
|-
|[[नागालैंड पोस्ट]]
|
|[[डिमापुर]]
|-
|[[नेशनल हेराल्ड]]
|
|
|-
|[[न्यूज टाइम]]
|
|
|-
|[[पाल वंशिकम]]
|
|
|-
|[[पॉप पौड़ी]]
|
|
|-
|[[दी पायोनियर (दैनिक)|पायोनियर]]
|दैनिक
|[[दिल्ली]], [[लखनऊ]]
|-
|[[रांची एक्सप्रेस]]
|
|
|-
|[[स्टार ऑफ मैसूर]]
|
|
|-
|[[द असम ट्रिब्यून]]
|
|
|-
|[[दी असम एक्सप्रेस]]
|
|
|-
|[[दी इकोनॉमिक्स टाइम्स]]
|दैनिक
|
|-
|[[दी इनर्जी इरा]]
|
|
|-
|[[द फ्रंटियर सन]]
|
|
|-
|[[द हिंदू]]
|दैनिक
|[[बैंगलोर]], [[चेन्नई]], [[कोयंबटूर]], [[दिल्ली]], [[हैदराबाद, आंध्रप्रदेश|हैदराबाद]], [[कोच्ची (भारत)|कोच्ची]], [[मदुरैई]], [[मैंगलोर]], [[तिरुवनंतपुरम]], [[तिरुचिरापल्ली]], [[विजयवाड़ा]], [[विशाखापत्तनम]]
|-
|[[द हिंदुस्तान टाइम्स]]
|दैनिक
|[[नई दिल्ली]], [[मुंबई]], [[लखनऊ]], [[पटना]], [[रांची]], [[कोलकाता]]
|-
|[[दी इंडियन एक्सप्रेस]]
|दैनिक
|[[मुंबई]], [[अहमदाबाद]], [[दिल्ली]]
|-
|[[द मोर्निंग क्वीक]]
|
|
|-
|[[द मोरूंग एक्सप्रेस]]
|दैनिक
|[[दीमापुर]]
|-
|न्हात्की इंडिया
|
|
|-
|[[द न्यू इंडियन एक्सप्रेस]]
|दैनिक
|[[चेन्नई]], [[कोयंबटूर]], [[हैदराबाद, भारत|हैदराबाद]], [[बैंगलोर]], [[कोच्ची]], [[भुवनेश्वर]]
|-
|[[द न्यूज टुडे]]
|दैनिक
|[[चेन्नई]]
|-
|[[द नॉर्थ इस्ट ऑबजर्वर]]
|
|
|-
|[[द नॉर्थ इस्ट टाइम्स]]
|
|
|-
|[[दी ऑयल फिल्ड टाइम्स]]
|
|
|-
|[[दी संघाई एक्सप्रेस]]
|
|
|-
|[[दी सत्यम टाइम्स]]
|
|
|-
|[[द सेंटीनल]]
|
|
|-
|[[शिलौंग टाइम्स|द शिलौंग टाइम्स]]
|
|
|-
|[[द स्टेटमैन]]
|दैनिक
|[[कोलकाता]], [[दिल्ली]], [[सिलीगुड़ी]], [[भुवनेश्वर]]
|-
|[[द संडे ऑबजर्वर]]
|
|
|-
|[[द टेलीग्राफ (कोलकाता)]]
|दैनिक
|[[कोलकाता]]
|-
|[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]
|दैनिक
|
|-
|[[द ट्रिब्यून]]
|दैनिक
|
|-
|[[चंडीगढ़ ट्रिब्यून]]
|दैनिक
|[[चंडीगढ़]]
|-
|[[बैंगलोर मिरर]]
|
|[[बैगलोर]]
|-
|[[पीपुल्स मेल]]
|
|
|-
|[[फिनांसियल मेल]]
|
|
|-
|[[हिमालय मिरर]]
|
|
|-
|[[द रहमत]]
|
|
|-
|}
समाचार पत्रिकाएं
{|class="wikitable sortable" width="100%"
|- valign="top"
|-
! नाम
! मुख्य विषय
! आवृति
! प्रकाशन स्थल
|-
|[[एकोमोडेशन टाइम्स]]
|रियल स्टेट
|साप्ताहिक
|
|-
|[[ऑफ्टरनून (न्यूजपेपर)|ऑफ्टरनून]]
|टेब्लॉइड
|दैनिक
|[[मुंबई]]
|-
|}
जालपर समाचारपत्र
{|class="wikitable sortable" width="100%"
|- valign="top"
|-
! नाम
! स्थल
|-
|आगरा न्यूज
|आगरा
|-
|भारत क्रोनिकल
|राष्ट्रीय
|-
|भारत समाचार
|राष्ट्रीय
|-
|सेंट्रल क्रोनिकल
|[[मध्यप्रदेश]]
|-
|तहलका
|राष्ट्रीय
|-
|}
== गुजराती ==
* [[अकिला दैनिक]]
* [[बांबे समाचार]]
* [[दिव्य भास्कर]]
* [[गुजरात समाचार]]
* [[जय हिंद]]
* [[संभव समाचार पत्र]]
* [[संदेश]]
* [[देश प्रदेश नी आजकल]]
* [[नोबात]]
* [[फुलचाब]]
* [[कच्छमित्र, भुज,e paper के लिए www.kutchmitradaily.com देखिए]]
== हिंदी ==
* न्युज पोष्ट
* [[www.newssmg.com|शिव मीडिया ग्रुप]]
* [[नवभारत टाइम्स]]
* [[दैनिक जागरण]]
* [[हिंदुस्तान]]
* [[दैनिक भास्कर]]
* [[मिशन जयहिन्द]]
* [[राष्ट्रीय सहारा]]
* [[राहत टाइम्स]]
* [[डेली न्यूज़]]
* [[राष्ट्रीय स्वरुप]]
* [[आज]]
* [[पायनियर]]
* [[स्वतंत्र चेतना]]
* [[जन सन्देश]]
* [[वायस ऑफ़ लखनऊ]]
* [[स्वतंत्र भारत]]
* [[अमर भारती]]
* [[वा॑इस आ॑फ ट्र॑ड]]
* [[दलित मंच]]
* [[हेराल्ड यंग लीडर]]
* [[मेट्रो हेराल्ड]]
* [[दैनिक पूर्वोदय]]
* [[दो बजे दोपहर]]
* [[हरिभूमि]]
* [[हिंदी मिलाप]]
* [[जनसत्ता]]
* [[मुंबई दैनिक संध्या]]
* [[कैरियर प्वाइंट साप्ताहिक]]
* [[नई दुनिया]]
* [[पूर्वांचल प्रहरी]]
* [[पंजाब केसरी]]
* [[प्रभात खबर]]
* [[प्रात:काल]]
* [[संकल्प सन्देश]]
* [[राजस्थान पत्रिका]]
* [[झारखण्ड जागरण]]
* [[रांची एक्सप्रेस]]
* [[साप्ताहिक हिंदुस्तान]]
* [[सेंटीनेल]]
* [[विदर्भ चंदिका]]
* [[व्यापार]]
* [[राज एक्सप्रेस]]
* [[यूनाइटेड भारत]]
* [[संकल्प सन्देश साप्ताहिक]]
* [[चंबल सुर्खी]]
* [[संख्या पहल]]
* [[अनुगामिनी]]
* [[पत्रिका]]
* [[गांडीव]]
* [[उजाला दैनिक]]
* [[सन्मार्ग]]
* [[रोज़ की खबर]]
* [[जनमुख]]
* [[जनता सहकार]]
* [[स्टार समाचार सतना|स्टार समाचार]]
== कन्नड़ ==
* [[कन्नड़ प्रभा]]
* [[जनतावाणी]]
* [[जनता माध्यम]]
* [[हसनवाणी]]
* [[प्रजावाणी]]
* [[क्रांति कन्नड़ डेली]]
* [[संजीवनी]]
* [[संयुक्त कर्नाटक]]
* [[तरंग]]
* [[उदयवाणी]]
* [[उषाकिरण]]
* [[विजय कर्नाटक]]
* [[वार्ता भारती]]
== कश्मीरी ==
* [[कोशुर अखबार]]
* सोन मीरास
== मलयालम ==
* [[जनरल]]
* [[अश्वमेधम]]
* [[चंद्रिका]]
* [[दीपिका (समाचारपत्र)|दीपिका]]
* [[देशाभिमानी]]
* [[जनयुगम]]
* [[जन्मभूमि]]
* [[केरल कौमुदी]]
* [[केरल कौमुदी फ्लैश]]
* [[कलाकौमुदी]]
* [[माध्यमम]]
* [[मलयाला मनोरमा]]
* [[मंगलम पब्लिकेशन्स|मंगलम]]
* [[मातृभूमि]]
* [[पुण्यभूमि]]
* [[तेजस]]
* [[सिराज]]
* [[वर्तमानम]]
* [[वीक्षानम]]
* [[मेट्रो वार्ता]]
* [[कौमुदी प्लस]] इंटरनेट न्यूजपेपर
== मणिपुरी ==
* [[चिंग ताम]]
* [[हुयेन लांपाओ]]
* [[इंफाल फ्री प्रेस]]
* [[कांग्लापाओ]]
* [[कांग्लीपाक्की मैरा]]
* [[लांबुंग]]
* [[मन्नाबा]]
* [[मातामगी याकैरोल]]
* [[मीयाम]]
* [[नहरोल्गी थौडांग]]
* [[निंगताम लांपाओ]]
* [[पाओनिलखोल]]
* [[पोकनाफाम]]
* [[प्रजातंत्र]]
* [[पुंशी]]
* [[सानालैबाक]]
* [[सांगै एक्सप्रेस]]
* [[तोकंगा]]
* [[थौडौंग वाथोक]]
* ईस्टर्न पोस्ट
== मराठी ==
* [[ऐक्य]]
* [[केसरी]]
* [[देशदूत]]
* [[देशोन्नती]]
* [[गोवा टाइम्स]]
* [[गोमांतक]]
* [[गोवादूत]]
* [[लोकमत]]
* [[लोकसत्ता]]
* [[कोंकण दर्शन]]
* [[कोंकण वार्ता]]
* [[महानगर]]
* [[महाराष्ट्र टाइम्स]]
* [[मुंबई चौफेर]]
* [[मुंबई सन्ध्या]]
* [[नवकाल]]
* [[नवप्रभा]]
* [[पुढारी]]
* [[रत्नागिरी टाइम्स]]
* [[सामना]]
* [[सकाल]]
* [[सनातन प्रभात]]
* [[संचार]]
* [[संध्याकाल]]
* [[संध्यानंद]]
* [[सम्राट]]
* [[तरुण भारत]]
* [[झुंजार नेता]]
* [[महाविदर्भ]]
* [[पुण्यनगरी]]
== मिजो ==
* [[वांग्लैनी]]
== नेपाली ==
* [[हिमगिरी]]
* [[सुंचारी]]
* [[हिमाली दर्पण]]
* [[समय दैनिक]]
* [[हिमाली बेला]]
* [[हाम्रो प्रजाशक्ति]]
* [[स्वर्णभूमि]]
== ओड़िया ==
* [[धरित्री]]
* [[द समाज]]
* [[ओड़िया संवाद]]
* [[द प्रजातंत्र]]
* [[द समय]]
* [[प्रगतिवादी]]
* [[अमा राजधानी]]
* [[अनुपम भारत]]
* [[ओड़िया भास्कर]]
* [[ईस्वर]]
== पंजाबी ==
* [[देश विदेश टाइम्स]]
* [[डेली अजित]]
* [[पंजाब एक्सप्रेस (नया)]]
* [[सांझ सवेरा]]
* [[जग वाणी]]
* [[एनकाउंटर]]
* [[अमर उजाला]]
* [[शेर-ए-पंजाब]]
* [[देश सेवक]]
* [[नवन जमाना]]
* [[पंजाबी ट्रिब्यून]]
* [[आज दी आवाज]]
* [[चार दी कला]]
* [[अकाली पत्रिका]]
* [[रोजाना स्पोकमैन]]
== तमिल भाषा ==
* [[आऩन्द विकटन्]]
* [[दिन तन्दी|दिऩत्तन्दी]]
* [[दिऩ सुडर्]]
* [[दिऩकरन्]]
* [[दिऩमलर्]]
* [[दिऩमणि]]
* [[Kadiravan]]
* [[कुमुदम्]]
* [[Kumari Murasu]]
* [[कालइ कदिर्]] http://kaalaikathir.info/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141106001434/http://kaalaikathir.info/ |date=2014-11-06 }}
* [[मालइ मुरसु]]
* [[मालै मलर्]]
* [[Mani Chudar]]
* [[नमदु एमजीआर्]]{{citation needed}}
* [[तमिऴ मुरसु]]
* [[Tamil Sudar]]
* [[दिऩ बूमि]] [http://www.thinaboomi.com/ www.thinaboomi.com/]
* [[दिऩत्तूदु]]
* [[Thinaseidhi]]
* [[विडुतलइ]] [http://www.viduthalai.com/ www.viduthalai.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100106003543/http://viduthalai.com/ |date=2010-01-06 }}
* [[जऩसक्ति]]
* [[Theekkadir]]
* [[Maduraimani]]
== तेलुगु ==
* [[आंध्रभूमि]]
* [[आंध्रज्योति]]
* [[आंध्रप्रभा]]
* [[आंध्रप्रदेश मैगजिन (पत्रिका)|आंध्रप्रदेश]]
* [[ईनाडु]]
* [[प्रजाशक्ति]]
* [[वार्ता]]
* [[हैदराबाद मिरर]]
* [[रक्षण]]
* [[उद्यम]] *[[सूर्य]]
* [[साक्षी (समाचारपत्र)]]
* [[अक्षरम]]
* [[जमीनराओत]]सबसे पुराना समाचारपत्र (80वां साल)
== तिब्बती ==
* [[तिब्बत टाइम्स]]
== उर्दू ==
* [[ऐतमाद]]
* [[रेहनुमा-ए-दक्कन]]
* [[द इन्कलाब]]
* [[मुंशिफ डेली]]
* [[सियासत]]
* [[पिंडार]]
* [[एक कौम]]
* [[द मुसलमान]]
* [[जमानत]]
* [[उर्दू सहारा]] www.urdusahara.net
* [[डेली सहाफत]] www.sahafat.in
* [[हमारा समाज]] www.hamarasamaj.com
* [[उर्दू टाइम्स]] www.urdutimes.net
== बाहरी कड़ि ==
* [http://www.newspapers.co.in/ NEWSPAPERS.co.in - A dedicated portal showcasing online newspapers from all over India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170916033712/http://newspapers.co.in/ |date=2017-09-16 }}
* [https://web.archive.org/web/20161026213502/http://www.newspaperindex.com/en/newspapers/India/ Newspaper Index - Newspapers from India - Most important online newspapers in India]
* [http://www.thepaperboy.com/india/ ThePaperboy.com India - Comprehensive directory of more than 110 Indian online newspapers]
qbd6k6hsg9zf44r6pgyjxmro7tu3teu
सुभद्रा कुमारी चौहान
0
8161
37849
29208
2026-10-26T14:00:55Z
Nagaram Meena
5767
/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */
37849
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] -->
| name = सुभद्रा कुमारी चौहान
| image = Subhadra Kumari Chauhan 1976 stamp of India.jpg
| imagesize =
| alt = Subhadra Kumari Chauhan.JPG
| caption = सुभद्रा कुमारी चौहान
| pseudonym =
| birth_name =
| birth_date = १६ अगस्त १९०४
| birth_place = [[प्रयागराज]], [[संयुक्त प्रान्त आगरा व अवध]], [[ब्रिटिश भारत के प्रेसीडेंसी और प्रांत]]
| death_date = १५ फरवरी १९४८<ref name="Charge Charge Charge 1949 a307">{{cite web | last=Charge | first=Owner. Provided At No | last2=Charge | first2=Owner. Provided At No | last3=Charge | first3=Owner. Provided At No | title=Poems by the Famous Poet | website=All Poetry | date=15 February 1949 | url=https://allpoetry.com/Subhadra-Kumari-Chauhan | access-date=19 March 2024}}</ref>
| death_place = [[सिवनी]], [[भारत]]
| occupation = [[कवयित्री]]
| nationality = भारतीय
| language = [[हिन्दी]]
| citizenship =
| education =
| alma_mater =
| period = १९०४-१९४८
| genre = कविता
| subject = हिन्दी
| movement =
| notableworks =
| spouse = ठाकुर लक्ष्मण सिंह चौहान
| partner =
| children = ५
| relatives =
| influences =
| influenced =
| awards =
| signature =
| website =
| portaldisp =
}}
'''सुभद्रा कुमारी चौहान''' (१६ अगस्त १९०४ - १५ फरवरी १९४८) [[हिन्दी]] कय सुप्रसिद्ध कवयित्री अउर लेखिका रहीं । झाँसी की रानी (कविता) उनकर मशहूर कविता ह । ऊ राष्ट्रीय चेतना का एक चेतन कवि रही हैं। स्वाधीनता संग्राम मा कई बार जेल यातना झेले के बाद आपन अनुभूति का कहानी मा भी व्यक्त कीन।
==परिचय==
उनकर जन्म नागपंचमी के दिन [[प्रयागराज]] के पास निहालपुर नाम के गांव मा रामनाथ सिंह के जमींदार परिवार मा भईल रहे<ref name="Singh 2024 l552">{{cite web | last=Singh | first=Ankur | title=सीएम मोहन यादव ने कवयित्री सुभद्रा कुमारी चौहान को किया नमन | website=oneindia | date=15 February 2024 | url=https://hindi.oneindia.com/news/madhya-pradesh/cm-mohan-yadav-pays-tribute-to-poet-subhadra-kumari-chauhan-885925.html | language=hi | access-date=19 March 2024}}</ref>। बचपन से ही ऊ कविता लिखत रही. उनकर रचना राष्ट्रीयता के भावना से भरल बा. सुभद्रा कुमारी चौहान, चार बहिन अउर दुइ भाई रहेन । उनकर पिता ठाकुर रामनाथ सिंह शिक्षा के प्रेमी रहे अउर उनके देख रेख में उनकर प्रारंभिक शिक्षा भी हुई । इलाहाबाद के क्रास्थवेट गर्ल्स स्कूल मा महादेवी वर्मा उनकर जूनियर अउर सहेली रहलीं। १९१९ मा खंडवा के ठाकुर लक्ष्मण सिंह से बिआह के बाद ऊ जबलपुर आ गइ रही । १९२१ मा गांधी जी के असहयोग आंदोलन मा भाग लेवै वाली ऊ पहिली महिला रहीं। उ दुइ दाई जेल गवा रही । सुभद्रा कुमारी चौहान का जीवनी उनकर बेटी सुधा चौहान 'मिला तेज से तेज' नाम के किताब में लिखले बाड़ी। इ हंस प्रकाशन, इलाहाबाद द्वारा प्रकासित कीन गा अहै। ई एक रचनाकार के साथ-साथ स्वतंत्रता संग्राम का सेनानी भी रहीं। डॉ. मंगला अनुजा की किताब सुभद्रा कुमारी चौहान उनके साहित्यिक अउर स्वाधीनता संघर्ष का जीवन पर प्रकाश डालती है। साथ ही स्वाधीनता आंदोलन मा उनकर कविता के माध्यम से उनकर नेतृत्व भी रेखांकित करत है। १५ फरवरी १९४८ का एक कार दुर्घटना मा<ref name="Minal 2020 k799">{{cite web | last=Minal | first=Monika | title=सुभद्रा को कविताएं लिखने का था शौक लेकिन कहानियां लिखने की वजह कुछ और... | website=Jagran | date=15 February 2020 | url=https://www.jagran.com/news/national-all-about-subhadra-kumari-chauhan-jagran-special-20033096.html | language=hi | access-date=19 March 2024}}</ref> उनकर अचानक मौत हो गिस।
==साहित्य==
'बिखरे मोती' उनकर पहिला कहानी संग्रह ह<ref name="चौहान Chauhan 2014 p. ">{{cite book | last=चौहान | first=सुभद्रा कुमारी | last2=Chauhan | first2=S.K. | title=बिखरे मोती (Hindi Sahitya): Bikhare Moti (Hindi Stories) | publisher=Bhartiya Sahitya Inc. | year=2014 | isbn=978-1-61301-043-3 | url=https://books.google.co.in/books?id=uNsIBwAAQBAJ | language=hi | access-date=19 March 2024 | page=}}</ref> । एहमा भग्नावशेष, [[फगुवा|होली]], पपीपेट, मछुलीरानी, परिवर्तन, नजरिया, कदम्ब के फूल, किस्मत, मछुआरे की बेटी, एकादशी, आहुति, थाती, अमराई, अनुरोध, अउर ग्रामीणा कुल पन्द्रह कहानी बा! इ कहानियन क भाखा साधारण पक्की बोली बोलत अहइ! बहुत लोगन से आग्रह किहेन हयँ कि वइ लिखयँ। उन्मादिनी शीर्षक से उनकर दुसरका कथा संग्रह १९३४ में छपल । एहमें उन्मादीनी, असमंजस, अभियुक्त, सोने की कंठी, नारी हृदय, पवित्र ईर्ष्या, अंगूठी की खोज, चढ़ा दिमाग, अउर वेश्या की लड़की कुल नौ कहानियां हैं। इ सबइ कहानियन आपन परिवार अउर समाज कै लच्छन पइ टिका अहइँ। 'सीधे साधे चित्र' सुभद्रा कुमारी चौहान का तिसरा अउर अंतिम कथा संग्रह ह<ref name="चौहान 2024 j200">{{cite web | last=चौहान | first=सुभद्रा कुमारी | title=सुभद्रा कुमारी चौहान | website=Shabd.in | date=19 March 2024 | url=https://hindi.shabd.in/sidhe-sadhe-chitra-subhadra-kumari-chauhan-kahaniyon-ka-sankalan-subhadra-kumari-chauhan/book/10083301 | language=hi | access-date=19 March 2024 | archive-date=19 March 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240319201155/https://hindi.shabd.in/sidhe-sadhe-chitra-subhadra-kumari-chauhan-kahaniyon-ka-sankalan-subhadra-kumari-chauhan/book/10083301 | url-status=dead }}</ref> । इ सबइ चौदह कहानियन. रूपा, कैलाशी नानी, बिआल्हा, कल्याणी, दुइ साथी, प्रोफेसर मित्रा, दुराचारी अउर मंगला - ८ कहानियन क कथावस्तु नारी प्रधान पारिवारिक सामाजिक समस्या अहइँ। हिंगवाला, राही, तांगेवाला, औ गुलाब सिंह कहानियां राष्ट्रीय विषयों पर आधारित हैं। सुभद्रा कुमारी चौहान कुल ४६ कहानी लिखिन अउर आपन व्यापक कथा दृष्टि से ऊ एक अति लोकप्रिय कथाकार के रूप में हिन्दी साहित्य जगत में सुप्रतिष्ठित हइन।
वातावरण चित्रण प्रधान शैली की भाषा सरल अउर काव्यात्मक है, एही कारन इनकर रचना की सादगी हृदयस्पर्शी है।
==सम्मान==
* सेक्सरिया पुरस्कार (१९३१) 'मुकुल' (कविता-संग्रह) खातिर
* सेक्सरिया पुरस्कार (१९३२) 'बिखरे मोती' (कहानी-संग्रह) खातिर (दूसरी बार)
* [[भारतीय डाक विभाग]] ६ अगस्त १९७६ का सुभद्रा कुमारी चौहान का सम्मान में २५ पैसे का एक डाक टिकट जारी किया।
* [[भारतीय तटरक्षक बल]] २८ अप्रैल २००६ का सुभद्राकुमारी चौहान की राष्ट्रप्रेम की भावना का सम्मान करे खातिर एक नव नियुक्त तटरक्षक जहाज का नाम सुभद्रा कुमारी चौहान रखले बा।
== झाँसी की रानी कविता हिंदी में<ref name="संपादन नवल 2023 h454">{{cite web | last=संपादन | first=चयन एवं | last2=नवल | first2=नंदकिशोर | title=स्वतंत्रता पुकारती : हिन्दी की राष्ट्रीय कविताओं का संकलन | publisher=साहित्य अकादेमी | date=31 October 2023 | url=https://ci.nii.ac.jp/ncid/BB03044841?l=en | access-date=19 March 2024}}</ref> ==
सिंहासन हिल उठे, राजवंशों ने भृकुटी तानी थी,
बूढ़े भारत में भी आयी फिर से नई जवानी थी,
गुमी हुई आज़ादी की क़ीमत सबने पहचानी थी,
दूर फिरंगी को करने की सबने मन में ठानी थी,
चमक उठी सन् सत्तावन में
वह तलवार पुरानी थी।
बुंदेले हरबोलों के मुँह
हमने सुनी कहानी थी।
ख़ूब लड़ी मर्दानी वह तो
झाँसी वाली रानी थी॥
कानपूर के नाना की मुँहबोली बहन 'छबीली' थी,
लक्ष्मीबाई नाम, पिता की वह संतान अकेली थी,
नाना के संग पढ़ती थी वह, नाना के संग खेली थी,
बरछी, ढाल, कृपाण, कटारी उसकी यही सहेली थी,
वीर शिवाजी की गाथाएँ
उसको याद ज़बानी थीं।
बुंदेले हरबोलों के मुँह
हमने सुनी कहानी थी।
ख़ूब लड़ी मर्दानी वह तो
झाँसी वाली रानी थी॥
लक्ष्मी थी या दुर्गा थी वह स्वयं वीरता की अवतार,
देख मराठे पुलकित होते उसकी तलवारों के वार,
नक़ली युद्ध, व्यूह की रचना और खेलना ख़ूब शिकार,
सैन्य घेरना, दुर्ग तोड़ना, ये थे उसके प्रिय खिलवार,
महाराष्ट्र-कुल-देवी उसकी
भी आराध्य भवानी थी।
बुंदेले हरबोलों के मुँह
हमने सुनी कहानी थी।
ख़ूब लड़ी मर्दानी वह तो
झाँसी वाली रानी थी॥
हुई वीरता की वैभव के साथ सगाई झाँसी में,
ब्याह हुआ रानी बन आई लक्ष्मीबाई झाँसी में,
राजमहल में बजी बधाई ख़ुशियाँ छाईं झाँसी में,
सुभट बुंदेलों की विरुदावलि-सी वह आई झाँसी में,
चित्रा ने अर्जुन को पाया,
शिव से मिली भवानी थी।
बुंदेले हरबोलों के मुँह
हमने सुनी कहानी थी।
ख़ूब लड़ी मर्दानी वह तो
झाँसी वाली रानी थी॥
उदित हुआ सौभाग्य, मुदित महलों में उजयाली छाई,
किंतु कालगति चुपके-चुपके काली घटा घेर लाई,
तीर चलानेवाले कर में उसे चूड़ियाँ कब भाईं,
रानी विधवा हुई हाय! विधि को भी नहीं दया आई,
निःसंतान मरे राजाजी
रानी शोक-समानी थी।
बुंदेले हरबोलों के मुँह
हमने सुनी कहानी थी।
ख़ूब लड़ी मर्दानी वह तो
झाँसी वाली रानी थी॥
बुझा दीप झाँसी का तब डलहौज़ी मन में हरषाया,
राज्य हड़प करने का उसने यह अच्छा अवसर पाया,
फ़ौरन फ़ौजें भेज दुर्ग पर अपना झंडा फहराया,
लावारिस का वारिस बनकर ब्रिटिश राज्य झाँसी आया,
अश्रुपूर्ण रानी ने देखा
झाँसी हुई बिरानी थी।
बुंदेले हरबोलों के मुँह
हमने सुनी कहानी थी।
ख़ूब लड़ी मर्दानी वह तो
झाँसी वाली रानी थी॥
अनुनय विनय नहीं सुनता है, विकट फिरंगी की माया,
व्यापारी बन दया चाहता था जब यह भारत आया,
डलहौज़ी ने पैर पसारे अब तो पलट गयी काया,
राजाओं नव्वाबों को भी उसने पैरों ठुकराया,
रानी दासी बनी, बनी यह
दासी अब महरानी थी।
बुंदेले हरबोलों के मुँह
हमने सुनी कहानी थी।
ख़ूब लड़ी मर्दानी वह तो
झाँसी वाली रानी थी॥
छिनी राजधानी देहली की, लिया लखनऊ बातों-बात,
क़ैद पेशवा था बिठूर में, हुआ नागपुर का भी घात,
उदैपूर, तंजोर, सतारा, करनाटक की कौन बिसात,
जबकि सिंध, [[पंजाब]], ब्रह्म पर अभी हुआ था वज्र-निपात,
बंगाले, मद्रास आदि की
भी तो यही कहानी थी।
बुंदेले हरबोलों के मुँह
हमने सुनी कहानी थी।
ख़ूब लड़ी मर्दानी वह तो
झाँसी वाली रानी थी॥
रानी रोईं रनिवासों में बेगम ग़म से थीं बेज़ार
उनके गहने-कपड़े बिकते थे कलकत्ते के बाज़ार,
सरे-आम नीलाम छापते थे अंग्रेज़ों के अख़बार,
'नागपूर के जेवर ले लो' 'लखनऊ के लो नौलख हार',
यों परदे की इज़्ज़त पर—
देशी के हाथ बिकानी थी।
बुंदेले हरबोलों के मुँह
हमने सुनी कहानी थी।
ख़ूब लड़ी मर्दानी वह तो
झाँसी वाली रानी थी॥
कुटियों में थी विषम वेदना, महलों में आहत अपमान,
वीर सैनिकों के मन में था, अपने पुरखों का अभिमान,
नाना धुंधूपंत पेशवा जुटा रहा था सब सामान,
बहिन छबीलीनेरण-चंडी का कर दिया प्रकट आह्वान,
हुआ यज्ञ प्रारंभ उन्हें तो
सोयी ज्योति जगानी थी।
बुंदेले हरबोलों के मुँह
हमने सुनी कहानी थी।
ख़ूब लड़ी मर्दानी वह तो
झाँसी वाली रानी थी॥
महलों ने दी आग, झोंपड़ी ने ज्वाला सुलगाई थी,
यह स्वतंत्रता की चिनगारी अंतरतम से आई थी,
झाँसी चेती, दिल्ली चेती, लखनऊ लपटें छाई थीं,
[[मेरठ]], कानपूर, पटना ने भारी धूम मचाई थी,
जबलपूर, कोल्हापुर में भी
कुछ हलचल उकसानी थी।
बुंदेले हरबोलों के मुँह
हमने सुनी कहानी थी।
ख़ूब लड़ी मर्दानी वह तो
झाँसी वाली रानी थी॥
इस स्वतंत्रता-महायज्ञ में कई वीरवर आए काम
नाना धुंधूपंत, ताँतिया, चतुर अजीमुल्ला सरनाम,
अहमद शाह मौलवी, ठाकुर कुँवरसिंह सैनिक अभिराम,
भारत के इतिहास-गगन में अमर रहेंगे जिनके नाम,
लेकिन आज जुर्म कहलाती
उनकी जो क़ुरबानी थी।
बुंदेले हरबालों के मुँह
हमने सुनी कहानी थी।
ख़ूब लड़ी मर्दानी वह तो
झाँसी वाली रानी थी॥
इनकी गाथा छोड़ चलें हम झाँसी के मैदानों में,
जहाँ खड़ी है लक्ष्मीबाई मर्द बनी मर्दानों में,
लेफ़्टिनेंट वॉकर आ पहुँचा, आगे बढ़ा जवानों में,
रानी ने तलवार खींच ली, हुआ द्वंद्व असमानों में,
ज़ख्मी होकर वॉकर भागा,
उसे अजब हैरानी थी।
बुंदेले हरबोलों के मुँह
हमने सुनी कहानी थी।
ख़ूब लड़ी मर्दानी वह तो
झाँसी वाली रानी थी॥
रानी बढ़ी कालपी आई, कर सौ मील निरंतर पार
घोड़ा थककर गिरा भूमि पर, गया स्वर्ग तत्काल सिधार,
यमुना-तट पर अंग्रेज़ों ने फिर खाई रानी से हार,
विजयी रानी आगे चल दी, किया ग्वालियर पर अधिकार,
अंग्रेज़ों के मित्र सिंधिया
ने छोड़ी रजधानी थी।
बुंदेले हरबोलों के मुँह
हमने सुनी कहानी थी।
ख़ूब लड़ी मर्दानी वह तो
झाँसी वाली रानी थी॥
विजय मिली, पर अंग्रेज़ों की फिर सेना घिर आई थी,
अबके जनरल स्मिथ सन्मुख था, उसने मुँह की खाई थी,
काना और मंदरा सखियाँ रानी के सँग आई थीं,
युद्ध क्षेत्र में उन दोनों ने भारी मार मचाई थी,
पर, पीछे ह्यूरोज़ आ गया,
हाय! घिरी अब रानी थी।
बुंदेले हरबोलों के मुँह
हमने सुनी कहानी थी।
ख़ूब लड़ी मर्दानी वह तो
झाँसी वाली रानी थी॥
तो भी रानी मार-काटकर चलती बनी सैन्य के पार,
किंतु सामने नाला आया, था वह संकट विषम अपार,
घोड़ा अड़ा, नया घोड़ा था, इतने में आ गए सवार,
रानी एक, शत्रु बहुतेरे, होने लगे वार पर वार,
घायल होकर गिरी सिंहनी
उसे वीर-गति पानी थी।
बुंदेले हरबोलों के मुँह
हमने सुनी कहानी थी।
ख़ूब लड़ी मर्दानी वह तो
झाँसी वाली रानी थी॥
रानी गई सिधार, चिता अब उसकी दिव्य सवारी थी,
मिला तेज़ से तेज़, तेज़ की वह सच्ची अधिकारी थी,
अभी उम्र कुल तेइस की थी, मनुज नहीं अवतारी थी,
हमको जीवित करने आयी बन स्वतंत्रता नारी थी,
दिखा गई पथ, सिखा गयी
हमको जो सीख सिखानी थी।
बुंदेले हरबोलों के मुँह
हमने सुनी कहानी थी।
ख़ूब लड़ी मर्दानी वह तो
झाँसी वाली रानी थी॥
जाओ रानी याद रखेंगे हम कृतज्ञ भारतवासी,
यह तेरा बलिदान जगावेगा स्वतंत्रता अविनाशी,
होवे चुप इतिहास, लगे सच्चाई को चाहे फाँसी,
हो मदमाती विजय, मिटा दे गोलों से चाहे झाँसी,
तेरा स्मारक तू ही होगी,
तू ख़ुद अमिट निशानी थी।
बुंदेले हरबोलों के मुँह
हमने सुनी कहानी थी।
ख़ूब लड़ी मर्दानी वह तो
झाँसी वाली रानी थी॥
==इहो देखल जाय==
* [[तीजनबाई]]
==सन्दर्भ==
{{reflist}}
[[श्रेणी:भारतीय लेखिका]]
owdtbji8mnzq8pvdc0uzn6fjtf3htz4
नेपाल के जिलन के सूची
0
10534
37850
37836
2026-10-26T21:53:01Z
InternetArchiveBot
1072
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
37850
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox subdivision type
| name = जिला
| alt_name =
| alt_name1 =
| alt_name2 =
| alt_name3 =
| alt_name4 =
| map =
| category = [[नेपाल के जिलन के सूची|जिला]]
| territory = [[नेपाल]]
| upper_unit =
| start_date = 1816 ते पूर्व
| start_date1 =
| start_date2 =
| start_date3 =
| start_date4 =
| legislation_begin =
| legislation_begin1 =
| legislation_begin2 =
| legislation_begin3 =
| legislation_begin4 =
| legislation_end =
| legislation_end1 =
| legislation_end2 =
| legislation_end3 =
| legislation_end4 =
| end_date =
| end_date1 =
| end_date2 =
| end_date3 =
| end_date4 =
| current_number = 77
| number_date = 20 सितंबर 2015
| type =
| type1 =
| type2 =
| type3 =
| type4 =
| status =
| status1 =
| status2 =
| status3 =
| status4 =
| exofficio =
| exofficio1 =
| exofficio2 =
| exofficio3 =
| exofficio4 =
| population_range = 2,041,587 – 5,658
| area_range = {{convert|7889|km2|mi2}} - {{convert|119|km2}}
| government = [[जिला समन्वय समिति]]
| government1 =
| government2 =
| government3 =
| government4 =
| subdivision = [[नेपाल मा नगर पालिकान के सूची|नगरपालिका]]
| subdivision1 = [[नेपाल के गांवन के सूची|ग्रामीण नगरपालिका (गाँवपालिका)]]
| subdivision2 =
| subdivision3 =
| subdivision4 =
| image = Map of Nepal with Districts.svg
}}
{{Politics of Nepal}}
{{Administrative divisions of Nepal}}
'''नेपाल के जिला''', [[नेपाल के प्रदेश|प्रदेश]] के बादि प्रशासनिक विभाजनन क दूसर स्तर हैं। जिलन का आगे [[नेपाल मा नगर पालिकन के सूची|नगरपालिका]] अउर [[नेपाल के गांवन के सूची|ग्रामीण नगरपालिकन (गाँवपालिकन)]] मा विभाजित कीन गा है। नेपाल मा सात प्रदेश अउर 77 जिला हैं।
वर्ष 2015 तक नेपाल मा कुल 75 जिला रहैं, जिनका 14 [[नेपाल के अंचल|अंचलन]] अउर 5 [[नेपाल के विकास क्षेत्र|विकास क्षेत्रन]] मा समूहीकृत कीन गा रहै। 2015 मा संघवाद का अपनावै के बादि, तत्कालीन अंचलन अउर विकास क्षेत्रन का समाप्त कइ दीन गा। [[नवलपरासी जिला]] अउर [[रुकुम जिला|रुकुम जिला]] का क्रमशः [[परासी जिला]] अउर [[नवलपुर जिला]], तथा [[पूर्वी रुकुम जिला]] अउर [[पश्चिमी रुकुम जिला]] मा विभाजित कीन गा, जेहिते जिलन के कुल संख्या 77 होइ गै।{{Efn|2015 मा नेपाल के संविधान के घोषणा के बादि नवलपरासी अउर रुकुम जिलन का औपचारिक रूप ते विभाजित कीन गा रहै। हालांकि, यो विभाजन प्रशासनिक रूप ते खाली 2017 मा स्थानीय शासन के पुनर्गठन अउर स्थानीय स्तर के चुनावन के बादि लागू कीन गा रहै, जब पूर्व 75 जिला विकास समितिन का 77 जिला समन्वय समितिन द्वारा प्रतिस्थापित कीन गा रहै।<ref>{{Cite web |title=Confusion surrounds coordination committee formation in split districts |url=https://kathmandupost.com/national/2017/06/11/confusion-surrounds-coordination-committee-formation-in-split-districts |access-date=2026-03-30 |website=kathmandupost.com |language=English}}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-08-24 |title=77 district coordination committees in the country |url=https://nepaliheadlines.com/77-district-coordination-committees-country/ |access-date=2026-03-30 |website=Nepali Headlines}}</ref>|name=splitted}} ई 77 जिलन का पुनः 7 प्रदेशन मा पुनर्गठित कीन गा।
== जिला अधिकारी ==
जिला के अधिकारिन मा शामिल हैं:
* [[प्रमुख जिला अधिकारी]], [[गृह मंत्रालय (नेपाल)|गृह मंत्रालय]] के तहत एक अधिकारी होत है जेहिका सरकार द्वारा जिला मा सर्वोच्च प्रशासनिक अधिकारी के रूप मा नियुक्त कीन जात है। प्रमुख जिला अधिकारी जिला के सब विभाग जइसे स्वास्थ्य, शिक्षा, सुरक्षा अउर दूसर सब सरकारी कार्यालयन के उचित निरीक्षण खातिन जिम्मेदार होत है।
* [[जिला समन्वय समिति]] [[जिला सभा]] की कार्यपालिका के रूप मा कार्य करति है। या प्रदेशीय सभा अउर [[गाँवपालिका|ग्रामीण नगरपालिकन]] तथा [[नेपाल मा नगर पालिकान के सूची|नगरपालिकन]] के बीच समन्वय स्थापित करै अउर राजनीतिक प्रकृति के विवादन (अगर कउनो होय) का समाधान करै खातिन [[प्रदेशीय सभा (नेपाल)|प्रदेशीय सभा]] के साथ तालमेल बनावति है। या प्रदेशीय अउ [[नेपाल सरकार|संघीय सरकार]] अउर जिला के [[नेपाल मा स्थानीय स्वशासन|स्थानीय निकायन]] के बीचौ समन्वय बनाए राखति है।
== इतिहास ==
राजा [[राजेन्द्र बिक्रम शाह]] अउर प्रधानमंत्री [[भीमसेन थापा]] के समय नेपाल 10 जिलन मा विभाजित रहै।<ref name="Dhankuta">{{cite web
| url = http://ddcdhankuta.gov.np/ne-brief-introduction/
| title = संक्षिप्त परिचय
| date =
| website = ddcdhankuta.gov.np
| publisher = Govt of Nepal
| access-date = 6 February 2018
| trans-title = Short Intro
| language = Nepali
| quote = ..."श्री ५ राजेन्द्रविक्रम शाह र प्रधानमन्त्री भीमसेन थापाको शासनकालमा प्रशासनिक दृष्टिकोणले वि.सं.१८७३ साल पश्चात देश १० जिल्लामा विभाजन भयो।"
| archive-date = 3 March 2018
| archive-url = https://web.archive.org/web/20180303110725/http://ddcdhankuta.gov.np/ne-brief-introduction/
| url-status = dead
}}</ref> दूधकोशी नदी के पूरब के सब क्षेत्र एकुइ जिला, [[धनकुटा जिला|धनकुटा]] के अंतर्गत आवति रहैं।
=== राणा शासन (1885–1950) ===
प्रधानमंत्री [[वीर शमशेर जंग बहादुर राणा]] (1885–1901) के समय नेपाल 32 जिलन मा विभाजित रहै तथा [[डोटी जिला|डोटी]], [[पाल्पा जिला|पाल्पा]] अउर [[धनकुटा जिला|धनकुटा]] 3 ''गौंडा'' (छावनी) रहैं। पहाड़ी क्षेत्र मा 20 जिला अउर तराई मा 12 जिला रहैं।<ref name="Dhankuta"/>
[[वीर शमशेर जंग बहादुर राणा]] के बादिउ 1951 मा नेपाल मा [[राणा शासन]] के अंत तक अउर 1962 मा [[नेपाल अधिराज्य]] के नए संविधान की घोषणा तक नेपाल 32 जिलन मा विभाजित रहा। हरएक क एक मुख्यालय होत रहै अउर वहिके प्रमुख बड़ा हाकिम (जिला प्रशासक) होति रहैं। 1951 ते 1962 तक कइयो अधिनियम अउर संविधान पारित भें जउन नीचे दीन गें जिलन के नाम दर्शावति हैं:<ref>{{cite web |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/Nepal_1948_Government_Act_English.pdf |title=Government of Nepal Act 1948 |access-date=2026-08-27 |archive-date=2024-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240616050256/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/Nepal_1948_Government_Act_English.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url= http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%80%E0%A4%AF%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%20%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BF%20%28%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%9A%20%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A4%A8%29%20%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A4%A8%2C%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A6%E0%A5%AF%20.pdf |title= प्रशासकीय पुनर्गठन समिति (बुच कमिशन) का प्रतिवेदन, २००९ |access-date= 2026-08-27 |archive-date= 2024-04-19 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240419231248/http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%80%E0%A4%AF%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%20%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BF%20(%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%9A%20%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A4%A8)%20%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A4%A8,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A6%E0%A5%AF%20.pdf |url-status= dead }}</ref><ref name=":1">{{cite web |url= http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/नेपालको%20जिल्ला%20प्रशासन%20पुनर्गठनको%20रिपोर्ट,%20२०१३.pdf |title= नेपालको जिल्ला प्रशासन पुनर्गठनको रिपोर्ट, २०१३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125202443/http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/नेपालको%20जिल्ला%20प्रशासन%20पुनर्गठनको%20रिपोर्ट,%20२०१३.pdf |archive-date=25 January 2022 |url-status=dead}}</ref>
=== 1956 ते पहिले के जिला ===
<div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 2em; color: inherit;">
<ol start="1" style="margin-top:0;">
<li>पूर्व नं. 1</li>
<li>पूर्व नं. 2</li>
<li>पूर्व नं. 3</li>
<li>पूर्व नं. 4</li>
<li>धनकुटा</li>
<li>इलाम</li>
<li>बारा</li>
<li>महोत्तरी-सर्लाही</li>
</ol>
<ol start="9" style="margin-top:0;">
<li>सप्तरी</li>
<li>विराटनगर</li>
<li>झापा</li>
<li>चिसापानीगढ़ी</li>
<li>उदयपुर</li>
<li>पश्चिम नं. 1</li>
<li>पश्चिम नं. 2</li>
<li>पश्चिम नं. 3</li>
</ol>
<ol start="17" style="margin-top:0;">
<li>पश्चिम नं. 4</li>
<li>पाल्पा</li>
<li>प्युठान</li>
<li>सल्यान</li>
<li>जुम्ला</li>
<li>दैलेख</li>
<li>डोटी</li>
<li>बझांग</li>
</ol>
<ol start="25" style="margin-top:0;">
<li>बैतड़ी</li>
<li>डडेलधुरा</li>
<li>पल्ली-माझखंड</li>
<li>खजहनी-शिवराज</li>
<li>दांग-देउखुरी</li>
<li>बांके-बर्दिया</li>
<li>कैलाली-कंचनपुर</li>
<li>काठमाडौँ उपत्यका</li>
</ol>
</div>
=== 1956 ते 1962 तक के जिला ===
1956 मा नेपाल का सात क्षेत्रन ('क्षेत्र') अउर 32 जिलन मा विभाजित कीन गा रहै। प्रत्येक जिला का आगे उप-क्षेत्रन ('उपक्षेत्र') मा विभाजित कीन गा रहै।<ref name=":1" />
{| class="wikitable"
!क्रमांक
!क्षेत्र
!जिला
!उप-क्षेत्र
|-
|1
| rowspan="5" |अरुण
|मेची
|इलाम, झापा
|-
|2
|विराटनगर
|विराटनगर, रंगेली
|-
|3
|तापलेजुंग
|तापलेजुंग, पांचथर
|-
|4
|धनकुटा
|धनकुटा, संखुवासभा, चैनपुर
|-
|5
|भोजपुर
|भोजपुर, खोटांग
|-
|6
| rowspan="4" |जनकपुर
|हनुमाननगर
|हनुमाननगर, सिराहा, उदयपुर
|-
|7
|सगरमाथा
|ओखलढुंगा, रावा
|-
|8
|जनकपुर
|जनकपुर, जलेश्वर, सर्लाही, सिंधुली
|-
|9
|दोलखा
|चिसांखु (रामेछाप), दोलखा
|-
|10
| rowspan="5" |काठमाडौँ
|चौतारा
|चौतारा, धुलिखेल
|-
|11
|काठमाडौँ
|कांतिपुर, ललितपुर, भक्तपुर
|-
|12
|वीरगंज
|बारा, पर्सा, रौतहट
|-
|13
|त्रिशूली
|त्रिशूली, धादिंग
|-
|14
|राप्ती
|चितवन, चिसापानी, मकवानपुर
|-
|15
| rowspan="4" |गंडक
|गोरखा
|गोरखा, लमजुंग, मनांग
|-
|16
|पोखरा
|तनहुँ, कास्की
|-
|17
|स्यांगजा
|भीरकोट, नुवाकोट
|-
|18
|लुम्बिनी
|पल्ली, भैरहवा, पाल्पा
|-
|19
| rowspan="4" |कपिलवस्तु
|बागलुंग
|मुस्तांग, छर्का, बागलुंग
|-
|20
|गुल्मी
|गुल्मी, गलकोट, अर्घा
|-
|21
|कपिलवस्तु
|दांग, खजहनी
|-
|22
|प्युठान
|प्युठान, स्वर्गद्वारी
|-
|23
| rowspan="6" |कर्णाली
|हुम्ला
|हुम्ला, मुगूकर्णाली
|-
|24
|जुम्ला
|जुम्ला, कर्णाली
|-
|25
|जाजरकोट
|रुकुम, जाजरकोट
|-
|26
|सल्यान
|सल्यान, रोल्पा
|-
|27
|दैलेख
|दैलेख, सुर्खेत
|-
|28
|नेपालगंज
|बांके, बर्दिया
|-
|29
| rowspan="4" |महाकाली
|बझांग
|बझांग, बाजुरा
|-
|30
|डोटी
|डोटी, अछाम
|-
|31
|धनगढ़ी
|कैलाली, कंचनपुर
|-
|32
|महाकाली
|डडेलधुरा, बैतड़ी, चम्वा
|}
=== पंचायत काल (1960–1990) ===
20 नवंबर 1962 (5 मार्गशीर्ष 2019 [[विक्रम संवत|वि.सं.]]) का नेपाल सरकार नेपाल का 14 अंचल अउर 75 विकास जिलन मा विभाजित करै का निर्णय लीन्हेसि, जउन 17 दिसंबर 1962 (2 पौष 2019 वि.सं.) का नेपाल राजपत्र मा प्रकाशन के साथै प्रभावी भा।<ref>{{Cite news |date=1962-12-17 |title=नेपाल अधिराज्यलाई १४ अंचल ७५ जिल्लामा विभाजित |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=2685 |work=Nepal Gazette (Nepal Rajpatra) |publisher=Government of Nepal |language=ne}}</ref><ref>{{cite web
|url = http://reviewnepal.com/articles/memorial-step-of-king-mahendra-in-1st-poush-2017-bs.html
|title = Memorial Step of King Mahendra in 1st Poush 2017 BS
|date = 13 December 2017
|website = reviewnepal.com
|publisher =
|access-date = 6 February 2018
|trans-title =
|language =
|quote = ..." "
|archive-date = 7 February 2018
|archive-url = https://web.archive.org/web/20180207005325/http://reviewnepal.com/articles/memorial-step-of-king-mahendra-in-1st-poush-2017-bs.html
|url-status = dead
}}</ref>
1975 मा, अधिकांश जिलन की सीमन मा बड़े बदलाव भें जी नेपाल के वर्तमान जिलन का आकार दीन्हेनि। 58 जिलन मा बड़ी संख्या मा गांव पंचायतन का स्थानांतरित कीन गा। सबते महत्वपूर्ण बदलाव पूर्व तिब्रिकोट जिला का जुम्ला जिला मा विलय अउर पश्चिमी जुम्ला ते अलग कइके नए जिला कालीकोट का निर्माण रहै। भोजपुर जिला का सगरमाथा अंचल ते कोशी अंचल मा, पर्वत जिला का गंडकी अंचल ते धौलागिरी अंचल मा अउर डोल्पा जिला का धौलागिरी अंचल ते कर्णाली अंचल मा स्थानांतरित कीन गा। ई बदलावन के बावजूद, जिलन के कुल संख्या पछत्तरै रही।<ref>{{Cite web |title=भइरहेका अञ्चल जिल्लाको पुनः विभाजन गरी सिमाना र सदरमुकाम हेरफेर गरी तोकेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=7825 |access-date=2026-01-27 |website=(In Nepali) Nepal Rajpatra, Government of Nepal}}</ref><ref>{{cite journal
| last = Gurung
| first = Harka
| title = Population Change in Nepal (1971-1981)
| journal = The Himalayan Review
|publisher = Nepal Geographical Society
| year = 1981
| volume = 13
| pages = 2
| language = en
|url=https://www.nepjol.info/index.php/HR/article/view/4492/3747}}</ref>
पंचायत प्रणाली (1962–1990) के दौरान जिला पंचायत जिला स्तर क शासी निकाय रहै।
{| class="wikitable"
|+नेपाल के अंचल अउर जिला (1975-2015)
!क्रमांक
!अंचल
!जिला
!जिलन की संख्या
|-
!1
![[मेची अंचल|मेची]]
|तापलेजुंग • पांचथर • इलाम • झापा
|4
|-
!2
![[कोशी अंचल|कोशी]]
|संखुवासभा • तेह्रथुम • भोजपुर • धनकुटा • मोरंग • सुनसरी
|6
|-
!3
![[सगरमाथा अंचल|सगरमाथा]]
|सोलुखुम्बू • खोटांग • ओखलढुंगा • उदयपुर • सप्तरी • सिराहा
|6
|-
!4
![[जनकपुर अंचल|जनकपुर]]
|दोलखा • रामेछाप • सिंधुली • धनुषा • महोत्तरी • सर्लाही
|6
|-
!5
![[बागमती अंचल|बागमती]]
|रसुवा • नुवाकोट • धादिंग • सिंधुपाल्चोक • काभ्रेपलांचोक • भक्तपुर • ललितपुर • काठमाडौँ
|8
|-
!6
![[नारायणी अंचल|नारायणी]]
|मकवानपुर • रौतहट • बारा • पर्सा • चितवन
|5
|-
!7
![[गंडकी अंचल|गंडकी]]
|गोरखा • मनांग • लमजुंग • कास्की • तनहुँ • स्यांगजा
|6
|-
!8
![[लुम्बिनी अंचल|लुम्बिनी]]
|गुल्मी • पाल्पा • अर्घाखाँची • नवलपरासी • रुपंदेही • कपिलवस्तु
|6
|-
!9
![[धौलागिरी अंचल|धौलागिरी]]
|मुस्तांग • म्याग्दी • बागलुंग • पर्वत
|4
|-
!10
![[राप्ती अंचल|राप्ती]]
|रुकुम • रोल्पा • प्युठान • सल्यान • दांग
|5
|-
!11
![[भेरी अंचल|भेरी]]
|जाजरकोट • दैलेख • सुर्खेत • बांके • बर्दिया
|5
|-
!12
![[कर्णाली अंचल|कर्णाली]]
|डोल्पा • मुगू • हुम्ला • जुम्ला • कालिकोट
|5
|-
!13
![[सेती अंचल|सेती]]
|बाजुरा • बझांग • अछाम • डोटी • कैलाली
|5
|-
!14
![[महाकाली अंचल|महाकाली]]
|दार्चुला • बैतड़ी • डडेलधुरा • कंचनपुर
|4
|-
! colspan="3" |नेपाल
!75
|}
=== जिला विकास समिति (1990–2017) ===
पंचायत व्यवस्था की समाप्ति के बादि 1990 मा [[जिला विकास समिति]] (जिविस) के स्थापना कीन गै। या पूर्व जिला पंचायत के जगा लीन्हेसि। या जिला स्तर पर निर्वाचित सदस्यन ते मिलिके बनी रहै। या जिला स्तर की विकास नीतिन का तैयार करै खातिन जिम्मेदार रहै। यहिका 2017 मा [[जिला समन्वय समिति]] (डिसिसी) द्वारा प्रतिस्थापित कीन गा रहै।<ref name=":0">{{Cite web |title=जिविस अब देखि जिल्ला समन्वय समिति |url=http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-13/20170313191214.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170506085135/http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-13/20170313191214.html |archive-date=2017-05-06 |access-date=2026-01-27 |website=(In Nepali) Ekantipur}}</ref>
{{Gallery|width=170|height=190
|title=नेपाल के ऐतिहासिक जिलन के मानचित्र
|1942 Geographical Map Nepal by Ganesh Bahadur KC.jpg|1942 मा नेपाल के जिला
|Districts of Nepal in 1952.png|1952 मा नेपाल के जिला
|Zones_and_districts_of_Nepal_in_1971.jpg|1971 मा नेपाल के जिला
|Nepal zones.svg|2015 तक नेपाल के जिला
|Districts of Nepal 2015.svg|2015 रहै नेपाल के जिला
|Map of Nepal with Districts.svg|2020 मा नेपाल के जिला
}}
== नए प्रशासन के तहत जिला ==
20 सितंबर 2015 ते, नेपाल का [[नेपाल के प्रदेश|7 प्रदेश]] अउर 77 जिलन मा विभाजित कीन गा है। इनका नए संविधान की अनुसूची 4 द्वारा मौजूदा जिलन का एक साथ समूहीकृत कइके परिभाषित कीन गा है। दुइ जिला, [[नवलपरासी जिला|नवलपरासी]] अउर [[रुकुम जिला|रुकुम]] का दुइ भागन मा विभाजित कीन गा रहै: क्रमशः [[परासी जिला]] अउर [[नवलपुर जिला]], तथा [[पूर्वी रुकुम जिला]] अउर [[पश्चिमी रुकुम जिला]], जउन दुइ अलग-अलग प्रदेशन मा शामिल भें।{{Efn|name=splitted}}<ref>{{Cite web |url=http://www.myrepublica.com/news/25145/|title= There will be 77 districts in the country: Minister Thapa |date=6 August 2017|publisher=myrepublica.com |access-date=13 September 2017}}</ref> पुरानी [[जिला विकास समिति]] (जिविस) का 2017 मा [[जिला समन्वय समिति]] (डिसिसी) ते बदलि दीन गा रहै।<ref name=":0" />
{{static row numbers}}
{| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text"
|+
|- style="background:#98fb98;"
! प्रदेश
! राजधानी
! जिला
! क्षेत्रफल<br />(किमी<sup>2</sup>)
! जनसंख्या<br />(2021) [https://censusnepal.cbs.gov.np/results/population सीबीएस]
! घनत्व<br />(व्यक्ति/किमी<sup>2</sup>)
! प्रमुख भाषाएं
|-
! [[नेपाल]]
! [[काठमाडौँ]]
! 77
! 147,641.28 किमी<sup>2</sup>
! 29,164,578
! 198.15
! [[नेपाली भाषा|नेपाली]]
|-
| |[[कोशी प्रदेश]] ||[[विराटनगर]] || 14 || 25,905 किमी<sup>2</sup> || 4,961,412 ||191.52
| [[नेपाली भाषा|नेपाली]]/राई/[[लिम्बू भाषा|लिम्बू]]/ राजवंशी
|-
| |[[मधेस प्रदेश]] || [[जनकपुर]] || 8 || 9,661 किमी<sup>2</sup> || 6,114,600 || 632.92 || [[नेपाली भाषा|नेपाली]]/[[मैथिली भाषा|मैथिली]]/[[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]]
|-
| |[[बागमती प्रदेश]]|| [[हेटौड़ा]] || 13 || 20,300 किमी<sup>2</sup> || 6,116,866 || 301.32 || [[नेपाली भाषा|नेपाली]]/[[तामांग भाषा|तामांग]]/[[नेपाल भाषा|नेपाल भाषा]]
|-
| |[[गंडकी प्रदेश]]|| [[पोखरा]] || 11 || 21,504 किमी<sup>2</sup> || 2,466,427 || 113.18 || [[नेपाली भाषा|नेपाली]]/[[गुरुंग भाषा|गुरुंग]]/[[मगर भाषा|मगर]]
|-
| |[[लुम्बिनी प्रदेश]]|| [[देउखुरी]] || 12 || 22,288 किमी<sup>2</sup> || 5,122,078 || 265.79 || [[नेपाली भाषा|नेपाली]]/[[थारू भाषाएं|थारू]]/[[अवधी भाषा|अवधी]]
|-
| |[[कर्णाली प्रदेश]]|| [[वीरेन्द्रनगर]] || 10 || 27,984 किमी<sup>2</sup> || 1,688,412 || 54.97 || [[नेपाली भाषा|नेपाली]]/[[मगर भाषा|मगर]]/[[तामांग भाषा|तामांग]]
|-
| |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]|| [[गोदावरी, कैलाली|गोदावरी]]|| 9 || 19,999.28 किमी<sup>2</sup> <ref>{{Cite web|url=https://invest.sudurpashchim.gov.np/pages/about-sudurpashchim|title=About Sudurpashchim Province|publisher=invest.sudurpashchim.gov.np|access-date=24 August 2025|archive-date=27 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250827233811/https://invest.sudurpashchim.gov.np/pages/about-sudurpashchim|url-status=dead}}</ref>|| 2,694,783 || 137.92 || [[नेपाली भाषा|नेपाली]]/[[डोटेली भाषा|डोटेली]]/[[थारू भाषाएं|थारू]]
|}
== जिलन के सूची ==
=== कोशी प्रदेश ===
{{Koshi Pradesh districts labelled map}}
{{static row numbers}}
{| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text"
|+ कोशी प्रदेश के जिला
! नाम
! नेपाली
! मुख्यालय
! क्षेत्रफल (किमी<sup>2</sup>)
! जनसंख्या (2021)<ref name="cbs">{{Cite web |title=Population of Each Districts in Nepal |date=9 August 2023 |url=https://topnepali.com/population-of-nepal-district-and-province}}</ref>
! वेबसाइट
|-
| [[भोजपुर जिला, नेपाल|भोजपुर जिला]]
| भोजपुर जिल्ला
| [[भोजपुर, नेपाल|भोजपुर]]
| 1,507
| 157,923
| [http://www.ddcbhojpur.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190918094712/http://ddcbhojpur.gov.np/ |date=2019-09-18 }}
|-
|[[धनकुटा जिला]] || धनकुटा जिल्ला || [[धनकुटा]] || 891|| 150,599
| [http://www.ddcdhankuta.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200925162853/http://ddcdhankuta.gov.np/ |date=2020-09-25 }}
|-
|[[इलाम जिला]] || इलाम जिल्ला || [[इलाम, नेपाल|इलाम]] || 1,703 || 279,534 ||[http://www.ddcilam.gov.np]
|-
|[[झापा जिला]] || झापा जिल्ला || चंद्रगढ़ी ([[भद्रपुर, मेची|भद्रपुर]]) || 1,606 || 998,054 ||[http://www.ddcjhapa.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180130110423/http://ddcjhapa.gov.np/ |date=2018-01-30 }}
|-
|[[खोटांग जिला]] || खोटाङ जिल्ला || [[दिक्तेल]] || 1,591 || 175,298 ||[http://www.ddckhotang.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190922212136/http://ddckhotang.gov.np/ |date=2019-09-22 }}
|-
|[[मोरंग जिला]] || मोरङ जिल्ला || [[विराटनगर]] || 1,855 || 1,148,156||[http://www.ddcmorang.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918064452/http://ddcmorang.gov.np/ |date=2020-09-18 }}
|-
|[[ओखलढुंगा जिला]] || ओखलढुङ्गा जिल्ला || [[ओखलढुंगा]] ([[सिद्धिचरण नगरपालिका|सिद्धिचरण]]) || 1,074 || 139,552 ||[http://www.ddcokhaldhunga.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181018152559/http://www.ddcokhaldhunga.gov.np/ |date=2018-10-18 }}
|-
|[[पांचथर जिला]] || पाँचथर जिल्ला || [[फिदिम]] || 1,241 || 172,400 ||[http://www.ddcpanchthar.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180131165127/http://www.ddcpanchthar.gov.np/ |date=2018-01-31 }}
|-
|[[संखुवासभा जिला]] || सङ्खुवासभा जिल्ला || [[खांदबारी]] || 3,480 || 158,041 ||[http://www.ddcsankhuwasabha.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150530025844/http://ddcsankhuwasabha.gov.np/ |date=2015-05-30 }}
|-
|[[सोलुखुम्बू जिला]] || सोलुखुम्बु जिल्ला || सल्लेरी ([[सोलुदूधकुंडा]]) || 3,312 || 104,851 ||[http://www.ddcsolukhumbu.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190909174505/http://ddcsolukhumbu.gov.np/ |date=2019-09-09 }}
|-
|[[सुनसरी जिला]] || सुनसरी जिल्ला || [[इनरुवा, कोशी|इनरुवा]] || 1,257 || 926,962 ||[http://www.ddcsunsari.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190921085231/http://ddcsunsari.gov.np/ |date=2019-09-21 }}
|-
|[[तापलेजुंग जिला]] || ताप्लेजुङ जिल्ला || [[फुंगलिंग नगरपालिका|फुंगलिंग]] || 3,646 || 120,590 ||[http://www.ddctaplejung.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190918065504/http://ddctaplejung.gov.np/ |date=2019-09-18 }}
|-
|[[तेह्रथुम जिला]] || तेह्रथुम जिल्ला || [[म्यांगलुंग]] || 679 || 88,731||[http://www.ddctehrathum.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180130095926/http://ddctehrathum.gov.np/ |date=2018-01-30 }}
|-
|[[उदयपुर जिला, नेपाल|उदयपुर जिला]] || उदयपुर जिल्ला || [[गाईघाट, नेपाल|गाईघाट]] ([[त्रियुगा]]) || 2,063 || 340,721 ||[http://www.ddcudayapur.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180130074236/http://www.ddcudayapur.gov.np/ |date=2018-01-30 }}
|-
![[कोशी प्रदेश]]
!कोशी प्रदेश
![[विराटनगर]]
!25,905 किमी<sup>2</sup>
!4,961,412
![http://p1.gov.np]
|}
=== मधेस प्रदेश ===
{{Madhesh Province districts labelled map}}
{{static row numbers}}
{| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text"
|+ मधेस प्रदेश के जिला
|- style="text-align:center;"
! जिला
! नेपाली
! मुख्यालय
! क्षेत्रफल (किमी<sup>2</sup>)
! जनसंख्या (2021)<ref name="cbs" />
! आधिकारिक वेबसाइट
|-
| [[पर्सा जिला]]
| पर्सा जिल्ला
| [[वीरगंज]]
| align="right" | 1,353
| align="right" | 654,471
| [http://www.ddcparsa.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180208211700/http://www.ddcparsa.gov.np/ |date=2018-02-08 }}
|-
| [[बारा जिला]]
| बारा जिल्ला
| [[कलैया]]
| align="right" | 1,190
| align="right" | 763,137
| [http://www.ddcbara.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922014615/http://ddcbara.gov.np/ |date=2020-09-22 }}
|-
| [[रौतहट जिला]]
| रौतहट जिल्ला
| [[गौर, नेपाल|गौर]]
| align="right" | 1,126
| align="right" | 813,573
| [http://www.ddcrautahat.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921180014/http://ddcrautahat.gov.np/ |date=2020-09-21 }}
|-
| [[सर्लाही जिला]]
| सर्लाही जिल्ला
| [[मलंगवा]]
| align="right" | 1,259
| align="right" | 862,470
| [http://www.ddcsarlahi.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180607113914/http://www.ddcsarlahi.gov.np/ |date=2018-06-07 }}
|-
| [[धनुषा जिला]]
| धनुषा जिल्ला
| [[जनकपुर]]
| align="right" | 1,180
| align="right" | 867,747
| [http://www.ddcdhanusha.gov.np]
|-
| [[सिराहा जिला]]
| सिराहा जिल्ला
| [[सिराहा]]
| align="right" | 1,188
| align="right" | 739,953
| [https://web.archive.org/web/20200609030358/http://dccsiraha.gov.np//]
|-
| [[महोत्तरी जिला]]
| महोत्तरी जिल्ला
| [[जलेश्वर]]
| align="right" | 1,002
| align="right" | 706,994
| [http://www.ddcmahottari.gov.np]
|-
| [[सप्तरी जिला]]
| सप्तरी जिल्ला
| [[राजविराज]]
| align="right" | 1,363
| align="right" | 706,255
| [http://www.ddcsaptari.gov.np]
|-
![[मधेस प्रदेश]]
!'''मधेश प्रदेश'''
![[जनकपुर]]
!9,661 किमी<sup>2</sup>
!6,114,600
![http://p2.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180428081745/http://p2.gov.np/ |date=2018-04-28 }}
|}
=== बागमती प्रदेश ===
{{Bagmati Province districts labelled map}}
{{static row numbers}}
{| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text"
|+ बागमती प्रदेश के जिला
|- style="text-align:center;"
! जिला
! नेपाली
! मुख्यालय
! क्षेत्रफल (किमी<sup>2</sup>)
! जनसंख्या (2021)<ref name="cbs" />
! आधिकारिक वेबसाइट
|-
| [[सिंधुली जिला]]
| सिन्धुली जिल्ला
| [[सिंधुलीमाड़ी]] ([[कमलामाई]])
| align=right | 2,491
| align=right | 300,026
| [http://www.ddcsindhuli.gov.np]
|-
| [[रामेछाप जिला]]
| रामेछाप जिल्ला
| [[मंथली, रामेछाप|मंथली]]
| align=right | 1,546
| align=right | 170,302
| [http://www.ddcramechhap.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918201811/http://ddcramechhap.gov.np/ |date=2020-09-18 }}
|-
| [[दोलखा जिला]]
| दोलखा जिल्ला
| चरीकोट ([[भीमेश्वर]])
| align=right | 2,191
| align=right | 172,767
| [http://www.ddcdolakha.gov.np]
|-
| [[भक्तपुर जिला]]
| भक्तपुर जिल्ला
| [[भक्तपुर]]
| align=right | 119
| align=right | 432,132
| [http://www.ddcbhaktapur.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160416102720/http://ddcbhaktapur.gov.np/ |date=2016-04-16 }}
|-
| [[धादिंग जिला]]
| धादिङ जिल्ला
| [[धादिंग बेसी]] ([[नीलकंठ, नेपाल|नीलकंठ]])
| align=right | 1,926
| align=right | 325,710
| [http://www.ddcdhading.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804195727/http://ddcdhading.gov.np/ |date=2020-08-04 }}
|-
| [[काठमाडौँ जिला]]
| काठमाडौँ जिल्ला
| [[काठमाडौँ]]
| align=right | 395
| align=right | 2,041,587
| [http://www.ddcktm.gov.np]
|-
| [[काभ्रेपलांचोक जिला]]
| काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला
| [[धुलिखेल]]
| align=right | 1,396
| align=right | 364,039
| [http://www.ddckavre.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200810221028/http://ddckavre.gov.np/ |date=2020-08-10 }}
|-
| [[ललितपुर जिला, नेपाल|ललितपुर जिला]]
| ललितपुर जिल्ला
| [[ललितपुर, नेपाल|ललितपुर]]
| align=right | 385
| align=right | 551,667
| [http://www.ddclalitpur.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804061758/http://ddclalitpur.gov.np/ |date=2020-08-04 }}
|-
| [[नुवाकोट जिला]]
| नुवाकोट जिल्ला
| [[विदुर]]
| align=right | 1,121
| align=right | 263,391
| [http://www.ddcnuwakot.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926074101/http://ddcnuwakot.gov.np/ |date=2019-09-26 }}
|-
| [[रसुवा जिला]]
| रसुवा जिल्ला
| [[धुंचे]]
| align=right | 1,544
| align=right | 46,689
| [http://www.ddcrasuwa.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922194956/http://ddcrasuwa.gov.np/ |date=2020-09-22 }}
|-
| [[सिंधुपाल्चोक जिला]]
| सिन्धुपाल्चोक जिल्ला
| [[चौतारा]]
| align=right | 2,542
| align=right | 262,624
| [http://www.ddcsindhupalchowk.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919034752/http://ddcsindhupalchowk.gov.np/ |date=2020-09-19 }}
|-
| [[चितवन जिला]]
| चितवन जिल्ला
| [[भरतपुर, नेपाल|भरतपुर]]
| align=right | 2,218
| align=right | 719,859
| [http://www.ddcchitwan.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150404025227/http://www.ddcchitwan.gov.np/ |date=2015-04-04 }}
|-
| [[मकवानपुर जिला]]
| मकवानपुर जिल्ला
| [[हेटौड़ा]]
| align=right | 2,426
| align=right | 466,073
| [http://www.ddcmakwanpur.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200814204352/http://ddcmakwanpur.gov.np/ |date=2020-08-14 }}
|-
![[बागमती प्रदेश]]
!बागमती '''प्रदेश'''
![[हेटौड़ा]]
!20,300 किमी<sup>2</sup>
!6,116,866
! [http://p3.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241105052423/http://p3.gov.np/ |date=2024-11-05 }}
|}
=== गंडकी प्रदेश ===
{{Gandaki Pradesh districts labelled map}}
{{static row numbers}}
{| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text"
|+ गंडकी प्रदेश के जिला
|- style="text-align:center;"
! जिला
! नेपाली
! मुख्यालय
! क्षेत्रफल (किमी<sup>2</sup>)
! जनसंख्या (2021)<ref name="cbs" />
! आधिकारिक वेबसाइट
|-
| [[बागलुंग जिला]]
| बागलुङ जिल्ला
| [[बागलुंग]]
| align=right | 1,784
| align=right | 249,211
| [http://www.ddcbaglung.gov.np]
|-
| [[गोरखा जिला]]
| गोरखा जिल्ला
| [[पृथ्वीनारायण|गोरखा]]
| align=right | 3,610
| align=right | 251,027
| [http://www.ddcgorkha.gov.np]
|-
| [[कास्की जिला]]
| कास्की जिल्ला
| [[पोखरा]]
| align=right | 2,017
| align=right | 600,051
| [http://www.ddckaski.gov.np]
|-
| [[लमजुंग जिला]]
| लमजुङ जिल्ला
| [[बेसीशहर]]
| align=right | 1,692
| align=right | 155,852
| [http://www.ddclamjung.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811082802/http://ddclamjung.gov.np/ |date=2020-08-11 }}
|-
| [[मनांग जिला]]
| मनाङ जिल्ला
| [[चामे, नेपाल|चामे]]
| align=right | 2,246
| align=right | 5,658
| [http://www.ddcmanang.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200814220710/http://ddcmanang.gov.np/ |date=2020-08-14 }}
|-
| [[मुस्तांग जिला]]
| मुस्ताङ जिल्ला
| [[जोमसोम]]
| align=right | 3,573
| align=right | 14,452
| [http://www.ddcmustang.gov.np]
|-
| [[म्याग्दी जिला]]
| म्याग्दी जिल्ला
| [[बेनी, धवलागिरी|बेनी]]
| align=right | 2,297
| align=right | 107,033
| [http://www.ddcmyagdi.gov.np]
|-
| [[नवलपुर जिला]]
| नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला
| [[कावासोती]]
| align=right | 1,370
| align=right | 378,079
| [https://web.archive.org/web/20241101215359/https://dccnawalparasieast.gov.np/]
|-
| [[पर्वत जिला]]
| पर्वत जिल्ला
| [[कुस्मा, नेपाल|कुस्मा]]
| align=right | 494
| align=right | 130,887
| [http://www.ddcparbat.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920103115/http://ddcparbat.gov.np/ |date=2020-09-20 }}
|-
| [[स्यांगजा जिला]]
| स्याङग्जा जिल्ला
| [[पुतलीबाजार]]
| align=right | 1,164
| align=right | 253,024
| [http://www.ddcsyangja.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190404074107/http://ddcsyangja.gov.np/ |date=2019-04-04 }}
|-
| [[तनहुँ जिला]]
| तनहुँ जिल्ला
| [[दमौली]] ([[व्यास नगरपालिका|व्यास]])
| align=right | 1,546
| align=right | 321,153
| [http://www.ddctanahun.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161126024652/http://ddctanahun.gov.np/ |date=2016-11-26 }}
|-
! [[गंडकी प्रदेश]]
!'''गण्डकी प्रदेश'''
![[पोखरा]]
!21,793 किमी<sup>2</sup>
!2,466,427
! [http://gandaki.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241104171939/https://gandaki.gov.np/ |date=2024-11-04 }}
|}
=== लुम्बिनी प्रदेश ===
{{Lumbini Province districts labelled map}}
{{static row numbers}}
{| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text"
|+ लुम्बिनी प्रदेश के जिला
|- style="text-align:center;"
! जिला
! नेपाली
! मुख्यालय
! क्षेत्रफल (किमी<sup>2</sup>)
! जनसंख्या (2021)<ref name="cbs" />
! आधिकारिक वेबसाइट
|-
| [[कपिलवस्तु जिला]]
| कपिलवस्तु जिल्ला
| [[तौलिहवा, नेपाल|तौलिहवा]]
| align=right | 1,738
| align=right | 682,961
| [http://www.ddckapilvastu.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921151728/http://ddckapilvastu.gov.np/ |date=2020-09-21 }}
|-
| [[परासी जिला|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिला]]
| नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला
| [[परासी, नेपाल|परासी]] ([[रामग्राम, नेपाल|रामग्राम]])
| align=right | ''792''
| align=right | 386,868
| [https://web.archive.org/web/20241106163850/https://dccnawalparasiwest.gov.np/]
|-
| [[रुपंदेही जिला]]
| रुपन्देही जिल्ला
| भैरहवा ([[सिद्धार्थनगर]])
| align=right | 1,360
| align=right | 1,121,957
| [http://www.ddcrupandehi.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200810060843/http://ddcrupandehi.gov.np/ |date=2020-08-10 }}
|-
| [[अर्घाखाँची जिला]]
| अर्घाखाँची जिल्ला
| [[संधीखर्क]]
| align=right | 1,193
| align=right | 177,086
| [http://www.ddcarghakhanchi.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170803031519/http://ddcarghakhanchi.gov.np/ |date=2017-08-03 }}
|-
| [[गुल्मी जिला]]
| गुल्मी जिल्ला
| [[तमघास]] ([[रेसुंगा नगरपालिका|रेसुंगा]])
| align=right | 1,149
| align=right | 246,494
| [http://www.ddcgulmi.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811013239/http://ddcgulmi.gov.np/ |date=2020-08-11 }}
|-
| [[पाल्पा जिला]]
| पाल्पा जिल्ला
| [[तानसेन, नेपाल|तानसेन]]
| align=right | 1,373
| align=right | 245,027
| [http://www.ddcpalpa.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200815045750/http://ddcpalpa.gov.np/ |date=2020-08-15 }}
|-
| [[दांग जिला, नेपाल|दांग जिला]]
| दाङ जिल्ला
| [[घोराही]]
| align=right | 2,955
| align=right | 674,993
| [http://www.ddcdang.gov.np]
|-
| [[प्युठान जिला]]
| प्युठान जिल्ला
| [[प्युठान नगरपालिका|प्युठान]]
| align=right | 1,309
| align=right | 232,019
| [http://www.ddcpyuthan.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919045851/http://ddcpyuthan.gov.np/ |date=2020-09-19 }}
|-
| [[रोल्पा जिला]]
| रोल्पा जिल्ला
| [[लिवांग, रोल्पा|लिवांग]] ([[रोल्पा नगरपालिका|रोल्पा]])
| align=right | 1,879
| align=right | 224,506
| [http://www.ddcrolpa.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920230302/http://ddcrolpa.gov.np/ |date=2020-09-20 }}
|-
| [[पूर्वी रुकुम जिला]]
| पूर्वी रूकुम जिल्ला
| [[रुकुमकोट]]
| align=right | 1,161
| align=right | 56,786
| [http://www.ddcrukum.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201012142418/http://ddcrukum.gov.np/ |date=2020-10-12 }}
|-
| [[बांके जिला]]
| बाँके जिल्ला
| [[नेपालगंज]]
| align=right | 2,337
| align=right | 603,194
| [http://www.ddcbanke.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921022245/http://ddcbanke.gov.np/ |date=2020-09-21 }}
|-
| [[बर्दिया जिला]]
| बर्दिया जिल्ला
| [[गुलेरिया]]
| align=right | 2,025
| align=right | 459,900
| [http://www.ddcbardiya.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161022113101/http://ddcbardiya.gov.np/ |date=2016-10-22 }}
|-
! [[लुम्बिनी प्रदेश]]
!'''लुम्बिनी प्रदेश'''
![[देउखुरी]]
!19,271 किमी<sup>2</sup>
!5,122,078
! [https://dccdang.gov.np/]
|}
=== कर्णाली प्रदेश ===
{{Karnali Pradesh districts labelled map}}
{{static row numbers}}
{| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text"
|+ कर्णाली प्रदेश के जिला
|- style="text-align:center;"
! जिला
! नेपाली
! मुख्यालय
! क्षेत्रफल (किमी<sup>2</sup>)
! जनसंख्या (2021)<ref name="cbs" />
! आधिकारिक वेबसाइट
|-
| [[पश्चिमी रुकुम जिला]]
| पश्चिमी रूकुम जिल्ला
| [[म्यूसीकोट, रुकुम|म्यूसीकोट]]
| align=right | 1,716
| align=right | 166,740
| [http://www.ddcrukum.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201012142418/http://ddcrukum.gov.np/ |date=2020-10-12 }}
|-
| [[सल्यान जिला|सल्यान जिला]]
| सल्यान जिल्ला
| [[सल्यान|सल्यान]] ([[शारदा, नेपाल|शारदा]])
| align=right | 1,462
| align=right | 238,515
| [http://www.ddcsalyan.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170824074346/http://www.ddcsalyan.gov.np/ |date=2017-08-24 }}
|-
| [[डोल्पा जिला]]
| डोल्पा जिल्ला
| [[दुनै, नेपाल|दुनाई]] ([[ठूली भेरी]])
| align=right | 7,889
| align=right | 42,774
| [http://www.ddcdolpa.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200810101025/http://ddcdolpa.gov.np/ |date=2020-08-10 }}
|-
| [[हुम्ला जिला]]
| हुम्ला जिल्ला
| [[सिमीकोट]]
| align=right | 5,655
| align=right | 55,394
| [http://www.ddchumla.gov.np]
|-
| [[जुम्ला जिला]]
| जुम्ला जिल्ला
| [[जुम्ला (शहर)|जुम्ला]] ([[चन्दननाथ]])
| align=right | 2,531
| align=right | 118,349
| [http://www.ddcjumla.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920000938/http://ddcjumla.gov.np/ |date=2020-09-20 }}
|-
| [[कालीकोट जिला]]
| कालीकोट जिल्ला
| [[मान्मा]] ([[खांडाचक्र]])
| align=right | 1,741
| align=right | 145,292
| [http://www.ddckalikot.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811074729/http://ddckalikot.gov.np/ |date=2020-08-11 }}
|-
| [[मुगु जिला]]
| मुगु जिल्ला
| [[गमगढ़ी]] ([[छायानाथ रारा|छायानाथ रारा]])
| align=right | 3,535
| align=right | 64,549
| [http://www.ddcmugu.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923113358/http://ddcmugu.gov.np/ |date=2020-09-23 }}
|-
| [[सुर्खेत जिला]]
| सुर्खेत जिल्ला
| [[वीरेन्द्रनगर]]
| align=right | 2,451
| align=right | 415,126
| [http://www.ddcsurkhet.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924143807/http://ddcsurkhet.gov.np/ |date=2020-09-24 }}
|-
| [[दैलेख जिला]]
| दैलेख जिल्ला
| [[दैलेख]] ([[नारायण, नेपाल|नारायण]])
| align=right | 1,502
| align=right | 252,313
| [http://www.ddcdailekh.gov.np]
|-
| [[जाजरकोट जिला]]
| जाजरकोट जिल्ला
| [[खलंगा, जाजरकोट|जाजरकोट खलंगा]] ([[भेरी, जाजरकोट|भेरी]])
| align=right | 2,230
| align=right | 189,360
| [http://www.ddcjajarkot.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200922141119/http://ddcjajarkot.gov.np/ |date=2020-09-22 }}
|-
! [[कर्णाली प्रदेश]]
!'''कर्णाली प्रदेश'''
![[वीरेन्द्रनगर]]
!30,712 किमी<sup>2</sup>
!1,688,412
! [http://karnali.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241007110151/http://www.karnali.gov.np/ |date=2024-10-07 }}
|}
=== सुदूरपश्चिम प्रदेश ===
{{Sudurpashchim Province districts labelled map}}
{{static row numbers}}
{| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text"
|+ सुदूरपश्चिम प्रदेश के जिला
|- style="text-align:center;"
! जिला
! नेपाली
! मुख्यालय
! क्षेत्रफल (किमी<sup>2</sup>)
! जनसंख्या (2021)<ref name="cbs" />
! आधिकारिक वेबसाइट
|-
| [[कैलाली जिला]]
| कैलाली जिल्ला
| [[धनगढ़ी]]
| align=right | 3,235
| align=right | 904,666
| [http://www.ddckailali.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200305144742/http://ddckailali.gov.np/ |date=2020-03-05 }}
|-
| [[अछाम जिला]]
| अछाम जिल्ला
| [[मंगलसेन]]
| align=right | 1,680
| align=right | 228,852
| [http://www.ddcachham.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140516192014/http://ddcachham.gov.np/ |date=2014-05-16 }}
|-
| [[डोटी जिला]]
| डोटी जिल्ला
| [[दिपायल सिलगढ़ी]]
| align=right | 2,025
| align=right | 204,831
| [http://www.ddcdoti.gov.np]
|-
| [[बझांग जिला]]
| बझाङ जिल्ला
| [[चैनपुर, बझांग|चैनपुर]] ([[जयपृथ्वी]])
| align=right | 3,422
| align=right | 189,085
| [http://www.ddcbajhang.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811022444/http://ddcbajhang.gov.np/ |date=2020-08-11 }}
|-
| [[बाजुरा जिला]]
| बाजुरा जिल्ला
| [[मार्तडी]] ([[बडीमालिका]])
| align=right | 2,188
| align=right | 138,523
| [http://www.ddcbajura.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918110538/http://ddcbajura.gov.np/ |date=2020-09-18 }}
|-
| [[कंचनपुर जिला]]
| कंचनपुर जिल्ला
| महेन्द्रनगर ([[भीमदत्त]])
| align=right | 1,610
| align=right | 513,757
| [http://www.ddckanchanpur.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200925012630/http://ddckanchanpur.gov.np/ |date=2020-09-25 }}
|-
| [[डडेलधुरा जिला]]
| डडेलधुरा जिल्ला
| डडेलधुरा ([[अमरगढ़ी]])
| align=right | 1,538
| align=right | 139,602
| [http://www.ddcdadeldhura.gov.np]
|-
| [[बैतड़ी जिला]]
| बैतडी जिल्ला
| [[खलंगा, बैतड़ी|बैतड़ी खलंगा]] ([[दशरथचन्द]])
| align=right | 1,519
| align=right | 242,157
|[https://web.archive.org/web/20190319101238/http://ddcbaitadi.gov.np/en]
|-
|[[दार्चुला जिला]]
|दार्चुला जिल्ला
|[[खलंगा, दार्चुला|दार्चुला खलंगा]] ([[महाकाली, दार्चुला|महाकाली]])
| align=right | 2,322
| align=right | 133,310
|[http://www.ddcdarchula.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921133719/http://ddcdarchula.gov.np/ |date=2020-09-21 }}
|-
![[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]
!'''सुदूर-पश्चिम प्रदेश'''
![[धनगढ़ी]]
!19,539 किमी<sup>2</sup>
!2,694,783
![http://p7.gov.np] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240723060141/https://p7.gov.np/ |date=2024-07-23 }}
|}
== जिलन क्यार भौगोलिक वर्गीकरण ==
निम्नलिखित तालिका स्थानीय सरकार संचालन अधिनियम, २०७४ (2017 ई.) के अनुसार जिलन का भौगोलिक वर्गीकरण दर्शावति है:<ref>{{Cite web |title=स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ |url=https://mofaga.gov.np/notice-file/Notices-20200210094733703.pdf |website=Ministry of Federal Affairs & General Administration |language=ne |access-date=2026-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260828135814/https://mofaga.gov.np/notice-file/Notices-20200210094733703.pdf |archive-date=2026-08-28 |url-status=dead}}</ref>
{| class="wikitable"
!हिमाली (पर्वतीय) जिला
!पहाड़ी जिला
!भीतरी तराई जिला
!तराई जिला
!काठमाडौँ उपत्यका के जिला
|-
| style="text-align:left; vertical-align:top;" |
# तापलेजुंग
# संखुवासभा
# सोलुखुम्बू
# दोलखा
# सिंधुपाल्चोक
# रसुवा
# मनांग
# मुस्तांग
# डोल्पा
# जुम्ला
# मुगू
# हुम्ला
# कालिकोट
# बाजुरा
# बझांग
# दार्चुला
# रामेछाप{{Efn|2017 ते पहिले रामेछाप, धादिंग, गोरखा अउर पूर्वी रुकुम का पहाड़ी जिलन के रूप मा वर्गीकृत कीन गा रहै।<ref>{{cite web |title=Gorkha, Ramechhap, Dhading to get ‘mountainous districts’ status |url=https://english.onlinekhabar.com/gorkha-ramechhap-dhading-to-get-mountainous-districts-status.html |website=Online Khabar |access-date=2026-03-30 |date=2017-09-10}}</ref>|name=hill}}
# धादिंग{{Efn||name=hill}}
# गोरखा{{Efn||name=hill}}
# पूर्वी रुकुम{{Efn||name=hill}}
| style="text-align:left; vertical-align:top;" |
# पांचथर
# इलाम
# तेह्रथुम
# धनकुटा
# भोजपुर
# ओखलढुंगा
# खोटांग
# काभ्रेपलांचोक
# नुवाकोट
# लमजुंग
# तनहुँ
# कास्की
# स्यांगजा
# पर्वत
# म्याग्दी
# बागलुंग
# पाल्पा
# अर्घाखाँची
# गुल्मी
# पश्चिमी रुकुम
# रोल्पा
# प्युठान
# सल्यान
# जाजरकोट
# दैलेख
# डोटी
# अछाम
# बैतड़ी
# डडेलधुरा
| style="text-align:left; vertical-align:top;" |
# उदयपुर
# सिंधुली
# मकवानपुर
# चितवन
# नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व)/नवलपुर
# दांग
# सुर्खेत
| style="text-align:left; vertical-align:top;" |
# झापा
# मोरंग
# सुनसरी
# सप्तरी
# सिराहा
# धनुषा
# महोत्तरी
# सर्लाही
# रौतहट
# बारा
# पर्सा
# नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम)/परासी
# रुपंदेही
# कपिलवस्तु
# बांके
# बर्दिया
# कैलाली
# कंचनपुर
| style="text-align:left; vertical-align:top;" |
# काठमाडौँ
# ललितपुर
# भक्तपुर
|}
[[नेपाल मा जनगणना|जनगणना]] इत्यादि कइयो प्रयोजनन खातिन, जिलन का खाली तीन भौगोलिक क्षेत्रन मा वर्गीकृत कीन जात है: पर्वतीय, पहाड़ी अउर तराई। अइसि मामलन मा, भीतरी तराई ते उदयपुर, सिंधुली, मकवानपुर अउर सुर्खेत, तथा काठमाडौँ उपत्यका के सब जिलन का पहाड़ी जिलन के रूप मा वर्गीकृत कीन जात है। भीतरी तराई के शेष जिलन चितवन, नवलपुर अउर दांग का तराई जिलन के रूप मा वर्गीकृत कीन जात है। जनगणना मा अबहूँ रामेछाप, धादिंग, गोरखा अउर पूर्वी रुकुम का पहाड़ी जिलन के रूप मा गिना जात है।
== इनकौ द्याखौ ==
* [[नेपाल के प्रदेश]]
* [[नेपाल के विकास क्षेत्र]] (पूर्व)
* [[नेपाल के अंचलन के सूची]] (पूर्व)
* [[नेपाल की ग्राम विकास समितिन के सूची]] (पूर्व)
* [[जिला समन्वय समिति]]
* [[नेपाल की नगरपालिकन के महापौरन के सूची]]
== टिप्पणीं ==
{{notelist}}
== संदर्भ ==
{{Reflist}}
== बाहरी कड़ीं ==
{{Commons category}}
* [https://www.nelomasi.com.np/2021/06/list-of-provinces-and-districts-in-nepal.html नेपाल के प्रदेशन अउर जिलन के सूची]
{{नेपाल के प्रदेश औ जिला}}
[[श्रेणी:नेपाल मा जिला]]
6z0k5c6pk9tiht358qdlgh6oidlwrcv
सैयद हसन इमाम रिज़वी ज़ंगीपुरी
0
10732
37854
37736
2026-10-26T23:26:01Z
InternetArchiveBot
1072
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)
37854
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox religious biography|name=सैयद हसन इमाम रिझवी ज़ंगीपुरी|religion=शिया इस्लाम|birth_date=02 मार्च 1974|honorific prefix=आयतुल्लाह|children=सैयद रज़ा इमाम ज़ंगीपुरी, सैयद जवाद इमाम ज़ंगीपुरी|office1=मीरा रोड, मुंबई के इमाम-ए-जुमा|term_start1=2003|office2=डीन (प्रमुख), हौज़ा साहिब-ए-ज़मान, क़ुम [[ईरान]]|term_start2=1997|term_end2=2002|office3=मीरा रोड, उत्तरी मुंबई अउ पश्चिमी उपनगरन के शिया समुदाय के मुखिया|term_start3=2003|office4=इमाम यूनिवर्सिटी ज़ंगीपुर के अध्यक्ष|term_start4=25 नवंबर 2024|background=#B0C4DE|image=Maulana Hasan Imam Sb.jpg|spouse=सैयदा निशात फ़ातिमा हसन इमाम ज़ंगीपुरी|location=मुंबई, [[भारत]]|post=मीरा रोड, उत्तरी मुंबई अउ पश्चिमी उपनगरन के शिया समुदाय के मुखिया, इमाम-ए-जुमा वल जमाअत}}
'''आयतुल्लाह सैयद हसन इमाम रिझवी ज़ंगीपुरी''' (जनम 2 मार्च 1974<ref>https://archive.org/details/the-shia-times-shia-olama-magazine-2005-pg-19-maulana-hasan-imam-rizvi</ref>) भारत के एक शिया धार्मिक विद्वान अउ धार्मिक नेता अहइँ। उ मीरा रोड की हैदरी जामा मस्जिद मा दू दशक से जियादा समय से इमाम-ए-जुमा के रूप मा सेवा करत आवत अहइँ।<ref name="inquilab2021">{{cite news|date=27 November 2021|title=وسیم رضوی کے خلاف میراروڈ کے مسلمانوں میں بھی شدید بے چینی اور اضطراب|trans-title=वसीम रिझवी के खिलाफ मीरा रोड के मुसलमानन मा भी गंभीर बेचैनी अउ चिंता|url=https://www.inquilab.com/news/articles/extreme-unrest-and-anxiety-among-the-muslims-of-mira-road-against-wasim-rizvi-31886|work=Inquilab|language=Urdu}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/the-shia-times-2-successful-decades-of-maulana-hasan-imam-rizvi|title=द शिया टाइम्स, मौलाना हसन इमाम रिझवी के सफलता के 2 दशक|last=The Shia Times|date=2022-03-09}}</ref>
== धार्मिक कैरियर ==
हसन इमाम मीरा रोड की हैदरी जामा मस्जिद से जुड़ल अहइँ। ''इंकलाब'' उनका मस्जिद के प्रवक्ता अउ इमाम के रूप मा चिन्हित किहिस।<ref name="inquilab2021" /> उ मीरा रोड अउ दूसर जगहन मा धार्मिक संबोधन देत अहइँ अउ शिया धार्मिक अउ सामुदायिक कार्यक्रमन मा हिस्सा लेत अहइँ।
मार्च 2025 मा ''इंकलाब'' हैदरी जामा मस्जिद मा आयोजित कुद्स दिवस के कार्यक्रम के रिपोर्ट किहिस अउ हसन इमाम के ओकरे वक्ता अउ इमाम बतायिस। अखबार के मुताबिक, उ कुद्स दिवस, फिलिस्तीन अउ मुस्लिम एकता से जुड़ल टिप्पणी किहे रहिन।<ref name="quds2025">{{cite news|date=29 March 2025|title=رمضان المبارک کے آخری جمعہ کوشہر و مضافات میں ’یوم القدس‘ منایا گیا|trans-title=रमज़ान के आखिरी जुमा के शहर अउ उपनगरन मा 'यौम-ए-कुद्स' मनावा गवा|url=https://www.inquilab.com/news/articles/quds-day-was-celebrated-in-the-city-and-suburbs-on-the-last-friday-of-ramadan-75185|work=Inquilab|language=Urdu}}</ref>
दिसंबर 2025 मा ''इंकलाब'' मीरा रोड मा आयोजित सीरत-उन-नबी अउ इत्तेहाद-उल-उम्मत सम्मेलन के रिपोर्ट किहिस। उहाँ हसन इमाम के फेर हैदरी जामा मस्जिद के वक्ता अउ इमाम के रूप मा चिन्हित कइ गवा। उ पारिवारिक व्यवस्था के मजबूत करे मा व्यक्तियन के भूमिका पर संबोधन दिहिन।<ref name="seerat2025">{{cite news|date=1 December 2025|title=سیرت النبیؐ و اتحاد امت کانفرنس میں قرآن مجید کے راستے پر چلنے کی تلقین|trans-title=सीरत-उन-नबी अउ इत्तेहाद-उल-उम्मत सम्मेलन मा पवित्र कुरआन के रास्ता पर चले के आह्वान|url=https://www.inquilab.com/news/articles/exhortation-to-follow-the-path-of-the-holy-quran-at-the-seerat-ul-nabi-pbuh-and-ittehad-ul-ummah-conference-87709|work=Inquilab|language=Urdu}}</ref>
2021 मा ''हमारी आवाज़'' के एक रिपोर्ट मा भी उनका शिया हैदरी जामा मस्जिद के वक्ता अउ इमाम बतावा गवा अउ मीरा रोड मा सामाजिक सुधार की एक बैठक मा उनके दिहे गवा टिप्पणी के रिपोर्ट किहे गवा।<ref name="hamariaawaz">{{cite news|date=16 March 2021|title=کرونا وائرس سے زیادہ خطرناک جہیز کا وائرس ہے: قاضی مطیع الرحمٰن قاسمی|url=https://news.hamariaawaz.com/7967/|work=Hamari Aawaz|language=Urdu|access-date=1 October 2026|archive-date=28 September 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260928105656/https://news.hamariaawaz.com/7967/|url-status=dead}}</ref>
== सार्वजनिक गतिविधि ==
हसन इमाम धार्मिक व्याख्यान, सामुदायिक बैठक अउ सार्वजनिक प्रदर्शनन मा हिस्सा लेत आवत अहइँ। अभिलेखीय रिकॉर्ड मा उनका जन्नतुल बक़ी, यौम-ए-कुद्स, हिजाब विवाद अउ वसीम रिझवी विवाद से जुड़ल कार्यक्रमन मा देखावा गवा अहइ।<ref name="baqi2017">{{cite web |title=2017 में मौलाना हसन इमाम रिज़वी के जन्नतुल बक़ी पर विरोध प्रदर्शन |url=https://archive.org/details/2017-maulana-hasan-imam-rizvis-protest-on-jannatul-baqi |website=Internet Archive}}</ref><ref name="quds2023">{{cite web |title=2023 यौम-ए-कुद्स विरोध प्रदर्शन, मीरा रोड, मौलाना हसन इमाम रिज़वी |url=https://archive.org/details/2023-yaum-e-quds-protest-mira-road-maulana-hasan-imam-rizvi |website=Internet Archive}}</ref><ref name="waseemarchive">{{cite web |title=2021 दारुल क़ज़ा मीरा रोड, मौलाना हसन इमाम रिज़वी के साथ |url=https://archive.org/details/2021-darul-qaza-mira-road-with-maulana-hasan-imam-rizvi-protest-on-waseem-rizvi-la |website=Internet Archive}}</ref>
2021 मा ''इंकलाब'' वसीम रिझवी के कुरआन से जुड़ल प्रस्तावित कार्रवाई के विवाद पर हसन इमाम के प्रतिक्रिया के रिपोर्ट किहिस। अखबार उनका के हैदरी जामा मस्जिद के वक्ता अउ इमाम के रूप मा उद्धृत किहिस।<ref name="inquilab2021" />
मार्च 2022 मा हिजाब पर भइ एक बैठक के संबंध मा ''इंकलाब'' के अलग रिपोर्ट मा मौलाना हसन इमाम के कार्यक्रम मा शामिल धार्मिक हस्तियन मा गिनावा गवा।<ref name="hijabinq">{{cite news|date=19 March 2022|title=اگر لڑکیاں حجاب پہنیں گی تو اسکول اور کالج انتظامیہ کو اجازت دینے پر مجبور ہونا پڑے گا|trans-title=अगर लड़कियन हिजाब पहिनिहैं त स्कूल अउ कॉलेज प्रशासन का अनुमति देय का मजबूर होइ का पड़ी|url=https://www.inquilab.com/news/articles/if-the-girls-wear-hijab-the-school-and-college-administration-will-be-forced-to-give-permission-34717|work=Inquilab|language=Urdu}}</ref>
== 2017 का विवाद ==
2017 मा हसन इमाम पत्रकार रोहित सरदाना से जुड़ल मीरा रोड के एक विरोध प्रदर्शन से संबंधित रहिन। अभिलेखीय वीडियो रिकॉर्ड मा उनका विरोध रैली अउ शिया समुदाय के सदस्यन का नया नगर पुलिस स्टेशन ले जाए से जुड़ल गतिविधि मा देखावा गवा अहइ।<ref name="sardanatv">{{cite web |title=2017 में मौलाना हसन इमाम रिज़वी के नेतृत्व में शिया भीड़ द्वारा मीरा रोड पुलिस स्टेशन में रोहित सरदाना के खिलाफ FIR दर्ज |url=https://archive.org/details/shia-crowd-lead-by-maulana-hasan-imam-rizvi-filed-fir-in-mira-road-police-statio |website=Internet Archive}}</ref><ref name="sardanarally">{{cite web |title=2017, रोहित सरदाना विरोध रैली, मौलाना हसन इमाम रिज़वी |url=https://archive.org/details/2017-rohit-sardana-protest-rally-maulana-hasan-imam-rizvi |website=Internet Archive}}</ref>
बाद मा ''वेरिटास इंटरनेशनल एक्सप्रेस'' के एक रिपोर्ट मा उनका वरिष्ठ शिया धर्मगुरु अउ मीरा रोड के शिया समुदाय के प्रमुख बतावा गवा। रिपोर्ट मा कहे गवा कि सरदाना के खिलाफ शिकायत के सिलसिला मा उ शिया समुदाय के सदस्यन का नया नगर पुलिस स्टेशन ले गइ रहिन।<ref name="veritassardana">{{cite news|date=2 September 2026|title=Senior Shia Cleric and Chief of Shia Population of Mira Road Maulana Syed Hasan Imam Zangipuri files an FIR against Journalist Rohit Sardana|url=https://veritasinternationalexpress.mojonetwork.in/national-news/mira-road-shia-cleric-fir-against-journalist-rohit-sardana|work=Veritas International Express}}</ref>
''द टाइम्स ऑफ इंडिया'' के समकालीन रिपोर्ट मा भी सरदाना के टिप्पणी से जुड़ल मीरा रोड मा पुलिस शिकायत का स्वतंत्र रूप से दस्तावेज किहे गवा।<ref name="toiSardana">{{cite news|date=23 November 2017|title=Muslim groups see red over journo's tweet|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/muslim-groups-see-red-over-journos-tweet/articleshow/61759448.cms|work=The Times of India}}</ref>
== हैदरी जामा मस्जिद ==
मीरा रोड की हैदरी जामा मस्जिद का ''द टाइम्स ऑफ इंडिया'' मुंबई के पश्चिमी उपनगरन मा सेवा देय वाली एक प्रमुख शिया मस्जिद के रूप मा बताइस। अखबार मस्जिद की धार्मिक गतिविधियन, सामुदायिक कल्याण कार्यक्रमन अउ गरीब परिवारन के बच्चन खातिर शैक्षणिक सहायता के बारे मा रिपोर्ट किहिस।<ref name="haideriTOI">{{cite news|date=17 July 2022|title=Mumbai: Western suburbs get biggest Shia mosque that will coach poor kids|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/mumbai-western-suburbs-get-biggest-shia-mosque-that-will-coach-poor-kids/articleshow/92930297.cms|work=The Times of India}}</ref>
हसन इमाम का मस्जिद से जुड़ाव ''इंकलाब'' मा स्वतंत्र रूप से दस्तावेज किहे गवा अहइ, जहाँ बार-बार उनका मस्जिद के [[प्रवक्ता]] अउ [[इमाम]] के रूप मा चिन्हित किहे गवा अहइ।<ref name="inquilab2021" /><ref name="quds2025" /><ref name="seerat2025" />
== नाम के रूप ==
स्रोत सभ मा हसन इमाम के नाम के कई रूप इस्तेमाल भवा अहइँ। इन मा ''मौलाना सैयद हसन इमाम, मौलाना हसन इमाम, मौलाना हसन इमाम रिझवी'' अउ ''मौलाना हसन इमाम ज़ंगीपुरी'' शामिल अहइँ।<ref name="inquilab2021" /><ref name="quds2025" /><ref name="veritassardana" /> अभिलेखीय सामग्री मा ''मौलाना सैयद हसन इमाम रिझवी ज़ंगीपुरी'' के पूरा नाम के इस्तेमाल भी मिलत है।<ref name="interview2015">{{cite web |date=2015 |title=मौलाना हसन इमाम रिज़वी के साक्षात्कार, 2015, ज़ैनबिया चैनल |url=https://archive.org/details/interview-of-maulana-hasan-imam-rizvi-2015-zainabia-channel |website=Internet Archive}}</ref>
== संदर्भ ==
{{reflist}}
sp4ri3l0tupb4ese04lrq4s0letask8