آلبر کامو

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="azb">
  <siteinfo>
    <sitename>ویکی‌پدیا</sitename>
    <dbname>azbwiki</dbname>
    <base>https://azb.wikipedia.org/wiki/%D8%A2%D9%86%D8%A7_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.9</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">مدیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">اؤزل</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">دانیشیق</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ایشلدن</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ایشلدن دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ویکی‌پدیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ویکی‌پدیا دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فایل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فایل دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مدیاویکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">مدیاویکی دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">شابلون</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">شابلون دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">کؤمک</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">کؤمک دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">بؤلمه</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">بؤلمه دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">پوْرتال</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">پوْرتال دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماژول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماژول دانیشیغی</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>آلبر کامو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>595</id>
    <revision>
      <id>1590242</id>
      <parentid>1585615</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:37:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Diff/1585439|1585439]] دییشیک‌لیک [[Special:Contributions/~2026-19799-68|~2026-19799-68]] ([[User talk:~2026-19799-68|دانیشیق]]) طرفین‌دن قایتاریلدی. تخریب اولونان متنلر قایتاریلدی</comment>
      <origin>1590242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15252" sha1="r14q8il10gacgbtunwxgux7ddxzqpvc" xml:space="preserve">{{Infobox philosopher
| image = Albert Camus, gagnant de prix Nobel, portrait en buste, posé au bureau, faisant face à gauche, cigarette de tabagisme.jpg
| caption = آلبر کامو - ۱۹۵۷
| region = [[غرب فلسفه‌سی]]
| era = [[۲۰-جی عصر فلسفه‌سی]]
| birth_date = {{birth date|1913|11|7|df=yes}}
| birth_place = موندوی  (ایندیکی [[Dréan]])، [[الجزیره فرانسه]]
| death_date = {{اولوم تاریخی و یاش|df=yes|1960|1|4|1913|11|7}}
| death_place = [[ویلبلوین]]، فرانسه
| death_cause = تصادوف سانیحه‌سی
| alma_mater       = [[الجزیره بیلیم‌یوردو]]
| notable_works    = ''[[اؤزگه (رومان)|اؤزگه]]''&lt;br&gt;''[[سیزیف افسانه‌سی]]''&lt;br&gt;''[[عؤصیانچی (کیتاب)|عؤصیانچی]]''&lt;br&gt;''[[طاعؤن]]''
| signature = Albert Camus signature.svg
| signature_size = 150px
| signature_alt = Albert Camus signature
| school_tradition = [[قاره فلسفه‌سی]]&lt;br&gt;[[ابسوردیسم]]&lt;br&gt;[[واراولوشچولوق]]&lt;br&gt;[[آنارشیسم]]
| main_interests = [[اخلاق]]، [[اینسان طبیعتی|اینسانلیق]]، [[عدالت]]، [[سیاست]]، [[اینتیحار]]
| influences = [[ژان پول سارتر]]، [[اما قلدمن]]، [[Mikhail Bakunin]], [[Peter Kropotkin]], [[Augustine]], [[هومر]], [[Lev Shestov|Shestov]], [[Karl Marx|Marx]], [[فردریک نیچه]], [[فیودور داستایفسکی]], [[Søren Kierkegaard|Kierkegaard]], [[Jean Grenier|Grenier]], [[ساموئل بکت]]
| influenced = [[Michel Onfray]]&lt;ref&gt;Michel Onfray. ''L'ordre Libertaire: La vie philosophique de Albert Camus.'' Flammarion. 2012.&lt;/ref&gt;
| notable_ideas = ابسوردیسم
}}

'''آلبر کامو''' ({{فرانسه‌جه| Albert Camus}})‏ (دوْغوم ۷ نوامبر ۱۹۱۳ - اؤلوم ۴ ژانویه ۱۹۶۰) [[الجزایر]] کوکلو اولان فرانسه‌لی بیر یازیچی و فیلسوف.
آلبرکامو آبسوردیسم / اگزیستانسیالیسم سیراسیندا یئرلَشن فیلسوف‌دور. او ۱۹۵۷-اینجی ایلده [[نوبل ادبیات اؤدولو|نوبل ادبیات اؤدولونه]] لاییق گوروندو.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Nobel Prize in Literature ۱۹۵۷|publisher=Nobelprize|date=October ۷, ۲۰۱۰|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/۱957/|accessdate=October ۷, ۲۰۱۰}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ایشلری==

===رومان===
* ''[[اؤزگه (رومان)|اؤزگه]]'' ({{فرانسه‌جه|L'Étranger}}) (ایل:۱۹۴۲) (بو رومان ایندی‌یه کیمی یابانجی، اؤزگه و یاد آدلاری ایله مۆختلیف چئویرمن‌لر طرفیندن دیلیمیزه چئوریلیب‌دیر)
* ''[[طاعؤن]]'' ({{فرانسه‌جه|La Peste}}) (ایل:۱۹۴۷)
* ''[[The Fall (Albert Camus novel)|دؤشمه]]'' ({{فرانسه‌جه|La Chute}}) (ایل:۱۹۵۶)
* ''[[بیر خوش اؤلوم]]'' ({{فرانسه‌جه|La Mort heureuse}}) (یازیلدی: ۱۹۳۶–۳۸، اؤلومؤدن سونرا نشر اولدو: ۱۹۷۱)
* ''[[بیرینجی آدام]]'' ({{فرانسه‌جه|Le premier homme}}) (یاریمچیق، اؤلومؤدن سونرا نشر اولدو: ۱۹۹۵)
* ''[[چؤکوش (رومان)|چؤکوش]]'' ({{فرانسه‌جه|La Chute}})

===قیسا داستانلار===
* ''[[Exile and the Kingdom]]'' (''L'exil et le royaume'') (collection, 1957), containing the following short stories:
** &quot;[[The Adulterous Woman]]&quot; (''La Femme adultère'')
** &quot;[[The Renegade (Camus short story)|The Renegade or a Confused Spirit]]&quot; (''Le Renégat ou un esprit confus'')
** &quot;[[The Silent Men]]&quot; (''Les Muets'')
** &quot;[[The Guest]]&quot; (''L'Hôte'')
** &quot;[[The Artist at Work|Jonas or the Artist at Work]]&quot; (''Jonas ou l’artiste au travail'')
** &quot;[[The Growing Stone]]&quot; (''La Pierre qui pousse'')

===غیر داستان کیتابلار===
* ''[[Christian Metaphysics and Neoplatonism]]'' (1935)
* ''[[Betwixt and Between]]'' (''L'envers et l'endroit'', also translated as ''The Wrong Side and the Right Side'') (collection, 1937)
* ''[[Nuptials (Camus)|Nuptials]]'' (''Noces'') (1938)
* ''[[The Myth of Sisyphus]]'' (''Le Mythe de Sisyphe'') (1942)
* ''[[The Rebel (book)|The Rebel]]'' (''L'Homme révolté'') (1951)
* ''[[Notebooks 1935–1942]]'' (''Carnets, mai 1935&amp;nbsp;—fevrier 1942'') (1962)
* ''[[Notebooks 1943–1951]]'' (1965)
* ''[[Notebooks 1951–1959]]'' (2008). Published as ''Carnets Tome III : Mars 1951 – December 1959'' (1989)
* ''[[Algerian Chronicles]]'' (2013)&lt;ref&gt;Harvard University Press, ({{ISBN|978-0674072589}})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;James Campbell, [https://www.wsj.com/articles/SB10001424127887323335404578444562558795632 &quot;Betwixt and Between&quot;] (review), ''[[Wall Street Journal]]'', 3 May 2013.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://bookforum.com/inprint/020_01/11228 Resistance, Rebellion, and Writing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150907174129/http://www.bookforum.com/inprint/020_01/11228|date=2015-09-07}}, by [[George Scialabba]] - bookforum.com April / May 2013&lt;/ref&gt;
* ''[[Albert Camus, Maria Casarès. Correspondance inédite (1944-1959)]]'' Avant-propos de Catherine Camus (2017)&lt;ref&gt;{{cite news|last=Marlowe|first=Lara|url=https://www.irishtimes.com/news/world/europe/albert-camus-s-sizzling-letters-to-one-of-his-three-lovers-1.3304417|title=Albert Camus’s sizzling letters to one of his three lovers|work=The Irish Times|date=25 November 2017|accessdate=13 April 2018}}&lt;/ref&gt;

===نمایشنامه‌لر===
* ''[[Caligula (play)|Caligula]]'' (performed 1945, written 1938)
* ''[[The Misunderstanding]]'' (''Le Malentendu'') (1944)
* ''[[The State of Siege]]'' (''L'État de Siège'') (1948)
* ''[[The Just Assassins]]'' (''Les Justes'') (1949)
* ''[[Requiem for a Nun (play)|Requiem for a Nun]]'' (''Requiem pour une nonne'', adapted from [[ویلیام فاکنر]]'s [[Requiem for a Nun|novel by the same name]]) (1956)
* ''[[The Possessed (play)|The Possessed]]'' (''Les Possédés'', adapted from [[فیودور داستایفسکی]]'s novel [[Demons (Dostoyevsky novel)|Demons]]) (1959)

===اینشالار===
* ''[[The Crisis of Man]]'' (''Lecture at Columbia University'') (28 March 1946)&lt;ref&gt;[https://www.scribd.com/document/341261228/The-Human-Crisis-Albert-Camus-Lecture The Human Crisis - Albert Camus Lecture] at scribd.com.&lt;/ref&gt;&lt;!-- &lt;ref&gt;The Human Crisis. 28 March 1946 https://drive.google.com/file/d/0B3gLbkZ_xEyLT2JhRzl0YmY0S00/view&lt;/ref&gt; Does not permit access --&gt;
* ''[[Neither Victims Nor Executioners]]'' (''Series of essays in Combat'') (1946)
* ''[[Why Spain?]]'' (''Essay for the theatrical play L' Etat de Siège'') (1948)
* ''[[The Ancient Greek Tragedy]]'' (''Parnassos lecture in Greece'') (1956)
* ''[[Reflections on the Guillotine]]'' (''Réflexions sur la guillotine'') (Extended essay, 1957)
* ''[[Create Dangerously]]'' (''Essay on Realism and Artistic Creation, lecture at the University of Uppsala in Sweden'') (1957)

===توپلانان اینشالار===
* ''[[Resistance, Rebellion, and Death]]'' (1961)&amp;nbsp;– a collection of essays selected by the author, including the 1945 ''Lettres à un ami allemand'' (Letters to a German Friend) and ''A Defense of Intelligence'', a 1945 speech given at a meeting organized by Amitié Française&lt;ref&gt;Orme, Mark (2007). [https://books.google.com/books?id=VGBSVdHwmUYC&amp;lpg=PA139&amp;dq=%22A%20Defense%20of%20Intelligence%22%20%22transform%20our%20appetite%20for%20hatred%20into%20a%20desire%20for%20justice%22&amp;pg=PA139#v=onepage&amp;q=%22A%20Defense%20of%20Intelligence%22%20%22transform%20our%20appetite%20for%20hatred%20into%20a%20desire%20for%20justice%22 The Development of Albert Camus's Concern for Social and Political Justice], Fairleigh Dickinson University Press, {{ISBN|0838641105}}&lt;/ref&gt;
* ''Lyrical and Critical Essays'' (1970)
* ''Youthful Writings'' (1976)
* ''Between Hell and Reason: Essays from the Resistance Newspaper &quot;Combat&quot;, 1944–1947'' (1991)
* ''Camus at &quot;Combat&quot;: Writing 1944–1947'' (2005)
* ''Albert Camus Contre la Peine de Mort'' (2011)

== گؤرونتولر ==
&lt;gallery &quot;mode=&quot;traditional&amp;quot;&quot; &quot;class=&quot;cente&amp;quot;&amp;quot;&quot;&gt;
فایل:Albert Camus, gagnant de prix Nobel, portrait en buste, posé au bureau, faisant face à gauche, cigarette de tabagisme.jpg
فایل:Albert Camus.png
فایل:20041113-002 Lourmarin Tombstone Albert Camus.jpg
فایل:Camus Monument in Villeblevin France 17-august-2003.1.JPG
فایل:Camus Monument in Villeblevin France 17-august-2003.4.JPG
فایل:Albert Camus.jpg
&lt;/gallery&gt;

==قایناقلار==
{{قایناق|30em}}

==چوخ اوخو==
===سئچیلمیش بیوقرافی===
&lt;!--extensive 'further reading' removed 2015-09-20, see history - largely non-English--&gt;
* [[Philip Malcolm Waller Thody]], ''[[Albert Camus: A Study of His Work]]'' (1957) ({{OCLC|342101}})
* [[Germaine Brée]], ''[[Camus (Brée book)|Camus]]'' (1959) ({{ISBN|1-122-01570-4}})
* [[Jean-Claude Brisville]], ''[[Camus (Brisville book)|Camus]]'' (1959) ({{ISBN|9782070210367}})
* [[Emmett Parker]], ''[[Albert Camus: The Artist in the Arena]]'' (1965) ({{OCLC|342770}})
* [[Adele King]], ''[[Camus (King book)|Camus]]'' (1966) ({{ISBN|0-05-001423-4}})
* [[Vicente de Paulo Barretto]], ''[[Camus: vida e obra]]'' (1970)
* [[Herbert R. Lottman]], ''[[Albert Camus: A Biography]]'' (1979) ({{ISBN|3-927258-06-7}})
* [[Patrick McCarthy (writer)|Patrick McCarthy]], ''[[Camus: A Critical Study of His Life and Work]]'' (1982) ({{ISBN|978-0241106037}})
* [[David Sprintzen]], &quot;''[[Camus: A Critical Examination]]''&quot; (1988) ({{ISBN|0-87722-544-3}})
* [[مانوئل واسکس مونتالبان]], [[Willi Glasauer]], ''[[Escenas de la Literatura Universal y Retratos de Grandes Autores|Scenes from World Literature and Portraits of Greatest Authors]]'' (1988) ([[Círculo de Lectores]])
* Adele King, ''[[Camus's &quot;L'Étranger&quot;: Fifty Years On]]'' (1992) ({{ISBN|978-0333532942}})
* [[André Comte-Sponville]], [[Laurent Bove]], [[Patrick Renou]], ''[[Camus : de l'absurde à l'amour : lettres inédites d'Albert Camus]]'' (1995) ({{ISBN|9782909096414}})
* [[Alain Vircondelet]] / [[Photographies]] : collection [[Catherine et Jean Camus]], ''[[Albert Camus: vérité et légendes]]'' (1998) ({{ISBN|9782842771089}})
* [[Stephen Eric Bronner]], &quot;''[[Camus: Portrait of a Moralist]]''&quot; (1999) ({{ISBN|0-81663283-9}})
* [[Howard E. Mumma]], ''[[Albert Camus and the Minister]]'' (2000) ({{ISBN|1-55725-246-7}})
* [[Olivier Todd]], ''[[Albert Camus: A Life]]'' (2000) ({{ISBN|0-7867-0739-9}})
* [[Neil Helms]], [[هارولد بلوم]], ''Albert Camus'' - [[Bloom's BioCritiques]] (2003) ({{ISBN|9780791073810}})
* [[Pierre-Louis Rey]], ''[[Camus: L'homme révolté]]'' (2006) ({{ISBN|9782070318285}})
* [[Elizabeth Hawes (author)|Elizabeth Hawes]], ''[[Camus: A Romance]]'' (2009) ({{ISBN|9780802118899}})
* [[Catherine Camus]], ''[[Albert Camus : solitaire et solidaire]]'' (2009) ({{ISBN|9782749910871}})
* [[Robert Zaretsky]], ''[[Albert Camus: Elements of a Life]]'' (2010) ({{ISBN|9780801479076}})
* [[Virgil Tănase]], ''[[Camus (Tănase book)|Camus]]'' (2010) ({{ISBN|9782070344321}})
* [[Catherine Camus]] (avec la collaboration d'[[Alexandre Alajbegovic]] et de [[Béatrice Vaillant]]), ''[[Le monde en partage: Itinéraires d'Albert Camus]]'' (2013) ({{ISBN|9782070140947}})
* {{cite book| title=[[Brave Genius: A Scientist, a Philosopher, and Their Daring Adventures from the French Resistance to the Nobel Prize]] |author=[[سین بی کرول]] |year=2014 |isbn=978-0307952349 |publisher=[[Broadway Books]]}}
* [[Heiner Wittmann]], ''[[Albert Camus: Kunst und Moral]]'' ({{ISBN|3-631-39525-6}})
* [[Robert Zaretsky]], ''[[A Life Worth Living: Albert Camus and the Quest for Meaning]]'' ({{ISBN|9780674724761}})

==خاریجی لینکلر==
* [http://www.citedulivre-aix.com/Typo3/fileadmin/documents/Expositions/centrecamus/index.htm Fonds Albert Camus - Cité du livre d'Aix en Provence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170423142018/http://www.citedulivre-aix.com/Typo3/fileadmin/documents/Expositions/centrecamus/index.htm |date=2017-04-23 }}
{{Bibliowiki}}
*[http://camusbibliography.boisestate.edu/ Albert Camus. Selective and Cumulative Bibliography]
*[http://www.etudes-camusiennes.fr&lt;nowiki/&gt;  Société des Études Camusiennes]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.uflib.ufl.edu/spec/camus/&lt;nowiki/&gt;Raymond Gay-Crosier Camus collection]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at University of Florida Library
*{{DMOZ|Arts/Literature/Authors/C/Camus%2C_Albert/}}
*[http://www.camus-society.com/ Albert Camus Society UK]
*[http://aecamusianos.com/ Asociación de Estudios Camusianos en España] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181221153420/http://aecamusianos.com/ |date=2018-12-21 }}
*{{FadedPage|id=Camus, Albert|name=Albert Camus|author=yes}}
*{{OL author}}
* [https://www.bbc.co.uk/programmes/b008kmqp Camus], BBC Radio 4 discussion with Peter Dunwoodie, David Walker &amp; Christina Howells (''In Our Time'', Jan. 3, 2008)

{{ادبیات نوبل جایزه‌سینی قازانانلار}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Camus, Albert}}
[[بؤلمه:آلبر کامو]]
[[بؤلمه:۱۹۱۳-جو میلادی ایلده دوغولان‌لار]]
[[بؤلمه:۱۹۶۰-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر]]
[[بؤلمه:20th-century French dramatists and playwrights]]
[[بؤلمه:20th-century French novelists]]
[[بؤلمه:20th-century French male writers]]
[[بؤلمه:20th-century French philosophers]]
[[بؤلمه:20th-century atheists]]
[[بؤلمه:20th-century short story writers]]
[[بؤلمه:Anarcho-communists]]
[[بؤلمه:Anarcho-pacifists]]
[[بؤلمه:Anarcho-syndicalists]]
[[بؤلمه:Anti-fascists]]
[[بؤلمه:Anti-capitalists]]
[[بؤلمه:Anti-Stalinist left]]
[[بؤلمه:French atheists]]
[[بؤلمه:French agnostics]]
[[بؤلمه:French anarchists]]
[[بؤلمه:French anti–death penalty activists]]
[[بؤلمه:French Communist Party members]]
[[بؤلمه:French essayists]]
[[بؤلمه:Male essayists]]
[[بؤلمه:French expatriates in Algeria]]
[[بؤلمه:French humanists]]
[[بؤلمه:French journalists]]
[[بؤلمه:French Nobel laureates]]
[[بؤلمه:French pacifists]]
[[بؤلمه:French people of Spanish descent]]
[[بؤلمه:French Resistance members]]
[[بؤلمه:Légion d'honneur refusals]]
[[بؤلمه:Modernist writers]]
[[بؤلمه:نوبل ادبیات جایزه‌سینی قازانانلار]]
[[بؤلمه:People from Dréan]]
[[بؤلمه:Pieds-Noirs]]
[[بؤلمه:Road incident deaths in France]]
[[بؤلمه:University of Algiers alumni]]
[[بؤلمه:Communist members of the French Resistance]]
[[بؤلمه:Continental philosophers]]
[[بؤلمه:۲۰. یوز ایلده فرانسه‌لی رومانچیلار]]
[[بؤلمه:۲۰. یوز ایلده فرانسه‌لی فیلسوفلار]]
[[بؤلمه:French socialists]]
[[بؤلمه:الجزاییرده‌کی فرانسه‌لی غوربتچیلر]]
[[بؤلمه:Fren]]</text>
      <sha1>r14q8il10gacgbtunwxgux7ddxzqpvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آلمان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>618</id>
    <revision>
      <id>1590245</id>
      <parentid>1559748</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T22:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27960</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1590245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145448" sha1="484xo4islltusf5ugbzkvgd9bfm6qhy" xml:space="preserve">{{Infobox country
|conventional_long_name = آلمان فدراتیو جومهوریتی
|native_name = {{Native name|de|Bundesrepublik Deutschland|icon=no}}{{efn|name=a|In the recognized minority languages and the most spoken minority [[languages of Germany|language of Germany]]:
:*{{lang-da|Forbundsrepublikken Tyskland}}
:*{{lang-nds|Bundesrepubliek Düütschland}}
:*{{lang-hsb|Zwjazkowa Republika Němska}}
:*{{lang-dsb|Nimska Zwězkowa Republika}}
:*{{lang-rmy|Federalni Republika Jermaniya}}
:*{{lang-fy|Bûnsrepublyk Dútslân}}
:*{{Lang-tr|Almanya Federal Cumhuriyeti}}
}}
|common_name = Germany
|national_motto = بیرلیک و عدالت و اؤزگورلوک
{{Lang|de|&quot;{{Lang|de|[[Das Lied der Deutschen|Einigkeit und Recht und Freiheit]]}}&quot;}}{{سخ}}&lt;small&gt;&quot;Unity and Justice and Freedom&quot; (de facto) &lt;/small&gt;
[[فارس دیلی]] : اتحاد و عدالت و آزادی
|national_anthem = ''[[Deutschlandlied]]''{{سخ}}({{Lang-en|&quot;Song of Germany&quot;}}){{سخ}}&lt;small&gt;(third verse only)&lt;/small&gt;{{efn|From 1952 to 1990, the ''Deutschlandlied'' was the national anthem but only the third verse was sung on official occasions. Since 1991, the third verse alone has been the national anthem.&lt;ref name=PresidentsOffice&gt;{{cite web | url = http://www.bundespraesident.de/DE/Amt-und-Aufgaben/Wirken-im-Inland/Repraesentation-und-Integration/repraesentation-und-integration-node.html| title = Repräsentation und Integration | author = Bundespräsidialamt | authorlink = Bundespräsidialamt | language = German | accessdate = ۸ March ۲۰۱۶ | quote =
Nach Herstellung der staatlichen Einheit Deutschlands bestimmte Bundespräsident von Weizsäcker in einem Briefwechsel mit Bundeskanzler Helmut Kohl im Jahr 1991 die dritte Strophe zur Nationalhymne für das deutsche Volk. [In 1991, following the establishment of German unity, Federal President von Weizsäcker, in an exchange of letters with Chancellor Helmut Kohl, declared the third verse [of the Deutschlandlied] to be the national anthem of the German people.]}}&lt;/ref&gt;|group=efn}}{{سخ}}[[File:National anthem of Germany - U.S. Army ۱st Armored Division Band.ogg|center]]
|image_flag = Flag of Germany.svg
|image_coat = Coat of Arms of Germany.svg
|image_map = EU-Germany.svg
|map2_width = ۲۵۰px
|map_caption = {{Map caption|location_color=dark green |region=Europe |region_color=dark grey |subregion=the [[اوروپا بیرلیگی]] |subregion_color=green |legend=EU-Germany.svg}}
|official_languages = [[آلمان دیلی]]{{ref|a}}{{efn|[[دانمارک دیلی]]، [[Low German]]، [[سورب دیللری]], [[رومان دیلی]], and [[فریس دیل‌لری]] are recognised by the [[European Charter for Regional or Minority Languages]]|group=efn}}
|ethnic_groups = {{Unbulleted list|item_style=white-space:nowrap; |۸۰٫۰٪ [[آلمانلار]] |۱۱٫۶٪ باشقا اورپالی |۳٫۷٪ [[ترک]] |۱٫۷٪ [[آسیالی]] |۰٫۷٪ [[آفریقالی]] |۰٫۵٪ [[آمریکالی]] |۱٫۸٪ باشقا}}
|ethnic_groups_year = ۲۰۱۲&lt;ref name=autogenerated2&gt;{{cite book | author = Bundesamt für Migration und Flüchtlinge | date = January ۲۰۱۴ | title = Migrationsbericht ۲۰۱۲ | trans_title = Migrarion Report ۲۰۱۲ | url = http://www.bamf.de/SharedDocs/Anlagen/DE/Publikationen/Migrationsberichte/migrationsbericht-2012.pdf | format = PDF | language = German | publisher = Bundesministerium des Innern Referat Öffentlichkeitsarbeit | accessdate = ۲۷ July ۲۰۱۴ | archive-date = 2016-08-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160812062845/http://www.bamf.de/SharedDocs/Anlagen/DE/Publikationen/Migrationsberichte/migrationsbericht-2012.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
|religion = {{Unbulleted list|item_style=white-space:nowrap; | ۳۳٫۵٪ دین‌سیز |۲۹٫۵٪ کاتولیسیزم |۲۷٫۹٪ اینجیل‌لی کیلیسا |۵٪ [[ایسلام]] |۳٫۳٪ باشقا مسیحیت |۰٫۸٪ باشقا دین&lt;ref name=&quot;EKD2016&quot;&gt;[https://www.ekd.de/download/zahlen_und_fakten_2016.pdf Numbers and Facts about Church Life in Germany 2016 Report]. Evangelical Church of Germany. Retrieved 06 December 2016.&lt;/ref&gt;}}
|demonym = [[آلمانلار]]
|capital = [[برلین]]{{ref label|aaa|a}}
| footnote_a = 
|coordinates = {{Coord|52|31|N|13|23|E|type:city}}
|largest_city = capital
|government_type = [[فدرال حوکومت|فدرال]]{{جب}}[[پارلمانی سیستم]]{{جب}}[[جومهوریت]]
|leader_title1 = [[جومهور باشقانی]]
|leader_name1 = [[Joachim Gauck]]
|leader_title2 = [[آلمانین فدرال کانس‌لاری|کانس]]
|leader_name2 = [[آنقلا مرکل]]
|legislature = {{آریت}}
|upper_house = [[بوندسرات]]
|lower_house = [[بوندستاق]]
|sovereignty_type = [[آلمان کیرالیقی|تشکیلات]]
|established_event1 = [[مقدس روم ژرمن ایمپیراتورلوغو|مقدس روم]]
|established_date1 = ۲ فوریه ۹۶۲
|established_event2 = [[آلمان کونفدراسیونو]]
|established_date2 = ۸ ژون ۱۸۱۵
|established_event3 = [[آلمان بیرلیشماقی]]
|established_date3 = ۱۸ ژانویه ۱۸۷۱
|established_event4 = [[ویمار جومهوریتی]]
|established_date4 = ۱۱ اوت ۱۹۱۹
|established_event5 = [[غربی آلمان]]
|established_date5 = ۲۳ مئی ۱۹۴۹
|established_event6 = [[آوروپا ایقتیصادی بیرلیگی|EEC]] [[اوروپا بیرلیگی|Foundation]]{{efn|[[اوروپا بیرلیگی]] since ۱۹۹۳.|group=efn}}
|established_date6 = ۱ ژانویه ۱۹۵۸
|established_event7 = [[آلمان بیرلیشماقی|بیرلیشماق]]
|established_date7 = ۳ اوکتبر ۱۹۹۰
|area_km2 = ۳۵۷٬۱۶۸
|area_sq_mi = ۱۳۷٬۸۴۷ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
|area_rank = ۶۳
|population_estimate = ۸۲٬۱۷۵٬۷۰۰&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.destatis.de/DE/PresseService/Presse/Pressemitteilungen/۲۰۱۶/۰۸/PD16_295_12411pdf.pdf;jsessionid=۹۹۶EC2DF0A8D510CF89FDCBC74DBAE9F.cae۲?__blob=publicationFile|title=Population at 82.2 million at the end of 2015 – population increase due to high immigration|date=۲۶ August ۲۰۱۶|work=destatis.de}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|population_estimate_year = ۲۰۱۵
|population_estimate_rank = ۱۶نجی
|population_density_km2 = ۲۲۷
|population_density_sq_mi = ۵۸۳ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
|population_density_rank = ۵۸
|GDP_PPP_year = ۲۰۱۵
|GDP_PPP = $۳٫۸۴۲ تریلیون&lt;ref name=IMF&gt;{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/۲۰۱۵/۰۲/weodata/weorept.aspx?pr.x=۳۸&amp;pr.y=۳&amp;sy=۲۰۱۴&amp;ey=۲۰۲۰&amp;scsm=۱&amp;ssd=۱&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=۱&amp;c=۱۳۴&amp;s=NGDPD%۲CNGDPDPC%۲CPPPGDP%۲CPPPPC&amp;grp=۰&amp;a= |title=Germany |publisher=International Monetary Fund |date=October ۲۰۱۵ |accessdate=۶ August ۲۰۱۶}}&lt;/ref&gt;
|GDP_PPP_rank = 5
|GDP_PPP_per_capita = $۴۷٬۰۳۳&lt;ref name=IMF /&gt;
|GDP_PPP_per_capita_rank = ۲۰
|GDP_nominal = $۳٫۳۷۱ تریلیون&lt;ref name=IMF /&gt;
|GDP_nominal_rank = 4
|GDP_nominal_per_capita_rank = ۲۰
|GDP_nominal_year = ۲۰۱۵
|GDP_nominal_per_capita = $۴۱٬۲۶۷&lt;ref name=IMF /&gt;
|Gini_year = ۲۰۱۴
|Gini_change = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
|Gini = 30.7 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_ref =&lt;ref name=eurogini&gt;{{cite web|title=Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC)|url=http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/show.do?dataset=ilc_di۱۲|publisher=Eurostat Data Explorer|accessdate=۱۳ August ۲۰۱۳}}&lt;/ref&gt;
|Gini_rank =
|HDI_year = ۲۰۱۴&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
|HDI_change = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
|HDI = 0.916 &lt;!--number only--&gt;
|HDI_ref =&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf |title=۲۰۱۵ Human Development Report |date=۲۰۱۵ |accessdate=۱۴ December ۲۰۱۵ |publisher=United Nations Development Programme}}&lt;/ref&gt;
|HDI_rank = ۶
|currency = [[یورو]] ([[Euro sign|€]])
|currency_code = EUR
|time_zone = CET
|utc_offset = +۱
|time_zone_DST = CEST
|utc_offset_DST = +۲
|drives_on = ساغ
|cctld = [[.de]] و [[.eu]]
|calling_code = [[Telephone numbers in Germany|۴۹]]
}}
[[File:Invasions_of_the_Roman_Empire_1.png|thumb|left|300px]]
[[File:Invasions_of_the_Roman_Empire_1.png|thumb|left|300px]]
[[File:HRR_1648.png|thumb|left|300px]]
[[File:GermansAD50.svg|thumb|left|300px]]
'''آلمان''' ({{آلمانجا|'''Deutschland'''}})، ({{تلفظ|ˈdɔʏtʃlant}}) رسمی آدی: '''آلمان فدراتیو جومهوریتی''' ({{آلمانجا|'''Bundesrepublik Deutschland'''}}) [[باتی آوروپا]]دا یئرلشن دؤولت‌دیر. قوزئی ده [[قوزئی دنیزی]]، [[دانمارک]] و [[بالتیک دنیزی]]، دۇغودا [[لهیستان]] و [[چک جومهوریتی]]، گونئی‌ده [[اوتریش]] و [[سویس]]، باتی ده ایسه [[فرانسه]]، [[لوکزامبورق]]، [[بلژیک]] و [[هولند]] ایله همسرحددیر.

آلمان ۱۶ فدرال ایالت‌دن ({{آلمانجا|'''Bundesländer'''}}) عبارت مجلیس‌لی فدرال جومهوریتیدیر. باشکند شهر و اینضیباطی مرکز [[برلین]] شهری‌دیر. دؤولت کیمی آلمان [[۱۸۷۱]]-جی ایلده [[Fransa-Prussiya müharibəsi|فرانسه -پروس ساواشی]]ندن سوْنرا بیرلشدیریلمیش‌دیر. [[ایکینجی دونیا ساواشی]]ندن سوْنرا ایکی حیصّه یه بؤلونن اؤلکه، [[۱۹۹۰]]-جو ایلده یئنی‌دن بیرلش‌دی. [[اوروپا بیرلیگی]]نین یارادیجیلاریندان بیری اوْلان آلمان ۸۱٫۸ میلیون اهالی‌سی ایله آب-ده سای اعتباری‌له بیرینجی یئری تۇتور.&lt;ref&gt;http://www.bbc.com/news/world-europe-17299607&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;http://www.nationsonline.org/oneworld/germany.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.lonelyplanet.com/germany&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.deutschland.de/en&lt;/ref&gt;

[[بیرلشمیش میلتلر قورومو]] (۱۹۷۳)، [[ناتو]] (۱۹۵۵)، [[جی ۸]] و [[جی۴]] تشکیلاتلارینین عضوو اوْلان آلمان دۆنیانین اؤنجول دؤولتلریندن بیریدیر. اؤلکه اۆدم حجمینه گؤره دۆنیانین اۆچونجو بؤیوک ایقتصادیاتینا مالیک اوْلماقلا یاناشی امتهه ایخراجاتینا گؤره بیرینجی، ایدخالاتینا گؤره ایسه ایکینجی یئری تۇتور. ۲۰۰۷-جی ایلده هم [[اوروپا بیرلیگی]]، هم ده گ۸-ین نؤوبه‌لی رهبرلییی خۆصوصیت لرینی حیاتا کئچیریب.
۱۰۰-جی ایلدن اول جرمن خالق‌لاری جرمانیا اولاراق آدلاندیریلان بؤلگه‌ده یاشامیش‌لار.&lt;ref&gt;[http://www.unrv.com/provinces/germania.php M.S. Cermanya hakkında] www.unrv.com&lt;/ref&gt; ۱۰. عصردن ۱۸۰۶-جی ایله قدر جرمن بؤلگه‌لری موقددس روما ژرمن ایمپراتورلوغونون بیر پارچاسی اوْلدو. ۱۶. عصر بویونجا قوزئی آلمان بؤلگه‌لری، تئستانت ایصلاحاتیندان مرکزی اوْلدو. ژرمن خالقی ایلک اولاراق ۱۸۷۱-جی ایلده فرانسه -پروسسییا موحاریبه‌سی اسناسیندا خالق-دؤولت حالینا گلدی. ایکی. دونیا دؤیوشو سوْنراسیندا، ۱۹۴۹-جو ایلد، آلمان دؤیوشو قازانان دؤولت‌لر طرفیندن ایکی دؤولته بؤلوندو. بۇ ایکی دؤولت ۱۹۹۰-جی ایل‌ده بیرلشدی‌لر. باتی آلمان داها سوْنرا آدی آوروپا بیرلیگی آوروپا بیرلیگی‌نین ۱۹۵۷دئکی قوروجو عوضولریندن بیری. بیرلشمک‌له شرقی آلمان دا ۱۹۹۳-جو ایل‌ده بۇ بیرلیگه عوضو اوْلموشدور. آلمان شئنگئن بؤلگه‌سینین بیر پارچاسی و آوروپا اورتاق پول واحیدی آورویو ۲۰۰۲-جی ایلده قبول ائتمیش وضعییت‌ده‌دیر.

آلمان بیر فدرال پارلمانتر جومهوریت دیر. اون‌آلتی اوستان‌دن عیبارت‌دیر. پایتختی و ان بؤیوک شهری برلین‌دیر. آلمان بیرلشمیش میلت‌لر تشکیلاتینا، ناتو-یا، جی ۸-ه عوضوودور و کیوتو پروتوکولونون ایمضالامیش‌دیر. آلمان ۲۰۰۷-جی ایله گؤر، [[عومومی داخیلی محصول]] ({{فارسجا| تولید ناخالص داخلی}}) گؤره دونیانین ۳ بؤیوک ایقتیصادیاتی و ان چوْخ ایخراجات رئال‌لاشدیران اؤلکه‌سیدیر. اؤلکه دونیادا توسعه اۆچون ان چوْخ هدیهده بونونان ایکینجی اؤلکه مؤوقع‌سینده‌دیر.&lt;ref&gt;[http://www.topnews.in/germany-worlds-second-biggest-aid-donor-after-us-229970 Almanya, ABD'den sonra en çok bağış yapan ülke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110524095558/http://www.topnews.in/germany-worlds-second-biggest-aid-donor-after-us-229970 |date=2011-05-24 }} TopNews, India, Retrieved 2008, 04-10.&lt;/ref&gt; بونا قارشی اؤلک، حربی خرجله‌مه بودجه‌سی اولاراق ۶. سیرادادیر.&lt;ref&gt;{{Cite web | url = http://www.sipri.org/contents/milap/milex/mex_major_spenders.pdf/download | başlık = En çok askeri harcama yapan on beş ülke | erişimtarihi = ۲۳-۰۸-۲۰۰۷ | yayımcı = Stockholm International Peace Research Institute | tarih = ۲۰۰۶ | iş = Askeri harcamalar araştırması | title = archive copy | accessdate = 2012-08-28 | archivedate = 2007-08-14 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070814224502/http://www.sipri.org/contents/milap/milex/mex_major_spenders.pdf/download }}&lt;/ref&gt; اؤلکه، ایجتیماعی تهلوکه‌سیزلیک سیستمی‌یله یوکسک حیات سَوییه‌سینه مالیک‌دیر. آلمان، اوروپا مسئله‌لرینده یوکسک اؤلکه اهالیسی و ایقتیصادی گئلیشمیشلیغی‌یله دونیا سَوییه‌سینده کیلیدی رول اویناماقدادیر.&lt;ref&gt;[http://www.iht.com/articles/۲۰۰۸/۰۴/۰۴/europe/poll.php Avrupa'nın lideri?]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} International Herald Tribune. Nisan 4, 2008.[[نیسان (عبری)]].&lt;/ref&gt; آلمان بیر چوْخ [[علم]] وتکنولوژی ساحه‌سینده لیدر وضعییت‌ده اولاراق قبول ائدیلمیشدیر.&lt;ref&gt;[http://www.innovations-report.de/html/berichte/informationstechnologie/bericht-109339.html Güvenli geleceğe güvenli tekonojiyle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131105055439/http://www.innovations-report.de/html/berichte/informationstechnologie/bericht-109339.html |date=2013-11-05 }} www.innovations-report.de. Mayıs 7, 2008. [[Mayıs|۰۴–۰۴]].&lt;/ref&gt;

== تاریخ ==
=== آلمان قبیله‌لری ===
[[File:Germanic tribes (750BC-1AD).png|thumbnail|۲۰۰px|left|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;آلمان قبیله‌لری‌نین یاییلماسی&lt;/div&gt;]]
آلمان قبیله‌لری‌نین، ''تونچ'' چاغیندا و یا ''دمیر'' چاغی‌نین درحال اولینده اورتایا چیخدیغی تخمین ائدیلیر. م. اؤ ۱. عصرده، گونئی اسکاندیناوییا و قوزئی آلماندان گلن قبیله‌لر، جنوبا، شرقه و قربه یاییلاراق کلت‌لرله، گالیالی‌لارلا، ایسلاولارلا، بالتیک قبیله‌لری‌یله و ایران خالق‌لاری ایله علاقه‌یه گیردیلر. ائرکن ژرمن تاریخی حاقیندا بیلینن‌لر، ''روما ایمپیراتورلوغو'' زامانینداکی معلومات‌لارلا محدوددور.&lt;ref name=&quot;Claster&quot;&gt;Jill N. Claster: ''Medieval Experience: 300–1400''. NYU Press 1982, p. 35. ISBN 0-8147-1381-5.&lt;/ref&gt;

''آوگوستوس'' رهبرلیگینده ''کیروما ایمپیراتورلوغو'' زامانیندا، رومالی ''گئنئرال جئرمانیایا'' هوجوم‌لارا باشلادی. ژرمن قبیله‌لری بۇ سیرادا دؤیوش تاکتیکالارینی اؤیرندیلر. بۇ اسنادا شخصییت‌لرینی موحافیظ‌ه ائتمه‌گی باجاردیلار. ۹-جی ایل‌ده، طرفیندن ایداره اوْلونان روما لئژیونو، ''چئروسکئرلئرین'' لیدئری طرفیندن ''واروس'' دؤیوشونده مغلوب اوْلدو. ''بئلج''، ''تونا'' و ''رئن'' چای‌لاری آراسیندا سرحدلرینه قدر گئنیشلندی. ۱۰۰ اطرافیندا طلب، ''تاجیتوسون'' ژرمن‌لر اوزرینده یازدیغی اثره گؤر، ژرمن قبیله‌لری بۇ گونون موعاصیر یوردلار ''تونا'' و ''رئن'' چایی آراسینداکی بؤلگه‌یه یئرله‌شدیلر. ۳. عصر اطرافیندا بیر نئچه بؤیوک ژرمن قبیله‌سی اورتایا چیخدی. ''آلامان‌لار''، ''فرانک‌لار''، ''ساکسون‌لار''، ''فریزلر''، ''جهاتتی‌لر''، ''سیجامبری‌لر'' بۇنلاردان بعضی‌لری. ۲۶۰ اطرافیندا، ژرمن خالق‌لاری، تونانی کئچیب روما ایداره‌سینده‌کی ساحه‌لره گیرمه‌یه باشلادیلار.&lt;ref name=&quot;Cambridge ancient history&quot;&gt;The Cambridge Ancient History, vol. 12, p. 442. ISBN 0-521-30199-8.&lt;/ref&gt;

=== روما آلمان ایمپیراتورلوغو (۹۶۲–۱۸۰۶) ===
[[File:Lucas Cranach (I) workshop - Martin Luther (Uffizi).jpg|thumbnail|left|140px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[ایصلاحات (تاریخ)|ایصلاحات حرکتینی]] باشلادان [[مارتین لوتئر]]&lt;/div&gt;]]
[[اورتا عصرلر]] بؤلونموش دوولت‌چیک‌لرینی [[شارلمان]] بیر آرایا گتیردی.&lt;ref&gt;[http://sbaldw.home.mindspring.com/hproject/prov/charl000.htm Şarlman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171210084325/http://sbaldw.home.mindspring.com/hproject/prov/charl000.htm |date=2017-12-10 }} Şarlman'ın biyografisi&lt;/ref&gt; ۲۵ دسامبر ۸۰۰-دن واتیکان‌دا کراللیق تاجینی گئیه‌رک کارولئنژ ایمپراتورلوغونو قوردو.&lt;ref&gt;Joanna Story, ''Charlemagne: Empire and Society'', Manchester Üniversitesi Yayınları, ۲۰۰۵ ISBN 978-0-7190-7089-1&lt;/ref&gt; ۸۴۳-جی ایله گلیندیگینده بۇ دؤولت اوچ پارچایا آیریلدی و دهییشیک‌لیک‌لره اوغرایاراق وارلیغینی ۱۸۰۶-جی ایله قدر داوام ائتدیردی. دؤولت، ائیدئر چاییندان آرالیق دنیزینه قدر یاییلدی. دؤولت، موقددس روما ایمپیراتورلوغو اولاراق بیلینسه‌ده، ۱۴۴۸-جی ایل‌ده اعتیباراً رسمی اولاراق آلمان خالقی‌نین موقددس روما ایمپیراتورلوغو (ساجروم رومانوم ایمپئریوم ناتیونیس گئرمانیج) اولاراق خاطیرلانمیش‌دیر.&lt;ref&gt;[http://www.nationstates.net/region=sacrum_romanum_imperium Sacrum Romanum Imperium Nationis Germanicæ] www.nationstates.net&lt;/ref&gt;

[[اوتتو]] خاندانی (۹۱۹–۱۰۲۴) دؤوروند، ۹۶۲-جی ایل‌ده؛ لورراینه، ساکسونییا، فرانجونیا، سوابییا، تهورینگئن و باویئرا دوک‌لوک‌لری بیرلشدیریلدی و آلمان کرالینا موقددس روما ژرمن ایمپراتورو اولاراق تاج گئیدیریلدی.&lt;ref&gt;Rosamond McKitterick, ''Charlemagne: The Formation of a European Identity'', Cambridge Üniversitesi Yayınları, ۲۰۰۸
ISBN 978-0-521-88672-7&lt;/ref&gt; موقددس روما ژرمن ایمپیراتورلوغو، سالیان سولاله‌سی‌نین (۱۰۲۴–۱۱۲۵) یؤنتیمینده‌ایکن قوزئی ایتالییانی و بورگونیایی اله کئچیردی. بونا قارشی ایمپراتورلار، باشا کئچمه مؤوضوع‌سوندا چکیشمه‌لره گیرینجه گوج‌لرینی ایتیردیلر.&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/292452/Investiture-Controversy Hükümdarlık mücadelesi] http://www.britannica.com&lt;/ref&gt; هوهئنستاوفئن خاندانی‌نین (۱۱۳۸–۱۲۵۴) رهبرلیگی آلتیندا، آلمان شاهزاده‌لری، گونئی و شرقده‌کیسلاویان توْرپاق‌لارینداکی تاثیرلرینی آرتیردیلار. بورا یئرلَشن آلمان ایممیقرانت‌لار خانسا بیرلیگینی قوراراق تیجارت‌ده توسعه و او گونون آوروپاسینا گؤر، اوْلدوقجا زنگین وضعییته گلدیلر.&lt;ref&gt;[[:آلمان]] en.wikipedia.com&lt;/ref&gt;
[[File:Balduineum Wahl Heinrich VII.jpg|thumbnail|۲۰۰px|left|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[موقددس روما ژرمن ایمپراتورلوغو|ایمپیراتورلوق‌دان]] شاهزاده سئچیمی تشکیلاتی (۱۳۴۱ پارشومئنی)&lt;/div&gt;]]

۱۳۵۶دا اعلان ائدیلن فرمان‌لا حؤکمدارلیق سئچیمی ایله علاقه‌دار بیر سیرا ده‌ایشیک‌لیک‌لر ائدیلدی. بونا گؤره کرالی، باشپیسکوپوسلوکلاردان و تاثیرلی اوستان‌لرده‌کی شاهزاده‌لرین ایشتیراکی ایله عیبارت اوْلان یئددی نفرلیک بیر هئیت سئچه‌جک‌دی.&lt;ref&gt;[http://avalon.law.yale.edu/medieval/golden.asp Kutsal Roma Cermen İmparatoru IV.Charles'ın fermanı] Yale Üniversitesi Web Sitesi&lt;/ref&gt; ۱۵. عصردن اعتیباراً، کرال یالنیز هابسبورگ خاندانینا عوضو کس‌لردن اوْلموشدور.

۱۵۱۷-جی مارتین لوتئر وظیفه‌سینی سوءایستیفاده ائدن روما کاتولیک کیلسه‌سینه قارشی ۹۵ مادّه‌لیک بیر بیان‌نامه حاضیرلایاراق پروتئستانت ایصلاحاتی‌نین باشلاتدی. ۱۵۳۰دان سوْنرا، لوتئرجیلیک کاتولیک کیلسه‌سیندن آیریلدی و بیر چوْخ آلمان اوستانینده رسمی دین قبول ائدیلدی. بونون اوزرینه، آلمان اؤلکه‌سی‌نی خاراب ائدن اوتوز ایل دؤیوش‌لری (۱۶۱۸–۱۶۴۸) باشلادی.&lt;ref&gt;[http://mars.wnec.edu/~grempel/courses/wc2/lectures/30yearswar.html 30 Yıl Savaşları] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19991009072232/http://mars.wnec.edu/~grempel/courses/wc2/lectures/30yearswar.html |date=1999-10-09 }}, Gerhard Rempel, Western New England Koleji.&lt;/ref&gt; آلمان اوستانلارینده‌کی اهالی تخمیناً% ۳۰ نیسبتینده آزالدی.&lt;ref&gt;[http://users.erols.com/mwhite28/warstat0.htm#۳۰YrW 30 Yıl Savaşları (۱۶۱۸–۴۸)], Alan McFarlane, The Savage Wars of Peace: England, Japan and the Malthusian Trap (2003)&lt;/ref&gt; ۱۶۴۸ده ایمضالانان وستفالیا آندلاشماسی بۇ دین دؤیوشونو بیتیردی. دؤیوشون سوْنوندا کراللیق، بیر چوْخ موستقیل اوستانه آیریلدی. ۱۷۴۰دا سوْنرا، آوسترییادا حؤکم سورن هابسبورگ خاندانی و پروسیا دؤولتی، آلمان اوستانلاری‌نی اؤز یانلارینا چکیب اؤلکه‌یه تامامیله حؤکم ائتمه‌یه چالیشدیلار. موقددس روما ژرمن ایمپیراتورلوغو ۱۸۰۶-جی ایل‌ده ناپولئون موحاریبه‌لری زامانی تامامیله ییخیلدی.&lt;ref name=&quot;concise h&quot;&gt;Fulbrook, Mary: ''A Concise History of Germany'', Cambridge Üniversitesi Yayınları ۱۹۹۱, p. 97. ISBN 0-521-54071-2&lt;/ref&gt;

=== برپا و قییام (۱۸۱۴–۱۸۷۱) ===
[[File:Nationalversammlung in der Paulskirche.jpg|thumbnail|200px|left|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;فرانکفورت مجلیسی، ۱۸۴۸&lt;/div&gt;]]
[[ناپولیون بوناپارت]]ین تاخت‌دان دوشمه‌سیندن سوْنرا ۱۸۱۴-جی ایل‌ده توپلانان [[وییانا کونقرئسی]]نده آلینان قرارلارلا آلمان کونفدراسیونو آدی آلتیندا ۳۹ دنه موستقیل آلمان اوستانی قورولدو. بۇ کونفدراسیونو لیدئرلیگینه اوتریش-ماجاریستان ایمپیراتورلوغو سئچیلدی. ویانا کونقرئسینه رئاکسییا اولاراق آوروپانین موختلیف اؤلکه‌لرینده قییام‌لار چیخدی. خوصوصی‌له آلماندا علم و فلسفه‌ده گؤرولن توسعه و لیبئرالیزم آخینی خالق‌لارین حاق‌لاری‌نی زنگینده اساس فاکتور اوْلدو. بۇ مودت‌ده آلمان خالقی‌نین اکثرییتی فرانسیز اینقیلابی‌نین و میلّیت‌چیلیک آخینیندان تاثیرلندیلر. خالق، میلّی بیرلیگین تأمین ائدیلمه‌سینی ایسته‌ایردی. سئچیلن قوروجو مجلیس، ۱۳ مای ۱۸۴۸ده فرانکفورت‌دا بیر کونستیتوسییا حاضیرلاماق اۆچون توپلاندی. ۲۸ مارس ۱۸۴۹دا کونستیتوسییا قبول ائدیلدی. بۇ حرکتی تمثیل ائدن قارا، قیرمیزی و قیزیل ساریسی رنگ‌لر داها سوْنرا آلمان بایراغینا رنگ ورمیشدیر.&lt;ref&gt;Martin, Norman. [https://www.fotw.info/flags/de1848.html Alman Konfederasyonu 1815–1866 (Almanya)] Dünya Bayrakları. ۵ Ekim 2000.Erişim: 12-07-2006&lt;/ref&gt;

۱۸۴۸ اینقیلاب‌لاری نتیجه سینده فرانسه دا جومهوریت اعلان ائدیلدی. بۇ حرکتین موفقیته چاتماسی اوزرینه آلمان اینتئللئکتوال‌لار و خالق دا قییام باشلاتدیلار.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20051210142541/http://mars.acnet.wnec.edu/~grempel/courses/germany/lectures/081848.html Almanya'da 1848 Devrimi] mars.acnet.wnec.edu&lt;/ref&gt; باشلانغیجدا حؤکمدارلار طلب ائدیلن لیبئرال حوقوق‌لاری تصدیق‌له‌دی. پروسیا کرالی دؤرد. فریئدریجه ویلهئلمه بیر سیرا حوقوق‌لاری آلینمیش شکیلده کراللیق تکلیف ائدیلدی. لاکین او، بونو ردد ائتدی. چونکی قبول ائتسه‌یدی، تاجی تانری‌نین عینایت‌ینه دئییل، مجلیسین حوضوروندا گئیه‌جک و مجلیسه باغلی اولاجاقدی.&lt;ref&gt;[[:en:The Revolutions of 1848 in the German states|Almanya'da ۱۸۴۸ İhtilalleri]] en.wikipedia.com&lt;/ref&gt; اؤلوموندن سوْنرا یئرینه بیر. ویلهئلم کئچدی. ۱۸۶۲-جی ایل‌ده، باش ناظیر اوتتو وون بیسمارجکی تعیین ائتدی. بیسمارک دانمارکیلا ۱۸۴۶-جی ایل‌ده ائدیلن دؤیوشده بیر قیسیم یئرلری اله کئچیردی. ائرته‌سی ایل ائدیلن دؤیوش‌لرده اوتریش (اتریش) اوردوسونو مغلوب ائده‌رک قوزئی آلمان کونفئدئراسیونونو قوردو. اوتریش بۇ کونفدراسیونو خاریجینده بوراخیلدی.

=== آلمان ایمپاراتورلوغو (۱۸۷۱–۱۹۱۸) ===
[[File:Wernerprokla.jpg|thumbnail|۲۰۰px|left|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Versailles'da Alman İmparatorluğu'nun kurulması,1871. [[Bismarck]] ortadaki beyaz üniformalı&lt;/div&gt;]]
[[برلین]] میلّی تمل‌لره سؤیکنن موعاصیر آلمان ائدیلن راضیلاشمالار ۱۸۷۱-جی ایل‌ده قورولدو. اؤلکه‌نین قوروجوسو پروسیا کرال‌لیغی‌یدی. فرانسه -پروسسییا موحاریبه سیندن سوْنرا، ۱۸ ژانویه ۱۸۷۱-جی ایل‌ده ورسایللئسدا آلینان قرارلاردا ایمپیراتورلوق اعلان ائدیلدی.&lt;ref&gt;[http://www.dhm.de/lemo/html/kaiserreich Alman İmparatorluğu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090402071949/http://www.dhm.de/lemo/html/kaiserreich/ |date=2009-04-02 }} Das Kaiserreich&lt;/ref&gt; ایمپراتورلوغا هوهئنزوللئرن خاندانی حؤکم ائتدی. باشکند بئرلین ائدیلدی. ایمپیراتورلوق بوتون داغینیق آلمان دوولت‌چیک‌لرینی ایچینه آلیناراق قورولدو لاکین اوتریش بۇ بیرلیگین خاریجینده بوراخیلدی. اؤلکه ۱۸۸۴ده اعتیباراً آوروپا خاریجینده موستملکه‌لر قورماغا باشلادی.&lt;ref&gt;[http://www.worldstatesmen.org/COLONIES.html#German Alman İmparatorluğu'nun tüm sömürgeleri] www.worldstatesmen.org&lt;/ref&gt;

ایمپراتورلوغون اینشاسی اثناسیندا تاختدا اوْلان بیر ویللیام خاریجی سیاستده آلمانی دیگر بؤیوک دؤولت‌لر کیمی گوج‌لو و اعتیبارلی بیر وضعییته گتیرمک اۆچون مشغول اوْلموشدور. فرانسه دان دیپلوماتیک اولاراق اوزاق دورولمایا چالیشیلمیش، دؤیوشدن کاچینیلمیشتیر. ایکی. ویلهئلم دؤورونده، آلمان، دیگر آوروپا گوج‌لری کیمی ایمپئریال بیر سیاست ایزله‌میش و زامان-زامان موستملکه‌لری مؤوضوع‌سوندا قونشو دؤولت‌لرله ضیدییت‌لرین گیرمیشدیر. بو، بیر سیرا دوستلوق‌لاری زده‌له‌میش و آلمان قارشی فرانسه، بیرلشمیش کراللیق و روسیه ایمپیراتورلوغو بیر راضیلاشما ایمضالایاراق قوطب مئیدانا گتیرمیشدیر. آلمان ایسه یالنیز اوتریش-ماجاریستان ایمپیراتورلوغو ایله ایتتیفاق قورابیلمیش‌دیر.&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/231186/Germany/58191/Germany-from-1871-to-1918 Alman İmparatorluğu dış politikası] www.britannica.com&lt;/ref&gt;

آلمانین ایمپئریال سیاستی اؤلکه خاریجینه داشمیش و دؤولت دیگر آوروپا گوج‌لری کیمی آفریقانین پایلاشماسینا قاتیلمیشدیر. بئرلین کونفرانسیندا بۇ قیطعه آوروپا گوج‌لرینه پای ائدیلمیش‌دیر. آلمانین پایینا آلمان شرق آفریقاسی، آلمان قوزئی غربی آفریقاسی، توقو و کامئرون دوشدو. بؤیوک گوج‌لر آراسی آفریقادا اوْلان بۇ موباریزه بیر. دونیا دؤیوشونون سبب‌لریندن بیری اولاجاقدی.&lt;ref&gt;Khapoya op. cit. p. ۱۱۵f&lt;/ref&gt;

۲۸ ژوئن ۱۹۱۴د، سارایئوودا اوتریش-ماجاریستان ایمپیراتورلوغو شاهزاده‌سی ائرسه-هئرسوق فرانس فئردیناند سوءقصد تشکیل ائدیلمه‌سی بیر. دونیا دؤیوشونو باشلاتدی. آلمانین آرالاریندا اوْلدوغو ایتتیفاق دؤولت‌لری، اعتیلاف دؤولت‌لری‌نه قارشی ۴ ایل داوام ائدن دؤیوش‌لر نتیجه سینده مووففقیت‌سیز اوْلدو. آلماندا نووامبر ۱۹۱۸-جی ایلده قییام یاشاندی و ایمپراتور ایکی. ویلهئلم، تاخت‌دان ایمتیناع ائتمک مجبوریتینده قالدی. ۱۱ نووامبردا آتش‌کس اعلان ائدیلدی. ۲۸ ژوئن ۱۹۱۹دا ورسایللئس باریش آندلاشماسی ایمضالاندی. لاکین موقاویله شرط‌لری آلمانی آلچالدیجی تاپیلدی، بۇ وضعیت اؤلکه‌ده میلّیتچیلیگی آرتیردی و خالق یاواش-یاواش ناسیزم آخینی اطرافیندا بیرلشمه‌یه باشلادی.&lt;ref name=&quot;lee h&quot;&gt;Stephen J. Lee: ''Europe, 1890–1945''. Routledge 2003, p. 131. ISBN 0-415-25455-8.&lt;/ref&gt;

=== ویمار جوموریتی (۱۹۱۹–۱۹۳۳) ===
[[File:Paul von Hindenburg.jpeg|thumbnail|۱۴۰px|left|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;جومهورباشقانی [[پاول فن هیندنبورق]]&lt;/div&gt;]]
موفقیت‌لی کئچن نووامبر ۱۹۱۸ قییامی‌نین سوْنرا جومهوریت ائلان ائدیلدی. دؤولت باشچی‌سی فریئدریجه ائبئرت طرفیندن ۱۱ آوقوست ۱۹۱۹دا قورولوشو اعلان ائدیلن دؤولت، آدینی میلّی مجلیسین یئنی کونستیتوسییانی یاراتماق اۆچون توپلاندیغی ویمار شهریندن آلیر. داها اول روسا لوخئمبورگ و کارل لیئبکنئجهت ۱۹۱۸-جی ایل‌ده آلمان کومونیست پارتییاسینی قورموشدولار. بونون خاریجینده آلمان ایشچی پارتییاسی ایسه ژانویه ۱۹۱۹-جو ایلده قورولدو. حیزب داها سوْنرا آدینی ناسیونال سوسیالیست آلمان ایشچی پارتییاسینا دؤنوشدورجک‌دی.

بؤیوک بوحران (۱۹۲۹-اونجو ایلده یارانان بویوک ایقتیصادی بوحران)، ورسایللئس آندلاشماسی طرفیندن دیکته ائدیلن آغیر صولح شرط‌لریندن و اوزون بیر سیلسیله غئیری-ثابیت حؤکومت‌لردن ضرر گؤرن آلمانداکی سیاسی کوتله‌لر، سیاسی سیستم‌لری اوْلان مجلیس سیستمله اؤزلرینی داها آز قایناشدیرماق باشلامیش‌لار. مشهور بیر ساغچی (مونارشیست، völkisch، و نازی) Dolchstoßlegende یئنی آلمانین بیر دونیا دؤیوشونو حربی مغلوبیت سببی‌یله دئییل ده آلمان اینقیلابی سببی‌یله ایتیردیگینی ایدیعا ائدن بیر سیاسی میت بۇ وضعیتی داها دا پیس‌لش‌دیرمیش‌دی. دیگر طرف‌دن، رادیکال سولچو کومونیست‌لر، مثلاً ایسپارتاکوس بیرلیگی، «کاپیتالیست رهبرلیگی» اولاراق گؤردوکلری سیستمی بیر راتئرئپوبلیک قورماق مقصدی‌یله ییخماق ایسته‌ایردیلر.&lt;ref name=&quot;ingviki&quot;&gt;[[:آلمان]] en.wikipedia.org Erişim: 1 Mart 2009&lt;/ref&gt;

بیر چوْخ حیزب طرفیندن یاری حربی (پارامیلیتئر) گوج‌لر قورولموشدو و سیاسی سبب‌لرله مین‌لرله جینایت ایشلنمیشدی. پارامیلیتئر گوج‌لر سئچیجی‌لرین گؤزونو قورخوتماق‌دا و اونسوز دا یوکسک ایش‌سیزلیک سَوییه‌سی و یوخسوللوق‌دان دؤیوشن اوْلان خالق‌دا شیددت و نیفرت توخوم‌لاری اکمک‌ده‌ایدی‌لر. بیر سیلسیله مووففقیت‌سیز کابینئتده سوْنرا، جومهوریت باشچیسی پاول وون هیندئنبورگ، هم چوْخ آلترناتیو گؤرمه‌مه‌سیندن هم‌ده ساغچی دانیشمالاری‌نین تضییقی سببی‌ایله، ۳۰ ژانویه ۱۹۳۳ده آدولف هیتلئری آلمان کانسلئری اولاراق آتامیش‌دیر.&lt;ref name=&quot;ingviki&quot; /&gt;

=== اۆچونجو ایمپیراتورلوق (۱۹۳۳–۱۹۴۵) ===
[[File:Adolf Hitler Berghof-1936.jpg|thumbnail|۱۴۰px|left|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[آدولف هیتلر|آدولف هیتلئر]]، اۆچونجو ایمپاراطورلوغون [[صدراعظم]]ی (۱۹۳۳).&lt;/div&gt;]]
فئوریه ۱۹۳۳د، [[آلمان مجلیسی]] اوتاچکیلدی. صاباحی‌سی گون بعضی تمل دئموکراتیک حوقوق‌لار حذف اوْلوندو. هیتلر، بوتون قانون‌وریجیلیک و ایجرا صلاحییت‌لرینی اؤزونده ییغدی. بونونلا علاقه‌دار قرار مجلیسده آلینارکن آلمان ایجتیماعی دئموکرات پارتییاسی لاییحه‌نین قارشیسیندا دایاندی، لاکین کومونیست‌لرین مجلیس‌ده‌کی۸۱ کورسوسو، بۇ قرارین چیخماسینا مانیعه اولا بیلمه‌دی.&lt;ref&gt;[http://www.dhm.de/lemo/html/nazi/innenpolitik/ermaechtigungsgesetz/index.html Das Ermächtigungsgesetz 1933]{{سخ}}Erişim = ۱۲-۰۹-۲۰۰۸{{سخ}}Yazar = Deutsches Historisches Museum{{سخ}}Yayımcı = Deutsches Historisches Museum{{سخ}}Dil = Almanca&lt;/ref&gt; یئنه کونستیتوسییادا ائدیلن بیر سیرا ده‌ایشیک‌لیک‌لر اؤلکه‌ده تک حیزب رژیمینین اورتایا چیخماسینی تأمین ائتدی. صنایع ساحه‌سینه سهمیه قویولدو. بئله‌جه صنایع یالنیز کیفایت قدر اساس احتییاج مادّه‌سی چیخاراجاق، بونون خاریجینده بوتون ایستئحصال گوجونو سیلاح صنایع‌اینده حرکت وریلدی.&lt;ref&gt;[http://www.dhm.de/lemo/html/nazi/wirtschaft/index.html Industrie und Wirtschaft] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140705130826/http://www.dhm.de/lemo/html/nazi/wirtschaft/index.html |date=2014-07-05 }}{{سخ}}Erişim tarihi = ۱۲-۰۹-۲۰۰۸{{سخ}}Yazar = Deutsches Historisches Museum{{سخ}}Yayımcı = Deutsches Historisches Museum{{سخ}}Dil = Almanca&lt;/ref&gt; ۱۹۳۶-جی ایل‌ده آلمان بیرلیک‌لری ورسایللئس سازیشینه گؤره سیلاح‌سیز بؤلگه اوْلان رئن-روهئر بؤلگه‌سینه گیردیلر. اینگیلیس باش ناظیری نئویللئ چامبئرلاین‌ین (Neville Chamberlain) حادیثه‌نی یاتیرماق سیاستینین غئیری-کافی اوْلدوغو گؤرولدو. بوندان جسارت ائدن هیتلئر ۱۹۳۸-جی ایل‌ده اعتیباراً یاییلما سیاستینی تطبیقه باشلادی. ایکی جبهه‌ده بیردن دؤیوشمک‌دن چکینن هیتلئر، سووت‌لر بیرلیگی ایله، داها سوْنرا اؤزونون پوزاجاغی، مولوتوو-ریببئنتروپ سالدیرمازلیک پاکتی (پئیمانی) ایمضالادی.

۱۹۳۹دا، میلتچیلیگین حددیندن آرتیغا قاچماسی نتیجه‌سی آلمان، پولشانی، ایلدیریم دؤیوشو تاکتیغییله ایشغال ائتدی. بونو ایزله‌ین ایکی گونده بریتانییا و فرانسه دؤیوش دئکلاراسیون‌لار نشر آلمان دؤیوش اعلان ائتدیلر. بو، ایکینجی دونیا موحاریبه‌سی‌نین باشلاماسی معناسینی وریردی. آلمان چوْخ آردیجیل بیر شکیلده آوروپانین اهمیتلی بیر قیسیمینی دیرک یا دا بیلواسیطه یولدان نظارت ائتمه‌گی باجاردی.

[[File:Potsdamer Platz 1945.jpg|thumbnail|۲۰۰px|left|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[ایکینجی دونیا ساواشی|ایکینجی دونیا موحاریبه‌سی]] سوْنراسی[[برلین|بئرلین]]، ۱۹۴۵.&lt;/div&gt;]]

۲۲ جولای ۱۹۴۱-جی ایل‌ده، [[هیتلئر]]، [[سووت‌لر بیرلیگی]] ایله ائدیلن پاکتی (پئیمانی) تک طرفلی لغو ائتدی، شرق جبهه‌سینی آچدی و بارباروسسا هارئکاتینی باشلاتدی. قیسا بیر مۆدت  سوْنرا [[یاپونییا]] ایمپیراتورلوغو، بیرلشمیش دؤولت‌لرین پئارل هاربور بازاسینا هوجوم تشکیل ائتدی. آلمان، بیرلشمیش دؤولت‌لرین دؤیوش اعلان ائتدی. آلمان اوردوسوْنون، سووت‌لر بیرلیگینه قارشی دؤیوش باشلانغیجیندا سورعت‌له توسعه ائتدیردیگی هوجوم‌لار ایستالینگراد دؤیوشوی‌له سوْنا چاتدی. موسکو یولونو آچماق اۆچون ائدیلن بۇ دؤیوشده آلمان اوردولاری مغلوب اوْلدو. آردیندان، آلمان اوردولاری شرق جبهه سیندن گئری چکیلمک مجبوریتینده قالدی. نورماندییا چیخارماسی، دؤیوشون باتی جبهه سینده‌کی دؤنوش نؤقطه‌سی اوْلدو. موتتفیق قوووه‌لری، نورماندییا ساحیل‌لرینه چیخارما ائده‌رک سورعت‌لی بیر شکیلده آلمان حاکیمیتینده‌کی بؤلگه‌لرده ایره‌لی‌له‌دیلر. بو، آلمان اۆچون دؤیوشون سونو اوْلدو. ۸ مای ۱۹۴۵-جی ایل‌ده قیرمیزی اوردو، بئرلینی ایداره‌سی آلتینا آلدی.

نازی حؤکومتی، داها سوْنرالاری هولوکوست اولاراق تعیین اوْلوناجاق سوی‌قیریم‌لا، یهودی‌لری، کومونیست‌لر، رومان‌لار، ائشجینسل (هم‌جنس‌گرالار)، یهوه‌نین شاهیدلرین، سیاسی رقیب‌لری‌نی، کئشیش‌لری، الیله اورتادان قالدیرما سیاستی ایزله‌دی. نازی آلمانسی دؤورونده تخمیناً اون بیر میلیون آدام هولوکوست‌دا سوی‌قیریم‌ا اوغرادی. بۇنلارین آلتی میلیونو یهودی، اوچ میلیونو پولونیالی‌ایدی. ایکینجی دونیا دؤیوشو و ناسیست سوی‌قیریم‌لاری، آوروپادا تخمیناً ۳۵ میلیون اینسانین جانینا مال اوْلدو.&lt;ref&gt;[[Holokost]] ve [[II. Dünya Savaşı]] maddelerine bakınız.&lt;/ref&gt;

=== بؤلونمه و بیرلشمه (۱۹۴۵–۱۹۹۰) ===
[[File:Deutschland Bundeslaender 1957.png|thumbnail|۱۴۰px|left|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;۱۹۴۹'دن سوْنرا ایکی آلمان دوولت‌لری‌نه و بولونموش شهییر بئرلینه ایکینجی دونیا ساواشی‌نی قازانان گوج‌لر طرفیندن شکیل وریلدی. قربی آلمان آمریکا، اینگیلیس و فرانسه ایداره‌ائتمه‌سی آلتیندا، شرقی آلمان ایسه سووت‌لر ایداره‌چی‌لیک آلتینا وریلدی.&lt;/div&gt;]]
بو دؤیوش‌ده تخمیناً اون میلیون عسگر و آلمان وطنداش اوْلوب-اؤلوموایله نتیجلنمیشدی. اودئر چایی‌نین شرقین‌دکی گئنیش توْرپاق‌لار ایتیریلمیش؛ یئنی سرحدلر خاریجینده قالان باشقا اؤلکه‌لردکی اون بئش میلیون آلمان، بۇ اؤلکه‌لر طرفین‌دن دئپورتاسیا ائدیلمیش؛ بیر چوْخ بؤیوک شهر تخریب اوغرامیشدی. گئرییه قالان میلّی بؤلگه و بئرلین، موتتفیق‌لر طرفین‌دن دؤرد عسگری بؤلگه‌یه آیریلمیشدی.

باتی بؤلگه‌لری ایداره ائدن [[فرانسه]]، بیرلشمیش کراللیق و [[آبش]] بؤلگه‌لرینی بیرلشدیریب، ۲۳ مای ۱۹۴۹-جو ایلده آلمان فدراتیو جومهوریتینی {{آلمانجا|Bundesrepublik Deutschland}} قوردولار؛ ۷ اوْکتوبر ۱۹۴۹-جو ایلده، سووت بؤلگه‌سی، دئموکراتیک آلمان رئسپوبلیکاسینا {{آلمانجا|Deutsche Demokratische Republik}} چئوریلدی. بون‌لار، «قربی آلمان» و «شرق آلمان»، و بئرلین‌ین ایکی پارچاسی «باتی بئرلین» و «شرق بئرلین» اولاراق خاطیرلاندی. شرقی آلمان، شرق بئرلینی باشکند اعلان ائتدی، بونا قارشی‌لیق باتی آلمان باشکندینی بون‌و ائتدی.

باتی آلمان، فدرال مجلیس جومهوریتی اعلان ائتدی و بیرلشمیش دؤولت‌لر، فرانسه و بیرلشمیش کراللیق ایله امکداش‌لیغینا گئده‌رک بازار ایقتیصادیاتینا آغیرلیق وردی. اؤلکه، ۱۹۵۰-جی ایل‌لرین باشین‌دان اعتبارن سورعتله ایقتیصادی توسعه ایچینه گیردی. باتی آلمان، عئینی زاماندا ۱۹۵۵-جی ایل‌ده ناتو-یا قاتیلدی؛ ۱۹۵۸-جی ایلده آوروپا بیرلیگی‌نین آلتی قوروجو اؤلکه‌سی آراسیندا ایشتیراک ائتدی&lt;ref&gt;[http://europa.eu/abc/history/index_en.htm Avrupa Topluluğu kurucu devletleri] Avrupa Birliği resmi internet sitesi&lt;/ref&gt;

شرقی آلمان، وارشاوا (ورشو) پئیمانی ایمضالایاراق سووت ایتتیفاقی‌نین حربی و سیاسی نظارتی آلتین‌داکی شرقی بلوکو اؤلکه‌لرین‌دن بیری حالینا گلدی. دئموکراتیا حوقوق‌لارینا قارشی، سیاسی گوج یالنیز قاباقدا گلن عضولر (پولیتبورو) {{آلمانجا|Politburo}} طرفین‌دن تشکیل ائدیلدی. گوج‌لری شرقی آلمان دولت تهلوکه‌سیزلیک سازیمانی هئیت طرفین‌دن تأمین ائدیلیردی، گئنیش بیر ساحه‌یه یاییلمیش گیزلی خیدمت و حؤکومت‌دکی سوسیالیست بیرلیک پارتیاسی‌نین بیر چوْخ کانار محلله تشکیلاتی جمعیت‌دکی هر جور فیکری تعقیب ائدیردی. خالقین تمل احتیاج‌لاری چوْخ اوجوز قیمت‌لره دؤولت طرفین‌دن قارشیلانیردی. سووت‌لر بنزری پلان‌لی ایقتیصادییات قورولدو؛ سوْنرا، شرقی آلمان قارشی‌لیق‌لی ایقتیصادی یاردیم شوراسی‌نین بیر عضوو اوْلدو. اؤلکه‌نین سوسیال پروقرامینی ایضاح ائدن و بونون فایدالاریندان بحث ائدن کومونیست تبلیغاتا باخمایاراق بیر چوْخ وطنداش، باتی‌دکی سیاسی آزادلیق و ایقتیصادی ریفاها حئیران‌لیق دویوردو. بئرلین دیواری، ۱۹۶۱-جی ایل‌ده شرق آلماندان، باتی آلمانا قاچیش‌لارین قاباغین آلماق اۆچون دوزلدیلدی و سویوق دؤیوش‌ون سیموولو اوْلدو.

شرقی و قربی آلمان آراسین‌داکی تضییق، باش ناظیر ویللی براندتین اوستپولیتیک سیاستی ایله آزالدی. شرق آلماندان، باتی آلمانا ائدیلن کؤچ‌لرین آرتیمینا قارشی شرق آلمان حوکومتی، سینیرلارداکی کئچید مانیعه‌لرینی یونگول‌لشدیردی و وطنداش‌لاری‌نین باتی آلمانا گزینتی‌لرینه ایجازه وردی. آرتان خالق تضییق‌لری قارشی‌سیندا شرقی آلمان، سرحدلرینی آچدی. ان نهایت، آلمان یئنی‌دن بیرلشمه‌سی، ۳ اوْکتوبر ۱۹۹۰دا تأمین ائدیلدی. ائدیلن راضی‌لاشمالارلا، بۇ دؤولت‌لری قوران دؤرد بؤیوک گوج حاق‌لاریندان ایمتیناع ائتدی و آلمان تام موستقیل‌لیگینه قوووشدو. بئرلین اؤلکه‌نین رسمی باشکندی اعلان ائدیلدی، بون شهری ایسه بعضی ناظیرلیک‌لرین مرکزی اوْلدو.&lt;ref&gt;Colchester, Nico. [http://www.ft.com/cms/s/504285c4-68b6-11da-bd30-0000779e2340,dwp_uuid=۶f876a3c-e19f-11da-bf4c-0000779e2340.html D-mark day dawns]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Financial Times]]. 1 Ocak 2001. Erişim tarihi = ۰۷-۱۲-۲۰۰۶&lt;/ref&gt;[[File:West and East Germans at the Brandenburg Gate in 1989.jpg|thumbnail|۱۰۰px|sol|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Berlin Duvarı]], [[Brandenburg Kapısı]]'nın önünde. 1989'dan sonra kapı açılmıştır.&lt;/div&gt;]]
بیرلشمه‌دن بری آلمان، ناتو و آوروپا بیرلیگی ایچینده آکتیو رول آلماقدادیر. آلمان بالکان‌لارا صولح گوجو گؤندرمیش‌دیر. آیریجا آلمان اوردوسو، [[افقانیستان]] موحاربه‌سینده طالیبانین دئوریلمه‌سین‌دن سوْنرا، تهلوکه‌سیزلیگین تأمین ائدیلمه‌سی اۆچون افقانیستانا گئدن ناتو اوردوسو ایچینده رول اوینامیش‌دیر.&lt;ref name=&quot;ARM&quot;&gt;Dempsey, Judy. [http://www.iht.com/articles/۲۰۰۶/۱۰/۳۱/news/germany.php Almanya Bosna'dan çekilmeyi planlıyor]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} International Herald Tribune. 31 Ekim 2006. Erişim tarihi = ۳۰-۱۱-۲۰۰۶&lt;/ref&gt; بۇ حربی حرکات‌لار چوْخ موباهیسه موذاکیره ائدیلدی، چونکی ایکینجی دونیا دؤیوشون‌دن سوْنرا اؤلکه‌نین یالنیز مودافعه ائتمه آدینا عسگر ساخلاماسی قبول ائدیلمیش، اؤلکه خاریجینه عسگر گؤندرمه‌سی، قانون‌لا مانیعه تؤردیلمیشدی. بونا قارشی مجلیس، صولح گوجو اۆچون بونون رئال‌لاش‌دیریلا قبول ائتدی.

== جوْغرافییا ==
[[File:Deutschland topo.jpg|thumbnail|۱۳۰px|sol|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Topografik harita.&lt;/div&gt;]]
آلمان سرحدلری ۳۵۷٬۰۲۱ کم ² 'لیک بیر ساحه‌نی اؤرتر. بونون ۳۴۹٬۲۲۳ کم ² 'سی قورودان، ۷٬۷۹۸ کم ² سی سو قایناق‌لاریندان مئیدانا گلیر. آلمان، ساحه باخیمین‌دان آوروپانین یئددینجی، دونیانین آلتمیش اۆچونجو بؤیوک اؤلکه‌سیدیر. یئنیله؛ گونئی‌داکی آلپ داغ‌لاریندان، قوزئی‌داکی قوزئی دنیزینه (Nordsee) و قوزئی-باتی‌دکی بالتیک دنیزینه (Ostsee) دوغرو آزالماقدادیر. اؤلکه‌نین ان یوکسک نوقطه‌سی، آلپ‌لار اوزرینده اوْلان ۲٫۹۶۲ م یوکسک‌لیک‌دکی زوگسپیتزئ (Zugspitze) نوقطه‌سی‌دیر. اوْرتا آلمان‌داکی آغاچلانمیش مؤوقع‌دکی یایلالار ایله قوزئی‌داکی آلچاق سویه‌لی دوزن‌لیک‌لره نقلیات؛ رئن چایی، تونا چایی و ائلبئ چایی&lt;ref name=&quot;CIA&quot;&gt;[https://www.odci.gov/cia/publications/factbook/geos/gm.html Almanya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060930072310/https://www.odci.gov/cia/publications/factbook/geos/gm.html |date=2006-09-30 }} CIA Factbook. 14 Kasım 2006. Erişim = ۲۹-۱۱-۲۰۰۶&lt;/ref&gt; کیمی، آوروپانین بعضی اهمیتلی بؤیوک چای‌لاری ایله تأمین ائدیلیر.

آلمان سرحدلری‌نین هامی‌سینی آوروپا بیرلیگی عضوو اؤلکه‌لرله پایلاشار. اؤلکه‌نین قونشولاری قوزئی‌دا دانمارک، شرقده پولشا و چئخ جومهوریتی، گونئی‌دا آوستریا و سویس، باتی‌ده فرانسه و لوکسئمبورق، قوزئی-باتی‌دن بلژیک و هوللاندیانین.

=== اوستان‌لر ===
آلمان؛ هر بیری آلت بؤلگه‌لره آیریلمیش جمعی ۱۳ اوستان (Bundesländer) و ۳ آزاد شهر ترکیب‌لی‌دیر.
{{-Rtl}}
&lt;div style=&quot;float:left; margin:۵em ۵em ۰ ۲em;&quot;&gt;{{German Federal States}}&lt;/div&gt;

{| style=&quot;background:none;&quot; cellspacing=&quot;۲px&quot;
|
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;text-align:right; font-size:۹۰%;&quot;
|- style=&quot;font-size:۱۰۰%; text-align:right;&quot;
! style=&quot;width:۱۴۰px;&quot;| اوستان !! style=&quot;width:۸۵px;&quot;| مرکزی !! style=&quot;width:۸۵px;&quot;| ساحه (km&lt;sup&gt;۲&lt;/sup&gt;)!! style=&quot;width:۸۵px;&quot;| اهالی&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/de_jb01_jahrtab1.asp|title=Gebiet und Bevölkerung – Fläche und Bevölkerung|date=December ۲۰۱۵|publisher=[[Statistisches Bundesamt]] und statistische Landesämter|accessdate=۳ August ۲۰۱۷|language=German|archivedate=2017-07-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170706204449/http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/de_jb01_jahrtab1.asp}}&lt;/ref&gt; !! style=&quot;width:۱۰۰px;&quot;| Nominal GDP billions EUR in 2015&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.vgrdl.de/VGRdL/tbls/tab.jsp?lang=en-GB&amp;rev=RV۲۰۱۴&amp;tbl=tab۰۱|title=Gross domestic product – at current prices – 1991 to ۲۰۱۵|date=۵ November ۲۰۱۶|publisher=Statistische Ämter des Bundes und der Länder|accessdate=۶ July ۲۰۱۶|language=English}}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; !! style=&quot;width:۱۰۰px;&quot;| Nominal GDP per capita EUR in 2015&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; !! Nominal GDP per capita USD in 2015&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.usforex.com/forex-tools/historical-rate-tools/yearly-average-rates|archive-url=https://web.archive.org/web/20120321221451/http://www.usforex.com/forex-tools/historical-rate-tools/yearly-average-rates|dead-url=yes|archive-date=۲۱ March ۲۰۱۲|title=Historical Exchange Rates Tool &amp; Forex History Data – OFX|publisher=|accessdate=2017-08-04|archivedate=2012-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120321221451/http://www.usforex.com/forex-tools/historical-rate-tools/yearly-average-rates}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[بادن-وورتمبرق]] || [[اشتوتقارت]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۵٬۷۵۲|| style=&quot;text-align:right&quot;|۱۰٬۸۷۹٬۶۱۸ || style=&quot;text-align:right&quot;|۴۶۱ || style=&quot;text-align:right&quot;|۴۲٬۸۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۴۷٬۵۰۰
|-
| [[بایرن]] || [[مونیخ]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۷۰٬۵۴۹|| style=&quot;text-align:right&quot;|۱۲٬۸۴۳٬۵۱۴ || style=&quot;text-align:right&quot;|۵۵۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۴۳٬۱۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۴۷٬۹۰۰
|-
| [[برلین]] || [[برلین]] ||style=&quot;text-align:right&quot;|۸۹۲|| style=&quot;text-align:right&quot;|۳٬۵۲۰٬۰۳۱ || style=&quot;text-align:right&quot;|۱۲۵ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۵٬۷۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۹٬۷۰۰
|-
| [[براندنبورق]] || [[پوتسدام]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۹٬۴۷۷|| style=&quot;text-align:right&quot;|۲٬۴۸۴٬۸۲۶ || style=&quot;text-align:right&quot;|۶۶ || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۶٬۵۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۹٬۵۰۰
|-
| [[برمن ایالتی]] || [[برمن]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۴۰۴|| style=&quot;text-align:right&quot;|۶۷۱٬۴۸۹ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۲ || style=&quot;text-align:right&quot;|۴۷٬۶۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۵۲٬۹۰۰
|-
| [[هامبورق]] || [[هامبورق]] ||style=&quot;text-align:right&quot;|۷۵۵|| style=&quot;text-align:right&quot;|۱٬۷۸۷٬۴۰۸ || style=&quot;text-align:right&quot;|۱۱۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۶۱٬۸۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۶۸٬۸۰۰
|-
| [[هسن]] || [[ویسبادن]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۱٬۱۱۵|| style=&quot;text-align:right&quot;|۶٬۱۷۶٬۱۷۲ || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۶۴ || style=&quot;text-align:right&quot;|۴۳٬۱۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۴۷٬۹۰۰
|-
| [[مکلنبورق-فورپومرن]] || [[شورین]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۳٬۱۷۴|| style=&quot;text-align:right&quot;|۱٬۶۱۲٬۳۶۲ || style=&quot;text-align:right&quot;|۴۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۵٬۰۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۷٬۷۰۰
|-
| [[نیدرزاکسن]] || [[هانوفر]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۴۷٬۶۱۸|| style=&quot;text-align:right&quot;|۷٬۹۲۶٬۵۹۹ || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۵۹ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۲٬۹۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۶٬۶۰۰
|-
| [[نوردراین-وستفالن]] || [[دوسلدورف]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۴٬۰۴۳|| style=&quot;text-align:right&quot;|۱۷٬۸۶۵٬۵۱۶ || style=&quot;text-align:right&quot;|۶۴۶ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۶٬۵۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۴۰٬۵۰۰
|-
| [[راینلاند-فالتس]] || [[ماینتس]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۱۹٬۸۴۷|| style=&quot;text-align:right&quot;|۴٬۰۵۲٬۸۰۳ || style=&quot;text-align:right&quot;|۱۳۲|| style=&quot;text-align:right&quot;|۳۲٬۸۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۶٬۴۰۰
|-
| [[Saarland]] || [[زاربروکن]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۲٬۵۶۹|| style=&quot;text-align:right&quot;|۹۹۵٬۵۹۷ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۵ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۵٬۴۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۹٬۳۰۰
|-
| [[زاکسن]] || [[درسدن]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۱۸٬۴۱۶|| style=&quot;text-align:right&quot;|۴٬۰۸۴٬۸۵۱ || style=&quot;text-align:right&quot;|۱۱۳ || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۷٬۸۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۰٬۹۰۰
|-
| [[زاکسن-آنهالت]] || [[دورتموند]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۰٬۴۴۵|| style=&quot;text-align:right&quot;|۲٬۲۴۵٬۴۷۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۵۷ || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۵٬۲۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۷٬۸۰۰
|-
| [[شلسویق-هولشتاین]] || [[کیل]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۱۵٬۷۶۳|| style=&quot;text-align:right&quot;|۲٬۸۵۸٬۷۱۴ || style=&quot;text-align:right&quot;|۸۶ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۱٬۲۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۴٬۷۰۰
|-
| [[تورینقن]] || [[ارفورت]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۱۶٬۱۷۲|| style=&quot;text-align:right&quot;|۲٬۱۷۰٬۷۱۴ || style=&quot;text-align:right&quot;|۵۷ || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۶٬۴۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۲۹٬۳۰۰
|-
| Germany || [[برلین]] || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۵۷٬۳۷۶|| style=&quot;text-align:right&quot;|۸۲٬۱۷۵٬۶۸۴ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۰۲۵ || style=&quot;text-align:right&quot;|۳۷٬۱۰۰ || style=&quot;text-align:right&quot;|۴۱٬۲۰۰
|}
|}

=== آلمانین ان بؤیوک شهرلری ===
=== ایقلیم ===
[[File:Hintersee.jpg|thumbnail|۲۰۰px|left|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;باویئرادان آلپ داغ‌لارینا بیرباخیش&lt;/div&gt;]]
آلمانین عومومی‌سی، نم‌لی باتی کولک‌لری‌نین اوستونلوک قوردوغو مولاییم بیر ایقلیمه مالیک‌دیر. ایقلیم؛ گولف ایسترئام‌ین تأثیری آلتین‌داکی قوزئی آتلانتیکا آخینتی‌لاری طرفین‌دن تأثیرلنمکده‌دیر. بۇ ایسیدیجی سولار، قوزئی دنیزی سینیرلارینداکی ژوتلاند یاریماداسی و قوزئی بؤلگه‌سی داخیل اولماق اوزره بیر چوْخ بؤلگه‌نی تأثیر ائتمکده‌دیر. نتیجه اولاراق قوزئی-باتی و قوزئی بؤلگه‌لرینده ایقلیم اوقیانوسال ایقلیمی؛ یاغیش یای بویونجا ماکسیموما چیخماق اوزره هر دؤور سورر.&lt;ref&gt;[http://www.germanculture.com.ua/library/facts/bl_climate.htm Almanya'da iklim] www.germanculture.com Erişim: 1 Mart 2009&lt;/ref&gt;

قیش‌لاری مولاییم و یای‌لاری سرینلیر، بونا قارشی ایستی‌لیک چوْخ واخت ۳۰ ° ج (۸۶ ° ف) آشابیلمکده‌دیر. شرق‌ده ایسه ایقلیم داها یئر؛ قیش‌لار چوْخ سویوق، یازلار چوْخ ایستی و قورو اولا بیلمکده‌دیر. اوْرتا و گونئی آلمان ایسه فرق‌لی اولاراق یئر و اوقیانوسال ایقلیم آراسیندا بیر کئچیش بؤلگه‌سی‌دیر. یئنه، ان یوکسک ایستی‌لیک یازین ۳۰ ° ج (۸۶ ° ف) آشابیلمکده‌دیر.&lt;ref&gt;[http://www.dummies.com/WileyCDA/DummiesArticle/id-5361.html Germany For Dummies 3.baskı] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071123223026/http://www.dummies.com/WileyCDA/DummiesArticle/id-5361.html |date=2007-11-23 }}{{سخ}}yayımcı = Wiley Mayıs 2007 ISBN = ۹۷۸-۰-۴۷۰-۰۸۹۵۶-۹&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.wordtravels.com/Travelguide/Countries/Germany/Climate/ Almanya'da iklim ve hava] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080926110355/http://www.wordtravels.com/Travelguide/Countries/Germany/Climate |date=2008-09-26 }} World Travels. Erişim = ۳۰-۱۱-۲۰۰۶&lt;/ref&gt;

=== بیولوژی موختلیف‌لیک ===
[[File:Cervus elaphus 11.jpg|thumbnail|200px|left|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;گه‌ایک نووع‌لری، گئنیش بیر یابانی اورتاما یاییلمیش‌دیر&lt;/div&gt;]]
آلمان؛ آوروپانین اوْرتا و آتلانتیک بؤلگه‌لرینده اولماسی ایله بیر چوْخ حئیوان و بیتکی نؤوعونو ساخلاماقدادیر. اؤلکه، دؤرد آنا ائکوبؤلگه‌یه آیری‌لار: آتلانتیکا مئشه‌لری، بالتیک مئشه‌لری، اوْرتا آوروپا مئشه‌لری و قربی آوروپا مئشه‌لری.&lt;ref&gt;[http://www.panda.org/about_wwf/where_we_work/ecoregions/maps/index.cfm Ekobölgeler] WWF, Erişim = ۲۸-۱۲-۲۰۰۸&lt;/ref&gt; آلمانین عومومی‌سی، ایشلنه بیلر اراضی (۳۳٪) و سیلویکولتورلر، مئشه‌لر (۳۱٪) ایله اؤرتولموش‌دور. یالنیز ۱۵٪ لیک بیر قیسیم قالیجی چاییرلاردان اؤرتولودور.

[[File:Thüringerwald.JPG|thumbnail|200px|sol|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;اؤلکه‌نین اوچ‌ده بیری مئشه‌لرله اورتولوب‌دور&lt;/div&gt;]]

بیتکی و حئیوان نؤوعو عومومییت‌له اوْرتا آوروپا ایله عئینی‌دیر. کایین‌لار، پالید و دیگر یارپاق تؤکن آغاج‌لار، مئشه‌لرین اوچ‌ده بیرینی تشکیل ائتمکده‌دیر؛ آغاچلاندیرما ایله قوزالی آغاج‌لار آرتماقدادیر. لادین و کؤکنار آغاج‌لاری داغ‌لارین اوست قیسیم‌لرینی دومینه ائتمیش وضعییت‌ده‌دیرلر، بونا قارشی شام و قاراچام، قوم‌لو اراضی‌لرده اولور. اؤلکه‌ده بیر چوْخ ائغرئلتیوتو، چیچک، گؤبلک و قارایوسون نؤوعو وار. بالیق، قوزئی دنیزینده و چای‌لاردا اولور. یابانی حئیوان نؤوع‌لری عومومی اولاراق مارال، چؤل دونوزو، یابانی قویون، تولکو، پورسوق، یابانی دووشان و کوندوزدان مئیدانا گلر. یاز و پاییزدا بیر چوْخ نؤوع کؤچری قوش، آلمان‌دان کئچر.

آلمان‌داکی میلّی پارک‌لار بون‌لاردیر: -هولستئین دنیزی میلّی پارکی، هامبورگ دنیزی میلّی پارکی، آشاغی ساکسونیا دنیزی میلّی پارکی، ژاسموند میلّی پارکی، وورپوممئرن لاگو بؤلگه‌سی میلّی پارکی، موریتز میلّی پارکی، آشاغی اودئر وادی‌سی میلّی پارکی، هارز میلّی پارکی، ساکسون سویس میلّی پارکی و باویئرا مئشه‌سی میلّی پارکی.

آلمان حئیوانات باغچالاری، یابانی حیات پارک‌لاری، سوآلتی پارک‌لاری، و قوش پارک‌لاری ایله مشهوردور.&lt;ref&gt;[http://www.eupedia.com/europe/zoological_gardens_europe.shtml Avrupadaki ünlü hayvanat bahçeleri listesi] www.eupedia.com, Erişim = ۱۷-۱۰-۲۰۰۸&lt;/ref&gt; ۴۰۰-دن چوْخ قئیدیات‌دان کئچمیش زووپارک و طبیعت پارکی‌یلا اؤلکه، دونیادا بۇ ساحه‌ده بیر نؤمره‌دیر.&lt;ref&gt;[http://www.americanzoos.info/Zoofacts.html Bazı ilginç hayvanat bahçesi olayları] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031007010357/http://www.americanzoos.info/Zoofacts.html |date=2003-10-07 }} www.americanzoos.info/, Erişim = ۲۰۰۸ ۱۷-۱۰-۲۰۰۸&lt;/ref&gt; بئرلین زوولوژیک باغچاسی، آلمانین ان کؤهنه و ایندیکی واخت‌دا دونیانین ان چوْخ حئیوان نؤوعونه صاحب زووپارکین.&lt;ref&gt;[http://www.zoo-berlin.de/en/understand/zahlen-fakten.html Hayvan İstatistikleri 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100609204353/http://www.zoo-berlin.de/en/understand/zahlen-fakten.html |date=2010-06-09 }}(Almanca), Berlin Hayvanat bahçesi, Giriş = ۰۵-۰۸-۲۰۰۸&lt;/ref&gt;

=== اطراف موحیط ===
[[File:Windgermany.JPG|thumbnail|200px|left|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt; آلماندا کولک گوجونو و گونش انرژی‌سی‌نی دونیادا ان چوْخ ایستیفاده ائدن اؤلکه‌دیر&lt;/div&gt;]]
آلمان، اطراف شوعورو یئرینده بیر اؤلکه اولاراق بیلینیر.&lt;ref&gt;[http://209.85.135.104/search?q=cache:zXGikuS_5GIJ:www.dzforum.de/downloads/020101311.pdf+germany+%۲۲environmental+consciousness%۲۲&amp;hl=en&amp;ct=clnk&amp;cd=۳&amp;client=news Çevre bilinci hedefi]{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Alman Federal Çevre Vakfı, Erişim = ۲۸-۱۲-۲۰۰۷&lt;/ref&gt; چوْخ آلمان، اینسانین ائتدیک‌لری‌نین، قلوبال ایستی‌لشمه‌نین ان اهمیتلی سببی اوْلدوغونو بیلر.&lt;ref&gt;[http://www.worldpublicopinion.org/pipa/pdf/sep07/BBCClimate_Sep07_rpt.pdf Bütün ülkeler iklim değişikliği üzerie adımlar atmalı] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216014941/http://www.worldpublicopinion.org/pipa/pdf/sep07/BBCClimate_Sep07_rpt.pdf |date=2008-02-16 }}{{سخ}}Giriş = ۱۱-۰۲-۲۰۰۸{{سخ}}Yazar = PIPA{{سخ}}Tarih =۲۰۰۷-۰۹-۲۴{{سخ}}Çalışma = BBC World service Poll, carried out by Globescan&lt;/ref&gt; اؤلکه، کیوتو پروتوکولونو و بیر چوْخ دیگر اطراف تهلوکه‌سیزلیگی راشیلاشماسینی ایمضالایاراق، آز ائمیسیون ایستانداردلارینا اویغون گلمه‌یه، یئنی‌دن دؤوره‌یه آرتیرماغا و یئنی‌لنه بیلر انرژی قایناق‌لاری ایستیفاده‌سی‌نین یایقین‌لاشدیریلماسینا سؤز ورمیش‌دیر.&lt;ref&gt;[http://www.umweltbundesamt.de/uba-info-presse-e/۲۰۰۴/pe04-056.htm Almanya'nın çevre koruma endüstrisini takviye]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Erişim = ۲۵-۱۱-۲۰۰۷&lt;/ref&gt;

[[File:Aquila chrysaetos Flickr.jpg|thumbnail|200px|sol|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;راک عوقابی اوولانماق قاباغیندا موحافیظت اولونوب‌دور &lt;/div&gt;]]
آلمان حوکومتی، اطرافا ضررلی مادّه‌لرین آزالدیلماسی یولون‌داکی گئنیش آکتیویته‌لریله، بۇ مقصده لیدئرلیک ائتمیش‌دیر و ایندیکی واخت‌دا دا بۇ فعالییت‌لرین بیر نتیجه‌سی اولاراق اؤلکه‌دکی ضررلی کیمیوی مادّه نیسبتی آزالتیلماق‌دادیر. آلمان، آدام باشینا دوشن کاربون نیسبتینده آوروپا بیرلیگی ایچینده بیرینجی سیرادا ایشتیراک ائتمه‌سینه قارشی؛ آوسترالیا، کانادا، سعودیه عربیستانی و آمریکا بیرلشمیش دؤولت‌لرینه گؤره اوْلدوقجا آشاغی بیر نیسبته مالیک‌دیر.

کؤمور یاکیمی و صنایع توللانتیلاریندان گلن نشر (ائمیسیون)، هاوا چیرک‌لی‌لیگینه سبب اولماقدادیر. سولفات تورشوسو طرفین‌دن یارادیلان تورشو یاغیش‌لاری، مئشه‌لرین ضرر گؤرمه‌سینه سبب اولماقدادیر. بالتیک دنیزینه شرقی آلمان طرفین‌دن، کانالیزاسیا آتیغی و صنایع آرتیغی ایله یارادیلان چیرک‌لی‌لیک آزالدیلدی. گئرهارد اشنایدئر {{آلمانجا|Gerhard Schröder}} رهبرلیگین‌دکی حؤکومت زامانیندا ائلئکتریک ایستئحصالی اۆچون نووه انرژی ایستیفاده‌سی‌نین بیتیریلمئسی‌نین پلانلاندیغی آچیقلاندی.

آلمان؛ آوروپا بیرلیگی ایله، آب-نین فاونا، فلورا و هابیتاتی‌نین قورونماسی مقصدی‌له چالیشماقدادیر. آلمانین سون بوزلاق بؤلگه‌سینین اوْلدوغو آلپ بؤلگه‌سین‌دکی بوزلاق‌لار، اریمه‌یه معروض قالیر.

== ایداره ==
[[File:Reichstag building Berlin view from west before sunset.jpg|thumbnail|left|250px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Berlin'de, parlamentonun toplandığı [[Reichstag]]&lt;/div&gt;]]
آلمان؛ فدرال، مجلیس، تمسی‌لی دئموکراسی‌لی بیر رئسپوبلیکادیر. آلمان سیاسی سیستمی ۱۹۴۹-جو ایلده اعلان ائدیلن کونستیتوسیایلا، بیلینن آدییلا گروندگئسئتز ایله، تمللندیریلمیش‌دیر. گروندگئسئتز آدییلا خاتیرلانان سند، ورفاسسونگ سؤزونه (کونستیتوسیا) قارشی سئچیلمیش‌دیر، چونکی اؤلکه او زامان ایکی آیری دؤولت و گروندگئسئتزی یازان‌لار، آلمان بیرلشدیگینده بونون اصل کونستیتوسیایلا دییش‌دیریله وورغولاماق ایستمیش‌دیر. گروندگئسئتز اوزرینده دییشیک‌لیک‌لرین تکلیف اۆچون مجلیسین اوچده ایکی‌لیک اکثریتی لازیم‌دیر؛ تمل حاق‌لاری مۆدافیعه مادّه‌لری، گوج‌لرین آیری‌لیغینی، فدرال قورولوش و کونستیتوسیانی قالدیرماغا ایستیقامت‌لی تشببوس‌لری مقاومتی، دایم قانونی و دییش‌دیریله بیلمز ائدر. گروندگئسئتز، ۱۹۹۰ آلمان یئنی‌دن بیرلشمه‌سین‌دن سوْنرا کیچیک دییشیک‌لیک‌لرله ایندیکی واختدا وارلیغینی داوام ائتدیرمکده‌دیر.
فدرال پرزیدنت، ژواجهیم گاوجک
[[File:2011 Joachim Gauck-2.jpg|thumbnail|sol|150px|فئدرال باشقان, [[Joachim Gauck]]]]
بوندئسکانزلئر (فدرال شانسؤلیئ)-بو آن آنگئلا مئرکئلین - حؤکومتین باشی‌دیر و ایجرا رئال‌لاش‌دیران آدام‌دیر، وظیفه‌لری اعتباریله مجلیس دئموکراسیلئردئکی باش ناظر ایله بنزردیر. آنا قانونوریجی‌لیک اوْرقانی بوندئستاگ و اون آلتی اوستانی تمسیل ائدن، قانون‌لارین ائدیلمه‌سینه قاتیلان کونستیتوسیا اوْرقان بوندئسرات، فدرال قانونوریجی‌لیک اوْرقان‌لاری‌دیر. بۇ ایکی قورولوش قانون ائدر. بوندئستاگتا ۶۱۴ میلّت وکی‌لی وار. بۇ میلّت وکیل‌لری دؤرد ایلده بیر سئچیلیر و آلمان خالقینی تمسیل ائدیر. سئچکی سیستمی اکثریت سیستمی و نیسبی تمسیل سیستمی‌نین بیر قاریشیغی‌دیر. بوندئسرات عضولری اون آلتی اوستان‌دن سئچیلمیش کس‌لردن میدانا گلر و بون‌لار اوستان کابینئلئریندئ ده اولور. هر اوستان حؤکومتی، اؤز دئلئگئسینی هر هانسی بیر زاماندا دییش‌دیرمک حقوقونا مالیک‌دیر.

بوندئسپرäسیدئنت (فدرال پرزیدنت)-بو آن ژواجهیم گاوجک-دؤولت باشچی‌سی، سیموولیک وظیفه‌لری و گوجلریله پریوریتئت‌لی حقوقونا مالیک‌دیر. وظیفه‌سینی بئش ایللیک بیر دؤور اۆچون ایجرا ائدیر. بیر باشقا دؤور اۆچون یئنی‌دن سئچیله بیلر. قیسمن فدرال مجلیس عضولری، قیسمن ایسه اون آلتی اوستانین مجلیسولارینجا سئچیلن و فدرال مجلیس عضولرینه برابر سایدا عضولردن عبارت کومیته‌سی طرفین‌دن سئچیلیر. بوندئستاگ باشچی‌سی، پروتوکول باخیمین‌دان رسمی اولاراق ایکینجی سیرادا ایشتیراک ائدر. پروتوکولدا اۆچونجو سیرادا ایسه شانسؤلیئ گلیر. بوندئستاگ طرفینده سئچیلن شانسؤلیئ، پرزیدنت طرفین‌دن تعیین ائدیلیر.

۱۹۴۹-جو ایلدن بری سئچکی‌لر و ناظرلیک‌لر خریستیان دئموکرات بیرلیگی و آلمان ایجتیماعی دئموکرات پارتیاسی طرفین‌دن کازانیلمیشتیر. بونا قارشی، آز بیر سئقمئنت طرفین‌دن دستک‌لنن، لیبئرال پارتیا اوْلان لیبئرال دئموکرات پارتیاسی‌نین (۱۹۴۹-جو ایلدن بۇ یانا همیشه مجلیسده ایشتیراک ائتمیش‌دیر) و بیرلیک ۹۰/یئشیللئر (۱۹۸۳دن بۇ یانا مجلیس‌دن) بوندئستاگتا اهمیت‌لی رول اوستلنمکده‌دیر. بۇ پارتیالار کوالیسیا حؤکومت‌لرده کیچیک رول‌لار ائتمکده‌دیر.

== خاریجی علاقه لر ==
آلمان، قورولوشون‌دان بری آوروپا بیرلیگی ایچینده لیدر رول اوْیناییر. ایکینجی دونیا دؤیوشون‌دن بری اؤلکه، فرانسه ایله یاخین علاقه ایچینده‌دیر. بۇ دوستلوق خصوصیله ۱۹۸۰لر سوْنوندا و ۱۹۹۰-لارین باشیندا، خریستیان دئموکرات هئلموت کول و سوسیالیست فرانچویس میتتئرراند اؤندرلیگینده اوْلدوقجا گوجلندی. آلمان، آوروپالی دؤولت‌لره یئنی تئخنولوگیالارین تاپیلماسیندا، بیرلشمیش و هسساس آوروپا سیاستی یارادیلماسیندا، مۆدافیعه و تهلوکه‌سیزلیک جیهازلاری ایستئهسالیندا رهبرلیک ائدیر.

۲۳ مای ۱۹۴۹-جو ایلدن، باتی آلمانین قورولوشون‌دان بری اؤلکه، گرک یاخین کئچمیشی گرکسه ایشغال آلتینا گیرمه‌سی سببیله مؤوجود اوْلان خاریجی ایلیشکیسیندئکی ضعیف‌لیگی‌نین فرقینه واردی. سویوق دؤیوش مدتین طرفین‌دن، آلمانین شرق بلوکو طرفین‌دکی پارچاسی، آوروپادا سیاسی معناداکی شرق -باتی گرگین‌لیگی‌دیر سیموولو اوْلدو. بونا قارشی ۱۹۷۰-جی ایللرده، براندتین اوستپولیتیکی دتئنتئنین آنا فاکتورو اوْلدو. ۱۹۹۹-جو ایلده، شانسؤلیئ گئرهارد سجهرؤدئرین حؤکومتی تمل آلمان اساس خاریجی سیاستینده فرق‌لی بیر قرار آلاراق ناتو-نون یوقوسلاویایا ائتدیگی عملیاتا عسگر گؤندردی. بئله‌جه آلمان عسگرلری، ایکیتجی دونیا دؤیوشونده بری ایلک دفعه خاریجه چیخمیش اوْلدو.
[[File:33rdG8Leaders.jpg|thumbnail|sol|200px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[آنگلا مرکل]]، [[جی ۸]]'ه ائو صاحیبلیگی ائتماقدا&lt;/div&gt;]]

آلمان و آمریکا بیرلشمیش شتات‌لاری یاخین دوست‌دور. ۱۹۴۸تئئ مارسهالل پلانی ایله، آبش حؤکومتی، آلمانین دؤیوش سوْنراسیندا تکرار سنایئسی‌نین قورولماسینا کؤمک ائتمیش‌دیر. آیریجا آبش یئنه دؤیوش سوْنراسی آلمانداکی یئمک بحرانی مؤوضوسوندا یاردیم‌لار ائتمیش‌دیر. ایراق دؤیوشو اسناسیندا آلمان، آمریکا حؤکومتینه سویوق داوراناراق آب ایله آبش-این اورتاق حرکت ائتمه‌سینه سؤیکنن آتلانتیسیزم تئزی‌سینی بوزموش‌لاردیر. بونا قارشی ایکی اؤلکه آراسیندا یاخین بیر سوسیال-مدنی علاقه وار. ایکی اؤلکه آیریجا اقتصادی اولاراق بیر-بیرینه اوْلدوقجا آسی‌لی‌دیر: آلماننین ایدخالاتینین ۸٫۸٪، ایخراجاتی‌نین ایس ۶٫۶٪ سی آمریکا بیرلشمیش دؤولت‌لرینه عاییددیر. یئنه آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری ۸٫۸٪ لیک ایدخالاتینی، ۹٫۸٪ لیک ایخراج آلمان ایله ائدر. بیر باشقا یاخین‌لیق، آمریکاداکی اتنیک قروپ‌لارلا علاقه‌داردیر. اؤلکه‌دکی ان بؤیوک آزلیغی آلمان وطنداش‌لاری تشکیل ائدیر. آیریجا کایسئرسلاوتئرنین یاخین‌لارین‌داکی رامستئین آئرودروم آمریکان اوردوسوْنون اؤز توْرپاق‌لاری خاریجین‌دکی ان بؤیوک اوسسودور.

آلمان فدراتیو جومهوریتی‌نین توسعه یاردیم‌لار، رسمی اؤلکه سیاستین‌دن موستقیل‌دیر. بۇ یاردیم‌لار، اقتصادی همری‌لیک و توسعه ناظرلیگی (بمز) طرفین‌دن نیزاما قویولور و تطبیق ائدیلیر. آلمان حؤکومتی بۇ یاردیم‌لاری بئینلخالق بیر مسولیت اولاراق گؤرر.

آلمان، ۲۰۰۷-جی ایلده توسعه کؤمک‌لری و هومانیتار یاردیم‌لار آدینا ۸٫۹۶ میلیارد آورو ایستیفاده ائتمیش‌دیر. بۇ بیر اوولکی ایل اوْلان ۲۰۰۶ گؤر ۵٫۹٪ آرتیم دئمک‌دیر. بئله‌لیکله، دؤولت، آمریکا بیرلشمیش شتات‌لاریندا سوْنرا ان چوْخ هدیه‌ده اوْلان اؤلکه مؤوقئسینه گلمیش‌دیر. آلمان، هر ایل اؤلکه بودجسینین ۰٫۳۷٪ سینی بۇ یاردیم‌لارا خرجلمکده‌دیر و حؤکومتین ۲۰۱۰ هدفی بونو ۰٫۵۱٪ ائ چیخارماق‌دیر.

== حربی ==
[[File:Fregatte Mecklenburg-Vorpommern F218.jpg|thumbnail|200px|left|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;''Mecklenburg-Vorpommern'' ساواش گئمیسی, [[Lübnan]]'daki geçici güç çerçevesinde Lübnan sahillerinde.&lt;/div&gt;]]
آلمان اوردوسو یا دا دیگر آدییلا بوندئسوهر، قورو قوووه‌لری، دنیز قوووه‌لری، هاوا قوووه‌لری و مرکزی تیبب خیدمتینده مئیدانا گه‌لر. حربی خیدمت ۱۸ یاشینی کئچمیش هر کیشی وطنداش اۆچون ضروریدیر و دوققوز آیدیر. ایسته‌ین کسلر، عسگرلیک وضعیفه‌سی یئرینه کؤنوللو اولاراق زیویلدیئنست (بیر نؤو ایجتیماعی وضعیف)، یا دا آلتی ایل بویونجا کؤنوللو اولاراق؛ قیرمیزی خاچ، خیلاصئتمه کیمی بیر تجیلی حادیثهقروپوندا وضعیفه آلا بیلر. ۲۰۰۳-جو ایل معلوماتلارینا گؤره اؤلکه گسییهنین %۱٫۵۵ای آسکئرییئیئ هارجانماکتادیر. باریش زامانی؛ بوندئسوهر، مودافیعهنازیری طرفیندن ایداره ائدیلیر. اگر آلمان بیر دؤیوشه قاتیلسا، بۇ وضعیتده آلمانین کانسلئری بوندئسوهرین رهبرلیگینی اله آلیر.
[[File:Eurofighter 9803.ogg|thumbnail|200px|thumbtime=۳۲|sol|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;بیر [[یوروفایتر تایفون]] گوستریر اوچوشوندا&lt;/div&gt;]]

بو آندا بوندئسوهردئ وضعیفه‌لی ۲۳۰٬۰۰۰ پروفئسسیونال عسگر، ۵۵٬۰۰۰ ۱۸–۲۵ یاش آراسی ضروری حربی خیدمتینی یئرینه یئتیرن عسگر و ۲٬۵۰۰ آکتیو احتیاط گوج اولار. آشاغی یوخاری ۳۰۰٬۰۰۰ احتیاط عسگر اوردو گوجو اۆچون حاضیردیر. بۇنلار مودافیعهتالیملئرینئ کاتیلماکتادیرلار و بیر قیسیمی ده خاریجه یاییلمیشدیر. ۲۰۰۱-جی ایلدن بۇ یانا قادینلار دا قانونی هر هانسی بیر محدودلاشدیرما اولمادان عسگره پایلاش، لاکین وضعیفه آلماق ضروری دئییل، ایسته‌یه باغلیدیر. تخمیناً ۱۴٬۵۰۰ قادین بۇ آندا آکتیو گؤرئودئدیر. بۇ عددین ایچینده صولح می‌سسیاسی مقصدییله موختلیف اؤلکه‌لرده اوْلان قادین عسگرلر ده واردیر. اؤلکه‌ده بۇ آن ایکی قادین تیبب ایشچیسی گئنئرال روتبه‌سینده وار.

اوْکتوبر ۲۰۰۶ گؤر؛ آلمان اوردوسو؛ تخمیناً ۹٬۰۰۰ شخصیت حربی گوجله خاریجده‌کیبیر چوْخ صولح گوجونون اورتاغیدیر. بۇنلاردان ۱٬۱۸۰ عسگر بوسنییا هئرسئقووینادا؛ ۲٬۸۴۴ عسگر کوسووادا؛ ۷۵۰ عسگر ائوفور بونیه‌سینده دئموکراتیک کونگو رئسپوبلیکاسیندا؛ و ۲٬۸۰۰ عسگر ناتو طرفیندن یارادیلان ایساف ترکیبینده افقانیستاندا. فئوریه ۲۰۰۷-جی ایله گؤر؛ آلمان، افقانیستانداکی تخمیناً ۳٬۰۰۰ ایساف گوجویله آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری (۱۴٬۰۰۰) و بؤیوک بریتانییانین (۵٬۲۰۰) سوْنرا ان چوْخ حربی گوج گؤندرن ۳. اؤلکه ایشتیراک ائتمکده‌دیر. آلماندا، آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری طرفیندن بوجهئلئ کونوشلاندیریلمیش نووه سیلاهلاری وار.

== دئموگرافی ==
[[File:Binnenalster am Abend.jpg|thumbnail|left|۲۰۰ px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[هامبورق]], [[Avrupa Birliği|AB]] içinde [[Nüfuslarına göre Avrupa Birliği şehirleri listesi|başkent olmayan şehirler arasında]] en kalabalık şehirdir.&lt;/div&gt;]]
۸۲ میلیوندان اوزرینده‌کی وطنداشی ایله آلمان؛ آوروپا بیرلیگی ایچینده ان چوْخ اهالییه صاحیب اؤلکه مؤوقئعسی‌نده‌دیر. بونا قارشی اؤلکه‌ده دوغورگانلیک نیسبتی، آنا باشینا ۱٫۳۹ اوشاق ایله دونیا اورتالاماسینین اوْلدوقجا آلتیندادیر. فدرال ستاتیستیکا اوفیسی تخمینلرینه گؤره اهالی ۲۰۵۰ -جی ایلده ۶۹–۷۴ میلیون آراسیندا اولاجاق (۶۹ میلیون ایللیک +۱۰۰٬۰۰۰ گؤچلئ؛ ۷۴ میلیون ایللیک +۲۰۰٬۰۰۰ گؤچلئ). آلمان بیر چوْخ بؤیوک شهره مالیکدیر. بۇنلاردان ان بؤیوکلری بئرلین، هامبورگ، مونهئن، کؤلن، فرانکفورت و ستوتتگارتتیر. بونونلا بیرلیکده آلمانداکی بیر چوْخ شهر، بیربیرییلا قایناشمیش و گئنیش یاشاییش یئرلری مئیدانا گتیرمیشدیر. بۇنلاردان بیری ده رئن-روحر بؤلگه‌سیدیر. بۇ بؤلگ؛ دوسسئلدورف (کرونین باشکندی)، کؤلن، ائسسئن، دورتموند، دویسبورگ و بوجهوم شهرلرینی ایحاطه ائدیر.
[[File:Cityscapeberlin2006.JPG|thumbnail|sol|۲۰۰ px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[برلین]] ۳٫۴ میلیون نوفوسیله آلمانین ان کالابالیک شهریدیر.&lt;/div&gt;]]

دسامبر ۲۰۰۴ اعتیباریل، آلماندا تخمیناً ۷ میلیون خاریجی، آلمان وطنداشلیغینا کئچمیشدیر. اؤلکه‌ده یاشایان ائدئنلئریندئن ۱۹٪ و خاریجی و یا خاریجی منشالیدیر. گنج اوْلانلار یاشلی اوْلانلارا گؤره داها خاریجی منشالیدیر. ۱۵ یاشینی آشمیش آلمانلارین ۳۰٪ `نین خاریجده دوغولموش ان آز بیر والیدئینلرینه وار. بؤیوک شهرلرده ۵ یاش و کیچیک اوشاقلارین ۶۰٪ ینین خاریجده دوغولموش ان آز بیر والیدئینلرینه وار.

اؤلکه‌ده‌کیان بؤیوک آزلیق قروپونو (۷٫۲ میلیون)، [[تورکیه]]دن گلمیش اینسانلار تشکیل ائدیر. دیگر آزلیقلار ایسه [[ایتالییا]]دان، [[سئربییا]]دا، [[یونانیستان]]دان، پولشادان و [[خورواتییا]]دا گلمیشدیر. [[بیرلشمیش می‌لتلر]] تشکیلاتینین اهالی فوندو سییاهیسینا گؤره آلمان، دونیادا قاچقین اهالیسی ان چوْخ اوْلان اۆچونجو اؤلکه‌سی دئییل. بو؛ دونیا اوزرینده‌کیکؤچکونلرین ۵٪-ای ینی ۱۹۱ میلیون ایممیقرانتین ۱۰ میلیونو، یا دا باشقا بیر تعبیرله آلمان اهالیسینین ۱۲٪-ای دئمکدیر. آلمانین کئچمیشده اوْلان چوْخ چتینلیک چیخارمایان کؤچ قانونلاری سایه‌سینده بیر چوْخ خاریجی آلمان وطنداشی اوْلموش و آلمان ائتنیغینی سئچمیشدیر (داها چوْخ کئچمیش سووتلر بیرلیگی اؤلکه‌لریندن). لاکین ۲۰۰۰-جی ایلدن اعتیباراً قانونلار سئرتلئشتیریلمیش و وطنداشلیغا کئچمک زورلاشتیریلمشتیر.

== دین ==
[[File:Kölner Dom nachts.jpg|thumbnail|۱۴۰px|left|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Ren]] nehri kıyısındaki [[Köln Katedrali]], [[Dünya Miras Listesi]]ndedir.&lt;/div&gt;]]
[[خریستیانلیق]]، آلماندا ۵۳ میلیون (۶۴٪) تارافتارلا ان مشهور اوْلان دینی اینانیشدیر. ایکینجی مشهور اینانج ایسه ۳٫۳ میلیون آدام ایله [[ایسلام]] دینی (۴٪)، داها سوْنرا ایسه هر ایکیسینه اینانان جمعی ۲۰۰٬۰۰۰ آدام (۰٫۲۵٪) ایله بوددیزم و [[یهود]]یلیک گلمکده‌دیر. [[هیندویزم]] ۹۰٬۰۰۰ اینانانا مالیکدیر (۰٫۱٪). آلمانداکی دیگر بوتون دینی ایجماعلار ۵۰٬۰۰۰-دن آز سایدا (وه یا ۰٫۰۵٪ دن) طرفدارا مالیکدیر. تخمیناً ۴٬۲۴ میلیون آلمان ایسه (۲۹٫۶٪) هر هانسی بیر دینه اینانماماقدادیر.
[[File:BentoXVI-30-10052007.jpg|thumbnail|140px|sol|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Şu anki [[Papa]]; [[XVI. Benedictus]], Almanya'nın [[Bavyera]] eyaletinde doğmuştur.&lt;/div&gt;]]

پروتئستانتلیق قوزئی و شرقد؛ رومان کاتولیکلییه ایسه گونئی و قربده یوغونلاشماکتادیر. بوتون اینانجلار اهالینین تخمیناً ۳۱٪-ده ایحاطه ائتمکده‌دیر. بۇ آنکی پاپا بئنئدیکت اون آلتی باویئرادا دوغولموشدور. آتئیستلر و آقنوستیکلر ده داخیل هر هانسی بیر اینانجا داخیل اولمایان اینسانلار اهالینین تخمیناً ۶٫۲۹٪ سینی تشکیل ائدیر و خوصوصیله کؤهنه شرق آلمان بؤلگه‌لرینده و بؤیوک متروپول بؤلگه‌لرینده یاشاماقدادیرلار.

چوخ تورکیه‌دن گلن سوننیلر و شیه‌لرین عیبارت تخمیناً ۳٫۳ میلیون موسلمان اهالیسی ایله بیرلیکده آز سایدا دا شیه واردیر. اؤلکه اهالیسینین۱٫۷٪ سینی مئیدانا گتیرن، اورتودوکس مذهبینه باغلی اینسانلارین بؤیوک اکثریتی سئربلر و قدیم یونان مئیدانا گه‌لر. آلمان، باتی آوروپانین اۆچونجو بؤیوک یهودی اهالیسینه صاحیب اؤلکه‌سیدیر. ۲۰۰۴-جو ایلد، آلمان، ایسرایلده اوْلدوغو کیمی سووت رئسپوبلیکالاریندان گلن یهودی اهالیسی، آلمانین بیرلشمه‌سی زامانی رقم اوْلان ۳۰٬۰۰۰ ایله موقاییسه ۲۰۰٬۰۰۰-دن چوْخ بیر عدده چائتمیشدیر. یهودی اهالیسینین آغیرلیقلی اوْلدوغو شهرلر آراسیندا بئرلین، فرانکفورت و مونهئن وار. تخمیناً ۲۵۰٬۰۰۰ بوددیست آلماندا یاشاییر و بۇنلارین ۵۰٪-ای عاصییا ایممیقراتیدیر.

۲۰۰۵-جی ایلده‌کیائوروبارومترئ آنکئتینئ گؤر، آلمان خالقینین ۴۷٪-ای «بیر یارادیجینین وار اولدوغونا اینانیرام» دوشونجه‌سینی دستکلرکن، ۲۵٪-ای «بیر نؤو روح و یا حیات قایناغینین وار اولدوغونا اینانیرام» و ۲۵٪-ای ده «هر هانسی بیر روح، یارادیجی و یا حیات قایناغینین وار اولدوغونا اینانمیرام» دوشونجه‌سینی منیمسه‌میشلر.

== ایقتیصادیات ==
[[File:S-Klasse W221.jpg|thumbnail|۲۰۰ px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Almanya ۲۰۰۷ yılında dünyanın önde gelen ihracatçılarındandı.&lt;/div&gt;]]
آلمانییا آوروپانین ان بؤیوک میلّی ایقتیصادیاتی، دونیادا اۆچونجو ان بؤیوک عومومی داخیلی هاسیلایا صاحیب اؤلک، ساتین آلما گوجو جوتونده گؤره بئشینجی اؤلکه مؤوقئعسینده‌دیر؛ ۲۰۰۷-جی ایلده‌کیرئال بؤیومه نیسبتی ٪ ۲٫۴ نؤو. صنایعلشمه‌سینی بری اؤلک؛ قلوبال ایقتیصادیاتدا بیر لوکوموتیو، یئنیلیکچی و قاباقجیل اولاراق رول آلمیشدیر. &quot;مادئ این گئرمانی&quot; ائتیکئتلی ایخراج ماللاری اؤلکه‌نین زئنگینلیغیندئکی آنا عونصوردور. آلمانییا ۲۰۰۶-جی ایلده‌کی $ ۱٫۱۳۳ تریلیون [[دوللار]]لیق ایهراجاتییلا دونیانین ان چوْخ ایخراجات ائدن اؤلکه‌سی اوْلموشدور. اؤلک؛ آورو اۆچون اؤلکه‌لری داخیلدیر و ۱۶۵ میلیارد آورو تیجارت چوخونا صاحیب اوْلموشدور. عومومی گلیرینین ۷۰٪ینی خیدمت سئکتورو، ۲۹٫۱٪ اینی صنایع ساحه لری و ۰٫۹٪ اونو دا اکینچیلیک سئکتورو تشکیل ائدیر. چیخاریلان محصوللارین بؤیوک اکثریتینی اوتوموبیل، ماشین، مئتال صنایع و کیمیوی مادّه قوللارینداکی موهندیسلیک محصوللاری تشکیل ائدیر. آلمانییا دونیاداکی کولک توربینلری و گونش انرژیسی تئخنولوگییاسی ساحه‌سینده بیر نؤمره‌لی ایستحصالچینین. هر ایل هاننوور، فرانکفورت و بئرلین کیمی بیر چوْخ آلمان شهرینده بؤیوک بین‌الخلق تیجارت سرگیلر و کونقرئسلر تشکیل ائدیلمکده‌دیر.
[[File:Skyline Frankfurt 2011-01.jpg|thumbnail|left|۲۰۰ px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Frankfurt önemli bir finans merkezidir ve [[Avrupa Merkez Bankası]]'na ev sahipliği yapar &lt;/div&gt;]]

دونیانین گلیرلرینی گؤره سیرالانمیش ان بؤیوک ۵۰۰ شیرکتینی گؤسترن فورتونئ گلوبال ۵۰۰ سیرالاماسیندا آلمانییادان ۳۷ شیرکت وار. بۇنلارین ان بؤیوک اون دنه‌سی دایملئر، وولکسwاگئن، آللیانز سئ (ن چوْخ قازانج ائدن شیرکت)، سیئمئنس، دئوتسجهئ بانک (۲. ان چوْخ قازانج ائدن)، ائ. اون، دئوتسجهئ پوست، دئوتسجهئ تئلئکوم، مترو و باسفتیر. ان چوْخ چالیشانا صاحیب شیرکتلر ایسه دئوتسجهئ پوست، روبئرت بوسجه گمبه و ائدئکادیر. دونیا سَوییه‌سینده بیلینن مارکالاری؛ مرسدس-بنز، ساپ، بم‌و، عادیداس، آودی، پورسجهئ، وولکس‌واگئن و نیوادیر.

آلمانییا؛ باغلی آوروپا ایقتیصادیاتی و سیاسی بیرلشمه‌نین مودافیعه چیسیدیر. تیجارت قرارلاریندا ایسه آوروپا بیرلیگی عوضولرینین و آب تک بازار قانونلارینین قرارلارینا اویغون حرکت ائدیر. آلمانییا، آوروپانین عومومی پول واحیدی اوْلان آورونو ایستیفاده ائتمکده‌دیر و آلمانییانین پول سیاستی ایله علاقه دار قرارلاری، دیگر آوروزوندا اوْلان اؤلکه‌لر کیمی فرانکفورتداکی آوروپا مرکزی بانکی طرفیندن وریلیر. ۱۹۹۰-جی ایلده‌کییئنیدن بیرلشمه‌دن سوْنرا، حیات ستاندارتی و ایللیک گلیرلر کؤهنه قربی آلمانییا عیالتلرینده یوکسک ایدی و بوتون آلمانییادا بۇ ستاندارتلارین قورونماسی ساغلانیلمایا چالیشیلدی. کؤهنه شرق آلمانییا ایقتیصادیاتینین مودئرنیزاسیاسی و باتی عیالتلرین ستاندارتلارینا اینتئقراسییا اولماسی ۲۰۱۹-جی ایله قدر اوزون مودتلی اولاجاق شکیلده پروقراملاشدیریلمیشدیر و ایللیک قربدن شرقه دوغرو تخمیناً ۸۰ میلیارد دوللار ترانسفئر اولماقدادیر. ۲۰۰۵-جی ایلدن بری ایشسیزلیک نیسبتی ائنیشه کئچمیشدیر و ۲۰۰۸ ژوئن آییندا سون ۱۵ ایلین ان آشاغی سَوییه‌سینه گئریلیه‌رک ۷٫۵٪ آ چائتمیشدیر. یوزده نیسبتلر باتی آلمانییادان شرقه دوغرو۶٫۲٪ ایل ۱۲٫۷٪ آراسیندا دییشمکده‌دیر. بۇ آنکی حؤکومت محدودلاشدیریجی بیر مالیییه سیاست ایزله‌ایب ایجتیماعی سئکتورونداکی ایشلرده کسیلمه‌یه گیتمیشکئن، شانسؤلیئ آنگئلا مئرکئل حؤکومتی ایشچی بازاری و ریفاه سَوییه‌سی آدینا بیر سیرا ایصلاحات حیاتا کئچیرمیشدیر.

=== اسکیناسلار ===
۲۰۰۴-جو ایلین ایلک آلتی آییندا آلمانییادا ان چوْخ ساختاسی ائدیلن بانکنوت ۵۰ آورو (۴۳٫۶٪)، سوْنرا ۲۰ آورو (۲۸٫۲٪) و ۱۰۰ آورو (۲۱٫۳٪) بانکنوتلاری ایدی. ۵۰۰ آورو پوللارین ساختادیر ایسه چوْخ نادیر گؤرولوردو. ۲۰۰۴-جی ایلده آوروپا بؤلگه‌سینده جمده تخمیناً ۵۹۴٬۰۰ ساختا پول اورتایا چیخاریلدی. ۲۰۰۵-جی ایلده بۇ عدد ۵۷۹٬۰۰۰ و ۲۰۰۶-جی ایلده ده ۵۶۵٬۰۰۰ ائ گئریله‌دی. آلمانییادا قئید آلتینا آلینان ساهتئجیلیک سایی دا سون ایللرده (۲۰۰۴) ۸۰٫۵۸۳ دن ۴۰٫۲۰۴ (۲۰۰۷) ائ گئریله‌دی. آورونون بازارا چیخاریلما مرحله سینده چوخو دفعهساختا ۳۰۰ و ۱۰۰۰ آورو (بو پوللارین گئرچکلری یوخ ایدی) پوللارین دا بازارا چیخاریلماسی جهدینده اوْلدو و بعضی حاللاردا بۇ جهد مووففقیتله نتیجلندی. ۲۰۰۶-جی ایلده ۲۰ آورو بانکنوتلار ۳۶٪ لیک نیسبتله ان چوْخ ساختاسی ائدیلن بانکنوتتو.

۲۰۰۳-جو ایلده سویس بانکنوتلاریندان ۴ میلیون سویس فرانکی دیرینده‌کی ۸٫۲۷۷ عددینین ساختا اوْلدوغو موعین اوْلوندو. نومینال دیره گؤره (تئداوولدئکی جمعی پول ۳۴ میلیارد فرانک) حسابلاندیغیندا ساختا پول پایی ۰٫۰۲۲٪ دیر. ۴ میلیون ساختا فرانکتان ۲٬۳ میلیون فرانک فاکسیمیلئ-بانکنوت دئییلن ساختا بانکنوتلارین. بۇ بانکنوتلار تشکیل قورو پول آکلامادا، پول تئسلیماتی ائدیلرکن سویس بانکنوتلارینی تانیمایان آلانلار دولاندیرمادا ایستیفاده ائدیلر. فاکسیمیلئ-بانکنوتلار عومومیتله گئرچک پوللارین آراسینا یئرله‌شدیریلمیش دسته‌لر حالیندا الدن چیخاریلیر.

سویس‌ده‌کیآورو ساختاچیلیغین ان چوْخ پروبلئم یاشانان مؤوزولاردان بیریدیر. ۲۰۰۴-جو ایلده ۲ میلیون آورو دیرینده ساختا آورو کاغیذ و سیککه‌نی ال قویولدو. بونون یانیندا ۱ میلیون دوللار دیرینده دوللار ساختاچیلیغین ده ائدیلمیشدیر.

دیر باخیمیندان ۱۰۰ فرانک بانکنوتلار ۲۰۰۳-جو ایلد ۵۳٪ لوک ایستیفاده نیسبتییله ان اعتیبارلی بیریمدی. بۇ واحیدی ۱۶٪ لیق نیسبتله ۵۰ فرانک بانکنوتلار و۱۴٪ لوک نیسبتله ۲۰ فرانک بانکنوتلار تقیب ائدیر. ان آز ساختاسی چیخاریلان بانکنوتلار ۲٫۹٪ نیسبتییله ۱۰۰۰ فرانک بانکنوتلاری. آیریجا رسمی اولاراق بازاردا اولمایان ۲۰۰۰ فرانک بانکنوتلار دا موعین اوْلونموشدور.

بعضی ساهتئجیلیکلئر ائله دیقته چارپاندیر کی فدرال بانکین تجروبه‌لی ایشچیلری و پولیسه باغلی ساختا پول بیریملئریندئکی وضعیفه‌لیلر و پول سایما ماشینلاری بۇ پوللاری تانییا بیلرلر.

=== اینفراستروکتور ===
[[File:Two Ships-Hamburg.jpg|left|thumbnail|۲۰۰ px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[هامبورق]] Limanı [[Avrupa]]'nın ikinci büyük limanıdır&lt;/div&gt;]]
آوروپادا مرکزی بیر مؤوقئعده اولماسی، آلمانییانی اهمیتلی بیر نقلیات علاقهنؤقته‌سی حالینا گتیرمیشدیر. بۇ وضعیت اؤلکه‌نین سیخ و موعاصیر نقلیات شبکه‌سی سایه‌سینده رئاللاشمیشدیر. بۇ شبکه‌نین ان مشهورلاری، دونیادا جمعی اوزونلوقدا اۆچونجو ان بؤیوک اوْلان گئنیش موتورلو واسیطه یولو (وتویول) دور. اوتویوللاردا بعضی مارشروتلاری آراسیندا سورعت سینیرلاماسینین اولماماسی دا اهمیتلی بیر خوصوصیتدیر.

آلمانییا چوْخ مرکزلی بیر سورعتلی قاتار شبکه‌سی قورموشدور. اینتئرجیتیئخپرئسس دیگر آدییلا ایجئ عومومیتله قونشو اؤلکه‌لرده‌کیبؤیوک شهرلره و مسافه‌لره نقلیات تمین ائتمکده‌دیر. قاتارلارین سورعتلری ۱۶۰ کم / سا ایله ۳۰۰ کم / سا آراسیندا دییشمکده‌دیر و ان اوست ایره‌لی خیدمتی دئوتسجهئ باهن وریر. اولاشیملار ۳۰ دقیقه لیک، ساعاتلیق و یا ایکی ساعاتدا بیرلیک پئرییوتلار شکلینده رئاللاشمادان.
[[File:ICE3-Einfahrt-Dortmund.jpg|thumbnail|left|۲۰۰px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;آلمانداکی بیر سورعتلی ترن&lt;/div&gt;]]

آلمانییا دونیانین بئشینجی بؤیوک انرژی ایستهلاکچیسی دئییل و ۲۰۰۲-جی ایلده ایلک انرژی احتییاجینین اوچده ایکیسی ایتهالاتلا قارشیلانمیشدیر. عئینی ایل آلمانییا، آوروپانین ان بؤیوک ائلئکتریک ایستهلاکچیسی اوْلموشدور: جمعی اولاراق ائلئکتریک ایستهلاکی ۵۱۲٫۹ تئراواتت-ساعات اولاراق رئاللاشمیشدیر. حؤکومت سیاستی؛ گونش، کولک انرژیسی، بییودیزئل، هیدرولئکتریک و گئوتئرمال انرژی کیمی یئنیلنه بیلر انرژی قایناقلارینین توسعه ائتدیریلمه‌سینی وورغولاییر. انرژییه قناعت اؤلچومونون نتیجه‌لرینه گؤر، انرژی محصولدارلیغی ۱۹۷۰-جی ایللرین باشلاریندان بری توسعه ائتمکده‌دیر. حؤکومت، ۲۰۵۰-جی ایلده اؤلکه‌نین انرژی احتییاجینین یاریسینی یئنیلنه قایناقلاردان قارشیلاما آدینا بیر حدف قویموشدور.

۲۰۰۰-جی ایلده حؤکومت و آلمانییا نووه گوج صنایعسی؛ ۲۰۲۱ئ قدر نووه ستانسییالاری پیلله‌لی اولاراق آزالتما مؤوزوسوندا آنلاشمیشتیرلار. لاکین یئنیلنه بیلر انرژی، انرژی ایستهلاکیندا اوْلدوقجا آشاغی پایا مالیکدیر. ۲۰۰۶-جی ایل انرژی ایستهلاکینین قایناقلارا گؤره داغیلیمی بۇ شکیلده رئاللاشمیشدیر: مایئ یاناجاق (۳۵٫۷٪)؛ کؤمور (۲۳٫۹٪)؛ طبیعی قاز (۲۲٫۸٪)؛ نووه انرژی (۱۲٫۶٪)؛ سو و کولک گوجو (۱٫۳٪)؛ دیگرلری (۳٫۷٪).

== علم ==
[[File:Einstein1921 by F Schmutzer 4.jpg|thumbnail|left|150 px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Albert Einstein - ۱۹۲۱&lt;/div&gt;]]
آلمان گئچمیشتئن بئری موختلیف علمی آلانلاردا ائن گؤزئ چارپان آراشدیرمالارین بازیلارینا ائو ساهیپلیغی یاپماکتادیر. نوبئل موکافاتی بوگونئ کادار ۱۰۱ آلمان تارافیندان آلینمیشتیر. آلبئرت ائینستئین وماخ پلانجکین چالیشمالاری موعاصیر فیزیغین تئمئللئری آدینا چوْخ واجیبدیر و داها سوْنرالاری بۇ چالیشمالار ورنئر هئیزئنبئرق وماخ تارافیندان گئلیشتیریلمیشتیر آنادان اوْلموشدور. بۇ آدلار، داها اؤنجئلئری یئتیشمیش هئرمانن وون هئلمهولتز جوزئف وون فراونهوفئر ودانیئل قابریئل فاهرئنهئیت کیمی ایسیملئردئند ائتکیلئنمیشتیر. یلهئلم جونراد رؤنتگئن اون-ایشینینی کئشفئتمیشتیر وبو هئم آلمانجادا هئم دئ دیغئر دیللئردئ رؤنتگئنستراهلئن (رؤنتگئن ایشینلاری) ایسمییلئ آنیلمیشتیر. بۇ باشاری اونو، ۱۹۰۱-جی ایلده ایلک نوبئل فیزیک موکافاتی کازانان کیشیسی یاپمیشتیر.

سپئیس موهئندیسی ئرنهئر وون براون، ایلک اوزای روکئتینی گئلیشتیردی وداها سوْنرا ناسانین اؤندئ گئلئن اویئلئریندئن اوْلدو، آبدنین آپوللون پروگرامینین باشاریسینا اؤنجولوک ائدئن ساتورن بئش آی روکئتینی گئلیشتیردی. هئینریجه رودولف هئرتزین ائلئکترومانیئتیک ایشین اوپئراتئس چالیشمالاری، موعاصیر تئلئکومونیکاسیونون گئلیشیمینین تئمئلینی اولوشتورموشتور. ۱۸۷۹-جی ایلده لئیپسیق اونیورسیتئسیندئ ایلک لابوراتوارینی اینشا ائدئن wیلهئلم wوندت، دئنئیسئل پسیکولوژینین آتاسی اولاراق قبول ائدیلمیشدیر. آلئخاندئر وون هومبولدتون دوغا بیلیمجی وکاشیف اولاراق ائتدیگی چالیشمالار، بییوجوْغرافیانین تئمئلینی اولوشتورموشتور. 
[[File:Cleanroom1.jpg|thumbnail|sol|۲۰۰ px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[اشتوتقارت]]'ta Mikroelektronik Üretim için kapsamlı tozsuz oda birimi&lt;/div&gt;]]

جارل فریئدریجه گاوسس، داوید هیلبئرت، بئرنهارد ریئمانن، قوتفرید لئیبنیتس، کارل wئیئرستراسس وهئرمانن wئیل کیمی موهوم ماتئماتیکچیلئر دئ آلمانییادا دوغموشتور. آلمان، آوروپادا ماتباایی ایلک کوران یوهان قوتئنبئرق، گئیگئر سایاجینین خالیقی هانس گئیگئر وایلک تام آوتوماتیک دیگیتال بیلگیسایاری یاپان کونراد زوسئ کیمی بیر چوْخ اونلو کشیف وموهئندیسین واتانیدیر. فئردیناند وون زئپپئلین، اوتتو لیلیئنتهال، گوتتلیئب دایملئر، رودولف دیئسئل، هوگو ژونکئرس وکارل بنز کیمی آلمان موجیت، موهئندیس وساناییجی موعاصیر اوتوموتیو وهاوا اولاشیم تئکنولوژیسینین شئکیللئنمئسینئ یاردیم ائتمیشلئردیر.

آلمانداکی موهوم آراشدیرما بیریملئری ماکس پلانک طایفا، هئلمهولتز-گئمئینسجهافت وفراونهوفئر-گئسئللسجهافتدیر. وبو کوروملار باغیمسیز و یا هاریجی اولاراق اونیورسیتئت سیستمینئ باغلیدیر علمی اورئتیملئرئ موهوم کاتکیلار ساغلاماکتادیرلار. پرئستیژلی قوتفرید لئیبنیتس wیلهئلم موکافاتی ائلم آدامی و یا آکادئمیسیئنئ وریلمئکتئدیر اونون ایل. اونون بیر اؤدولون دئغئری ان چوْخ ۲٬۵ میلیون آورویئ کادار چیکابیلمئکتئدیر وبو موکافات، دونیادا وریلئن ائن یوکسئک موکافات دئغئرینئ مالیک آراشدیرما اؤدوللئریندئن بیریدیر.

== تحصیل ==
آلمانییادا تحصیلین ایدارئسینین سوروملولوغو، اؤنجئلیک اولاراق فدرال اوستانلئریندیر. فدرال باش تحصیل کونوسوندا اوْلدوقجا کیچیک بیر رول مالیکدیر. ایستئغئ باغلی اولماقلا آناوکولو تحصیلی اوچ وآلتی یاش آراسیندا بوتون چوجوکلارا ساغلانماکتادیر، سوْنراسیندا دا ائن آز دوققوز ایل سورئجئک زورونلو تحصیل واردیر. وایلکؤغرئتیم گئنئلدئ دؤرد ایل سورمئکتئدیر دؤولت اوکوللاری بۇ ایلکؤغرئتیم سورئجیندئ کاتمانلارا آیریلمامیشتیر. [کایناک بئلیرتیلمئلی] بونا زیت اولاراق، اوْرتا اؤغرئتیمدئ اؤغرئتمئنلئرین اؤغرئنجیلئرین یئتئنئکلئرینئ واؤغرئتمئنلئرین تاوسییئسیلئرینئ گؤرئ اؤغرئنجیلئرین گیدئبیلئجئکلئری دؤرد نؤو اوکول وار: گیمناسیوما ائن یئتئنئکلی اؤغرئنجیلئر قئیدیاتدان اولور وگیمنازییانین اونلاری اونیورسیتئت تحصیلینئ حاضیرلار، تحصیل، ائیالئتلئرین سیستمینئ باغلی اولاراق سئکیز و یا دوققوز ایل سورمئکتئدیر؛ رئالسجهولئ داها یایگین اولاراق اوْرتا سیرا اؤغرئنجیلئرئ هیتاپ ائدئر وآلتی ایل سورئر. هاوپتسجهولئ اوکوللاری، اؤغرئنجیلئری مئسلئکی تحصیلئ حاضیرلار وگئسامتسجهولئ دئ اؤنجئکی اوچ نؤوو کاپسایان بیر تحصیل سیستمینی بئنیمسئمئکتئدیر [کایناک بئلیرتیلمئلی]
[[File:Ludwig-Maximilians-Universität München.jpg|thumbnail|left|۲۰۰ px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Münih Ludwig Maximilian Üniversitesi]] ۱۴۷۲ yılında kurulmuştur.&lt;/div&gt;]]

اییت بونیئسیندئن ساغلانان اۇلوسلاراراسی اؤغرئنجی دئغئرلئندیرمئ پروقرامی، اوجد اولکئلئری وبیر نئچه طرفداش اولکئدئن ۱۵ یاشینداکی اؤغرئنجیلئرین یئتئنئکلئرینی دئغئرلئندیرمئسی اۆچون تاسارلانمیشتیر. ۲۰۰۶-جی ایلده آلمان اوکول چوجوکلاری اؤنجئکی ییللارا گؤرئ سئوییئلئرینی گئلیشتیردیلئر ویاپیلان ایستاتیستیک آراشدیرمالارا گؤرئ علمی یئتئنئکلئردئ اورتالامانین اوْلدوقجا اوزئریندئ ۱۳. سیرادا اوْلوب، ماتئماتیکتئ ۲۰. سیرادا واوکوما یئتئنئکلئریندئ ایسئ ۱۸. سیرادا بولوناراک اورتالامانین نئ چوْخ اوزئریندئ، نئ دئ آشاغیسیندا کالمیشلاردیر. [۱۱۰] آلمانییادا سوسیو-ایقتیصادی حاللار اوْلدوقجا یوکسکدیر، اؤغرئنجیلئرین پئرفورمانسلاری دا سوسیو-ایقتیصادی فاکتؤرلئردئن دیغئر اولکئلئرئ گؤرئ داها چوْخ ائتکیلئنیر. [۱۱۰]

اونیورسیتئیئ گیرمئک اۆچون، لیسئ اؤغرئنجیلئرینین آبیتور سیناوینا گیرمئلئری طلب اوْلونور؛ آیریجا مئسلئک لیسئسی دیپلوماسینا مالیک اوْلان اؤغرئنجیلئر دئ باشوورابیلمئکتئدیر. خوسوسی بیر چیراکلیک سیستمی اوْلان دوعالئ تحصیل، اؤغرئنجیلئرئ مئسلئکی ائغیتیملئرینی بیر شیرکئت بونیئسیندئ سوردورئبیلمئلئرینئ ایزین وریر. بیر چوْخ آلمان اونیورسیتئتی دئولئتئ عاییددیر واؤغرئنجیلئردئن ایستئنئن بیر دؤنئملیک هارچ اوجرئتی ۵۰–۵۰۰ آورو آراسیندا دئغیشمئکتئدیر. [۱۱۱]

آلمانداکی اونیورسیتئلئر، اولکئدئکی یوکسئک ائغیتیم ستاندارتلارییلا بین‌الخلق بیر سایگینلیغا مالیکدیر. تهئس. - قس دونیا اونیورسیتئلئر سیرالاماسی کریتئرلئرینئ گؤرئ ۲۰۰۷-جی ایلده ۳ آلمان اونیورسیتئتی دونیادا ایلک ۱۰۰دئ یئر آلاندا، ایلک ۲۰۰دئ اوْلان اونیورسیتئت سایی ۱۱ اوْلدو [۱۱۲]

== مدنیت ==
[[File:Beethoven.jpg|thumbnail|left|140px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[لودويک بتهوون]] (۱۷۷۰–۱۸۲۷), besteci.&lt;/div&gt;
[[File:Ludwig van Beethoven - Symphonie 5 c-moll - 1. Allegro con brio.ogg|left|140px]]]]
آلمان، تاریختئ داس توْرپاق دئر دیجهتئر آوند دئنکئر (شایرلئرین ودوشونورلئرین اولکئسی) دییئ آنیلیر و. ۲۰۰۶-جی ایلدن بۇ یانا آلمان کئندیسینی فیکیرلئرین اولکئسی اولاراق آدلاندیرماکتادیر. آلمان جولتورئ، آلمانین اولوس دئولئت اولاراق دوغماسیندان چوْخ اؤنجئلئری اورتایا چیخدی آلمان دیلی کونوشولان بوتون جوْغرافیایی ائتکیسی آلتینا آلمیشتیر. کؤکلئرینین ائتکیسییلئ آلمانییادا کولتور، آوروپاداکی دین ولایکلیک کیمی زیهینسئل وپوپولئر ائغیلیملئرین ائتکیسییلئ شئکیللئنمیشتیر. بۇ اونلاری آوروپا کولتوروندئن آیری اولاراق خوصوصی بیر آلمان گئلئنئغی تانیملاماک زور اولاجاق بۇ یارگی باغلامیندا دیگر بیر چیکاریم دا تاریخی شاهسییئتلئردئ اولاجاق. وولفقانق آمادئی موتسارت، فرانس کافکا وپاول جئلان موعاصیر دوشونجئدئ بیرئر آلمان یئرلیسی اولمامالارینا باخمایاراق، تاریخسئل حاللاری، ایش و سوسیال ایلیشکیلئرینین آنلاشیلمالاری آچیسیندان آلمان کولتورئل چئورئسینین ایچیندئ دئغئرلئندیریلمئکتئدیرلئر.
[[File:Franz Marc 003.jpg|thumbnail|sol|140px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Franz Marc]]'ın (۱۸۸۰–۱۹۱۶) ۱۹۱۱ yılındaki yapıtı, Blaues Pferd I.&lt;/div&gt;]]

آلمانییادا کولتورئل کوروملاردان فدرال ائیالئتلئر جاوابدئهدیر. اوزئریندئ کیتابخانا ایله مالی دئستئک ساغلانان ۲۴۰ تییاترو، یوزلئرجئ سئنفونیک اورکئسترا، بینلئرجئ موزئ و ۲۵٫۰۰۰٬۱۶ ائیالئتئ داغیلمیش دورومدادیر. بۇ کولتورئل اوْلاناکلار میلیونلارلا اینسان تارافیندان دئغئرلئندیریلمئکتئدیر: آلمانییادا هر ایل ۹۱ میلیون کیشی موزئلئری زییارئت ائتمئکتئ، ۲۰ میلیون کیشی تییاترو و اوپئرایا گیتمئکتئ و ۳٬۶ میلیون کیشی سئنفونیک اورکئسترالاری دینلئمئکتئدیر.

آلمان، لودویق وان بئتهوون، ایوهان سئباستیان باخ، ژوهاننئس براهمس و ریجهارد wاگنئر کیمی دونیاجا اونلو کلاسسیک موسیقی بئستئجیلئرینئ مالیک چیکماکتادیر. ۲۰۰۶دان ایتیبارئن آلمان، دونیاداکی بئشینجی بؤیوک موسیقی پازاری حالینا خئیری و کرافتwئرک، سجورپیونس و راممستئین کیمی موسیقی گروپلارییلا پوپ و روجک موسیقی اوزئریندئ ائتکیلی اوْلدو.

بیر چوْخ آلمان رئسسام فارکلی آرتیستیک تارزداکی چالیشمالارییلا بین‌الخلق بیر پرئستیژ کازانمیشتیر. هانس هولبئین، و ماتتهیاس گرونئwالد، آلبرئجهت دورئر رؤنئسانس دؤنئمینین، جاسپار داوید فریدریخ رومانتیکا دؤورون، ماخ ائرنستدئ گئرچئکوستوجولوغون موهوم ساناتچیلارینداندیر. آلمانین کارولئنژ میماریسی و اوتتو میماریسی ایلئ بۇ آلانا ائتدیگی کاتکیلار، رومانئسک میمارینین موهوم هابئرجیلئری اوْلدولار. رئگیون داها سوْنرالاری گوتیک، رؤنئسانس و باروک کیمی تارزلارین موهوم چالیشمالارینین یاپیلدیغی بیر مئکان حالینا گلمیشدیر. آلمان یاخین موعاصیر آکیمدا اؤزئللیکلئ wالتئر گروپیوسون باشلاتتیغی باوهاوس آکیمییلا اوْلدوقجا موهوم بیر یئر تئشکیل ائدیر. عئینی زاماندا، یئنه آلمانلی اوْلان لودویق میئس وان دئر روهئ، ۲۰. یوزییلین ایکینجی یاریسیندا دونیانین ائن اونلو میمارلاریندان بیری حالینا گلمیشدیر. جام جئپهئلی گؤکدئلئنلئر اونون فیکریدیر.

=== فلسفه ===
[[File:Immanuel Kant (painted portrait).jpg|thumbnail|left|۱۴۰px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Immanuel Kant]] (۱۷۲۴–۱۸۰۴), filozof.&lt;/div&gt;]]
آلمانین فعلسئفئیئ ائتکیسی تاریخ‌سئل اولاراق بؤیوک اؤنئم آرز ائدئر و بیر چوْخ اونوتولماز آلمان فیلوزوفو، اوْرتا چاغدان بئری باتی فعلسئفئسینئ اؤنئملی کاتکیلاردا بولونموشلاردیر. قوتفرید لئیبنیزین راسیونالیزمئ کاتکیلاری؛ کلاسسیک آلمان ایدئالیزمینین ایممانول کانت، قئورق ویلهئلم فریدریخ هئگئل، و فریدریخ ویلهئلم جوزئف سجهئللینگ ژوهانن گوتتلیئب فیجهتئ تارافیندان قورولماسی؛ کارل مارکس و فریدریخ ائنگئلسین کومونیست تئوریگی فورمولئ ائتمئلئری؛ آرتور سجهوپئنهاورون مئتافیزیکسئل پئسیمیزم دئرلئمئسی؛ فریدریخ نیئتزسجهئین پئرسپئکتیویزمی گئلیشتیرمئسی؛ مارتین هئیدئگگئرین وارولوشچولوک اوزئرینئ چالیشمالاری؛ ژورگئن هابئرماسین سوسیال تئوریلئری؛ فعلسئفئنین توسعه ائتمه‌سی آدینا اوْلدوقجا ائتکیلئییجییدیلئر.

آلمان ائدئبییاتی، التهئر وون دئر ووگئلئیدئ و ولفرام وون ائسجهئنباجه کیمی یازارلارین چالیشمالارییلا اوْرتا چاغا کادار اوزانابیلمئکتئدیر. ایوهان وولفقانق وون قؤتئ و فریدریخ شیللئر کیمی بیر چوْخ آلمان یازار و شاعیر بؤیوک بیر اونئ مالیک اوْلدولار. قریمم کاردئشلئر تارافیندان باسیلان حالک ماساللاری، آلمان حالک ائدئبییاتینی بین‌الخلق سئوییئدئ اون صاحیبی یاپمیشتیر. ۲۰. یوزییلین ائتکیلی یازارلاری و توماس مانن، بئرتولت برئجهت، هئرمانن هئسسئ، هئینریجه بؤلل، گونتئر گراسستیر.

=== مدیا ===
[[File:FrankfurterBuchmesse2008.JPG|thumbnail|sol|۲۰۰px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Alman kitap pazarı, her yıl dünya çapında basılan tüm kitapların yaklaşık %۱۸'ini üretmiştir.(۲۰۰۸ yılında [[Frankfurt Kitap Fuarı]])&lt;/div&gt;]]
آلمان تلویزیون پازاری، ۳۴ میلیون تو صاحیبی ایلئ آوروپانین ائن بویوگودور. بیر چوْخ بؤلگئسئل و میلّی یایین ستاتیون فدرال سیاسی ستروکتورو ایچیندئ کابلو لینکی ایلئ ائدیلیر تشکیل ائدیر. آلمان هانئهالکلارینین یاکلاشیک% ۹۰ی کابلولو یا اویدو یایینینا مالیکدیر و ایزلئییجیلئرین ایجتیماعی کاناللاریندان خوصوصی کاناللارینا قدر ایزلئمئک اۆچون بیر چوْخ سئچیم اوْلاناغی واردیر. اوجرئتلی تو موبیل، عومومی تو یاییمجیلاری زدف و آردنین یایگین دیگیتال کانال ایمکانی سونماسیندان دولایی راغبئت گؤرمئمئکتئدیر.

آلمان، بئرتئلسمانن و آخئل سپرینگئر آگ کیمی، دونیانین ان بؤیوک مدیا کورولوشلارینا ائو ساهیپلیغی یاپماکتادیر. آلمانین بیر کوماندا پولسوز تو رئکلامجیلیغی آغلارینین ساهیپلیغینی پروسیئبئنسات۱ اوستلئنمئکتئدیر.

آلمان کیتاب پازاریندا هر ایل یاکلاشیک ۶۰٫۰۰۰ یئنی باسیم یاپیلماکتادیر؛ و بۇ راکام بوتون دونیادا باسیلان کیتاپلارین% ۱۸ینئ تئکابول ائدیر، بئله کی، آلمان دونیانین ۳. بؤیوک کیتاب اورئتیجیسی کونوموندا وار [کایناک بئلیرتیلمئلی]. فرانکفورت کیتاب فواری، بین‌الخلق جلیپ و تیجارئتتئ دونیانین ائن اؤنئملی کیتاب فواری اولاراق آنیلماکتادیر و ۵۰۰ ایلین اوزئریندئ بیر زاماندیر دوزئنلئنمئسییلئ آرتیق بیر گئلئنئک حالینا گلمیشدیر.

اؤلکه هابئرلئری، اینگیلیس دیلی اولاراق هابئر حاقیندا دئر سپیئگئل، یاییمجی دئوتسجهئ ئللئ و هابئر حاقیندا تهئ لوجالدا یاییملانماکتادیر.

آلمان اینتئرنئت کوللانیجیلاری تارافیندان نووامبر ۲۰۰۸دئ ان چوْخ زییارئت ائدیلئن اینتئرنئت سایتلار گووگلئ، یووتوبئ، ائبای، ویکیپئدییا، یاهوو! دور.

=== سینما ===
[[File:Berlinale2007.jpg|thumbnail|sol|۲۰۰px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Şubat'ta [[Berlin Film Festivali]] sırasında Berlinale Palast.&lt;/div&gt;]]
آلمان کینوسو، ماخ سکلادانوسکینین ایشلرییله اوْلدوقجا ائرکن زامانلارا اساسلانیر. سینئما، ئیمار جومهوریتی ایللری بویونجا آلمان دیشاوورومجولاری روبئرت یئن و فریئدریجه یلهئلم مورناو ایله تاثیرلی اوْلموشدور. اوتریش منشالی اوْلوب ۱۹۲۶-جی ایلده آلمان وطنداشلیغینا کئچن و دؤیوش اولی آلمان فیلم صنایعسینده کاریئری پارلامیش اوْلان رئژیسسور فریتز لانگین هوللیwوود کینوسو اوزرینده بؤیوک بیر تأثیری اوْلدوغو دئییله بیلر. سسسیز فیلمی متروپولیس (۱۹۲۷) موعاصیر معنادا ائلم فانتاستیکا فیلملرینین آتاسی اولاراق قبول ائدیلیر.

۱۹۳۰-جو ایلده آوسترییالی-آمریکان ژوسئف وون ستئرنبئرگ، ایلک اهمیتلی آلمان سسلی فیلمی اوْلان ماوی مئلئکی ایداره ائتدی و بۇ فیلم آکتریسا مارلئنئ دیئتریجهئ دونیا سَوییه‌سینده بیر اون قازاندیردی. التئر روتتماننین ایداره ائتدیگی ایزلئنیمجی سندلی بئرلین: بؤیوک بیر شهرین سئنفونیسی، شهر سئنفونیسی نؤوونون ایلک اهمیتلی نومونه‌لریندن بیریدیر. لئنی ریئفئنستاهل ایشلرینده یئنی ائستئتیک ائلئمئنتلره یئر ورمیش اولسا دا نازی دؤورو فیلملری عومومی اولاراق تبلیغات آغیرلیقلی اوْلموشدور.

۱۹۷۰ و ۸۰-جی ایللر بویونجا، وولکئر سجهلؤندورفف، ئرنئر هئرزوگ، یم ئندئرس و راینئر ئرنئر فاسسبیندئر کیمی یئنی آلمان سینئماسی رئژیسسورلاری، اکثریتله ائتدیکلری تهریکئدیجی فیلملرله بین‌الخلق آرئنادا قربی آلمانییا کینوسوْنون ایره‌لیله‌مه‌سینه مانع اوْلموشلار.

داها یاخین دؤورده‌کیفیلملر اوْلان گوود بیئ لئنین! (۲۰۰۳)، دیوارا قارشی (۲۰۰۴) و دئر اونتئرگانگ (چؤکوش) (۲۰۰۴) بین‌الخلق ایجتیماعیتده اهمیتلی اوغورلار قازانمیشلار. ان یاخشی خاریجی دیلده فیلم آکادئمییا موکافاتی، آلمان ایستحصاللاری اوْلان، ۱۹۷۹-جو ایلده دیئ بلئجهتروممئل (تئنئکئ ترامپئت) آ، ۲۰۰۲-جی ایلده ایرگئندو این آفریقا (افریکانین هئچ بیر یئریند) یئ و ۲۰۰۷-جی ایلده داس لئبئن دئر آندئرئن (باشقالارینین حیاتی) آ گئتمیشدیر. ان تانینان آلمان آکتیورلاری مارلئنئ دیئتریجه، کلاوس کینسکی، هاننا سجهیگوللا، آرمین موللئر-ستاهل، ژورگئن پروجهنو و توماس کرئتسجهمانن.

۱۹۵۱-جی ایلدن بۇ یانا هر ایل تشکیل ائدیلن بئرلین فیلم فئستیوالی، دونیانین قاباقدا گلن فیلم فئستیوالی آراسیندادیر. دونیانین هر یئریندن گلن فیلملری قییمتلندیرمک اوزره بین‌الخلق بیر مونصیف ایشتیراک ائدر و قازانانلار قیزیل و گوموش آیی ایله موکافاتلاندیریلار. هر ایل تشکیل ائدیلن آوروپا فیلم موکافاتلاری مراسیمی، هر ایکی ایلده بیر آوروپا فیلم آکادئمییاسینین (ئفا) اوْلدوغو شهر اوْلان بئرلینده تشکیل ائدیلمکده‌دیر. پوتسدامداکی بابئلسبئرگ ستودییالاری، دونیاداکی گئنیش میقیاسلی فیلم ستودییالارینین ان کؤهنه‌سینین و بین‌الخلق فیلم ایستحصاللاری اۆچون بیر مرکز حالیندادیر.

=== ایدمان ===
[[File:Michael Schumacher-I'm the man (cropped).jpg|thumbnail|left|140px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Michael Schumacher]] yedi defa [[Formula ۱]] şampiyonluğu kazanmıştır.&lt;/div&gt;]]
ایدمان، آلمان حیاتی‌ندا اهمیت‌لی بیر یئر توتماقدادیر. ییرمی یئددی میلیون آلمان بیر ایدمان کلوبونا عضوودور و بونون یانیندا اون ایکی میلیون آدام فردی اولاراق بیر فعالیتی تعقیب ائدیر. فوتبول، ا​​ن مشهور ایدمان ساحه‌سی‌دیر. ۶٬۳ میلیون رسمی اوزوویله آلمان فوتبول فئدئراسیاسی (دئوتسجهئر فوßبالل-بوند)، دونیادا اؤز نؤوونده ان گئنیش تشکیلات تشکیلات‌دیر. بوندئسلیگا دونیاداکی بوتون پروفئسسیونال ایدمان لیقالاری آراسیندا ان چوْخ تاماشاچی اورتالاماسینا صاحب لیگ‌دیر. آلمان میلّی فوتبول کومانداسی ۱۹۵۴، ۱۹۷۴ و ۱۹۹۰ ایللرینده فیفا دونیا کوبوکونو و ۱۹۷۲، ۱۹۸۰ و ۱۹۹۶ ایللرینده ده آوروپا فوتبول چئمپیوناتینی قازانمیش‌دیر. آلمان، فیفا دونیا کوبوکونا ۱۹۷۴ و ۲۰۰۶ ایللرینده و اوفا آوروپا فوتبول چئمپیوناتینا دا ۱۹۸۸-جی ایلده ائو صاحب‌لیگی ائتمیش‌دیر. ان موفقیت‌لی و مشهور فوتبولچولاری فرانز بئجکئنباور، گئرد موللئر، ژورگئن کلینسمانن، لوتهار ماتتهاوس و اولیور کاهن‌دیر. تاماشاچی‌لار آراسیندا مشهور اوْلان دیگر ایدمان بوداق‌لاری دا هندبول، وولئیبول، باسکئتبول، ​​بوز هوکئیی و تئنیستیر.
[[File:AllianzArenaSunset.jpg|thumbnail|sol|200px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[آلیانز آرنا]], [[Bayern Münih]]'in iç saha maçlarına ev sahipliği yapar ve [[2006 FIFA Dünya Kupası|۲۰۰۶ Dünya Kupası]]'nda kullanılmış stadlardandır.&lt;/div&gt;]]
آلمان دونیادا موهرریک‌لی ایدمان نؤولری‌نین بیرینده قاباقجیل اؤلکه‌لردن بیری‌دیر. یاریش قازانان اوتوموبیل‌لر، کوماندالار و سوروجولر آلماندان چیخماقدادیر. تاریخ‌دکی ان موفقیت‌لی فورمولا ۱ پیلوتو اوْلان میجهائل سجهوماجهئر، کاریئری بویونجا بیر چوْخ اهمیت‌لی موتورسپورلاری رئکوردلارا ایمضا آتمیش‌دیر و ۱۹۴۶-جی ایلدن بۇ یانا تشکیل ائدیلن فورمولا ۱ده ان چوْخ یاریش و چئمپیونلوق قازانان پیلوت وضعیتینده‌دیر. تاریخ‌دکی ان چوْخ قازانان ایسپورجولاردان بیری اوْلوب، میلیارد دول‌لارلیق بیر ثروته مالیک‌دیر. بی ام و و مرسدس ایستئهسالچی‌لاری موهرریک‌لی ایدمان نؤولری‌نین بیرینده قاباقجیل تاکیم‌لاردان‌دیر. فرانسه دا هر ایل تشکیل ائدیلن حؤرمت‌لی یاریش بیر تشکیلاتی اوْلان لئ مانس ۲۴ ساعتی پورسجهئ ۱۶ دفعه قازانمیش‌دیر.

آلمان ایدمانچی‌لاری بوتون زامان‌لار اولیمپیا اویون‌لاری مئدال سیرالاماسیندا شرقی و قربی آلمان بیرلیکده دئغئرلئندیریلدیغینیدئ اۆچونجو سیرادا اولاراق اولیمپیا اویون‌لاریندا ان موفقیت‌لی اؤلکه‌لری آراسیندا وار. ۲۰۰۸ یاز اولیمپیادالاریندا آلمان مئدال سیرالاماسیندا بئشینجی سیرادا اولارکن ۲۰۰۶ قیش اولیمپیادالاریندا ایلک سیرادا ایشتیراک ائتمیش‌دیر. آلمان ۱۹۳۶-جی ایلده بئرلین و ۱۹۷۲-جی ایلده دا مونیه اولماق عذره یای اولیمپیا اویون‌لارینا ایکی دفعه ائو صاحب‌لیگی ائتمیش‌دیر. قیش اولیمپیا اویون‌لاری دا ۱۹۳۶-جی ایلده باویئرانین اکیز شهرلری اوْلان گارمیسجه و پارتئنکیرجهئندئ رئاللاشدیریلمیش‌دیر.

=== آلمان متبخی ===
[[File:Black Forest gateau.jpg|thumbnail|left|۲۰۰px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Bir ''Schwarzwälder Kirschtorte'' (Kremalı pasta çeşidi).&lt;/div&gt;]]
آلمان متبخی، بؤلگه‌دن بؤلگه‌یه فرق‌لی‌لیک گؤسترمکده‌دیر. باویئرا و سوابیانین گونئی بؤلگه‌لری بونا نومونه‌دیر. بۇ بؤلگه‌لرین متبخ مدنیتی؛ آوستریا و ایسویچرئنینکینئ بنزردیر. دونوز اتی، مال اتی و ائو حئیوان‌لاری اتی ایله ائدیلن یئمک نؤولری آلماندا ایستهلاک ائدیلن یئمک‌لرین قاباقدا گلن‌لری‌نین. خصوصیله دونوز ائتینین آلمان موتفاغینداکی یئری خصوصی‌دیر. آز قالا بوتون بؤلگه‌لرده، یئمک‌لر سوسیس‌لی یئییلیر. آلماندا ۱۵۰۰لرده چوْخ سوسیسکا نؤوو چیخاریلماقدادیر. ان مشهور تروزلر کارتوف، کلم، کؤک، شالغام، ایسپاناق و پاخلانی. اوْرقانیک قئیدا ساتیشی بیر بازار حالینا گلمیش‌دیر و ساتیلان مهسوللارین% ۳٫۰ 'ونو بۇ قروپ قئیدالار اولوشتورور. بۇ بیر ترئند حالیندا یوکسلمکده‌دیر.

مشهور بیر آلمان دییش بئله دئمکده‌دیر: &quot;ناهار بیر ایمپراتور، گونورتا یئمیی بیر کرال و آخشام یئمیی بیر کاسیب کیمی‌دیر.&quot; ناهار عومومیتله تاخیل‌لی یئمک‌لرله و بال یا دا رئچئل‌لی چؤرکله ائدی‌لر. آلمان‌لارین بیر قیسیمی ناهاردا سویوق یئمک‌لری یا دا پئن‌دیرلی چؤریی سئچیم ائدیر. اؤلکه‌ده ۳۰۰-دن چوْخ چؤرک نؤوو سوبالاردا ساتیلماقدادیر.
[[File:Buffet Germany.jpg|thumbnail|sol|۲۰۰px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Tipik bir peynir ve soğuk yemek servisi&lt;/div&gt;]]
باشقا اؤلکه‌لردن گلن ایممیقرانت‌لار سایه‌سینده، آلمان متبخی و گونده‌لیک یئمک وردیش‌لری بیر چوْخ متبخ‌دن تسیرلنمیش‌دیر. پیززا و ماکارون کیمی ایتالیان یئمک‌لری، دؤنر کیمی تورک و عرب یئمک‌لری خصوصیله بؤیوک شهرلرده اوْلدوقجا مشهور اولاراق ساتیلماقدادیر. بئینلخالق بورگئر زنجیرلری و چین رئستورانت‌لار اؤلکه‌نین بیر چوْخ یئرینه یاییلمیش‌دیر. هیند، یاپون و دیگر آسیا موتفاک‌لاری‌نین پوپولئریتئسی آرتماقدادیر. یوکسک پروفیل‌لی دوققوز آلمان رئستوران، رئستورانت‌لار بئینلخالق دئرئجئلئندیرئن میجهئلین رهبری طرفین‌دن اوچ اوْلدوزلو اولاراق اعلان ائدیلمیش‌دیر. یئنه ۱۵ رئستوران ایکی اوْلدوز آلمیش‌دیر.

شرابین اؤلکه‌نین بیر چوْخ سئقمئنتینده مشهور اولماسینا باخمایاراق آلمانین میلّی ایچکی‌سی پیوه اولاراق بیلینمکده‌دیر. آلماندا آدام باشینا پیوه ایستهلاکی ایللره گؤره دوشمه‌سینه باخمایاراق، آدام باشینا ایللیک ۱۱۶ لیتر ایله اوست سیرالارداکی یئرینی قوروماقدادیر. ۱۸ باتی اؤلکه‌سی اوزرینده ائدیلن آراشدیرمالار نتیجه سینده آلمان؛ آدام باشینا ایسپیرت‌سیز ایچکی ایستهلاکی مؤوضوسوندا ۱۴. ، آدام باشینا مئیوه سویو ایستهلاکیندا ایسه ۳. اوْلموش‌دور. بون‌لارین خاریجینده، مینئرال‌لارلا سو و سجهورلئ (مئیوه سویو ایله قاریشدیریلمیش) آلماندا چوْخ مشهوردور.

=== جمعیت ===
[[File:Claudia Schiffer in London.jpg|thumbnail|left|140px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Almanya'nın dünya çapında [[Ulusal Marka Göstergesi|olumlu tanınmışlığı]] vardır. ([[Claudia Schiffer]], model)&lt;/div&gt;]]
۲۰۰۶ دونیا کوبوکون‌دان بری، اؤلکه‌نین ایمیجی داخی‌لی و خاریجی دونیادا دییشمیش‌دیر. بۇ تورنیردن سوْنرا، ایللیک ائدیلن میلّی مارکا گؤسترمکله آراشدیرماسینا آلمان اوست سیرالارا تیرمانمیش و ۲۰۰۸-جی ایلده لیدئرلییه چاتمیش‌دیر. ۲۰ فرق‌لی اؤلکه‌دن اینسان‌لارا اؤلکه‌نین تانینمیش‌لیغی؛ مدنیت، سیاست، ایخراجات، اؤلکه‌نین اینسان‌لاری، اؤلکه‌یه توریزم، ایممیقرانت‌لارین ماراغینی چکمه و اینوستیسیالار باخیمین‌دان سوروشولموش‌دور. بیر باشقا قلوبال دوشونجه آراشدیرماسی ببج طرفین‌دن ائدیلمیش و نتیجه‌ده آلمانین، ۲۲ قاباقدا گلن اینوستور اؤلکه‌سی آراسیندا ان موسبت تأثیره صاحب اؤلکه اوْلدوغو اورتایا چیخمیش‌دیر. % ۵۶لیک بؤیوک بیر قروپ اؤلکه حاقیندا موسبت دونیاگؤروشونه ساهیبکن، % ۱۸لیک بیر قیسیم اؤلکه‌یه منفی باخماقدادیر.

آلمان قانونی و ایجتیماعی اولاراق هوموسئکسوال‌لارا قارشی تولئرانس‌لی‌دیر. عائله بیرلیکده‌لییه ۲۰۰۱-جی ایلدن بری ایجازه وریلیر. گئیلئر و لئزبیئنلئر قانونی اولاراق یولداش‌لاری‌نین بیولوژی اوشاق‌لارینی اؤولادلیغا گؤتوره بیلر (اؤگئی اوشاق اولاراق). ایکی بؤیوک آلمان شهری‌نین بلدیه باشچی‌سی، گئی اوْلدوژک‌لارینی اعلان ائتمیش‌دیر.

[[File:Neuschwanstein Castle panorama.jpg|thumbnail|sol|240px|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Alman toplumu tatillere oldukça para ayırmaktadır.([[Neuschwanstein|Neuschwanstein Şatosu]])&lt;/div&gt;]]

۲۰. عصرین سون اون ایل عرضینده آلمان، ایممیقرانت‌لارا قارشی موقع‌ینی دییشدیرمیش‌دیر. ۹۰-جی ایللرین اورتاسینا قدر اومومی دوشونجه آلمانین بیر کؤچ اؤلکه‌سی اولمادیغی ایستیقامتینده ایدی. بونا قارشی اهالی‌نین ۱۰٪-ی آلمان اولمایان کس‌لردن میدانا گلمکده ایدی. گاستاربئیتئرلارین (ماوی یاخالی، قوناق ایشچی) اؤلکه‌یه گیریشی‌نین بیتمه‌سین‌دن سوْنرا، بۇ سیغینماجی‌لار تولارئ ائدیلدی‌لر. حال-حاضردا حؤکومتین و آلمان جمعیتی‌نین دوشونجه‌سی نظارت آلتیندا ایختیساس‌لی ایممیقرانت‌لارین اؤلکه‌یه گلیشی‌نین قبول ائدیله بیلر اوْلدوغودور. [۱۴۶] ۱۹۸۴-جو ایلده ۴٬۴ میلیون اوْلان آلماندا یاشایان خاریجی اهالی‌سی، ۲۰۰۸-جی ایلده ۷٬۳ میلیونا چیخمیش‌دیر.

۲۰۰۵-جی ایلدکی ۵۸ میلیارد آورو تتیل هارجاماسییلا آلمان، بۇ مؤوضودا بیرینجی اوْلموش‌دور. ان مشهور گزینتی یئرلری آوستریا، [[ایسپانیا]]، ایتالیا و فرانسه دیر.

== گؤرونتولر ==
&lt;gallery &quot;mode=&quot;traditional&amp;quot;&quot; &quot;class=&quot;cente&amp;quot;&amp;quot;&quot;&gt;
File:Bildleiste Deutschland.02.jpg
File:Aachen Cathedral North View at Evening.jpg
File:St cyriakus gernrode tuerme02.jpg
File:Limburg Dom voll 2.JPG
File:Freiburger Münster.jpg
File:2004-06-27-Germany-Wuerzburg-Lutz Marten-Residenz side view 1.jpg
File:Sanssouci.jpg
File:Braniborská brána.jpg
File:Spiegelgalerie Herrenchiemsee.jpg
File:Cologne Cathedral.jpg
File:Neuschwanstein Castle (532850).jpg
File:Einsteinturm 7443.jpg
File:Neue Nationalgalerie Berlin 2004-02-21.jpg
File:Olympiastadion Muenchen.jpg
File:Herz-Jesu-Kirche Munich September 2014 02.JPG
File:Hamburg, Barkassenfahrt NIK 3541.jpg
File:Georg Wilhelm Friedrich Hegel00.jpg
File:Immanuel Kant - Gemaelde 2.jpg
File:Gottfried Wilhelm von Leibniz.jpg
File:Martin Luther by Lucas Cranach der Ältere.jpeg
File:Marx old.jpg
&lt;/gallery&gt;
== نوتلار ==
{{Notelist|group=efn}}

== قایناقلار ==
{{قایناق}}
{{اوروپا اؤلکه لری}}
{{جی 20}}
{{Authority control}}
{{مین مقاله}}

[[بؤلمه:آلمان]]
[[بؤلمه:ویدئو کلیپلری اولان مقاله‌لر]]
[[بؤلمه:مرکزی اوروپا اؤلکه‌لری]]
[[بؤلمه:اوروپادا اؤلکه‌لر]]
[[بؤلمه:فدرال جومهوریتلر]]
[[بؤلمه:جی ۷ اؤلکه‌لر]]
[[بؤلمه:جی ۸ اؤلکه‌لر]]
[[بؤلمه:جی ۲۰ اؤلکه‌لر]]
[[بؤلمه:آلمانجا دانیشان اؤلکه‌لر]]
[[بؤلمه:ناتو اؤلکه‌لری]]
[[بؤلمه:اوروپا شوراسینین عوضو اولان دؤولتلر]]
[[بؤلمه:اوروپا بیرلییینین عوضو دؤولتلری]]
[[بؤلمه:آرالیق دنیز بیرلییینین عوضو دؤولتلری]]
[[بؤلمه:بیرلشمیش میلت‌لر اؤیه‌سی اؤلکه‌لر]]
[[بؤلمه:۱۸۷۱ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر]]
[[بؤلمه:۱۹۴۹ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر]]
[[بؤلمه:۱۹۹۰ میلادی ایلده قورولان بؤلگه‌لر و اؤلکه‌لر]]
[[بؤلمه:غربی اوروپا اؤلکه‌لری]]</text>
      <sha1>484xo4islltusf5ugbzkvgd9bfm6qhy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>استامینوفن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>979</id>
    <revision>
      <id>1590215</id>
      <parentid>1585443</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:12:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-19799-68|~2026-19799-68]] ([[User talk:~2026-19799-68|دانیشیق]]) طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لر [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لره قایتاریلدی.</comment>
      <origin>1583850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8269" sha1="ptu7yzs5r3t9724p90f499lhdezjbru" xml:space="preserve">{{bots|deny=Citation bot}}
{{Infobox drug
| Watchedfields = changed
| verifiedrevid = 456349142
| IUPAC_name = ''N''-(4-hydroxyphenyl)ethanamide
| image = Paracetamol-skeletal.svg
| image2 = Paracetamol-from-xtal-3D-balls.png
| drug_name =
| USAN=acetaminophen
&lt;!--Clinical data--&gt;
|synonyms = N-acetyl-para-aminophenol (APAP)
| pronounce = Paracetamol: {{IPAc-en|ˌ|p|ær|ə|ˈ|s|iː|t|ə|m|ɒ|l}}&lt;br /&gt;Acetaminophen: {{IPAc-en|audio=Acetaminophen.ogg|ə|ˌ|s|iː|t|ə|ˈ|m|ɪ|n|ə|f|ᵻ|n}}
| tradename = [[Tylenol (brand)|Tylenol]], [[Panadol (brand)|Panadol]], [[list of paracetamol brand names|others]]&lt;ref name=drugs.com-internatl&gt;{{cite web|title=International Listings for Paracetamol|url=https://www.drugs.com/international/paracetamol.html|accessdate=11 January 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160106130210/http://www.drugs.com/international/paracetamol.html|archivedate=6 January 2016|df=}}&lt;/ref&gt;
| Drugs.com = {{Drugs.com|monograph|acetaminophen}}
| MedlinePlus = a681004
| licence_US = Acetaminophen
| pregnancy_AU = A
| pregnancy_US = C&lt;ref name=AHFS2016/&gt;
| pregnancy_category = Not tested but seems to be safe
| legal_AU = S4 (Rx), OTC, and unscheduled
| legal_UK = GSL
| legal_US = OTC
| routes_of_administration = [[Oral administration|By mouth]], [[Buccal administration|through the cheek]], [[rectal administration|rectal]], [[Intravenous administration|intravenous]] (IV)

&lt;!--Pharmacokinetic data--&gt;
| bioavailability = 63–89%&lt;ref&gt;{{Cite book|isbn=9780977517459 |title=Acute Pain Management: Scientific Evidence |author=Working Group of the Australian and New Zealand College of Anaesthetists and Faculty of Pain Medicine |year=2010 |publisher=National Health and Medical Research Council |location=Melbourne, Australia |url=http://www.anzca.edu.au/resources/college-publications/pdfs/Acute%20Pain%20Management/books-and-publications/acutepain.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021093616/http://www.anzca.edu.au/resources/college-publications/pdfs/Acute%20Pain%20Management/books-and-publications/acutepain.pdf |dead-url=yes |archive-date=2012-10-21 |format=PDF |edition=3rd |editor1=Macintyre, PE |editor2=Schug, SA |editor3=Scott, DA |editor4=Visser, EJ |editor5=Walker, SM |df= }}&lt;/ref&gt;{{RP|73}}
| protein_bound = 10–25%&lt;ref&gt;{{cite web|title=Tylenol, Tylenol Infants' Drops (acetaminophen) dosing, indications, interactions, adverse effects, and more|work=Medscape Reference|publisher=WebMD|accessdate=10 May 2014|url=http://reference.medscape.com/drug/tylenol-acetaminophen-343346#showall|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140414025534/http://reference.medscape.com/drug/tylenol-acetaminophen-343346#showall|archivedate=14 April 2014|df=}}&lt;/ref&gt;
| metabolism = Predominantly in the liver&lt;ref name = TGA&gt;{{cite web|title=Codapane Forte Paracetamol and codeine phosphate PRODUCT INFORMATION|work=TGA eBusiness Services|publisher=Alphapharm Pty Limited|date=29 April 2013|accessdate=10 May 2014 |url=https://www.ebs.tga.gov.au/ebs/picmi/picmirepository.nsf/pdf?OpenAgent&amp;id=CP-2010-PI-05623-3|format=PDF}}&lt;/ref&gt;
| metabolites = APAP [[Glucuronide|gluc]], APAP [[سولفات]], APAP [[قلوتاتیون]], APAP [[سیستئین]], [[NAPQI]]&lt;ref&gt;{{cite web |title= Acetaminophen Pathway (therapeutic doses), Pharmacokinetics |accessdate= 13 January 2016 |url= https://www.pharmgkb.org/pathway/PA165986279 |deadurl= no |archiveurl= https://web.archive.org/web/20160304220600/https://www.pharmgkb.org/pathway/PA165986279 |archivedate= 4 March 2016 |df=  }}&lt;/ref&gt;
| elimination_half-life = 1–4 hours&lt;ref name = TGA/&gt;
| excretion = Urine (85–90%)&lt;ref name = TGA/&gt;
| onset = Pain relief onset by [[Route of administration|route]]:&lt;br /&gt;[[Oral administration|By mouth]]&amp;nbsp;– 37&amp;nbsp;minutes&lt;ref name=&quot;Buccal route&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Pickering G, Macian N, Libert F, Cardot JM, Coissard S, Perovitch P, Maury M, Dubray C | title = Buccal acetaminophen provides fast analgesia: two randomized clinical trials in healthy volunteers | journal = Drug Des. Devel. Ther. | volume = 8 | issue = | pages = 1621–1627 | date = September 2014 | pmid = 25302017 | pmc = 4189711 | doi = 10.2147/DDDT.S63476 | quote = bAPAP has a faster time of antinociception onset (15 minutes, P&lt;0.01) and greater antinociception at 50 minutes (P&lt;0.01, CT1) and 30 minutes (P&lt;0.01, CT2) than ivAPAP and sAPAP. All routes are similar after 50 minutes.&amp;nbsp;... In postoperative conditions for acute pain of mild to moderate intensity, the quickest reported time to onset of analgesia with APAP is 8 minutes9 for the iv route and 37 minutes6 for the oral route.}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[Buccal administration|Buccal]]&amp;nbsp;– 15&amp;nbsp;minutes&lt;ref name=&quot;Buccal route&quot; /&gt;&lt;br /&gt;[[Intravenous]]&amp;nbsp;– 8&amp;nbsp;minutes&lt;ref name=&quot;Buccal route&quot; /&gt;

&lt;!--Identifiers--&gt;
| IUPHAR_ligand = 5239
| CAS_number_Ref = {{Cascite|correct|??}}
| CAS_number = 103-90-2
| ATC_prefix = N02
| ATC_suffix = BE01
| PubChem = 1983
| DrugBank_Ref = {{Drugbankcite|correct|drugbank}}
| DrugBank = DB00316
| ChemSpiderID_Ref = {{Chemspidercite|correct|chemspider}}
| ChemSpiderID = 1906
| UNII_Ref = {{Fdacite|correct|FDA}}
| UNII = 362O9ITL9D
| KEGG_Ref = {{Keggcite|correct|kegg}}
| KEGG = D00217
| ChEBI_Ref = {{Ebicite|correct|EBI}}
| ChEBI = 46195
| ChEMBL_Ref = {{Ebicite|correct|EBI}}
| ChEMBL = 112
| PDB_ligand = TYL

&lt;!--Chemical data--&gt;
| C=8 | H=9 | N=1 | O=2
| molecular_weight = 151.163 g/mol
| SMILES = CC(=O)Nc1ccc(O)cc1
| StdInChI_Ref = {{Stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChI = 1S/C8H9NO2/c1-6(10)9-7-2-4-8(11)5-3-7/h2-5,11H,1H3,(H,9,10)
| StdInChIKey_Ref = {{Stdinchicite|correct|chemspider}}
| StdInChIKey = RZVAJINKPMORJF-UHFFFAOYSA-N
| density = 1.263
| melting_point = 169
| boiling_point = 420
| melting_notes =&lt;ref&gt;{{Cite journal | doi = 10.1021/ci0500132 | title = General Melting Point Prediction Based on a Diverse Compound Data Set and Artificial Neural Networks | year = 2005 | last1 = Karthikeyan | first1 = M. | last2 = Glen | first2 = R. C. | last3 = Bender | first3 = A. | journal = Journal of Chemical Information and Modeling | volume = 45 | issue = 3 | pages = 581–590 | pmid = 15921448}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://lxsrv7.oru.edu/~alang/meltingpoints/meltingpointof.php?csid=1906 | title = melting point data for paracetamol | publisher = Lxsrv7.oru.edu | accessdate = 19 March 2011 | deadurl = yes | archiveurl = https://archive.today/20120630213835/http://lxsrv7.oru.edu/~alang/meltingpoints/meltingpointof.php?csid=1906 | archivedate = 30 June 2012 | df =  }}&lt;/ref&gt;
| solubility = 7.21&amp;nbsp;g/kg (0&amp;nbsp;°C)&lt;ref name=&quot;paracetamol-solubility&quot;&gt;{{cite journal | doi = 10.1021/je990124v | title = Solubility of paracetamol in pure solvents |vauthors=Granberg RA, Rasmuson AC | journal = [[Journal of Chemical &amp; Engineering Data]] | volume = 44 | issue = 6 | pages = 1391–95 | year = 1999}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
8.21&amp;nbsp;g/kg (5&amp;nbsp;°C)&lt;ref name=&quot;paracetamol-solubility&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
9.44&amp;nbsp;g/kg (10&amp;nbsp;°C)&lt;ref name=&quot;paracetamol-solubility&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
10.97&amp;nbsp;g/kg (15&amp;nbsp;°C)&lt;ref name=&quot;paracetamol-solubility&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
12.78&amp;nbsp;g/kg (20&amp;nbsp;°C)&lt;ref name=&quot;paracetamol-solubility&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
~14&lt;!-- mg/ml (20 °C) is appended--&gt;
|caption=
&lt;!-- this is class not type: |type=non steroidal anti infalmatory drug (NSAIDs) --&gt;
|legal_status=
|licence_EU=|alt=|type=}}
&lt;!-- Definition and medical uses --&gt;

'''استامینوفن''' ({{اینگیلیسجه|Acetaminophen}}) یا پاراستامول (Paracetamol)بیر [[شیمی]]ایی ماده دیر.  مسکین یا آغریٛ آزالدان اۆچون ایشله‌نیر.&lt;br&gt;
داوا شکیلی :حب .شربت.شیاف.قطره

== قایناقلار ==
{{ویکی قایناقلاماسی|باغلانتی=http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%88%D9%81%D9%86 |باشلیق= |دیل=فارسجا |یوخلاما=}}

{{آغری کسیجی}}

[[بؤلمه:Acetanilides]]
[[بؤلمه:Analgesics]]
[[بؤلمه:Antipyretics]]
[[بؤلمه:Drugs with unknown mechanisms of action]]
[[بؤلمه:Endocannabinoid reuptake inhibitors]]
[[بؤلمه:Hepatotoxins]]
[[بؤلمه:Pesticides]]
[[بؤلمه:Phenols]]
[[بؤلمه:World Health Organization essential medicines]]
[[بؤلمه:RTT]]</text>
      <sha1>ptu7yzs5r3t9724p90f499lhdezjbru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسماعیل آقا قالاسی‌نین مزارلاری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1016</id>
    <revision>
      <id>1590210</id>
      <parentid>1588674</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:08:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Atsuner، [[اسماعیل آقا قلعه سینین مقبره لری]] صفحه‌سینی [[اسماعیل آقا قالاسی‌نین مزارلاری]]-ه آپاردی</comment>
      <origin>1588674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1248" sha1="mfbad2h17jrb76fngb7jhezziztfpqh" xml:space="preserve">'''اسماعیل آقا قلعه سینین مقبره لری''' [[اورمیه]] بولگه سینین نازلی چای محالیندا یئرلشیب بۇ مقبره لر چالدران جنگینه عایید دیر اورمولولاردان بۇ ساواش دا نئچه سی شهید اوْلوب بوردا دفن ائدیلیب. بۇ مقبره لر ایندی تمتمان کندین یاخینلیغیندا یئرلشیب بۇ مقابر نئچه جهت دن اهمیلی دیر بیر جهت دن اورمیه نین افشارلار گلمه سیندن قاباق جمعیتی هویتینی معلوم ائدیر همده اورمولولارین مذهب باخیمیندان مذهب لرین آراشدیریر بۇ محوطه ده جمعا اوچ مقبره یئرلشیب کی تماما تورک  خالقینین آثارلارین معلوم ائدریر مقبره لرین ایچینده عباسقلی خان  زیاد اوغلونون قبری ده هم تورک و هم شیعه اولماقی اساسینا تاکید ائدیر.&lt;ref&gt;دانشنامه معماری و شهرسازی ایرانشهر -پرونده ثبتی مقابر روستای اسماعیل اقا&lt;/ref&gt;

== قایناقلار ==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>mfbad2h17jrb76fngb7jhezziztfpqh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1590212</id>
      <parentid>1590210</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:09:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1590212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1249" sha1="ahdtmhohv89148fmkx5u7tofmxocgix" xml:space="preserve">'''اسماعیل آقا قالاسی‌نین مزارلاری''' [[اورمیه]] بولگه سینین نازلی چای محالیندا یئرلشیب بۇ مقبره لر چالدران جنگینه عایید دیر اورمولولاردان بۇ ساواش دا نئچه سی شهید اوْلوب بوردا دفن ائدیلیب. بۇ مقبره لر ایندی تمتمان کندین یاخینلیغیندا یئرلشیب بۇ مقابر نئچه جهت دن اهمیلی دیر بیر جهت دن اورمیه نین افشارلار گلمه سیندن قاباق جمعیتی هویتینی معلوم ائدیر همده اورمولولارین مذهب باخیمیندان مذهب لرین آراشدیریر بۇ محوطه ده جمعا اوچ مقبره یئرلشیب کی تماما تورک  خالقینین آثارلارین معلوم ائدریر مقبره لرین ایچینده عباسقلی خان  زیاد اوغلونون قبری ده هم تورک و هم شیعه اولماقی اساسینا تاکید ائدیر.&lt;ref&gt;دانشنامه معماری و شهرسازی ایرانشهر -پرونده ثبتی مقابر روستای اسماعیل اقا&lt;/ref&gt;

== قایناقلار ==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>ahdtmhohv89148fmkx5u7tofmxocgix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قاجار ایمپیراتورلوغو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4149</id>
    <revision>
      <id>1590238</id>
      <parentid>1590063</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:03:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/AmAsgari|AmAsgari]] ([[User talk:AmAsgari|دانیشیق]]) طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لر [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لره قایتاریلدی.</comment>
      <origin>1572842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10799" sha1="lq3tlnilhrzxjyuzv1uvjr4ly9367b6" xml:space="preserve">{{ایشتیباه اولماسین|قاجار خاندانی}}
{{دیگر مقصدلر اوچون|قاجار (دقیقلشدیرمه)}}
{{Infobox Former Country
|native_name  = {{Lang|fa|ممالک محروسه ایران{{جب}}ممالک محروسه قاجار{{جب}}قاجار شاهلیغی{{جب}}قاجار دؤولتی 
دولت علیّه ایران}}&lt;br/&gt;{{transl|fa|''Dowlat-e Aliyye-ye Irān''}}
|conventional_long_name = Sublime State of Iran
|continent    = اورآسیا
|region       = اورتادوغو
|common_name  = قاجار خاندانی
|status       = [[ایمپیراتورلوق]]{{جب}}کراللیق
|year_start   = ۱۷۸۲ (میلادی)
|year_end     = ۱۹۲۵ (میلادی)
|date_start   =
|date_end     =
|event_start  = قاجارلارین حؤکومته چاتماسی
|event_end    = پهلویلرین حؤکومته چاتماسی
|event1       = [[گولوستان عهدنامه‌سی]]
|date_event1  = ۲۴ اوکتوبر ۱۸۱۳ (میلادی)
|event2       = [[تورکمن‌چای عهدنامه‌سی]]
|date_event2  = 10 February 1828
|event3       = [[پاریس موعاهیده‌سی (۱۸۵۷)|پاریس موعاهیده‌سی]]
|date_event3  = 4 March 1857
|event4       = [[آخال موعاهیده‌سی]]
|date_event4  = 21 September 1881
|event5       = [[مشروطه اینقیلابی]]
|date_event5  = 5 August 1906
|p1           = زندیه
|flag_p1      = Zand Dynasty flag.svg
|p2           =کارتلی-کاهتی کراللیغی
|flag_p2   = Flag_of_Kingdom_of_Kartli-Kakheti.svg
|p3           = افشار ایمپیراتورلوغو
|flag_p3      = Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg
|p4           = گونئی آذربایجان خانلیغی
|flag_p4      =Star and Crescent.svg
|p5      = قوزئی آذربایجان خانلیغی
|flag_p5      =Star and Crescent.svg
|s1           = پهلویلر
|flag_s1      = State Flag of Iran (1964).svg
|s2           = روسیه ایمپیراتورلوغو
|flag_s2      = Flag of Russia.svg
|image_flag   = Tricolour Flag of Iran (1886).svg
|image_coat   = Imperial Emblem of the Qajar Dynasty (Lion and Sun).svg
|image_map = Greatest extent of the Qajar empire.png
|image_map_caption = قاجار حؤکومتی‌نین سرحدلری خریطه اوستونده، ۱۹-اونجو (میلادی) یوزایلینده.
|national_anthem = ''[[شاه سلامی]]''&lt;br/&gt;''(Royal salute)''{{center|[[فایل:Salam-e shah 1906.ogg]]}}{{جب}}''[[دوؤلت علیّه ایران ساغلیغی]]'' {{center| }}
|capital      = [[تهران]]
|common_languages = {{Plain list|
* [[تورکجه]] &lt;small&gt;(آنادیلی، سارای دیلی و قوشون دیلی)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;&quot;Ardabil Becomes a Province: Center-Periphery Relations in Iran&quot;, H. E. Chehabi, ''International Journal of Middle East Studies'', Vol. 29, No. 2 (May, 1997), 235; &quot;Azeri Turkish was widely spoken at the two courts in addition to Persian, and Mozaffareddin Shah (r. 1896-1907) spoke Persian with an Azeri Turkish accent.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Azeri Turkish Literature&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.iranicaonline.org/articles/azerbaijan-x|title=AZERBAIJAN x. Azeri Turkish Literature |publisher=[[Encyclopaedia Iranica]] |date= May 24, 2012 |accessdate=20 October 2013}}; &quot;In the 19th century under the Qajars, when Turkish was used at court once again, literary activity was intensified.&quot;&lt;/ref&gt;}}
* [[فارس دیلی]] &lt;small&gt;(رسمی دیل)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;Homa Katouzian, ''State and Society in Iran: The Eclipse of the Qajars and the Emergence of the Pahlavis'', published by I. B. Tauris, 2006.  pg 327: &quot;In post-Islamic times, the mother-tongue of Iran's rulers was often Turkic, but Persian was almost invariably the cultural and administrative language.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Homa Katouzian, ''Iranian history and politics'', published by Routledge, 2003. pg 128: &quot;Indeed, since the formation of the Ghaznavids state in the tenth century until the fall of Qajars at the beginning of the twentieth century, most parts of the Iranian cultural regions were ruled by Turkic-speaking dynasties most of the time. At the same time, the official language was Persian, the court literature was in Persian, and most of the chancellors, ministers, and mandarins were Persian speakers of the highest learning and ability.&quot;&lt;/ref&gt;

|government_type =  {{Plain list|
* [[موطلق شاهلیق]] &lt;small&gt;(۱۷۸۲-۱۹۰۶)&lt;/small&gt;
*  [[مشروطیت]] &lt;small&gt;(۱۹۰۶-۱۹۲۵)&lt;/small&gt;}}
|title_leader = [[شاه]]، [[پادیشاه]]، [[خاقان]]
|leader1      = [[آغا محمد خان قاجار]] &lt;small&gt;(بیرینجی)&lt;/small&gt;
|year_leader1 = ۱۷۸۲ (ایلک تاج قویماسی گورگاندا)، ۱۷۹۴ (ایکینجی تاج قویماسی تهراندا) - ۱۷۹۷ (دونیادان گئتمه‌سی)
|leader2      = [[احمدشاه قاجار]] &lt;small&gt;(سونونجو)&lt;/small&gt;
|year_leader2 = ۱۹۰۹-۱۹۲۵ (میلادی ایلی)
|deputy1                = [[میرزا نصرالله خان]] &lt;small&gt;(بیرینجی)&lt;/small&gt;
|deputy2                = [[رضا پهلوی]] &lt;small&gt;(سونونجو)&lt;/small&gt;
|year_deputy1           = 1906
|year_deputy2           = 1923–1925
|title_deputy           = [[ایران باش‌باخان‌لاری‌نین لیستی|باش‌باخان]]
|currency =  [[قیران (پول بیریمی)|قیران]]&lt;ref&gt;علی‌اصغر شمیم، ''ایران در دوره سلطنت قاجار''، ته‍ران‌: انتشارات علمی، ۱۳۷۱، ص ۲۸۷&lt;/ref&gt; {{جب}} [[ایران تومانی|تومان]]
|today = {{Collapsible list|title=بوگونکو اؤلکه‌لرین محدوده‌سی|
{{بایراق|آذربایجان جومهوریتی}}|
{{بایراق|افغانیستان}}|
{{بایراق|ائرمنیستان}}|
{{بایراق|بحرئین}}|
{{بایراق|Georgia}}|
{{بایراق|ایران}}|
{{بایراق|عراق}}|
{{بایراق|پاکیستان}}|
{{بایراق|روسیه}}|
{{بایراق|تورکیه}}|
{{بایراق|تورکمنیستان}}}}
|footnotes = 
}}
[[File:Mohammad Khan Qajar.jpg|thumb|آغامحمدخان قاجار]]
'''قاجارلار''' و یا '''قاجار دؤولتی''' یا دا '''قاجار ایمپیراتورلوغو''' — [[تورک]] سویلو بیر حؤکومت. بو حؤکومتین اساسی [[قاجار خاندانی]] طرفیندن قوْیولموش‌دور، بو [[خاندان]] یاخین ایکی یوز ایل [[ایران]]دا و ایرانین بعضی اطراف اؤلکه‌لرینده حوکومت ائلییبلر. قاجار خاندانی‌نین کؤکو [[اوغوز تورکلری|اوغوز تورکلری‌نین]] ائل‌لری‌ندن بیری، یانی [[قاجار (ائل)|قاجار ائلی]]ندن دیر. قاجار ائلی ایلکین [[قیزیلباش]]لاردان ایمیش. قاجارلار آزی ۹جو عصیردن [[قره‌باغ]]دا، [[یوزگات|یوزغاتدا]]، [[آنادولو تورکجه‌سی|آنادولودا]] یئرلَشن آیدین‌دا و [[شام (یورد)|شام]]دا یئرلَشن حلب‌ده و ۱۱جی عصیردن [[گورگان|استرآباددا]] و [[مرو]]ده یاشاییرمیش‌لار. قافقازدا یاشایان قاجارلارین چوخلولوغو و قدیم‌لیگینه گؤره، [[داغیستان]] خالقی آزی ۱۳جو عصیره‌جه [[گنجه]]، [[قاراباغ|قره‌باغ]] و [[ایروان خانلیغی|ایروان خالقینا]] قاجار دئیرمیش‌لر. قاجارلار تاریخی‌نین ان اؤنملی حادیثه‌سی آغامحمدخانین قوزانماسی و ۱۱۶۱-اینجی گونشلی ایلده شاهلیغا چاتماسی دیر.&lt;ref name=&quot;اسلامیکا&quot;&gt;[http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=7243 قاجار]، اسلامیکا&lt;/ref&gt;

== شاهلاری ==
{{اساس|قاجار شاهلاری‌نین لیستی}}
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 75%;&quot;
|-
!#
!آد
! باشلانیش
! سون 
!شاهلیغی
|-style=&quot;background:#FFFFDD;&quot;
|۱||[[آقا محمدخان قاجار|آغامحمدخان قاجار]]||۱۱۷۰||۱۱۷۵||۵ ایل
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
|۲||[[فتحعلی شاه]]||۱۱۷۶||۱۲۱۳||۳۶ ایل ۸ آی
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
|۳||[[محمد شاه]]||۱۲۱۳||۱۲۲۷||۱۴ ایل

|-style=&quot;background:#FFFFDD;&quot;
|۴||[[ناصرالدین شاه قاجار]]||۱۲۲۷||۱۲۷۵||۴۸ایل
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
|۵||[[مظفرالدین شاه]]||۱۲۷۵||۱۲۸۵||۱۰ایل
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
|۶||[[محمدعلی‌شاه]]||۱۲۸۵||۱۲۸۸||۳ایل
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
|۶||[[احمدشاه قاجار]]||۱۲۸۸||۱۳۰۴||۱۶ ایل
|-
|}

== قاجار ائلی‌نین گئچمیشی ==

== گؤرونتولر ==

&lt;gallery&gt;
File:Persian_Qajar_Empire1808.jpg
File:Capture of Tiflis by Agha Muhammad Shah. A Qajar-era miniature. 03.png
File:Gulistan-Treaty.jpg
File:Battle Between Persians and Russians - State Hermitage Museum.jpg
File:Russian troops storming Lankaran fortress, January 13th, 1813..jpg
File:%D0%A1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D0%BE%D0%B4_%D0%95%D0%BB%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BC.jpeg
File:Взятии штурмом крепости Гянджи.jpg
File:Molla2.jpg
File:A Zoroastrian Family Teheran 1910.JPG
File:1800 19th Street NW.JPG
File:Yek toman qajar.jpg
File:Brooklyn Museum - Mozaffar al-Din Shah and Attendants Seated in a Garden One of 274 Vintage Photographs.jpg
File:Persian Cossack Brigade.jpg
File:Mohammad Khan Qajar.jpg
File:Fath Ali Shah(hermitage2).jpg
File:Mohammadshah (01).jpg
File:Nāser al-Dīn Schah.jpg
File:Mozaffar-ed-Din Shah Qajar - 1.jpg
File:Mohammad Ali Shah.jpg
File:AhmadShahQajar2.jpg
File:Bahram-Mirza Moezzedoleh I.jpg
File:Feyzulla_Mirza_Qovanlu-Qajar.JPG
&lt;/gallery&gt;

== قایناقلار ==
{{قایناق}}

2.[http://www.tarikhbook.ir/akhabrol-naseri/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140623041606/http://www.tarikhbook.ir/akhabrol-naseri/ |date=2014-06-23 }} حقایق الاخبار الناصری

[[بؤلمه:اوغوز تورکلری]]
[[بؤلمه:اون‌دوققوزونجو عصر تاریخی]]
[[بؤلمه:اون‌سککیزینجی عصر تاریخی]]
[[بؤلمه:ایگیرمینجی عصر تاریخی]]
[[بؤلمه:تورکلر]]
[[بؤلمه:قاجار تاریخی]]
[[بؤلمه:قاجارلار]]
[[بؤلمه:Iranian royalty]]
[[بؤلمه:Middle Eastern dynasties]]
[[بؤلمه:Shia dynasties]]
[[بؤلمه:۱۷۸۵ - جی ایلینده ایران اؤلکه‌سینده یارانانلار]]
[[بؤلمه:1925 disestablishments in Iran]]</text>
      <sha1>lq3tlnilhrzxjyuzv1uvjr4ly9367b6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1590240</id>
      <parentid>1590238</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:05:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1590240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11389" sha1="0a2jiv3szir6zytxkz6x0qkae68s4yc" xml:space="preserve">{{ایشتیباه اولماسین|قاجار خاندانی}}
{{دیگر مقصدلر اوچون|قاجار (دقیقلشدیرمه)}}
{{Infobox Former Country
| native_name            = {{Lang|fa|ممالک محروسه ایران{{جب}}ممالک محروسه قاجار{{جب}}قاجار شاهلیغی{{جب}}قاجار دؤولتی 
دولت علیّه ایران}}&lt;br/&gt;{{transl|fa|''Dowlat-e Aliyye-ye Irān''}}
| conventional_long_name = Sublime State of Iran
| continent              = اورآسیا
| region                 = اورتادوغو
| common_name            = قاجار خاندانی
| status                 = [[ایمپیراتورلوق]]{{جب}}کراللیق
| year_start             = ۱۷۸۲ (میلادی)
| year_end               = ۱۹۲۵ (میلادی)
| date_start             = 
| date_end               = 
| event_start            = قاجارلارین حؤکومته چاتماسی
| event_end              = پهلویلرین حؤکومته چاتماسی
| event1                 = [[گولوستان عهدنامه‌سی]]
| date_event1            = ۲۴ اوکتوبر ۱۸۱۳ (میلادی)
| event2                 = [[تورکمن‌چای عهدنامه‌سی]]
| date_event2            = 10 February 1828
| event3                 = [[پاریس موعاهیده‌سی (۱۸۵۷)|پاریس موعاهیده‌سی]]
| date_event3            = 4 March 1857
| event4                 = [[آخال موعاهیده‌سی]]
| date_event4            = 21 September 1881
| event5                 = [[مشروطه اینقیلابی]]
| date_event5            = 5 August 1906
| p1                     = زندیه
| flag_p1                = Zand Dynasty flag.svg
| p2                     = کارتلی-کاهتی کراللیغی
| flag_p2                = Flag_of_Kingdom_of_Kartli-Kakheti.svg
| p3                     = افشار ایمپیراتورلوغو
| flag_p3                = Afsharid Imperial Standard (3 Stripes).svg
| p4                     = گونئی آذربایجان خانلیغی
| flag_p4                = Star and Crescent.svg
| p5                     = قوزئی آذربایجان خانلیغی
| flag_p5                = Star and Crescent.svg
| s1                     = پهلوی حؤکومتی
| flag_s1                = State Flag of Iran (1964).svg
| s2                     = روسیه ایمپیراتورلوغو
| flag_s2                = Flag of Russia.svg
| image_flag             = Tricolour Flag of Iran (1886).svg
| image_coat             = Imperial Emblem of the Qajar Dynasty (Lion and Sun).svg
| image_map              = Greatest extent of the Qajar empire.png
| image_map_caption      = قاجار حؤکومتی‌نین سرحدلری خریطه اوستونده، ۱۹-اونجو (میلادی) یوزایلینده.
| national_anthem        = ''[[شاه سلامی]]''&lt;br/&gt;''(Royal salute)''{{center|[[فایل:Salam-e shah 1906.ogg]]}}{{جب}}''[[دوؤلت علیّه ایران ساغلیغی]]'' {{center| }}
| capital                = [[تهران]]
| common_languages       = {{Plain list|
* [[تورکجه]] &lt;small&gt;(آنادیلی، سارای دیلی و قوشون دیلی)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;&quot;Ardabil Becomes a Province: Center-Periphery Relations in Iran&quot;, H. E. Chehabi, ''International Journal of Middle East Studies'', Vol. 29, No. 2 (May, 1997), 235; &quot;Azeri Turkish was widely spoken at the two courts in addition to Persian, and Mozaffareddin Shah (r. 1896-1907) spoke Persian with an Azeri Turkish accent.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Azeri Turkish Literature&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.iranicaonline.org/articles/azerbaijan-x|title=AZERBAIJAN x. Azeri Turkish Literature |publisher=[[Encyclopaedia Iranica]] |date= May 24, 2012 |accessdate=20 October 2013}}; &quot;In the 19th century under the Qajars, when Turkish was used at court once again, literary activity was intensified.&quot;&lt;/ref&gt;}}
* [[فارس دیلی]] &lt;small&gt;(رسمی دیل)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;Homa Katouzian, ''State and Society in Iran: The Eclipse of the Qajars and the Emergence of the Pahlavis'', published by I. B. Tauris, 2006.  pg 327: &quot;In post-Islamic times, the mother-tongue of Iran's rulers was often Turkic, but Persian was almost invariably the cultural and administrative language.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Homa Katouzian, ''Iranian history and politics'', published by Routledge, 2003. pg 128: &quot;Indeed, since the formation of the Ghaznavids state in the tenth century until the fall of Qajars at the beginning of the twentieth century, most parts of the Iranian cultural regions were ruled by Turkic-speaking dynasties most of the time. At the same time, the official language was Persian, the court literature was in Persian, and most of the chancellors, ministers, and mandarins were Persian speakers of the highest learning and ability.&quot;&lt;/ref&gt;
| government_type        = {{Plain list|
* [[موطلق شاهلیق]] &lt;small&gt;(۱۷۸۲-۱۹۰۶)&lt;/small&gt;
*  [[مشروطیت]] &lt;small&gt;(۱۹۰۶-۱۹۲۵)&lt;/small&gt;}}
| title_leader           = [[شاه]]، [[پادیشاه]]، [[خاقان]]
| leader1                = [[آغا محمد خان قاجار]] &lt;small&gt;(بیرینجی)&lt;/small&gt;
| year_leader1           = ۱۷۸۲ (ایلک تاج قویماسی گورگاندا)، ۱۷۹۴ (ایکینجی تاج قویماسی تهراندا) - ۱۷۹۷ (دونیادان گئتمه‌سی)
| leader2                = [[احمدشاه قاجار]] &lt;small&gt;(سونونجو)&lt;/small&gt;
| year_leader2           = ۱۹۰۹-۱۹۲۵ (میلادی ایلی)
| deputy1                = [[میرزا نصرالله خان]] &lt;small&gt;(بیرینجی)&lt;/small&gt;
| deputy2                = [[رضا پهلوی]] &lt;small&gt;(سونونجو)&lt;/small&gt;
| year_deputy1           = 1906
| year_deputy2           = 1923–1925
| title_deputy           = [[ایران باش‌باخان‌لاری‌نین لیستی|باش‌باخان]]
| currency               = [[قیران (پول بیریمی)|قیران]]&lt;ref&gt;علی‌اصغر شمیم، ''ایران در دوره سلطنت قاجار''، ته‍ران‌: انتشارات علمی، ۱۳۷۱، ص ۲۸۷&lt;/ref&gt; {{جب}} [[ایران تومانی|تومان]]
| today                  = {{Collapsible list|title=بوگونکو اؤلکه‌لرین محدوده‌سی|
{{بایراق|آذربایجان جومهوریتی}}|
{{بایراق|افغانیستان}}|
{{بایراق|ائرمنیستان}}|
{{بایراق|بحرئین}}|
{{بایراق|Georgia}}|
{{بایراق|ایران}}|
{{بایراق|عراق}}|
{{بایراق|پاکیستان}}|
{{بایراق|روسیه}}|
{{بایراق|تورکیه}}|
{{بایراق|تورکمنیستان}}}}
| footnotes              = 
}}
[[File:Mohammad Khan Qajar.jpg|thumb|آغامحمدخان قاجار]]
'''قاجارلار''' و یا '''قاجار دؤولتی''' یا دا '''قاجار ایمپیراتورلوغو''' — [[تورک]] سویلو بیر حؤکومت. بو حؤکومتین اساسی [[قاجار خاندانی]] طرفیندن قوْیولموش‌دور، بو [[خاندان]] یاخین ایکی یوز ایل [[ایران]]دا و ایرانین بعضی اطراف اؤلکه‌لرینده حوکومت ائلییبلر. قاجار خاندانی‌نین کؤکو [[اوغوز تورکلری|اوغوز تورکلری‌نین]] ائل‌لری‌ندن بیری، یانی [[قاجار (ائل)|قاجار ائلی]]ندن دیر. قاجار ائلی ایلکین [[قیزیلباش]]لاردان ایمیش. قاجارلار آزی ۹جو عصیردن [[قره‌باغ]]دا، [[یوزگات|یوزغاتدا]]، [[آنادولو تورکجه‌سی|آنادولودا]] یئرلَشن آیدین‌دا و [[شام (یورد)|شام]]دا یئرلَشن حلب‌ده و ۱۱جی عصیردن [[گورگان|استرآباددا]] و [[مرو]]ده یاشاییرمیش‌لار. قافقازدا یاشایان قاجارلارین چوخلولوغو و قدیم‌لیگینه گؤره، [[داغیستان]] خالقی آزی ۱۳جو عصیره‌جه [[گنجه]]، [[قاراباغ|قره‌باغ]] و [[ایروان خانلیغی|ایروان خالقینا]] قاجار دئیرمیش‌لر. قاجارلار تاریخی‌نین ان اؤنملی حادیثه‌سی آغامحمدخانین قوزانماسی و ۱۱۶۱-اینجی گونشلی ایلده شاهلیغا چاتماسی دیر.&lt;ref name=&quot;اسلامیکا&quot;&gt;[http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=7243 قاجار]، اسلامیکا&lt;/ref&gt;

== شاهلاری ==
{{اساس|قاجار شاهلاری‌نین لیستی}}
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 75%;&quot;
|-
!#
!آد
! باشلانیش
! سون 
!شاهلیغی
|-style=&quot;background:#FFFFDD;&quot;
|۱||[[آقا محمدخان قاجار|آغامحمدخان قاجار]]||۱۱۷۰||۱۱۷۵||۵ ایل
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
|۲||[[فتحعلی شاه]]||۱۱۷۶||۱۲۱۳||۳۶ ایل ۸ آی
|-style=&quot;background:#FFE8E8;&quot;
|۳||[[محمد شاه]]||۱۲۱۳||۱۲۲۷||۱۴ ایل

|-style=&quot;background:#FFFFDD;&quot;
|۴||[[ناصرالدین شاه قاجار]]||۱۲۲۷||۱۲۷۵||۴۸ایل
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
|۵||[[مظفرالدین شاه]]||۱۲۷۵||۱۲۸۵||۱۰ایل
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
|۶||[[محمدعلی‌شاه]]||۱۲۸۵||۱۲۸۸||۳ایل
|-style=&quot;background:#DDEEFF;&quot;
|۶||[[احمدشاه قاجار]]||۱۲۸۸||۱۳۰۴||۱۶ ایل
|-
|}

== قاجار ائلی‌نین گئچمیشی ==

== گؤرونتولر ==

&lt;gallery&gt;
File:Persian_Qajar_Empire1808.jpg
File:Capture of Tiflis by Agha Muhammad Shah. A Qajar-era miniature. 03.png
File:Gulistan-Treaty.jpg
File:Battle Between Persians and Russians - State Hermitage Museum.jpg
File:Russian troops storming Lankaran fortress, January 13th, 1813..jpg
File:%D0%A1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D0%BE%D0%B4_%D0%95%D0%BB%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BC.jpeg
File:Взятии штурмом крепости Гянджи.jpg
File:Molla2.jpg
File:A Zoroastrian Family Teheran 1910.JPG
File:1800 19th Street NW.JPG
File:Yek toman qajar.jpg
File:Brooklyn Museum - Mozaffar al-Din Shah and Attendants Seated in a Garden One of 274 Vintage Photographs.jpg
File:Persian Cossack Brigade.jpg
File:Mohammad Khan Qajar.jpg
File:Fath Ali Shah(hermitage2).jpg
File:Mohammadshah (01).jpg
File:Nāser al-Dīn Schah.jpg
File:Mozaffar-ed-Din Shah Qajar - 1.jpg
File:Mohammad Ali Shah.jpg
File:AhmadShahQajar2.jpg
File:Bahram-Mirza Moezzedoleh I.jpg
File:Feyzulla_Mirza_Qovanlu-Qajar.JPG
&lt;/gallery&gt;

== قایناقلار ==
{{قایناق}}

2.[http://www.tarikhbook.ir/akhabrol-naseri/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140623041606/http://www.tarikhbook.ir/akhabrol-naseri/ |date=2014-06-23 }} حقایق الاخبار الناصری

[[بؤلمه:اوغوز تورکلری]]
[[بؤلمه:اون‌دوققوزونجو عصر تاریخی]]
[[بؤلمه:اون‌سککیزینجی عصر تاریخی]]
[[بؤلمه:ایگیرمینجی عصر تاریخی]]
[[بؤلمه:تورکلر]]
[[بؤلمه:قاجار تاریخی]]
[[بؤلمه:قاجارلار]]
[[بؤلمه:Iranian royalty]]
[[بؤلمه:Middle Eastern dynasties]]
[[بؤلمه:Shia dynasties]]
[[بؤلمه:۱۷۸۵ - جی ایلینده ایران اؤلکه‌سینده یارانانلار]]
[[بؤلمه:1925 disestablishments in Iran]]</text>
      <sha1>0a2jiv3szir6zytxkz6x0qkae68s4yc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قوشاچای</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8022</id>
    <revision>
      <id>1590243</id>
      <parentid>1587657</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:42:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Diff/1585445|1585445]] دییشیک‌لیک [[Special:Contributions/~2026-19799-68|~2026-19799-68]] ([[User talk:~2026-19799-68|دانیشیق]]) طرفین‌دن قایتاریلدی. تخریب اولونان متنلر قایتاریلدی</comment>
      <origin>1590243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7971" sha1="bnboqjnjv307thcqy7f9q5i167091bb" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                            =
| official_name                   = Miandoab
| native_name                     = میاندوآب{{جب}}قوشاچای
| other_name                      =
| settlement_type                 = City
| image_skyline                   =
| imagesize                       =
| image_caption                   =
| pushpin_map                     = Iran
| mapsize                         = 150px
| subdivision_type                = [[دونیا اؤلکه‌لری‌نین لیستی]]
| subdivision_name                = [[ایران]]
| subdivision_type1               = [[ایران اوستانلاری]]
| subdivision_name1               = [[غربی آذربایجان اوستانی]]
| subdivision_type2               = [[ایران بؤلگه‌لری]]
| subdivision_name2               = [[قوشاچای بؤلگه‌سی]]
| subdivision_type3               = [[بؤلوم (اؤلکه بؤلمه‌لری)]]
| subdivision_name3               = [[قوشاچای بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بؤلومو]]
| leader_title                    = [[بلدیه باشچی‌سی]]
| leader_name                     = Abdollah Abdollahi&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dana.ir/News/350647.html|title=شهرداری میاندوآب در عمل به مناظره پاسخ می‌دهد|accessdate=2023-02-02|archivedate=2015-09-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923212621/http://www.dana.ir/News/350647.html}}&lt;/ref&gt;
| leader_title1                   = [[ایسلامی شورا مجلیسی]]
| leader_name1                    = Mahdi eisazadeh{{سخ}}&lt;small&gt;([[Miandoab, Shahin Dezh and Takab (electoral district)]])&lt;/small&gt;
| established_title               =
| established_date                =
| area_total_km2                  =
| area_footnotes                  =
| population_as_of                = 2016 Census
| population_note                 =
| population_total                = ۱۳۴٬۴۲۵&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amar.org.ir/english|title = Statistical Center of Iran &gt; Home}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2          = auto
| timezone                        = [[ایرانین رسمی ساعاتی]]
| utc_offset                      = +۳:۳۰
| timezone_DST                    = [[ایرانین رسمی ساعاتی]]
| utc_offset_DST                  = +۴:۳۰
| coordinates                     = {{Coord|36|58|10|N|46|06|10|E|region:IR|display=inline,title}}
| elevation_m                     =
| area_code                       = ۰۴۴
| footnotes                       =
}}
'''قوشاچای'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://urmia.irib.ir/-/مستند-قوشاچای |accessdate=2020-04-29 |archivedate=2021-04-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210415144349/http://urmia.irib.ir/-/%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D9%82%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%86%D8%A7%DB%8C}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archive copy |url=http://www.navidazerbaijan.ir/fa/news1519.aspx |access-date=2020-04-29 |archive-date=2021-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128105107/http://www.navidazerbaijan.ir/fa/news1519.aspx |url-status=dead |accessdate=2020-04-29 |archivedate=2021-01-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210128105107/http://www.navidazerbaijan.ir/fa/news1519.aspx }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://turk1359.blogfa.com/post/626/میاندواب-قوشاچای-آدی‌-میفیک-گؤروشونده-کیومرث-ایسلامی&lt;/ref&gt; ({{Lang-az|Qoşaçay}} , {{Lang-fa|میاندوآب}}) — [[غربی آذربایجان اوستانی]]'نین شهرلریندن‌دیر. بو شهر [[قوشاچای بؤلگه‌سی]]&lt;nowiki/&gt;نین مرکزی دیر. ۱۳۸۵-اینجی گونشلی ایلین نوفوس سایی‌سی اساسیندا بۇ شهرین ۱۱۴٬۱۵۳ نفر اهالیسی وارایمیش.&lt;ref&gt;[http://www.amar.sci.org/ - ایرانین 85 جی ایلده نوفوس سایی‌سی]&lt;/ref&gt;
قوشاچای شهری [[غربی آذربایجان اوستانی]]&lt;nowiki/&gt;نین جنوبی شهرلریندن دیر. بۇ شهر [[اورمو گؤلو]]نون گونئی قیسمتینده و ایکی [[جیغاتی چایی]] و [[تاتائو چایی]] چای‌لاری‌نین آراسیندا یئرلشیب‌دیر، بۇ شهرین آدی نین کؤکو دا اونون یئرلشمیش مکانینا عایید اوْلار. میاندوآب کلمه‌سی بۇ شهرین فارسجا اوْلموش موعادیلی‌دیر.

== اتنیک و دیل ==
قوشاچای اهالیسی عومومیت‌ده [[آذربایجان تورکلری]] دیرلر و [[تورکجه|آذربایجان تورکجه‌سینده]] دانیشیرلار. بو شهرین لهجه‌سی آذربایجان تورکجه‌سی‌نین بؤلوشمه‌لرینین [[جیغاتی لهجه‌سی|جیغاتی لهجه‌سیندن]] سایا گلمکله، بۇ اساسلا آذربایجان تۆرکجه‌سی‌نین باتی لهجه‌لریندن ساییلیر و [[اورمیه]] شهری‌نین لهجه‌سی‌ایله بنزرلیگی واردیر.

== ساغلاملیق ==
قوشاچایین اؤنملی خسته‌خانالاریندان «عباسی» خسته‌خاناسی‌دیر. بوُ خسته‌خانا ۱۳۷۰جی هیجری شمسی ایلده ۱۰۰ یاتاق توتوم‌ایلا قورولوب‌دور. ایندیلیکده ۱۰۶ یاتاقلا اؤز ایشینی داوام ائتدیریر. خسته‌خانادا اوْلان تخصّوصلار بوُنلار دیر: داخیلی، جرّاحلیق، قادینلار، اوُشاقلار، گؤز طبیب‌لیگی، قوُلاق-بوغاز-بوُرون، اورتوپِدی، اورولوژو، CCU، دَری.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=مشخصات بیمارستانهای استان آذربایجان غربی |url=http://medicblog.ir/post-856.aspx |accessdate=2019-06-21 |archivedate=2017-04-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170430052625/http://medicblog.ir/post-856.aspx}}&lt;/ref&gt;

== سوقتلر ==
قوشاچایین ان اؤنملی سوقتی قند دیر. خالچا، ساخسی قابلار، حصیر و... اونون ال اورونلری سایاگلیرلر.

== گؤرمه‌لی و تاریخی یئرلر ==
{{نئچه سۇتون‌لو}}
* [[طاق مسجیدی (میاندوآب)]]
* [[میاندوآب موزه سی]]
* [[میرزا رسول کؤرپوسو]]
* [[کوسالار کؤرپوسو]]
{{نئچه سۇتون‌لو سوْنو}}

== آدلیم لار ==
* [[مهدی باکری]]:
* باباعلی جوانمرد:
* [[یعقوب آژند]]:
* [[بهروز ثروتیان]]:
* [[آیت اله سید محمد وحیدی]]:
* [[شهاب زمان زاده]]:
* غلام حسین ساعد (خلبان):

== پارک‌لار ==
* آتا پارکی
* دولت پارکی
* موعلیم پارکی
* آنا پارکی
* هادی پارکی
* آذربایجان پارکی
* گوللر باغی پارکی

== داشیماجیلیغی ==
==== تئرمینال ====
قوشاچایین تئرمینالی، شهرین باتی‌سیندا و قجلو کوچه‌سینده یئرلشیب‌دیر. بو تئرمینال دان [[اورمیه]]، [[سولدوز]]، [[مهاباد]]، [[تهران]] و [[تبریز]] شهرلرینه اوتوبوس واردیر.

==== دمیریول دوراغی ====
بو شهرین قوزئینده دمیر یول دوراغی اولاراق، اونون قاطارلاری ایسه [[میانه|میانا]] و [[ماراغا]] دان بورایا گلیرلر.

== قایناق‌لار ==
{{آمبار بؤلمه|Miandoab|میاندوآب}}
{{قایناق}}

{{غربی آذربایجان اوستانی}}
{{میاندوآب بؤلگه‌سی}}

{{پوْرتال|ایران}}

[[بؤلمه:میاندوآب بؤلگه‌سی‌نین یاشاییش یئرلری]]
[[بؤلمه:غربی آذربایجان اوستانی‌نین شهرلری]]</text>
      <sha1>bnboqjnjv307thcqy7f9q5i167091bb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بؤلمه:حساب ماشینی</title>
    <ns>14</ns>
    <id>9737</id>
    <revision>
      <id>1590209</id>
      <parentid>1590150</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T17:58:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1590209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86" sha1="l1ir4uynz2ug3dyhh8sxx2qpr6nkkwz" xml:space="preserve">[[بؤلمه:حسابلاما تکنیکلری]]
[[بؤلمه:حسابلامالار]]</text>
      <sha1>l1ir4uynz2ug3dyhh8sxx2qpr6nkkwz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سید علی خامنه‌ای</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21223</id>
    <revision>
      <id>1590257</id>
      <parentid>1590188</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T00:15:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1590257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11770" sha1="qg4umk3i1bpsvml457zhhudl5zxsq49" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix   = {{Plainlist|
* [[آیت‌الله]]
* [[سید]]
}}
| native_name        = &lt;!--Khamenei was of Azerbaijani and Persian descent, and spoke both Persian and Azerbaijani. Because of this, he has two native names and all of them should not be put here.--&gt;
| image              = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02 (3 x 4 cropped).jpg&lt;!--Do not change the image without consensus--&gt;
| alt                = A photograph of Khamenei, 77, in 2017
| caption            = Khamenei in 2017
| order              = 2nd
| office             = Supreme Leader of Iran
| term_start         = 4 June 1989{{Efn|[[نظارتچی (مؤوقت ایداره‌چی)]] until 6 August 1989}}
| term_end           = ۲۸ فوریه ۲۰۲۶
| president          = {{Collapsible list|title={{Nobold|''See list''}}|{{Unbulleted list|item_style={{Longitem}}
| Himself
| [[اکبر هاشمی رفسنجانی]]
| [[محمد خاتمی]]
| [[محمود احمدی‌نژاد]]
| [[حسن روحانی]]
| [[سید ابراهیم رئیسی]]
| [[Mohammad Mokhber]] (acting)
| [[مسعود پزشکیان]]}}
}}
| prime_minister     = {{Longitem|[[میرحسین موسوی]] {{Avoid wrap|(Jun–Aug 1989)}}}}
| predecessor        = [[سید روح‌الله خمینی]]
| successor          = [[سید مجتبی خامنه‌ای]]{{Efn|Between Ali Khamenei's [[Assassination of Ali Khamenei|death on 28 February]] and Mojtaba Khamenei's [[2026 Iranian supreme leader election|election on 8 March]], the [[Interim Leadership Council]] was tasked with handing the duties of the supreme leader.&lt;ref&gt;{{Cite web|last1=Reals|first1=Tucker |date=1 March 2026|title=Iran names three men for interim Leadership Council to pick next supreme leader|url=https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/|access-date=1 March 2026|website=CBS News|language=en-US|archive-date=1 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260301140937/https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| order1             = 3rd
| office1            = President of Iran
| term_start1        = ۹ اکتبر ۱۹۸۱
| term_end1          = ۱۶ اوت ۱۹۸۹
| 1blankname1        = {{Nowrap|Supreme Leader}}
| 1namedata1         = {{Plainlist|
* Ruhollah Khomeini
* Himself
}}
| 2blankname1        = {{Nowrap|Prime Minister}}
| 2namedata1         = Mir-Hossein Mousavi
| predecessor1       = [[محمدعلی رجایی]]
| successor1         = Akbar Hashemi Rafsanjani
{{Collapsed infobox section begin
| cont = yes
| Other posts held
| titlestyle = border:1px dashed lightgrey;
}}
{{Infobox officeholder
| embed         = yes
| order2        = 1st
| office2       = Chairman of the Expediency Discernment Council
| term_start2   = ۷ فوریه ۱۹۸۸
| term_end2     = ۴ ژوئن ۱۹۸۹
| appointer2    = Ruhollah Khomeini
| predecessor2  = ''Office established''
| successor2    = Akbar Hashemi Rafsanjani
| office3       = Member of the [[رهبرلیک خوبرلر مجلیسی]]
| term_start3   = ۱۵ اوت ۱۹۸۳
| term_end3     = ۴ ژوئن ۱۹۸۹
| constituency3 = [[تهران اوستانی]]
| majority3     = 2,800,353 (87.8%)&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.mashreghnews.ir/news/520344 |title=چه کسی در نخستین انتخابات خبرگان اول شد؟ +جدول (&quot;Who came first in the first election of the Experts?&quot;)|date=7 January 2014 |url-status=dead |website=mashreghnews.ir |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010024415/https://www.mashreghnews.ir/news/520344/%da%86%d9%87-%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d8%ae%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d8%aa-%d8%ae%d8%a8%d8%b1%da%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%88%d9%84-%d8%b4%d8%af-%d8%ac%d8%af%d9%88%d9%84 |archive-date=10 October 2017}}&lt;/ref&gt;
| office4       = Member of the [[ایسلامی شورا مجلیسی]]
| term_start4   = ۲۸ مه ۱۹۸۰
| term_end4     = ۱۳ اکتبر ۱۹۸۱
| constituency4 = [[Tehran, Rey and Shemiranat]]
| majority4     = 1,405,976 (65.8%)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Parliament members |url=http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |publisher=[[ایسلامی شورا مجلیسی]] |access-date=28 October 2014 |language=fa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707095033/http://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/762450 |archive-date=7 July 2014}}&lt;/ref&gt;
| office5       = [[Tehran's Friday Prayer Imam]]
| term_start5   = ۱۴ ژانویه ۱۹۸۰
| term_end5     = ۲۸ فوریه ۲۰۲۶
| appointer5    = Ruhollah Khomeini
| 1blankname5   = Interim Imams
| 1namedata5    = [[List of Tehran's Friday Prayer Imams#Ephemeral Imams|Full list]]
| predecessor5  = [[حسینعلی منتظری]]
| successor5    = ''Vacant''
{{Collapsed infobox section end}}
}}
| birth_name         = Ali Hosseini Khamenei
| birth_date         = {{دوْغوم تاریخی|1939|04|19|df=y}}
| birth_place        = [[مشهد]]، Iran
| death_date         = {{اولوم تاریخی و یاش|2026|02|28|1939|04|19|df=y}}
| death_place        = [[تهران]]، Iran
| resting_place      = [[Imam Reza Shrine]]
| death_cause        = [[Assassination of Ali Khamenei|Assassination by airstrike]]
| party              = {{Plainlist|
* [[Islamic Republican Party|IRP]] (1979–1987)
* [[طرفسیز سیاستچی]] (from 1989){{Efn|He was officially a member of the [[Combatant Clergy Association]] until 2019.&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://fararu.com/fa/news/118101/جامعه-روحانيت-مبارز-جوان-مي‌شود|title=جامعه روحانیت مبارز جوان می‌شود|language=Persian|trans-title=Combatant Clergy Association gets younger|id=118101|date=8 July 2012|access-date=25 June 2016|publisher=Fararu|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160902124141/http://fararu.com/fa/news/118101/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%8A%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF|archivedate=2 September 2016}}&lt;/ref&gt;}}
}}
| other_party        = [[Combatant Clergy Association]] (1977–1989)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://fararu.com/fa/news/118101/جامعه-روحانيت-مبارز-جوان-مي‌شود|title=جامعه روحانیت مبارز جوان می‌شود|language=Persian|trans-title=Combatant Clergy Association gets younger|id=118101|date=8 July 2012|access-date=25 June 2016|publisher=Fararu|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160902124141/http://fararu.com/fa/news/118101/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%8A%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF|archivedate=2 September 2016}}&lt;/ref&gt;
| spouse             = {{Marriage|[[Mansoureh Khojasteh Bagherzadeh]]|1964}}
| children           = 6, including [[Mostafa Khamenei|Mostafa]], [[Mojtaba Khamenei|Mojtaba]], and [[Masoud Khamenei|Masoud]]
| father             = [[سید جواد خامنه‌ای]]
| relatives          = [[Khamenei family]]
| education          = {{Plainlist|
** [[Najaf Seminary]]
* [[Qom Seminary]]
}}
| signature          = Ali Khamenei signature.svg
| website            = {{URL|english.khamenei.ir}}
&lt;!--Military service--&gt;| allegiance         = &lt;!-- Islamic Republic of Iran --&gt;
| branch             = {{Unbulleted list|item_style={{Longitem}}
| [[ایسلامی اینقیلاب گؤزتچیلر اوردوسو]]
| [[Irregular Warfare Headquarters]]
}}
| service_years      = 1979–1989{{Efn|As supreme leader, he remained active as commander-in-chief of the [[Islamic Republic of Iran Armed Forces]].}}
| commands           = [[Islamic Republic of Iran Armed Forces]]
| battles            = {{Tree list}}
* [[ایران ایسلام اینقیلابی]]
* [[Aftermath of the Iranian Revolution]]{{WIA|1981 attempted assassination of Ali Khamenei}}
* [[ایران عیراق ساواشی]]
** [[Operation Samen-ol-A'emeh]]&lt;ref name=&quot;raee&quot;&gt;{{cite journal |last1=Raee |first1=Sajjad |editor1-last=Ardestani |editor1-first=Hussein |script-title=fa:نقش آیت‌الله خامنه‌ای در دفاع مقدس: سال اول جنگ |journal=Negin-e Iran – Quarterly for Studies of Iran–Iraq War |date=Winter 2008 |volume=7 |issue=26 |pages=9–24 |url=http://www.negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |access-date=15 January 2018 |trans-title=Ayatollah Khamanei's Role in the Sacred Defense – During the First Year |language=fa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428015402/http://negineiran.ir/article_3502_e6259811d85ef09a0248f5e7f51ee64b.pdf |archive-date=28 April 2016 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[Iran–Israel conflict]]
** [[2024 Iran–Israel conflict]]
** [[ایران-ایسراییل ساواشی]]
** [[2026 Iran war]]{{سوءقصد|Assassination of Ali Khamenei|}}
{{Tree list/end}}
&lt;!--Embedded templates / Footnotes--&gt;| module             = {{Infobox religious biography
| embed          = yes
| religion       = [[Islam in Iran|Islam]]
| denomination   = [[اون‌ایکی ایماملی شیعه]]
| jurisprudence  = [[جعفری‌لیک]]
| creed          = [[Usuli]]
| main_interests = {{Hlist|[[Principles of Islamic jurisprudence|Uṣūl al-Fiqh]]|[[Tafsir]]&lt;ref name=&quot;cgie&quot;/&gt;}}
| notable_ideas  = [[Fatwa against nuclear weapons]]
| teacher        = {{Plainlist|
* [[Husayn Burujardi]]
* Ruhollah Khomeini&lt;ref name=&quot;cgie&quot;/&gt;
}}
}}
| module2            = {{Listen voice
| name        = Khamenei
| filename    = Ali Khamenei speech at the Hussainiya of Lovers of Karbala, Sari - 14 October 1995 (13740722 2546).wav
| description = Khamenei speaking at the Hussainiya of Lovers of Karbala in [[ساری (شهر)]]
| recorded    = ۱۴ اکتبر ۱۹۹۵
}}
}}
{{سیاست و حوکومت ایران ایسلام جومهوریتی}}
'''سید علی خامنه‌ای''' (کامیل آد: سید علی حسینی خامنه) (دوْغوم گۆنو:۲۹ فروردین ۱۳۱۸&lt;ref&gt;http://farsi.khamenei.ir/news-content?id=17718&lt;/ref&gt; [[مشهد]] ده، [[آذربایجان]]لی اصالت ایله) [[ایران]]‌ین عالی رهبری و ایرانلی تقلید مرجعی، [[سیاستچی]]. او بوندان قاباق ایکی دؤره دال‌بادال [[ایران]]ین جومهور باشقانی اولوب (۱۳۶۰-دان ۱۳۶۸-ه). ۱۳۶۸ ایلینده، [[سید روح‌الله خمینی]]نین وفاتین‌دان سونرا، [[خبرگان رهبرلیک مجلیسی]]نده ایرانین رهبرلیگینه سئچیلدی.
''فوربس'' [[آمریکا]]لی مجلّه‌نین تحقیقینه گؤره ''خامنه‌ای''، ۲۰۱۱ ایلینده دونیانین ۲۶-جی گئچرلی و قودرتلی اینسانی‌ایمیش؛ ۲۰۱۲ ایلینده روتبه‌سی ۲۱-ه چاتیبدیر.&lt;ref&gt;http://www.forbes.com/powerful-people/#p_3_s_a0_All%20countries_All%20categories&lt;/ref&gt;

== آدی و عائیله‌سی ==
اونون اجدادلاری [[عراق]]دان [[تفرش]] منطقه‌سینه و تفرشدن [[آذربایجان]] منطقه‌سینه کؤچوبلر و [[خامنه]] ده یئرلشمیشلر. سیدعلی خامنه‌ای نین آتاسی [[سیدجواد خامنه‌ای]] [[نجف]] و [[مشهد]] شهرلرینده تانینمیش بیر ماللا ایمیش.

== یادداشتلار ==
{{Notelist}}

== قایناقلار ==
{{قایناق}}
{{ایرانین جومهور باشقانلاری}}

[[بؤلمه:سیاست]]
[[بؤلمه:ایرانلی اینقیلابچیلار]]
[[بؤلمه:علی خامنه‌ای]]</text>
      <sha1>qg4umk3i1bpsvml457zhhudl5zxsq49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تئیمور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22620</id>
    <revision>
      <id>1590241</id>
      <parentid>1588447</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:36:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Diff/1585438|1585438]] دییشیک‌لیک [[Special:Contributions/~2026-19799-68|~2026-19799-68]] ([[User talk:~2026-19799-68|دانیشیق]]) طرفین‌دن قایتاریلدی. تخریب اولونان متنلر قایتاریلدی</comment>
      <origin>1590241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15167" sha1="ccxyygbsh6356p5btoejh93bc15ko0f" xml:space="preserve">{{Infobox monarch
|name= تیمورtimur, temür, dəmir
|title= [[امیر]]{{جب}}[[سۇلطان]]{{جب}}[[قؽرال]]
|image=Timur reconstruction03.png
|caption=
|reign= ۹ آوریل ۱۳۷۰ – ۱۴ فوریه ۱۴۰۵
|coronation= ۹ آوریل ۱۳۷۰، [[بلخ]]&lt;ref name=&quot;Muntakhab-ul-Lubab, Khafi Khan Nizam-ul-Mulk p. 49&quot;&gt;Muntakhab-ul-Lubab, Khafi Khan Nizam-ul-Mulk, Vol I, p. 49. Printed in Lahore, 1985&lt;/ref&gt;
|succession= [[تیمۇرلۇ قؽراللؽغؽنؽن]] ۱-اینجی [[امیر]]ی
|predecessor= ''قۇرولدۇ''
|successor= [[خلیل سولطان]]
|spouse=[[سارای ملک خاتۇن]]{{جب}}چولپان ملک آغا{{جب}}آلجاز تۆرکان آغا{{جب}}توکال خانؽم{{جب}}دیلشاد آغا{{جب}}تومان آغا{{جب}}بی‌بی خانؽم
|issue=[[عمر شیخ]]{{جب}}[[غیاث‌الدین جهانگیر]]{{جب}}[[میران شاه]]{{جب}}[[شاهرۇخ]]{{جب}}آکا بیکی{{جب}}سۇلطان بخت بیگؽم {{جب}}سعادت سولطان{{جب}}بیکیجان{{جب}}قۇتلۇغ سۇلطان آغا
|full name= تۇراغای بارلاس اوْغلو شجاع‌الدین تیمۇر، Turağay Barlas Oğlu Şocaəldin Timur. &lt;ref&gt;W. M. Thackston, ''A Century of Princes: Sources on Timurid History and Art, '' (1989), p. 239&lt;/ref&gt;
|royal house=[[تیمۇرلۇلار]]
|father= [[امیر تۇراغای]]
|mother= [[تکینه خاتۇن]]
|birth_date= ۹ آوریل ۱۳۳۶&lt;ref name=&quot;Muntakhab-ul-Lubab, Khafi Khan Nizam-ul-Mulk p. 49&quot; /&gt;
|birth_place=[[شهری‌سبز]]، [[جاغاتای خانلؽغؽ]]
|death_date= {{death date and age|1405|2|19|1336|4|9|df=yes}}
|death_place= [[اۏترار]]، [[تیمۇرلۇ قؽراللؽغؽ]]
|place of burial= [[گور امیر]]، [[سمرقند]]
|religion=[[ایسلام]]
}}
'''تیمۇرTimur''' ، '''امیر تئمیرTemir'''، '''کۆره کن تیمۇرKürəkən Timur''' یۏخسا '''تئمۆرTemür'' ': [[چاغاتای تورکجه‌سی|چاغاتایجا]] اَسکی تۆرکجه‌ده '''دَمیر''' آنلامؽنا گلیر،&lt;/ref&gt; ([[چاغاتای تورکجه‌سی|چاغاتایجا]]: تئمۆر Temür، د. ۸ آوریل ۱۳۳۶، [[شهری‌سبز]]، [[جاغاتای خانلؽغؽ]] - اؤ. ۱۸ فوریه ۱۴۰۵، [[اۏترار]]، [[تیمۇرلۇ قؽراللؽغؽ]]) یوْخسا ''' آقساق تیمور'''&lt;ref&gt; امیر تیمور قاتؽلدؽغؽ ساواشلارؽن بیرینده آیاغؽندان آلدؽغؽ چارپؽیا گؤره ''آقساق تئمۆر Aqsaq Temür'' آدؽ ایله تانؽنؽردؽ.&lt;/ref&gt; ([[چاغاتای تورکجه‌سی|چاغاتایجا]]: آقساق تئمۆر Aqsaq Temür)، [[تۆرک اۇلۇسلارؽ|تۆرک]] قؽرال [[تیمۇرلۇ قؽراللؽغؽ، کۆره کن قؽراللؽغؽنؽن]] قۇرۇجۇینان ایلک اَمیری. تیمۇر چَنگیز خانؽن ائلینده ن اۏلمادؽغؽنا گؤره اؤزۆنه خاقان یۏخسا خان آدلؽغؽنؽ قۏیا بیلمه ز ایدی، بۇنا گؤره اَمیر آدلؽغؽنؽ قۏیدۇ، تیمۇرۇنان قۏشۇنۇ ۱۳۷۰-اینجی ایلده [[جاغاتای خانلؽغؽ]]‌‌نؽن باتؽ سؽنؽ اَله کئچیریب اوْرتا آسیا، اوْرتا دوْغو، هیند، قافقازؽنان آنادوْلۇیا گئدیب، بؤیۆک بیر ساحه نی قاپلامؽشدؽرلار. امیر تیمۇر یاشادؽغؽ بوْیۇنجا ۷۱ ساواشدا اۆستۆن گلیب، یئر اۆزۆنۆن اَن بؤیۆک اؤندَرلرینه ن تاکتیکچیلر آراسؽندا یئر آلمؽشدؽر.&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://worldcat.org/oclc/123915938|title=Tamerlane : sword of Islam, conqueror of the world|date=2007|publisher=Da Capo Press|first=Marozzi, Justin,|last=1970-|isbn=978-0-306-81543-0|oclc=123915938}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/59360024|title=Medieval Islamic civilization : an encyclopedia|date=2006|location=New York|publisher=Routledge|work=Josef W. Meri, Jere L. Bacharach|isbn=0-415-96691-4|oclc=59360024}}&lt;/ref&gt;

== آدؽنان کیملیگی ==

=== تیمۇرۇن آدؽ ===
عرب آد قایدالارؽندا تیمۇرۇن تام آدؽ '''تیمور ابن تاراغای بارلاس''' (بارلاسلؽ تاراغایؽن اوْغلو تیمۇر'') اوْلۇب. [[چاغاتای تۆرکجه‌سی]] ایله [[موغول دیلی]]نده ''تیمۇر'' یۏخسا ''تئمیر'' سؤزلری ''&quot;دَمیر&quot;'' آدؽنؽن باشقا دئییملرینده ایشله نیر. اوْرتا چاغ اۇرۇس قایناقلارؽندا تیمۇرۇن آدؽ &quot;آقساق تیمۇر&quot; ، &quot;کۆره کن تیمۇر&quot; کیمی ده یازؽلؽب.

[[چَنگیزلیلر]] ائلینده ن اوْلمادؽغؽ اۆچۆن تیمۇر خاقان یۏخسا خان آدلؽغؽنؽ قۏیا بیلمه زدی. ائله بۇنا گؤره ده اوْ، اؤزونه امیر (ائل باشچؽسؽ) آدلؽغؽنؽ گؤتۆرۆر. ۱۳۷۰-جی ایلده چنگیزلیلر ائلینَن قۏهۇملاشان تیمۇر اؤزونه کۆره کن '''کۆره کن تیمور''' آدلؽغؽنؽ گؤتۆرۆر. کۆره کن مۏغۏل دیلینده ''کۆرۆقن'' یۏخسا ''خۆرقن'' سؤزۆنۆن آذربایجان تۆرکجه سینده «کۆره‌کن»ین باشقا دئییمیدیر.
فارس قایناقلارؽندا تئز-تئز ''تیمور لنگ'' «آقساق−تۏپال تیمۇر» آدؽ گؤرۆنۆر. ائله بیر بۇ چاغلاردا تیمۇر ایله تۆرکلری آلچاتماق اۆچۆن بۇ آدؽ یاراشدؽرؽبلار.&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/596358/Timur]&lt;/ref&gt; بۇ سؤز سوْنرادان باتؽ دیللرینده نئچه دئییمده یایؽلؽر (''تامرلان''، ''تامرلانه''، ''تامبورلاینه''، ''تیمور لنک''). [[اۇرۇس دیلی]]نه ده کئچن بۇ سؤز (Тамерлан) دئییلیر.

=== تیمۇرۇن کیملیگی ===
[[فایل:Teymur.jpg|thumb||left|تیمور سمرقندده مجلیسلرین بیرینده]]
تیمورون سیاسی فعالیّتی‌نین باشلانغیجی [[چنگیزخان]]ین فعالیّتینه بنزییر: اوْنلار شخصاً اؤزلری آردیجیللاری طرفیندن تشکیل اوْلونموش دسته‌لرین باشچیلاری ایدیلر، هانسیلار کی، سوْنرالار دا اوْنلارین ساواش قودرتینده اساس تمل روْلونو اوْیناییبلار. تیمور [[چنگیزخان]] کیمی شخصاً بۆتون ساواش قوه تشکیلاتلارینین تفررواتلاری ایله ماراقلانیردی، رقیب و اوْنلارین توْرپاقلاری باره‌ده اطراف‌لی معلوماتلار توپلاییردی، اؤز اوْردوسوندا یۆکسک اوْلان شخصی نفوذا مالیک ایدی و تماماً اؤز سیلاحداشلارینا گوونیردی. فرق تیمورون اۇغورسوز شکیل‌ده سئچیب وطنداش ایدارتمه‌سینه قویدوغو اینسانلاردا ایدی ([[سمرقند]]، [[هرات]]، [[شیراز]] و [[تبریز]] شهرلرینده چوْخلو سایدا یۆکسک روتبه‌لی مأمور روشوتخورلوغا گؤره جزالاندیریلمیشدی).

تیمور عالیملر ایله صحبت ائتمه یی خصوصاً ده تاریخی اثرلری دینلمیی چوْخ سئویردی. تیمورون اؤزونون تاریخی بیلیکلری ایله اوْرتا عصرلر تاریخچی‌سی، فیلوسوفو و مۆتفکّیری اوْلان [[ابن خلدون]] و چوْخ تعجوب لندیرمیشدیر. تیمور تاریخی و افسانوی قهرمانلارین جسورلوقلاریندان دانیشاراق اؤز دؤیوش‌چولرینی روحلاندیریردی.

تیمور اؤزون‌دن سوْنرا چوْخلو سایدا عظمت‌لی معمارلیق تیکی‌لیلری ساخلاییب. بۇنلاردان بیر چوْخو دۆنیا مدنیتی‌نین خزینه‌لرینه داخیلدیر. تیمورون تیکی‌لیلری، هانسیلارین کی، یارادیلماسیندا شخصاً اؤزونون فعال ایشتیراکی اوْلوب، تیمورون بدیعی زؤوقونو نۆماییش اتدیریب.

تیمور باش‌لیجا اوْلاراق اؤزونون دوغما شهری ماوراءالنهرین چیچکلنمه‌سی و باشکند [[سمرقند]]ین شؤهرتلنمه‌سی اۆچون بؤیوک قایغی گؤستریردی. تیمور اله کئچیردیی بۆتون اؤلکه‌لردن اۇستالاری، معمارلاری، زرگرلری و اینشاتچیلاری ایمیپراتورلوغونون باشکندی [[سمرقند]]، آتاسینین وطنی کش (شاخریسابز)، [[بوخارا]] و سرحدیانی شهر تورکیستانی یئنی‌دن قورماق اۆچون سؤزوگ‌دن یئرلره گؤندریردی. تیمورون [[سمرقند]]ه اوْلان قایغی‌سی اوْنون بۇ مشهور جمله‌سینده اؤز عکسینی تاپیب: «سمرقندین اۆزرینده همیشه ماوی سما و قیزیل اۇلدوزلار اوْلاجاق». بۇ اینسانلاری آنجاق حیاتلارینین سوْن ایللرینده داها چوْخ سرحدیانی بؤلگه‌لرده یئرلَشن شهرلره ایشله‌مک اۆچون گؤندریردیلر ([[۱۳۹۸]]-جی ایلده [[افغانیستان]]دا یئنی سۇوارما کانالی چکیلیر.

=== اۇشاق‌لیق و گنج‌لیک ===
تیمور [[۱۳۳۶]]-جی ایلین [[۹ آوریل]] تاریخینده، [[اورتا آسیا]]دا کش (حال-حاضیردا شاخریسابز، [[اؤزبکیستان]]) شهری‌نین یاخینلیغین‌داکی هوجا-ایلقار کندینده دۆنیایا گلیب.

اوْنون اۇشاق‌لیق و گنج‌لیک ایللری کش داغلاریندا کئچیب. گنج اوْلارکن تیمور اوْو ائتمه یی، آت یاریشلارینی، نیزه توللاماغی و اوْخ آتماغی چوْخ سئویردی. اوْ، هله اۇشاق اوْلارکن ساواش اوْیونلارا بؤیوک ماراق گؤستریردی. تاراغایین یانیندا قۇللوق ائدن آتبیلر ۱۰ یاشیندان اعتباراً تیمورون تربییه‌سی ایله مشغول اوْلماغا باشلاییبلار. اوْنلار تیمورا ایدمان اوْیونلارینی و ساواش صنعتی‌نین سیرلرینی درین‌دن اؤیردیبلر. تیمور چوْخ جسور و تمکین‌لی اینسان اوْلوب. آییق موحاکیمه یوروتمک کیفیتینه مالیک اوْلان تیمور ان چتین آنلاردا ان دوزگون قرارلاری قبول ائتمه یی باجاریب. خاصیتینین بۇ خۆصیّتلری اینسانلاری اوْنا جلب ائدیردی. تیمور باره‌ده قایناق‌لرده اوْلان ایلک معلوماتلار [[۱۳۶۱]]-جی ایلدن اعتباراً اوْنون سیاسی فاللیته باشلاماسی ایله مئیدانا گلیب.

== تیمورون دؽشارؽ گؤرۆنۆشۆ ==
[[امیری-گور]] مقبره‌سینین آچؽلماسؽندان سوْنرا تیمۇرۇن سۆمۆکلرینه باخؽلماسؽ چاغدا اوْنۇن بۏیۇنۇن ۱۷۲ سانتی‌متر اوْلماسؽ بیلدیریلیب. تیمۇر چوْخ گۆجلۆ ایدی، اوْنون چاغداشلرؽ بئله یازؽردؽلار: «چوخ دؤیۆشچۆلر اوْخون یایؽنی کورجیک سۆمۆیۆنه کیمی دارتؽقلاری چاغدا، تیمۇر یایؽ قۇلاغؽناجاق گتیره بیلیردی». تیمۇرۇن ساچلارؽ بارلاس بۏیۇندا اوْلان قۏهۇملارؽ کیمی آچؽق بۏیالؽ ایدی.

تیمۇرۇن یاشؽنؽن چوْخ اوْلماسؽنا باخمایاراق (۶۹ یاش) اوْنۇن باش(قافا) سۆمۆیۆنه ن ائسکئلئتینده قۏجالؽق جیزگیلری یوْخ ایدی.

== اؤلۆمۆ ==
امیر تیمۇر ۱۸ فوْریه ۱۴۰۵ چاغؽندا، خؽتایا(چینه) گئدَرکن اوْترار'دا ۶۹ یاشؽندا اؤلدۆ.

== تیموری‌لر خانلاری ==
* تیمور (۷۷۱ – ۸۰۷ ه‍. ق) (۱۳۷۰–۱۴۰۵ م)
* خلیل سلطان (۸۰۷ – ۸۱۲ ه‍. ق) (۱۴۰۵–۱۴۱۰ م)
* [[شاهرۇخ]] (۸۰۷ – ۸۵۰ ه‍. ق) (۱۴۰۵–۱۴۴۷ م)
* [[بایسوْنقۇر میرزا]]
* [[اۇلوغ بیگ]] (۸۵۰ – ۸۵۳ ه‍. ق) (۱۴۴۷–۱۴۴۹ م)
* عبداللطیف (۸۵۳ – ۸۵۴ ه‍. ق) (۱۴۴۹–۱۴۵۰ م)
* عبدالله (۸۵۴ – ۸۵۵ ه‍. ق) (۱۴۵۰–۱۴۵۱ م)
* [[سولطان ابوسعید]] (۸۵۵ – ۸۷۳ ه‍. ق) (۱۴۵۱–۱۴۶۹ م)
* [[سولطان حسین بایقارا]] (۸۶۲ – ۹۱۱ ه‍. ق) (۱۴۷۰–۱۵۰۶ م)
* [[سولطان احمد]] (۸۷۳ – ۸۹۹ ه‍. ق) (۱۴۶۹–۱۴۹۴ م)
* سلطان محمود (۸۹۹–۹۰۰ ه‍. ق) (۱۴۹۴–۱۴۹۵ م)

== گؤرونتولر ==
&lt;gallery &quot;mode=&quot;traditional&amp;quot;&quot; &quot;class=&quot;cente&amp;quot;&amp;quot;&quot;&gt;
فایل:Mongol dominions.jpg
فایل:Das Reich Timur-i Lenks (1365-1405).GIF
فایل:Zemljevid Timur Lenk imperij.png
فایل:Timur forensic facial reconstruction by M. Gerasimov (1941).gif
فایل:Timur reconstruction03.jpg
فایل:Tomb of Timur.jpg
فایل:Behzad timur egyptian.jpg
فایل:Szene aus dem Leben Tamerlans.jpg
فایل:Bajazeth - Timur - J N Geiger.jpg
فایل:Chlebowski-Bajazyt w niewoli.jpg

&lt;/gallery&gt;

== قالری ==

[[فایل:Timur India campaign.jpg|thumb|left|300px]]

[[فایل:Timur India campaign.jpg|thumb|left|300px]]

[[فایل:Timur Empire.jpg|thumb|left|300px]]

&lt;gallery&gt;
فایل:Teymur.jpg
فایل:Timur reconstruction03.jpg
فایل:Timur during attack on Balkh 1370.jpg
فایل:TimuridEmpire1400.png
فایل:Tamerlane Besieging Urganj. Zafarnama, 1523 (British Library, Add. 7635).jpg
فایل:Timur bestows honours upon Taharten, the Prince of Arzinjan.jpg
فایل:Timur's army attacks Nerges, Georgia.jpg
فایل:Timur defeats the sultan of Delhi.jpg
فایل:Behzad timur egyptian.jpg
فایل:Chlebowski-Bajazyt w niewoli.jpg
&lt;/gallery&gt;

== قایناقلار ==
{{قایناق}}
&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/596358/Timur Timur]&lt;/ref&gt;
{{اتک‌یازی}}

{{مین مقاله}}

[[بؤلمه:اؤزبکیستان تاریخی]]
[[بؤلمه:تۆرک تاریخی]]
[[بؤلمه:تۆرک دؤولتلری]]
[[بؤلمه:هرات تاریخی]]
[[بؤلمه:موسلمان شاهلار]]
[[بؤلمه:تورک شاهلار]]
[[بؤلمه:تیمورلولار]]</text>
      <sha1>ccxyygbsh6356p5btoejh93bc15ko0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سیروس گرجستانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35546</id>
    <revision>
      <id>1590216</id>
      <parentid>1585444</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:12:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-19799-68|~2026-19799-68]] ([[User talk:~2026-19799-68|دانیشیق]]) طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لر [[User:BlueSky Tr|BlueSky Tr]] طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لره قایتاریلدی.</comment>
      <origin>1582903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1855" sha1="qn09jfjt614n4t8k01or7ex7uwiwkud" xml:space="preserve">{{Orphan|date=مئی ۲۰۱۷}}
{{شخص بیلگی قوتوسو
|آد= سیروس گرجستانی
|شکیل=
|شکیل آدی=
|شکلین اولچوسو =
|آیری آدلار  = 'علی اکبر محمدزاده گرجستانی'
|قیسا بیلگی  = سینما و تلویزیون
|میللیت= [[ایران|ایرانلی]]
|تحصیل = 
|ایش = [[اوْیونجو]]
|دوْغوم تاریخ = ۲۵ اسفند ۱۳۲۳
|دوْغوم یئر  = [[بندرانزلی]]
|اؤلوم تاریخ = ۱۲ تیر ۱۳۹۹
|اؤلوم یئر  = [[تهران]]
|مزارلیقی=
|اؤلوم سببی= [[اورک توتماسی]]
|حیات یوْلداشی=
|اۇشاقلاری= دؤرد قیز، بیر اوْغلان 
|ایمضا=
| وئب‌سایت   =
}}
'''سیروس گرجستانی''' (دوْغوم: ۲۵ اسفند ۱۳۲۳ [[بندرانزلی]] – اؤلوم: ۱۲ تیر ۱۳۹۹ [[تهران]]) — [[ایران|ایرانلی]] سینما ، تئاتر و تلویزیون [[اوْیونجو|اوْیونجوسو]]&lt;nowiki&gt;ایدی&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;http://www.sourehcinema.com/Default.aspx{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== یاشاییش ==
== اوْینادیغی فیلم‌لر ==
== ائشیگه باغلانتیلار ==
*http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138111300056/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305023933/http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138111300056/ |date=2016-03-05 }}
*http://www.imdb.com/name/nm1172173/
== قایناقلار ==
{{قایناق}}
http://www.sourehcinema.com/Default.aspx{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{کیمسه-قارالاما}}

[[بؤلمه:ایرانلی کیشی سینماچیلار]]
[[بؤلمه:۲۰۲۰-جی میلادی ایلده اؤلن‌لر]]</text>
      <sha1>qn09jfjt614n4t8k01or7ex7uwiwkud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آنجلا وایت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35797</id>
    <revision>
      <id>1590214</id>
      <parentid>1585442</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:11:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-19799-68|~2026-19799-68]] ([[User talk:~2026-19799-68|دانیشیق]]) طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لر [[User:Alp Er Tunqa|Alp Er Tunqa]] طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لره قایتاریلدی.</comment>
      <origin>1146931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1250" sha1="o4qwd25epag71fjapchl9cpl658iv4s" xml:space="preserve">{{شخص بیلگی قوتوسو
|آد=آنجلینا وایت
|شکیل=
|شکیل آدی=Angela White 2017.jpg
|شکلین اولچوسو =
|آیری آدلار    =
|قیسا بیلگی   =پوْرن اۇلدوزو
|میللیت=[[اوسترالیا]]
|تحصیل = 
|دوْغوم تاریخ = ۴ مارس ۱۹۸۵
|دوْغوم یئر   =
|اؤلوم تاریخ  =
|اؤلوم یئر    =
|مزارلیقی=
|اؤلوم سببی=
| وئب‌سایت      =
}}
'''آنجلا وایت ''' - ([[اینگیلیسجه]]: Angela White-دوْغوم: ۴ مارس ۱۹۸۵ ) -اوْسترالیالی [[پورنو فیلم|پورنو قرافیک]] &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;فیلملری‌نین اوْیونجوسودور.

==اؤدوللر==

==قایناق==
{{کیمسه-قارالاما}}

[[بؤلمه:پورن اولدوزلاری]]
[[بؤلمه:اوسترالیالی پورن اولدوزلار]]
[[بؤلمه:۱۹۸۵-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار]]
[[بؤلمه:سیدنی دوغوملو قادین اویونچولار]]
[[بؤلمه:Australian emigrants to the United States]]
[[بؤلمه:Australian pornographic film actresses]]
[[بؤلمه:یاشایان اینسانلار]]
[[بؤلمه:University of Melbourne alumni]]</text>
      <sha1>o4qwd25epag71fjapchl9cpl658iv4s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بئچ تویوغو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37818</id>
    <revision>
      <id>1590233</id>
      <parentid>1589042</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:46:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1590233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3811" sha1="d6aheogka6yz4hh8m1q22phbwtshl9x" xml:space="preserve">{{تاکسون
|آد=بئچتا ووغو
|شکیل=
|شکیل آدی=Helmeted guineafowl kruger00.jpg
|شکلین اولچوسو =260
|وضیعت =
|عالم    =[[حئیوان]]
|یاریم‌عالم = 
|بؤلمه   =
|یاریم‌بؤلمه=
|تیپ = [[خوْردالیلار]]
|یاریم‌بؤلمه=
|صینیف   =[[قوش]]
|اینفرا‌ صینیف   =
|دسته  =[[توْیوقکیمی‌لر]]
|فسیله   =[[نومیدیده]]
|جینس=
|نؤع=
| علمی‌آدی   =Numididae، 
| ایکینجی شکیل آدی   =
|شکلین اولچوسو =260
}}
'''بئچتا ووغو''' ({{lang-en|Guineafowl}}، {{lang-fa|مرغ شاخدار}}، {{lang-tr|Beçtavuğu}}، {{lang-ru|Цесарковые}}، {{lang-de|Perlhühner}})  [[توْیوقکیمی‌لر]] دسته‌سینه عایید حئیوان نؤعو. گونئی آزربایجان بعضی بؤلگه‌لرینده او جومله‌دن تبریز بؤلگه‌سینده مصری تویوخ &quot;misri toyux&quot; دئنیلیر.{{قایناق‌؟}}

== قایناقلار ==
http://www.catalogueoflife.org  
{{قایناق}}
{{قوش}}
{{توْیوقکیمی‌لر}}

== گؤرونتولر ==
&lt;gallery &quot;mode=traditional&quot; &quot;class=cente&quot;&quot;&gt;
File:Acryllium vulturinum -Buffalo Springs National Park, Kenya-8.jpg
File:Acryllium vulturinum 2.jpg
File:Vulturine Guineafowl - Samburu - KenyaNH8O7020 (15362431600).jpg
File:Acryllium vulturinum -Tsavo East National Park, Kenya-8.jpg
File:Acryllium vulturinum 1.jpg
File:Acryllium vulturinum -Samburu National Reserve, Kenya -upper body-8a.jpg
File:Acryllium vulturinum -Samburu National Reserve, Kenya -upper body-8.jpg
File:Perlhuhn Geierperlhuhn Acryllium vulturinum 050918.jpg
File:Fågel - panoramio.jpg
File:Acryllium vulturinum -upper body-8a.jpg
File:Acryllium vulturinum Schönbrunn2008c.jpg
File:Vulturine Guineafowl flapping its wings.jpg
File:Vulturine Guineafowls (Acryllium vulturinum) (7662530862).jpg
File:Vulturine Guineafowls (Acryllium vulturinum) (7662585274).jpg
File:Acryllium vulturinum -Samburu National Reserve, Kenya -several-8.jpg
File:Vulturine Guineafowls (Acryllium vulturinum) (7662511202).jpg
File:Naturalis Biodiversity Center - ZMA.AVES.16760 - Agelastes meleagrides Bonaparte, 1850 - Numididae - skin specimen.jpeg
File:Agelastes meleagrides.jpg
File:Agelastes niger.jpg
File:Faune de la Sénégambie (Planche XXII) BHL34755843.jpg
File:Guttera plumifera.jpg
File:Hoflössnitz Eckhout 24br.jpg
File:Crested Guineafowl (Guttera edouardi) (31364453034).jpg
File:Guttera pucherani -Gede, Coast Province, Kenya-8.jpg
File:Guttera pucherani -Hluhluwe-Umfolozi Game Reserve, South Africa-8 (1).jpg
File:Guttera pucherani -Hluhluwe-Umfolozi Game Reserve, South Africa-8 (3).jpg
File:Guttera pucherani -Hluhluwe-Umfolozi Game Reserve, South Africa-8 (4).jpg
File:Guttera pucherani -Hluhluwe-Umfolozi Game Reserve, South Africa-8.jpg
File:Kenya Crested Guineafowl.jpg
File:Guttera pucherani -Hluhluwe-Umfolozi Game Reserve, South Africa -head-8.jpg
File:Guttera pucherani -Hluhluwe-Umfolozi Game Reserve, South Africa-8 (2).jpg
File:Crested Guineafowl (Guttera edouardi) (30199966351).jpg
File:Crested Guineafowls (Guttera edouardi) eating rice ... (32397203771).jpg
File:GutteraEdouardiDavies.jpg
File:NumidaSmit.jpg
File:Helmeted Guineafowl (Numida meleagris).jpg
File:Helmeted Guineafowl RWD.jpg
File:Numida meleagris -Chobe River front, Botswana-8.jpg
File:Numida meleagris -Etosha National Park, Namibia-8 (1).jpg
File:Numida meleagris -Namibia -upper body-8.jpg
File:Numida meleagris damarensis-01.jpg
File:Numida meleagris -Ngorongoro Conservation Area, Tanzania -upper body-8.jpg
File:NumidaHeadsDavies.jpg
&lt;/gallery&gt;

[[بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار]]
[[بؤلمه:توْیوقکیمی‌لر]]
[[بؤلمه:قوش]]</text>
      <sha1>d6aheogka6yz4hh8m1q22phbwtshl9x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1590234</id>
      <parentid>1590233</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:48:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1590234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3603" sha1="426fe9z84gv58cypy0ze6vgcdw5ckc5" xml:space="preserve">{{Automatic taxobox
| taxon = Numididae
| image = Numida meleagris -Serengeti National Park, Tanzania-8 (1).jpg
| image_caption = [[Helmeted guinea fowl]] (''Numida meleagris'')
| subdivision_ranks = [[Genera]]
| subdivision = * ''[[Acryllium]]''
* ''[[Agelastes]]''
* ''[[Guttera]]''
* ''[[Numida]]''
| authority = [[Edmond de Sélys Longchamps|Longchamps]], 1842
}}
'''بئچتا ووغو''' ({{lang-en|Guineafowl}}، {{lang-fa|مرغ شاخدار}}، {{lang-tr|Beçtavuğu}}، {{lang-ru|Цесарковые}}، {{lang-de|Perlhühner}})  [[توْیوقکیمی‌لر]] دسته‌سینه عایید حئیوان نؤعو. گونئی آزربایجان بعضی بؤلگه‌لرینده او جومله‌دن تبریز بؤلگه‌سینده مصری تویوخ &quot;misri toyux&quot; دئنیلیر.{{قایناق‌؟}}

== قایناقلار ==
http://www.catalogueoflife.org  
{{قایناق}}
{{قوش}}
{{توْیوقکیمی‌لر}}

== گؤرونتولر ==
&lt;gallery &quot;mode=traditional&quot; &quot;class=cente&quot;&quot;&gt;
File:Acryllium vulturinum -Buffalo Springs National Park, Kenya-8.jpg
File:Acryllium vulturinum 2.jpg
File:Vulturine Guineafowl - Samburu - KenyaNH8O7020 (15362431600).jpg
File:Acryllium vulturinum -Tsavo East National Park, Kenya-8.jpg
File:Acryllium vulturinum 1.jpg
File:Acryllium vulturinum -Samburu National Reserve, Kenya -upper body-8a.jpg
File:Acryllium vulturinum -Samburu National Reserve, Kenya -upper body-8.jpg
File:Perlhuhn Geierperlhuhn Acryllium vulturinum 050918.jpg
File:Fågel - panoramio.jpg
File:Acryllium vulturinum -upper body-8a.jpg
File:Acryllium vulturinum Schönbrunn2008c.jpg
File:Vulturine Guineafowl flapping its wings.jpg
File:Vulturine Guineafowls (Acryllium vulturinum) (7662530862).jpg
File:Vulturine Guineafowls (Acryllium vulturinum) (7662585274).jpg
File:Acryllium vulturinum -Samburu National Reserve, Kenya -several-8.jpg
File:Vulturine Guineafowls (Acryllium vulturinum) (7662511202).jpg
File:Naturalis Biodiversity Center - ZMA.AVES.16760 - Agelastes meleagrides Bonaparte, 1850 - Numididae - skin specimen.jpeg
File:Agelastes meleagrides.jpg
File:Agelastes niger.jpg
File:Faune de la Sénégambie (Planche XXII) BHL34755843.jpg
File:Guttera plumifera.jpg
File:Hoflössnitz Eckhout 24br.jpg
File:Crested Guineafowl (Guttera edouardi) (31364453034).jpg
File:Guttera pucherani -Gede, Coast Province, Kenya-8.jpg
File:Guttera pucherani -Hluhluwe-Umfolozi Game Reserve, South Africa-8 (1).jpg
File:Guttera pucherani -Hluhluwe-Umfolozi Game Reserve, South Africa-8 (3).jpg
File:Guttera pucherani -Hluhluwe-Umfolozi Game Reserve, South Africa-8 (4).jpg
File:Guttera pucherani -Hluhluwe-Umfolozi Game Reserve, South Africa-8.jpg
File:Kenya Crested Guineafowl.jpg
File:Guttera pucherani -Hluhluwe-Umfolozi Game Reserve, South Africa -head-8.jpg
File:Guttera pucherani -Hluhluwe-Umfolozi Game Reserve, South Africa-8 (2).jpg
File:Crested Guineafowl (Guttera edouardi) (30199966351).jpg
File:Crested Guineafowls (Guttera edouardi) eating rice ... (32397203771).jpg
File:GutteraEdouardiDavies.jpg
File:NumidaSmit.jpg
File:Helmeted Guineafowl (Numida meleagris).jpg
File:Helmeted Guineafowl RWD.jpg
File:Numida meleagris -Chobe River front, Botswana-8.jpg
File:Numida meleagris -Etosha National Park, Namibia-8 (1).jpg
File:Numida meleagris -Namibia -upper body-8.jpg
File:Numida meleagris damarensis-01.jpg
File:Numida meleagris -Ngorongoro Conservation Area, Tanzania -upper body-8.jpg
File:NumidaHeadsDavies.jpg
&lt;/gallery&gt;

[[بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار]]
[[بؤلمه:توْیوقکیمی‌لر]]
[[بؤلمه:قوش]]</text>
      <sha1>426fe9z84gv58cypy0ze6vgcdw5ckc5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1590235</id>
      <parentid>1590234</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:50:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Atsuner، [[بئچتا ووغو]] صفحه‌سینی [[بئچ تویوغو]]-ه آپاردی</comment>
      <origin>1590234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3603" sha1="426fe9z84gv58cypy0ze6vgcdw5ckc5" xml:space="preserve">{{Automatic taxobox
| taxon = Numididae
| image = Numida meleagris -Serengeti National Park, Tanzania-8 (1).jpg
| image_caption = [[Helmeted guinea fowl]] (''Numida meleagris'')
| subdivision_ranks = [[Genera]]
| subdivision = * ''[[Acryllium]]''
* ''[[Agelastes]]''
* ''[[Guttera]]''
* ''[[Numida]]''
| authority = [[Edmond de Sélys Longchamps|Longchamps]], 1842
}}
'''بئچتا ووغو''' ({{lang-en|Guineafowl}}، {{lang-fa|مرغ شاخدار}}، {{lang-tr|Beçtavuğu}}، {{lang-ru|Цесарковые}}، {{lang-de|Perlhühner}})  [[توْیوقکیمی‌لر]] دسته‌سینه عایید حئیوان نؤعو. گونئی آزربایجان بعضی بؤلگه‌لرینده او جومله‌دن تبریز بؤلگه‌سینده مصری تویوخ &quot;misri toyux&quot; دئنیلیر.{{قایناق‌؟}}

== قایناقلار ==
http://www.catalogueoflife.org  
{{قایناق}}
{{قوش}}
{{توْیوقکیمی‌لر}}

== گؤرونتولر ==
&lt;gallery &quot;mode=traditional&quot; &quot;class=cente&quot;&quot;&gt;
File:Acryllium vulturinum -Buffalo Springs National Park, Kenya-8.jpg
File:Acryllium vulturinum 2.jpg
File:Vulturine Guineafowl - Samburu - KenyaNH8O7020 (15362431600).jpg
File:Acryllium vulturinum -Tsavo East National Park, Kenya-8.jpg
File:Acryllium vulturinum 1.jpg
File:Acryllium vulturinum -Samburu National Reserve, Kenya -upper body-8a.jpg
File:Acryllium vulturinum -Samburu National Reserve, Kenya -upper body-8.jpg
File:Perlhuhn Geierperlhuhn Acryllium vulturinum 050918.jpg
File:Fågel - panoramio.jpg
File:Acryllium vulturinum -upper body-8a.jpg
File:Acryllium vulturinum Schönbrunn2008c.jpg
File:Vulturine Guineafowl flapping its wings.jpg
File:Vulturine Guineafowls (Acryllium vulturinum) (7662530862).jpg
File:Vulturine Guineafowls (Acryllium vulturinum) (7662585274).jpg
File:Acryllium vulturinum -Samburu National Reserve, Kenya -several-8.jpg
File:Vulturine Guineafowls (Acryllium vulturinum) (7662511202).jpg
File:Naturalis Biodiversity Center - ZMA.AVES.16760 - Agelastes meleagrides Bonaparte, 1850 - Numididae - skin specimen.jpeg
File:Agelastes meleagrides.jpg
File:Agelastes niger.jpg
File:Faune de la Sénégambie (Planche XXII) BHL34755843.jpg
File:Guttera plumifera.jpg
File:Hoflössnitz Eckhout 24br.jpg
File:Crested Guineafowl (Guttera edouardi) (31364453034).jpg
File:Guttera pucherani -Gede, Coast Province, Kenya-8.jpg
File:Guttera pucherani -Hluhluwe-Umfolozi Game Reserve, South Africa-8 (1).jpg
File:Guttera pucherani -Hluhluwe-Umfolozi Game Reserve, South Africa-8 (3).jpg
File:Guttera pucherani -Hluhluwe-Umfolozi Game Reserve, South Africa-8 (4).jpg
File:Guttera pucherani -Hluhluwe-Umfolozi Game Reserve, South Africa-8.jpg
File:Kenya Crested Guineafowl.jpg
File:Guttera pucherani -Hluhluwe-Umfolozi Game Reserve, South Africa -head-8.jpg
File:Guttera pucherani -Hluhluwe-Umfolozi Game Reserve, South Africa-8 (2).jpg
File:Crested Guineafowl (Guttera edouardi) (30199966351).jpg
File:Crested Guineafowls (Guttera edouardi) eating rice ... (32397203771).jpg
File:GutteraEdouardiDavies.jpg
File:NumidaSmit.jpg
File:Helmeted Guineafowl (Numida meleagris).jpg
File:Helmeted Guineafowl RWD.jpg
File:Numida meleagris -Chobe River front, Botswana-8.jpg
File:Numida meleagris -Etosha National Park, Namibia-8 (1).jpg
File:Numida meleagris -Namibia -upper body-8.jpg
File:Numida meleagris damarensis-01.jpg
File:Numida meleagris -Ngorongoro Conservation Area, Tanzania -upper body-8.jpg
File:NumidaHeadsDavies.jpg
&lt;/gallery&gt;

[[بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار]]
[[بؤلمه:توْیوقکیمی‌لر]]
[[بؤلمه:قوش]]</text>
      <sha1>426fe9z84gv58cypy0ze6vgcdw5ckc5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1590237</id>
      <parentid>1590235</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:50:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1590237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3603" sha1="ss8mqzsq2fzucial7nvttjxxexr8ock" xml:space="preserve">{{Automatic taxobox
| taxon = Numididae
| image = Numida meleagris -Serengeti National Park, Tanzania-8 (1).jpg
| image_caption = [[Helmeted guinea fowl]] (''Numida meleagris'')
| subdivision_ranks = [[Genera]]
| subdivision = * ''[[Acryllium]]''
* ''[[Agelastes]]''
* ''[[Guttera]]''
* ''[[Numida]]''
| authority = [[Edmond de Sélys Longchamps|Longchamps]], 1842
}}
'''بئچ تویوغو''' ({{lang-en|Guineafowl}}، {{lang-fa|مرغ شاخدار}}، {{lang-tr|Beçtavuğu}}، {{lang-ru|Цесарковые}}، {{lang-de|Perlhühner}})  [[توْیوقکیمی‌لر]] دسته‌سینه عایید حئیوان نؤعو. گونئی آزربایجان بعضی بؤلگه‌لرینده او جومله‌دن تبریز بؤلگه‌سینده مصری تویوخ &quot;misri toyux&quot; دئنیلیر.{{قایناق‌؟}}

== قایناقلار ==
http://www.catalogueoflife.org  
{{قایناق}}
{{قوش}}
{{توْیوقکیمی‌لر}}

== گؤرونتولر ==
&lt;gallery &quot;mode=traditional&quot; &quot;class=cente&quot;&quot;&gt;
File:Acryllium vulturinum -Buffalo Springs National Park, Kenya-8.jpg
File:Acryllium vulturinum 2.jpg
File:Vulturine Guineafowl - Samburu - KenyaNH8O7020 (15362431600).jpg
File:Acryllium vulturinum -Tsavo East National Park, Kenya-8.jpg
File:Acryllium vulturinum 1.jpg
File:Acryllium vulturinum -Samburu National Reserve, Kenya -upper body-8a.jpg
File:Acryllium vulturinum -Samburu National Reserve, Kenya -upper body-8.jpg
File:Perlhuhn Geierperlhuhn Acryllium vulturinum 050918.jpg
File:Fågel - panoramio.jpg
File:Acryllium vulturinum -upper body-8a.jpg
File:Acryllium vulturinum Schönbrunn2008c.jpg
File:Vulturine Guineafowl flapping its wings.jpg
File:Vulturine Guineafowls (Acryllium vulturinum) (7662530862).jpg
File:Vulturine Guineafowls (Acryllium vulturinum) (7662585274).jpg
File:Acryllium vulturinum -Samburu National Reserve, Kenya -several-8.jpg
File:Vulturine Guineafowls (Acryllium vulturinum) (7662511202).jpg
File:Naturalis Biodiversity Center - ZMA.AVES.16760 - Agelastes meleagrides Bonaparte, 1850 - Numididae - skin specimen.jpeg
File:Agelastes meleagrides.jpg
File:Agelastes niger.jpg
File:Faune de la Sénégambie (Planche XXII) BHL34755843.jpg
File:Guttera plumifera.jpg
File:Hoflössnitz Eckhout 24br.jpg
File:Crested Guineafowl (Guttera edouardi) (31364453034).jpg
File:Guttera pucherani -Gede, Coast Province, Kenya-8.jpg
File:Guttera pucherani -Hluhluwe-Umfolozi Game Reserve, South Africa-8 (1).jpg
File:Guttera pucherani -Hluhluwe-Umfolozi Game Reserve, South Africa-8 (3).jpg
File:Guttera pucherani -Hluhluwe-Umfolozi Game Reserve, South Africa-8 (4).jpg
File:Guttera pucherani -Hluhluwe-Umfolozi Game Reserve, South Africa-8.jpg
File:Kenya Crested Guineafowl.jpg
File:Guttera pucherani -Hluhluwe-Umfolozi Game Reserve, South Africa -head-8.jpg
File:Guttera pucherani -Hluhluwe-Umfolozi Game Reserve, South Africa-8 (2).jpg
File:Crested Guineafowl (Guttera edouardi) (30199966351).jpg
File:Crested Guineafowls (Guttera edouardi) eating rice ... (32397203771).jpg
File:GutteraEdouardiDavies.jpg
File:NumidaSmit.jpg
File:Helmeted Guineafowl (Numida meleagris).jpg
File:Helmeted Guineafowl RWD.jpg
File:Numida meleagris -Chobe River front, Botswana-8.jpg
File:Numida meleagris -Etosha National Park, Namibia-8 (1).jpg
File:Numida meleagris -Namibia -upper body-8.jpg
File:Numida meleagris damarensis-01.jpg
File:Numida meleagris -Ngorongoro Conservation Area, Tanzania -upper body-8.jpg
File:NumidaHeadsDavies.jpg
&lt;/gallery&gt;

[[بؤلمه:الیفبا سیراسینا گؤره حئیوانلار]]
[[بؤلمه:توْیوقکیمی‌لر]]
[[بؤلمه:قوش]]</text>
      <sha1>ss8mqzsq2fzucial7nvttjxxexr8ock</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>راینر ماریا ریلکه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54720</id>
    <revision>
      <id>1590203</id>
      <parentid>1125676</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T16:07:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Birkho</username>
        <id>49138</id>
      </contributor>
      <comment>+ایمضا</comment>
      <origin>1590203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2795" sha1="bfb6eti4s7bxkh0woyybzj65wjdhbdc" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name             = راینر ماریا ریلکه
| embed            = 
| honorific_prefix = 
| honorific_suffix = 
| image            =Rilke, 1900.jpg 
| image_size       = 
| image_upright    = 
| alt              = 
| caption          = Rilke in 1900, aged 24
| native_name      = 
| native_name_lang = 
| pseudonym        = 
| birth_name       = 
| birth_date       ={{birth date|1875|12|4|df=y}}
| birth_place      = [[پراقا]], [[بوهمیا کراللیغی]], [[اوتریش-ماجاریستان]]
| death_date       ={{death date and age|1926|12|29|1875|12|4|df=y}}
| death_place      = [[مونترو]], [[وو (کانتون)]], Switzerland
| resting_place    = 
| occupation       = [[شاعیر]], [[رومانچی]]
| language         =[[آلمان دیلی]] 
| nationality      = [[آلمان]]
| citizenship      = 
| education        = 
| alma_mater       = 
| period           = 1894–1925
| genre            = 
| subject          = 
| movement         = [[Modernism]]
| notableworks     = 
| spouse           =   
| partner          =  
| children         = 
| relatives        = 
| awards           = 
| signature        = Unterschrift Rainer Maria Rilke österreichischer Erzähler und Lyriker.svg
| signature_alt    = 
| years_active     = 
| module           = 
| website          = 
| portaldisp       =
| influences       =    
}}
'''راینر ماریا ریلکه''' ({{Lang-en|'''Rainer Maria Rilke'''}}) [[شاعیر]]، [[رومانچی]] و [[یازیچی]] - ۴ دسامبر ۱۸۷۵ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۵۱  ایل عومر ائله‌ییب و ۲۹ دسامبر ۱۹۲۶ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی [[آلمان دیلی]]نده یازیب.

== بیرده باخ ==
*[[ادبی تنقیدچی]]
*[[ادبیات تاریخی]]
*[[ادبیات آخیملاری]]
== قایناق‌لار ==
{{قایناق}}
اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«[[:en:Rainer Maria Rilke|Rainer Maria Rilke]]»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
== ائشیک باغلانتی‌لار ==
{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =Rainer Maria Rilke
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}

{{ادبیات نؤعلری}}

[[بؤلمه:آلمان یازیچیلاری]]
[[بؤلمه:پراقلی یازیچیلار]]</text>
      <sha1>bfb6eti4s7bxkh0woyybzj65wjdhbdc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بیتکوین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105423</id>
    <revision>
      <id>1590217</id>
      <parentid>1585447</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:12:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-19799-68|~2026-19799-68]] ([[User talk:~2026-19799-68|دانیشیق]]) طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لر [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لره قایتاریلدی.</comment>
      <origin>1583740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9268" sha1="tr2dvysumwa1z6m9ql8rtiuwfdq4j6w" xml:space="preserve">{{infobox cryptocurrency
| currency_name = بیتکوین
| image_1 = Bitcoin logo.svg
| image_2 =
| image_title_1 = بیتکوینون عمومی لوقوسی
| alt1 = بیتکوینون عمومی لوقوسی
| precision = ۱۰&lt;sup&gt;−۸&lt;/sup&gt;
| subunit_ratio_1 = {{تقسیم|۱۰۰۰}}
| subunit_name_1 = میلی‌بیتکوین
| subunit_ratio_2 = {{تقسیم|{{val|100000000}}}}
| subunit_name_2 = {{Lang|ja-Latn|satoshi|italic=no}}&lt;ref name=&quot;satoshi unit&quot;&gt;{{Cite web |last=Mick |first=Jason |date=12 June 2011 |title=Cracking the Bitcoin: Digging Into a $131M USD Virtual Currency |url=http://www.dailytech.com/Cracking+the+Bitcoin+Digging+Into+a+131M+USD+Virtual+Currency/article21878.htm |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130120051306/http://www.dailytech.com/Cracking+the+Bitcoin+Digging+Into+a+131M+USD+Virtual+Currency/article21878.htm |archive-date=20 January 2013 |access-date=30 September 2012 |publisher=Daily Tech |accessdate=2021-04-12 |archivedate=2013-01-20 |archiveurl=https://archive.today/20130120051306/http://www.dailytech.com/Cracking+the+Bitcoin+Digging+Into+a+131M+USD+Virtual+Currency/article21878.htm }}&lt;/ref&gt;
| plural = بیتکوینلار
| symbol = ₿ (Unicode: {{unichar|20BF|BITCOIN SIGN|html=}}){{efn|group=infobox|The symbol was encoded in [[Unicode]] version 10.0 at position {{unichar|20BF|BITCOIN SIGN}} in the [[Currency Symbols (Unicode block)|Currency Symbols block]] in June 2017.&lt;ref name=&quot;unicode-10&quot;&gt;{{Cite web |date=20 June 2017 |title=Unicode 10.0.0 |url=https://www.unicode.org/versions/Unicode10.0.0/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170620130342/http://www.unicode.org/versions/Unicode10.0.0/ |archive-date=20 June 2017 |access-date=20 June 2017 |publisher=Unicode Consortium}}&lt;/ref&gt;}}
| ticker_symbol = BTC, XBT{{Efn|group=infobox|Compatible with ISO 4217.}}
| implementations = Bitcoin Core
| initial_release_version = 0.1.0
| initial_release_date = {{Start date and age|df=yes|2009|1|9|p=y}}
| code_repository = https://github.com/bitcoin/bitcoin
| status = Active
| latest_release_version = 0.21.0
| latest_release_date = {{Start date and age|df=yes|2021|1|15|p=y}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Releases - bitcoin/bitcoin |url=https://github.com/bitcoin/bitcoin/releases |access-date=15 January 2021 |via=[[قیت‌هاب]]}}&lt;/ref&gt;
| forked_from =
| programming_languages =
| operating_system =
| author = {{Lang|ja-Latn|[[ساتوشی ناکاموتو]]|italic=no}}
| developer =
| white_paper = [https://bitcoin.org/bitcoin.pdf &quot;Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System&quot;]&lt;ref name=&quot;paper&quot;&gt;{{Cite web |last=Nakamoto |first=Satoshi |date=31 October 2008 |title=Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System |url=https://bitcoin.org/bitcoin.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140320135003/https://bitcoin.org/bitcoin.pdf |archive-date=20 March 2014 |access-date=28 April 2014 |publisher=bitcoin.org}}&lt;/ref&gt;
| source_model =
| license =
| website = {{URL|https://bitcoin.org}}
| block_explorer = {{URL|https://www.blockchain.com/explorer}}
| ledger_start = {{Start date and age|df=yes|2009|1|3|p=y}}
| hash_function = [[SHA-256]]
| circulating_supply = ₿۱۸٬۶۶۰٬۰۰۰ ({{As of|2021|03|20|lc=y}})
| supply_limit = ₿۲۱٬۰۰۰٬۰۰۰&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nakamoto |display-authors=et al |date=1 April 2016 |title=Bitcoin source code - amount constraints |url=https://github.com/bitcoin/bitcoin/blob/08a7316c144f9f2516db8fa62400893f4358c5ae/src/amount.h |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180701112835/https://github.com/bitcoin/bitcoin/blob/08a7316c144f9f2516db8fa62400893f4358c5ae/src/amount.h |archive-date=1 July 2018}}&lt;/ref&gt;{{Efn|The supply will approach, but never reach, ₿21 million. Issuance will permanently halt {{Circa}} 2140 at ₿20,999,999.9769.&lt;ref name=&quot;Antonopoulos2014&quot;&gt;{{Cite book |last=Antonopoulos, Andreas M. |title=Mastering Bitcoin: Unlocking Digital Crypto-Currencies |date=April 2014 |publisher=O'Reilly Media |isbn=978-1-4493-7404-4 |author-link=Andreas Antonopoulos}}&lt;/ref&gt;{{RP|ch. 8}}}}
| timestamping = [[Proof-of-work system|Proof-of-work]] (partial hash inversion)
| issuance_schedule = Decentralized (block reward)&lt;br /&gt;Initially ₿50 per block, halved every 210,000 blocks&lt;ref name=&quot;JSC&quot;&gt;{{Cite web |date=19 November 2013 |title=Statement of Jennifer Shasky Calvery, Director Financial Crimes Enforcement Network United States Department of the Treasury Before the United States Senate Committee on Banking, Housing, and Urban Affairs Subcommittee on National Security and International Trade and Finance Subcommittee on Economic Policy |url=https://www.fincen.gov/sites/default/files/2016-08/20131118.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161009183700/https://www.fincen.gov/sites/default/files/2016-08/20131118.pdf |archive-date=9 October 2016 |access-date=1 June 2014 |website=fincen.gov |publisher=Financial Crimes Enforcement Network}}&lt;/ref&gt;
| block_time = 10 minutes
| block_reward = ₿6.25{{Efn|group=infobox|May 2020 to approximately 2024, halved approximately every four years}}
| exchange_rate =
| market_cap =
| footnotes = {{Notelist|group=infobox}}
}}
{{Contains special characters}}

[[فایل:Bitcoin logo.svg|بندانگشتی|313x313پیکسل|بیتکوین لوقوسو]]
'''بیتکوین''' ([[اینگیلیس دیلی|انگلیسجه]]: Bitcoin، قیساسی: BTC)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[[:en:Bitcoin|Bitcoin, English Wikipedia]]&lt;/ref&gt;، دۆنیا میقیاسیندا ان‌تانینمیش بیر [[کریپتو]] (مجازی ارز و یا مجازی پول) دیر&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://arzdigital.com/coins/bitcoin/ بیت کوین، ارز دیجیتال]&lt;/ref&gt; و ایلک مرکزلشدیریلممیش کریپتو دیر&lt;ref&gt;[[:fa:ارز_دیجیتال|ارز دیجیتال، ویکی‌پدیا فارسی]]&lt;/ref&gt; کی ۲۰۰۸ و ۲۰۰۹ دا ''ساتوشی ناکاماتو'' لقبی اولان بیر شخصین توسطینن یاراندی و یاریلدی.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; بوگونه کیمی هئچ بیر دولت بیتکوینو رسمی پول تانیمیب.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[[:fa:بیت‌کوین|بیت‌کوین، ویکی‌پدیا فارسی]]&lt;/ref&gt; گئچمیش ایل‌لرده بیتکوینون ارزشی بیر دولاردان دا آزی دی آما الان هر بیتکوینین نچه مین دولار ارزشی وار.&lt;ref&gt;[https://asrmehr.ir قیمت بیت کوین، عصر مهر]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[https://www.tgju.org/profile/crypto-bitcoin قیمت بیت کوین، شبکه اطلاع رسانی طلا سکه و ارز]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=بیت کوین چیست؟ |url=https://bit24.online/what-is-bitcoin/ |accessdate=2022-01-21 |archivedate=2022-01-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220121200643/https://bit24.online/what-is-bitcoin/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

بیتکوینو آیری کریپتولارا تای، واسیطه‌سیز و موداخیله‌سیز صورتده، [[اينترنت|اینترنت‌]]&lt;nowiki/&gt;ایله بیر باشادان باشقا بیر شخصه گؤندرمک اولار. بو یانی بیر-بیرینیزه بیتکوین گؤندرمک اۆچون، بانک حسابی، بانکلار و یا باشقا بیر واسیطه تشکیلاتا نیاز یوخدور.

== ساخلاما یوللاری ==
[[فایل:Trezor - Hard Wallet- Cold Storage for Cryptocurrency.jpg|بندانگشتی|بیر نوع هاردوئیر والت]]
بیتکوین اصطلاحا والت‌ده ساخلانار. بیتکوین ساخلاماق اوچون نچه نوع والت‌دن استیفاده ائله‌مک اولار:

* هاردوئیر والت ([[اینگیلیس دیلی|انگلیسجه]]: Hardware Wallet، [[فارس دیلی|فارسجا]]: کیف پول سخت افزاری)؛ بو نوع والت ان‌امنیتدی بیتکوین ساخلاماق روشی دیر کی بیتکوین‌لارین کیلیدی بیر بالاجا دستگاه‌دا ساخلانیر.
* سافتوئیر والت ([[اینگیلیس دیلی|انگلیسجه]]: Software Wallet، [[فارس دیلی|فارسجا]]: کیف پول نرم افزاری)؛ بو نوع والت‌ده بیتکوین‌لاری کیلیدی بیر گوشی یا کامپیوتر برنامه‌سینده ساخلانیر.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* کاغاذ والت ([[اینگیلیس دیلی|انگلیسجه]]: Paper Wallet، [[فارس دیلی|فارسجا]]: کیف پول کاغذی)؛ بو روش ده بیتکوین‌لارین کیلیدی بیر کاغاذ اوستونده پرینت اولور.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* [https://www.citex.academy/bitcoin-analysis/ تحلیل بیت کوین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221211100936/https://www.citex.academy/bitcoin-analysis/ |date=2022-12-11 }}
[[فایل:Wallet Apps.png|بندانگشتی|اوچ تانینمیش سافتوئیر والت]]
[[فایل:Bitcoin paper wallet generated at bitaddress.jpg|بندانگشتی|کاغاذ والت]]
و...

== قایناقلار ==
&lt;references /&gt;
[[بؤلمه:بیتکوین]]
[[بؤلمه:کریپتوکارنسیلر]]</text>
      <sha1>tr2dvysumwa1z6m9ql8rtiuwfdq4j6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اشکینازی یهودی‌‌‌لری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151240</id>
    <revision>
      <id>1590263</id>
      <parentid>601784</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T11:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27960</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1590263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3684" sha1="pbbmird289bp0chd6w01log8ib8l9sr" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| image =
| group = Ashkenazi Jews&lt;br /&gt;({{Lang|he|יהודי אשכנז}} ''Y'hudey Ashkenaz'' in [[Ashkenazi Hebrew]])
| population = 10&lt;ref name=&quot;Ashkenazi-jews-hugr&quot;&gt;{{cite web|title=Ashkenazi Jews |url=http://hugr.huji.ac.il/AshkenaziJews.aspx |publisher=[[قودس عیبرانی بیلیم‌یوردو]] |accessdate=29 October 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131020004618/http://hugr.huji.ac.il/AshkenaziJews.aspx |archivedate=20 October 2013 |df=dmy }}&lt;/ref&gt;–11.2&lt;ref name=&quot;Jhu.edu&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.jhu.edu/~gazette/julsep97/sep0897/briefs.html |title=First genetic mutation for colorectal cancer identified in Ashkenazi Jews |publisher=Johns Hopkins University |newspaper=The Gazette |date=8 September 1997 |accessdate=2013-07-24 |archivedate=2012-03-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120331011954/http://www.jhu.edu/~gazette/julsep97/sep0897/briefs.html }}&lt;/ref&gt; million
| popplace =
| region1 = {{nowrap|{{flagcountry|United States}}}}
| pop1 = 5–6 million&lt;ref name=Feldman&gt;{{cite journal |first=Gabriel E. |last=Feldman |url=http://www.ima.org.il/IMAJ/ViewArticle.aspx?aId=2748 |title=Do Ashkenazi Jews have a Higher than expected Cancer Burden? Implications for cancer control prioritization efforts |journal=[[Israel Medical Association Journal]] |volume=3 |date=May 2001 |issue=5 |pages=341–46 |accessdate=2013-09-04}}&lt;/ref&gt;
| region3 = {{nowrap|{{flagcountry|Russia}}}}
| pop3 = 194,000–500,000
| region5 = {{flagcountry|Argentina}}
| pop5 = 300,000
| region6 = {{flagcountry|United Kingdom}}
| pop6 = 260,000
| region7 = {{flagcountry|Canada}}
| pop7 = 240,000
| region8 = {{flagcountry|France}}
| pop8 = 200,000
| region9 = {{flagcountry|Germany}}
| pop9 = 200,000
| region10 = {{flagcountry|Ukraine}}
| pop10 = 150,000
| region11 = {{flagcountry|Australia}}
| pop11 = 120,000
| region12 = {{flagcountry|South Africa}}
| pop12 = 80,000
| region13 = {{flagcountry|Belarus}}
| pop13 = 80,000
| region14 = {{flagcountry|Hungary}}
| pop14 = 75,000
| region15 = {{flagcountry|Chile}}
| pop15 = 70,000
| region16 = {{flagcountry|Belgium}}
| pop16 = 30,000
| region17 = {{flagcountry|Brazil}}
| pop17 = 80,000
| region18 = {{flagcountry|Netherlands}}
| pop18 = 30,000
| region19 = {{flagcountry|Moldova}}
| pop19 = 30,000
| region20 = {{flagcountry|Poland}}
| pop20 = 25,000
| region21 = {{flagcountry|Mexico}}
| pop21 = 18,500
| region22 = {{flagcountry|Sweden}}
| pop22 = 18,000
| region23 = {{flagcountry|Latvia}}
| pop23 = 10,000
| region24 = {{flagcountry|Romania}}
}}

'''اشکینازی یهودی‌‌‌لری''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسی‌جه]]: Ashkenazi Jews، [[عرب دیلی|عرب‌جه]]: يهود أشكناز، [[آنادولو تورکجه‌سی]]: Aşkenaz، [[فارس دیلی|فارسجا]]: اشکنازی) - بیر قومی گروه
== گؤرونتولر ==
&lt;gallery&gt;
File:Juden 1881.JPG|&lt;!--The Jews in [[Central Europe]] (1881)]] -----------&gt;
File:Rzeczpospolita.png|&lt;!--The Polish-Lithuanian Commonwealth at its greatest extent.]] -----------&gt;
File:Wormsjews.jpg|&lt;!--Jews from [[Worms, GermanyWorms]] (Germany) wear the mandatory [[yellow badge]].]] -----------&gt;
File:Lviv pogrom (June - July 1941).jpg|&lt;!--Jewish woman chased by men and youth armed with clubs during the [[Lviv pogroms]], July 1941, then [[occupied Poland]], now Ukraine]] -----------&gt;
File:Prager Beerdigungsbruderschaft.jpg|&lt;!--The example of the ''[[chevra kadisha]]'', the Jewish burial society, Prague, 1772]]Afrin]], [[Syria]], during the [[Rojava conflict]]]] -----------&gt;

&lt;/gallery&gt;
== قایناقلار ==
{{قایناق}}

[[بؤلمه:خالقلار]]</text>
      <sha1>pbbmird289bp0chd6w01log8ib8l9sr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جری دیلی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>328192</id>
    <revision>
      <id>1590232</id>
      <parentid>1589044</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:41:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Hosseinnejati754522|Hosseinnejati754522]] ([[User talk:Hosseinnejati754522|دانیشیق]]) طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لر [[User:4321bot|4321bot]] طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لره قایتاریلدی.</comment>
      <origin>863855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8126" sha1="5w7gcfy0b2bfwd055v1apo35cwhyksd" xml:space="preserve">{{Infobox football biography
| name = Gerry Daly
| image  = 
| fullname = Gerard Anthony Daly&lt;ref name=&quot;The Encyclopaedia of Stoke City&quot;/&gt;
| birth_date = {{birth date and age|1954|4|30|df=y}}&lt;ref name=&quot;The Encyclopaedia of Stoke City&quot;/&gt;
| birth_place  = [[Cabra, Dublin]], Republic of Ireland&lt;ref name=&quot;The Encyclopaedia of Stoke City&quot;/&gt;
| height = {{convert|5|ft|9|in|m|2|abbr=on}}
| position = [[هافبک]]
| years1 = 1972–1973 |clubs1  = [[بوهمیان فوتبال کولوبو|بوهمیان]] |caps1  = ? |goals1  = 5
| years2 = 1973–1977 |clubs2  = [[منچستر یونایتد فوتبال کولوبو|منچستر یونایتد]]  |caps2  = 111 |goals2  = 23
| years3 = 1977–1980 |clubs3  = [[دربی کانتی فوتبال کولوبو|دربی کانتی]]  |caps3  = 112 |goals3  = 31
| years4 = 1978  |clubs4  = → [[New England Tea Men]] (loan)  |caps4  = 18  |goals4  = 7
| years5 = 1979  |clubs5  = → [[New England Tea Men]] (loan)  |caps5  = 23  |goals5  = 9
| years6 = 1980–1984 |clubs6  = [[کاونتری سیتی فوتبال کولوبو|کاونتری سیتی]]  |caps6  = 84  |goals6  = 19
| years7 = 1983  |clubs7  = → [[لستر سیتی فوتبال کولوبو|لستر سیتی]] (loan) |caps7  = 17  |goals7  = 1
| years8 = 1984–1985 |clubs8  = [[بیرمنقام سیتی فوتبال کولوبو|بیرمنقام سیتی]]  |caps8  = 32  |goals8  = 1
| years9 = 1985–1987 |clubs9  = [[شروزبری تاون فوتبال کولوبو|شروزبری تاون]]  |caps9  = 55  |goals9  = 8
| years10  = 1987–1988 |clubs10 = [[استوک سیتی فوتبال کولوبو|استوک سیتی]]  |caps10 = 22  |goals10 = 1
| years11  = 1988–1989 |clubs11 = [[دونکستر راورز فوتبال کولوبو|دونکستر راورز]]  |caps11 = 39  |goals11 = 4
| years12  = 1989–1991 |clubs12 = [[Telford United F.C.|Telford United]]  |caps12 = 31  |goals12 = 4
| totalcaps  = 544 |totalgoals = 113
| nationalyears1 = 1973–1986 |nationalteam1 = [[Republic of Ireland national football team|Republic of Ireland]] |nationalcaps1 = 48 |nationalgoals1 = 13
| manageryears1  = 1989–1990 |managerclubs1 = [[Telford United F.C.|Telford United]] (player-assistant manager)
| manageryears2  = 1990–1993 |managerclubs2 = [[Telford United F.C.|Telford United]]
}}
'''جری دیلی''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Gerry Daly) (دوْغوم:{{birth date and age|1954|4|30|df=y}} [[Cabra, Dublin]]) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. [[ایرلند]] میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و [[هافبک]] موقعیتینده اوْیناییب.
==اوْیونلاری==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|کولوب
!rowspan=&quot;2&quot;|سیزون
!colspan=&quot;3&quot;|لیق
!colspan=&quot;2&quot;|FA Cup
!colspan=&quot;2&quot;|League Cup
!colspan=&quot;2&quot;|Europe
!colspan=&quot;2&quot;|Other{{ref label|Other|A|}}
!colspan=&quot;2&quot;|توْپلام
|-
!لیق!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل!!اوْیون!!قوْل
|-
|rowspan=&quot;6&quot;|[[منچستر یونایتد فوتبال کولوبو|منچستر یونایتد]]
|[[1972–73 Manchester United F.C. season|1972–73]]
|[[Football League First Division|First Division]]
|0||0||0||0||0||0||0||0||2||0||2||0
|-
|[[1973–74 Manchester United F.C. season|1973–74]]
|First Division
|16||1||0||0||1||0||0||0||0||0||17||1
|-
|[[1974–75 Manchester United F.C. season|1974–75]]
|[[Football League Second Division|Second Division]]
|37||11||2||1||7||1||0||0||0||0||46||13
|-
|[[1975–76 Manchester United F.C. season|1975–76]]
|First Division
|41||7||7||4||3||0||0||0||0||0||51||11
|-
|[[1976–77 Manchester United F.C. season|1976–77]]
|First Division
|17||4||1||0||6||3||4||0||0||0||28||7
|-
!colspan=&quot;2&quot;|توْپلام
!111!!23!!10!!5!!17!!4!!4!!0!!2!!0!!144!!32
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|[[دربی کانتی فوتبال کولوبو|دربی کانتی]]
|[[1976–77 in English football|1976–77]]
|First Division
|17||7||0||0||0||0||0||0||0||0||17||7
|-
|[[1977–78 in English football|1977–78]]
|First Division
|37||10||3||1||2||1||0||0||0||0||42||12
|-
|[[1978–79 in English football|1978–79]]
|First Division
|37||13||1||0||2||0||0||0||0||0||40||13
|-
|[[1979–80 in English football|1979–80]]
|First Division
|21||1||1||1||1||0||0||0||0||0||23||2
|-
!colspan=&quot;2&quot;|توْپلام
!112!!31!!5!!2!!5!!1!!0!!0!!0!!0!!122!!34
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[New England Tea Men]] (بوْرچ)
|[[1978 North American Soccer League season|1978]]
|[[North American Soccer League (1968–1984)|NASL]]
|18||7||colspan=&quot;2&quot;|–||colspan=&quot;2&quot;|–||colspan=&quot;2&quot;|–||colspan=&quot;2&quot;|–||18||7
|-
|[[1979 North American Soccer League season|1979]]
|NASL
|23||9||colspan=&quot;2&quot;|–||colspan=&quot;2&quot;|–||colspan=&quot;2&quot;|–||colspan=&quot;2&quot;|–||23||9
|-
!colspan=&quot;2&quot;|توْپلام
!41!!16!!colspan=&quot;2&quot;|–||colspan=&quot;2&quot;|–||colspan=&quot;2&quot;|–||colspan=&quot;2&quot;|–||41!!16
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|[[کاونتری سیتی فوتبال کولوبو|کاونتری سیتی]]
|[[1980–81 in English football|1980–81]]
|First Division
|35||8||4||2||7||1||0||0||0||0||46||11
|-
|[[1981–82 in English football|1981–82]]
|First Division
|19||4||2||0||0||0||0||0||0||0||21||4
|-
|[[1982–83 in English football|1982–83]]
|First Division
|2||0||0||0||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
|[[1983–84 in English football|1983–84]]
|First Division
|28||7||4||0||0||0||0||0||0||0||32||7
|-
!colspan=&quot;2&quot;|توْپلام
!84!!19!!10!!2!!7!!1!!0!!0!!0!!0!!101!!22
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[لستر سیتی فوتبال کولوبو|لستر سیتی]] (بوْرچ)
|[[1982–83 in English football|1982–83]]
|Second Division
|17||1||0||0||0||0||0||0||0||0||17||1
|-
!colspan=&quot;2&quot;|توْپلام
!17!!1!!0!!0!!0!!0!!0!!0!!0!!0!!17!!1
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[بیرمنقام سیتی فوتبال کولوبو|بیرمنقام سیتی]]
|[[1984–85 Birmingham City F.C. season|1984–85]]
|Second Division
|30||1||4||0||2||0||0||0||0||0||36||1
|-
|[[1985–86 Birmingham City F.C. season|1985–86]]
|First Division
|2||0||0||0||0||0||0||0||0||0||2||0
|-
!colspan=&quot;2&quot;|توْپلام
!32!!1!!4!!0!!2!!0!!0!!0!!0!!0!!38!!1
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[شروزبری تاون فوتبال کولوبو|شروزبری تاون]]
|[[1985–86 in English football|1985–86]]
|Second Division
|27||4||1||0||1||0||0||0||1||0||30||4
|-
|[[1986–87 in English football|1986–87]]
|Second Division
|28||4||1||0||6||0||0||0||1||0||36||4
|-
!colspan=&quot;2&quot;|توْپلام
!55!!4!!2!!0!!7!!0!!0!!0!!2!!0!!66!!8
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[استوک سیتی فوتبال کولوبو|استوک سیتی]]
|[[1986–87 Stoke City F.C. season|1986–87]]
|Second Division
|1||0||0||0||0||0||0||0||0||0||1||0
|-
|[[1987–88 Stoke City F.C. season|1987–88]]
|Second Division
|21||1||0||0||4||1||0||0||4||1||29||3
|-
!colspan=&quot;2&quot;|توْپلام
!22!!1!!0!!0!!4!!1!!0!!0!!4!!1!!30!!3
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[دونکستر راورز فوتبال کولوبو|دونکستر راورز]]
|[[1988–89 in English football|1988–89]]
|[[Football League Fourth Division|Fourth Division]]
|39||4||1||1||1||0||0||0||2||0||44||5
|-
!colspan=&quot;2&quot;|توْپلام
!39!!4!!1!!1!!1!!0!!0!!0!!2!!0!!44!!5
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Career Total
!513!!104!!32!!10!!43!!7!!4!!0!!10!!1!!603!!120
|}
{{refbegin}}
{{col-begin}}
:A.&amp;nbsp;{{note|Other}} The &quot;Other&quot; column constitutes appearances and goals in the [[Anglo-Italian Cup]], [[Full Members Cup]] and [[Football League Trophy]].
{{col-end}}
{{refend}}
== قایناقلار ==
{{قایناق}}
{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =Gerry Daly
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}
{{فوتبالیست-قارالاما}}
{{Authority control}}

[[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]]</text>
      <sha1>5w7gcfy0b2bfwd055v1apo35cwhyksd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ساموئل اتوئو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330564</id>
    <revision>
      <id>1590218</id>
      <parentid>1585448</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:12:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-19799-68|~2026-19799-68]] ([[User talk:~2026-19799-68|دانیشیق]]) طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لر [[User:BlueSky Tr|BlueSky Tr]] طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لره قایتاریلدی.</comment>
      <origin>1582891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13935" sha1="n83cf2y7chyvxj8pb8ze6u9l53fryuo" xml:space="preserve">{{Infobox football biography
| name = Samuel Eto'o
| fullname = Samuel Eto'o Fils&lt;ref name=&quot;Premier League Clubs submit Squad Lists&quot;&gt;{{Cite news
 |title=Premier League Clubs submit Squad Lists 
 |url=http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/squad-lists/Premier-League-Squad-Lists-September-2013.pdf 
 |publisher=Premier League 
 |format=PDF 
 |page=8 
 |date=4 September 2013 
 |accessdate=5 September 2013 
 |deadurl=yes 
 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131008050546/http://www.premierleague.com/content/dam/premierleague/site-content/News/publications/squad-lists/Premier-League-Squad-Lists-September-2013.pdf 
 |archivedate= 8 October 2013 
 |df= 
}}&lt;/ref&gt;
| image = Samuel 2011.jpg
| image_size = 200
| caption = Eto'o in 2011
| birth_date = {{Birth date and age|1981|3|10|df=y}}
| birth_place = [[Douala]], Cameroon&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=FC Internazionale Milano |title=Samuel Eto'o Fils |accessdate=12 January 2009 |url=http://www.inter.it/aas/squadra/player1?codgioc=G0854&amp;L=en&amp;stagione=2009/10 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090731150712/http://www.inter.it/aas/squadra/player1?codgioc=G0854&amp;L=en&amp;stagione=2009%2F10 |archivedate=31 July 2009 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;
| height = {{convert|1.80|m|ftin|abbr=on}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_08-09/plantilla/jugadors/etoo.html|archive-url=https://archive.today/20120803104342/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_08-09/plantilla/jugadors/etoo.html|dead-url=yes|archive-date=2012-08-03|title=Samuel Eto'o Fils|work=fcbarcelona.cat}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.chelseafc.com/first-team/player/28608/title/samuel--eto'o |title=Archived copy |accessdate=2013-12-23 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140122083838/http://www.chelseafc.com/first-team/player/28608/title/samuel--eto%27o |archivedate=2014-01-22 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;
| position = [[Forward (association football)#Striker|Striker]]
| currentclub = [[القطر ایدمان کولوبو|القطر]]
| clubnumber = 81
| youthclubs1 = [[Kadji Sports Academy]]
| youthclubs2 = [[رئال مادرید فوتبال کولوبو|رئال مادرید]]
| youthyears1 = 1992–1996
| youthyears2 = 1996–1997
| clubs1 = [[رئال مادرید فوتبال کولوبو|رئال مادرید]]
| clubs2 = → [[لقانس فوتبال کولوبو|لقانس]] (loan)
| years1 = 1997–2000
| years2 = 1997–1998
| caps1 = 3
| caps2 = 28
| goals1 = 0
| goals2 = 3
| years3 = 1999
| clubs3 = → [[ایسپانیول فوتبال کولوبو|ایسپانیول]] (loan)
| caps3 = 0
| goals3 = 0
| years4 = 2000
| clubs4 = → [[رئال مایورکا فوتبال کولوبو|رئال مایورکا]] (loan)
| caps4 = 13
| goals4 = 6
| years5 = 2000–2004
| clubs5 = [[رئال مایورکا فوتبال کولوبو|رئال مایورکا]]
| caps5 = 120
| goals5 = 48
| years6 = 2004–2009
| clubs6 = [[بارسلونا فوتبال کولوبو|بارسلونا]]
| caps6 = 144
| goals6 = 108
| years7 = 2009–2011
| clubs7 = [[اینتر میلان فوتبال کولوبو|اینتر میلان]]
| caps7 = 67
| goals7 = 33
| years8 = 2011–2013
| clubs8 = [[انژی ماخاچ‌قالا فوتبال کولوبو|انژی ماخاچ‌قالا]]
| caps8 = 53
| goals8 = 25
| years9 = 2013–2014
| clubs9 = [[چلسی فوتبال کولوبو|چلسی]]
| caps9 = 21
| goals9 = 9
| years10 = 2014–2015
| clubs10 = [[اورتون فوتبول کولوبو]]
| caps10 = 14
| goals10 = 3
| years11 = 2015
| clubs11 = [[سمپدوریا فوتبال کولوبو|سمپدوریا]]
| caps11 = 18
| goals11 = 2
| years12 = 2015–2018
| clubs12 = [[انتالیاایسپور فوتبال کولوبو|انتالیاایسپور]]
| caps12 = 76
| goals12 = 44
| years13 = 2018
| clubs13 = [[کونیاایسپور فوتبال کولوبو|کونیاایسپور]]
| caps13 = 13
| goals13 = 6
| years14 = 2018–
| clubs14 = [[القطر ایدمان کولوبو|القطر]]
| caps14 = 9
| goals14 =4
| nationalteam1 = [[Cameroon national under-23 football team|Cameroon U23]]
| nationalteam2 = [[کامرون میلّی فوتبال تیمی|کامرون]]
| nationalyears1 = 2000
| nationalyears2 = 1997–2014
| nationalcaps1 = 6
| nationalcaps2 = 118
| nationalgoals1 = 1
| nationalgoals2 = 56
| pcupdate = 13:52, 23 November 2018 (UTC)
| ntupdate = 
| managerclubs1 = [[انتالیاایسپور فوتبال کولوبو|انتالیاایسپور]] (interim player-manager)
| manageryears1 = 2015–2016
| medaltemplates = {{MedalCountry|{{CMR}}}}
{{MedalSport | Men's [[Football at the Summer Olympics|Football]]}}
{{MedalGold | [[2000 Summer Olympics|2000 Sydney]] | [[Football at the 2000 Summer Olympics|Team Competition]]}}
}}
'''&lt;span lang=&quot;fa&quot; dir=&quot;rtl&quot;&gt;ساموئل&lt;/span&gt; اتوئو''' ([[اینگیلیس دیلی|اینگیلیسجه]]: Samuel Eto'o) (دوْغوم:{{Birth date and age|1981|3|10|df=y}} [[Douala]]) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. [[القطر ایدمان کولوبو]] و [[کامرون]] میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و [[هوجومچو]] موقعیتینده اوْیناییب. [[فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴]] و [[فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰]] اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
==اوْیونلاری==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|+ Appearances and goals by club, season and competition
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|Club
!rowspan=&quot;2&quot;|Season
!colspan=&quot;3&quot;|League
!colspan=&quot;2&quot;|Cup
!colspan=&quot;2&quot;|Europe
!colspan=&quot;2&quot;|Other
!colspan=&quot;2&quot;|Total
|-
!Division||Apps||Goals||Apps||Goals||Apps||Goals||Apps||Goals||Apps||Goals
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[لقانس فوتبال کولوبو|لقانس]] (loan)
|[[1997-98 Segunda División|1997–98]]
|[[Segunda División]]
|28||3||2||1||0||0||colspan=&quot;2&quot;|—||30||4
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Total
!28||3||2||1||0||0||colspan=&quot;2&quot;|—||30||4
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[رئال مادرید فوتبال کولوبو|رئال مادرید]]
|[[1998–99 La Liga|1998–99]]
|rowspan=&quot;2&quot;|[[لا لیگا]]
|1||0||0||0||0||0||colspan=&quot;2&quot;|—||1||0
|-
|[[1999-2000 La Liga|1999–2000]]
|2||0||0||0||3||0||1&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Appearance in [[2000 FIFA Club World Championship|FIFA Club World Cup]]&lt;/ref&gt;||0||6||0
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Total
!3||0||0||0||3||0||1||0||7||0
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[ایسپانیول فوتبال کولوبو|ایسپانیول]] (loan)
|[[1998–99 La Liga|1998–99]]
|La Liga
|0||0||1||0||0||0||colspan=&quot;2&quot;|—||1||0
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Total
!0||0||1||0||0||0||colspan=&quot;2&quot;|—||1||0
|-
|rowspan=&quot;6&quot;|[[رئال مایورکا فوتبال کولوبو|رئال مایورکا]]
|[[1999-2000 La Liga|1999–2000]] (loan)
|rowspan=&quot;5&quot;|La Liga
|13||6||0||0||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||13||6
|-
|[[2000–01 La Liga|2000–01]]
|28||11||5||2||colspan=&quot;2&quot;|–||colspan=&quot;2&quot;|–||33||13
|-
|[[2001–02 La Liga|2001–02]]
|30||6||1||1||9||3||colspan=&quot;2&quot;|–||40||10
|-
|[[2002–03 La Liga|2002–03]]
|30||14||6||5||0||0||colspan=&quot;2&quot;|–||36||19
|-
|[[2003–04 La Liga|2003–04]]
|32||17||2||0||7||4||2&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot; name=&quot;sce&quot;&gt;Appearances in [[Supercopa de España]]&lt;/ref&gt;||1||43||22
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Total
!133||54||14||8||16||7||2||1||165||70
|-
|rowspan=&quot;6&quot;|[[بارسلونا فوتبال کولوبو|بارسلونا]]
|[[2004–05 La Liga|2004–05]]
|rowspan=&quot;5&quot;|La Liga
|37||25||1||0||7||4||colspan=&quot;2&quot;|—||45||29
|-
|[[2005–06 La Liga|2005–06]]
|34||26||0||0||11||6||2&lt;ref group=lower-alpha name=sce/&gt;||2||47||34
|-
|[[2006–07 La Liga|2006–07]]
|19||11||2||1||3||1||3&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Two appearances in [[2006 Supercopa de España|Supercopa de España]], one appearance in [[2006 UEFA Super Cup|UEFA Super Cup]]&lt;/ref&gt;||0||27||13
|-
|[[2007–08 La Liga|2007–08]]
|18||16||3||1||7||1||colspan=&quot;2&quot;|—||28||18
|-
|[[2008–09 La Liga|2008–09]]
|36||30||4||0||12||6||colspan=&quot;2&quot;|—||52||36
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Total
!144||108||10||2||40||18||5||2||199||130
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|[[اینتر میلان فوتبال کولوبو|اینتر میلان]]
|[[2009–10 Serie A|2009–10]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[سری آ]]
|32||12||2||1||13||2||1&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot; name=&quot;sci&quot;&gt;Appearances in [[Supercoppa Italiana]]&lt;/ref&gt;||1||48||16
|-
|[[2010–11 Serie A|2010–11]]
|35||21||4||5||10||8||4&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;One appearance and two goals in [[2010 Supercoppa Italiana|Supercoppa Italiana]], one appearance in [[2010 UEFA Super Cup|UEFA Super Cup]], two appearances and one goal in [[2010 FIFA Club World Cup|FIFA Club World Cup]]&lt;/ref&gt;||3||53||37
|-
|[[2011–12 Serie A|2011–12]]
|0||0||0||0||0||0||1&lt;ref group=lower-alpha name=sci/&gt;||0||1||0
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Total
!67||33||6||6||23||10||6||4||102||53
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|[[انژی ماخاچ‌قالا فوتبال کولوبو|انژی ماخاچ‌قالا]]
|[[2011–12 Russian Premier League|2011–12]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Russian Premier League]]
|22||13||1||0||0||0||colspan=&quot;2&quot;|—||23||13
|-
|[[2012–13 Russian Premier League|2012–13]]
|25||10||3||2||16||9||colspan=&quot;2&quot;|–||44||21
|-
|[[2013–14 Russian Premier League|2013–14]]
|6||2||0||0||0||0||colspan=&quot;2&quot;|–||6||2
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Total
!53||25||4||2||16||9||colspan=&quot;2&quot;|—||73||36
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[چلسی فوتبال کولوبو|چلسی]]
|[[2013–14 Premier League|2013–14]]
|[[اینگیلیس پرمیر لیگ]]
|21||9||3||0||9||3||2&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot; name=&quot;lc&quot;&gt;Appearances in [[EFL Cup|League Cup]]&lt;/ref&gt;||0||35||12
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Total
!21||9||3||0||9||3||2||0||35||12
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[اورتون فوتبول کولوبو]]
|[[2014–15 Premier League|2014–15]]
|Premier League
|14||3||1||0||4||1||1&lt;ref group=lower-alpha name=lc/&gt;||0||20||4
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Total
!14||3||1||0||4||1||1||0||20||4
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[سمپدوریا فوتبال کولوبو|سمپدوریا]]
|[[2014–15 Serie A|2014–15]]
|Serie A
|18||2||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|–||colspan=&quot;2&quot;|–||18||2
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Total
!18||2||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|–||18||2
|-
|rowspan=&quot;4&quot;|[[انتالیاایسپور فوتبال کولوبو|انتالیاایسپور]]
|[[2015–16 Süper Lig|2015–16]]
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Süper Lig]]
|31||20||1||0||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|–||32||20
|-
|[[2016–17 Süper Lig|2016–17]]
|30||18||0||0||colspan=&quot;2&quot;|–||colspan=&quot;2&quot;|–||30||18
|-
|[[2017–18 Süper Lig|2017–18]]
|15||6||0||0||colspan=&quot;2&quot;|–||colspan=&quot;2&quot;|–||15||6
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Total
!76||44||1||0||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|–||77||44
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[کونیاایسپور فوتبال کولوبو|کونیاایسپور]]
|[[2017–18 Süper Lig|2017–18]]
|Süper Lig
|17||6||1||0||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|–||18||6
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Total
!13||6||1||0||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|–||14||6
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[القطر ایدمان کولوبو|القطر]]
|[[2018–19 Qatar Stars League|2018–19]]
|[[قطر اۇلدوزلار لیقی]]
|10||4||2||3||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|–||12||7
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Total
!10||4||2||3||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|–||12||7
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Career total
!580||291||45||22||111||48||17||7||753||368

|}
== قایناقلار ==
{{قایناق}}
{{قارداش_پروژه‌لر_باغلانتی قوتوسو
| یازار     =no 
| ویکی‌سؤزلوک    =no 
| ویکی‌کیتاب    =no 
| ویکی‌سؤز =no 
| ویکی‌قایناق   =no 
| ویکی‌آمبار   =Samuel Eto'o
| ویکی‌خبر      =no 
| ویکی‌گیل    =no 
| ویکی‌دولانما    =no
| ویکی‌بیلیم‌یورد    =no
}}
{{فوتبالیست-قارالاما}}
{{Authority control}}

[[بؤلمه:فوتبال اویونچولاری]]
[[بؤلمه:۱۹۸۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار]]
[[بؤلمه:یاشایان اینسانلار]]
[[بؤلمه:۱۹۹۸ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری]]
[[بؤلمه:۲۰۰۱ فیفا کونفدراسیونلار کاپی اویونچولاری]]
[[بؤلمه:۲۰۰۲ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری]]
[[بؤلمه:۲۰۰۳ فیفا کونفدراسیلار کاپی اویونچولاری]]
[[بؤلمه:۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری]]
[[بؤلمه:۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری]]
[[بؤلمه:۲۰۰۰ آفریقا میلتلر کاپی اویونچولاری]]
[[بؤلمه:۲۰۰۲ آفریقا میلتلر کاپی اویونچولاری]]
[[بؤلمه:۲۰۰۴ آفریقا میلتلر کاپی اویونچولاری]]
[[بؤلمه:۲۰۰۶ آفریقا میلتلر کاپی اویونچولاری]]
[[بؤلمه:۲۰۰۸ آفریقا میلتلر کاپی اویونچولاری]]
[[بؤلمه:۲۰۱۰ آفریقا میلتلر کاپی اویونچولاری]]
[[بؤلمه:بارسلونا کولوبو اویونچولاری]]
[[بؤلمه:اسپانیول کولوبونون اویونچولاری]]
[[بؤلمه:رئال مایورکا کولوبونون اویونچولاری]]
[[بؤلمه:رئال مادرید کولوبونون اویونچولاری]]
[[بؤلمه:لقانس کولوبونون اویونچولاری]]
[[بؤلمه:اینتر میلان کولوبونون اویونچولاری]]
[[بؤلمه:انژی ماخاچ‌قالا کولوبونون اویونچولاری]]
[[بؤلمه:چلسی کولوبونون اویونچولاری]]
[[بؤلمه:اورتون کولوبونون اویونچولاری]]
[[بؤلمه:سمپدوریا کولوبونون اویونچولاری]]
[[بؤلمه:آنتالیااسپور کولوبونون اویونچولاری]]
[[بؤلمه:کونیااسپور کولوبونون اویونچولاری]]
[[بؤلمه:القطر کولوبونون اویونچولاری]]</text>
      <sha1>n83cf2y7chyvxj8pb8ze6u9l53fryuo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آنادولو بی‌لیکلری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>480030</id>
    <revision>
      <id>1590213</id>
      <parentid>1585440</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:11:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-19799-68|~2026-19799-68]] ([[User talk:~2026-19799-68|دانیشیق]]) طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لر [[User:BlueSky Tr|BlueSky Tr]] طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لره قایتاریلدی.</comment>
      <origin>1582912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16665" sha1="i0jbuov8zwrx8xotcmzcqgt5qw2x534" xml:space="preserve">[[File:Beylicats d%u2019Anatolie vers 1330-en.svg|thumb|350px|آنادولو بی لیکلرین اوندوردینجی عصریده خریته سی]]
'''آنادولو بیلیک لری'''، ({{lang-tr|Anadolu Beylikleri}}،{{lang-ota|بکلک}}) محلی و موختار دولتلریمیشلر کی '''بی''' طرفیندن ایداره اولورموشلار و اونبرینجی عصرین سونلاریندا باشلامیش و اون اؤچونجؤ عصرین ایکینجی یاریسیندا روم سلجوقلو ایمپراتورلوقونون داغیلماسینان ایله داها دا سورعتلنمیشدیر.بیلردن بیری اولان [[اوغوز]]تورکلرین [[قایی]] طایفاسیندان عثمان بی 
&lt;ref&gt;{{یادکرد وب|عنوان=Ottoman Empire {{!}} Facts, History, &amp; Map|نشانی=https://www.britannica.com/place/Ottoman-Empire|وبگاه=Encyclopedia Britannica|بازبینی=2020-08-14|کد زبان=en
&lt;/ref&gt;باشکندی بورسادا اولان بیلر اونبشینجی عصرین سونلاریندا آنادولونون آیری حیسلرینی فتح الدی و عثمانلی ایمپراتورلوقونا چویردی و بیلرین حوکمرانلیغینا سون وردی.
'''بیلیک''' بیر تورکی سوز دیر که آوروپا جمعیتلرینده [[lord]]سوزونن برابر حساب اولور.&lt;ref&gt;{{یادکرد کتاب|عنوان=Mohamed Hedi Cherif - Daniel Panzac (1995). Histoire économique et sociale de l'Empire ottoman et de la Turquie (1326-1960) (in French). Peeters Publishers. ISBN 90-6831-799-7.&lt;/ref&gt;

==تاریخی==
[[File:Anatolian Beyliks in the Catalan Atlas (1375).jpg|thumb|upright=1.5|آنادولو بیلیکلری کاتالان اطلسینده ]]
آنادولو سلجوقلاری، آنادولو تورکمن بیلرینی اؤز طایفالاری اله بیرلیکده بیزانس و کیلیکیه سرحدلرینده یرلشدیردیلر. بللیکله ، آنادولو سلجوقلاری هم دولتین سرحدلرینی تمین اتمیش ، هم ده تورکمن بیلرینی اؤز نظارتلرینده ساخلامیشلار لاکین ۱۲۴۳ ایلده ، کؤسه داغ دؤیؤشونده موغوللارا مغلوب اولدوغدان سونرا آنادولو سلجوقلو دولتینین تورکمنلر اؤزریندکی نظارتی ضعیفلدی. بو دؤیوشدن سونرا موغوللارین ایلاخانلئق آنادولو اؤزرینده نظارتی اله کچیدیر. بو دؤوره سرحد بیلیکلری اول جه ایلخانلیلاردان آسلله وضعیته دؤشمؤش،  سونرالار موستقیل دؤولتلره چوریلمیشلر. بو بیلیکلردن بیری [[عوثمانلی]] بیلییی بؤتون آیری بیلیکلرین تورپاقلارینی یاواش یاواش فتح الییر و ایمپراتورلوقا چویریلدی.

==دیللری==

سلجۇقلولار و تۆرک طایفالارئنین کؤچمکلری ایله بیرلیکده آنادوْلو اؤلکسینه ، تۆرک دیلینی و ایسلام مدنیتینی یایدؽ. اینضیباطی دیلی فارسجا اوْلان سلجۇقلولاردان قارشئ، آنادوْلو بیلیکلری رسمی ادبی دیللری کیمی دانئشئق تۆرکجه سینی قبول اتدیلر. بئله‌لیکله، بۇ بیلیکلر گئنیش یایئلمیش ایستیفاده و عوْثمانلی دؤورونده ان یۆکسک اینجلییینه چاتدؽ

==اینجه صنعت==

محدود منبعلرینه و دؤورلرینین سیاسی مۆحیطینه باخمایاراق، آنادوْلو بیلیکلری اسناسئندا اینجه صنعت، یقین کی، عوثمانلی اینجه صنعتی اۆچون اساسؽنی تشکیل ائدیر. آنادوْلو بیلیکلرینین بدیعی اۆسلوبو سلجۇقلولار و عوْثمانلیلار آراسؽندا کئچید دؤورونون نۆماینده‌لری حئساب ائدیله بیلر، یئنی ترندلر دا الده ائدیلدی. خۆصوصیله گزن عنعنه‌وی صنعت‌کارلؽق صنعتچیلری و معمارلار بۇ یئنی مئیللری و لوْکاللاشدیریلمیش اۆسلوبلاری بیر نئچه مئیللری بیلیکلره یایؽلماغا کؤمک ائتدی، بۇ دا خۆصوصیله معمارلؽقدا ایننوْواتیو و اوْریژینال اثرلرله نتیجه‌لنن بیر نئچه بیلیکلره لوْکاللاشدیریلمیش اۆسلوبلارا یایؽلدی. سلجۇقلولارین تاختا و داش اوْیما، گیل پلیته‌لری و آیری اوْخشار دئکوْراتیو صنعتلری هله‌ده یئنی مکانلار اۆچون تعقیب و آیری صنعتلرده اوْنون عکس اوْلونماسینین تأثیری ایله ایستیفاده اوْلونوردو.

===معمارلئق و قالقئلارئ===

[[File:İsa Bey Camii.jpg|thumb|225px|right|ایزا بی مسجئدئ ایزمیر یاخئنئقئندا آیدین اوغلولار دؤورو قالقئسئ ۱۳۷۵جی ایل.]]
آنادولو بَیلیکلرینین معمارلئغینین بعضی نۆمونه‌لرینه بالات (میلئت)-ده ایلیاس بَی مسجیدی (۱۴۰۴)، سلجۇقدا عیسیبَی مسجیدی (۱۳۷۵)، آیدؽن بَیلیگی طرفیندن تیکیلمیش بیرگیده اۇلوجامی مسجیدی (۱۳۱۲) داخیلدیر. یۇخاریدا گؤستریلن مسجیدلر سلجۇق معمارلؽغینین داوامچؽلاری اوْلسالار دا، داخیلی و خاریجی مکانلاردا بزکلرین آرتماسؽ، حیتلرین و میناره‌لرین فرقلی یرلشدیریلمه‌سی باخئمیندان چوْخ فرقلنیر. کارامان بَیلیگی همچینین ائرمئنئکده‌کی اۇلوجامی مسجیدی (۱۳۰۲)، کارامانداکؽ هاتۇنییئه مدرسه‌سی (۱۳۸۲)، نیغدئده‌کی آکمئدرئسئه مدرسه‌سی (۱۴۰۹) کیمی دقتلاییق معمارلؽق اثرلری‌ده قوْیوب گئتمیشدیر کی، بۇنلارین هامؽسی خاریجی اطرافؽ دا نظره آلان و اؤزونده بیرلشدیرن یئنی بیر اۆسلوبا حؤرمتله یاناشؽر. آنادوْلو بَیلیک معمارلؽغینین ایلک نۆمونه‌لریندن بیری، داخیلی مکانئ بؤیوک بیر گۆنبزین آلتؽندا بیرلشدیرمه‌یی و موْنومئنتال معمارلؽق قۇرولوشو یاراتماغؽ هدفلَین عوْثمانلی معمارلؽغینین فوْرمالاشماسینا ایشاره ائدن مانیسادا سارۇهان بَیلیگی طرفیندن تیکیلمیش اۇلوجامی مسجیدیدیر (۱۳۷۴). همچینین، بَیلیکلرین علمه داها چوخ اهمییت وئردییینی گؤسترن مدرسه‌لرین تیکینتیسینین آرتماسؽ دا دقتلاییقدیر.

[[File:Karaman Hatuniye Medresi 4812.jpg|thumb|225px|right|قارامانلیلار دؤورۆنۆن خاتونیه مدرسه سی.]]

==بیرینجی دؤور آنادولو بیلیکلری==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!بیلیک
!باشکند
!حکومت دؤره سی 
|-
|[[چاکا بی‌لیگی]]
|[[ایزمیر]]
|۱۰۸۱-۱۰۹۸
|-
|[[اخلاط‌شاهلار بی‌لیغی]] 
|[[آخلاط, بیتلیی|آخلاط]]
|۱۱۱۰-۱۲۳۱
|-
|[[آرتوقلو بی‌لیگی]] 
|[[حسن کیف]], [[ماردین]], [[خارپوت]]
|۱۱۰۲-۱۴۰۹
|-
|[[دانیشمندلیلر بی‌لیگی]]
|[[سیواس]]
|۱۰۷۱-۱۱۷۸
|-
|[[دیلماچ اوغوللاری بیلیگی ]]
|[[بیتلیس]]
|۱۰۸۵-۱۱۹۲
|-
|[[اینال اوغوللاری بی‌لیگی]]
|[[دیاربکیر]]
|۱۰۹۵-۱۱۸۳
|-
|[[مئنگۆجکلو بی‌لیگی]]
|[[ارزینجان]], سونرا [[دیوریغی]]
|۱۰۸۰-۱۲۲۸
|-
|[[سالدوقلو بی‌لیغی ]]
|[[ارزیروم]]
|۱۰۷۲-۱۲۰۲
|-
|[[چوبوک اوغوللاری بی‌لیگی]]
|[[خارپوت]]
|۱۰۸۵-۱۱۱۲
|-
|[[تانری برمیش بیلیگی| تانری برمیش بیلیگی]]
|[[افس]]
|۱۰۷۴-۱۰۹۸
|}

== ایکینجی دؤور بیلیکلری==
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
|-
! بیلیک
!باشکند
! حوکومت دؤره سی
|-
|[[آلائیه]]||[[آلانیا]]||۱۴۲۱–۱۲۹۳
|-
|[[آیدین اوغوللاری بی لیگی]]
|[[بیرگی ـ آیاسولوق ـ سلجوق]]
|۱۳۰۸–۱۴۲۶
|-
|[[جاندار اوغوللاری بیلیگی]]
|[[افلانی]][[قاسطامونو]][[سینوپ]]
|۱۲۹۲–۱۴۶۱
|-
|[[جانیک]]
|[[سامسون]]
|۱۳۰۰–۱۴۶۰
|-
|[[چوبان اوغوللاری بیلیگی]] 
|[[قاسطامونو]] 
|۱۲۱۱-۱۳۰۹
|-
|[[ذۆلقدر اوغوللاری بیلیگی]]
|[[قهریمان ماراش]][[البیستان]]
|۱۳۳۹–۱۵۲۱
|-
|[[ائرتنا بی‌لیغی]] 
|[[قئیصریه]][[سیواس]]
|۱۳۲۸–۱۳۸۱
|-
|[[ارزینجان بیلیگی]]
|[[ارزینجان]] 
|۱۳۷۹–۱۴۱۰
|-
|[[اشرف‌اوغوللاری بیلیگی]] 
|[[بی شهر]] 
|۱۲۸۰–۱۳۲۶
|-
|[[گرمیان اوغوللاری بی‌لیگی]] 
|[[کوتاهیه]]
|۱۳۰۰–۱۴۲۸
|-
|[[حمید اوغوللاری بی‌لیگی]]
|[[اگیردیر]]
|۱۳۰۱–۱۴۲۳
|-
|[[ایناچ اوغوللاری بیلیگی]]
|[[دنیزلی]]
|۱۲۶۱–۱۳۶۸
|-
|[[قاضی بورهان الدین بیلیگی]] 
|[[سیواس]]
|۱۳۸۱–۱۳۹۸
|-
|[[قاراسی بیلیگی]]
|[[بالیق اسیر]]
|۱۲۹۷–۱۳۶۰
|-
|[[منتشه اوغوللاری بی لیگی]]
|[[میلاس]]
|۱۲۸۰–۱۴۲۴
|-
|[[عثمانلی سولاله‌سی|عثمان اوغلو]] (سونرالار  [[عثمانلی ایمپیراتورلوغو]])
|[[سوغوت]]
|۱۲۹۹–۱۹۲۲
|-
|[[اؤزر اوغوللاری بیلیگی]] 
|[[اوزرلی]]
|۱۳۷۴–۱۵۱۶
|-
|[[پروانه اوغوللاری بیلیگی]]
|[[سینوپ]]
|۱۲۷۷–۱۳۲۲
|-
|[[ رمضان اوغوللاری بی لیگی]]
|[[آدانا]]
|۱۳۲۵–۱۶۰۸
|-
|[[صاحیب آتا اوغوللاری بیلگی]] 
|[[ افسون قاراحیصار]]
|۱۲۷۵–۱۳۴۲
|-
|[[ساروخان اوغوللاری بی لیگی]]
|[[ مانیسا]]
|۱۳۰۲–۱۴۱۰
|-
|[[تاج الدین اوغوللاری بی لیگی]]
|[[نیکسار]]
|۱۳۰۳–۱۴۱۵
|-
|[[تکه اوغوللاری بی لیگی]]
|[[آنتالیا]]
|۱۳۲۱–۱۴۲۳
|-
|[[قارامان اوغوللاری بی لیگی]]
|[[ قارامان]]-[[ارمنک]]-[[قونیه]]
|۱۲۵۰–۱۴۸۷
|}

==بیلیکلرین قورولوشو و ساواش نیظامی==
آنادولو بیکیلرین قوروجولاری طایفالاریدی.آنادولو سلجوقلاری بو طایفالاری بیزانس سرحدینه یرلشدیرمیش و تورپاقلاری طایفا باشچیلارینا ایکتاش(تیول) کیمی ورمیشلر.
ایکتاش سیستمینه گوره ، تورکمن باشچیلاری موحاریبه وختی سلجوقلو سولطانینا وریلن تورپاق موقابیلینده ، عسگر گؤندریرده. تورپاق سولطانا مخصوصیده ، بیلرین ایسه اونو بجرمخ حوقوقی واریدی. بو باشچیلار موستقیلیکلرینی اله گتیرنن سونرا،  آنادولو سلجوقلو دولت گورولوشونو اؤزلرینه نیمونه گوتوردیلر.
آنادولو بیلیکلرینده ، دولت ایدارسی خانیدانین الیندیدی. بو خانیدانین ان بؤیوک و یا ان نوفوذلیسی ، [[اولو بی]] (بؤیوک بی) آدلانیردی.اولو بی دولت قرارگاهیندا یاشییردی و [[ایالت]]لرین ایدارسین اوز اولادلارینا و یا قارداشلارینا تاپشئرئردی. دولت ایشلری دیواندا و یا شورادا موذاکیره ادیلیرمیش و قرار وریلیرده ، آیرجا حوقوق ایشلرینه قاضیلر و عسگرلیک ایشلرینه [[سوباشی]] لار ایداره ادیردی.دولتین پول واحیدی بؤیوک بیین آدنا ضرب اولونوردی.
آنادولو بیلیکلرین اوردوسو سوواره و پیادا یا شامیلیده و ساواش زامانی اوردو اؤچ گولا بؤلونؤردی ، بؤیوک بی مرکزی قوولره ، اوغوللاری و یا قارداشلاری ساغا و سول جیناحلارا باش یتیریردیلر.ساواش دا اونملی ایشلدن سیلاحلار ، اوخلار ، یایلار ، قئلئنجلار ، نیزه لر ، خنجرلر ، بالتالار و گؤرزلریمیش.
[[File:Bataille de Közä Dagh (1243).jpeg|thumb|right|225px|[[کوسه داغ دؤیوشو]] تصویری ]]
تۇرکمان طایفالارئ مۆحاریبه‌لر زامانئ اؤز باشچؽلارینین امری ایله یۆروشلره چؽخیر، مۆحاریبه‌دن سوْنرا ایسه اؤز یاشایؽش یئرلرینه قایؽدیردیلار. بَیلیکلرده اوْردونون ترکیبینه هم آتلؽلار گتیرن تیمارلؽلار، هم‌ده پییادالار داخیل ایدی.{{Sfn|Yıldız|1991}}{{Sfn|Еремеев, Мейер|1992|page=104}}{{Sfn|Uzunçarşılı|1969|page=203}} تیمارلؽلاردان اوْنلارا وئریلن تیمار گلیرینه اۇیغون دؤیوشچو قۆوه‌سی ساخلاماق طلب اوْلونوردو. تیمار صاحیبی وفات ائتدیکدن سوْنرا اوْنو اؤلادلارینا اؤتوروردو.دؤیوشده اوْردو اۆچ حیصّه‌یه بؤلونوردو: مرکز، سوْل و ساغ جیناهلار. هر بیر جیناهدا اؤن قۆوه و ائحتیاط قۆوه‌سی وار ایدی. حؤکم‌دار مرکزده‌کی قۆوه‌لره، کیچیک بَیلر ایسه جیناهلارا کوْماندانلیق ائدیردیلر. حؤکم‌دارین یئترینجه بؤیوموش اوْغلو یوْخ ایدیسه‌، جیناهدا حؤکم‌دارین اعتیبارلؽ امیری و یا قوْهومو کوْماندان اوْلوردو. جیناهئن باش کوْماندانی چوْخ واخت سۇباشی آدلانؽردی. دؤیوشچولر اوْخ، یای، قؽلینج، قالخان، نیزه‌، خنجر، گۆرز، بالتا، کاتاپۇلتدان ایستیفاده ائدیردیلر. بۇندان علاوه‌، اوْردولاردا ناغارا، زۇرنا و باشقا آلتلرده ایفا ائدن مۇسیقیچیلر‌ده وار ایدی.
قارامانوْغوللاری ایییرمی بئش مین آتلؽ و ایییرمی بئش مین پییادادان عیبارت بیر اوْردو یؽغا بیلیردی. گرمییانوْغوللاری ایکی یۆز مین‌دن چوْخ پییادا، اشرفوْغوللاری یئتمیش مین پییادا، حمیدوْغوللاری قؽرخ مین پییادا و آتلؽ، جانداروْغوللاری ایییرمی بئش مین آتلؽ، منتشوْغوللاری یۆز مین پییادا، آیدؽنوغوللاری و کارسیوْغوللاری یئتمیش مین پییادادان عیبارت اوْردو یؽغماغا قادیر ایدی.
بَیلیکلرده اخیلرین سیلاحلؽ تشکیلاتلارؽ وار ایدی. ایبن بتۇته دنیزلیده گؤردویو اخی بیرلیکلری حاقؽندا قیدلر آپارمؽشدیر. بۇ بؤلملرین تحلۆکه‌سیزلیک فۇنکسییالاری وار ایدی. شیهابددین عؤمری یازمؽشدیر کی، گرمییانوْغوللاری ایله حمیدوْغوللاری بَیلیکلرینده باخئش و تعلیملر کئچیریلیردی. گرمییانوْغوللاری اؤز سرحدلرینه قوْشون توْپلاییر و اوْرادا تعلیم مانعورلری کئچیریردیلر.
دنیزکنارؽ اراضیلرده یئرلشن بَیلیکلرین دونانمالاری وار ایدی.

== قایناقلار ==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>i0jbuov8zwrx8xotcmzcqgt5qw2x534</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>۲۰۱۷-جی ایلده کانادا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>485070</id>
    <revision>
      <id>1590200</id>
      <parentid>1584251</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T13:42:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27960</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1590200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38146" sha1="m76coxoc4fwmiv9id2cue35lpa3r9i1" xml:space="preserve">بۇ مقاله ۲۰۱۷-جی ایلینده کانادادا اؤنملی باش وئرن حادیثه‌لر، دوْغوملار و اؤلوملر باخیر.

==دؤولت==

*[[Lieutenant Governor of Alberta]] – [[Lois Mitchell]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lieutenantgovernor.ab.ca/about-the-lieutenant-governor/her-honour-the-honourable-lois-e-mitchell-cm-aoe-lld/|title=Her Honour, the Honourable Lois E. Mitchell, CM, AOE, LLD - LG|website=www.lieutenantgovernor.ab.ca|access-date=2017-01-05|accessdate=2020-01-02|archivedate=2019-10-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191030134013/https://www.lieutenantgovernor.ab.ca/about-the-lieutenant-governor/her-honour-the-honourable-lois-e-mitchell-cm-aoe-lld/}}&lt;/ref&gt;
*[[Lieutenant Governor of British Columbia]] – [[Judith Guichon]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ltgov.bc.ca/lg/biography/default.html|title=Project Name|last=site.|first=Who made this|website=www.ltgov.bc.ca|access-date=2017-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170119200913/http://www.ltgov.bc.ca/lg/biography/default.html|archive-date=2017-01-19|url-status=dead|accessdate=2020-01-02|archivedate=2017-01-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170119200913/http://www.ltgov.bc.ca/lg/biography/default.html}}&lt;/ref&gt;
*[[Lieutenant Governor of Manitoba]] – [[Janice Filmon]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://manitobalg.ca/|title=Lieutenant Governor of Manitoba|website=Lieutenant Governor of Manitoba|language=en-US|access-date=2017-01-05}}&lt;/ref&gt;
*[[Lieutenant Governor of New Brunswick]] – [[Jocelyne Roy-Vienneau]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gnb.ca/lg/bio-e.asp|title=Lieutenant Governor New Brunswick|website=www.gnb.ca|access-date=2017-01-05|accessdate=2020-01-02|archivedate=2012-04-12|archiveurl=https://www.webcitation.org/66rKCFuUB?url=http://www.gnb.ca/lg/bio-e.asp}}&lt;/ref&gt;
*[[Lieutenant Governor of Newfoundland and Labrador]] – [[Frank Fagan]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.govhouse.nl.ca/lieutenantgovernor/index.html|title=Lieutenant Governor - The Lieutenant Governor of Newfoundland|website=www.govhouse.nl.ca|access-date=2017-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20161129000843/http://www.govhouse.nl.ca/lieutenantgovernor/index.html|archive-date=2016-11-29|url-status=dead|accessdate=2020-01-02|archivedate=2016-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161129000843/http://www.govhouse.nl.ca/lieutenantgovernor/index.html}}&lt;/ref&gt;
*[[Lieutenant Governor of Nova Scotia]] – [[John James Grant]] (until June 28), then [[Arthur Joseph LeBlanc|Arthur LeBlanc]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://lt.gov.ns.ca/lieutenant-governor|title=His Honour's Biography|last=mm_devs|date=2014-07-17|newspaper=Lieutenant Governor of Nova Scotia|access-date=2017-01-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.timescolonist.com/trudeau-names-judge-arthur-leblancto-be-nova-scotia-lieutenant-governor-1.20590784|title=Trudeau names judge Arthur LeBlanc to be Nova Scotia lieutenant governor|date=June 14, 2017|work=Times Colonist|access-date=June 14, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170614223724/http://www.timescolonist.com/trudeau-names-judge-arthur-leblancto-be-nova-scotia-lieutenant-governor-1.20590784|archive-date=2017-06-14|url-status=dead|archivedate=2017-06-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170614223724/http://www.timescolonist.com/trudeau-names-judge-arthur-leblancto-be-nova-scotia-lieutenant-governor-1.20590784}}&lt;/ref&gt;
*[[Lieutenant Governor of Ontario]] – [[Elizabeth Dowdeswell]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lgontario.ca/en/biographies/pages/her-honour.aspx|title=Her Honour|last=Ontario|first=Central Agencies Cluster, Government of|website=The Lieutenant Governor of Ontario|access-date=2017-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20161208071606/http://www.lgontario.ca/en/biographies/pages/her-honour.aspx|archive-date=2016-12-08|url-status=dead|accessdate=2020-01-02|archivedate=2016-12-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161208071606/http://www.lgontario.ca/en/biographies/pages/her-honour.aspx}}&lt;/ref&gt;
*[[Lieutenant Governor of Prince Edward Island]] – [[Frank Lewis (broadcaster)|Frank Lewis]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gov.pe.ca/olg/index.php?number=1022316&amp;lang=E|title=Office of Lieutenant Governor: Biography|last=Canada|first=Province of Prince Edward Island|website=www.gov.pe.ca|access-date=2017-01-05}}&lt;/ref&gt; (until October 20), then [[Antoinette Perry (vicereine)|Antoinette Perry]]
*[[Lieutenant Governor of Quebec]] – [[J. Michel Doyon]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lieutenant-gouverneur.qc.ca/honorable-j-michel-doyon/biographie.asp|title=Biographie|last=|first=|date=|website=www.lieutenant-gouverneur.qc.ca|publisher=Bureau du Lieutenant-gouverneur du Québec|access-date=2017-01-05|accessdate=2020-01-02|archivedate=2019-08-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190822171208/https://www.lieutenant-gouverneur.qc.ca/honorable-j-michel-doyon/biographie.asp}}&lt;/ref&gt;
*[[Lieutenant Governor of Saskatchewan]] – [[Vaughn Solomon Schofield]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ltgov.sk.ca/the-lieutenant-governor/lieutenant-governor-vaughn-solomon-schofield|title=Lieutenant Governor Vaughn Solomon Schofield &quot; Lieutenant Governor of Saskatchewan|website=ltgov.sk.ca|access-date=2017-01-05|accessdate=2020-01-02|archivedate=2018-02-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180218045346/http://ltgov.sk.ca/the-lieutenant-governor/lieutenant-governor-vaughn-solomon-schofield}}&lt;/ref&gt;
==موزیک==
{{main|2017 in Canadian music}}
==اؤلوملر==
[[File:Rob stewart cfc 2012.jpg|120px|thumb|[[Rob Stewart (filmmaker)|Rob Stewart]] died [[January 31]]
*
* [[January 1]] – 
**[[Yvon Dupuis]], politician&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://montreal.ctvnews.ca/mobile/former-federal-cabinet-minister-yvon-dupuis-dead-at-90-1.3232129|title=Former federal cabinet minister Yvon Dupuis dead at 90|newspaper=Montreal|language=en-CA|access-date=2017-02-04|archivedate=2017-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170205095942/http://montreal.ctvnews.ca/mobile/former-federal-cabinet-minister-yvon-dupuis-dead-at-90-1.3232129}}&lt;/ref&gt;
** [[Stuart Hamilton]], musician and broadcaster (b. [[1929 in Canada|1929]])&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cbc.ca/news/canada/toronto/stuart-hamilton-dead-at-87-1.3918362|title=Opera community mourns loss of Canadian vocal coach Stuart Hamilton|publisher=[[CBC News]]|access-date=2017-01-03}}&lt;/ref&gt;
** [[Bill Marshall (producer)|Bill Marshall]], film producer, co-founder of the [[Toronto International Film Festival]], Toronto political campaign manager (b. [[1939 in Canada|1939]])&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thestar.com/entertainment/2017/01/01/tiff-co-founder-bill-marshall-77-remembered-as-pioneer-of-canadian-film.html|title=TIFF co-founder Bill Marshall, 77, remembered as pioneer of Canadian film|website=[[Toronto Star]]|access-date=2017-01-03}}&lt;/ref&gt;
* [[January 2]] – [[Tom Harpur]], classicist, theologian, priest, and journalist&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thestar.com/news/gta/2017/01/06/former-star-religion-editor-and-columnist-tom-harpur-dead-at-87.html|title=Former Star religion editor and columnist Tom Harpur dead at 87 {{!}} Toronto Star|website=thestar.com|access-date=2017-02-04}}&lt;/ref&gt;
* [[January 3]] – 
**[[Mike Buchanan]], ice hockey player&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://deadobituary.com/mike-buchanan-canadian-ice-hockey-player-died-at-84/|title=Mike Buchanan, Canadian ice hockey player, Died at 84|date=2017-01-13|newspaper=Dead Obituary|language=en-US|access-date=2017-02-04|archive-date=2017-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170205100037/https://deadobituary.com/mike-buchanan-canadian-ice-hockey-player-died-at-84/|url-status=dead|archivedate=2017-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170205100037/https://deadobituary.com/mike-buchanan-canadian-ice-hockey-player-died-at-84/}}&lt;/ref&gt; 
**[[Peter Pollen]], mayor of [[Victoria, British Columbia]] (1971–1975, 1981–1985)&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://vancouverisland.ctvnews.ca/mobile/former-four-term-victoria-mayor-peter-pollen-dies-peacefully-at-home-1.3227595|title=Former four-term Victoria mayor Peter Pollen dies peacefully at home|newspaper=Vancouver Island|language=en-CA|access-date=2017-02-04|archivedate=2017-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170205095847/http://vancouverisland.ctvnews.ca/mobile/former-four-term-victoria-mayor-peter-pollen-dies-peacefully-at-home-1.3227595}}&lt;/ref&gt;
*[[January 25]] – [[Marcel Prud'homme]], MP (1964–1993) and Senator (1993–2009)&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://sec.theglobeandmail.com/news/politics/former-senator-and-quebec-mp-marcel-prudhomme-dead-at-82/article33766579/|title=Former senator and Quebec MP Marcel Prud'homme dead at 82|newspaper=The Globe and Mail|language=en-ca|access-date=2017-02-04|archive-date=2017-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170206021904/https://sec.theglobeandmail.com/news/politics/former-senator-and-quebec-mp-marcel-prudhomme-dead-at-82/article33766579/|dead-url=yes|archivedate=2017-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170206021904/https://sec.theglobeandmail.com/news/politics/former-senator-and-quebec-mp-marcel-prudhomme-dead-at-82/article33766579/}}&lt;/ref&gt;
*[[January 26]] – [[Raynald Guay]], former MP (1963–1980)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.legacy.com/obituaries/ottawacitizen/obituary.aspx?n=raynald-guay&amp;pid=183883348|title=Raynald Guay's Obituary on Ottawa Citizen|website=Ottawa Citizen|access-date=2017-02-04}}&lt;/ref&gt;
*[[January 28]] – [[Sang Chul Lee]], [[Moderator of the United Church of Canada]] (1988–1990)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vicu.utoronto.ca/news/Victoria_University_News/In_Memoriam__Sang_Chul_Lee.htm|title=In Memoriam: Sang Chul Lee|website=www.vicu.utoronto.ca|language=en|access-date=2017-02-04}}&lt;/ref&gt;
*[[ژانویه 31]] – [[Rob Stewart (filmmaker)|Rob Stewart]], film director and conservationist&lt;ref name=cbc&gt;[http://www.cbc.ca/news/کانادا/toronto/rob-stewart-found-dead-1.3965360 &quot;کانادالی filmmaker Rob Stewart reportedly found dead, U.S. Coast Guard says&quot;]. [[CBC News]], فوریه 3, 2017.&lt;/ref&gt;
* [[فوریه ۱۹]]، [[Bob White (trade unionist)]]
* [[فوریه ۲۲]]
** [[Gordon Gray Currie]], politician and sports coach&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://leaderpost.com/news/local-news/gordon-currie-namesake-of-currie-field-dead-at-93|title=Gordon Currie, namesake of Currie Field, dead at 93|last=Vanstone|first=Rob|date=February 23, 2017|work=Regina Leader-Post|access-date=July 17, 2017}}&lt;/ref&gt;
** [[John McCormack (ice hockey)|John McCormack]], ice hockey player&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nhl.com/mapleleafs/news/honouring-john-mccormack/c-287048976|title=Honouring John McCormack|last=Ferriman|first=Mike|date=February 23, 2017|website=MapleLeafs.com|language=en|access-date=July 17, 2017}}&lt;/ref&gt;
* [[فوریه ۲۳]]
** [[Don Cousens]], politician&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.yorkregion.com/news-story/7157632-former-markham-mayor-ontario-cabinet-minister-don-cousens-dies/|title=Former Markham mayor, Ontario cabinet minister Don Cousens dies|last=Joseph|first=Simone|date=February 24, 2017|work=YorkRegion.com|access-date=July 16, 2017|language=en-CA}}&lt;/ref&gt;
** [[Bernie Custis]], football player and coach&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thestar.com/sports/football/2017/02/23/trailblazing-black-quarterback-bernie-custis-dead-at-88.html|title=Trailblazing black quarterback Bernie Custis dead at 88|last=Ralph|first=Dan|date=February 23, 2017|website=Toronto Star|access-date=July 16, 2017}}&lt;/ref&gt;
* [[فوریه ۲۸]]، [[Pierre Guénin]]، [[ژورنالیست]]
*[[March 3]] – [[Aquinas Ryan]], politician and educator&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.theguardian.pe.ca/news/local/2017/3/9/aquinas-ryan-remembered-as-man-heavily-involved-in-p-e-i--commun.html|title=Aquinas Ryan remembered as man heavily involved in P.E.I. community|last=Stewart|first=Dave|date=March 9, 2017|work=The Guardian|access-date=July 16, 2017|language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[مارس 4]] – 
**[[Bonnie Burnard]], short story writer and novelist&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thecanadianencyclopedia.com/en/article/bonnie-burnard/|title=Bonnie Burnard|last=Boyd|first=Colin|date=April 2, 2008|work=[[The Canadian Encyclopedia]]|access-date=July 16, 2017|edition=March 6, 2017|language=en|archive-date=2017-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170828190230/http://www.thecanadianencyclopedia.com/en/article/bonnie-burnard/|url-status=dead|archivedate=2017-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170828190230/http://www.thecanadianencyclopedia.com/en/article/bonnie-burnard/}}&lt;/ref&gt;
**[[Edna Rose Ritchings]], symbolic maintainer of the [[International Peace Mission movement]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.philly.com/philly/obituaries/Mother-Divine-leader-of-the-International-Peace-Mission.html|title=Mother Divine, leader of the International Peace Mission, dies at 92|last=Whelan|first=Aubrey|date=March 6, 2017|work=Philly.com|access-date=July 16, 2017}}&lt;/ref&gt;
*[[March 8]] – [[Margaret Mitchell (Canadian politician)|Margaret Mitchell]], politician&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.news1130.com/2017/03/09/ndp-stalwart-social-activist-margaret-mitchell-dies-vancouver-92/|title=NDP stalwart, social activist Margaret Mitchell dies in Vancouver at 92|date=2017-03-09|website=NEWS 1130|access-date=2017-03-12}}&lt;/ref&gt;
*[[March 11]] – [[Richard Wagamese]], writer&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ctvnews.ca/mobile/entertainment/award-winning-ojibway-author-richard-wagamese-dies-at-age-61-1.3320999|title=Award-winning Ojibway author Richard Wagamese dies at age 61|last=Karstens-Smith|first=Gemma|date=2017-03-11|work=CTVNews|access-date=2017-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170311210948/http://www.ctvnews.ca/mobile/entertainment/award-winning-ojibway-author-richard-wagamese-dies-at-age-61-1.3320999|archive-date=2017-03-11|url-status=dead|language=en-CA|archivedate=2017-03-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170311210948/http://www.ctvnews.ca/mobile/entertainment/award-winning-ojibway-author-richard-wagamese-dies-at-age-61-1.3320999}}&lt;/ref&gt;
*[[March 12]] – [[Harvey Smith (Canadian politician)|Harvey Smith]], politician&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cupe.mb.ca/2017/03/12/advisory-former-city-councillor-harvey-smith-passes-away/|title=Advisory: Former City Councillor Harvey Smith Passes Away|last=|first=|date=March 12, 2017|website=CUPE Manitoba|access-date=July 16, 2017|accessdate=2020-01-02|archivedate=2020-09-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925183041/https://cupe.mb.ca/2017/03/12/advisory-former-city-councillor-harvey-smith-passes-away/}}&lt;/ref&gt;
*[[March 13]] – [[Ed Whitlock]], long-distance runner&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://runningmagazine.ca/ed-whitlock-dies-at-86/|title=Canadian running icon Ed Whitlock dies at 86|last=Huebsch|first=Tim|date=March 13, 2017|work=Canadian Running Magazine|access-date=July 15, 2017|language=en|archive-date=2018-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180308185326/https://runningmagazine.ca/ed-whitlock-dies-at-86/|url-status=dead|archivedate=2018-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180308185326/https://runningmagazine.ca/ed-whitlock-dies-at-86/}}&lt;/ref&gt;
*[[March 14]] – [[Arleene Johnson]], baseball player&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theglobeandmail.com/sports/star-infielder-arleene-noga-shone-bright-during-wartime/article34646890/|title=Star infielder Arleene Noga shone bright during wartime|last=Hawthorn|first=Tom|date=April 9, 2017|website=The Globe and Mail|language=en|access-date=July 15, 2017}}&lt;/ref&gt;
*[[March 15]] – [[Laurent Laplante]], journalist, essayist and detective writer&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.lapresse.ca/arts/medias/201703/16/01-5079334-deces-du-journaliste-et-essayiste-laurent-laplante.php|title=Décès du journaliste et essayiste Laurent Laplante|last=|first=|date=March 16, 2017|work=La Presse|access-date=July 15, 2017|language=fr-CA}}&lt;/ref&gt;
*[[مارس 19]] – 
**[[Bob Robertson (comedian)|Bob Robertson]], comedian (''[[Double Exposure (comedy series)|Double Exposure]]'')&lt;ref&gt;[http://www.cbc.ca/news/کانادا/اینگیلیسلی-columbia/bob-robertson-dead-1.4033337 Veteran کانادالی comedian Bob Robertson dead at 71]. [[CBC News]], مارس  20, 2017.&lt;/ref&gt;
**[[Len Mitzel]], politician&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://chatnewstoday.ca/article/505029/former-mla-len-mitzel-passes-away|title=Former MLA Len Mitzel passes away|last=Lefebvre|first=Charles|date=March 20, 2017|work=CHAT News Today!|access-date=July 15, 2017|language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[مارس 20]] – 
**[[Betty Kennedy]], broadcaster, journalist, author, and Senator&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.insidehalton.com/news-story/7201852-update-betty-kennedy-one-of-milton-s-first-walk-of-fame-inductees-dies/|title=UPDATE: Betty Kennedy, one of Milton's first Walk of Fame inductees, dies|last=|first=|date=March 21, 2017|work=InsideHalton.com|access-date=July 15, 2017|language=en-CA}}&lt;/ref&gt;
**[[Terence Finlay]], Anglican bishop&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.anglicanjournal.com/articles/terence-finlay-79-joyful-and-deeply-faithful|title=Terence Finlay, 79, 'joyful…and deeply faithful'|last=Folkins|first=Tali|date=March 20, 2017|website=Anglican Journal|access-date=July 15, 2017}}&lt;/ref&gt;
*[[March 21]] – [[Bill Rompkey]], politician&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://vocm.com/news/former-senator-and-mp-bill-rompkey-passes-away-at-80/|title=VOCM - Former Senator and MP, Bill Rompkey Passes Away at 80|last=|first=|date=2017-03-22|website=VOCM|language=en-CA|access-date=2017-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170327083517/http://vocm.com/news/former-senator-and-mp-bill-rompkey-passes-away-at-80/|archive-date=2017-03-27|url-status=dead|accessdate=2020-01-02|archivedate=2017-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170327083517/http://vocm.com/news/former-senator-and-mp-bill-rompkey-passes-away-at-80/}}&lt;/ref&gt;
*[[March 23]] – [[Denis McGrath]], screenwriter and producer&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tv-eh.com/2017/03/24/the-legacy-of-denis-mcgrath/|title=The legacy of Denis McGrath|last=Wild|first=Diane|date=March 24, 2017|work=TV, eh?|access-date=July 15, 2017|language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[March 25]] – [[Gary Doak]], ice hockey player&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bostonherald.com/sports/bruins/bruins_insider/2017/03/former_bruins_defenseman_gary_doak_dead_at_age_71|title=Former Bruins defenseman Gary Doak dead at age 71|last=Conroy|first=Steve|date=March 25, 2017|website=Boston Herald|access-date=July 15, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805013426/http://www.bostonherald.com/sports/bruins/bruins_insider/2017/03/former_bruins_defenseman_gary_doak_dead_at_age_71|archive-date=August 5, 2017|url-status=dead|df=mdy-all|accessdate=2020-01-02|archivedate=2017-08-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170805013426/http://www.bostonherald.com/sports/bruins/bruins_insider/2017/03/former_bruins_defenseman_gary_doak_dead_at_age_71}}&lt;/ref&gt;
*[[March 27]] – [[Beau Dick]], Northwest coast artist&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.straight.com/news/887321/beau-dick-celebrated-bc-indigenous-carver-dead-61|title=Beau Dick, celebrated B.C. indigenous carver, dead at 61|last=Dunphy|first=Martin|date=March 28, 2017|work=Georgia Straight Vancouver's News &amp; Entertainment Weekly|access-date=July 15, 2017|language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[March 28]] – [[Janine Sutto]], actress and comedian&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cbc.ca/news/canada/montreal/janine-sutto-obituary-1.4043571|title=Beloved Quebec actress Janine Sutto dead at 95|last=|first=|date=2017-03-28|work=CBC News|access-date=2017-05-16|language=en-CA}}&lt;/ref&gt;
*[[April 2]] – [[André Drouin]], [[Hérouxville, Quebec|Hérouxville]] city councillor and author of the [[Hérouxville Standards]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://montrealgazette.com/news/local-news/author-of-herouxville-code-for-immigrants-andre-drouin-dies-at-70|title=Author of Herouxville 'code' for immigrants, André Drouin, dies at 70|date=2017-04-04|work=Montreal Gazette|access-date=2017-05-14|language=en-US|archivedate=2017-05-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170515001307/http://montrealgazette.com/news/local-news/author-of-herouxville-code-for-immigrants-andre-drouin-dies-at-70}}&lt;/re
&gt; 
*[[April 6]] – [[Peter Savaryn]], lawyer and former Chancellor of the [[University of Alberta]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ualberta.ca/news-and-events/newsarticles/2017/april/former-chancellor-devoted-himself-to-the-right-to-be-different|title=Former chancellor Peter Savaryn devoted himself to 'the right to be different' - University of Alberta|last=Brown|first=Michael|date=2017-04-10|website=www.ualberta.ca|language=en-CA|access-date=2017-05-14}}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 
*[[April 9]] – [[Bill Sutherland]], ice hockey player&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nhl.com/flyers/news/flyers-mourn-the-passing-of-bill-sutherland--philadelphia-flyers/c-288663386|title=Flyers mourn the passing of Bill Sutherland|last=Meltzer|first=Bill|date=2017-04-10|website=NHL.com|language=en-US|access-date=2017-05-14}}&lt;/ref&gt; 
*[[April 11]] – [[Mark Wainberg]], [[HIV/AIDS research]]er and activist&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2017/04/14/world/americas/dr-mark-wainberg-microbiologist-aids-awareness-dead.html?nytmobile=0|title=Dr. Mark Wainberg, Who Identified a Key AIDS Drug, Dies at 71|last=Sandomir|first=Richard|last2=|date=2017-04-14|website=New York Times|access-date=2017-05-14}}&lt;/ref&gt; 
*[[April 18]] – [[Ron Moeser]], Toronto city councillor&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.insidetoronto.com/news-story/7261606-obituary-ron-moeser-a-real-gentleman-fought-for-the-rouge-park/|title=Obituary: Ron Moeser, a 'real gentleman,' fought for the Rouge Park {{!}} InsideToronto.com|last=Adler|first=Mike|date=2017-04-25|work=InsideToronto.com|access-date=2017-05-09|language=en-CA|archive-date=2017-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170512214246/https://www.insidetoronto.com/news-story/7261606-obituary-ron-moeser-a-real-gentleman-fought-for-the-rouge-park/|url-status=dead|archivedate=2017-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170512214246/https://www.insidetoronto.com/news-story/7261606-obituary-ron-moeser-a-real-gentleman-fought-for-the-rouge-park/}}&lt;/ref&gt; 
*[[April 20]] – [[Paul Hébert]], actor and director&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://montrealgazette.com/news/local-news/quebec-theatre-icon-paul-hebert-dies-at-age-92|title=Quebec theatre icon Paul Hébert dies at age 92|last=|first=|date=2017-04-21|work=Montreal Gazette|access-date=2017-05-08|language=en-CA|archivedate=2019-07-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190713072529/https://montrealgazette.com/news/local-news/quebec-theatre-icon-paul-hebert-dies-at-age-92}}&lt;/ref&gt;
*[[April 23]] – [[Charles Foster (writer)|Charles Foster]], writer&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cobbsfuneralhome.ca/obituaries/115762|title=Charles Foster - Cobb's Funeral Home|website=Cobb's Funeral Home|access-date=2017-05-09}}&lt;/ref&gt;
*[[April 25]] – [[Sasha Lakovic]], ice hockey player&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cbc.ca/beta/news/canada/british-columbia/sasha-pit-bull-lakovic-dead-at-age-45-1.4085205|title=Hockey tough guy Sasha Lakovic dead at age 45|last=Larsen|first=Karin|date=2017-04-25|work=CBC News|access-date=2017-05-08|language=en-CA}}&lt;/ref&gt;
*[[April 27]] – [[Peter George (professor)|Peter George]], 6th President and Vice-Chancellor of [[McMaster University]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://globalnews.ca/news/3410212/former-mcmaster-university-president-peter-george-dies-at-age-75/|title=Former McMaster University President Peter George dies at age 75|last=Mann|first=Ken|date=2017-04-27|work=900 CHML|access-date=2017-05-08|language=en-CA}}&lt;/ref&gt;
*[[May 2]] – 
**[[Paul MacEwan]], politician&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.capebretonpost.com/news/local/2017/5/3/former-cape-breton-mla-paul-macewan-dies-at-74.html|title=Former Cape Breton MLA Paul MacEwan dies at 74|last=|first=|date=2017-05-03|work=Cape Breton Post|access-date=2017-05-08|language=en-CA}}&lt;/ref&gt;
**[[Gerry Martiniuk]], politician&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://kitchener.ctvnews.ca/mobile/gerry-martiniuk-former-cambridge-mpp-dies-at-age-78-1.3395071|title=Gerry Martiniuk, former Cambridge MPP, dies at age 78|date=2017-05-02|work=CTVNews|access-date=2017-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20170828191423/http://kitchener.ctvnews.ca/mobile/gerry-martiniuk-former-cambridge-mpp-dies-at-age-78-1.3395071|archive-date=2017-08-28|url-status=dead|language=en-CA|archivedate=2017-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170828191423/http://kitchener.ctvnews.ca/mobile/gerry-martiniuk-former-cambridge-mpp-dies-at-age-78-1.3395071}}&lt;/ref&gt;
*[[May 3]] – [[Georgie Collins]], film, stage, and television actress&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://calgaryherald.com/entertainment/theatre/georgie-collins-remembered-as-giant-of-local-theatre|title=Georgie Collins remembered as giant of Calgary's theatre and film community|last=Hobson|first=Louis B.|date=2017-05-10|work=Calgary Herald|access-date=2017-05-16|first2=|language=en-Ca}}&lt;/ref&gt;
*[[May 8]] – [[J. David Molson|John David Molson]], businessman and former president of the [[Montreal Canadiens]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nhl.com/news/canadiens-longtime-owner-john-david-molson-dies/c-289342712|title=John David Molson, former Canadiens owner, dies|last=|first=|date=2017-05-08|website=NHL.com|language=en-US|access-date=2017-05-16}}&lt;/ref&gt;
*[[May 9]] – [[Ron Atkey]], lawyer, law professor and politician&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/news/politics/politician-ron-atkey-opened-canadas-doors-to-boat-people/article35108399/|title=Politician Ron Atkey opened Canada's doors to boat people|last=Csillag|first=Ron|date=May 24, 2017|work=The Globe and Mail|access-date=July 15, 2017|language=en-ca}}&lt;/ref&gt;
*[[May 10]] – [[Ted Hibberd]], ice hockey player&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.legacy.com/obituaries/ottawacitizen/obituary.aspx?n=thomas-hibberd&amp;pid=185377943&amp;fhid=5973|title=Thomas HIBBERD Obituary|date=May 13, 2017|website=Ottawa Citizen|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711133209/http://www.legacy.com/obituaries/ottawacitizen/obituary.aspx?n=thomas-hibberd&amp;pid=185377943&amp;fhid=5973|archive-date=2017-07-11|url-status=dead|access-date=July 15, 2017}}&lt;/ref&gt;
*[[May 13]] – [[Marcel Pelletier (ice hockey)|Marcel Pelletier]], ice hockey player and management official&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.burlingtoncountytimes.com/sports/flyers/flyers-mourn-passing-of-former-personnel-director-marcel-pelletier/article_7ffb1ee6-39c6-11e7-af47-4f1d5c25dd82.html|title=Flyers mourn passing of former personnel director Marcel Pelletier|last=Fish|first=Wayne|date=2017-05-15|work=Burlington County Times|access-date=2017-05-16|language=en|archive-date=2017-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170703143758/http://www.burlingtoncountytimes.com/sports/flyers/flyers-mourn-passing-of-former-personnel-director-marcel-pelletier/article_7ffb1ee6-39c6-11e7-af47-4f1d5c25dd82.html|dead-url=yes|archivedate=2017-07-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170703143758/http://www.burlingtoncountytimes.com/sports/flyers/flyers-mourn-passing-of-former-personnel-director-marcel-pelletier/article_7ffb1ee6-39c6-11e7-af47-4f1d5c25dd82.html}}&lt;/ref&gt;
*[[May 15]] – [[Stan Kaluznick]], football player&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stampeders.com/2017/05/19/stampeders-mourn-death-stan-kaluznick/|title=Stampeders Mourn Death of Stan Kaluznick|last=|first=|date=May 19, 2017|website=Calgary Stampeders|access-date=July 15, 2017}}&lt;/ref&gt;
*[[May 17]] – [[Michael Bliss]], historian and author&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.utoronto.ca/news/memoriam-university-professor-emeritus-michael-bliss|title=In memoriam: University Professor Emeritus Michael Bliss|last=James|first=Hannah|date=May 18, 2017|website=University of Toronto|language=en|access-date=July 15, 2017}}&lt;/ref&gt;  
*[[May 20]] – [[Roger Tassé]], lawyer and civil servant&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thelawyersdaily.ca/constitutional/articles/3848/roger-tass-charter-pioneer-dies-at-85|title=Roger Tassé, Charter pioneer, dies at 85|last=Kulig|first=Paula|date=May 30, 2017|website=The Lawyers Daily|publisher=LexisNexis Canada|language=en|access-date=July 14, 2017|accessdate=2020-01-02|archivedate=2020-11-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201127184448/https://www.thelawyersdaily.ca/constitutional/articles/3848/roger-tass-charter-pioneer-dies-at-85}}&lt;/ref&gt;  
*[[May 21]] &amp;ndash; [[Bill White (ice hockey)|Bill White]], ice hockey player.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cbc.ca/sports/hockey/nhl/bill-white-canadian-nhler-obit-1.4126801|title=Bill White, member of Summit Series team, dead at 77|last=|first=|date=2017-05-22|work=CBC Sports|access-date=2017-05-29|language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[May 24]] &amp;ndash; [[Grace McCarthy]], politician&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://vancouver.24hrs.ca/2017/05/25/grace-mccarthy-the-first-lady-of-bcs-social-credit-dies-at-89|title=Grace McCarthy dies at 89|last=Ward|first=Doug|date=May 25, 2017|website=Vancouver 24 hrs|language=en-CA|access-date=July 14, 2017}}{{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
*[[May 25]] – [[Saucy Sylvia]], comedian, pianist, singer and radio personality&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thenewportbuzz.com/rip-saucy-sylvia/12086|title=RIP Saucy Sylvia|last=Winthrop|first=Christian|date=May 27, 2017|work=Newport Buzz|access-date=July 14, 2017|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
*[[May 31]] &amp;ndash; [[Diane Torr]], dancer and performing artist&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2017/jun/29/diane-torr-obituary|title=Diane Torr obituary|last=Bottoms|first=Stephen|date=June 29, 2017|work=The Guardian|access-date=July 14, 2017|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;
*[[June 4]] – [[Avie Bennett]], businessman and philanthropist&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thestar.com/entertainment/2017/06/03/publisher-altruist-real-estate-developer-avie-bennett-dead-at-89.html|title=Publisher, philanthropist, real estate developer Avie Bennett dead at 89|last=Hasham|first=Alyshah|date=June 3, 2017|website=Toronto Star|access-date=July 14, 2017}}&lt;/ref&gt;
*[[June 5]] – [[Marilyn Hall]], television and theatre producer&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.aol.com/article/entertainment/2017/06/06/marilyn-hall-wife-of-monty-hall-dead/22129318/|title=Former 'Let's Make A Deal' host Monty Hall's wife, Marilyn, dies at 90|last=Reid|first=Nakamura|date=June 6, 2017|work=AOL.com|access-date=July 14, 2017|language=en|archivedate=2020-11-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201128072548/https://www.aol.com/article/entertainment/2017/06/06/marilyn-hall-wife-of-monty-hall-dead/22129318/}}&lt;/ref&gt;
*[[June 8]] – [[Sam Panopoulos]], cook and businessman&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/local/obituaries/sam-panopoulos-whose-hawaiian-pizza-became-a-canadian-treasure-dies-at-83/2017/06/12/463d3612-4f74-11e7-91eb-9611861a988f_story.html|title=Sam Panopoulos, whose Hawaiian pizza became a Canadian treasure, dies at 83|last=Smith|first=Harrison|date=June 12, 2017|website=Washington Post|access-date=July 14, 2017}}&lt;/ref&gt;
*[[June 14]] – [[Don Matthews]], football player and coach&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cfl.ca/2017/06/14/cfl-mourns-loss-hall-fame-coach-don-matthews/|title=CFL mourns the loss of Hall of Fame coach Don Matthews|last=Rubinoff|first=Jonathan|date=June 14, 2017|website=CFL.ca|access-date=July 14, 2017}}&lt;/ref&gt;
*[[June 18]] – [[Tim Hague|Tim Hauge]], mixed martial artist and boxer&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/sports/more-sports/boxer-tim-hague-dead-after-knockout-in-edmonton-event-family-says/article35353959/|title=Boxer Tim Hague, in critical condition since Edmonton fight, is dead: family|last=|first=|date=June 18, 2017|work=The Globe and Mail|access-date=July 14, 2017|language=en-ca}}&lt;/ref&gt;
*[[June 22]] &amp;ndash; [[Hervé Filion]], harness racing driver&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.harnessracingupdate.com/2017/06/23/herve-filion-1940-2017/|title=Herve Filion - 1940-2017|last=Little|first=Dave|date=June 23, 2017|website=Harness Racing Update|access-date=July 14, 2017}}&lt;/ref&gt;
*[[June 27]] &amp;ndash; [[Ric Suggitt]], rugby union player and coach&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thespec.com/sports-story/7394681-canadian-rugby-coach-ric-suggitt-dies-suddenly-at-age-of-58/|title=Canadian rugby coach Ric Suggitt dies suddenly at age of 58|last=|first=|date=June 27, 2017|website=Hamilton Spectator|access-date=July 14, 2017}}&lt;/ref&gt;
*[[June 29]] &amp;ndash; [[Dave Semenko]], ice hockey player.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://edmontonjournal.com/sports/hockey/nhl/edmonton-oilers/former-oilers-enforcer-dave-semenko-dies-at-age-59|title=Former Oilers enforcer Dave Semenko dies at age 59|date=2017-06-29|work=Edmonton Journal|access-date=2017-07-05|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
[[File:Smith Hart cropped.jpg|thumb|120px|[[Smith Hart]] died [[July 2]]
*[[July 2]] – [[Smith Hart]], professional wrestler&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://bleacherreport.com/articles/2719548-bret-harts-brother-smith-dies-at-age-68|title=Bret Hart's Brother, Smith, Dies at Age 68|last=Goldberg|first=Rob|date=July 2, 2017|work=Bleacher Report|access-date=July 14, 2017|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
*[[July 5]] – [[John Rodriguez]], former Member of parliament and mayor of [[Greater Sudbury]], [[Ontario]]&lt;ref&gt;[http://www.thesudburystar.com/2017/07/05/former-mayor-john-rodriguez-dies-at-80 &quot;Former MP, mayor John Rodriguez dies at 80&quot;]. ''[[Sudbury Star]]'', July 5, 2017.&lt;/ref&gt;
*[[July 12]] – [[Tod Sloan (ice hockey)|Tod Sloan]], ice hockey player&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nhl.com/news/former-maple-leaf-tod-sloan-obituary/c-290387946|title=Tod Sloan remembered by Dave Keon as key part of 1951 Maple Leafs Cup win|last=Stubbs|first=Dave|date=July 13, 2017|website=NHL.com|language=en|access-date=July 14, 2017}}&lt;/ref&gt;
*[[July 16]] – [[George A. Romero]], American-born horror film director&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/07/16/movies/george-romero-dead.html|title=George Romero, Father of the Zombie Movie, Dies at 77|last=Salam|first=Maya|newspaper=The New York Times|date=July 16, 2017|access-date=July 16, 2017}}&lt;/ref&gt;
*[[July 17]] – [[Harvey Atkin]], actor and voice actor&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://variety.com/2017/film/news/harvey-atkin-dead-dies-cagney-and-lacey-meatballs-1202498945/|title=Harvey Atkin, 'Cagney &amp; Lacey' and 'Meatballs' Actor, Dies at 74|last=Rubin|first=Rebecca|date=July 18, 2017|work=Variety|access-date=August 1, 2017|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
*[[July 28]] – [[Maurice Filion]], ice hockey coach and general manager&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.lapresse.ca/sports/hockey/201707/29/01-5120384-lancien-dg-des-nordiques-maurice-filion-seteint-a-85-ans.php|title=L'ancien DG des Nordiques Maurice Filion s'éteint à 85 ans|last=Lauzon|first=Gaétan|date=July 29, 2017|work=La Presse|access-date=August 1, 2017|language=fr-CA}}&lt;/ref&gt;
* [[آقوست 12]] – [[Bryan Murray (ice hockey)|Bryan Murray]], ice hockey executive and coach&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.tsn.ca/former-sens-coach-and-gm-murray-dead-at-74-1.828675|title=Former Sens coach and GM Murray dead at 74|last=|first=|date=August 12, 2017|work=TSN|access-date=August 12, 2017}}&lt;/ref&gt;
* [[آقوست 21]] – [[Boris Spremo]], [[Photojournalism|photojournalist]] and [[Order of Canada]] recipient&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.timescolonist.com/obituary-photographer-boris-spremo-remembered-for-charm-skill-chutzpah-1.22090440|title=Obituary: Photographer Boris Spremo remembered for charm, skill, chutzpah|last=Szklarski|first=Cassandra|date=August 22, 2017|work=Times Colonist|access-date=October 28, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823001814/http://www.timescolonist.com/obituary-photographer-boris-spremo-remembered-for-charm-skill-chutzpah-1.22090440|archive-date=2017-08-23|url-status=dead|archivedate=2017-08-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170823001814/http://www.timescolonist.com/obituary-photographer-boris-spremo-remembered-for-charm-skill-chutzpah-1.22090440}}&lt;/ref&gt; 
* [[آقوست 30]] – [[Skip Prokop]], drummer and band leader for rock bands [[The Paupers]] and [[Lighthouse (band)|Lighthouse]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.billboard.com/articles/news/7949898/skip-prokop-dead-lighthouse|title=Skip Prokop, Co-Founder of Canadian Jazz-Rock Group Lighthouse, Dies at 73|last=Bliss|first=Karen|date=August 31, 2017|work=Billboard|access-date=October 28, 2017}}&lt;/ref&gt;
[[File:Pierre Pilote Chex card.jpg|120px|thumb|[[Pierre Pilote]] died [[سپتامبر 9]]
* [[سپتامبر ۹]]، [[Pierre Jean Marie Delavay]]، [[ایدمانچی]]
* [[سپتامبر ۱۲]]، [[Allan MacEachen]]، [[سیاستچی]]، [[Deputy Prime [[وزیر]]
* [[سپتامبر ۱۴]]، [[Arnold Chan]]، [[وکیل]]، [[سیاستچی]]
* [[سپتامبر ۳۰]]، [[Mohammad Toaha]]
[[File:Gord Howie 2013.jpg|150px|thumb|[[Gord Downie]] died [[اوکتوبر 17]]
* [[اوکتوبر 16]] – [[John Dunsworth]], actor best known for his role in [[Trailer Park Boys]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://beta.theglobeandmail.com/arts/television/john-dunsworth-was-beloved-for-his-portrayal-of-jim-lahey-on-trailer-park-boys/article36657896/?ref=https://www.theglobeandmail.com&amp;|title=John Dunsworth was beloved for his portrayal of Jim Lahey on Trailer Park Boys|last=Wheeler|first=Brad|date=October 18, 2017|work=The Globe and Mail|access-date=October 21, 2017|language=en-CA}}&lt;/ref&gt;
* [[اوکتوبر 17]] – [[Gord Downie]], lead singer of [[Rock music|rock]] band [[The Tragically Hip]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cbc.ca/news/entertainment/gord-downie-obit-1.4359906|title=Tragically Hip's Gord Downie dead at 53|last=Mazerolle|first=John|date=October 18, 2017|work=CBC News|access-date=October 18, 2017|language=en-CA}}&lt;/ref&gt;
* [[اوکتوبر 29]] – [[Richard Hambleton]], artist known for his [[street art]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thedailybeast.com/richard-hambleton-the-life-and-death-of-a-downtown-art-star|title=Richard Hambleton: The Life and Death of a Downtown Art Star|last=Haden-Guest|firs</text>
      <sha1>m76coxoc4fwmiv9id2cue35lpa3r9i1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماشین حساب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>590978</id>
    <revision>
      <id>1590207</id>
      <parentid>1458673</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T17:54:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1590207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="442" sha1="ss8bv6g5trgwsvhic84qxob6f0w19vp" xml:space="preserve">[[فایل:Calculator Skainer SK-108S.jpg|بندانگشتی|بیر نوع ماشین حساب]]
[[فایل:Scientific Calculator.jpg|بندانگشتی|بیر مهندسی ماشین حساب]]
'''ماشین حساب''' یوخسا '''حساب ماشینی''' [[ریاضیات|ریاضی]] حساب عملیاتلاری اوچون ایستیفاده اولان بیر بالاجا وسیله دیر.

== قایناقلار ==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>ss8bv6g5trgwsvhic84qxob6f0w19vp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1590208</id>
      <parentid>1590207</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T17:56:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1590208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="480" sha1="8kbknqb365m9t22wu9de1x4wnlsbdsl" xml:space="preserve">[[فایل:Calculator Skainer SK-108S.jpg|بندانگشتی|بیر نوع ماشین حساب]]
[[فایل:Scientific Calculator.jpg|بندانگشتی|بیر مهندسی ماشین حساب]]
'''ماشین حساب''' یوخسا '''حساب ماشینی''' [[ریاضیات|ریاضی]] حساب عملیاتلاری اوچون ایستیفاده اولان بیر بالاجا وسیله دیر.

== قایناقلار ==
{{قایناق}}

[[بؤلمه:حساب ماشینی]]</text>
      <sha1>8kbknqb365m9t22wu9de1x4wnlsbdsl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>احمد نجدت سزر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>592429</id>
    <revision>
      <id>1590258</id>
      <parentid>1578781</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T05:40:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27960</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1590258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4445" sha1="r257a3jcvibjj5rw6udmhkjcijvwvfr" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name                = احمد نجدت سزر
| image               = Ahmet Necdet Sezer.jpg
| caption             = سزر ۲۰۰۴ده
| order               = 
| office              = [[تورکیه جومهور باشقانلاری‌نین لیستی|۱۰-جو]] [[تورکیه جومهور باشقانی]]
| primeminister       = [[بولنت اجویت]] (۲۰۰۰–۲۰۰۲)&lt;br&gt;[[عبدالله گول]] (۲۰۰۲–۲۰۰۳)&lt;br&gt;[[رجب طیب اردوغان]] (۲۰۰۳–۲۰۰۷)
| term_start          = ۱۶ مئی ۲۰۰۰
| term_end            = ۲۸ آقوْست ۲۰۰۷
| predecessor         = [[سلیمان دمیرل]]
| successor           = [[عبدالله گول]]
| office2             = [[تورکیه آنایاسا محکمه‌سی باشقانلاری‌نین لیستی|۱۴-جو تورکیه آنایاسا محکمه‌سی باشقانی]]
| term_start2         = ۶ ژانویه ۱۹۹۸
| term_end2           = ۱۶ مئی ۲۰۰۰&lt;ref name=&quot;anayasa.gov.tr&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.anayasa.gov.tr/tr/baskanvekilleri-ve-uyeler/emekli-uyeler/ahmet-necdet-sezer/|title=Ahmet Necdet SEZER &amp;#124; Anayasa Mahkemesi|accessdate=2021-08-05|archivedate=2021-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210507121848/https://www.anayasa.gov.tr/tr/baskanvekilleri-ve-uyeler/emekli-uyeler/ahmet-necdet-sezer/}}&lt;/ref&gt;
| predecessor2        = [[یکتا گون‌گؤر اؤزذن]]
| successor2          = [[مصطفی بومین]]
| office3             = [[تورکیه جومهوریتی آنایاسا محکمه‌سی|تورکیه آنایاسا محکمه‌سی اۆیه‌سی]]
| term_start3         = ۲۸ سپتامبر ۱۹۸۸
| term_end3           = ۶ ژانویه ۱۹۹۸
| 3blankname3         = باشقان
| 3namedata3          = [[اورهان اونا]] (۱۹۸۸)&lt;br&gt;[[محمد جوهروک]] (۱۹۸۸–۱۹۹۰)&lt;br&gt;[[نجدت داریجی اوغلو]] (۱۹۹۰–۱۹۹۱)&lt;br&gt;[[یکتا گون‌گؤر اؤزذن]] (۱۹۹۱–۱۹۹۸)
| office4             = [[یارقیتای (تورکیه)|تورکیه یارقیتای اۆیه‌سی]]
| term_start4         = ۷ مارس ۱۹۸۳
| term_end4           = ۲۸ سپتامبر ۱۹۸۸
| 4blankname4         = باشقان
| 4namedata4          = [[درویش تورهان]] (۱۹۸۳–۱۹۸۴)&lt;br&gt;[[نیهاد رندا]] (۱۹۸۴–۱۹۸۶)&lt;br&gt;[[احمد جوشار]] (۱۹۸۶–۱۹۸۸)
| birth_date          = {{birth date and age|1941|09|13|df=yes}}
| birth_place         = [[افیون قاراحیصار]]، [[تورکیه]]
| nationality         = [[تورک خالقلاری|تورک]]
| party               = [[طرفسیز سیاستچی|باغیمسیز]]
| spouse              = {{marriage|[[سمرا سزر]]|۱۹۶۴}}
| children            = ۳
| occupation          = [[حوقوق]]چو&lt;br&gt;[[سیاستچی]]
| alma_mater          = [[آنکارا بیلیم‌یوردو]]
| signature           = A. Necdet Sezer signature.png
| native_name         = Ahmet Necdet Sezer
| native_name_lang    = tr
}}
'''احمد نجدت سزر''' ({{lang-tr|Ahmet Necdet Sezer}}؛ د. ۱۳ سپتامبر ۱۹۴۱، [[افیون قاراحیصار]]، [[تورکیه]])، [[تورک خالقلاری|تورک]] [[حوقوق]]چو و [[سیاستچی]] دیر کی ۲۰۰۰–۲۰۰۷ ایللری آراسیندا [[تورکیه]]‌نین [[تورکیه جومهور باشقانلاری‌نین لیستی|۱۰-جو جومهور باشقانی]] اوْلاراق وظیفه یاپمیشدیر. سزر، جومهور باشقانلیق اؤنجه‌سی [[تورکیه جومهوریتی آنایاسا محکمه‌سی]] باشقانی ایدی. آیریجا تورکیه جومهوریتی تاریخینده جومهور باشقانلیق ائدن تک یۆکسک یارقی اوْرقانی باشقانی اوْلاراق تانینیر.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.tccb.gov.tr/en/ahmet-necdet-sezer | title=Presidency of the Republic of Turkey : Ahmet Necdet SEZER|work = www.tccb.gov.tr }}&lt;/ref&gt;

==قایناقلار==
{{قایناق}}

{{تۆركيه‌نین جۇمهور باشقانلارى}}

{{Authority control}}

[[بؤلمه:۱۹۴۱-جی میلادی ایلده دوغولان‌لار]]
[[بؤلمه:یاشایان اینسانلار]]
[[بؤلمه:افیون قاراحیصار دوغوملولار]]
[[بؤلمه:سیاست]]
[[بؤلمه:تورک سیاستچیلر]]</text>
      <sha1>r257a3jcvibjj5rw6udmhkjcijvwvfr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پهلوی حؤکومتی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>593491</id>
    <revision>
      <id>1590239</id>
      <parentid>1590068</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/AmAsgari|AmAsgari]] ([[User talk:AmAsgari|دانیشیق]]) طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لر [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] طرفین‌دن ائدیلمیش دییشیک‌لیک‌لره قایتاریلدی.</comment>
      <origin>1574214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9760" sha1="i52tdjuwhx1u45e8xucc3bwmvz9i39e" xml:space="preserve">{{ایشتیباه اولماسین|پهلوی خاندانی}}
{{دیگر مقصدلر اوچون|پهلوی}}
{{قایناق یاخشیلاشدیرماسی}}
{{Infobox Former Country
|native_name = شاهنشاهی پهلوی {{جب}} پهلوی سولاله‌سی
|conventional_long_name = دولت شاهنشاهی ایران
|common_name  = [[ایران]]
|continent    = [[آسیا]]
|region       = [[خاورمیانه]]
|country      = [[ایران]]
|status       = Empire
|year_start   = ۱۹۲۵
|year_end     = ۱۹۷۹
|date_start   =
|date_end     =
|event_start  = پهلویلرین باشلاندیغی
|event_end    = [[ایران ایسلام اینقیلابی]]
|event1       = [[اشغال ایران در جنگ جهانی دوم]]([[ایالات متحده آمریکا|آمریکا]]، [[بریتانیا|انگلستان]]، [[فرانسه]]، [[اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی|شوروی]])
|date_event1  = ۱۹۴۱
|event2       = [[کودتای ۲۸ مرداد]]
|date_event2  = ۱۹۵۳
|p1 = قاجارلار
|flag_p1 = State_Flag_of_Iran_(1924).svg
|p2 =آذربایجان میللی حوکومتی
|flag_p2 =Azerbaijan people's government flag.svg
|s1 = ایران موقت حوکومتی
|flag_s1 = Flag of Iran (1964).svg
|image_flag =Flag of Iran before 1979 Revolution.png
|s2 =بحرئین
|flag_s2 = Flag of Bahrain.svg
|flag = ایران بایراغی
|image_coat=Imperial Coat of Arms of Iran.svg
|flag_type = بایراق
|image_map = Iran (orthographic projection).svg
|image_map_caption =
|national_anthem = ''[[ایرانین شاهنشاهلیق مارشی(پهلویلر مارشی)]]''
|capital = [[تهران]]
|common_languages =[[فارس دیلی|فارسجا]]
|religion   = [[اسلام]]
|government_type = [[شاهلیق]]{{جب}}(۱۹۲۵–۱۹۵۳)
[[ایقتیداریسم]]{{جب}}(۱۹۵۳–۱۹۷۹)
|title_leader = [[شاهنشاه]]
|leader1      = [[رضا شاه|رضا شاه پهلوی]]
|year_leader1 = ۱۹۲۵–۱۹۴۱
|leader2      = [[محمدرضا پهلوی]]
|year_leader2 = ۱۹۴۱–۱۹۷۹
|deputy1                = [[محمد علی فروغی]] (بیرینجی)
|deputy2                = [[شاپور بختیار]] (سونونجو)
|year_deputy1           = ۱۹۲۵–۱۹۲۶
|year_deputy2           = ۱۹۷۹
|title_deputy           = [[فهرست نخست وزیران ایران پس از مشروطه|نخست‌وزیر]]
|footnotes    =
| surname        = پهلوی
| coat of arms   = [[فایل:Imperial Coat of Arms of Iran.svg|220px]]
| country        = ایران
| titles         =
* [[محمدرضا پهلوی]]
* [[شاه (عنوان)]]
* [[شاه (عنوان)]]
| founder        = [[رضاشاه]]
| final ruler    = [[محمدرضا پهلوی]]
| current head   = [[رضا پهلوی (دوم)]]
| founding year  = ۱۵ دسامبر ۱۹۲۵
| dissolution    =
| deposition     = ۱۱ فوریه ۱۹۷۹
| ethnicity      = [[ایرانیان فارسی‌زبان]]
}}
'''پهلوی شاهلیغی''' و یا '''پهلوی حؤکومتی''' یا دا '''پهلوی دؤولتی''' — ایراندا بیر شاه سولاله‌سی‌ایمیش کی ۱۳۰۴-اونجو گونشلی ایل دن ۱۳۵۷-اینجی گونشلی ایله قدر [[ایران]] اؤلکه‌سینه حوکومت ائدیب. شاه‌لاری دا رضاشاه پهلوی و محمدرضا پهلوی‌دیر.
اسلامی اینقلاب نتیجه‌سینده پهلویلر سولاله‌سینه سون قویولدو.

== پهلویلرین منشألری حاقّیندا ==
{{اساس|پهلوی خاندانی}}
تاریخچیلرین چوخو پهلویلرین منشأین [[مازانداران‌لی‌لار]]&lt;nowiki/&gt;دان بیلیرلر.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=کوروش |first1=نوروز مرادی |last2=نوری |first2=مصطفی |title=سندی نویافته از نیای رضاشاه |journal=پیام بهارستان |date=1388 |volume=د۲،س ۱،ش۴ |url=http://ensani.ir/file/download/article/20101205103251-0%20(51).pdf |access-date=2021-08-09 |archive-date=2021-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226222808/http://ensani.ir/file/download/article/20101205103251-0%20(51).pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=معتضد |first1=خسرو |title=تاج های زنانه |date=1387 |publisher=نشر البرز |location=تهران |isbn=9789644425974 |pages=46 47 48 49 50 51 جلد اول |edition=چاپ اول}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=نیازمند |first1=رضا |title=رضاشاه از تولد تا سلطنت |date=1387 |publisher=حکایت قلم نوین |location=تهران |isbn=9645925460 |pages=15 16 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 39 40 43 44 45 |edition=چاپ ششم}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=زیباکلام |first1=صادق |title=رضاشاه |date=1398 |publisher=روزنه،لندن:اچ انداس |location=تهران |isbn=9781780837628 |pages=61, 62 |edition=اول}}&lt;/ref&gt;

آمّا بعضی تاریخچیلرین باخیشینه گؤره پهلویلر، [[کوردلر|کورد]] کؤکنلی بیر خاندان کیبی تانینمیشلار. بو تاریخچیلرین نظرینه گؤره [[نادرشاه]] اوشار [[کیرمانشاه]]&lt;nowiki/&gt;دان نئچه کۆرد ائلینی [[مازندران اوستانی|مازندرانین]] آلاشت شهرینه کؤچدوردو و پالان کوردلری ده کیرمانشاهدان آلاشت شهرینه کؤچمَگه مجبور اولدولار.&lt;ref&gt;عالم آرای نادری سل‍ 996- 1038 ق/ 1588- 1629 م)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(ایوانف، «درباره»،ص 140- 150).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://ostani.hamshahrilinks.org/ostan/iran/mazandaran/contents/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA?magazineid={{Dead link|date=February 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;از آلاشت تا الشتر (ایل پالانی)-کورد لر فیلی(رمضان پالانی آلاشت یئرینده)&lt;/ref&gt; بو تاریخچیلرین نظرینه گؤره پهلویلر بو اساسدا تورکلره قارشی دوروبلار.

بعضی تاریخچیلر ده پهلویلرین منشأین [[تورک خالقلاری|تورک]] بوْی‌لاریندان اوْلان [[آیرملو بویو]]&lt;nowiki/&gt;نا باغلی بیلیرلر.&lt;ref name=&quot;Afkhami2008&quot;&gt;{{cite book|author=Gholam Reza Afkhami|title=The Life and Times of the Shah|url=https://books.google.com/books?id=pTVSPmyvtkAC&amp;pg=PP2|access-date=2 November 2012|date=27 October 2008|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-25328-5|page=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Zirinsky|first=Michael P.|title=Imperial power and dictatorship: Britain and the rise of Reza Shah, 1921-1926|journal=International Journal of Middle East Studies|year=1992|volume=24|issue=4|pages=639–663|url=http://scholarworks.boisestate.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1001&amp;context=history_facpubs&amp;sei-redir=1&amp;referer=http%3A%2F%2Fscholar.google.com%2Fscholar%3Fstart%3D20%26q%3Dlife%2Bof%2Bshah%2Bmohammed%2Breza%26hl%3Den%26as_sdt%3D0%2C5#search=%22life%20shah%20mohammed%20reza%22|access-date=2 November 2012|doi=10.1017/s0020743800022388}}&lt;/ref&gt;

== تاریخچه‌سی ==
رضاخان میرپنچ ایسفندین اۆچونجو گۆنو بیر عوصیان اساسیندا ۱۲۹۹-جو هیجری گۆنشلی ایلینده قاجارلار علیه‌اینه عوصیان ائتدی، اما اؤلکه حاکیمیتی هله‌لیق [[قاجار ایمپیراتورلوغو]]&lt;nowiki/&gt;نون الینده قالدی، لاکین رضاخان حاکیمیته داخیل اوْلۇب و اؤزونو موحاریبه ناظیری اعلام ائتدی و سیدرضا باش ناظیر اوْلدو.
اۆچ آیدان سوْنرا سیدرضا دؤولتی سوغوطا اوغراییب قوام السلطنه باش ناظیر اوْلدو و رضاخان موحاریبه ناظیری اولاراق قالدی.
داها اوندان سوْنرا  ایرانین باش ناظیری درجه‌سینه یئتیشدی. رضاخان پهلوی ۱۳۰۴–جی هیجری گۆنشلی ایلی اؤزونو '''شاه''' بیلدیریب و [[قاجار ایمپیراتورلوغو|قاجارلارین]] حاکیمیت‌دن تۆشمه‌سینی و '''پهلوی شاهلیغی''' نین ایش اۆسته گلمه‌سینی اعلام ائتدی. رضاشاه پهلوی ۱۳۰۴-جی دن ۱۳۲۰-جی ایله قدر ایرانین شاهی و پهلوی سولاله‌سی‌نین و باشچی‌سی و بانی‌سی‌ایمیش.

۲۵ شهریور ۱۳۲۰ دن ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ ایلینه قدر، محمدرضا پهلوی ایرانین شاهی ایدی. او  ۲۸ مردادین کودتاسیندان سوْنرا، آنا یاسایا دییشیکلیک ائده‌رک شاهلیق حاکیمیتی‌نی گۆجلندیردی.
بۇ دؤولت اسلامی انقلاب حادثه‌سینده رد اوْلوب و ایرانین پادشاهلیق سیستئمینه سون قویولدو.

== ایشلری ==
پهلوی رئژیمینده [[تورکلر]] باسقی آلتیندا ایدی و [[تورکجه]] یازیلماسی و اؤیرتمه‌سی عملده دایاندیریلمیشدی.
بو دؤولت بۆتون تۆرک‌دیللی کیتابلاری و یازیلارین توپلاییب و اونلاری آرادان آپارمیش‌دیر. 

== قالری ==

&lt;/gallery&gt;


== قایناقلار == 
{{اتک‌یازی}} 

[[بؤلمه:پهلویلر]]</text>
      <sha1>i52tdjuwhx1u45e8xucc3bwmvz9i39e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پیام تورک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>605533</id>
    <revision>
      <id>1590244</id>
      <parentid>1588560</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:42:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Diff/1585446|1585446]] دییشیک‌لیک [[Special:Contributions/~2026-19799-68|~2026-19799-68]] ([[User talk:~2026-19799-68|دانیشیق]]) طرفین‌دن قایتاریلدی. تخریب اولونان متنلر قایتاریلدی</comment>
      <origin>1590244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4040" sha1="denu56dpkpk8clfdlxmr0t5stn9ouwr" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
|name = پیام تورک 
|background = non_vocal_instrumentalist &lt;!-- includes instrumentalists who also sing --&gt;
|image =
|image_upright = 
|image_size = 250px
|caption = 
|birth_name = پیام امانی
|birth_date = {{birth date and age|1990|11|22}}
|birth_place = [[بیله‌سوار]]، [[اردبیل اوستانی]]، [[ایران]]
|origin = [[آذربایجان تورکلری|تورک]]
|genre = [[رپ]]، [[هیپ هاپ]]
|occupation = [[رپ]]چی، [[مۆغننی]]
|instrument = 
|years_active = ۲۰۱۰–گۆنوموز
| label = [[میکپرو ال‌ال‌سی]]
| associated_acts = [[اوران (رپچی)|اوران]]، [[موراد عاریف]]، [[ایسلام شیروانی]]، [[یئنر چئویک]]
| current_member_of = [[قارا قروپ]] {{small|(۲۰۲۴–گۆنوموز)}}
}} 

'''پیام تورک''' (د. ۲۲ نوْوامبر ۱۹۹۰، [[بیله‌سوار]]، [[ایران ایسلام جومهوریتی]])، [[آذربایجان]]لی [[رپ]]چی و [[مۆغننی]] دیر. [[آذربایجان]]ین ان چوْخ دینله‌نن رپچی‌سی کیمی تانینان پیام تورک، [[آذربایجان جومهوریتی]] و [[تورکیه]] ده بئله چوْخ سایی‌دا دینله‌ییجی قازانیب دیر.&lt;ref name=&quot;Payam Türk&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.etekyazi.com/ar/peyam-turk-guneyin-cilpaq-uzu/|title=Payam Türk: Güneyin çılpaq üzü|publisher=Ətəkyazı |access-date=2023-01-03|archive-date=2023-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20230103010837/https://www.etekyazi.com/ar/peyam-turk-guneyin-cilpaq-uzu/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== حیاتی ==
پیام تورک ۱۹۹۰-جی ایلده [[موغان]] بؤلگه‌سینده یئرلشن [[بیله‌سوار]] شهری‌نین یاخینلیغیندا بیر کندده دونیایا گلیب دیر. ۱۱ اوشاقلی بیر عائیله‌نین سون‌بئشیگی اوْلان پیام، حال-حاضیردا آناسی ایله بیرلیکده [[اردبیل]] شهرینده یاشاییر. اوْ، [[ایران]]دا [[رپ]] موسیقی‌سی قاداغالاری و چتینلیک‌لرینه باخمایاراق آیاقدا قالا بیلمیش، سسی ایله تکجه [[اردبیل]]ی دئییل، اؤلکه سرحدلرینی بئله آشماغی باجارمیش [[رپ]]چی دیر.

حاضیردا [[آذربایجان]]ین ان چوْخ دینله‌نیلن رپچی‌سی کیمی تانینان پیام، [[آذربایجان جومهوریتی]] و [[تورکیه]]‌ده ده چوْخ سایدا دینله‌ییجی قازانیب دیر. [[یوتیوب]] پلاتفوْرمو واسیطه‌سی ایله مشهورلاشان صنعتکارین بیر نئچه ماهنی‌سی میلیون‌لارلا باخیش قازانمیشدیر.

پیام تورک ایراندا ''تورک رپی''‌نین اؤنده گئدنی اوْلاراق ساییلیر. اوْنون یازدیغی شعرلر تکجه اوْنون شخصی حیاتی و ایستک‌لری ایله باغلی اوْلماییب، عئینی زاماندا سوسیال پروبلئم‌لره ده ایشاره و وۇرقو ائدیر.&lt;ref name=&quot;Payam Türk&quot;/&gt;

== فعالیتی ==

== دیسکوقرافی ==

== قایناقلار ==
{{قایناق}}

== باغلانتیلار ==
*[https://www.facebook.com/PayamTurkOfficial '''Payam Turk'''] — [[فئیسبوک]] صفحه‌سی
*[https://www.instagram.com/payamturk/ '''Payam Turk'''] — [[اینستاقرام]] صفحه‌سی
*[https://twitter.com/PayamTurk '''Payam Turk'''] — [[توئیتر]] حئسابی
*'''[https://t.me/payamturk Payam Turk]''' — [[تلقرام]] کانالی
*[https://www.youtube.com/@PayamTurk '''Payam Turk'''] — [[یوتیوب]] کانالی
*[https://www.tiktok.com/@payamturk_ '''Payam Turk'''] — [[تیک‌توک]] حئسابی 
*'''[https://soundcloud.com/payam-turk Payam Turk]''' — [[ساندکلود]] حئسابی</text>
      <sha1>denu56dpkpk8clfdlxmr0t5stn9ouwr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آت‌سورمه</title>
    <ns>0</ns>
    <id>610505</id>
    <revision>
      <id>1590202</id>
      <parentid>1572430</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T15:21:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27960</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1590202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2195" sha1="hbs4y0fe11oq22qbfw22u90h4z3gtnd" xml:space="preserve">[[فایل:Horse riding in coca cola arena - melbourne show 2005.jpg|بندانگشتی|آت سورمه]]
'''آت‌سورمه''' یوخسا '''مینچیلیک''' ({{اینگیلیسجه|Equestrianism}}) بیر نووع ایدمان دیر. بو ایدمان [[اولمپیک اویونلاری|اولمپیک]] ایدمانلاریندان ساییلیر.

== قایناقلار ==
{{اتک‌یازی}}

==External links==
{{آمبار بؤلمه|Horse riding}}
{{آمبار بؤلمه|Equestrian sports}}
* [https://web.archive.org/web/20160211081332/http://horsesport.org/ International Federation for Equestrian Sports] FEI official homepage
* [[United States Equestrian Federation]] [http://www.usef.org/ USEF Official web site]
* [[Equestrian Federation of Australia]] [http://www.efanational.com/ Equestrian Federation of Australia web site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221013162402/https://www.efanational.com/ |date=2022-10-13 }}
* [[Equestrian Federation of Ireland]] [https://web.archive.org/web/20070210020616/http://www.horsesport.ie/homel.html – EFI web site]
* [https://web.archive.org/web/20060805085033/http://kazequestrian.org/ Equestrian Federation of Kazakhstan] Russian – [https://web.archive.org/web/20090727234118/http://en.kazequestrian.org/ Equestrian Federation of Kazakhstan] English
* [http://www.usdf.org/ United States Dressage Federation]
* [http://www.aerc.org/ American Endurance Ride Conference]
* [http://www.natrc.org/ The North American Trail Ride Conference] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110316220842/http://www.natrc.org/ |date=2011-03-16 }} – Competitive Trail Riding
* [http://www.sportendurance.co.uk/ UK Endurance Horse Riding]
* [http://www.rideandtie.org/ Ride and Tie Association]
* [http://www.americanvaulting.org/ The American Vaulting Association] – Equestrian Vaulting
* [https://rideforbund.dk/ Danish Riding Federation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260521170338/https://rideforbund.dk/ |date=2026-05-21 }}
*[http://www.nchacutting.com/ National Cutting Horse Association]

{{equine}}
{{Equestrian Sports}}
{{Mammals in culture}}
{{Summer Olympic sports}}

{{Authority control}}</text>
      <sha1>hbs4y0fe11oq22qbfw22u90h4z3gtnd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آتاتورک ایلکه‌لری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>616995</id>
    <revision>
      <id>1590201</id>
      <parentid>1578947</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T14:58:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27960</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1590201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5088" sha1="0zrqp68qratt900wexxlzmm9udif65w" xml:space="preserve">[[فایل:Atatürk CHP'nin 4. Kurultay'ında (9 Mayıs 1935).jpg|thumb|''[[آلتی اوخ]]''، ''[[مصطفی کمال آتاتورک]]''ون ایلکه‌لری‌نی سیمگه‌لر.]]
'''آتاتورک ایلکه‌لری'''، [[تورکیه|تورکیه جومهوریتی]]‌نین قۇروجو و [[تورکیه جومهور باشقانلاری‌نین لیستی|ایلک جومهور باشقانی]] [[مصطفی کمال آتاتورک]]ون تطبیق ائتدیگی، دؤنمین [[پراقماتیزم|پراقماتیک]] سیاستلری‌نی موعین ائتمیش آلتی ایلکه دیر.&lt;ref&gt;{{cite web | url= https://www.ttk.gov.tr/tarihveegitim/ataturk-ilkeleri-belleten-makale/ | title= Türk Tarih Kurumu {{!}} Atatürk İlkeleri | access-date=  | date=  | work=  | publisher=  | archive-url= https://web.archive.org/web/20170301125246/https://www.ttk.gov.tr/tarihveegitim/ataturk-ilkeleri-belleten-makale/ | archive-date= 1 Mars 2017 | accessdate= 2025-09-26 | archivedate= 2017-03-01 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20170301125246/https://www.ttk.gov.tr/tarihveegitim/ataturk-ilkeleri-belleten-makale/ }}&lt;/ref&gt; &quot; ''[[آلتی اوخ]]''&quot; دئییلن آلتی ایلکه‌یه ایلک اوْلاراق ۱۹۳۱ده [[کمالیزم]] آدی وئریلدی&lt;ref name=&quot;kemalizm&quot;&gt;{{cite web | url = https://www.sozcu.com.tr/2020/yazarlar/sinan-meydan/kemalizm-5563892/ | title= Kemalizm | access-date= 27 September 2021 | language = Türkçe | work= Sözcü Gazetesi | first = Sinan | last= Meydan | archive-url= https://web.archive.org/web/20200113074033/https://www.sozcu.com.tr/2020/yazarlar/sinan-meydan/kemalizm-5563892/ | archive-date= 13 January 2020}}&lt;/ref&gt; و ''آتاتورک''ون [[دیل اینقیلابی]] سۆره‌جینده، ۱۹۳۵ده [[عربجه]] کؤکنلی ''کمال'' آدی‌نی ۱۹۳۷-ه دک ایستیفاده ائده‌جگی [[اسکی تورکجه]] کؤکنلی ''کامال'' آدی‌ ایله دییشدیرمه‌سی‌نی تعقیباً&lt;ref&gt;Murat Belge, Tanıl Bora, Murat Gültekingil. ''Milliyetçilik'' (2002), İletişim Yayınları, [http://books.google.com.tr/books?ei=K4GtTd6-JsvEsgav_5nXDA&amp;ct=result&amp;id=YBI_AQAAIAAJ&amp;dq=Atat%C3%BCrk+Kam%C3%A2l+isim+de%C4%9Fi%C5%9Ftirme&amp;q=Kam%C3%A2l#search_anchor s. 254] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120604114809/http://books.google.com.tr/books?ei=K4GtTd6-JsvEsgav_5nXDA&amp;ct=result&amp;id=YBI_AQAAIAAJ&amp;dq=Atat%C3%BCrk+Kam%C3%A2l+isim+de%C4%9Fi%C5%9Ftirme&amp;q=Kam%C3%A2l#search_anchor|date=4 June2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nisanyanadlar.com/isim/Kamal |title=Kamal - Nişanyan Adlar |access-date=22 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240127173637/https://www.nisanyanadlar.com/isim/Kamal |archive-date=27 January 2024 |url-status=live |accessdate=2025-09-26 |archivedate=2024-01-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240127173637/https://www.nisanyanadlar.com/isim/Kamal }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Enis Dinç, ''[https://books.google.com.tr/books?id=qkzODwAAQBAJ&amp;pg=PT170&amp;lpg=PT170&amp;dq=%22but+one-and-a-half+years+later+he+realized+that%22&amp;source=bl&amp;ots=YOaNCcWI5X&amp;sig=ACfU3U3JDnPLFNtTB1bD1d8xZ16uIpzjYA&amp;hl=tr&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwjUjNnu-9eGAxUHSPEDHdRBBS4Q6AF6BAgOEAI#v=onepage&amp;q=%22but%20one-and-a-half%20years%20later%20he%20realized%20that%22&amp;f=false Atatürk on Screen: Documentary Film and the Making of a Leader]''&lt;/ref&gt; ۱۳ مئی ۱۹۳۵ تاریخینده ''کامالیزم'' آدی ایله اؤلکه‌نین قۇروجو و تک حیزبی اوْلان [[جومهوریت خالق حیزبی]]‌نین ایلکه‌لری اوْلاراق منیمسه دی.&lt;ref name=&quot;kemalizm&quot;/&gt; داها سوْنرا، ۱۹۳۷ده چیخاریلان بیر قانونلا بۇ ایلکه‌لر [[۱۹۲۴ تشکیلات اساسیه قانونو|۱۹۲۴ آنایاساسی]]‌نا علاوه ائدیلدی و حوقوقی اوْلاراق [[تورکیه]]‌نین میلی ایدئولوژی‌سی حالینا گلدی.&lt;ref name=&quot;kemalizm&quot;/&gt;

بۇ ایلکه‌لر، [[جومهوریت‌چیلیک]]، [[ناسیونالیسم|میلیت‌چیلیک]]، [[لائیکلیک]]، [[پوپولیسم|خالق‌چیلیق]]، [[اینقیلاب‌چیلیق]] و [[دؤولت‌چیلیک]] دیر کی ایلک اۆچو [[بؤیوک فرانسه اینقیلابی]] تأثیری آلتیندا و دیگر اۆچ ایلکه ایسه [[اوکتوبر اینقیلابی|شوروی اینقیلابی]] تأثیری آلتیندا اوْلموشدور.&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.ahmettanerkislali.com/ideolojisi-ve-kemalizm/ | title= İdeolojisi ve Kemalizm… | access-date= 18 August 2022 | date = 31 December 1999 | language= Türkçe | work= Ahmet Taner Kışlalı | publisher= Cumhuriyet Gazetesi | first = Ahmet Taner | last= Kışlalı | archive-url= https://web.archive.org/web/20200811013627/https://www.ahmettanerkislali.com/ideolojisi-ve-kemalizm/ | archive-date= 11 August 2020}}&lt;/ref&gt;

== قایناقلار ==
{{قایناق}}

[[بؤلمه:مصطفی کمال آتاتورک]]</text>
      <sha1>0zrqp68qratt900wexxlzmm9udif65w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>هورموز بوغازی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>617825</id>
    <revision>
      <id>1590225</id>
      <parentid>1588792</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:23:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Atsuner، [[هورموز تنگه‌سی]] صفحه‌سینی [[هورموز بوغازی]]-ه آپاردی</comment>
      <origin>1588792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2748" sha1="7nkm5cls1c55fh7sefwgc9yr9vpxkil" xml:space="preserve">{{Use dmy dates|date=May 2026}}
{{Infobox body of water
| name               = Strait of Hormuz
| native_name        = {{native name list |tag1=fa|name1={{nq|تنگه هرمز}} |tag2=ar|name2=مضيق هرمز}}
| other_name         =
| image              = Strait of Hormuz and Musandam Peninsula (MODIS 2018-12-10).jpg
| alt                =
| caption            = A satellite image of the Strait of Hormuz
| image_bathymetry   =
| alt_bathymetry     =
| caption_bathymetry =
| location           = [[Persian Gulf]]–[[Gulf of Oman]]
| group              =
| coordinates        = {{coord|26.6|N|56.5|E|type:waterbody_scale:1000000|display=title,inline}}
| type               = [[Strait]]
| etymology          =
| part_of            =
| inflow             =
| rivers             =
| outflow            =
| oceans             =
| catchment          =
| basin_countries    = {{hlist|[[Iran]]|[[Oman]]|[[United Arab Emirates]]}}
| agency             =
| designation        =
| engineer           =
| length             =
| width              =
| min_width          = {{cvt|21|nmi|mi + km}}
| area               =
| depth              =
| max-depth          =
| volume             =
| residence_time     =
| salinity           =
| shore              =
| elevation          =
| temperature_high   =
| temperature_low    =
| frozen             =
| islands            = {{ubli|[[Hormuz Island]]|[[Qeshm Island]]|[[Larak Island]]}}
| islands_category   =
| sections           =
| trenches           =
| benches            =
| cities             = {{unbulleted list
| {{flagicon|Iran}} [[Bandar Abbas]]
| {{flagicon|Oman}} [[Khasab]]
}}
| pushpin_map        = Iran#West Asia
| pushpin_label_position = right&lt;!-- left, right, top or bottom --&gt;
| pushpin_map_alt    = Topographic map of Iran and surrounding areas, including the Strait of Hormuz
| pushpin_map_caption = Strait of Hormuz (Iran)##Strait of Hormuz (West Asia)
}}
[[File:Strait of hormuz full.jpg|thumb|upright=1.4|The Strait showing maritime political boundaries and [[Traffic separation scheme|shipping lanes]] (2004)]]
[[File:Strait of Hormuz.png|thumb|Strait of Hormuz showing the [[Musandam Peninsula]] of [[Oman]] in the south and [[Iran]] to the north]]
'''هورموز تنگه‌سی''' یادا هورموز بوغازی. بو بوغاز [[عومان]] و [[ایران]] آراسیندا بیر دنیز گئچریدیر. [[فارس کؤرفزی]] یا دا کنگر کؤرفئیزی و [[عومان کؤرفزی]] آراسیندا بیر بوغازدیر.[[آوستا]] کیتابیندا اونون آدی هورموز ایله یازیلیب.

==قایناق==
اینگیلیسی ویکی پدیا
[[بؤلمه: جوغرافیا]] [[بؤلمه: نفت]] [[بؤلمه: سیاست]]</text>
      <sha1>7nkm5cls1c55fh7sefwgc9yr9vpxkil</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1590227</id>
      <parentid>1590225</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:29:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1590227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2878" sha1="ncmpc43zdi2zc5nygrktlzsmxlc0vza" xml:space="preserve">{{Use dmy dates|date=May 2026}}
{{Infobox body of water
| name               = Strait of Hormuz
| native_name        = {{native name list |tag1=fa|name1={{nq|تنگه هرمز}} |tag2=ar|name2=مضيق هرمز}}
| other_name         =
| image              = Strait of Hormuz and Musandam Peninsula (MODIS 2018-12-10).jpg
| alt                =
| caption            = A satellite image of the Strait of Hormuz
| image_bathymetry   =
| alt_bathymetry     =
| caption_bathymetry =
| location           = [[Persian Gulf]]–[[Gulf of Oman]]
| group              =
| coordinates        = {{coord|26.6|N|56.5|E|type:waterbody_scale:1000000|display=title,inline}}
| type               = [[Strait]]
| etymology          =
| part_of            =
| inflow             =
| rivers             =
| outflow            =
| oceans             =
| catchment          =
| basin_countries    = {{hlist|[[Iran]]|[[Oman]]|[[United Arab Emirates]]}}
| agency             =
| designation        =
| engineer           =
| length             =
| width              =
| min_width          = {{cvt|21|nmi|mi + km}}
| area               =
| depth              =
| max-depth          =
| volume             =
| residence_time     =
| salinity           =
| shore              =
| elevation          =
| temperature_high   =
| temperature_low    =
| frozen             =
| islands            = {{ubli|[[Hormuz Island]]|[[Qeshm Island]]|[[Larak Island]]}}
| islands_category   =
| sections           =
| trenches           =
| benches            =
| cities             = {{unbulleted list
| {{flagicon|Iran}} [[Bandar Abbas]]
| {{flagicon|Oman}} [[Khasab]]
}}
| pushpin_map        = Iran#West Asia
| pushpin_label_position = right&lt;!-- left, right, top or bottom --&gt;
| pushpin_map_alt    = Topographic map of Iran and surrounding areas, including the Strait of Hormuz
| pushpin_map_caption = Strait of Hormuz (Iran)##Strait of Hormuz (West Asia)
}}
[[File:Strait of hormuz full.jpg|thumb|upright=1.4|The Strait showing maritime political boundaries and [[Traffic separation scheme|shipping lanes]] (2004)]]
[[File:Strait of Hormuz.png|thumb|Strait of Hormuz showing the [[Musandam Peninsula]] of [[Oman]] in the south and [[Iran]] to the north]]
'''هورموز بوغازی''' یادا '''هورموز تنگه‌سی''' [[ایران]] و [[عومان]] آراسیندا بیر [[بوغاز]] دیر. بو بوغاز [[عومان کؤرفزی]] و [[فارس کؤرفزی]] آراسیندا بیر دنیز گئچریدیر. [[فارس کؤرفزی]] یا دا کنگر کؤرفئیزی بو بوغاز واسیطه‌سی ایله آزاد سولارا باغلانیلیر. [[آوستا]] کیتابیندا بو بوغازین آدی ''هورموز'' یازیلیب.

==قایناق==
اینگیلیسی ویکی پدیا
[[بؤلمه: جوغرافیا]] [[بؤلمه: نفت]] [[بؤلمه: سیاست]]</text>
      <sha1>ncmpc43zdi2zc5nygrktlzsmxlc0vza</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دانیشیق:خوی بازاری</title>
    <ns>1</ns>
    <id>617837</id>
    <revision>
      <id>1590228</id>
      <parentid>1588784</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:32:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1590228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="734" sha1="2jq2loihoweqfdclz958vip5a9y3atm" xml:space="preserve">{{دانیشیق}}
== بازار فرش دستباف خوی ==

بازار فرش دستباف خوی مهم‌ترین تولید کننده فرش ریز ماهی خوی در طرح  های کمال الملک و موج مهر و قاب قرآنی در رج شمار۴۰و۵۰رج نخ مرینوس اعلا هست که به عنوان قطب فرش نقشه ماهی شناخته می‌شود  فرش ماهی خلیلی واقع در بازار فزش پلاک۴۸ بزرگ‌ترین تولید کننده  فرش نقشه ماهی هست ۰۹۱۴۱۶۰۶۷۲۷'''' [[ایشلدن:Hojjatkhalilii|Hojjatkhalilii]] ([[ایشلدن دانیشیغی:Hojjatkhalilii|دانیشیق]]) ۱۵ ژوئن ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۱۴ (UTC)</text>
      <sha1>2jq2loihoweqfdclz958vip5a9y3atm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چای‌حؤوضه‌سی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>617838</id>
    <revision>
      <id>1590219</id>
      <parentid>1589060</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:16:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Atsuner، [[چای‌حؤوزه‌سی]] صفحه‌سینی [[چای‌حؤوضه‌سی]]-ه آپاردی</comment>
      <origin>1589060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15661" sha1="tkfv21p4hq412afhvoy25pe2nae5qxk" xml:space="preserve">
'''چای‌حوزه‌سی''' ، بوتون آخان سطح سولارینین چای مسبی کیمی تک بیر نقطه یه، [[گؤل]] و یا [[اوقیانوس]] کیمی باشقا (چای آغؽزی) بیر سو حوضه سینه آخدیغی بیر قورو ساحه سیدیر. حوضه بیتیشیک حوضه لردن سیلسله لر و تپه لیکلر کیمی بیر سیرا یوکسکلیک لردن عبارت اولان په ریمتر، درنژ بولگوسو &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uwsp.edu/geo/faculty/ritter/glossary/a_d/drainage_basin.html |title=drainage basin |work=The Physical Environment |publisher=University of Wisconsin–Stevens Point |archive-url=https://web.archive.org/web/20040321033433/http://www.uwsp.edu/geo/faculty/ritter/glossary/a_d/drainage_basin.html |archive-date=March 21, 2004 |accessdate=2026-06-15 |archivedate=2004-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040321033433/http://www.uwsp.edu/geo/faculty/ritter/glossary/a_d/drainage_basin.html }}&lt;/ref&gt; ایله آیریلیر. حوضه چایلارین بیرلشمه یئرلرینده بیرلشن و ایئرارخیک بیر نومونه یارادان داها کیچیک حوضه لردن عبارت اولا بیلر.&lt;ref name=whatis&gt;{{cite web |url=http://www.wr.udel.edu/cb/whatwhycare.html |title=What is a watershed and why should I care? |publisher=University of Delaware |access-date=2008-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121122519/http://www.wr.udel.edu/cb/whatwhycare.html |archive-date=2012-01-21 |url-status=dead |accessdate=2026-06-15 |archivedate=2012-01-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120121122519/http://www.wr.udel.edu/cb/whatwhycare.html }}&lt;/ref&gt; چای‌حوزه‌سی اوچون آیری ترمینلر سو توپلاما ساحه سی، درنژ ساحه سی، چای حوضه سی، سو توپلاما ساحه سی، سو حوضه سی &lt;ref&gt;{{cite book |last=Lambert |first=David |title=The Field Guide to Geology |publisher=Checkmark Books |year=1998 |pages=[https://archive.org/details/fieldguidetogeol00lamb_0/page/130 130–13] |isbn=0-8160-3823-6 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fieldguidetogeol00lamb_0/page/130}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Uereyen |first1=Soner |last2=Kuenzer |first2=Claudia |title=A Review of Earth Observation-Based Analyses for Major River Basins |journal=Remote Sensing |date=9 December 2019 |volume=11 |issue=24 |pages=2951 |doi=10.3390/rs11242951 |bibcode=2019RemS...11.2951U |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; و ایمپلوویومدور. &lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/S0022-1694(00)00321-8 |last1=Labat |first1=D. |last2=Ababou |first2=R. |last3=Manginb |first3=A. |title=Rainfall–runoff relations for [[karst]]ic springs. Part I: convolution and spectral analyses |journal= Journal of Hydrology |volume=238 |issue=3–4 |pages=123–148 |date=2000-12-05 |quote= The non-karstic impluvium comprises all elements of the ground surface and soils that are poorly permeable, on a part of which water is running while also infiltrating on another minor part. This superficial impluvium, if it exists, constitutes the first level of organization of the drainage system of the karstic basin. |bibcode=2000JHyd..238..123L}}&lt;/ref&gt; [[شومالی آمریکا|شومالی آمریکادا]] اونلار عادتن سو حوضه سی آدلانیر، باخمایاراق کی، دیگر اینگیلیس دیللی یئرلرده &quot;سو حوضه سی&quot; یالنیز اصل معناسیندا، [[آخار-باخار]] خط معناسیندا استفاده اولونور. 
چای‌حوزه‌سی سرحدلری اطراف محیط [[موهندیسلیک|مهندیسلیگی]] و علمینده عمومی بیر وظیفه اولان سو حوضه سینین معینلشدیریلمه سی ایله معین ائدیلیر.
قاپالی چای‌حوزه‌سینده و سو اوقیانوسا آخماق عوضینه، حوضه نین ایچینه دوغرو توپلانیر و بو، دائمی گول، قورو گول و یا یئرآلتی سولارین ایتیریلدیگی نقطه اولا بیلر. 
[[File:유역 명명백백.png|thumb|چای حوزسینین شماتیک تصویری]]
چای‌حوزه‌ لری چوخ سوییه لی ایئرارخیک درنژ سیستمینه یووا قورماق اوچون آیریلمیش درنژ ساحه لری اولان هیدرولوژی واحیدلره بنزیر، آما عینی دئییل. هیدرولوژی واحیدلر چوخلو گیریش، چیخیش و یا اودما یئرلرینه ایمکان وئرمک اوچون معین ائدیلیر. جدی معنا دا، بوتون چای‌حوزه‌ لری هیدرولوژی واحیدلردیر، آما بوتون هیدرولوژی واحیدلر چای‌حوزه‌ لری دئییل.

==دونیانین اساس سو حؤوزه لری==
[[File:Ocean drainage.svg|thumb|center|upright=3| قۇرو حؤزه‌لرینین اوقیانوسلارا نئجه آخدؽغینی گؤسترن اساس [[قیتلراراسؽ بؤلونم]]لر. بوْز منطقه لر اوقیانوسلارا آخمایان [[باغلؽ حؤزه‌]]لردیر.]]
===اوقیانوس حؤزه‌لری===

دونیانین قۇرو سۇلارینین تخمینا ۴۸،۷۱٪-ای [[اطلس اوقیانوسو]]  آخؽر. شومالی آمریکادا سطح سۇلاری [[سن‌لوران چایی]] و بؤیوک گؤللر حؤزه‌لری، [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکانین]] شرق ساحیلی، کانادا دنیزلری و [[نیوفاندلند و لابرادور|نیوفاوندلند و لابرادوْرون]] چوخلی حیصّه‌سی واسیطه‌سیله اطلس اوقیانوسا آخؽر. آند داغلارؽنین شرقیندکی جنوبی آمئریکانؽن دئمک اوْلار کی، هامؽسی، غربی و مرکزی [[اوروپا|اوروْپانین]] اکثر حیصّه‌سی و غربی ساهاراآلتؽ [[آفریقا|آفریقانؽن]] بؤیوک حیصّه‌سی، ائله‌جه‌ده غربی ساهارا و [[مراکش|مراکشین]] بیر حیصّه‌سی اطلس اوقیانوسونا آخؽر.
دۆنیانین ایکی اساس آرالؽق دنیزی‌ده [[اطلس اوقیانوسو|اطلس اوقیانوسونا]] تؤکولور. [[کارائیب دنیزی]]  و [[ مکزیک خلیجی]]  حؤزه‌سی آبشـؽن آپالاش و قایالؽ داغلارؽ آراسؽنداکی داخیلی حیصّه‌سینین بؤیوک حیصّه‌سینی، کانادانؽن آلبئرتا و ساسکاچئوان ایالتلرینین کیچیک بیر حیصّه‌سینی، مرکزی آمریکانؽن شرقینی، کارائیب دنیزی و کؤرفز آدالارؽنی و [[جنوبی آمریکا|جنوبی آمریکانؽن]] شیمالؽنین کیچیک بیر حیصّه‌سینی احاطه ائدیر. قارا دنیزله بیرلیکده آرالؽق دنیزی حؤزه‌سی شیمالی آفریکانؽن بؤیوک بیر حیصّه‌سینی، شرق-مرکزی آفریقانؽ (نیل چایؽ واسیطه‌سیله)، جنوبی، مرکزی و شرقی اوروپانی، تۆرکیه‌نی و ایسرائیل، [[لوبنان]] و سوریه نین ساحیل اراضیلرینی احاطه ائدیر.
[[شومال بوزلو اوقیانوس]] غربی کانادانؽن و کانادانؽن شومالؽندا کوْنتینئنتال بؤلمه‌نین شرقینده، شومالی آلاسکانؽن و [[شومالی داکوتا]] ، جنوبی داکوتا، [[مینسوتا]] و مونتانا شتاتؽنین حیصّه‌لرینی [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آبش-دا]]، اسکاندیناوی یارؽماداسینین شومال ساحیلینده، مرکزی و شومالدا قۇرور. روسیه و آسیادا [[قازاخیستان]] و [[ موغولیستان|موغولیسنانؽن]] بعضی حیصّه‌لری، دۆنیاتوْرپاقلارینین تخمینا ۱۷٪ -نی تشکیل ائدیر.&lt;ref name=&quot;Vörösmarty-2000&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Vörösmarty|first1=C. J.|last2=Fekete|first2=B. M.|last3=Meybeck|first3=M.|last4=Lammers|first4=R. B.|date=2000|title=Global system of rivers: Its role in organizing continental land mass and defining land-to-ocean linkages|journal=Global Biogeochemical Cycles|language=en|volume=14|issue=2|pages=599–621|doi=10.1029/1999GB900092|bibcode=2000GBioC..14..599V|s2cid=129463497 |issn=1944-9224|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; دۆنیاداکی توْرپاقلارین ۱۳٪ -دن بیر قدر چوْخو [[ بؤیوک اوقیانوس]]  آخؽشیر.  اوْنون حؤزه‌سینه [[چین|چینین]] چوْخ حیصّه‌سی، شرقی و جنوب-شرقی روسیه، [[ژاپون]]، کوره یارؽماداسی، هیند-چینی، اندونزی و [[مالزی]] ، فیلیپپین، بۆتون بؤیوک اوقیانوس آدالارؽ، اوسترالییانؽن شومال-شرق ساحیللری، کانادا و آمریکا بیرلشمیش ایلاتلرینده غربینده کوْنتینئنتال بؤلونمه‌نین غربینده داخیلدیر. (آلاسکانؽن اکثریتی داخیل اوْلماقلا)، ائله‌جه‌ده آند داغلارؽنین غربینده غربی مرکزی آمریکا و جنوبی آمریکا. [[هیند اوقیانوسو]]  درئناژ حؤزه‌سی‌ده یئر کۆره‌سینین تخمینا ۱۳٪ -نی تشکیل ائدیر. آفریقانؽن شرق ساحیللرینی، قؽرمیزی دنیز ساحیللرینی و [[فارس کؤرفزی|فارس کؤرفزینی]] ، هیندیستان یارؽماداسینی، بیرمانؽ و اظوسترالییانؽن اکثر حیصّه‌لرینی قۇرودور. &lt;ref&gt;{{cite news |title=Largest Drainage Basins in the World |url=https://www.worldatlas.com/articles/largest-drainage-basins-in-the-world.html |work=WorldAtlas |date=17 May 2018}}&lt;/ref&gt;

===ان بؤیوک چای حؤزه‌لری===
ان بؤیوک بئش چای حؤزه‌سی (اراضییه گؤره)، ان بؤیویودن  کیچییه قدر [[ آمازون چایی|آمازون]] (۷ میلیون کم۲)، [[کونقو چایی|کوْنقو]] (۴ میلیون کم۲)، [[نیل]] (۳،۴ میلیوْن کم۲)، [[ میسیسیپی چایی|میسیسیپی]] (۳،۲۲ میلیون کم۲) و ریوْ دئه لا پلاتا (۳،۱۷ میلیوْن کم۲). ان چوْخ سۇیو بوْشالدان اۆچ چای، ان چوْخ سۇ، آمازوْن، [[گنگ]] و کونقو چایلارؽدیر.

===باغلی چای حؤزه‌لری===
[[File:Uureg Nuur.jpg|thumb|بیر باغلی حؤوزه اورتا آسیادا]]
باغلی حؤزه‌سی [[اوقیانوس]] آخؽدمایان داخیلی حؤزه‌لردیر. باغلی حؤزه‌لر یئر کۆره‌سینین تخمینا ۱۸٪ -نی احاطه ائدیر. بعضی ائندوْرفیک حؤزه‌لر ایچری آخان گؤلونه و یا داخیلی دنیزه آخؽر. بۇ گؤللرین بیر چوْخو گئچیجیلیک و یا ایقلیم و آخؽندان آسؽلی اوْلاراق اؤلچولری کسکین شکیلده دَییشیر. سۇ سوْندا یئره بۇخارلانیرسا و یا یئره سؽزارسا، ساحه بیر نئچه آدلا، مثلاً، پلایا، دۇز دۆزنگاه ، قورو گؤل و یا شوْرالؽق ایله گئده بیلر. ان بؤیوک باغلی حؤزه‌لر [[خزر دنیزی]] ، آرال دنیزی و چوْخسایلی کیچیک گؤللر‌ده داخیل اوْلماقلا اوْرتا آسیادا یئرلشیر. آیریجا باغلی بؤلگه‌لره آمریکانین بیرلشمیش ایلاتلرینده-داکؽ بؤیوک حؤزه‌، ساهارا صحراسؽنین چوْخ حیصّه‌سی، اوْکاوانقو چایؽنین (کالاهاری حؤزه‌سی) درئناژ حؤزه‌سی، آفریقانؽن بؤیوک گؤللری یاخؽنلیغینداکی داغلؽق اراضیلر، اوسترالیا و عرب یارؽماداسینین اینتریئرلری و [[مکزیک]] و آند داغلارؽندا حیصّه‌لر. بۇنلاردان بعضیلری، مثلاً، بؤیوک حؤزه‌، تک درئناژ حؤزه‌لری دئییل، آیرؽ-آیری، بیتیشیک قاپالؽ حؤزه‌لرین کوْللئکسییالاریدیر. بۇخارلانمانین سۇ ایتکیسینین اساس واسیطه‌سی اوْلدوغو ائندوْرفئیک سۇ اوْبیئکتلرینده سۇ عادتا اوقیانوسلاردا داها چوْخ دۇزلو اوْلور. بۇنون عیفرت نۆمونه‌سی [[اؤلو دنیز|اؤلو دنیزدیر]]. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Drainage Basin |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/drainage-basin |access-date=2026-03-29 |website=education.nationalgeographic.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

==گونئی آذربایجان چای حؤوزه لری==

[[آذربایجان| گونئی آذربایجان]]دا ۲ چای حوزه سی وار:

۱-[[اورمو گؤلو چای‌حؤوزه‌سی]]
[[File:IranCatchUrm0.svg|thumb|اورمو گؤلۆنون چای حوزسینین موقیتی خریطه ده]]
[[اورمو گؤلو چای‌حؤوزه‌سی]] غربی آذربایجان و شرقی آذربایجان اوستانی و کوردستان اوستانلارؽندا یرله‌شیر و ساحسی ۵۱۸۰۰ کیلومترشامیلدیر. غرب سرحدی ایران و تورکیه‌نین سرحد یوکسکلیک‌لریدیر. بو حوضه‌نین اِن یوکسک نقطه‌لری ۴۸۱۱ متر یوکسکلیک‌ده سابالان و ۳۷۰۷ متر یوکسکلیک‌ده سهند، حوضه‌نین ان آلچاق نقطه‌سی ایسه اوْرتا حسابلا ۱۲۸۰ متر یوقسکلیک‌ده اورمو گؤلودور. حوضه‌نین اوْرتا یاغؽنتی میقداری ۵۵۰ میلی‌متر‌دیر و اساس منبعی آرا_لیق دنیزی آخینلاری‌دیر. حوضه‌نین اساس چای‌لاری اونوْن گوونئی یاریسیندا یرله‌شیر و اونلاردان ان اهمیّتلی‌لری آجی چای، [[جیغاتی چایی]]، [[تاتائو چایی]] ، مهابادچای ، باراندوز چای، زولاچای و نازلی چای‌دیر. آیری طرفدن، شمال حصه‌سینین چای‌لاری اساسن کیچیک و آزسولو حوضه‌لره مالک‌دیر.

۲-[[خزر دنیزی  چای‌حؤوزه‌سی]]:
[[File:IranCatchMaz0.svg|thumb|خزر دنیزین چای حوزسینین تصویری]]
حؤوزه ۱۷۴.۶۱۸ کیلومتر مربع اراضی‌نی احاطه ائدیر و اوْنون ۳۵٪ جنوبی آذربایجاندا یئرلشیب و یئددی آلت حؤوزه‌یه بؤلونور. حؤوزه‌یه خزر دنیزینه تؤکولن سو یوللاری داخیلدیر. بو سو یوللارینین اکثریتی دنیزه گیرمه‌زدن اول تامامیله ایران داخیلینده آخیر؛ [[آراز|آراز چایی]] ایرانین آذربایجان و ارمنیستانلا سرحددی بویونجا آخیر و آذربایجانا داخیل اولدوقدان سونرا دنیزه تؤکولور

==قایناقلار==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>tkfv21p4hq412afhvoy25pe2nae5qxk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1590221</id>
      <parentid>1590219</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:17:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1590221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15661" sha1="do7ep7k73c9wnjrl5i73926f05gzsel" xml:space="preserve">
'''چای‌حوضه‌سی''' ، بوتون آخان سطح سولارینین چای مسبی کیمی تک بیر نقطه یه، [[گؤل]] و یا [[اوقیانوس]] کیمی باشقا (چای آغؽزی) بیر سو حوضه سینه آخدیغی بیر قورو ساحه سیدیر. حوضه بیتیشیک حوضه لردن سیلسله لر و تپه لیکلر کیمی بیر سیرا یوکسکلیک لردن عبارت اولان په ریمتر، درنژ بولگوسو &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.uwsp.edu/geo/faculty/ritter/glossary/a_d/drainage_basin.html |title=drainage basin |work=The Physical Environment |publisher=University of Wisconsin–Stevens Point |archive-url=https://web.archive.org/web/20040321033433/http://www.uwsp.edu/geo/faculty/ritter/glossary/a_d/drainage_basin.html |archive-date=March 21, 2004 |accessdate=2026-06-15 |archivedate=2004-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040321033433/http://www.uwsp.edu/geo/faculty/ritter/glossary/a_d/drainage_basin.html }}&lt;/ref&gt; ایله آیریلیر. حوضه چایلارین بیرلشمه یئرلرینده بیرلشن و ایئرارخیک بیر نومونه یارادان داها کیچیک حوضه لردن عبارت اولا بیلر.&lt;ref name=whatis&gt;{{cite web |url=http://www.wr.udel.edu/cb/whatwhycare.html |title=What is a watershed and why should I care? |publisher=University of Delaware |access-date=2008-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121122519/http://www.wr.udel.edu/cb/whatwhycare.html |archive-date=2012-01-21 |url-status=dead |accessdate=2026-06-15 |archivedate=2012-01-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120121122519/http://www.wr.udel.edu/cb/whatwhycare.html }}&lt;/ref&gt; چای‌حوزه‌سی اوچون آیری ترمینلر سو توپلاما ساحه سی، درنژ ساحه سی، چای حوضه سی، سو توپلاما ساحه سی، سو حوضه سی &lt;ref&gt;{{cite book |last=Lambert |first=David |title=The Field Guide to Geology |publisher=Checkmark Books |year=1998 |pages=[https://archive.org/details/fieldguidetogeol00lamb_0/page/130 130–13] |isbn=0-8160-3823-6 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/fieldguidetogeol00lamb_0/page/130}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Uereyen |first1=Soner |last2=Kuenzer |first2=Claudia |title=A Review of Earth Observation-Based Analyses for Major River Basins |journal=Remote Sensing |date=9 December 2019 |volume=11 |issue=24 |pages=2951 |doi=10.3390/rs11242951 |bibcode=2019RemS...11.2951U |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; و ایمپلوویومدور. &lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/S0022-1694(00)00321-8 |last1=Labat |first1=D. |last2=Ababou |first2=R. |last3=Manginb |first3=A. |title=Rainfall–runoff relations for [[karst]]ic springs. Part I: convolution and spectral analyses |journal= Journal of Hydrology |volume=238 |issue=3–4 |pages=123–148 |date=2000-12-05 |quote= The non-karstic impluvium comprises all elements of the ground surface and soils that are poorly permeable, on a part of which water is running while also infiltrating on another minor part. This superficial impluvium, if it exists, constitutes the first level of organization of the drainage system of the karstic basin. |bibcode=2000JHyd..238..123L}}&lt;/ref&gt; [[شومالی آمریکا|شومالی آمریکادا]] اونلار عادتن سو حوضه سی آدلانیر، باخمایاراق کی، دیگر اینگیلیس دیللی یئرلرده &quot;سو حوضه سی&quot; یالنیز اصل معناسیندا، [[آخار-باخار]] خط معناسیندا استفاده اولونور. 
چای‌حوزه‌سی سرحدلری اطراف محیط [[موهندیسلیک|مهندیسلیگی]] و علمینده عمومی بیر وظیفه اولان سو حوضه سینین معینلشدیریلمه سی ایله معین ائدیلیر.
قاپالی چای‌حوزه‌سینده و سو اوقیانوسا آخماق عوضینه، حوضه نین ایچینه دوغرو توپلانیر و بو، دائمی گول، قورو گول و یا یئرآلتی سولارین ایتیریلدیگی نقطه اولا بیلر. 
[[File:유역 명명백백.png|thumb|چای حوزسینین شماتیک تصویری]]
چای‌حوزه‌ لری چوخ سوییه لی ایئرارخیک درنژ سیستمینه یووا قورماق اوچون آیریلمیش درنژ ساحه لری اولان هیدرولوژی واحیدلره بنزیر، آما عینی دئییل. هیدرولوژی واحیدلر چوخلو گیریش، چیخیش و یا اودما یئرلرینه ایمکان وئرمک اوچون معین ائدیلیر. جدی معنا دا، بوتون چای‌حوزه‌ لری هیدرولوژی واحیدلردیر، آما بوتون هیدرولوژی واحیدلر چای‌حوزه‌ لری دئییل.

==دونیانین اساس سو حؤوزه لری==
[[File:Ocean drainage.svg|thumb|center|upright=3| قۇرو حؤزه‌لرینین اوقیانوسلارا نئجه آخدؽغینی گؤسترن اساس [[قیتلراراسؽ بؤلونم]]لر. بوْز منطقه لر اوقیانوسلارا آخمایان [[باغلؽ حؤزه‌]]لردیر.]]
===اوقیانوس حؤزه‌لری===

دونیانین قۇرو سۇلارینین تخمینا ۴۸،۷۱٪-ای [[اطلس اوقیانوسو]]  آخؽر. شومالی آمریکادا سطح سۇلاری [[سن‌لوران چایی]] و بؤیوک گؤللر حؤزه‌لری، [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آمریکانین]] شرق ساحیلی، کانادا دنیزلری و [[نیوفاندلند و لابرادور|نیوفاوندلند و لابرادوْرون]] چوخلی حیصّه‌سی واسیطه‌سیله اطلس اوقیانوسا آخؽر. آند داغلارؽنین شرقیندکی جنوبی آمئریکانؽن دئمک اوْلار کی، هامؽسی، غربی و مرکزی [[اوروپا|اوروْپانین]] اکثر حیصّه‌سی و غربی ساهاراآلتؽ [[آفریقا|آفریقانؽن]] بؤیوک حیصّه‌سی، ائله‌جه‌ده غربی ساهارا و [[مراکش|مراکشین]] بیر حیصّه‌سی اطلس اوقیانوسونا آخؽر.
دۆنیانین ایکی اساس آرالؽق دنیزی‌ده [[اطلس اوقیانوسو|اطلس اوقیانوسونا]] تؤکولور. [[کارائیب دنیزی]]  و [[ مکزیک خلیجی]]  حؤزه‌سی آبشـؽن آپالاش و قایالؽ داغلارؽ آراسؽنداکی داخیلی حیصّه‌سینین بؤیوک حیصّه‌سینی، کانادانؽن آلبئرتا و ساسکاچئوان ایالتلرینین کیچیک بیر حیصّه‌سینی، مرکزی آمریکانؽن شرقینی، کارائیب دنیزی و کؤرفز آدالارؽنی و [[جنوبی آمریکا|جنوبی آمریکانؽن]] شیمالؽنین کیچیک بیر حیصّه‌سینی احاطه ائدیر. قارا دنیزله بیرلیکده آرالؽق دنیزی حؤزه‌سی شیمالی آفریکانؽن بؤیوک بیر حیصّه‌سینی، شرق-مرکزی آفریقانؽ (نیل چایؽ واسیطه‌سیله)، جنوبی، مرکزی و شرقی اوروپانی، تۆرکیه‌نی و ایسرائیل، [[لوبنان]] و سوریه نین ساحیل اراضیلرینی احاطه ائدیر.
[[شومال بوزلو اوقیانوس]] غربی کانادانؽن و کانادانؽن شومالؽندا کوْنتینئنتال بؤلمه‌نین شرقینده، شومالی آلاسکانؽن و [[شومالی داکوتا]] ، جنوبی داکوتا، [[مینسوتا]] و مونتانا شتاتؽنین حیصّه‌لرینی [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری|آبش-دا]]، اسکاندیناوی یارؽماداسینین شومال ساحیلینده، مرکزی و شومالدا قۇرور. روسیه و آسیادا [[قازاخیستان]] و [[ موغولیستان|موغولیسنانؽن]] بعضی حیصّه‌لری، دۆنیاتوْرپاقلارینین تخمینا ۱۷٪ -نی تشکیل ائدیر.&lt;ref name=&quot;Vörösmarty-2000&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Vörösmarty|first1=C. J.|last2=Fekete|first2=B. M.|last3=Meybeck|first3=M.|last4=Lammers|first4=R. B.|date=2000|title=Global system of rivers: Its role in organizing continental land mass and defining land-to-ocean linkages|journal=Global Biogeochemical Cycles|language=en|volume=14|issue=2|pages=599–621|doi=10.1029/1999GB900092|bibcode=2000GBioC..14..599V|s2cid=129463497 |issn=1944-9224|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; دۆنیاداکی توْرپاقلارین ۱۳٪ -دن بیر قدر چوْخو [[ بؤیوک اوقیانوس]]  آخؽشیر.  اوْنون حؤزه‌سینه [[چین|چینین]] چوْخ حیصّه‌سی، شرقی و جنوب-شرقی روسیه، [[ژاپون]]، کوره یارؽماداسی، هیند-چینی، اندونزی و [[مالزی]] ، فیلیپپین، بۆتون بؤیوک اوقیانوس آدالارؽ، اوسترالییانؽن شومال-شرق ساحیللری، کانادا و آمریکا بیرلشمیش ایلاتلرینده غربینده کوْنتینئنتال بؤلونمه‌نین غربینده داخیلدیر. (آلاسکانؽن اکثریتی داخیل اوْلماقلا)، ائله‌جه‌ده آند داغلارؽنین غربینده غربی مرکزی آمریکا و جنوبی آمریکا. [[هیند اوقیانوسو]]  درئناژ حؤزه‌سی‌ده یئر کۆره‌سینین تخمینا ۱۳٪ -نی تشکیل ائدیر. آفریقانؽن شرق ساحیللرینی، قؽرمیزی دنیز ساحیللرینی و [[فارس کؤرفزی|فارس کؤرفزینی]] ، هیندیستان یارؽماداسینی، بیرمانؽ و اظوسترالییانؽن اکثر حیصّه‌لرینی قۇرودور. &lt;ref&gt;{{cite news |title=Largest Drainage Basins in the World |url=https://www.worldatlas.com/articles/largest-drainage-basins-in-the-world.html |work=WorldAtlas |date=17 May 2018}}&lt;/ref&gt;

===ان بؤیوک چای حؤزه‌لری===
ان بؤیوک بئش چای حؤزه‌سی (اراضییه گؤره)، ان بؤیویودن  کیچییه قدر [[ آمازون چایی|آمازون]] (۷ میلیون کم۲)، [[کونقو چایی|کوْنقو]] (۴ میلیون کم۲)، [[نیل]] (۳،۴ میلیوْن کم۲)، [[ میسیسیپی چایی|میسیسیپی]] (۳،۲۲ میلیون کم۲) و ریوْ دئه لا پلاتا (۳،۱۷ میلیوْن کم۲). ان چوْخ سۇیو بوْشالدان اۆچ چای، ان چوْخ سۇ، آمازوْن، [[گنگ]] و کونقو چایلارؽدیر.

===باغلی چای حؤزه‌لری===
[[File:Uureg Nuur.jpg|thumb|بیر باغلی حؤوزه اورتا آسیادا]]
باغلی حؤزه‌سی [[اوقیانوس]] آخؽدمایان داخیلی حؤزه‌لردیر. باغلی حؤزه‌لر یئر کۆره‌سینین تخمینا ۱۸٪ -نی احاطه ائدیر. بعضی ائندوْرفیک حؤزه‌لر ایچری آخان گؤلونه و یا داخیلی دنیزه آخؽر. بۇ گؤللرین بیر چوْخو گئچیجیلیک و یا ایقلیم و آخؽندان آسؽلی اوْلاراق اؤلچولری کسکین شکیلده دَییشیر. سۇ سوْندا یئره بۇخارلانیرسا و یا یئره سؽزارسا، ساحه بیر نئچه آدلا، مثلاً، پلایا، دۇز دۆزنگاه ، قورو گؤل و یا شوْرالؽق ایله گئده بیلر. ان بؤیوک باغلی حؤزه‌لر [[خزر دنیزی]] ، آرال دنیزی و چوْخسایلی کیچیک گؤللر‌ده داخیل اوْلماقلا اوْرتا آسیادا یئرلشیر. آیریجا باغلی بؤلگه‌لره آمریکانین بیرلشمیش ایلاتلرینده-داکؽ بؤیوک حؤزه‌، ساهارا صحراسؽنین چوْخ حیصّه‌سی، اوْکاوانقو چایؽنین (کالاهاری حؤزه‌سی) درئناژ حؤزه‌سی، آفریقانؽن بؤیوک گؤللری یاخؽنلیغینداکی داغلؽق اراضیلر، اوسترالیا و عرب یارؽماداسینین اینتریئرلری و [[مکزیک]] و آند داغلارؽندا حیصّه‌لر. بۇنلاردان بعضیلری، مثلاً، بؤیوک حؤزه‌، تک درئناژ حؤزه‌لری دئییل، آیرؽ-آیری، بیتیشیک قاپالؽ حؤزه‌لرین کوْللئکسییالاریدیر. بۇخارلانمانین سۇ ایتکیسینین اساس واسیطه‌سی اوْلدوغو ائندوْرفئیک سۇ اوْبیئکتلرینده سۇ عادتا اوقیانوسلاردا داها چوْخ دۇزلو اوْلور. بۇنون عیفرت نۆمونه‌سی [[اؤلو دنیز|اؤلو دنیزدیر]]. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Drainage Basin |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/drainage-basin |access-date=2026-03-29 |website=education.nationalgeographic.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

==گونئی آذربایجان چای حؤوزه لری==

[[آذربایجان| گونئی آذربایجان]]دا ۲ چای حوزه سی وار:

۱-[[اورمو گؤلو چای‌حؤوزه‌سی]]
[[File:IranCatchUrm0.svg|thumb|اورمو گؤلۆنون چای حوزسینین موقیتی خریطه ده]]
[[اورمو گؤلو چای‌حؤوزه‌سی]] غربی آذربایجان و شرقی آذربایجان اوستانی و کوردستان اوستانلارؽندا یرله‌شیر و ساحسی ۵۱۸۰۰ کیلومترشامیلدیر. غرب سرحدی ایران و تورکیه‌نین سرحد یوکسکلیک‌لریدیر. بو حوضه‌نین اِن یوکسک نقطه‌لری ۴۸۱۱ متر یوکسکلیک‌ده سابالان و ۳۷۰۷ متر یوکسکلیک‌ده سهند، حوضه‌نین ان آلچاق نقطه‌سی ایسه اوْرتا حسابلا ۱۲۸۰ متر یوقسکلیک‌ده اورمو گؤلودور. حوضه‌نین اوْرتا یاغؽنتی میقداری ۵۵۰ میلی‌متر‌دیر و اساس منبعی آرا_لیق دنیزی آخینلاری‌دیر. حوضه‌نین اساس چای‌لاری اونوْن گوونئی یاریسیندا یرله‌شیر و اونلاردان ان اهمیّتلی‌لری آجی چای، [[جیغاتی چایی]]، [[تاتائو چایی]] ، مهابادچای ، باراندوز چای، زولاچای و نازلی چای‌دیر. آیری طرفدن، شمال حصه‌سینین چای‌لاری اساسن کیچیک و آزسولو حوضه‌لره مالک‌دیر.

۲-[[خزر دنیزی  چای‌حؤوزه‌سی]]:
[[File:IranCatchMaz0.svg|thumb|خزر دنیزین چای حوزسینین تصویری]]
حؤوزه ۱۷۴.۶۱۸ کیلومتر مربع اراضی‌نی احاطه ائدیر و اوْنون ۳۵٪ جنوبی آذربایجاندا یئرلشیب و یئددی آلت حؤوزه‌یه بؤلونور. حؤوزه‌یه خزر دنیزینه تؤکولن سو یوللاری داخیلدیر. بو سو یوللارینین اکثریتی دنیزه گیرمه‌زدن اول تامامیله ایران داخیلینده آخیر؛ [[آراز|آراز چایی]] ایرانین آذربایجان و ارمنیستانلا سرحددی بویونجا آخیر و آذربایجانا داخیل اولدوقدان سونرا دنیزه تؤکولور

==قایناقلار==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>do7ep7k73c9wnjrl5i73926f05gzsel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اورمو گؤلو چای‌حؤوضه‌سی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>617844</id>
    <revision>
      <id>1590229</id>
      <parentid>1588835</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:36:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Atsuner، [[اورمو گؤلو چای‌حؤوزه‌سی]] صفحه‌سینی [[اورمو گؤلو چای‌حؤوضه‌سی]]-ه آپاردی</comment>
      <origin>1588835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1510" sha1="c60pzhxyvtpopcedikyu9dd3lzn9dfj" xml:space="preserve">اورمو گؤلو چای‌حؤوزه‌سی [[غربی آذربایجان اوستانی|غربی آذربایجان]] و شرقی آذربایجان اوستانی و کوردستان اوستانلارؽندا یرله‌شیر و ساحسی ۵۱۸۰۰ کیلومترشامیلدیر.
[[File:IranCatchUrm0.svg|thumb|اورمو گؤلۆنون چای حوزسینین موقیتی خریطه ده]]
غرب سرحدی ایران و تورکیه‌نین سرحد یوکسکلیک‌لریدیر. بو حوضه‌نین اِن یوکسک نقطه‌لری ۴۸۱۱ متر یوکسکلیک‌ده سابالان و ۳۷۰۷ متر یوکسکلیک‌ده سهند، حوضه‌نین ان آلچاق نقطه‌سی ایسه اوْرتا حسابلا ۱۲۸۰ متر یوقسکلیک‌ده اورمو گؤلودور. حوضه‌نین اوْرتا یاغؽنتی میقداری ۵۵۰ میلی‌متر‌دیر و اساس منبعی آرا_لیق دنیزی آخینلاری‌دیر. حوضه‌نین اساس چای‌لاری اونوْن گوونئی یاریسیندا یرله‌شیر و اونلاردان ان اهمیّتلی‌لری [[آجی چای]] ، [[جیغاتی چایی]] ، [[تاتائو چایی]] ، مهابادچای ، باراندوز چای، [[زولاچای]] و نازلی چای‌دیر. آیری طرفدن، شمال حصه‌سینین چای‌لاری اساسن کیچیک و آزسولو حوضه‌لره مالک‌دیر.

==قایناقلار==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>c60pzhxyvtpopcedikyu9dd3lzn9dfj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1590231</id>
      <parentid>1590229</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:37:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1590231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1510" sha1="ohkyog4i22ry1hell6fcy8b6tb17klg" xml:space="preserve">اورمو گؤلو چای‌حؤوضه‌سی [[غربی آذربایجان اوستانی|غربی آذربایجان]] و شرقی آذربایجان اوستانی و کوردستان اوستانلارؽندا یرله‌شیر و ساحسی ۵۱۸۰۰ کیلومترشامیلدیر.
[[File:IranCatchUrm0.svg|thumb|اورمو گؤلۆنون چای حوزسینین موقیتی خریطه ده]]
غرب سرحدی ایران و تورکیه‌نین سرحد یوکسکلیک‌لریدیر. بو حوضه‌نین اِن یوکسک نقطه‌لری ۴۸۱۱ متر یوکسکلیک‌ده سابالان و ۳۷۰۷ متر یوکسکلیک‌ده سهند، حوضه‌نین ان آلچاق نقطه‌سی ایسه اوْرتا حسابلا ۱۲۸۰ متر یوقسکلیک‌ده اورمو گؤلودور. حوضه‌نین اوْرتا یاغؽنتی میقداری ۵۵۰ میلی‌متر‌دیر و اساس منبعی آرا_لیق دنیزی آخینلاری‌دیر. حوضه‌نین اساس چای‌لاری اونوْن گوونئی یاریسیندا یرله‌شیر و اونلاردان ان اهمیّتلی‌لری [[آجی چای]] ، [[جیغاتی چایی]] ، [[تاتائو چایی]] ، مهابادچای ، باراندوز چای، [[زولاچای]] و نازلی چای‌دیر. آیری طرفدن، شمال حصه‌سینین چای‌لاری اساسن کیچیک و آزسولو حوضه‌لره مالک‌دیر.

==قایناقلار==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>ohkyog4i22ry1hell6fcy8b6tb17klg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دوزا دواملی‌بیتکیلر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>617848</id>
    <revision>
      <id>1590222</id>
      <parentid>1589003</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:20:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Atsuner، [[دوزا دواملی‌بیت‌کیلر]] صفحه‌سینی [[دوزا دواملی‌بیتکیلر]]-ه آپاردی</comment>
      <origin>1589003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1710" sha1="qgbych48v56ubeu6e5gn6i23cz38lay" xml:space="preserve">'''دوزا دواملی‌بیت‌کیلر''' یا '''دوزسئون گؤورنتیلر''' ([[یونان دیلی|یونانجا]] : '''halophyte''')،  دنیز سو یو و باشقا دوزلو سۇولار و توپراقلارلا یاناشی یاشایان و توپراقداکی آرتؽق دوزو آزالد بیلن بیتکیلردی. دنیز سو یو سووارماق اوچون ده ایشلَدَ بیلر. دنیز سویونون چوخلو احتیاطلاری اولدوغونا گؤره، بو گؤی‌لر چیرک‌لَنمه‌نین و چؤل‌لشمه‌نین قارشی‌سینی آلمادا چوخ بؤیوک یاردیمدیر. بیر نئچه اؤلکه بو بیتکیلری اؤز طبیعتینده ایشلَدیر. &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Halophyte {{!}} plant {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/plant/halophyte |access-date=2026-06-10 |work=Encyclopedia Britannica |language=en}}&lt;/ref&gt;
[[File:Cakile-maritima-(eurMeersenf) 2.jpg|thumb|بیر شورسئون بیتکی.]]
بيتكی نووعلارینین بويوک اكثریتی دوزا دَواملی اولمايان و يوكسك دوزلولوقدان آسانليقلا زدَلنن كليكوفيتلردير( glycophytes).&lt;ref name=&quot;Glenn99&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Glenn | first1 = E. P. | display-authors = etal   | year = 1999 | title = Salt tolerance and crop potential of halophytes | journal = Critical Reviews in Plant Sciences | volume = 18 | issue = 2| pages = 227–55 | doi = 10.1080/07352689991309207 | bibcode = 1999CRvPS..18..227G }}&lt;/ref&gt;

[[File:shorF.jpg|thumb|یولقون آغاجی اورمو گؤلۆنون ساحیلینده.]]

==قایناقلار==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>qgbych48v56ubeu6e5gn6i23cz38lay</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1590224</id>
      <parentid>1590222</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:20:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1590224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1707" sha1="khynlbrtuk5eq4g5bnhjzpiz2vsn83f" xml:space="preserve">'''دوزا دواملی‌بیتکیلر''' یا '''دوزسئون گؤورنتیلر''' ([[یونان دیلی|یونانجا]] : '''halophyte''')،  دنیز سو یو و باشقا دوزلو سۇولار و توپراقلارلا یاناشی یاشایان و توپراقداکی آرتؽق دوزو آزالد بیلن بیتکیلردی. دنیز سو یو سووارماق اوچون ده ایشلَدَ بیلر. دنیز سویونون چوخلو احتیاطلاری اولدوغونا گؤره، بو گؤی‌لر چیرک‌لَنمه‌نین و چؤل‌لشمه‌نین قارشی‌سینی آلمادا چوخ بؤیوک یاردیمدیر. بیر نئچه اؤلکه بو بیتکیلری اؤز طبیعتینده ایشلَدیر. &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Halophyte {{!}} plant {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/plant/halophyte |access-date=2026-06-10 |work=Encyclopedia Britannica |language=en}}&lt;/ref&gt;
[[File:Cakile-maritima-(eurMeersenf) 2.jpg|thumb|بیر شورسئون بیتکی.]]
بيتكی نووعلارینین بويوک اكثریتی دوزا دَواملی اولمايان و يوكسك دوزلولوقدان آسانليقلا زدَلنن كليكوفيتلردير( glycophytes).&lt;ref name=&quot;Glenn99&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Glenn | first1 = E. P. | display-authors = etal   | year = 1999 | title = Salt tolerance and crop potential of halophytes | journal = Critical Reviews in Plant Sciences | volume = 18 | issue = 2| pages = 227–55 | doi = 10.1080/07352689991309207 | bibcode = 1999CRvPS..18..227G }}&lt;/ref&gt;

[[File:shorF.jpg|thumb|یولقون آغاجی اورمو گؤلۆنون ساحیلینده.]]

==قایناقلار==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>khynlbrtuk5eq4g5bnhjzpiz2vsn83f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>آلتی پاتلار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>617908</id>
    <revision>
      <id>1590204</id>
      <parentid>1590198</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T17:38:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <origin>1590204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6376" sha1="pjl0rgwf5c0hl0lh7w7i3or2txic3ui" xml:space="preserve">'''آلتی پاتلار''' یادا '''روْولور''' ، ان آزؽ بیر لۆله‌سی و آتش آچماق اۆچون بیردن چوْخ محفظه سی (هر بیری تک بیر گولله تۇتور) اوْلان فؽرلانان [[سیلندیر (اودلو سیلاح)|سیلندیری]] اوْلان تکرارلانان [[تاپانچا|تاپانچادؽر]]. اکثر روولورلر مودللرینین یئنیدن دوْلدورولماسیندان اول آلتؽ گۆلّه تۇتدوغو اۆچون رئووْلوئرلره عۆمومیتله '''آلتؽ آتؽجی''' و یا آلتؽ پاتلار دئییلیر.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ben |date=2015-04-28 |title=On Writing Guns: Do All Revolvers Hold Six Rounds? |url=https://crimefictionbook.com/2015/04/28/on-writing-guns-do-all-revolvers-hold-six-rounds/ |access-date=2024-10-30 |website=The Writer's Guide to Weapons |language=en}}&lt;/ref&gt; فؽرلانان سیلندر مکانیزمینه گؤره، اوْنلار هابئله '''تکرلی تاپاتچا''' دا آدلاندؽریلا بیلر.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=bOCsCQAAQBAJ&amp;pg=PA137 |page=137 |quote=Wheel Gun The slang term for a revolve handgun that references the rotation of the weapon's cylinder in its firing action, just as a wheel turns. |title=THE SWAT CYCLOPEDIA: A Handy Desk Reference of Terms, Techniques, and Strategies Associated with the Police Special Weapons and Tactics Function |author=Richard A. Haynes |date=1 January 1999 |publisher=Charles C Thomas |isbn=9780398083434 |access-date=20 September 2020 |archive-date=22 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422232155/https://books.google.com/books?id=bOCsCQAAQBAJ&amp;pg=PA137 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=lZeOCgAAQBAJ&amp;pg=PA58 |page=58 |quote=Let's start with a revolver, sometimes called a wheel gun. |title=The Handgun Guide for Women: Shoot Straight, Shoot Safe, and Carry with Confidence |date=10 September 2015 |first=Tara Dixon |last=Engel |publisher=Zenith Press |isbn=9781627888103 |access-date=20 September 2020 |archive-date=22 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422232157/https://books.google.com/books?id=lZeOCgAAQBAJ&amp;pg=PA58 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
[[File:Colt Factory engraved.JPG|thumb|300px|بیر کولت مودل ۱۸۷۳]]
آتؽشدان اول آلتی پاتلار چکیجینی ایشه سالماق سیلندری قیسما فؽرلادیر و سیلندر محفظه سینی بیرینی لۆله ایله اۇیغونلاشدیریر و گۆلله‌نین دلیکدن آتؽلماسینا ایمکان وئریر. هر بیر محفظه آردؽجیل اوْلاراق فؽرلاتماقلا، آلتی پاتلار ایستیفاده‌چیه سیلاحؽ یئنیدن دوْلدورمالی اوْلانا قدر بیر نئچه دفعه آتش آچماغا ایمکان وئریر، هر آتؽشدان سوْنرا یئنیدن دوْلدورولمالی اوْلان کؤهنه تک آتؽشلی اوْدلو سیلاحلاردان فرقلی اولور. 
[[File:Bullet coming from S&amp;W.jpg|thumb|upright=1.1|اسمیت وسون مودل ۸۶۸آتیشی]]
دئمک اوْلار کی، بۆتون روْولورلرده چکیجله حرکت ال ایله اداره اوْلونور و یا ایستیفاده‌چی طرفیندن چکیجی بیرباشا گئری چکمک اۆچون باش بارماقدان ایستیفاده ائتمکله (تک حرکتلیلیکده اوْلدوغو کیمی)، یا دا تتیک چکمه قۆوه‌سینی اؤتورن داخیلی علاقه واسیطه‌سیله (ایکیقات حرکتلیلیکده اوْلدوغو کیمی) و یا هر ایکیسی (ایکیقات حرکتلی٫تک حرکتلیلیکده اوْلدوغو کیمی) واسیطه‌سیله ایشه سالؽنا بیلر.

بعضی نادیر آلتی پاتلار موْدللری چکیجی اوتوماتیک اولاراق ایشه سالماق و دابادال مفظه نی ایشه سالماق اۆچون اولکی آتؽشین گئری قایتارؽلماسیندان ایستیفاده ائدیر، باخمایاراق کی، بۇ اؤز-اوزونه یۆکله‌نن آلتی پاتلارلار(تکنیکی اوْلاراق یارؽ اوتوْماتیک اوْلماسینا باخمایاراق، اوتوْماتیک روولورلر کیمی تانؽنیر) هئچ واخت گئنیش ایستیفاده اوْلونماییب. آلتی پاتلار مکانیزمیندن ایستیفاده ائدن سیلاحلارؽن اکثریتی تاپانچا اوْلسا دا، آیری اوْدلو سیلاحلار دا روْولور تأثیرینه مالیک اوْلا بیلر. بۇنلارا [[توفنگ]]، اوْو تۆفنگی، [[قۇمباراآتان]] و توپ روولوری مودللری داخیلدیر. آلتی پاتلار سیلاحلارؽ قاتلینگ تیپلی فؽرلانان سیلاحلاردان فرقلنیر کی، آلتی پاتلار دا یالنؽز اوْخلار فؽرلانیر، فؽرلانان سیلاحدا ایسه عۆمومی سۇرسات قیداسؽ اطرافؽندا فؽرلانان اؤز لۆله‌لری اوْلان چوْخسایلی تام اوْدلو سیلاح حرکتلری مؤوجوددور.

مشهور روْولور مودللرینه کولت ۱۸۵۱، وئبلی، ساده اوتلانان ارتش کولتو ، پولیس سازمانی کولت ، اسمیت  وئسون مودل ۱۰، اسمیت وئسون مودل ۲۹، ناگانت م۱۸۹۵ و کولت پیتهون داخیلدیر.

یارؽم اوتوماتیک تاپانچالار راحتلؽق و سۇرسات تۇتومو باخؽمیندان اوْنلاری چوخ اۆسته‌له‌سه ده، روْولورلر هله‌ده آمریکا حۆقوق-موحافیظه اوْرقانلارینین امکداشلارؽ و تحلۆکه‌سیزلیک ایشچیلری آراسؽندا احتیاط و خیدمتدنکنار تاپانچا کیمی عومومیتلی اوْلاراق قالؽر و آمریکا اؤزل سئکتوْروندا مۆدافیعه‌، ایدمان و اوْو اوْدلو سیلاحلارؽ کیمی گئنیش یایؽلمیشدیر.

==قایناقلار==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>pjl0rgwf5c0hl0lh7w7i3or2txic3ui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سیلندیر (اودلو سیلاح)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>617909</id>
    <revision>
      <id>1590205</id>
      <timestamp>2026-07-05T17:39:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌‌نی ' اودلو سیلاحلاردا سیلندیر، هر بیری تک بیر فیشنگ توتا بیلن، بیردن چوخ محفظه روْولورین سیلندیرلی و فیرلانان حیسه‌سیدیر.  [[File:The Enforcer (141767575).jpeg|alt=Tambor de revólver|thumb|روولورین سیلندیری]] سیلندیر، [[آلتی پاتلار|روْولورین]] حرکتی زامانی مرکزی اوخ اطرافیندا فیر...' ایله ياراتدی</comment>
      <origin>1590205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1351" sha1="5iria5c56ddmg1ioj3x8jfwghhm26vf" xml:space="preserve">اودلو سیلاحلاردا سیلندیر، هر بیری تک بیر فیشنگ توتا بیلن، بیردن چوخ محفظه روْولورین سیلندیرلی و فیرلانان حیسه‌سیدیر. 
[[File:The Enforcer (141767575).jpeg|alt=Tambor de revólver|thumb|روولورین سیلندیری]]
سیلندیر، [[آلتی پاتلار|روْولورین]] حرکتی زامانی مرکزی اوخ اطرافیندا فیرلانیر و هر بیر فردی محفظه ، تکرار آتش اۆچون لۆله دلیی ایله آردیجیل اولاراق اویغونلاشدیریر. [[سیلاح]] هر دفعه چکیدیکده (بۆکۆلدوکده)، سیلندیر بیر کامرا (بئش محفظه اۆچون ۷۲ درجه، آلتی محفظه لر اۆچون ۶۰ درجه، یئدی محفظه لر اۆچون ۵۱.۴۳ درجه، سککیز محفظه لر اۆچون ۴۵ درجه، دوققوز محفظه لر اۆچون ۴۰ درجه و اون محفظه لر اۆچون ۳۶ درجه) دؤنۆر. دؤنرلی ماغازینله عئینی فونکسیانی یئرینه یئتیرن سیلندیر، سورساتی آلتی پاتلار ایچریسینده ساخلاییر و یئنی‌دن دولدورولمادان اول بیر نئچه دفعه آتش آچماسینا ایمکان وئریر.</text>
      <sha1>5iria5c56ddmg1ioj3x8jfwghhm26vf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1590206</id>
      <parentid>1590205</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T17:39:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H.Ganjeli</username>
        <id>58356</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1590206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1392" sha1="itgx8egsyw5ex2zett56b2xc00108py" xml:space="preserve">اودلو سیلاحلاردا سیلندیر، هر بیری تک بیر فیشنگ توتا بیلن، بیردن چوخ محفظه روْولورین سیلندیرلی و فیرلانان حیسه‌سیدیر. 
[[File:The Enforcer (141767575).jpeg|alt=Tambor de revólver|thumb|روولورین سیلندیری]]
سیلندیر، [[آلتی پاتلار|روْولورین]] حرکتی زامانی مرکزی اوخ اطرافیندا فیرلانیر و هر بیر فردی محفظه ، تکرار آتش اۆچون لۆله دلیی ایله آردیجیل اولاراق اویغونلاشدیریر. [[سیلاح]] هر دفعه چکیدیکده (بۆکۆلدوکده)، سیلندیر بیر کامرا (بئش محفظه اۆچون ۷۲ درجه، آلتی محفظه لر اۆچون ۶۰ درجه، یئدی محفظه لر اۆچون ۵۱.۴۳ درجه، سککیز محفظه لر اۆچون ۴۵ درجه، دوققوز محفظه لر اۆچون ۴۰ درجه و اون محفظه لر اۆچون ۳۶ درجه) دؤنۆر. دؤنرلی ماغازینله عئینی فونکسیانی یئرینه یئتیرن سیلندیر، سورساتی آلتی پاتلار ایچریسینده ساخلاییر و یئنی‌دن دولدورولمادان اول بیر نئچه دفعه آتش آچماسینا ایمکان وئریر.

==قایناقلار==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>itgx8egsyw5ex2zett56b2xc00108py</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اسماعیل آقا قلعه سینین مقبره لری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>617910</id>
    <redirect title="اسماعیل آقا قالاسی‌نین مزارلاری" />
    <revision>
      <id>1590211</id>
      <timestamp>2026-07-05T18:08:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>Atsuner، [[اسماعیل آقا قلعه سینین مقبره لری]] صفحه‌سینی [[اسماعیل آقا قالاسی‌نین مزارلاری]]-ه آپاردی</comment>
      <origin>1590211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132" sha1="bw0yotiscms9ewkipi30h99t9knafdq" xml:space="preserve">#تغییر_مسیر [[اسماعیل آقا قالاسی‌نین مزارلاری]]

{{Redirect category shell|
{{R from move}}
}}</text>
      <sha1>bw0yotiscms9ewkipi30h99t9knafdq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چای‌حؤوزه‌سی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>617911</id>
    <redirect title="چای‌حؤوضه‌سی" />
    <revision>
      <id>1590220</id>
      <timestamp>2026-07-05T18:16:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>Atsuner، [[چای‌حؤوزه‌سی]] صفحه‌سینی [[چای‌حؤوضه‌سی]]-ه آپاردی</comment>
      <origin>1590220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98" sha1="im8hrml08kzd3yree0wcvat7fdgl2vi" xml:space="preserve">#تغییر_مسیر [[چای‌حؤوضه‌سی]]

{{Redirect category shell|
{{R from move}}
}}</text>
      <sha1>im8hrml08kzd3yree0wcvat7fdgl2vi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دوزا دواملی‌بیت‌کیلر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>617912</id>
    <redirect title="دوزا دواملی‌بیتکیلر" />
    <revision>
      <id>1590223</id>
      <timestamp>2026-07-05T18:20:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>Atsuner، [[دوزا دواملی‌بیت‌کیلر]] صفحه‌سینی [[دوزا دواملی‌بیتکیلر]]-ه آپاردی</comment>
      <origin>1590223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="grxwi2k68ymxv2rge1753sxqpvlhcg5" xml:space="preserve">#تغییر_مسیر [[دوزا دواملی‌بیتکیلر]]

{{Redirect category shell|
{{R from move}}
}}</text>
      <sha1>grxwi2k68ymxv2rge1753sxqpvlhcg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>هورموز تنگه‌سی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>617913</id>
    <redirect title="هورموز بوغازی" />
    <revision>
      <id>1590226</id>
      <timestamp>2026-07-05T18:23:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>Atsuner، [[هورموز تنگه‌سی]] صفحه‌سینی [[هورموز بوغازی]]-ه آپاردی</comment>
      <origin>1590226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="lflmuvccqry5ip801x9pca3mzfp2irj" xml:space="preserve">#تغییر_مسیر [[هورموز بوغازی]]

{{Redirect category shell|
{{R from move}}
}}</text>
      <sha1>lflmuvccqry5ip801x9pca3mzfp2irj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اورمو گؤلو چای‌حؤوزه‌سی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>617914</id>
    <redirect title="اورمو گؤلو چای‌حؤوضه‌سی" />
    <revision>
      <id>1590230</id>
      <timestamp>2026-07-05T18:36:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>Atsuner، [[اورمو گؤلو چای‌حؤوزه‌سی]] صفحه‌سینی [[اورمو گؤلو چای‌حؤوضه‌سی]]-ه آپاردی</comment>
      <origin>1590230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118" sha1="3luw8luxxv7d95ujpjqd8dd1br5qa86" xml:space="preserve">#تغییر_مسیر [[اورمو گؤلو چای‌حؤوضه‌سی]]

{{Redirect category shell|
{{R from move}}
}}</text>
      <sha1>3luw8luxxv7d95ujpjqd8dd1br5qa86</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بئچتا ووغو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>617915</id>
    <redirect title="بئچ تویوغو" />
    <revision>
      <id>1590236</id>
      <timestamp>2026-07-05T18:50:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>Atsuner، [[بئچتا ووغو]] صفحه‌سینی [[بئچ تویوغو]]-ه آپاردی</comment>
      <origin>1590236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="kj0u1spyaxy67omf0zbzgs2d2whe4qx" xml:space="preserve">#تغییر_مسیر [[بئچ تویوغو]]

{{Redirect category shell|
{{R from move}}
}}</text>
      <sha1>kj0u1spyaxy67omf0zbzgs2d2whe4qx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سید مجتبی خامنه‌ای</title>
    <ns>0</ns>
    <id>617916</id>
    <revision>
      <id>1590246</id>
      <timestamp>2026-07-06T00:00:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌‌نی ' '''سید مجتبی حسینی خامنه‌ای''' یادا قیساجا '''مجتبی خامنه‌ای''' [[ایران ایسلام جومهوریتی‌نین رژیمی|ایران ایسلام جومهوریتی‌نین]] اوچونجو رهبری‌دیر. مجتبی خامنه‌ای [[سید علی خامنه‌ای]]‌نین ایکینجی اوغلودور.' ایله ياراتدی</comment>
      <origin>1590246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="371" sha1="tlwlknbbbs31g7tjjlada13jj962e36" xml:space="preserve">'''سید مجتبی حسینی خامنه‌ای''' یادا قیساجا '''مجتبی خامنه‌ای''' [[ایران ایسلام جومهوریتی‌نین رژیمی|ایران ایسلام جومهوریتی‌نین]] اوچونجو رهبری‌دیر. مجتبی خامنه‌ای [[سید علی خامنه‌ای]]‌نین ایکینجی اوغلودور.</text>
      <sha1>tlwlknbbbs31g7tjjlada13jj962e36</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1590248</id>
      <parentid>1590246</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T00:02:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1590248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="414" sha1="7roqymuysyab3rry0joegp01f9n1y2v" xml:space="preserve">'''سید مجتبی حسینی خامنه‌ای''' یادا قیساجا '''مجتبی خامنه‌ای''' [[ایران ایسلام جومهوریتی‌نین رژیمی|ایران ایسلام جومهوریتی‌نین]] اوچونجو رهبری‌دیر. مجتبی خامنه‌ای [[سید علی خامنه‌ای]]‌نین ایکینجی اوغلودور.

== قایناقلار ==
{{قایناق}}</text>
      <sha1>7roqymuysyab3rry0joegp01f9n1y2v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1590249</id>
      <parentid>1590248</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T00:04:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1590249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="468" sha1="odtcrmxmkllgcdprd1jtzpd2ymg5m63" xml:space="preserve">'''سید مجتبی حسینی خامنه‌ای''' یادا قیساجا '''مجتبی خامنه‌ای''' [[ایران ایسلام جومهوریتی‌نین رژیمی|ایران ایسلام جومهوریتی‌نین]] اوچونجو رهبری‌دیر. مجتبی خامنه‌ای [[سید علی خامنه‌ای]]‌نین ایکینجی اوغلودور.

== قایناقلار ==
{{قایناق}}

[[بؤلمه:خامنه‌ای عائیله‌سی]]</text>
      <sha1>odtcrmxmkllgcdprd1jtzpd2ymg5m63</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1590252</id>
      <parentid>1590249</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T00:09:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1590252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7084" sha1="3rxm6cho5ypcoczs30d7pkigtctc3uf" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix   = {{Unbulleted list|[[Hujjat al-Islam|Hojjatoleslam]]|[[سید]]}}
| name               = Mojtaba Khamenei
| native_name        = {{Lang|fa|{{Nobold|مجتبی خامنه‌ای}}}}&lt;!-- DO NOT add Azerbaijani here. Khamenei is only of 1/4 Azerbaijani descent and is not known if he speaks the language. --&gt;
| image              = Portrait of Mojtaba Khamenei.jpg&lt;!-- Do not change this without consensus on talk page --&gt;
| alt                = Portrait of Khamenei, age 56, in clerical clothing
| caption            = Khamenei {{Circa|2025–2026}}&lt;!--NOT AN OFFICIAL PORTRAIT--&gt;
| order              = 3rd
| office             = Supreme Leader of Iran
| president          = [[مسعود پزشکیان]]
| term_start         = 8 March 2026
| term_end           = 
| predecessor        = [[سید علی خامنه‌ای]]{{Efn|Between Ali Khamenei's death on 28 February and Mojtaba Khamenei's [[2026 Iranian supreme leader election|election]] on 8 March, the [[Interim Leadership Council]] was tasked with handing the duties of the supreme leader.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Reals|first=Tucker|date=1 March 2026|title=Iran names three men for interim Leadership Council to pick next supreme leader|url=https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/|access-date=1 March 2026|website=CBS News|language=en-US|archive-date=1 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260301140937/https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| successor          = 
| office1            = [[Vakil]] of the [[Office of the Supreme Leader of Iran|Supreme Leader of Iran]]{{Efn|Per Shia Islamic tradition, an [[آیت‌الله]]-ranked cleric is to establish an office for addressing lay religious questions and organizing alms, with their son traditionally being designated to lead said office as a ''wakil''.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=MacFarquhar|first=Neil|author-link=Neil MacFarquhar|date=10 March 2026|title=New Supreme Leader Inherits Sprawling, Secretive Office That Dominates Iran|access-date=11 March 2026|url=https://www.nytimes.com/2026/03/10/world/middleeast/iran-supreme-leader-secretive-office.html|language=en-US|website=NYTimes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author=Al-Ghazali |author-link=Al-Ghazali |translator1=D.B. Burrel |translator2=N. Daher |title=The ninety-nine beautiful names of God = al-Maqṣad al-asnā : fī s̲h̲arḥ asmāʼ Allāh al-ḥusnā |date=1992 |publisher=Islamic Texts Society |location=Cambridge, UK |isbn=0946621314 |page=126}}&lt;/ref&gt; The [[Office of Foreign Assets Control]] claims he represented &quot;the Supreme Leader in an official capacity despite never being elected or appointed to a government position aside from work in the office of his father&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=4 November 2019|title=Treasury Designates Supreme Leader of Iran’s Inner Circle Responsible for Advancing Regime’s Domestic and Foreign Oppression|access-date=11 March 2026|website=United States Department of the Treasury|language=en-US|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm824}}&lt;/ref&gt; According to the ''New York Times'', Khamenei coordinated military and intelligence operations from his father's office.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Fassihi|first=Farnaz|author-link=Farnaz Fassihi|date=8 March 2026|title=Iran's New Leader, Ayatollah Khamenei's Son, Is a Mysterious Figure|access-date=11 March 2026|url=https://www.nytimes.com/2026/03/08/world/middleeast/mojtaba-khamenei-iran-leader.html|language=en-US|website=The New York Times}}&lt;/ref&gt;}}
| 1blankname1        = {{Nowrap|Supreme Leader}}
| 1namedata1         = Ali Khamenei
| 2blankname1        = {{Nowrap|Chief of Staff}}
| 2namedata1         = [[Mohammad Mohammadi Golpayegani]]
| term_start1        = 21 August 2008{{Efn|This was the earliest alleged date he served in this position. The actual date of his appointment is not known.}}
| term_end1          = 28 February 2026
| predecessor1       = ''Position established''
| successor1         = ''Vacant''
| birth_name         = {{Nowrap|Mojtaba Hosseini Khamenei}}
| birth_date         = {{دوغوم تاریخی ایله یاش|df=yes|1969|9|8}}
| birth_place        = [[مشهد]], Iran
| party              = [[طرفسیز سیاستچی]]
| other_party        = [[Front of Islamic Revolution Stability]] (patron)&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.iranintl.com/en/202603083539|title= Mojtaba Khamenei: The shadow prince who rose to became Iran’s supreme leader|publisher=Iran International|date=8 March 2026|access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| education          = [[Qom Seminary]]
| spouse             = {{Marriage|Zahra Haddad-Adel|1999|2026|end=[[Assassination of Ali Khamenei|died]]}}
| children           = 3
| father             = [[سید علی خامنه‌ای]]
| mother             = [[Mansoureh Khojasteh Bagherzadeh]]
| relatives          = [[Khamenei family]]
| website            = {{URL|leader.ir/en|leader.ir}}
| nickname           = ''Shadow Prince''&lt;ref&gt;https://www.denisonforum.org/current-events/mojtaba-khamenei-how-the-shadow-prince-became-irans-new-leader/&lt;/ref&gt;
| allegiance         = {{بایراقچا|Iran}} Iran
| branch             = {{بایراق|Islamic Revolutionary Guard Corps}}
| signature          = Mojtaba Khamenei Signature.svg
| service_years      = {{Unbulleted indent list
  | 1987–1988 ([[Islamic Revolutionary Guard Corps Ground Forces|Ground Forces]])
  | 2009–2026 (Basij)
  }}
| rank               = 
| commands           = {{Unbulleted indent list
  | [[Basij]] ''(de facto)''
  | [[Intelligence Organization of the Islamic Revolutionary Guard Corps|Intelligence Organization]] ''(de facto)''
  | [[Intelligence Protection Organization of the Islamic Revolutionary Guard Corps|Intelligence Protection Organization]] general staff ''(de facto)''
}}
| unit               = {{Tree list}}
* {{Flagicon image|Flag of Muhammad Rasul Allah Corps of IRGC.svg}} [[27th Mohammad Rasulullah Division]]
** Habib ibn Mazahir Battalion (1987–1988)
{{Tree list/end}}
| battles            = {{Tree list}}
* [[ایران عیراق ساواشی]]
** [[بیت المقدس ۲ عملیاتی]]
** [[Operation Beit ol-Moqaddas 4]]
** [[Operation Dawn 10]]
** [[مرصاد عملیاتی]]
* [[2026 Iran war]]{{WIA}}
{{Tree list/end}}
| module             = {{Infobox religious biography|embed=yes
| religion           = [[ایسلام]]
| denomination       = [[اون‌ایکی ایماملی شیعه]]
| jurisprudence      = [[جعفری‌لیک]]
| creed              = [[Usuli]]
}}
}}
'''سید مجتبی حسینی خامنه‌ای''' یادا قیساجا '''مجتبی خامنه‌ای''' [[ایران ایسلام جومهوریتی‌نین رژیمی|ایران ایسلام جومهوریتی‌نین]] اوچونجو رهبری‌دیر. مجتبی خامنه‌ای [[سید علی خامنه‌ای]]‌نین ایکینجی اوغلودور.

== قایناقلار ==
{{قایناق}}

[[بؤلمه:خامنه‌ای عائیله‌سی]]</text>
      <sha1>3rxm6cho5ypcoczs30d7pkigtctc3uf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1590253</id>
      <parentid>1590252</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T00:11:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1590253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7124" sha1="64h58j6ici3o1youtxvok5lj9zjjmmn" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix   = {{Unbulleted list|[[Hujjat al-Islam|Hojjatoleslam]]|[[سید]]}}
| name               = Mojtaba Khamenei
| native_name        = {{Lang|fa|{{Nobold|مجتبی خامنه‌ای}}}}&lt;!-- DO NOT add Azerbaijani here. Khamenei is only of 1/4 Azerbaijani descent and is not known if he speaks the language. --&gt;
| image              = Portrait of Mojtaba Khamenei.jpg&lt;!-- Do not change this without consensus on talk page --&gt;
| alt                = Portrait of Khamenei, age 56, in clerical clothing
| caption            = Khamenei {{Circa|2025–2026}}&lt;!--NOT AN OFFICIAL PORTRAIT--&gt;
| order              = 3rd
| office             = Supreme Leader of Iran
| president          = [[مسعود پزشکیان]]
| term_start         = 8 March 2026
| term_end           = 
| predecessor        = [[سید علی خامنه‌ای]]{{Efn|Between Ali Khamenei's death on 28 February and Mojtaba Khamenei's [[2026 Iranian supreme leader election|election]] on 8 March, the [[Interim Leadership Council]] was tasked with handing the duties of the supreme leader.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Reals|first=Tucker|date=1 March 2026|title=Iran names three men for interim Leadership Council to pick next supreme leader|url=https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/|access-date=1 March 2026|website=CBS News|language=en-US|archive-date=1 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260301140937/https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| successor          = 
| office1            = [[Vakil]] of the [[Office of the Supreme Leader of Iran|Supreme Leader of Iran]]{{Efn|Per Shia Islamic tradition, an [[آیت‌الله]]-ranked cleric is to establish an office for addressing lay religious questions and organizing alms, with their son traditionally being designated to lead said office as a ''wakil''.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=MacFarquhar|first=Neil|author-link=Neil MacFarquhar|date=10 March 2026|title=New Supreme Leader Inherits Sprawling, Secretive Office That Dominates Iran|access-date=11 March 2026|url=https://www.nytimes.com/2026/03/10/world/middleeast/iran-supreme-leader-secretive-office.html|language=en-US|website=NYTimes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author=Al-Ghazali |author-link=Al-Ghazali |translator1=D.B. Burrel |translator2=N. Daher |title=The ninety-nine beautiful names of God = al-Maqṣad al-asnā : fī s̲h̲arḥ asmāʼ Allāh al-ḥusnā |date=1992 |publisher=Islamic Texts Society |location=Cambridge, UK |isbn=0946621314 |page=126}}&lt;/ref&gt; The [[Office of Foreign Assets Control]] claims he represented &quot;the Supreme Leader in an official capacity despite never being elected or appointed to a government position aside from work in the office of his father&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=4 November 2019|title=Treasury Designates Supreme Leader of Iran’s Inner Circle Responsible for Advancing Regime’s Domestic and Foreign Oppression|access-date=11 March 2026|website=United States Department of the Treasury|language=en-US|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm824}}&lt;/ref&gt; According to the ''New York Times'', Khamenei coordinated military and intelligence operations from his father's office.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Fassihi|first=Farnaz|author-link=Farnaz Fassihi|date=8 March 2026|title=Iran's New Leader, Ayatollah Khamenei's Son, Is a Mysterious Figure|access-date=11 March 2026|url=https://www.nytimes.com/2026/03/08/world/middleeast/mojtaba-khamenei-iran-leader.html|language=en-US|website=The New York Times}}&lt;/ref&gt;}}
| 1blankname1        = {{Nowrap|Supreme Leader}}
| 1namedata1         = Ali Khamenei
| 2blankname1        = {{Nowrap|Chief of Staff}}
| 2namedata1         = [[Mohammad Mohammadi Golpayegani]]
| term_start1        = 21 August 2008{{Efn|This was the earliest alleged date he served in this position. The actual date of his appointment is not known.}}
| term_end1          = 28 February 2026
| predecessor1       = ''Position established''
| successor1         = ''Vacant''
| birth_name         = {{Nowrap|Mojtaba Hosseini Khamenei}}
| birth_date         = {{دوغوم تاریخی ایله یاش|df=yes|1969|9|8}}
| birth_place        = [[مشهد]], Iran
| party              = [[طرفسیز سیاستچی]]
| other_party        = [[Front of Islamic Revolution Stability]] (patron)&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.iranintl.com/en/202603083539|title= Mojtaba Khamenei: The shadow prince who rose to became Iran’s supreme leader|publisher=Iran International|date=8 March 2026|access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| education          = [[Qom Seminary]]
| spouse             = {{Marriage|Zahra Haddad-Adel|1999|2026|end=[[Assassination of Ali Khamenei|died]]}}
| children           = 3
| father             = [[سید علی خامنه‌ای]]
| mother             = [[Mansoureh Khojasteh Bagherzadeh]]
| relatives          = [[Khamenei family]]
| website            = {{URL|leader.ir/en|leader.ir}}
| nickname           = ''Shadow Prince''&lt;ref&gt;https://www.denisonforum.org/current-events/mojtaba-khamenei-how-the-shadow-prince-became-irans-new-leader/&lt;/ref&gt;
| allegiance         = {{بایراقچا|Iran}} Iran
| branch             = {{بایراق|Islamic Revolutionary Guard Corps}}
| signature          = Mojtaba Khamenei Signature.svg
| service_years      = {{Unbulleted indent list
  | 1987–1988 ([[Islamic Revolutionary Guard Corps Ground Forces|Ground Forces]])
  | 2009–2026 (Basij)
  }}
| rank               = 
| commands           = {{Unbulleted indent list
  | [[Basij]] ''(de facto)''
  | [[Intelligence Organization of the Islamic Revolutionary Guard Corps|Intelligence Organization]] ''(de facto)''
  | [[Intelligence Protection Organization of the Islamic Revolutionary Guard Corps|Intelligence Protection Organization]] general staff ''(de facto)''
}}
| unit               = {{Tree list}}
* {{Flagicon image|Flag of Muhammad Rasul Allah Corps of IRGC.svg}} [[27th Mohammad Rasulullah Division]]
** Habib ibn Mazahir Battalion (1987–1988)
{{Tree list/end}}
| battles            = {{Tree list}}
* [[ایران عیراق ساواشی]]
** [[بیت المقدس ۲ عملیاتی]]
** [[Operation Beit ol-Moqaddas 4]]
** [[Operation Dawn 10]]
** [[مرصاد عملیاتی]]
* [[2026 Iran war]]{{WIA}}
{{Tree list/end}}
| module             = {{Infobox religious biography|embed=yes
| religion           = [[ایسلام]]
| denomination       = [[اون‌ایکی ایماملی شیعه]]
| jurisprudence      = [[جعفری‌لیک]]
| creed              = [[Usuli]]
}}
}}
'''سید مجتبی حسینی خامنه‌ای''' یادا قیساجا '''مجتبی خامنه‌ای''' [[ایران ایسلام جومهوریتی‌نین رژیمی|ایران ایسلام جومهوریتی‌نین]] اوچونجو رهبری‌دیر. مجتبی خامنه‌ای [[سید علی خامنه‌ای]]‌نین ایکینجی اوغلودور.

==یادداشتلار ==
{{Notelist}}

== قایناقلار ==
{{قایناق}}

[[بؤلمه:خامنه‌ای عائیله‌سی]]</text>
      <sha1>64h58j6ici3o1youtxvok5lj9zjjmmn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1590254</id>
      <parentid>1590253</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T00:11:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1590254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7125" sha1="n1ajnmts2vnzxjeoafc742fdz647l60" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix   = {{Unbulleted list|[[Hujjat al-Islam|Hojjatoleslam]]|[[سید]]}}
| name               = Mojtaba Khamenei
| native_name        = {{Lang|fa|{{Nobold|مجتبی خامنه‌ای}}}}&lt;!-- DO NOT add Azerbaijani here. Khamenei is only of 1/4 Azerbaijani descent and is not known if he speaks the language. --&gt;
| image              = Portrait of Mojtaba Khamenei.jpg&lt;!-- Do not change this without consensus on talk page --&gt;
| alt                = Portrait of Khamenei, age 56, in clerical clothing
| caption            = Khamenei {{Circa|2025–2026}}&lt;!--NOT AN OFFICIAL PORTRAIT--&gt;
| order              = 3rd
| office             = Supreme Leader of Iran
| president          = [[مسعود پزشکیان]]
| term_start         = 8 March 2026
| term_end           = 
| predecessor        = [[سید علی خامنه‌ای]]{{Efn|Between Ali Khamenei's death on 28 February and Mojtaba Khamenei's [[2026 Iranian supreme leader election|election]] on 8 March, the [[Interim Leadership Council]] was tasked with handing the duties of the supreme leader.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Reals|first=Tucker|date=1 March 2026|title=Iran names three men for interim Leadership Council to pick next supreme leader|url=https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/|access-date=1 March 2026|website=CBS News|language=en-US|archive-date=1 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260301140937/https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| successor          = 
| office1            = [[Vakil]] of the [[Office of the Supreme Leader of Iran|Supreme Leader of Iran]]{{Efn|Per Shia Islamic tradition, an [[آیت‌الله]]-ranked cleric is to establish an office for addressing lay religious questions and organizing alms, with their son traditionally being designated to lead said office as a ''wakil''.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=MacFarquhar|first=Neil|author-link=Neil MacFarquhar|date=10 March 2026|title=New Supreme Leader Inherits Sprawling, Secretive Office That Dominates Iran|access-date=11 March 2026|url=https://www.nytimes.com/2026/03/10/world/middleeast/iran-supreme-leader-secretive-office.html|language=en-US|website=NYTimes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author=Al-Ghazali |author-link=Al-Ghazali |translator1=D.B. Burrel |translator2=N. Daher |title=The ninety-nine beautiful names of God = al-Maqṣad al-asnā : fī s̲h̲arḥ asmāʼ Allāh al-ḥusnā |date=1992 |publisher=Islamic Texts Society |location=Cambridge, UK |isbn=0946621314 |page=126}}&lt;/ref&gt; The [[Office of Foreign Assets Control]] claims he represented &quot;the Supreme Leader in an official capacity despite never being elected or appointed to a government position aside from work in the office of his father&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=4 November 2019|title=Treasury Designates Supreme Leader of Iran’s Inner Circle Responsible for Advancing Regime’s Domestic and Foreign Oppression|access-date=11 March 2026|website=United States Department of the Treasury|language=en-US|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm824}}&lt;/ref&gt; According to the ''New York Times'', Khamenei coordinated military and intelligence operations from his father's office.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Fassihi|first=Farnaz|author-link=Farnaz Fassihi|date=8 March 2026|title=Iran's New Leader, Ayatollah Khamenei's Son, Is a Mysterious Figure|access-date=11 March 2026|url=https://www.nytimes.com/2026/03/08/world/middleeast/mojtaba-khamenei-iran-leader.html|language=en-US|website=The New York Times}}&lt;/ref&gt;}}
| 1blankname1        = {{Nowrap|Supreme Leader}}
| 1namedata1         = Ali Khamenei
| 2blankname1        = {{Nowrap|Chief of Staff}}
| 2namedata1         = [[Mohammad Mohammadi Golpayegani]]
| term_start1        = 21 August 2008{{Efn|This was the earliest alleged date he served in this position. The actual date of his appointment is not known.}}
| term_end1          = 28 February 2026
| predecessor1       = ''Position established''
| successor1         = ''Vacant''
| birth_name         = {{Nowrap|Mojtaba Hosseini Khamenei}}
| birth_date         = {{دوغوم تاریخی ایله یاش|df=yes|1969|9|8}}
| birth_place        = [[مشهد]], Iran
| party              = [[طرفسیز سیاستچی]]
| other_party        = [[Front of Islamic Revolution Stability]] (patron)&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.iranintl.com/en/202603083539|title= Mojtaba Khamenei: The shadow prince who rose to became Iran’s supreme leader|publisher=Iran International|date=8 March 2026|access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| education          = [[Qom Seminary]]
| spouse             = {{Marriage|Zahra Haddad-Adel|1999|2026|end=[[Assassination of Ali Khamenei|died]]}}
| children           = 3
| father             = [[سید علی خامنه‌ای]]
| mother             = [[Mansoureh Khojasteh Bagherzadeh]]
| relatives          = [[Khamenei family]]
| website            = {{URL|leader.ir/en|leader.ir}}
| nickname           = ''Shadow Prince''&lt;ref&gt;https://www.denisonforum.org/current-events/mojtaba-khamenei-how-the-shadow-prince-became-irans-new-leader/&lt;/ref&gt;
| allegiance         = {{بایراقچا|Iran}} Iran
| branch             = {{بایراق|Islamic Revolutionary Guard Corps}}
| signature          = Mojtaba Khamenei Signature.svg
| service_years      = {{Unbulleted indent list
  | 1987–1988 ([[Islamic Revolutionary Guard Corps Ground Forces|Ground Forces]])
  | 2009–2026 (Basij)
  }}
| rank               = 
| commands           = {{Unbulleted indent list
  | [[Basij]] ''(de facto)''
  | [[Intelligence Organization of the Islamic Revolutionary Guard Corps|Intelligence Organization]] ''(de facto)''
  | [[Intelligence Protection Organization of the Islamic Revolutionary Guard Corps|Intelligence Protection Organization]] general staff ''(de facto)''
}}
| unit               = {{Tree list}}
* {{Flagicon image|Flag of Muhammad Rasul Allah Corps of IRGC.svg}} [[27th Mohammad Rasulullah Division]]
** Habib ibn Mazahir Battalion (1987–1988)
{{Tree list/end}}
| battles            = {{Tree list}}
* [[ایران عیراق ساواشی]]
** [[بیت المقدس ۲ عملیاتی]]
** [[Operation Beit ol-Moqaddas 4]]
** [[Operation Dawn 10]]
** [[مرصاد عملیاتی]]
* [[2026 Iran war]]{{WIA}}
{{Tree list/end}}
| module             = {{Infobox religious biography|embed=yes
| religion           = [[ایسلام]]
| denomination       = [[اون‌ایکی ایماملی شیعه]]
| jurisprudence      = [[جعفری‌لیک]]
| creed              = [[Usuli]]
}}
}}
'''سید مجتبی حسینی خامنه‌ای''' یادا قیساجا '''مجتبی خامنه‌ای''' [[ایران ایسلام جومهوریتی‌نین رژیمی|ایران ایسلام جومهوریتی‌نین]] اوچونجو رهبری‌دیر. مجتبی خامنه‌ای [[سید علی خامنه‌ای]]‌نین ایکینجی اوغلودور.

== یادداشتلار ==
{{Notelist}}

== قایناقلار ==
{{قایناق}}

[[بؤلمه:خامنه‌ای عائیله‌سی]]</text>
      <sha1>n1ajnmts2vnzxjeoafc742fdz647l60</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1590255</id>
      <parentid>1590254</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T00:13:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>ابرابزار</comment>
      <origin>1590255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7145" sha1="3hadhekojug51bzg9i0soj9hkyf3vmw" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix   = {{Unbulleted list|[[Hujjat al-Islam|Hojjatoleslam]]|[[سید]]}}
| name               = Mojtaba Khamenei
| native_name        = {{Lang|fa|{{Nobold|مجتبی خامنه‌ای}}}}&lt;!-- DO NOT add Azerbaijani here. Khamenei is only of 1/4 Azerbaijani descent and is not known if he speaks the language. --&gt;
| image              = Portrait of Mojtaba Khamenei.jpg&lt;!-- Do not change this without consensus on talk page --&gt;
| alt                = Portrait of Khamenei, age 56, in clerical clothing
| caption            = Khamenei {{Circa|2025–2026}}&lt;!--NOT AN OFFICIAL PORTRAIT--&gt;
| order              = 3rd
| office             = Supreme Leader of Iran
| president          = [[مسعود پزشکیان]]
| term_start         = ۸ مارس ۲۰۲۶
| term_end           =
| predecessor        = [[سید علی خامنه‌ای]]{{Efn|Between Ali Khamenei's death on 28 February and Mojtaba Khamenei's [[2026 Iranian supreme leader election|election]] on 8 March, the [[Interim Leadership Council]] was tasked with handing the duties of the supreme leader.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Reals|first=Tucker|date=1 March 2026|title=Iran names three men for interim Leadership Council to pick next supreme leader|url=https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/|access-date=1 March 2026|website=CBS News|language=en-US|archive-date=1 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260301140937/https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| successor          =
| office1            = [[Vakil]] of the [[Office of the Supreme Leader of Iran|Supreme Leader of Iran]]{{Efn|Per Shia Islamic tradition, an [[آیت‌الله]]-ranked cleric is to establish an office for addressing lay religious questions and organizing alms, with their son traditionally being designated to lead said office as a ''wakil''.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=MacFarquhar|first=Neil|author-link=Neil MacFarquhar|date=10 March 2026|title=New Supreme Leader Inherits Sprawling, Secretive Office That Dominates Iran|access-date=11 March 2026|url=https://www.nytimes.com/2026/03/10/world/middleeast/iran-supreme-leader-secretive-office.html|language=en-US|website=NYTimes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author=Al-Ghazali |author-link=Al-Ghazali |translator1=D.B. Burrel |translator2=N. Daher |title=The ninety-nine beautiful names of God = al-Maqṣad al-asnā: fī s̲h̲arḥ asmāʼ Allāh al-ḥusnā |date=1992 |publisher=Islamic Texts Society |location=Cambridge, UK |isbn=0-946621-31-4 |page=126}}&lt;/ref&gt; The [[Office of Foreign Assets Control]] claims he represented &quot;the Supreme Leader in an official capacity despite never being elected or appointed to a government position aside from work in the office of his father&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=4 November 2019|title=Treasury Designates Supreme Leader of Iran’s Inner Circle Responsible for Advancing Regime’s Domestic and Foreign Oppression|access-date=11 March 2026|website=United States Department of the Treasury|language=en-US|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm824}}&lt;/ref&gt; According to the ''New York Times'', Khamenei coordinated military and intelligence operations from his father's office.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Fassihi|first=Farnaz|author-link=Farnaz Fassihi|date=8 March 2026|title=Iran's New Leader, Ayatollah Khamenei's Son, Is a Mysterious Figure|access-date=11 March 2026|url=https://www.nytimes.com/2026/03/08/world/middleeast/mojtaba-khamenei-iran-leader.html|language=en-US|website=The New York Times}}&lt;/ref&gt;}}
| 1blankname1        = {{Nowrap|Supreme Leader}}
| 1namedata1         = Ali Khamenei
| 2blankname1        = {{Nowrap|Chief of Staff}}
| 2namedata1         = [[Mohammad Mohammadi Golpayegani]]
| term_start1        = 21 August 2008{{Efn|This was the earliest alleged date he served in this position. The actual date of his appointment is not known.}}
| term_end1          = ۲۸ فوریه ۲۰۲۶
| predecessor1       = ''Position established''
| successor1         = ''Vacant''
| birth_name         = {{Nowrap|Mojtaba Hosseini Khamenei}}
| birth_date         = {{دوغوم تاریخی ایله یاش|df=yes|1969|9|8}}
| birth_place        = [[مشهد]]،  Iran
| party              = [[طرفسیز سیاستچی]]
| other_party        = [[Front of Islamic Revolution Stability]] (patron)&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.iranintl.com/en/202603083539|title= Mojtaba Khamenei: The shadow prince who rose to became Iran’s supreme leader|publisher=Iran International|date=8 March 2026|access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| education          = [[Qom Seminary]]
| spouse             = {{Marriage|Zahra Haddad-Adel|1999|2026|end=[[Assassination of Ali Khamenei|died]]}}
| children           = ۳
| father             = [[سید علی خامنه‌ای]]
| mother             = [[Mansoureh Khojasteh Bagherzadeh]]
| relatives          = [[Khamenei family]]
| website            = {{URL|leader.ir/en|leader.ir}}
| nickname           = ''Shadow Prince''&lt;ref&gt;https://www.denisonforum.org/current-events/mojtaba-khamenei-how-the-shadow-prince-became-irans-new-leader/&lt;/ref&gt;
| allegiance         = {{بایراقچا|Iran}} Iran
| branch             = {{بایراق|Islamic Revolutionary Guard Corps}}
| signature          = Mojtaba Khamenei Signature.svg
| service_years      = {{Unbulleted indent list
  | 1987–1988 ([[Islamic Revolutionary Guard Corps Ground Forces|Ground Forces]])
  | 2009–2026 (Basij)
  }}
| rank               =
| commands           = {{Unbulleted indent list
  | [[Basij]] ''(de facto)''
  | [[Intelligence Organization of the Islamic Revolutionary Guard Corps|Intelligence Organization]] ''(de facto)''
  | [[Intelligence Protection Organization of the Islamic Revolutionary Guard Corps|Intelligence Protection Organization]] general staff ''(de facto)''
}}
| unit               = {{Tree list}}
* {{Flagicon image|Flag of Muhammad Rasul Allah Corps of IRGC.svg}} [[27th Mohammad Rasulullah Division]]
** Habib ibn Mazahir Battalion (1987–1988)
{{Tree list/end}}
| battles            = {{Tree list}}
* [[ایران عیراق ساواشی]]
** [[بیت‌المقدس ۲ عملیاتی]]
** [[Operation Beit ol-Moqaddas 4]]
** [[Operation Dawn 10]]
** [[مرصاد عملیاتی]]
* [[2026 Iran war]]{{WIA}}
{{Tree list/end}}
| module             = {{Infobox religious biography|embed=yes
| religion           = [[ایسلام]]
| denomination       = [[اون‌ایکی ایماملی شیعه]]
| jurisprudence      = [[جعفری‌لیک]]
| creed              = [[Usuli]]
}}
}}
'''سید مجتبی حسینی خامنه‌ای''' یادا قیساجا '''مجتبی خامنه‌ای''' [[ایران ایسلام جومهوریتی‌نین رژیمی|ایران ایسلام جومهوریتی‌نین]] اوچونجو رهبری‌دیر. مجتبی خامنه‌ای [[سید علی خامنه‌ای]]‌نین ایکینجی اوغلودور.

== یادداشتلار ==
{{Notelist}}

== قایناقلار ==
{{قایناق}}

[[بؤلمه:خامنه‌ای عائیله‌سی]]</text>
      <sha1>3hadhekojug51bzg9i0soj9hkyf3vmw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1590256</id>
      <parentid>1590255</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T00:13:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>ابرابزار</comment>
      <origin>1590256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7144" sha1="7k0rh005vk9pqe0ybexgp3jf8iy1ao3" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix   = {{Unbulleted list|[[Hujjat al-Islam|Hojjatoleslam]]|[[سید]]}}
| name               = Mojtaba Khamenei
| native_name        = {{Lang|fa|{{Nobold|مجتبی خامنه‌ای}}}}&lt;!-- DO NOT add Azerbaijani here. Khamenei is only of 1/4 Azerbaijani descent and is not known if he speaks the language. --&gt;
| image              = Portrait of Mojtaba Khamenei.jpg&lt;!-- Do not change this without consensus on talk page --&gt;
| alt                = Portrait of Khamenei, age 56, in clerical clothing
| caption            = Khamenei {{Circa|2025–2026}}&lt;!--NOT AN OFFICIAL PORTRAIT--&gt;
| order              = 3rd
| office             = Supreme Leader of Iran
| president          = [[مسعود پزشکیان]]
| term_start         = ۸ مارس ۲۰۲۶
| term_end           =
| predecessor        = [[سید علی خامنه‌ای]]{{Efn|Between Ali Khamenei's death on 28 February and Mojtaba Khamenei's [[2026 Iranian supreme leader election|election]] on 8 March, the [[Interim Leadership Council]] was tasked with handing the duties of the supreme leader.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Reals|first=Tucker|date=1 March 2026|title=Iran names three men for interim Leadership Council to pick next supreme leader|url=https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/|access-date=1 March 2026|website=CBS News|language=en-US|archive-date=1 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260301140937/https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| successor          =
| office1            = [[Vakil]] of the [[Office of the Supreme Leader of Iran|Supreme Leader of Iran]]{{Efn|Per Shia Islamic tradition, an [[آیت‌الله]]-ranked cleric is to establish an office for addressing lay religious questions and organizing alms, with their son traditionally being designated to lead said office as a ''wakil''.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=MacFarquhar|first=Neil|author-link=Neil MacFarquhar|date=10 March 2026|title=New Supreme Leader Inherits Sprawling, Secretive Office That Dominates Iran|access-date=11 March 2026|url=https://www.nytimes.com/2026/03/10/world/middleeast/iran-supreme-leader-secretive-office.html|language=en-US|website=NYTimes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author=Al-Ghazali |author-link=Al-Ghazali |translator1=D.B. Burrel |translator2=N. Daher |title=The ninety-nine beautiful names of God = al-Maqṣad al-asnā: fī s̲h̲arḥ asmāʼ Allāh al-ḥusnā |date=1992 |publisher=Islamic Texts Society |location=Cambridge, UK |isbn=0-946621-31-4 |page=126}}&lt;/ref&gt; The [[Office of Foreign Assets Control]] claims he represented &quot;the Supreme Leader in an official capacity despite never being elected or appointed to a government position aside from work in the office of his father&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=4 November 2019|title=Treasury Designates Supreme Leader of Iran’s Inner Circle Responsible for Advancing Regime’s Domestic and Foreign Oppression|access-date=11 March 2026|website=United States Department of the Treasury|language=en-US|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm824}}&lt;/ref&gt; According to the ''New York Times'', Khamenei coordinated military and intelligence operations from his father's office.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Fassihi|first=Farnaz|author-link=Farnaz Fassihi|date=8 March 2026|title=Iran's New Leader, Ayatollah Khamenei's Son, Is a Mysterious Figure|access-date=11 March 2026|url=https://www.nytimes.com/2026/03/08/world/middleeast/mojtaba-khamenei-iran-leader.html|language=en-US|website=The New York Times}}&lt;/ref&gt;}}
| 1blankname1        = {{Nowrap|Supreme Leader}}
| 1namedata1         = Ali Khamenei
| 2blankname1        = {{Nowrap|Chief of Staff}}
| 2namedata1         = [[Mohammad Mohammadi Golpayegani]]
| term_start1        = 21 August 2008{{Efn|This was the earliest alleged date he served in this position. The actual date of his appointment is not known.}}
| term_end1          = ۲۸ فوریه ۲۰۲۶
| predecessor1       = ''Position established''
| successor1         = ''Vacant''
| birth_name         = {{Nowrap|Mojtaba Hosseini Khamenei}}
| birth_date         = {{دوغوم تاریخی ایله یاش|df=yes|1969|9|8}}
| birth_place        = [[مشهد]]، Iran
| party              = [[طرفسیز سیاستچی]]
| other_party        = [[Front of Islamic Revolution Stability]] (patron)&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.iranintl.com/en/202603083539|title= Mojtaba Khamenei: The shadow prince who rose to became Iran’s supreme leader|publisher=Iran International|date=8 March 2026|access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| education          = [[Qom Seminary]]
| spouse             = {{Marriage|Zahra Haddad-Adel|1999|2026|end=[[Assassination of Ali Khamenei|died]]}}
| children           = ۳
| father             = [[سید علی خامنه‌ای]]
| mother             = [[Mansoureh Khojasteh Bagherzadeh]]
| relatives          = [[Khamenei family]]
| website            = {{URL|leader.ir/en|leader.ir}}
| nickname           = ''Shadow Prince''&lt;ref&gt;https://www.denisonforum.org/current-events/mojtaba-khamenei-how-the-shadow-prince-became-irans-new-leader/&lt;/ref&gt;
| allegiance         = {{بایراقچا|Iran}} Iran
| branch             = {{بایراق|Islamic Revolutionary Guard Corps}}
| signature          = Mojtaba Khamenei Signature.svg
| service_years      = {{Unbulleted indent list
  | 1987–1988 ([[Islamic Revolutionary Guard Corps Ground Forces|Ground Forces]])
  | 2009–2026 (Basij)
  }}
| rank               =
| commands           = {{Unbulleted indent list
  | [[Basij]] ''(de facto)''
  | [[Intelligence Organization of the Islamic Revolutionary Guard Corps|Intelligence Organization]] ''(de facto)''
  | [[Intelligence Protection Organization of the Islamic Revolutionary Guard Corps|Intelligence Protection Organization]] general staff ''(de facto)''
}}
| unit               = {{Tree list}}
* {{Flagicon image|Flag of Muhammad Rasul Allah Corps of IRGC.svg}} [[27th Mohammad Rasulullah Division]]
** Habib ibn Mazahir Battalion (1987–1988)
{{Tree list/end}}
| battles            = {{Tree list}}
* [[ایران عیراق ساواشی]]
** [[بیت‌المقدس ۲ عملیاتی]]
** [[Operation Beit ol-Moqaddas 4]]
** [[Operation Dawn 10]]
** [[مرصاد عملیاتی]]
* [[2026 Iran war]]{{WIA}}
{{Tree list/end}}
| module             = {{Infobox religious biography|embed=yes
| religion           = [[ایسلام]]
| denomination       = [[اون‌ایکی ایماملی شیعه]]
| jurisprudence      = [[جعفری‌لیک]]
| creed              = [[Usuli]]
}}
}}
'''سید مجتبی حسینی خامنه‌ای''' یادا قیساجا '''مجتبی خامنه‌ای''' [[ایران ایسلام جومهوریتی‌نین رژیمی|ایران ایسلام جومهوریتی‌نین]] اوچونجو رهبری‌دیر. مجتبی خامنه‌ای [[سید علی خامنه‌ای]]‌نین ایکینجی اوغلودور.

== یادداشتلار ==
{{Notelist}}

== قایناقلار ==
{{قایناق}}

[[بؤلمه:خامنه‌ای عائیله‌سی]]</text>
      <sha1>7k0rh005vk9pqe0ybexgp3jf8iy1ao3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1590259</id>
      <parentid>1590256</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T08:00:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1590259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7146" sha1="sef08rzk7t4pjmt6aaajnbpj69ttkyl" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix   = {{Unbulleted list|[[Hujjat al-Islam|Hojjatoleslam]]|[[سید]]}}
| name               = Mojtaba Khamenei
| native_name        = {{Lang|fa|{{Nobold|مجتبی خامنه‌ای}}}}&lt;!-- DO NOT add Azerbaijani here. Khamenei is only of 1/4 Azerbaijani descent and is not known if he speaks the language. --&gt;
| image              = Portrait of Mojtaba Khamenei.jpg&lt;!-- Do not change this without consensus on talk page --&gt;
| alt                = Portrait of Khamenei, age 56, in clerical clothing
| caption            = Khamenei {{Circa|2025–2026}}&lt;!--NOT AN OFFICIAL PORTRAIT--&gt;
| order              = 3rd
| office             = Supreme Leader of Iran
| president          = [[مسعود پزشکیان]]
| term_start         = ۸ مارس ۲۰۲۶
| term_end           =
| predecessor        = [[سید علی خامنه‌ای]]{{Efn|Between Ali Khamenei's death on 28 February and Mojtaba Khamenei's [[2026 Iranian supreme leader election|election]] on 8 March, the [[Interim Leadership Council]] was tasked with handing the duties of the supreme leader.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Reals|first=Tucker|date=1 March 2026|title=Iran names three men for interim Leadership Council to pick next supreme leader|url=https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/|access-date=1 March 2026|website=CBS News|language=en-US|archive-date=1 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260301140937/https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| successor          =
| office1            = [[Vakil]] of the [[Office of the Supreme Leader of Iran|Supreme Leader of Iran]]{{Efn|Per Shia Islamic tradition, an [[آیت‌الله]]-ranked cleric is to establish an office for addressing lay religious questions and organizing alms, with their son traditionally being designated to lead said office as a ''wakil''.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=MacFarquhar|first=Neil|author-link=Neil MacFarquhar|date=10 March 2026|title=New Supreme Leader Inherits Sprawling, Secretive Office That Dominates Iran|access-date=11 March 2026|url=https://www.nytimes.com/2026/03/10/world/middleeast/iran-supreme-leader-secretive-office.html|language=en-US|website=NYTimes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author=Al-Ghazali |author-link=Al-Ghazali |translator1=D.B. Burrel |translator2=N. Daher |title=The ninety-nine beautiful names of God = al-Maqṣad al-asnā: fī s̲h̲arḥ asmāʼ Allāh al-ḥusnā |date=1992 |publisher=Islamic Texts Society |location=Cambridge, UK |isbn=0-946621-31-4 |page=126}}&lt;/ref&gt; The [[Office of Foreign Assets Control]] claims he represented &quot;the Supreme Leader in an official capacity despite never being elected or appointed to a government position aside from work in the office of his father&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=4 November 2019|title=Treasury Designates Supreme Leader of Iran’s Inner Circle Responsible for Advancing Regime’s Domestic and Foreign Oppression|access-date=11 March 2026|website=United States Department of the Treasury|language=en-US|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm824}}&lt;/ref&gt; According to the ''New York Times'', Khamenei coordinated military and intelligence operations from his father's office.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Fassihi|first=Farnaz|author-link=Farnaz Fassihi|date=8 March 2026|title=Iran's New Leader, Ayatollah Khamenei's Son, Is a Mysterious Figure|access-date=11 March 2026|url=https://www.nytimes.com/2026/03/08/world/middleeast/mojtaba-khamenei-iran-leader.html|language=en-US|website=The New York Times}}&lt;/ref&gt;}}
| 1blankname1        = {{Nowrap|Supreme Leader}}
| 1namedata1         = Ali Khamenei
| 2blankname1        = {{Nowrap|Chief of Staff}}
| 2namedata1         = [[Mohammad Mohammadi Golpayegani]]
| term_start1        = 21 August 2008{{Efn|This was the earliest alleged date he served in this position. The actual date of his appointment is not known.}}
| term_end1          = ۲۸ فوریه ۲۰۲۶
| predecessor1       = ''Position established''
| successor1         = ''Vacant''
| birth_name         = {{Nowrap|Mojtaba Hosseini Khamenei}}
| birth_date         = {{دوغوم تاریخی ایله یاش|df=yes|1969|9|8}}
| birth_place        = [[مشهد]]، Iran
| party              = [[طرفسیز سیاستچی]]
| other_party        = [[Front of Islamic Revolution Stability]] (patron)&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.iranintl.com/en/202603083539|title= Mojtaba Khamenei: The shadow prince who rose to became Iran’s supreme leader|publisher=Iran International|date=8 March 2026|access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| education          = [[Qom Seminary]]
| spouse             = {{Marriage|Zahra Haddad-Adel|1999|2026|end=[[Assassination of Ali Khamenei|died]]}}
| children           = ۳
| father             = [[سید علی خامنه‌ای]]
| mother             = [[Mansoureh Khojasteh Bagherzadeh]]
| relatives          = [[Khamenei family]]
| website            = {{URL|leader.ir/en|leader.ir}}
| nickname           = ''Shadow Prince''&lt;ref&gt;https://www.denisonforum.org/current-events/mojtaba-khamenei-how-the-shadow-prince-became-irans-new-leader/&lt;/ref&gt;
| allegiance         = {{بایراقچا|Iran}} Iran
| branch             = {{بایراق|Islamic Revolutionary Guard Corps}}
| signature          = Mojtaba Khamenei Signature.svg
| service_years      = {{Unbulleted indent list
  | 1987–1988 ([[Islamic Revolutionary Guard Corps Ground Forces|Ground Forces]])
  | 2009–2026 (Basij)
  }}
| rank               =
| commands           = {{Unbulleted indent list
  | [[Basij]] ''(de facto)''
  | [[Intelligence Organization of the Islamic Revolutionary Guard Corps|Intelligence Organization]] ''(de facto)''
  | [[Intelligence Protection Organization of the Islamic Revolutionary Guard Corps|Intelligence Protection Organization]] general staff ''(de facto)''
}}
| unit               = {{Tree list}}
* {{Flagicon image|Flag of Muhammad Rasul Allah Corps of IRGC.svg}} [[27th Mohammad Rasulullah Division]]
** Habib ibn Mazahir Battalion (1987–1988)
{{Tree list/end}}
| battles            = {{Tree list}}
* [[ایران عیراق ساواشی]]
** [[بیت‌المقدس ۲ عملیاتی]]
** [[Operation Beit ol-Moqaddas 4]]
** [[Operation Dawn 10]]
** [[مرصاد عملیاتی]]
* [[2026 Iran war]]{{WIA}}
{{Tree list/end}}
| module             = {{Infobox religious biography|embed=yes
| religion           = [[ایسلام]]
| denomination       = [[اون‌ایکی ایماملی شیعه]]
| jurisprudence      = [[جعفری‌لیک]]
| creed              = [[Usuli]]
}}
}}
'''سیّد مجتبی حسینی خامنه‌ای''' یادا قیساجا '''مجتبی خامنه‌ای''' [[ایران ایسلام جومهوریتی‌نین رژیمی|ایران ایسلام جومهوریتی‌نین]] اوچونجو رهبری‌دیر. مجتبی خامنه‌ای [[سید علی خامنه‌ای]]‌نین ایکینجی اوغلودور.

== یادداشتلار ==
{{Notelist}}

== قایناقلار ==
{{قایناق}}

[[بؤلمه:خامنه‌ای عائیله‌سی]]</text>
      <sha1>sef08rzk7t4pjmt6aaajnbpj69ttkyl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1590262</id>
      <parentid>1590259</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T08:05:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1590262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7140" sha1="5e1clnjlfa42ksegee4cn16dh6fnmfy" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix   = {{Unbulleted list|[[حجت‌الاسلام]]|[[سید]]}}
| name               = Mojtaba Khamenei
| native_name        = {{Lang|fa|{{Nobold|مجتبی خامنه‌ای}}}}&lt;!-- DO NOT add Azerbaijani here. Khamenei is only of 1/4 Azerbaijani descent and is not known if he speaks the language. --&gt;
| image              = Portrait of Mojtaba Khamenei.jpg&lt;!-- Do not change this without consensus on talk page --&gt;
| alt                = Portrait of Khamenei, age 56, in clerical clothing
| caption            = Khamenei {{Circa|2025–2026}}&lt;!--NOT AN OFFICIAL PORTRAIT--&gt;
| order              = 3rd
| office             = Supreme Leader of Iran
| president          = [[مسعود پزشکیان]]
| term_start         = ۸ مارس ۲۰۲۶
| term_end           =
| predecessor        = [[سید علی خامنه‌ای]]{{Efn|Between Ali Khamenei's death on 28 February and Mojtaba Khamenei's [[2026 Iranian supreme leader election|election]] on 8 March, the [[Interim Leadership Council]] was tasked with handing the duties of the supreme leader.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Reals|first=Tucker|date=1 March 2026|title=Iran names three men for interim Leadership Council to pick next supreme leader|url=https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/|access-date=1 March 2026|website=CBS News|language=en-US|archive-date=1 March 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260301140937/https://www.cbsnews.com/live-updates/us-iran-war-israel-supreme-leader-khamenei-funeral-day-2/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| successor          =
| office1            = [[Vakil]] of the [[Office of the Supreme Leader of Iran|Supreme Leader of Iran]]{{Efn|Per Shia Islamic tradition, an [[آیت‌الله]]-ranked cleric is to establish an office for addressing lay religious questions and organizing alms, with their son traditionally being designated to lead said office as a ''wakil''.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=MacFarquhar|first=Neil|author-link=Neil MacFarquhar|date=10 March 2026|title=New Supreme Leader Inherits Sprawling, Secretive Office That Dominates Iran|access-date=11 March 2026|url=https://www.nytimes.com/2026/03/10/world/middleeast/iran-supreme-leader-secretive-office.html|language=en-US|website=NYTimes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author=Al-Ghazali |author-link=Al-Ghazali |translator1=D.B. Burrel |translator2=N. Daher |title=The ninety-nine beautiful names of God = al-Maqṣad al-asnā: fī s̲h̲arḥ asmāʼ Allāh al-ḥusnā |date=1992 |publisher=Islamic Texts Society |location=Cambridge, UK |isbn=0-946621-31-4 |page=126}}&lt;/ref&gt; The [[Office of Foreign Assets Control]] claims he represented &quot;the Supreme Leader in an official capacity despite never being elected or appointed to a government position aside from work in the office of his father&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=4 November 2019|title=Treasury Designates Supreme Leader of Iran’s Inner Circle Responsible for Advancing Regime’s Domestic and Foreign Oppression|access-date=11 March 2026|website=United States Department of the Treasury|language=en-US|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm824}}&lt;/ref&gt; According to the ''New York Times'', Khamenei coordinated military and intelligence operations from his father's office.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Fassihi|first=Farnaz|author-link=Farnaz Fassihi|date=8 March 2026|title=Iran's New Leader, Ayatollah Khamenei's Son, Is a Mysterious Figure|access-date=11 March 2026|url=https://www.nytimes.com/2026/03/08/world/middleeast/mojtaba-khamenei-iran-leader.html|language=en-US|website=The New York Times}}&lt;/ref&gt;}}
| 1blankname1        = {{Nowrap|Supreme Leader}}
| 1namedata1         = Ali Khamenei
| 2blankname1        = {{Nowrap|Chief of Staff}}
| 2namedata1         = [[Mohammad Mohammadi Golpayegani]]
| term_start1        = 21 August 2008{{Efn|This was the earliest alleged date he served in this position. The actual date of his appointment is not known.}}
| term_end1          = ۲۸ فوریه ۲۰۲۶
| predecessor1       = ''Position established''
| successor1         = ''Vacant''
| birth_name         = {{Nowrap|Mojtaba Hosseini Khamenei}}
| birth_date         = {{دوغوم تاریخی ایله یاش|df=yes|1969|9|8}}
| birth_place        = [[مشهد]]، Iran
| party              = [[طرفسیز سیاستچی]]
| other_party        = [[Front of Islamic Revolution Stability]] (patron)&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.iranintl.com/en/202603083539|title= Mojtaba Khamenei: The shadow prince who rose to became Iran’s supreme leader|publisher=Iran International|date=8 March 2026|access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| education          = [[Qom Seminary]]
| spouse             = {{Marriage|Zahra Haddad-Adel|1999|2026|end=[[Assassination of Ali Khamenei|died]]}}
| children           = ۳
| father             = [[سید علی خامنه‌ای]]
| mother             = [[Mansoureh Khojasteh Bagherzadeh]]
| relatives          = [[Khamenei family]]
| website            = {{URL|leader.ir/en|leader.ir}}
| nickname           = ''Shadow Prince''&lt;ref&gt;https://www.denisonforum.org/current-events/mojtaba-khamenei-how-the-shadow-prince-became-irans-new-leader/&lt;/ref&gt;
| allegiance         = {{بایراقچا|Iran}} Iran
| branch             = {{بایراق|Islamic Revolutionary Guard Corps}}
| signature          = Mojtaba Khamenei Signature.svg
| service_years      = {{Unbulleted indent list
  | 1987–1988 ([[Islamic Revolutionary Guard Corps Ground Forces|Ground Forces]])
  | 2009–2026 (Basij)
  }}
| rank               =
| commands           = {{Unbulleted indent list
  | [[Basij]] ''(de facto)''
  | [[Intelligence Organization of the Islamic Revolutionary Guard Corps|Intelligence Organization]] ''(de facto)''
  | [[Intelligence Protection Organization of the Islamic Revolutionary Guard Corps|Intelligence Protection Organization]] general staff ''(de facto)''
}}
| unit               = {{Tree list}}
* {{Flagicon image|Flag of Muhammad Rasul Allah Corps of IRGC.svg}} [[27th Mohammad Rasulullah Division]]
** Habib ibn Mazahir Battalion (1987–1988)
{{Tree list/end}}
| battles            = {{Tree list}}
* [[ایران عیراق ساواشی]]
** [[بیت‌المقدس ۲ عملیاتی]]
** [[Operation Beit ol-Moqaddas 4]]
** [[Operation Dawn 10]]
** [[مرصاد عملیاتی]]
* [[2026 Iran war]]{{WIA}}
{{Tree list/end}}
| module             = {{Infobox religious biography|embed=yes
| religion           = [[ایسلام]]
| denomination       = [[اون‌ایکی ایماملی شیعه]]
| jurisprudence      = [[جعفری‌لیک]]
| creed              = [[Usuli]]
}}
}}
'''سیّد مجتبی حسینی خامنه‌ای''' یادا قیساجا '''مجتبی خامنه‌ای''' [[ایران ایسلام جومهوریتی‌نین رژیمی|ایران ایسلام جومهوریتی‌نین]] اوچونجو رهبری‌دیر. مجتبی خامنه‌ای [[سید علی خامنه‌ای]]‌نین ایکینجی اوغلودور.

== یادداشتلار ==
{{Notelist}}

== قایناقلار ==
{{قایناق}}

[[بؤلمه:خامنه‌ای عائیله‌سی]]</text>
      <sha1>5e1clnjlfa42ksegee4cn16dh6fnmfy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دانیشیق:سید مجتبی خامنه‌ای</title>
    <ns>1</ns>
    <id>617917</id>
    <revision>
      <id>1590247</id>
      <timestamp>2026-07-06T00:00:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>صفحه‌‌نی ' {{دانیشیق}}' ایله ياراتدی</comment>
      <origin>1590247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18" sha1="kbw7iqfqfaoulujtzssszdkt7ddqh5m" xml:space="preserve">{{دانیشیق}}</text>
      <sha1>kbw7iqfqfaoulujtzssszdkt7ddqh5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بؤلمه:خامنه‌ای عائیله‌سی</title>
    <ns>14</ns>
    <id>617918</id>
    <revision>
      <id>1590250</id>
      <timestamp>2026-07-06T00:04:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>بوش صفحه یاراندی</comment>
      <origin>1590250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1590251</id>
      <parentid>1590250</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T00:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <origin>1590251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="iwfaqdphfjpkypq0dmgctz5lt5o555h" xml:space="preserve">[[بؤلمه:علی خامنه‌ای]]</text>
      <sha1>iwfaqdphfjpkypq0dmgctz5lt5o555h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مجتبی خامنه‌ای</title>
    <ns>0</ns>
    <id>617919</id>
    <redirect title="سید مجتبی خامنه‌ای" />
    <revision>
      <id>1590260</id>
      <timestamp>2026-07-06T08:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>[[سید مجتبی خامنه‌ای]] صفحه‌‌سینه یوْللاندیریلیر</comment>
      <origin>1590260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="o4qs2nh8zite9pfi12szkwbds7659od" xml:space="preserve">#تغییرمسیر [[سید مجتبی خامنه‌ای]]</text>
      <sha1>o4qs2nh8zite9pfi12szkwbds7659od</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سید مجتبی حسینی خامنه‌ای</title>
    <ns>0</ns>
    <id>617920</id>
    <redirect title="سید مجتبی خامنه‌ای" />
    <revision>
      <id>1590261</id>
      <timestamp>2026-07-06T08:02:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Atsuner</username>
        <id>56074</id>
      </contributor>
      <comment>[[سید مجتبی خامنه‌ای]] صفحه‌‌سینه یوْللاندیریلیر</comment>
      <origin>1590261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="o4qs2nh8zite9pfi12szkwbds7659od" xml:space="preserve">#تغییرمسیر [[سید مجتبی خامنه‌ای]]</text>
      <sha1>o4qs2nh8zite9pfi12szkwbds7659od</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>